Page 1

Գինը՝ 100 դրամ

| № 84 (324), չորեքշաբթի, հունիսի 19, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Կոմպ­րո­մատ­նե­ րի պա­տե­րազմ խմբագրական էջ 2 ›››

Օ­դի ա­զա­տա­ կա­նաց­ման խնդի­րը

օ ր ա թ ե ր թ

Գաղտ­նի գոր­ծար­քը բա­ցա­հայտ­վում է Ին­չու է Հա­յաս­տա­նը հրա­ժար­վում «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» իր բաժ­նե­մա­սից

Freedom House մի­ ջազ­ գա­յին ի­րա­վա­պաշտ­ պան կազ­մա­կեր­պու­թյու­ նը հրա­պա­րա­կել է «Ան­ ցու­մա­յին շրջա­նի երկր­նե­ րը» տա­րե­կան զե­կույ­ցը, ո­րը նկա­րագ­րում է, թե ժ ո­ղո վ ր­դ ա­վա­ր ո ւ­թ յ ա ն ա­ռու­մով ինչ փո­փո­խու­ թյուն­ներ են տե­ղի ու­նե­ ցել Եվ­րո­պա­յի և Կենտ­ րո­նա­կան Ա­սիա­յի՝ ան­ցու­ մա­յին փու­լում գտնվող 29 երկր­նե­րում, հա­ղոր­դում է Azatutyun.am-ը։

Արմեն Գրիգորյան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Մար­դիկ այլևս չեն վա­խե­նում իշ­խա­նու­թյուն­ նե­րից

Հարցազրույց Ամ­բե­րին Զա­մա­նի հետ էջ 3 ›››

գա­զար­դում» «Գազպ­րո­մի» ներ­կա­յիս 80% բաժ­նե­մա­սը մինչև 100% բարձ­րաց­նե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նը: Որ կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը պատ­րաստ­վում էր վա­ ճա­ռել «Հայ­Ռուս­գա­զար­ դի» իր 20% բաժ­նե­մա­սը, Սի­վիլ­Նե­թը բա­զմիցս գրել է՝ սկսած անց­ յալ տար­ վա հու­լի­սից։ Բաժ­նե­մա­սի վա­ ճառ­քի հիմ ­ն ա­կան պատ­ ճառն այն է, որ թեև ան­

Զե­կույցն ար­ձա­նագ­րում է ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան վի­ ճա­կի տագ­նա­պա­լի վատ­ թա­րա­ցում ամ­բողջ Եվ­րա­ սիա­յում՝ ման­րա­մաս­նե­ լով, որ 2012թ. ըն­ թաց­ քում բռնա­տի­րա­կան ռե­ժիմ ­ն ե­րը Եվ­րա­սիա­յում ակ­տի­վո­րեն պայ­քա­րել են ժո­ղովր­դա­ վա­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­ նե­րի դեմ։ Ընդ­հա­նուր այս բա­ ցա­սա­կան մի­տում ­ն ե­րի մեջ, սա­կայն, Հա­յաս­տա­ նը ա­ռանձ­նա­ցել է դրա­կան տե­ղա­շար­ժով և այն վեց երկր­նե­րից մեկն է, ո­րը բա­ րե­լա­վել է ժո­ղովր­դա­վա­ րու­թյան իր վար­կա­նի­շը։ Զե­կույ­ցի հե­ղի­նակ­նե­ րը նշում են, որ Հա­ յաս­ տանն այս տա­րի ա­ռա­ջըն­ թաց է ար­ձա­նագ­րել շնոր­ հիվ նա­խընտ­րա­կան շրջա­ նում լրատ­վա­կան դաշ­տում ի­րա­վի­ճա­կի բա­րե­լավ­ման և զր­պար­տու­թյան մե­ղադ­ րան­քով հա­րուց­ված գոր­ ծե­րի զգա­լի կրճատ­ման: Զե­կույ­ցի հա­մա­ձայն՝ Հա­

էջ 4 ›››

էջ 3 ›››

Կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը սի­րիա­ հա­յե­րի հար­ցով չի դի­մել մի­ջազ­ գա­յին հաս­տա­ տու­թյուն­նե­րին Ս­տու­գում ­ն ե­րը շրջան­ցել են Մխչ­յա­նը

Ֆոտոլուր

էջ 4 ›››

«Գազպ­րո­մի» հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նը, որ ըն­կե­րու­թյու­նը պատ­րաստ է ձեռք բե­րել «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» 100% բաժ­նե­տոմ­սե­րը, վկա­յում է Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյան հետ գաղտ­նի գոր­ծար­քի մա­սին:

Ֆին­նա­խը հա­մա­տա­րած չա­րա­շա­հում ­ն եր է հայտ­նա­ բե­րել պե­տա­կան ֆի­նան­ սա­վոր­մամբ ծրագ­րե­րում էջ 5 ›››

Դևալ­վա­ցիան՝ տնտե­սա­կան ա­ճի խթան Մոսկ­վան ո­րո­շել է ար­ժեզր­կել ռուբ­լին էջ 6 ›››

Հու­նի­սի 17-ին ռու­սա­կան «Գազպ­րո­մը» հայ­տա­րա­րել է, որ ծրագ­րում է «Հայ­Ռուս­ գա­զարդ» ըն­կե­րու­թյու­նում իր բաժ­նե­մա­սը 80%-ից հասց­նել 100%-ի: Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը թերևս հենց «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» իր բաժ­նե­մա­սից հրա­ժար­վե­ լու մի­ջո­ցով է սուբ­սի­դա­վո­րե­լու ռու­սա­կան գա­զի թան­կա­ցու­մը, ո­րի մա­սին լռում էր նա­խորդ մե­կու­կես տա­րի­նե­րին՝ պայ­մա­նա­վոր­ված քա­ղա­քա­կան պատ­ճառ­նե­ րով: Ար­դեն կար­ծես ա­վան­դույթ է դար­ձել, երբ Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­ցին իր սե­ փա­կա­նու­թյա­նը և ի­րեն վե­րա­բե­րող ո­րո­շում ­ն ե­րի ու քննար­կում ­ն ե­րի մա­սին ի­մա­ նում է ոչ թե սե­փա­կան կա­ռա­վա­րու­թյու­նից ու պաշ­տոն­յա­նե­րից, այլ եր­րորդ կող­ մից (դա վե­րա­բե­րում է նաև Ո­րո­տա­նի հէ­կի հնա­րա­վոր վա­ճառ­քին): «Գազպ­րո­մի» մա­մու­լի ծա­ ռա­յու­թյու­նը հու­նի­սի 17ին հա­ղոր­դագ­րու­թյուն է տա­րա­ծել, որ Մոսկ­վա­յում՝ «Գազպ­րո­մի» գլխա­մա­սա­

յին գրա­սեն­յա­կում ըն­կե­ րու­թյան վար­չու­թյան նա­ խա­գահ Ա­լեք­սեյ Մի­լե­րի և Հա­յաս­տա­նի է­ներ­գե­տի­ կա­յի և բ­նա­կան պա­շար­

նե­րի նա­խա­րար Ար­մե ն Մով­սիս­յա­նի միջև տե­ղի է ու­նե­ցել աշ­խա­տան­քա­ յին հան­դի­պում, կող­մե­ րը քննար­կել են «Հայ­Ռուս­

Հա­յաս­տա­նը բա­րե­լա­վել է ժո­ղովր­դա­վա­ րու­թյան վար­կա­նի­շը

Կիզակետում

Օ­բա­ման, Պու­տի­նը և Օ­լան­դը ԼՂ հար­ցով հայ­տա­րա­րու­թյուն են ըն­դու­նել Հու­նի­սի 18-ին Հ­յու­սի­սա­ յին Իռ­լան­դիա­յի Է­նիս­կի­ լեն քա­ ղա­ քում Մեծ ութն­ յա­կի գա­գա­թա­ժո­ղո­ վի շրջա­նա­կում Լեռ­նա­ յին Ղա­րա­բա­ղի հար­ցի կար­գա­վոր­մամբ զբաղ­ վող Մինս­կի խմբի հա­մա­ նա­խա­գահ երկր­նե­րի ղե­ կա­վար­նե­րը՝ ԱՄՆ-ի նա­ խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­ման, Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­ գահ Վ­լա­դի­միր Պու­տի­նը և Ֆ­րան­սիա­յի նա­խա­գահ Ֆ­րան­սո­ւա Օ­լան­դը, հա­ մա­տեղ հայ­տա­րա­րու­թյուն

են ըն­դու­նել՝ խոր ափ­սո­ սանք հայտ­ նե­ լով, որ հա­ կա­մար­տու­թյան կող­մե­րը բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի մի­ջո­ ցով չեն կա­րո­ղա­ցել հաս­ նել խնդրի լուծ­մա­նը, հա­ ղոր­ դում է «ՌԻԱ նո­ վոս­ տի» գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը: «Մենք խո­րա­պես ափ­սո­ սում ենք, որ բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցի ըն­թաց­քում կող­մե­րը փոխ­շա­հա­վետ լու­ծում գտնե­լու փոր­ձե­րի փո­խա­րեն շա­րու­նա­կել են ձգտել միա­կող­մա­նի շահ կոր­ զել: Վս­ տահ ենք, որ

հա­վա­սա­րակշռ­ված շրջա­ նա­կա­յին պայ­մա­նա­վոր­ վա­ծու­թյուն­նե­րի ձեռք­բեր­ ման հե­տա­գա եր­կա­րաձ­ գումն ա­նըն­դու­նե­լի է, և կոչ ենք ա­ նում Հա­ յաս­ տա­նի ու Ադր­բե­ջա­նի նա­ խա­գահ­նե­րին նոր ե­ռան­ դով կենտ­րո­նա­նալ դեռևս բաց հար­ցե­րի լուծ­ման ուղ­ղու­թյամբ»,– նշված է հայ­տա­րա­րու­թյու­նում: «Հա­մա­պար­փակ խա­ ղաղ կար­գա­վոր­մա­նը հաս­ նե­լուն ուղղ­ված շրջա­նա­ կա­յին հա­վա­սա­րակշռ­ված

հա­մա­ձայ­նու­թյան հե­տա­ գա եր­կա­րաձ­գումն անըն­ դու­նե­լի է»,– նշված է Օ­բա­ մա­յի, Պու­տի­նի և Օ­լան­դի հայ­տա­րա­րու­թյու­նում: «Մենք վճռա­կա­նո­ րեն հոր­ դո­ րում ենք բո­ լոր կող­մե­րի ղե­կա­վար­ նե­ րին մեկ ան­ գամ ևս հաս­տա­տել հա­վա­տար­ մու­թյու­նը Հել­սինկ­յան սկզբունք­նե­րին, մաս­նա­ վո­րա­պես՝ ու­ժի չկի­րառ­ ման կամ ու­ժի կի­րառ­ման սպառ­նա­լի­քի բա­ցառ­ման, տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­

կա­նու­թյան, ի­րա­վա­հա­ վասա­րու­թյան ու ժո­ղո­ վուրդ­նե­րի ինք­նո­րոշ­ման սկզբունք­նե­րին»,– աս­ված է հայ­տա­րա­րու­թյու­նում: Մինս­կի խմբի հա­մա­ նա­խա­գահ երկր­նե­րի նա­ խա­գահ­նե­րի հայ­տա­րա­ րու­թյանն ար­ձա­գան­քել է Հա­յաս­տա­նի արտ­գործ­ նա­խա­րար Էդ­վարդ Նալ­ բանդ­յա­նը: «Ինչ­պես և ե­ռա­նա­խա­գահ­նե­րը, մենք շա­րու­նա­կում ենք վստահ լի­նել, որ վեր­ջին չորս տա­ րի­նե­րի ըն­թաց­քում ե­ռա­

նա­խա­գահ երկր­նե­րի ղե­ կա­վար­նե­րի հա­մա­տեղ հայ­տ ա­ր ա­ր ու­թ յուն­ն ե­ր ում ամ­րագր­ված դրույթ­նե­րը կա­ րող են հիմք հան­ դի­ սա­նալ հիմ ­ն ախնդ­րի ար­ դար և տևա­ կան խա­ ղաղ կար­գա­վոր­ման հա­մար, և որ այդ դրույթ­ նե­ րը պետք է դի­տարկ­վեն որ­պես մեկ ամ­բող­ջու­թյուն, և դ­րան­ ցից որևի­ ցե մե­ կին մյու­ սի նկատ­մամբ գե­րա­կա­ յու­թյուն տա­լու փոր­ձերն

էջ 4 ›››


| № 84 (324), չորեքշաբթի, հունիսի 19, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Կոմպ­րո­մատ­նե­րի պա­տե­րազմ Իշ­խա­նու­թյան գոր­ծա­դիր և օ­րենս­դիր թևե­րի ղե­կա­վար­նե­ րի միջև հա­կա­մար­տու­թյու­նը նոր ըն­թացք է ստա­նում: Առ­ ճա­կա­տու­մը սկսել էր Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի նա­խա­գահ Հո­վիկ Աբ­րա­համ­յա­նը, ո­րը Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի 2012թ. հաշ­վետ­ վու­թյան մեջ ներ­կա­յաց­ված չա­րա­շա­հում ­ն ե­րի հե­ղի­նակ­ նե­րին ան­վա­նել էր «թա­լան­չի­ներ և բ­յու­ջեն լա­փող­ներ» և ա­սել, որ այդ գոր­ծե­րը պետք է ու­ղարկ­վեն դա­տա­խա­ զու­թյուն: Բ­նա­կա­նա­բար, այդ ո­րա­կում ­ն ե­րի հաս­ցեա­տե­րը գոր­ծա­դիր իշ­խա­նու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներն են, ո­րոնց գոր­ծու­նեու­թյան միջ­նոր­դա­վոր­ված և ան­մի­ջա­կան պա­ տաս­խա­նա­տուն վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յանն է: Եր­կու թևե­րի միջև ի­րա­կան հա­կա­մար­տու­թյան բա­ ցա­կա­յու­թյան դեպ­քում պետք է որ վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը կուլ տար վի­րա­վո­րան­քը և շա­րու­նա­կեր նույն տեմ­պով: Սա­կայն, ըստ երևույ­թին, կա­ռա­վա­րու­թյան ղե­ կա­վա­րն ըն­դու­նել է Հո­վիկ Աբ­րա­համ­յա­նի նե­տած ձեռ­նո­ ցը և ան­ցել է հա­կա­հար­ձակ­ման: Նախ՝ ԱԺ ար­տա­հերթ նիս­տին փոխ­վար­չա­պետ Ար­մեն Գևորգ­յա­նը հայ­տա­րա­ րեց, որ Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի հայտ­նա­բե­րած չա­րա­շա­ հում ­ն ե­րը հա­մա­կար­գա­յին բնույթ չու­նեն, և օ­րենսդ­րա­ կան բա­ցի պատ­ճա­ռով հիմ ­ն ա­կա­նում հնա­րա­վոր չէ կան­ խել է­պի­զո­դիկ չա­րա­շա­հում ­ն ե­րը: Սա­կայն չբա­վա­րար­վե­ լով Ար­մեն Գևորգ­յա­նի պաշտ­պա­նո­ղա­կան ճա­ռով՝ գոր­ծի դրվեց ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյու­նը: Հու­նի­սի 18-ին լրագ­րող­նե­րի հետ հան­դիպ­մա­նը նա­խա­րա­րու­թյան ֆի­ նան­սա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյան տես­չու­թյան պետ Սո­նա Ղա­րիբ­յա­նը տե­ղե­կաց­րեց, որ մար­զե­րում հա­մա­տա­րած չա­րա­շա­հում ­ն եր են հայտ­նա­բե­րել դիզ­վա­ռե­լի­քի բաշխ­ ման գոր­ծում, և ա­ռա­վել շատ խախ­տում ­ն եր հայտ­նա­բեր­ վել են Հո­վիկ Աբ­րա­համ­յա­նի հայ­րե­նի Ա­րա­րա­տի մար­ զում: Ա­վե­լին, ըստ նա­խա­րա­րու­թյան տվյալ­նե­րի, սուբ­սի­ դա­վո­րմամբ է­ժան դիզ­վա­ռե­լիք ստա­նա­լու հայտ ներ­կա­ յաց­րել, իսկ այ­նու­հետև ստա­ցել են Հո­վիկ Աբ­րա­համ­յա­նի եղ­բայր Հեն­րիկ Աբ­րա­համ­յա­նը և զար­միկ Հով­հան­նես Աբ­ րա­համ­յա­նը: Փաս­տա­ցի, կա­ռա­վա­րու­թյու­նը Հո­վիկ Աբ­րա­ համ­յա­նին ա­նուղ­ղա­կիո­րեն մե­ղադ­րում է պաշ­տո­նա­կան դիր­քի չա­րա­շահ­ման մի­ջո­ցով իր հա­րա­զատ­նե­րի հա­մար սուբ­սի­դա­վո­րող դիզ­վա­ռե­լիք ստա­նա­լու մեջ: Այս ա­մե ­նը, քան կոմպ­րո­մատ­նե­րի պա­տե­րազմ Հո­ վիկ Աբ­րա­համ­յա­նի և Տիգ­րան Սարգս­յա­նի միջև, հնա­ րա­վոր չէ ո­րա­կել: Իշ­խա­նու­թյան եր­կու թևե­րի միջև հա­կա­մար­տու­թյու­նը ոչ թե իշ­խա­նու­թյան թևե­րի փոխլ­ րա­ցում և հա­կակշ­ռում է, այլ ըստ ա­մե ­նայ­նի՝ անձ­ նա­կան և կ­լա­նա­յին նեղ շա­հե­րի բա­խում: Այս բա­խու­ մը հա­զիվ թե որևէ կերպ ազ­դե­ցու­թյուն ու­նե­նա պե­ տա­կան հա­մա­կար­գի ո­րա­կի վրա: Ինչ­քան էլ տա­րօ­ րի­նակ հնչի, Սարգս­յան-Աբ­րա­համ­յան առ­ճա­կա­տու­մը բխում է Սերժ Սարգս­յա­նի շա­հե­րից, քա­նի որ հա­կա­ մար­տող կող­մե­րն ի վեր­ջո «զի­նա­դա­դար» են կնքե­ լու գոր­ծող նա­խա­գա­հի գրա­սեն­յա­կում: Ար­բիտ­րի կար­ գա­վի­ճա­կում Սերժ Սարգս­յա­նը ա­ռա­վել հեշ­տու­թյամբ է վե­րահս­կո­ղու­թյան տակ պա­հում պե­տու­թյան երկ­րորդ և­ եր­րորդ դեմ­քե­րին: n Դ.Մ.

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Օ­դի ա­զա­տա­կա­նաց­ման խնդի­րը

Ար­մե ն Գ­րի­գոր­յան

Հ

ա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թյան գրե­թե բո­լոր ո­լորտ­նե­րը վե­ րահսկ­վում են մեկ կամ մի քա­ նի մար­ դու կող­ մից: Նույն վի­ ճակն է օ­դա­յին փո­խադր­ման բիզ­նե­սում: Նույ­նիսկ «Ար­մա­վիա­յի»՝ դաշ­տից դուրս գա­լուց հե­տո ո­լոր­տը մնում է ոչ մրցակ­ցա­յին, և պե­տու­թյու­նը որևէ քայլ չի կա­տա­րում այն ա­զա­տա­կա­ նաց­նե­լու հա­մար: Կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը հա­ճախ օ­տա­րերկր­յա մաս­նա­ գետ­ներ է հրա­վի­րում Հա­յաս­տան՝ քննար­կե­լու օ­դա­յին փո­խադր­ման ո­լոր­տում ստեղծ­ված խնդիր­նե­րը, մինչ­դեռ նման խնդիր­ներ լու­ծե­լու հա­մար մաս­նա­գետ­նե­րի կար­ծի­քը չի կա­րող որևէ բան փո­խել, ե­թե փո­փո­ խու­թյուն­ներ կա­տա­րե­լու հա­մար չկա քա­ղա­քա­կան կամք: Պե­տու­թյու­նը հա­ճախ ա­նի­մաստ գու­ մար­ ներ է վատ­ նում նման մաս­ նա­գետ­ներ հրա­վի­րե­լու հա­մար, ին­ չի արդ­յու­նա­վե­տու­թյու­նը հա­վա­սար է զրոյի: Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը հար­

Հայկ Խա­նում­յան

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am, www.civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 18.06.2013թ. Տպաքանակը՝ 1100

գնե­րով ա­վիա­փո­խադ­րում ­ն եր կազ­ մա­կեր­պել, ա­պա ոչ միայն տոմ­սե­րի գնե­րը Հա­յաս­տա­նում մի քա­նի ան­ գամ կէ­ժա­նա­նան, այլև ո­լոր­տի ռե­ սուրս­նե­րի վե­րա­բաշ­խում տե­ղի կու­ նե­նա: Մար­դիկ ա­վե­լի է­ժան տոմ­սի հա­մար Երևա­նի փո­խա­րեն Գ­յում­ րիից կկազ­մա­կեր­պեն ի­րենց չվեր­ թը և չ­ նա­ յած գու­ մա­ րի մի մասն էլ կվճա­ րեն տաք­ սու հա­ մար: Սա նաև գու­մար աշ­խա­տե­լու հա­վել­յալ հնա­րա­վո­րու­թյուն է վա­րորդ­նե­րի հա­մար: Է­ժան տոմ­սե­րը հնա­րա­վո­րու­ թյուն կստեղ­ ծեն նաև զբո­ սաշր­ ջու­թյան հա­մար: Ե­րի­տա­սարդ եվ­ րո­պա­ցի­նե­րը հիմ ­ն ա­կա­նում այ­ցե­ լում են Վ­րաս­տան՝ նաև այդ եր­կիր հաս­նե­լու է­ժան հնա­րա­վո­րու­թյուն­ նե­րից ել­նե­լով: Այ­սօր Տաթևի շրջա­ նում կա­ռա­վա­րու­թյու­նը փոր­ձում է զար­գաց­նել օթևան և նա­խա­ճաշ մա­տու­ցող բիզ­նես­նե­րը: Պետք է հաշ­վի առ­նել, որ նման ծա­ռա­յու­ թյուն­նե­րից օգտ­վող­նե­րը հիմ ­ն ա­կա­ նում վե­րը նշված ե­րի­տա­սարդ­ներն են, և է­ժան ա­վիա­տոմ­սե­րի առ­կա­ յու­թյան դեպ­քում հնա­րա­վոր կլի­նի նաև զար­գաց­նել այդ բիզ­նե­սը: Ընդ­հան­րա­պես տնտե­սա­կան բա­ րե­փո­խում ­ն ե­րի հա­մար ա­ռա­ջին հեր­ թին անհ­րա­ժեշտ է քա­ղա­քա­կան կամք, այլ ոչ թե մաս­նա­գի­տա­կան կար­ծիք տվյալ ո­լոր­տը բա­րե­փո­խե­ լու տար­բե­րակ­նե­րի մա­սին: Քա­ղա­ քա­կան կամ­քի առ­կա­յու­թյան դեպ­ քում միշտ էլ կլի­նեն հնա­րա­վո­րու­ թյուն­ներ ո­լոր­տը բա­րե­փո­խե­լու հա­ մար: Դ­րա մա­սին է վկա­յում WizzAir Ukraine-ի տնօ­րե­նի՝ Forbes-ին տված հար­ցազ­րույ­ցը:  n

Ինչ­պես Սփ­յուռ­քին բե­րել հայ­րե­նիք

օ ր ա թ ե ր թ

Հիմնադիր և հրատարակիչ՝

կա­տու­նե­րի հաշ­վին ի­մի­տա­ցիա է ստեղ­ծում, որ բա­րե­փո­խում ­ն ե­րի ցան­կու­թյուն ու­նի, սա­կայն այդ ցան­ կու­թյուն­նե­րը մնում են թղթի վրա: Վեր­ջերս WizzAir Ukraine ա­վիաըն­ կե­րու­թյան տնօ­րեն Ա­կո­շեմ Բու­շե­ մը ուկ­րաի­նա­կան Forbes ամ­սագ­ րին տված հար­ ցազ­ րույ­ ցում նշել է, որ ի­րենց ըն­կե­րու­թյու­նը հե­տաքրքր­ ված է հա­յաս­տան­յան շու­կա­յով և ծ­րագ­րում է չվերթ­ներ կազ­մա­կեր­պել Երևան: WizzAir-ը ցածր գնե­ րով չվերթ­ ներ է ի­րա­կա­նաց­նում Արևել­յան Եվ­րո­ պա­յի երկր­նե­րում: Ե­թե Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ցան­կու­թյուն ու­ նե­նար ո­լոր­տում որևէ բա­րե­փո­խում կա­տա­րել, ա­պա նման հայ­տա­րա­ րու­թյու­նից հե­տո հա­մա­պա­տաս­խան աշ­խա­տա­կից­նե­րը պետք է կապ հաս­տա­տեին Ա­կո­շեմ Բու­շե­մի հետ և ա­սեին, որ պատ­րաստ են հա­մա­պա­ տաս­խան մի­ջոց­ներ ձեռ­նար­կել, որ­ պես­զի այդ ըն­կե­րու­թյու­նը մտնի Հա­ յաս­տան և հա­մա­պա­տաս­խան ներդ­ րում ­ն եր կա­տա­րի: Գործ­նա­կա­նում նման ցածր գնե­ րով ա­վիաըն­կե­րու­թյուն­նե­րը հիմ ­ն ա­ կա­նում թռչում են փոքր օ­դա­նա­վա­ կա­յան­նե­րից, և WizzAir-ը կա­րող է հե­տաքրքր­ված լի­նել Գ­յում­րիի օ­դա­ նա­վա­կա­յա­նով: Այ­սօր Վ­րաս­տա­ նի Քու­թա­յի­ս քա­ղա­քից նման ցածր գներ ու­նե­ցող ա­վիաըն­կե­րու­թյուն­ նե­րով թռիչ­քը Արևել­յան Եվ­րո­պա­յի երկր­ներ 60-80 եվ­րո կա­րող է ար­ժե­ նալ: Վեր­ջերս ծա­նոթ­նե­րիցս մե­կը 30 եվ­րո­յով հա­սել էր Քու­թա­յի­ս և հետ ե­կել: Ե­թե WizzAir-ը մտնի Հա­յաս­տան և հ­նա­րա­վո­րու­թյուն ստանա ցածր

Հ

այ­րե­նիք-Սփ­յուռք հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րում ՀՀ ան­կա­խու­թյան հաս­տա­տու­մից ի վեր ձևա­վոր­վել են մի շարք պատ­կե­րա­ցում ­ն եր, ո­րոնք այ­սօր խան­գա­րում են այդ հա­րա­ բե­րու­թյուն­նե­րի զար­գաց­մա­նը: Ա­մե­ նա­մեծ ազ­դե­ցու­թյունն ու­նե­նում է «աղ­քատ բա­րե­կա­մի» կեր­պա­րը, ո­րը հա­ճախ ու­նի Հայ­րե­նի­քը Սփ­յուռ­ քի աչ­քե­րում: Նույ­նիսկ խորհր­դա­ յին տա­րի­նե­րին, Հա­յաս­տա­նը, լի­նե­ լով Մոսկ­վա­յի են­թա­կա­յու­թյան ներ­ քո, հա­յա­պահ­պա­նա­կան բազ­մա­թիվ ծրագ­րեր էր ի­րա­կա­նաց­նում, ինչն ար­տա­հայտ­վում էր կրթա­կան ծրագ­ րե­րի առ­կա­յու­թյամբ, դա­սագր­քե­րի ա­ռաք­մամբ, հայ­կա­կան բու­հե­րում Սփ­յուռ­քից ե­կած­նե­րի հա­մար տե­

ղե­րի հատ­կաց­մամբ, սփյուռ­քա­հայ դպրո­ցա­կան­նե­րին ա­մա­ռա­յին ճամ­ բար­ներ ներգ­րա­վե­լով, մշա­կու­թա­ յին գոր­ծիչ­նե­րին և խմ­բե­րին Սփ­յուռք գոր­ծու­ղե­լով: Ան­կա­խու­թյան շրջա­ նում վի­ճակն ամ­բող­ջա­պես փոխ­վեց, նո­րան­կախ Հա­յաս­տա­նը Սփ­յուռ­ քին մեկ­նեց ո­ղոր­մու­թյուն խնդրո­ղի ձեռ­քը, Սփ­յուռ­քից ե­կած ու­սա­նող­ նե­րին հա­մա­րեց ար­տա­սահ­ման­ցի և ն­րանց հա­մար բարձր գներ սահ­ մա­նեց հայ­կա­կան բու­հե­րում, գրե­թե ամ­բող­ջու­թյամբ դա­դա­րեց­րեց Սփ­ յուռ­քի հայ­կա­կան դպրոց­նե­րի հետ աշ­խա­տանքն ու սփյուռ­քա­հայ ե­րե­ խա­նե­րի հանգս­տի կազ­մա­կեր­պու­մը հայ­րե­նի­քում: Սփ­յուռ­քի նա­խա­րա­րու­թյան ստեղ­ ծու­մից հե­տո փոր­ձեր ար­վե­ցին ինչոր ծրագ­րեր ի­րա­կա­նաց­նել, սա­կայն դրանց արդ­յունք­ներն այն­քան էլ շո­ շա­փե­լի չեն: Նույ­նիսկ ոչն­չաց­ման վտան­ գի առջև կանգ­ նած մեր հայ­ րե­նա­կից­նե­րին մենք ի վի­ճա­կի չենք հա­մա­պա­տաս­խան ա­ջակ­ցու­թյուն ցույց տալ: Մ­յուս կարևոր պատ­կե­րա­ցու­մը, ո­րը խո­չըն­դո­տում է Հայ­րե­նիք-Սփ­ յուռք հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի զար­ գացումը, Հա­յաս­տա­նում առ­կա կո­ ռում­պաց­ված և ա­նարդ­յու­նա­վետ իշ­խա­նու­թյուն­ներն են: Հայ­րե­նի­ քում ա­նար­դա­րու­թյան ա­ճը բե­րում է նաև բա­ցա­սա­կան ին­ֆոր­մա­ցիա­ յի, հատ­կա­պես երբ ա­նար­դա­րու­թյու­ նից տու­ ժում են սփյուռ­ քա­ հայ գոր­ ծա­րար­նե­րը: Սա իր ար­տա­ցո­լումն է

գտնում Հա­յաս­տա­նում օ­տա­րերկր­յա ուղ­ղա­կի ներդ­րում ­ն ե­րի քար­տե­զում: Սփ­յուռ­քի մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րը լավ ներդ­րող­ներ կամ ներդ­րում ուղ­ղոր­ դող­ներ են, սա­կայն այդ հսկա­յա­կան նե­րու­ժը չի օգ­տա­գործ­վում ՀՀ-ում առ­կա մթնո­լոր­տի պատ­ճա­ռով: Ն­ման պայ­ման­նե­րում Սփ­յուռ­քին այլ բան չի մնում, քան պար­փակ­վել սե­փա­կան պատ­յա­նում, ու­ժե­ղաց­նել հա­մայն­քա­յին կա­ռույց­նե­րը և միա­ վոր­վել Ցե­ղաս­պա­նու­թյան ճա­նաչ­ ման կամ ժխտո­ղա­կա­նու­թյան դեմ պայ­քա­րի շուրջ: Ան­կախ Հա­յաս­տա­ նի գո­յու­թյան պայ­ման­նե­րում Հայ­ րե­նի­քի գա­ղա­փարն ա­վե­լի հե­ռու է, քան խորհր­դա­յին տա­րի­նե­րին էր: Հա­յաս­տա­նում նոր ո­րա­կի իշ­խա­ նու­թյուն­նե­րի ձևա­վո­րու­մից հե­տո Սփ­յուռ­քի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­ րը պետք է դառ­ նա կարևո­ րա­ գույն խնդիր­նե­րից մե­կը: Այս պա­րա­գա­ յում Հայ­րե­նի­քը պետք է հան­դես գա ոչ թե ու­ զո­ ղի, այլ տվո­ ղի դե­ րում: Սփ­յուռ­քին պետք է ա­ռա­ջարկ­վեն բազ­մա­թիվ կրթա­կան, մշա­կու­թա­ յին ծրագ­րեր, առն­վազն խորհր­դա­ յին տա­րի­նե­րի ծա­վա­լով: Սփ­յուռ­քը ոչ թե նվի­րատ­վու­թյուն­նե­րի աղբ­յուր է, այլ հզո­րա­գույն մարդ­կա­յին ռե­ սուրս՝ հարս­տա­ցած տար­բեր քա­ղա­ քակր­թա­կան բա­ղադ­րիչ­նե­րով, սո­ ցիա­լա­կան խո­շոր կա­պի­տա­լով: Սփ­ յուռ­քի մեջ Հայ­րե­նի­քին նախևա­ռաջ պետք է մար­դը հե­տաքրք­րի, մարդ­ կա­յին կա­պի­տա­լը, ո­րի կա­րի­քը հայ­ րե­նի­քը հատ­կա­պես ու­նի:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 84 (324), չորեքշաբթի, հունիսի 19, 2013 թ. |

Օրակարգ | 3

Մար­դիկ այլևս չեն վա­խե­նում իշ­խա­նու­թյուն­նե­րից Սի­վիլ­Նե­թի թղթա­կի­ցը Ս­տամ­բու­լում զրու­ցել է թուրք հայտ­ նի լրագ­րող և ս­յու­նա­կա­գիր Ամ­բե­րին Զա­մա­նի հետ: Զա­մանի խոսքով՝ Թուր­քիա­յում տե­ղի ու­նե­ցող ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը երկ­ րի ա­վե­լի ժո­ղովր­դա­վա­րաց­ման վկա­յու­թյունն են: — Ամ­բե­րին, ի՞նչն է պատ­ ճա­ռը, որ փոքր բնա­պահ­ պա­նա­կան ցույ­ցը վե­րած­ վեց Էր­դո­ղա­նի դեմ լայ­նա­ ծա­վալ հան­րա­հա­վաք­նե­րի: —  Այս ա­ մե ­ նը սկիզբ ա­ ռավ, երբ մի խումբ բնա­պահ­պան ակ­ տի­վիստ­ներ, ո­րոնք ի­րենց բո­ ղոքն էին ար­տա­հայ­տում «Թաք­ սիմ» հրա­պա­րա­կի մոտ գտնվող այ­գում առևտ­րի կենտ­րոն ու բնա­կե­լի հա­մա­լիր կա­ռու­ցե­լու դեմ, հար­ձակ­ման են­թարկ­վե­ցին ոս­տի­կա­նու­թյան կող­մից: Մա­յի­ սի 31-ի վաղ ա­ռա­վոտ­յան ոս­տի­ կա­նու­թյու­նը հսկա­յա­կան, ան­ հա­մա­չափ ուժ հա­նեց այս փոք­ րիկ խմբի դեմ, ո­րը շատ խա­ղաղ նստել էր այ­ գում և ըն­ դա­ մե նը ա­սում էր, որ չի ու­զում՝ այս ծրա­ գի­րը ի­րա­կա­նա­նա, և փոր­ձում էր շի­նա­րար­նե­րին չթող­նել գալ ու կտրել ծա­ռե­րը: Ե­կավ ոս­տի­կա­ նու­թյու­նը, այ­րեց նրանց վրան­ նե­րը, մեծ ուժ ու ար­ցուն­քա­բեր գազ կի­րա­ռեց. տե­սա­րան­ներն ուղ­ղա­կի ան­հա­վա­տա­լի ու ա­հա­ վոր էին: Եվ երբ տա­ րած­ վե­ ցին այդ տե­սա­րան­նե­րի նկար­նե­րը՝ հիմ ­ն ա­կա­նում հա­մա­ցան­ցի մի­ ջո­ցով, քա­նի որ գի­տեք, տե­ղա­ կան ԶԼՄ-նե­րը աչք փա­կե­ցին այդ ա­ մե ­ նի վրա հենց սկզբից, մար­դիկ զայ­րա­ցան, և դա դար­ ձավ նրանց հա­մար շար­ժիչ ուժ՝ ար­տա­հայ­տե­լու ի­րենց ընդ­հա­ նուր դժգո­հու­թյունն ու բար­կու­ թյու­նն ընդ­հան­րա­պես այս կա­ ռա­վա­րու­թյան նկատ­մամբ: Մար­ դանց այս­քան զայ­րույ­թի հիմ ­ն ա­ կան պատ­ճառ­նե­րից մեկն էլ այն է, որ նրանք կար­ ծում են՝ վար­ չա­պե­տը բա­ցար­ձա­կա­պես հար­ գանք չու­նի այն ընտ­րա­զանգ­վա­ ծի տե­սա­կետ­նե­րի նկատ­մամբ, որն ի­րեն չի ընտ­րել: — Մեկ­նա­բա­նու­թյուն­ներ ու վեր­լու­ծու­թյուն­ներ կան թուր­քա­կան, նաև հայ­կա­

կան ու մի­ջազ­գա­յին լրատ­ վա­մի­ջոց­նե­րում, որ սա կռիվ է քե­մա­լիստ­նե­րի, խոր­քա­յին պե­տու­թյան և չա­փա­վոր իս­լա­միստ­նե­րի միջև: Ի՞նչ եք կար­ծում սրա մա­սին: — Ես հա­մա­ձայն չեմ այդ մեկ­ նա­բա­նու­թյանը, քա­նի որ կար­ ծում եմ՝ մեր ու­նե­ցած ի­րա­կան խնդի­րը հի­մա կա­ռա­վա­րու­ թյունն է, ո­րը ե­կավ իշ­խա­նու­ թյան գե­րակ­շիռ մե­ծա­մաս­նու­ թյամբ՝ ե­րեք ան­գամ հա­ջոր­դա­ բար, և գտ­նում է, որ մե­ծա­մաս­ նու­թյու­նն ի­րեն ի­րա­վունք է վե­րա­պա­հում պար­տադ­րել իր տե­սա­կետ­նե­րը հա­սա­րա­կու­թյան այն մա­սին, ո­րը չի քվեար­կել իր օգ­տին: Այս­պի­սով՝ այս­տեղ գործ ու­նենք մե­ծա­մաս­նա­պաշտ կա­ ռա­վա­րու­թյան կող­մից թաքն­ված ավ­տո­րի­տա­րիզ­մի հետ: Ի­րա­ կան խնդիրն այն է, որ վար­ չա­ պե­տը հակ­ված է իր տե­սա­կետ­ նե­րը պար­տադ­րել, ո­րոնք իս­լա­ միս­տա­կան են: —  Արդ­յոք Գե­զի այ­գու և «Թաք­սի­մի» դեպ­քե­րից հե­ տո Էր­դո­ղանն ու նրա «Ար­ դա­րու­թյուն և զար­գա­ցում» կու­սակ­ցու­թյու­նը ա­վե­ լի թո՞ւյլ են, քան նախ­կի­ նում: Բո­լորս գի­տենք, որ ան­ցած ընտ­րու­թյուն­նե­րում նա ստա­ցավ ձայ­նե­րի գրե­ թե 50 տո­կո­սը: —  Դ­րա իս­կա­կան փոր­ձու­թյու­ նը տե­ղի կու­նե­նա քվեա­տու­ փի մի­ջո­ցով: Քա­ղա­քա­պե­տի ընտ­րու­թյուն­ներ են սպաս­վում 2014թ. մար­տին, և «Ար­դա­րու­ թյուն և զար­գա­ցում» կու­սակ­ ցու­թյան հա­մար այն կար­ծես վե­ րած­վել է կու­սակ­ցու­թյան՝ երկ­ րի ղե­կա­վար­ման վստա­հու­թյան հան­րաք­վեի, և կար­ծում եմ՝ այդ ընտ­րու­թյուն­նե­րի արդ­յունք­նե­ րը բա­վա­կանին բա­ցա­հայ­տող

«Մե­ծա­մաս­նա­ պաշտ կա­ռա­վա­ րու­թյան կող­մից թաքն­ված ավ­տո­ րի­տա­րիզմ». Ամ­ բե­րին Զա­մանն այս­պես է բնու­ թագ­րում Էր­դո­ ղա­նի քա­ղա­քա­ կա­նութ­յու­նը:

կլի­նեն: Բայց հի­մա կար­ծում եմ՝ ա­մե ­նա­մեծ վնա­սը հասց­ վել է մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյան աչ­քում թուր­քա­կան կա­ռա­վա­ րու­թյան կեր­պա­րին, պրն Էր­դո­ ղա­նի կեր­պա­րին: Ամ­բողջ աշ­ խար­հը ա­կա­նա­տես ե­ղավ տե­ սա­րան­նե­րի, որ­տեղ ոս­տի­ կա­նու­թյու­նը ցու­ցա­րար­նե­րին փոր­ձում է ար­ցուն­քա­բեր գա­ զով ցրել, ծե­ծում է նրանց, սար­ սա­փե­լի տե­սա­րան­ներ: Կար­ծում եմ՝ դրանք հեշ­տու­թյամբ չեն մո­ ռաց­վի, և մենք հի­մա ա­կա­նա­ տեսն ենք այն բա­ նի, երբ այս կա­ռա­վա­րու­թյա­նը, ո­րին եր­ բեք ձեռ­ նոց չէր նետ­ վել, ա­ ռա­ ջին ա­ նգամ ձեռ­ նոց է նետ­ վում: Եվ ոչ թե կա­ռույց­նե­րի կող­մից, ոչ թէ խոր­քա­յին պե­տու­թյան կող­մից, այլ մարդ­կանց կող­մից: Իսկ ինչ­պես է Էր­դո­ղա­նը լու­ծում այդ հար­ցը: Մինչ այժմ նշան­նե­ րը այդ­քան էլ ոգևո­րող չեն, քա­ նի որ հա­մա­ձայ­նու­թյան գա­լու, կա­մուրջ կա­ռու­ցե­լու, հաշ­տեց­ ման փո­խա­րեն նա ընտ­րել է առ­ ճա­կա­տու­մը: Մինչ այժմ նշան­ նե­րը այդ­քան էլ ոգևո­րող չեն, և ե­թե նա շա­րու­նա­կի այդ առ­ճա­ կատ­ման ճա­նա­պար­հը, մի­գու­ցե կորց­նի իր սե­փա­կան հե­նա­րան­

նե­րը: Սա­կայն նա ա­վե­լի շատ ի­րե­նից կօ­տա­րի մարդ­կանց, ո­րոնք ի­րեն չեն ընտ­րել, և ա­վե­ լի կբևե­ռաց­նի հա­սա­րա­կու­թյու­ նը: Հան­ գա­ ման­ քը, որ նա շա­ րու­նա­կում է իս­լա­մա­կան մեջբե­ րում ­ներ ա­ նել իր խոս­ քում՝ ար­ դա­րաց­նե­լու իր մո­տե­ցու­մը այն ա­մե ­նին, ինչ տե­ղի է ու­նե­նում, և վա­տա­բա­նե­լու այն մարդ­կանց, որոնք ի­րեն մար­տահ­րա­վեր են նե­տում, շատ վտան­գա­վոր է, շատ բևե­ռաց­նող: — Ո­րոշ լրատ­վա­մի­ջոց­ ներ նույ­նիսկ զու­գա­հեռ­ներ անց­կաց­րե­ցին, որ սա մեկ այլ «ա­րա­բա­կան գա­րուն» է: Արդ­յոք կար­ծո՞ւմ եք, որ Ս­տամ­բու­լում, Ան­կա­րա­ յում տե­ղի ու­նե­ցող ի­րա­ դար­ձու­թյուն­նե­րը ինչ-որ կերպ շա­րու­նա­կու­թյունն են այն ա­մե­նի, ինչ սկսվեց Թու­նի­սում, Ե­գիպ­տո­սում և այժմ շա­րու­նակ­վում է Սի­րիա­յում: —  Ո՛չ: Քա­ նի որ նախևա­ ռաջ մենք ու­նենք ժո­ղովր­դա­ վար կեր­պով ընտր­ված կա­ռա­ վա­րու­թյուն, պրն Էր­դո­ղա­նը իշ­խա­նու­թյան ե­կավ ա­զատ և

ար­դար ընտ­րու­թյուն­նե­րի մի­ ջո­ցով և ձայ­նե­րի մե­ծա­մաս­նու­ թյամբ: Այն­պես որ՝ Ե­գիպ­տո­ սի կամ Մեր­ձա­վոր Արևել­քի այլ բռնա­պե­տու­թյուն­նե­րի հետ հա­ մե­մա­տե­լը կլի­ներ բա­ցար­ձակ սխալ և մո­լո­րեց­նող: Մ­յուս կող­ մից՝ մենք ա­ կա­ նա­ տես ենք լի­ նում թուր­քա­կան ժո­ղովր­դա­վա­ րու­թյան ու­ժե­ղաց­ման: Կա­ռա­ վա­րու­թյան կող­մից դրան պա­ տաս­խա­նը ոչ ժո­ղովր­դա­վար էր, բայց այն փաս­ տը, որ քա­ ղա­քա­ցիա­կան հա­սա­րա­կու­թյու­ նը գնա­լով ու­ժե­ղա­նում է, որ մար­դիկ այլևս չեն վա­խե­նում իշ­խա­նու­թյուն­նե­րից և վս­տահ են զգում դուրս գա­ լու փո­ ղոց և պա­հան­ջել ի­րենց ի­րա­վունք­ նե­րը, սրանք նշան են, որ թուր­ քա­կան ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյու­նը հա­սու­նա­նում է, և թուր­քա­կան ե­րի­տա­սարդ այս սե­րուն­դը, ո­րի մա­սին խո­սում են բո­լո­րը, պատ­ րաստ է խա­ ղաղ, ոչ թե բռնու­ թյան ճա­նա­պար­հով հե­տա­մուտ լի­նել իր ի­րա­վունք­նե­րին: Դա ինձ հա­մար շատ ու­ժեղ ազ­դան­ շան է, որ թուր­քա­կան ժո­ղովր­ դա­վա­րու­թյու­նն օ­րե­ցօր ու­ժե­ ղա­նում է:  n Զ­րու­ցել է Թա­թուլ Հա­կոբ­յա­նը

Հա­յաս­տա­նը բա­րե­լա­վել է ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան վար­կա­նի­շը ‹‹‹ էջ 1 յաս­տա­նը լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րի ան­կա­խու­թյան ա­ռու­մով ա­ռա­ ջըն­թաց ար­ձա­նագ­րած միակ եր­ կիրն է։ Հա­յաս­տա­նի ա­ռա­ջըն­թա­ ցը զե­ կույ­ ցում կապ­ վում է նաև 2012թ. խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­ րու­թյուն­նե­րի հետ։ «Այն ժա­մա­ նակ, երբ Ադր­բե­ջա­նն ագ­րե­սիվ կեր­պով ճնշում էր քա­ղա­քա­կան ընդ­դի­մու­թյա­նը, Հա­յաս­տանն ու Վ­րաս­տա­նը խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­ներ անց­կաց­րե­ցին նոր ընտ­րա­կան օ­րենսդ­րու­թյա­նը հա­մա­պա­տաս­խան, ո­րը հատ­կա­ պես կարևո­րում է թեկ­նա­ծու­նե­րի հա­վա­սար հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­

րը՝ նա­խընտ­րա­կան ռե­սուրս­նե­ րի հա­սա­նե­լիու­թյան և լ­րատ­վա­ մի­ջոց­նե­րով լու­սա­բան­ման ա­ռու­ մով»,– նշում է Freedom House-ը։ Freedom House-ը փաս­ տում է նաև, որ վար­չա­կան ռե­սուրս­նե­ րի չա­րա­շա­հու­մը և ընտ­րու­թյուն­ նե­րի օ­րը տեղ գտած խախ­տում­ նե­րն այս ընտ­րու­թյուն­նե­րում էլ ո­րոշ չա­փով պահ­պան­վել են, սա­կայն ընդ­հա­նուր առ­մամբ այ­ լընտ­րան­քի հնա­րա­վո­րու­թյու­ նը մե­ծա­ցել է, եր­կու երկր­նե­րում էլ ա­վե­լի ներ­կա­յա­ցուց­չա­կան օ­րենս­դիր մար­մի ն­ներ են ձևա­ վոր­վել: Հա­յաս­տա­նում ա­ռա­ջին ան­գամ ընդ­դի­մա­դիր Հայ ազ­ գա­յին կոնգ­րե­սը տե­ղեր է ստա­ ցել Ազ­գա­յին ժո­ղո­վում և սկ­սել

է մաս­նակ­ցել խորհր­դա­րա­նի աշ­խա­տանք­նե­րին: Զե­կույ­ցի հե­ղի­նակ­նե­րը, սա­ կայն, նկա­ տում են, որ տա­ րե­ վեր­ջին եր­կու հիմ ­ն ա­կան ընդ­ դի­մա­դիր­նե­րի ան­բա­ցատ­րե­լի ո­րո­շու­մը՝ 2013թ. նա­խա­գա­հա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում սե­փա­ կան թեկ­նա­ծու չա­ռա­ջադ­րե­լու վե­րա­բեր­յալ, փշրել է իս­կա­պես մրցակ­ցա­յին պայ­քար ու­նե­նա­լու հույ­սե­րը Հա­յաս­տա­նում։ Freedom House-ը ընտ­րու­թյուն­ նե­րում ա­ռա­ջըն­թաց է նկա­ տել նաև Վ­րաս­տա­նում՝ նշե­ լով, որ Բի­ձի­նա Ի­վա­նիշ­վի­լիի գլխա­վո­րած ընդ­դի­մա­դիր դա­ շին­քի անս­պա­սե­լի հաղ­թա­ նա­կը, ա­ռա­ջին ան­գամ Վ­րաս­

Հա­յաս­տա­նի ա­ռա­ջըն­թա­ցը զե­կույ­ցում կապ­վում է նաև 2012թ. խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի հետ։

տա­նում հան­գեց­րել է ընտ­րու­ թյուն­նե­րի մի­ջո­ցով խա­ղաղ իշ­խա­նա­փո­խու­թյան։ Հա­կա­ռա­կը՝ Ուկ­րաի­նա­յում և

Ռու­սաս­տա­նում ընտ­րու­թյուն­նե­ րի ըն­թաց­քը այդ եր­կու երկր­նե­րի վար­կա­նիշ­նե­րի անկ­ման պատ­ ճառ է դար­ձել։  n


| № 84 (324), չորեքշաբթի, հունիսի 19, 2013 թ.

4 | Փողեր Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը սի­րիա­հա­յե­րի հար­ցով չի դի­մել մի­ջազ­գա­յին հաս­տա­տու­թյուն­նե­րին

ՄԱԿ-ի փախս­տա­կան­նե­րի հար­ ցե­րով գե­րա­գույն հանձ­նա­կա­ տա­րի հա­յաս­տան­յան գրա­սեն­ յա­կում, Հա­յաս­տա­նում Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի դես­պա­նու­թյու­ նում և Եվ­րո­պա­կան Միու­թյան պատ­վի­րա­կու­թյու­նում Սի­վիլ­ Նե­թի հարց­մա­նը, թե արդ­յոք սի­ րիա­հա­յե­րի ա­ջակ­ցու­թյան հար­ ցով Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­ թյու­նից դի­մում ստա­ցել են, բա­ ցա­սա­կան պա­տաս­խա­ն տվե­ցին: Հա­յաս­տա­նի արտ­գործ­նա­ խա­րա­րու­թյան խոս­նակ Տիգ­ րան Բա­լա­յանն ա­սում է, որ սի­ րիա­հա­յե­րի հար­ցը Հա­յաս­տա­ նը բարձ­րաց­նում է մի­ջազ­գա­յին շփում ­ն ե­րի ժա­մա­նակ: «Ինչ­պես բազ­միցս նշվել է, սի­րիա­հա­յե­ րի հար­ցով Հա­յաս­տա­նը քայ­ լեր է ձեռ­նար­կում տար­բեր ուղ­ ղու­թյուն­նե­րով։ Մի­ջազ­գա­յին շփում ­ն ե­րի ժա­մա­նակ այս հար­ ցե­ րը գտնվում են երկ­ րի ղե­ կա­ վա­րու­թյան ու­շադ­րու­թյան կենտ­ րո­նում»,– աս­ված է Տիգ­րան Բա­ լա­յա­նի՝ Սի­վիլ­Նե­թին ու­ղար­կած

‹‹‹ էջ 1

Կարեն Մինասյան

Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը բա­վա­կա­նա­չափ մի­ջոց­ներ չու­նի սի­րիա­կան պա­տե­րազ­մի հետևան­քով այս­տեղ ա­պաս­ տա­ նած շուրջ ութ հա­ զար սի­ րիա­հա­յե­րի խնդիր­նե­րին հա­ մա­պար­փակ լու­ծում տա­լու հա­մար: Այս հար­ցով, սա­կայն, կա­ռա­վա­րու­թյու­նը չի դի­մել Հա­յաս­տա­նում ներ­կա­յաց­ված մի­ջազ­գա­յին դո­նոր հաս­տա­ տու­թյուն­նե­րին ու երկր­նե­րին:

Օ­բա­ման, Պու­տի­նը և Օ­լան­դը ԼՂ հար­ցով հայ­տա­րա­րու­թյուն են ըն­դու­նել

պա­տաս­խա­նում: Հա­յաս­տա­նում գոր­ծող մի քա­ նի դի­վա­նա­գի­տա­կան ներ­կա­յա­ ցուց­չու­թյուն­ներ ո­րոշ ա­ջակ­ցու­ թյուն են տրա­մադ­րել և տ­րա­մադ­ րում սի­րիա­հա­յե­րին: Օ­րի­նակ՝ Քու­վեյ­թի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը իր դես­պա­նու­թյան մի­ջո­ցով 100 հա­ զար դո­լարի օ­ժան­դա­կու­թյուն է տրա­մադ­րել սի­րիա­հայ ա­ռա­ վել կա­րի­քա­վոր ըն­տա­նիք­նե­րին՝ նրանց բա­ժա­նե­լով սու­պեր­մար­ կետ­նե­րում պա­րե­նամ­թերք գնե­ լու հա­մար հա­տուկ քար­տեր: Գեր­մա­նիա­յի դես­պա­նու­թյու­ նը մար­տի վեր­ջին «Ա­ռա­քե­լու­թյուն Հա­յաս­տան» հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան մի­ջո­ցով 20 հա­զար եվ­րո­յի մար­դա­սի­րա­կան օգ­նու­թյուն տրա­մադ­րեց սի­րիա­ հայ փախս­տա­կան­ներին: Նույն՝ «Ա­ռա­քե­լու­թյուն Հա­յաս­տան» կազ­ մա­կեր­պու­թյու­նը, հա­մա­գոր­ծակ­ ցե­լով ՄԱԿ-ի փախս­տա­կան­նե­րի հար­ցե­րով գե­րա­գույն հանձ­նա­կա­ տա­րի գրա­սեն­յա­կի հետ, սի­րիա­ հա­յե­րին տրա­մադ­րել է ա­ռա­ջին անհ­րա­ժեշ­տու­թյան պա­րա­գա­ներ: Փախս­տա­կան­նե­րի հար­ցե­ րով ՄԱԿ-ի մաս­նա­գի­տա­ցած այս

կա­ռույցն իր հեր­թին գոր­ծըն­կեր տար­բեր կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի հետ Հա­յաս­տա­նում ա­պաս­տա­նած սի­րիա­հա­յե­րին տա­րա­տե­սակ օգ­ նու­թյուն է տրա­մադ­րում, օ­րի­նակ՝ ա­ռող­ջա­պա­հա­կան ծա­ռա­յու­թյուն­ ներ, հա­տուկ օգ­նու­թյուն՝ ե­րե­խա­ նե­րին, սո­ցիա­լա­կան և ի­րա­վա­բա­ նա­կան խորհր­դատ­վու­թյուն: Հա­յաս­տա­նի փոքր և մի­ջին ձեռ­ նար­կու­թյուն­նե­րի զար­գաց­ման ազ­գա­յին կենտ­րոնն իր հեր­թին վե­րա­պատ­րաստ­ման դա­սըն­թաց­ ներ է անց­կաց­նում սի­րիա­հայ ձեռ­ նե­րեց­նե­րի հետ և ն­րանց օգ­նում կողմ ­ն ո­րոշ­վել Հա­յաս­տա­նում բիզ­ նես ծա­վա­լե­լու հար­ցե­րում: Ու­շագ­րավ է, որ ի­րաք­յան պա­ տե­րազ­մի ըն­թաց­քում Հա­յաս­ տա­նում ա­պաս­տան գտած ի­րա­ քա­հա­յե­րին օգ­նու­թյուն տրա­ մադ­րե­լու և հա­յաս­տան­յան կյան­քում ին­տեգ­րե­լու հա­մար Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը դի­ մել և օգ­ նու­ թյուն է ստա­ ցել ՄԱԿ-ից և ԱՄՆ-ի կա­ռա­վա­ րու­թյու­նից (վեր­ջի­նից ստա­ցել է 895  հազ. դո­լարի օ­ժան­դա­կու­ թյուն):  n Ն­վարդ Հով­հան­նիս­յան

անհ­նա­րին կդարձ­նեն հիմ­ նախնդ­րի կար­գա­վո­րու­մը: Միան­գա­մայն հա­մա­ձայն ենք, որ ժո­ղո­վուրդ­նե­րին պետք է պատ­րաս­տել խա­ղա­ղու­թյան, այլ ոչ պա­տե­րազ­մի։ Ցա­վոք, մինչ այ­սօր Ադր­բե­ջա­նի ղե­ կա­վա­րու­թյու­նը հա­կա­ռակն է ա­նում։ Մենք լիո­վին հա­մա­միտ ենք հա­մա­նա­խա­գահ երկր­նե­ րի՝ Ֆ­րան­սիա­յի, Միաց­յալ Նա­ հանգ­նե­րի և Ռու­սաս­տա­նի ղե­ կա­վար­նե­րի հետ, որ ու­ժի կի­ րա­ռու­մը չի կա­րող հան­գեց­նել հա­կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­ մա­ նը, և որ միայն բա­ նակ­ ցու­ թյուն­նե­րի մի­ջո­ցով կա­րե­լի է հաս­նել կա­յու­նու­թյան և խա­ ղա­ղու­թյան հաս­տատ­մա­նը, ին­ չը նոր հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ կբա­ցի տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հա­ մա­գոր­ծակ­ցու­թյան և զար­գաց­ ման հա­մար»,– ա­սել է Էդ­վարդ Նալ­բանդ­յա­նը: Ի տար­բե­րու­թյուն Ադր­բե­ ջա­ նի, որն ա­ ռիթ կամ ա­ նա­ ռիթ հղում է ա­ նում մի­ ջազ­ գա­յին ի­րա­վուն­քի միայն մեկ սկզբուն­քին, Հա­յաս­տա­նը բազ­ միցս է ար­տա­հայ­տել և ի պա­ տաս­խան Է­նիս­կի­լե­նում նա­ խա­գահ­ներ Վ­լա­դի­միր Պու­տի­ նի, Բա­րաք Օ­բա­մա­յի և Ֆ­րան­ սուա Օ­ լան­ դի կո­ չին՝ ևս մեկ ան­գամ վե­րա­հաս­տա­տում է իր

հանձ­նա­ռու­թյունն առ մի­ջազ­ գա­յին ի­րա­վուն­քի սկզբունք­ նե­րը, մաս­նա­վո­րա­պես՝ ու­ժի կամ ու­ժի սպառ­նա­լի­քի չկի­ րառ­ման, ժո­ղո­վուրդ­նե­րի ի­րա­ վա­հա­վա­սա­րու­թյան և ինք­ նո­րոշ­ման և տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյան։ Չ­նա­յած սադ­րիչ հռե­տո­րա­բա­ նու­թյու­նից և գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­ րից զերծ մնա­լու վե­րա­բեր­յալ մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյան բազ­ մա­թիվ կո­չե­րին՝ Ադր­բե­ջա­նը շա­րու­նա­կում է իր ռազ­մա­տենչ հռե­տո­րա­բա­նու­թյու­նը և սադ­ րանք­ներն Ար­ցա­խի հետ շփման գծում և Հա­յաս­տա­նի հետ սահ­ մա­նին, մար­դաս­պան­նե­րի հե­ րո­սա­ցումն ու խա­ղա­ղու­թյան կոչ ա­նող­նե­րի հե­տապն­դում­ նե­րը, այ­լատ­յա­ցու­թյան, ան­ հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյան և թշ­ նա­ման­քի քա­րոզ­չու­թյու­նը, ին­ չը հան­գեց­նում է տա­րա­ծաշր­ ջա­նում ի­րա­վի­ճա­կի սրմա­նը և լար­վա­ծու­թյան ա­ճին։ Է­նիս­կի­լե­նում հա­մա­նա­խա­ գահ երկր­նե­րի ղե­կա­վար­նե­րի՝ ղա­րա­բաղ­յան հիմ ­ն ախնդ­րի վե­ րա­բեր­յալ հայ­տա­րա­րու­թյու­նը կա­րող է խթան հան­դի­սա­նալ բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցում ա­ռա­ջըն­թա­ցի հա­մար, ե­թե Ադր­ բե­ջա­նի ղե­կա­վա­րու­թյու­նը ճիշտ ըն­կա­լի ե­ռա­նա­խա­գահ երկր­նե­ րի կող­մից ար­ված շեշ­տադ­րում­ նե­րը:  n

Գաղտ­նի գոր­ծար­քը բա­ցա­հայտ­վում է Ին­չու է Հա­յաս­տա­նը հրա­ժար­վում «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» իր բաժ­նե­մա­սից ցած տա­րի Հա­յաս­տա­նի հա­մար տե­ղի էր ու­նե­ցել ռու­սա­կան գա­ զի գնի բարձ­ րա­ ցում, դա վերջ­ նա­կան սպա­ռող­նե­րի սա­կագ­ նի վրա չէր անդ­րա­դար­ձել։ Թեև ՊԵԿ-ի «ՀՀ ար­տա­քին առև­տու­ րը եր­կիր-ապ­րանք կտրված­ քով» հրա­պա­րակ­ման հա­մա­ ձայն՝ ան­ցած տա­րի Ռու­սաս­տա­ նից ներկր­ված 1000 խմ բ­նա­կան գա­զի մի­ջին մաք­սա­յին ար­ժե­քը կազ­մել է $232,4, կա­ռա­վա­րու­ թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը շա­ րու­ նա­ կում էին պնդել, որ գա­ զը ձեռք է բեր­վում $180/1000 խմ գ­նով։ Հաշ­վի առ­նե­լով, որ 2012ը և 2013-ը ընտ­րա­կան էին Հա­ յաս­տա­նում, իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը ռու­սա­կան գա­զի գնի փո­փո­խու­ թյունն ա­ մե ն կերպ գաղտ­ նի են պա­հել։ Որ­պես­զի գա­զի գնի փո­ փո­խու­թյու­նը վերջ­նա­կան սպա­ ռո­ղի վրա չանդ­րա­դառ­նա ( ներ­ քին շու­կա­յում սա­կագ­նե­րը մնան ան­փո­փոխ), կա­ռա­վա­րու­թյու­նը հա­մա­ձայ­նել է ձեռք­բեր­ման գնե­ րի միջև տար­բե­րու­թյու­նը (1000 խմ­-ի հաշ­վով՝ մոտ $60) վճա­րել «սե­փա­կան» մի­ջոց­նե­րից։ Դեռ ան­ցած տա­րի Սի­վիլ­Նե­ թի աղբ­յուր­նե­րը պնդում էին, որ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը գնի տար­բե­ րու­թյու­նը վճա­րե­լու է «Հայ­Ռուս­

գա­զար­դում» իր բաժ­նե­մա­սի մի մա­սը «Գազպ­րո­մի ն» փո­խան­ցե­ լու ճա­նա­պար­հով։

Գաղտ­նի գոր­ծարք

Ներ­կա­յում «Գազպ­րո­մի» պաշ­ տո­նա­կան հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նը, որ ըն­կե­րու­թյու­նը պատ­րաստ է ձեռք բե­րել «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» 100% բաժ­նե­տոմ­սե­րը, վկա­յում է կա­ռա­վա­րու­թյան գաղտ­նի գոր­ ծար­քի մա­սին: Ի­հար­կե, տնտե­սա­կան տե­սա­ կե­տից «Հայ­Ռուս­գա­զար­դում» կա­ռա­վա­րու­թյան բաժ­նե­մա­սի վա­ ճառ­ քը որևէ խնդիր չի ներ­ կա­յաց­նում, քա­նի որ վե­րահս­կիչ փա­թե­թը պատ­կա­նում է «Գազպ­ րո­մի ն», և ըստ էու­թյան՝ կա­ռա­ վա­րու­թյունն իր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ նե­րի մի­ջո­ցով ըն­կե­րու­թյու­նում ո­րո­շում ­ն ե­րի վրա լուրջ ազ­դե­ ցու­թյուն չի կա­րող ու­նե­նալ: Ե­թե հաշ­վի առ­նենք նաև, որ վերջ­նա­ կան սպա­ռող­նե­րի հա­մար գա­ զի գի­նը սահ­մա­նում է Հան­րա­ յին ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը կար­գա­ վո­րող հանձ­նա­ժո­ղո­վը, ա­պա «Հայ­Ռուս­գա­զար­դում» պե­տա­ կան մաս­նակ­ցու­թյունն ա­վե­լի անն­պա­տակ է դառ­նում։ «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» կա­նո­նա­ դիր կա­պի­տա­լը 2011թ. (2012թ. ֆի­ նան­սա­կան հաշ­վետ­վու­թյու­նը դեռ չի հրա­պա­րակ­վել) վեր­ջին կազ­

մել է ֌312  մլրդ, ո­ րից փաս­ տա­ ցի կա­ռա­վա­րու­թյան մաս­նա­բա­ ժի­նը ֌6,24 մլրդ­է (մոտ $150 մլն): Բաժ­նե­մա­սի վա­ճառ­քից պետբ­յու­ ջե լուրջ մուտ­քեր են հնա­րա­վոր։ Ու­շագ­րավ է, որ «Հայ­Ռուս­ գա­զար­դում» կա­ռա­վա­րու­թյան բաժ­նե­մա­սը գու­մա­րա­յին ար­ տա­հայ­տու­թյամբ գրե­թե այն­քան է, որ­քան անհ­րա­ժեշտ է, որ­պես­ զի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը սահ­մա­ նին սուբ­սի­դա­վո­րի ռու­սա­կան գա­զի $270/1000 խմ գ­նի 30%-ը։ Թերևս հենց այդ գու­ մար­ ներն էլ ուղղ­վե­լու են սուբ­սի­դա­ վոր­մա­նը, թեև վար­չա­պետ Տիգ­ րան Սարգս­յա­նը վստա­հեց­նում է, որ սուբ­սի­դա­վոր­ման հա­մար Ռու­սաս­տա­նը հատ­կաց­նե­լու է դրա­մաշ­նորհ։ Սի­վիլ­Նե­թին չհա­ջող­վեց է­ներ­ գե­տի­կա­յի և բ­նա­կան պա­շար­ նե­րի նա­խա­րա­րու­թյու­նից ճշտել սե­փա­կան բաժ­նե­մա­սը վա­ճա­ ռե­լու Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­ թյան պաշ­տո­նա­կան պա­տաս­ խա­նը: Նա­խա­րա­րու­թյան մա­ մու­լի քար­տու­ղար Լու­սի­նե Հա­ րու­թյուն­յա­նը տե­ղե­կաց­րեց, որ նա­խա­րա­րը նոր է վե­րա­դար­ձել Մոսկ­վա­յից, և ին­քը չի հասց­րել ճշտել այ­ցի ման­րա­մաս­նե­րը: Նա խոս­տա­ցավ հար­ցե­րին պա­տաս­ խա­նել հու­լի­սի 19-ին։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

Հա­յաս­տա­նի կա­ «Օրակարգ»-ի արխիվից

‹‹‹ էջ 1

ռա­վա­րու­թյու­նը թերևս «Հայ­Ռուս­ գա­զար­դի» 20% բաժ­նե­մա­սի փո­ խանց­մամբ կսուբ­սի­դա­վո­րի ռու­սա­կան գա­զի գնի բարձ­րա­ցու­ մը։


№ 84 (324), չորեքշաբթի, հունիսի 19, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Ս­տու­գում ­ն ե­րը շրջան­ցել են Մխչ­յա­նը Ֆին­նա­խը հա­մա­տա­րած չա­րա­շա­հում ­ն եր է հայտ­նա­բե­րել պե­տա­կան ֆի­նան­սա­վոր­մամբ ծրագ­րե­րում

«

412.51

1.01 q 0.24%

420

410

Պետ­պատ­վե­րով հի­վանդ­նե­ րի բուժ­ման գու­մա­րում բուժ­ հաս­տա­տու­թյուն­նե­րը թեև նե­ րա­ռել են սննդի ծախ­սե­րը, սնունդ ի­րա­կա­նում չի հատ­ կաց­վել։ Բուժ­ման փաս­տա­ցի տևո­ղու­թյու­նը եր­բեմն ա­վե­ լի կարճ է ե­ ղել, քան նոր­ մա­ տի­վա­յի­նը։ Չա­րա­շա­հում ­ն եր են բա­ցա­հայտ­վել նաև կա­ռա­ վա­րու­թյան սուբ­սի­դա­վոր­մամբ է­ժան դիզ­վա­ռե­լի­քի բաշխ­ման ծրագ­րում, Ա­րա­րա­տի մար­ զի 1304 տնտե­սու­թյուն ու­նե­ ցող Մխչ­ յան գյու­ ղում բաշխ­ ված դիզ­վա­ռե­լի­քի մոտ 70%ը ստա­ցել են ԱԺ նա­խա­գա­հի ազ­գա­կան­նե­րը։

400 18.12

18.03

եվրո/դրամ

18.06

551.73

0.09 p 0.02%

550

530

510 18.12

18.06

18.03

Ֆի­նանս­նե­րի նա­ խա­րա­րու­թյան

ռուբլի/դրամ

12.87

0.21 q 1.61%

ֆի­նան­սա­կան Ֆոտոլուր

Հու­նի­սի 18-ին հրա­վի­րած ա­սու­ լի­սին ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­ րու­թյան ֆի­նան­սա­կան վե­րահս­ կո­ղու­թյան տես­չու­թյան պետ Սո­նա Ղա­րիբ­յա­նը, ներ­կա­յաց­ նե­լով կա­ռա­վա­րու­թյան սուբ­ սի­դա­վոր­մամբ գյու­ղա­ցիա­կան տնտե­սու­թյուն­նե­րին է­ժան պա­ րար­տան­յու­թի և դիզ­վա­ռե­լի­քի ծրագ­րե­րի, ինչ­պես նաև ա­ռող­ ջա­պա­հու­թյան և քա­ղա­քա­շի­նու­ թյան ո­լորտ­նե­րում ստու­գում ­ն ե­ րի արդ­յունք­նե­րը, նշեց՝ ա­ռող­ ջա­պա­հու­թյան բնա­գա­վա­ռում ի­րա­կա­նաց­ված ստու­գում ­ն ե­ րի արդ­յուն­քում ար­ձա­նագր­վել է, որ բուժ­հաս­տա­տու­թյուն­նե­ րին պետ­պատ­վե­րի ձևա­վոր­ման ու բաշխ­ման գոր­ծըն­թա­ցը խիստ թե­րի է կա­նո­նա­կարգ­ված։ Պետ­ պատ­վե­րը ձևա­վոր­վում է հի­ վանդ­նե­րի թվից, մեկ հի­վան­դի բուժ­ման մի­ջին գնից, մեկ օր­վա ծախ­սից, բուժ­ման տևո­ղու­թյու­ նից. թե­րի է այս ցու­ցա­նիշ­նե­րի հաշ­վարկ­ման մե­թո­դի­կան։ «Հի­վան­դի բուժ­ման գու­մա­րի մեջ նե­ րառ­ ված են նաև սննդի ծախ­սե­րը, այ­նինչ Հա­յաս­տա­ նում ըն­դա­մե ­նը եր­կու-ե­րեք հի­ վան­դա­նոց է ա­պա­հո­վում սննդի հատ­կա­ցում։ Արդ­յուն­քում, 2012թ. պետբ­յու­ջեով ֌513  մլն ա­վել գու­ մար է նա­խա­տես­ված ե­ղել, և ակն­ հայտ է որ այդ գու­ մա­ րը ծախս­վել է ոչ սննդի վրա»,– ա­սաց Ղա­րիբ­յա­նը։ Տես­չու­թյունն ա­ռա­ջար­կել է հի­վան­դի բուժ­ ման գու­մա­րից հա­նել սննդամ­ թեր­քի հա­մար նա­խա­տես­վող մի­ջոց­նե­րը այն հի­վան­դա­նոց­ նե­րի հա­մար, ո­րոնք սնունդ չեն տրա­մադ­րում։ Պարզ­վել է, որ հի­վանդ­նե­րի բուժ­ման տևո­ղու­թյան ա­ռու­մով միայն ե­րեք հի­վան­դու­թյուն­նե­րի մա­սով պետբ­յու­ջեից տա­րե­կան ֌180 մլն ա­վե­լի գու­մար է ծրագր­ վել։ Տես­չու­թյունն ա­ռա­ջար­կել է այդ­քան գու­մար չհատ­կաց­նել՝ հաշ­վի առ­նե­լով, որ նա­խորդ տա­րի­նե­րին հի­վանդ­նե­րի բուժ­ ման փաս­տա­ցի տևո­ղու­թյու­նը ա­ վե­ լի քիչ է ե­ ղել, քան նոր­ մա­ տի­վա­յի­նը։ Ղա­րիբ­յա­նի խոս­քով՝ ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան նա­խա­րա­

դոլար/դրամ

րու­թյու­նն այս խնդրի լուծ­ման հա­մար ան­ցում է կա­տա­րել բուժ­ ման փաս­տա­ցի տևո­ղու­թյան ֆի­ նան­սա­վոր­ման մե­խա­նիզ­մի։ Բա­ցի այդ՝ ա­ռող­ջա­պա­հու­ թյան ո­լոր­տում պետ­պատ­վե­ րի շրջա­նա­կում չհիմ ­ն ա­վոր­ված տա­րե­կան ֌1  մլրդ­-ի ծախ­սե­ րը այլևս չեն ֆի­նան­սա­վոր­վե­լու, մի­ջոց­ներն ուղղ­վե­լու են ո­լոր­ տում ա­ռաջ­նա­յին այլ ծրագ­րե­րի ի­րա­կա­նաց­ման։

Պե­տու­թյունն օ­ժան­դա­կում է ԱԺ նա­խա­գա­հի եղ­բո­րը Չա­րա­շա­հում ­ն ե­րը չեն շրջան­ ցել նաև կա­ռա­վա­րու­թյան սուբ­ սի­դա­վոր­մամբ է­ժան դիզ­վա­ռե­ լի­քի բաշխ­ման ծրա­գի­րը։ Միայն այս գար­նա­նը կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը ֌1,789 մլրդ­է հատ­կաց­րել հո­ ղօգ­տա­գոր­ծող­նե­րին 17  մլն լիտր դիզ­վա­ռե­լիք ձեռք­բե­րու­մը սուբ­ սի­դա­վո­րե­լու նպա­տա­կով։ Յու­ րա­քանչ­յուր 1 լիտ­րը պետբ­յու­ ջեից սուբ­սի­դա­վոր­վել է ֌105-ով, վա­ռե­լի­քը բաշխ­վել է ֌350-ով։ Ֆի­նան­սա­կան վե­րահս­կո­ղու­ թյան տես­չու­թյու­նը ըն­դա­մե ­նը չորս մար­զում (Գե­ղար­քու­նիք, Կո­տայք, Ա­րա­րատ, Շի­րակ) ի­րա­ կա­նաց­ված ստու­գում ­ն ե­րի արդ­ յուն­քում հայտ­նա­բե­րել է լուրջ չա­րա­շա­հում ­ն եր։ Դ­րանք գե­ րակշ­ռել են հատ­կա­պես Ա­րա­ րա­տում։ Ըստ Սո­նա Ղա­րիբ­յա­նի՝ քիչ չեն ե­ղել խախտ­ման դեպ­քե­ րը նաև Գե­ղար­քու­նի­քում։ Ղա­րիբ­յա­նի խոս­քով՝ այս չորս մար­զե­րում 2012թ. գար­նա­նը ծրագ­րից օգտ­վել է 248 հա­մայնք, ու­սում ­ն ա­սի­րու­թյուն­ներ ի­րա­կա­ նաց­ վել են դրանց 36%-ում, յու­ րա­քանչ­յուր մար­զում ստուգ­վել է 20-24 հա­մայնք, հարց­վել է մոտ 400 մարդ։ Ա­րա­րա­տի մար­զում հա­մայն­ քա­պե­տնե­րի կող­մից դիզ­վա­ ռե­լի­քի բաշխ­ման ցու­ցակ­նե­ րի տվյալ­նե­րից և հար­ցում ­ն ե­րից

Ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան ո­լոր­տում պետ­ պատ­վե­րի շրջա­նա­կում չհիմ ­ն ա­վոր­ված տա­րե­ կան ֌1 մլրդ­-ի ծախ­սե­րն այլևս չեն ֆի­նան­սա­ վոր­վե­լու

»

պարզ­ վել է, որ 26 հա­ մայն­ քում հո­ղօգ­տա­գոր­ծող­նե­րին պա­կաս դիզ­վա­ռե­լիք է հատ­կաց­վել։ Գե­ րագ­րում ­ն ե­րի ծա­վա­լը ան­ցած տար­ վա և այս տար­ վա գար­նա­ նը կա­տար­ված ծրագ­րի շրջա­նա­ կում կազ­մել է 170 հազ. լիտրից ա­վե­լի, ո­րի հա­մար պետբ­յու­ջեից հատ­կաց­վել է ֌18  մլն-ի սուբ­սի­ դիա։ Հա­մադ­րում ­ն ե­րի արդ­յուն­ քում պարզ­ վել է, որ հա­ մայնք­ նե­րում հո­ղօգ­տա­գոր­ծող­նե­րի ա­նու­նով նշվել է 220 հազ. լիտր դիզ­վա­ռե­լիք, ո­րը նրանք չեն ստա­ցել, սուբ­սի­դա­վոր­ման ծա­ վա­լը կազ­մել է ֌21 մլն։ Հայտ­նա­բեր­վել է նաև, որ ո­րոշ հա­մայնք­նե­րում ցու­ցակ­ներ չեն ե­ղել, սա­կայն մա­տա­կա­րա­րից ստաց­վել է 440 հազ. լիտր դիզ­ վա­ռե­լիք, ո­րի հա­մար պետբ­յու­ ջեից տրա­ մադր­ վել է ֌44  մլն­ ի սուբ­ սի­ դիա։ Միայն այս ե­ րեք դեպ­քե­րով պե­տու­թյա­նը պատ­ ճա­ ռած վնա­ սը միայն մեկ մար­ զում կազ­մել է ֌83 մլն։ Ղա­ րիբ­ յա­ նը նշեց, որ այս շա­ բաթ կամ­փոփ­վեն չորս մար­զե­ րի ստու­գում ­ն ե­րի արդ­յունք­նե­ րը և դ­րանք կներ­կա­յաց­վեն Հա­ տուկ քննչա­կան ծա­ռա­յու­թյուն։ Հար­ցին, թե Ա­րա­րա­տի մարզ­պե­ տը, օ­րի­նակ, պա­տաս­խա­նա­տո՞ւ է արդ­յոք այս չա­րա­շա­հում ­ն ե­րի հա­մար, Ղա­րիբ­յա­նը պա­տաս­ խա­նեց. «Ա­յո՛, քա­նի որ կա­ռա­վա­ րու­թյան ո­րոշ­մամբ հո­ղօգ­տա­ գոր­ծող­նե­րի ցու­ցակ­նե­րի կազ­ մու­մը պետք է ի­րա­կա­նաց­ներ մարզ­պե­տը՝ հա­մայն­քա­պե­տնե­ րի հետ միա­սին»։ Դի­տարկ­մա­նը, որ շրջա­նառ­ վող լու­րե­րի հա­մա­ձայն՝ Ազ­գա­ յին ժո­ղո­վի նա­խա­գահ Հո­վիկ Աբ­րա­համ­յա­նը Ա­րա­րա­տի մար­ զի իր հայ­ րե­ նի Մխչ­ յան գյու­ ղում ևս­ օգտ­վել է պետբ­յու­ջեի սուբ­սի­դա­վոր­մամբ ի­րա­կա­նաց­ վող ծրագ­րից, Ղա­րիբ­յա­նը պա­ տաս­խա­նեց, որ այդ հա­մայն­ քում ստու­գում ­ն եր չեն ի­րա­կա­ նաց­վել, քա­նի որ ցու­ցակ­նե­րում ընդգրկ­ված է ե­ղել ըն­դա­մե ­նը 15 անձ, և դ­րան­ցում ԱԺ նա­խա­ գա­հի ա­նու­նը չկա։ Ղա­րիբ­յա­նը նշեց, որ ցու­ցա­կում ընդգրկ­ված են ե­ղել Հեն­րիկ Աբ­րա­համ­յա­ նը (ԱԺ նա­խա­գա­հի եղ­բայ­րը) և Հով­հան­նես Աբ­րա­համ­յա­նը (ԱԺ նա­խա­գա­հի զար­մի­կը)։ Մխչ­յան

վե­րահս­կո­ղու­ թյան տես­չութ­յան

13,50

պետ Սո­նա Ղա­ րիբ­յան։

գյու­ղում կա­ռա­վա­րու­թյան սուբ­ սի­դա­վոր­ման ծրագ­րից օգտ­ վել է 15 անձ, ո­րոնց է­ժան գնե­ րով վա­ ճառ­ վել է 70 հազ. լիտր դիզ­վա­ռե­լիք։ Այս ծա­վա­լի մոտ 70%-ը բա­ժին է ըն­կել եր­կու ան­ ձանց՝ Հեն­րիկ և Հով­հան­նես Աբ­րա­համ­յան­նե­րին։ Վեր­ջին­նե­րիս ընդգր­կու­մը պե­ տա­կան ա­ջակ­ցու­թյան ծրագ­ րում ա­ռա­ջին հա­յաց­քից ա­վե­ լի քան հաս­ կա­ նա­ լի է, քա­նի որ ծրագ­րից կա­րող են օգտ­վել բո­ լոր հո­ղօգ­տա­գոր­ծող­ները։ Ան­ հաս­կա­նա­լի է միայն, թե ինչ­պես է ստաց­ վել, որ 1304 տնտե­ սու­ թյուն ու­նե­ցող Մխչ­յան գյու­ղից է­ժան դիզ­վա­ռե­լիք ձեռք ­բե­րե­լու ցան­կու­թյուն է հայտ­նել ըն­դա­ մե­նը 15 հո­ղօգ­տա­գոր­ծող, ո­րից եր­կու­սը ԱԺ նա­խա­գա­հի ազ­գա­ կան­ներն են։ Մխչ­յա­նում բաշխ­ված դիզ­վա­ ռե­լի­քի ծա­վա­լից ստաց­վում է, որ մյուս հո­ղօգ­տա­գոր­ծող­նե­րը (13ը) ստա­ցել են մի­ջի­նը 1,7-հա­զա­ րա­կան լիտր, ին­չը Աբ­րա­համ­ յան­նե­րի կող­մից ստաց­ված դիզ­ վա­ռե­լի­քի ծա­վա­լից 15 ան­գամ պա­կաս է։ ԱԺ նա­խա­գա­հի ազ­ գա­կան­ներն ըստ էու­թյան դիզ­ վա­ռե­լի­քի գծով պետբ­յու­ջեից ստա­ցել են ֌5  մլն­-ի սուբ­սի­դա­ վո­րում, հա­մագ­յու­ղա­ցի­նե­րը՝ մոտ ֌200 հազ-ի։ Ե­ թե հաշ­ վի առ­ նենք, որ 1 հա կար­տո­ֆի­լի ցան­քա­տա­րա­ծու­ թյու­նում մո­տա­վոր հաշ­վար­կով տա­րե­կան ծախս­վում է մոտ 100 լիտր դիզ­վա­ռե­լիք, ա­պա 2012թ. ԱԺ նա­խա­գա­հի ազ­գա­կան­նե­ րի կող­մից սուբ­սի­դա­վոր­մամբ ձեռք­ բեր­ված վա­ռե­լի­քի ծա­վա­ լից ստաց­վում է, որ նրանք մշա­ կել են 480 հա հո­ ղա­ տա­ րածք, այն դեպ­քում երբ տա­րած­քա­ յին կա­ռա­վար­ման նա­խա­րա­րու­ թյան տվյալ­նե­րով՝ Մխչ­յա­նում գյու­ղատն­տե­սա­կան նշա­նա­կու­ թյան հո­ ղե­ րը կազ­ մում են շուրջ 657 հա։ Հե­տաքրք­րա­կան է, որ ֆի­ նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյան ֆի­նան­սա­կան վե­րահս­կո­ղու­ թյան տես­չու­թյան ու­շադ­րու­ թյան կենտ­ րո­ նից դուրս է մնա­ ցել այս հան­գա­ման­քը, հա­մայն­ քում ստու­գում ­ն եր չեն ի­րա­կա­ նաց­վել։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

12,80 18.12 եվրո/դոլար

18.06

18.03

1.338

0.00 p 0.10%

1,33

1,26 18.12

18.03

WTI Brent

նավթ

18.06

98.13 0.36 p 0.37% 105.89 0.42 p 0.40%

US$/bbl.

120

95

70 18.12 ոսկի

18.03

կբ 100 հհ comex

18.06

1384.8 6.5 q 0.47% 1373.1 10.0 q 0.72%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 1400 1300 18.12

18.03

(LME)

պղինձ

6994

18.06 47.4 q 0.67%

US$/tonne

8300

7500

6700 18.12 ցորեն

(cbt)

18.03

251.51

18.06 1.47 p 0.59%

US$/tonne

370 330 290 250 210 18.12

18.03

18.06

Տվյալները վերցված են 18.06, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 84 (324), չորեքշաբթի, հունիսի 19, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

Դևալ­վա­ցիան՝ տնտե­սա­կան ա­ճի խթան Մոսկ­վան ո­րո­շել է ար­ժեզր­կել ռուբ­լին

Ռու­սաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը դի­տար­կում է տնտե­սա­կան ա­ճը խթա­նե­լու հա­մար ռուբ­լին ար­ժեզր­կե­լու տար­բե­րա­կը։ Այս մա­սին, ըստ ռու­սա­կան «Վե­դո­մոս­տի» պար­բե­րա­կա­նի, հայ­տա­ րա­րել է Ռու­սաս­տա­նի ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րար Ան­տոն Սի­լո­ւա­նո­ վը։ «Փո­խար­ժե­քի անն­շան ան­կու­մը կա­րող է դաշ­նա­յին բյու­ջեի և տն­տե­սու­թյան հա­մար դրա­կան դե­րա­կա­տա­րում ու­նե­նալ»,– ա­սել է նա­խա­րա­րը։ տնտե­սա­կան ա­ճի ա­պա­հով­ ման պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­ նը դնել Կենտ­րո­նա­կան բան­կի վրա։ Ա­ռա­ջար­կը, ըստ Սի­լո­ւա­ նո­վի, մերժ­վել է։ Նա­խա­րա­րի կար­ծի­քով՝ լա­ վա­գույն լու­ծու­մը ռուբ­լու ոչ մեծ ար­ժեզր­կու­մը կա­րող է լի­ նել, ո­րը պետք է կա­տար­վի ոչ թե վար­չա­կան, այլ շու­կա­յա­կան ճա­նա­պար­հով։ Այն են­թադ­րում է, որ ֆին­նա­խը պա­հուս­տա­ յին ֆոն­ դի հա­ մար կսկսի ար­ տար­ ժույթ գնել ոչ թե ԿԲ-ից, այլ շու­կա­յից։ Սի­լո­ւա­նո­վի խոս­ քով՝ նա­խա­րա­րու­թյու­նը շու­ կա «դուրս կգա» ար­դեն օ­գոս­ տո­սին, ին­չը փո­խար­ժե­քի 1-2 ռուբ­լով նվազ­ման կհան­գեց­նի։ Սա, իր հեր­թին, պետբ­յու­ջե 190380 մլրդ ռուբ­լու ($5,9-11,9 մլրդ) հա­վել­յալ մուտ­քեր կա­պա­հո­վի։ Փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­ քով՝ ու­ժեղ դևալ­վա­ցիան, ինչ­ պես 1998թ., տնտե­սա­կան ա­ճի ա­պա­հով­ման խնդիր այ­սօր չի

Տն­տե­սա­կան ա­ճը Ռու­սաս­տա­նում մտադր­վել են խթա­նել ռուբ­լու ար­ժեզրկ­ման ճա­նա­պար­հով։

vedomosti.ru

Ռու­սաս­տա­նում տնտե­սա­ կան ա­ճի տեմ­պը դան­դա­ ղում է 2012թ. կե­ սե­ րից։ Երկ­ րի վի­ճա­կագ­րա­կան ծա­ռա­յու­ թյան՝ «Ռոսս­տա­տի» նախ­նա­ կան տվյալ­ նե­ րով՝ 2013թ. 1-ին ե­ռամս­յա­կում այն կազ­մել է 1,6%՝ ե­րեք ան­գամ զի­ջե­լով ան­ ցած տար­վա նույն ժա­մա­նա­ կա­հատ­վա­ծի ցու­ցա­նի­շը։ Կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը ա­ճի խթան­ման մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րը քննար­կում է 2012թ. վեր­ջից։ Տն­տե­սա­կան զար­գաց­ման նա­խա­րա­րու­թյունն ա­ռա­ջար­ կել է նավ­թա­գա­զա­յին կու­ տակ­ված ե­կա­մուտ­նե­րի հաշ­վին ա­վե­լաց­նել պե­տա­կան ներդ­ րում ­ն ե­րը։ Բա­ցի այդ՝ դրա­մա­ վար­կա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան մեղ­մաց­ման մի­ջո­ցով պետք է խթա­նել վար­կա­վո­րու­մը. տո­կո­ սադ­րույք­նե­րը երկ­րում չա­փա­ զանց բարձր են և ար­գե­լա­կում են տնտե­սա­կան ա­ճը։ Նա­խա­ րա­րու­թյունն ա­ռա­ջար­կել է նաև

լու­ծի և էա­կա­նո­րեն կվնա­սի արդ­յու­նա­բե­րու­թյու­նը։ Ա­վե­լին՝ նա­խա­րա­րու­թյան կող­մից ար­ տար­ժույ­թի գնու­մը հա­զիվ թե ռուբ­լու միան­շա­նակ ար­ժեզրկ­ ման հան­գեց­նի։ Գե­րա­տես­չու­ թյան մուտ­քը շու­կա փաս­տա­ցի նշա­նա­կե­լու է վե­րա­դարձ ԿԲ-ի կող­մից ար­ժույ­թի ձեռք­բեր­ման

նա­խաճգ­նա­ժա­մա­յին ա­վան­ դույ­ թի: Բայց ե­ թե այդ տա­ րի­ նե­րին շա­բա­թա­կան ծա­վալ­նե­ րը $15-20 մլրդ­էին, ա­պա այժմ խոս­քը ա­ռա­վե­լա­գույ­նը $1720  մլրդի մա­սին է՝ տա­րե­կան։ Փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով՝ ռուբ­լու ար­ժեզր­կու­մը թեև կա­ րող է ա­վե­լաց­նել բյու­ջեի մուտ­

քե­րը, սա­կայն հա­զիվ թե խթա­ նի տնտե­սա­կան ա­ճը: Ա­վե­լին՝ ե­թե ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­ թյու­նը օ­գոս­տո­սին շու­կա դուրս գա, ամ­սա­կան պա­հան­ջար­կը կկազ­մի մոտ $2 մլրդ կամ օ­րա­ կան՝ $80-100 մլն, ին­չը հա­մար­ ժեք է ԿԲ ա­մե ­նօր­յա ին­տեր­վեն­ ցիա­նե­րին։  n

Դեթ­րոյ­թյան նա­խա­դե­պի վտան­գը Ա­մե­րիկ­յան ավ­տոարդ­յու­նա­բե­րա­կան կենտ­րո­նը սնան­կաց­ման շե­մին է

tovima.gr

կա­յին հա­մա­կար­ գը սպառ­նում է Չի­նաս­տա­նի ֆի­ նան­սա­կան կա­ յու­նու­թյա­նը։

Ստ­վե­րա­յին սպառ­նա­լիք Չի­նաս­տա­նի հա­մար Fitch-ը նա­խազ­գու­շաց­րել է հնա­րա­վոր ռիս­կե­րի մա­սին Չի­նաս­տա­նի ստվե­րա­յին բան­կա­յին հա­մա­կար­գը դուրս է գա­լիս վե­րահս­կո­ղու­թյու­նից փո­խա­ռու­նե­րի կող­մից ճնշման մե­ծաց­ման պայ­ման­նե­րում. վեր­ջին­նե­րս փոր­ձում են եր­կա­րաձ­գել կար­ճա­ ժամ ­կ ետ պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րի մար­ման ժամ ­կ ետ­նե­րը, աս­վում է մի­ջազ­գա­յին վար­կան­շա­յին Fitch գոր­ծա­կա­լու­թյան զե­կույ­ցում։ Գոր­ծա­կա­լու­թյան տվյալ­նե­րի հա­մա­ձայն՝ ստվե­րա­յին վար­կա­ վոր­ ման ծա­ վալն այն­ քան մեծ է, որ Չի­նաս­տա­նը հա­զիվ թե կա­ րո­ղա­նա կան­խել երկ­րում տնտե­ սա­կան ի­րադ­րու­թյան վատ­թա­ րա­ցու­մը: «Վար­կա­վոր­ման այս մո­դելն ակն­հայ­տո­րեն փլուզ­ վում է, ին­չը կա­րող է հան­գեց­նել լրջա­գույն խնդիր­նե­րի, և հ­նա­ րա­վոր է՝ դեֆ­լա­ցիա­յի՝ ճա­պո­ նա­ կան ո­ ճով»,– ա­ սել է Fitch-ի՝ Չի­նաս­տա­նի ա­ռա­քե­լու­թյան ղե­ կա­վար Շառ­լին Չուն։ Ն­րա խոս­քով՝ Չի­նաս­տա­ նի ստվե­րա­յին բան­կա­յին հա­ մա­կար­գը թա­փան­ցիկ չէ, ինչը է՛լ ա­վե­լի է մե­ծաց­նում ռիս­կե­

րը։ «Մենք գա­ղա­փար ան­գամ չու­նենք՝ ով­քեր են փո­խա­ռու­նե­ րը, ով­քեր՝ վար­կա­տու­նե­րը: Սա վատ­թա­րաց­նում է ի­րադ­րու­թյու­ նը»,– ա­սել է Չուն։ Ժամ ­կ ե­տանց վար­կե­րի մաս­ նա­բա­ժի­նը տա­րե­կան 1%-ի կա­ յուն աճ է ար­ ձա­ նագ­ րում։ Ըստ փոր­ձա­գետ­նե­րի՝ սա ո­չինչ չի նշա­ նա­ կում, քա­ նի որ նոր փո­ խա­ռու­թյուն­նե­րի գրե­թե կե­սը բա­ժին է ընկ­նում վար­կա­վոր­ման այլ տե­սակ­նե­րի։ Ի­րադ­րու­թյու­նը մտա­հո­գիչ է հատ­կա­պես տա­րա­ծաշր­ջան­նե­ րում, որ­տեղ ստվե­րա­յին վար­ կա­վոր­ման ծա­վա­լը, ըստ գոր­ ծա­կա­լու­թյան, մոտ $1,4  տրլն­ է։  n

Դեթ­րոյ­թի սնան­կա­ցու­մը վատ նա­խա­դեպ է ԱՄՆ-ի հա­մար, աս­ վում է մի­ջազ­գա­յին վար­կան­շա­ յին Moody’s գոր­ծա­կա­լու­թյան զե­ կույ­ցում։ Գոր­ծա­կա­լու­թյան փոր­ ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով՝ ան­նա­ խա­դե­պը ոչ այն­քան քա­ղա­քի դե­ֆոլտն է, որ­քան իշ­խա­նու­ թյուն­նե­րի՝ անվ­ճա­րու­նա­կու­թյան խնդրի լուծ­ման տար­բե­րա­կը։ «Դեթ­րոյ­թի պարտ­քա­յին պար­ տա­վո­րու­թյուն­նե­րի վե­րա­կա­ ռուց­ման ծրա­գի­րը ոչ միայն ար­ տա­սո­վոր է, այլև վտան­գա­վոր նա­խա­դեպ է ստեղ­ծում ԱՄՆ-ի մու­նի­ցի­պալ պար­տա­տոմ­սե­ րի շու­կա­յում: Քա­ղա­քա­յին իշ­ խա­նու­թյուն­նե­րը, կու­տա­կե­լով տար­բեր տե­սա­կի պար­տա­վո­ րու­թյուն­ներ, դրանց միա­տե­սակ վե­րա­կա­ռու­ցում են ա­ռա­ջար­կել։ Խն­դի­րը մու­նի­ցի­պալ մա­կար­դա­ կով երբևէ նման կերպ չի լուծ­ վել»,– աս­վում է գոր­ծա­կա­լու­ թյան զե­կույ­ցում։ Ներ­կա­յաց­ված ծրագ­րի հա­ մա­ձայն՝ քա­ղա­քի չպաշտ­պան­ ված վար­կա­տու­նե­րը պար­տա­ տոմ­սե­րի գծով կա­րող են զգա­լի

huffingtonpost.com

Ստ­վե­րա­յին բան­

ԱՄՆ-ի ավ­տոարդ­յու­նա­բե­րու­ թյան կենտ­րոն հա­մար­վող Դեթ­րոյ­թը ներ­կա­յում բարդ ժա­մա­նակ­ներ է ապ­րում: Հու­ նի­սի 14-ին մու­նի­ցի­պալ իշ­ խա­նու­թյուն­նե­րը տե­ղե­կաց­րել էին, որ քա­ղա­քը չի կա­րո­ղա­ նա սպա­սար­կել պար­տա­վո­րու­ թյուն­նե­րի մի մա­սը՝ հայ­տա­ րա­րե­լով $39,7  մլն ծա­վա­լով վճար­ման դե­ֆոլտ, հա­ղոր­դում է Bloomberg-ը։

վնաս­ներ կրել։ «Հաշ­վի առ­նե­լով քա­ղա­քի տնտե­սա­կան անմ ­խ ի­ թար վի­ճա­կը, ինչ­պես նաև պար­ տա­վո­րու­թյուն­նե­րի բարդ կա­ ռուց­ված­քը՝ պարտ­քի մեծ մա­ սի փոխ­հա­տուց­ման հե­ռան­ կար­նե­րը բա­վա­կան կաս­կա­ծե­լի են թվում»,– նշել են Moody’s-ի փոր­ձա­գետ­նե­րը։ Ա­վե­լին, ըստ զե­կույ­ցի, քա­ղա­ քա­յին իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը պար­ տա­վո­րու­թյուն­նե­րի փոխ­հա­

Դեթ­րոյ­թը կհայ­ տա­րա­րի $39,7  մլն ծա­վա­լով պար­ տա­վո­րու­թյուն­նե­ րի վճար­ման դե­ ֆոլտ։

տուց­ման ման­րա­մասն ծրա­գիր չեն ա­ռա­ջար­կել ան­գամ պաշտ­ պան­ված վար­կա­տու­նե­րին։ Գոր­ ծա­կա­լու­թյու­նում կար­ծում են, որ Դեթ­րոյ­թին չի հա­ջող­վի խու­սա­ փել սնան­կա­ցու­մից։ Բա­ցի այդ՝ Moody’s-ում վար­կա­տու­նե­րի և քա­ղա­քա­յին իշ­խա­նու­թյուն­նե­ րի միջև դա­տա­կան քաշք­շուկ են ակն­կա­լում։  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 84 (324), չորեքշաբթի, հունիսի 19, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Սառ­ցե բա­նակ­ցու­թյուն­ներ

Հ­յու­սի­սա­յին Իռ­լան­դիա­յում, որ­տեղ հու­նի­սի 17-18-ը ըն­թա­ նում էր Մեծ ութն­յա­կի (G8) գա­ գա­թա­ժո­ղո­վը, Ռու­սաս­տանն ու Արև­մուտ­քը ա­ռա­ջին ան­գամ բա­ցա­հայտ բախ­վե­ցին սի­րիա­ կան հար­ցում. ՌԴ նա­խա­գահ Վ­լա­դի­միր Պու­տի­նը, չնա­յած ԱՄՆ-ի և մ­յուս պե­տու­թյուն­նե­ րի ճնշմա­նը, հրա­ժար­վեց դա­ դա­րեց­նել ա­ջակ­ցու­թյու­նը Սի­ րիա­յի նա­խա­գահ Բա­շար ալ Ա­սա­դին։ Արև­մուտ­քը սի­րիա­ կան հա­կա­մար­տու­թյան լուծ­ ման գլխա­ վոր պայ­ ման է հա­ մա­րում Ա­սա­դի պաշ­տո­նա­թո­ ղու­թյու­նը, Պու­տինն այս պայ­ մա­նը չի ըն­դու­նում։ Los Angeles Times-ն ու Reuters-ը սի­ րիա­ կան խնդրի շուրջ Պու­ տի­ նի և ԱՄՆ-ի նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­մա­յի բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը «սառ­ցե» են ան­վա­նել։

բո­ղո­քում են հան­րա­յին տրանս­պոր­տի թան­կաց­ման դեմ։

Ֆուտ­բոլն ու տրանս­ պոր­տը միա­վո­րել են Բ­րա­զի­լիան Եր­կի­րը բո­ղո­քում է կո­ռուպ­ցիա­յի և սո­ցիա­լա­կան ա­նար­դա­րու­թյան դեմ Ա­ վե­ լի քան 30 մարդ, այդ թվում՝ 20 ոս­ տի­ կան, տու­ ժել են Ռիո դե Ժա­նեյ­րո­յում տե­ղի ու­նե­ցած բա­խում ­ն ե­րի ըն­թաց­քում, հու­նի­սի 18ին հա­ղոր­դել են բրա­զի­լա­կան լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րը։ Նա­խօ­րեին շուրջ 220 հազ. բրա­զի­լա­ցի դուրս է ե­կել Սան Պաու­լո­յի և Ռիո դե Ժա­նեյ­րո­ յի փո­ղոց­ներ՝ բո­ղո­քե­լով հան­րա­յին տրանս­պոր­տի ու­ղե­վար­ձի բարձ­ րաց­ման և 2014թ. ֆուտ­բո­լի աշ­խար­հի ա­ռաջ­նու­թյան նա­խա­պատ­ րաս­տա­կան մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րի վրա կա­տար­վող ծախ­սե­րի դեմ։

faz.net

Financial Times-ը, վկա­յա­կո­չե­լով Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի վար­չա­պե­տի գրա­սեն­յա­կում իր աղբ­յու­րը, հա­ ղոր­դել է, որ Դեյ­վիդ Քե­մե­րո­նը պատ­ րաստ է ե­ ղել G8-ի գա­ գա­ թա­ժո­ղո­վին Սի­րիա­յում շու­տա­ փույթ իշ­խա­նա­փո­խու­թյան ո­րո­ շում «անց­կաց­նել», այն­պես, որ Պու­տի­նը հայտն­վի մե­կու­սաց­ ման մեջ։ Նա փոր­ձել է քննարկ­ ման ա­ռա­ջար­կել սի­րիա­կան հա­ կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­ման հինգ կե­տից բաղ­կա­ցած ծրա­ գիր, ո­րը են­թադ­րում է իշ­խա­ նա­փո­խու­թյան նա­խա­պատ­րաս­ տում։ Ծ­րագ­րին ա­ջակ­ցել են ԱՄՆ-ը և Ֆ­րան­սիան։ Քե­մե­րո­նի այս ծրա­գի­րը, այ­նո­ւա­մե ­նայ­նիվ, «կա­սեց­վել» է։ Գա­գա­թա­ժո­ղո­վի նա­խօ­րեին Պու­տի­նը Լոն­դո­նում հայ­տա­ րա­ րել է, թե Արև­ մուտ­ քը ցան­ կա­ նում է զեն­ քով օգ­ նել մարդ­ կանց, ո­ րոնք ոչ միայն սպա­ նում են թշնա­մի ­նե­րին, այլև ու­տում նրանց ներ­քին օր­գան­ նե­րը։ «Այս պայ­ման­նե­րում փոքր էին պատ­րանք­նե­րը սի­րիա­կան ա­ռա­ջըն­թա­ցի հնա­րա­վո­րու­թյան հար­ ցում»,– գրել է Los Angeles Times-ը։ Պար­բե­րա­կա­նը, որ­ պես հնա­րա­վոր տար­բե­րակ, դի­ տար­կել է Սի­րիա­յի վե­րա­բեր­յալ ամ­փո­փիչ հայ­տա­րա­րու­թյու­նը ա­ռանց Ռու­սաս­տա­նի մաս­նակ­ ցու­թյան, այ­սինքն՝ G7-ի և ոչ թե G8-ի ա­նու­նից։ FT-ն, վկա­յա­կո­չե­լով Ա­սա­ դին մոտ ազ­ դե­ ցիկ մի գոր­ ծա­ րա­ րի, գրել է, թե Սի­ րիա­ յի իշ­ խող շրջան­նե­րում միան­գա­մայն վստահ են Մոսկ­վա­յի ա­ջակ­ցու­ թյան հար­ցում՝ չնա­յած մի­ջազ­ գա­յին հան­րու­թյան ճնշմա­նը։ «Պու­տի­նին Դա­մաս­կո­սում այն­ քան են վստա­հում, որ մտեր­մա­ բար Ա­բու Ա­լի են կո­չում»,– նշել է աղբ­յու­րը։ «Երբ Պու­տինն ու Օ­բա­ման եր­ կու ժամ տևած բա­նակ­ցու­թյուն­ նե­րից հե­տո հան­դի­պե­ցին լրագ­ րող­նե­րին, նրանք լար­ված տեսք ու­նեին»,– գրել է Reuters-ը։ Ռու­ սաս­տա­նի ա­ռաջ­նոր­դը հիմ ­ն ա­ կա­ նում ներքև էր նա­ յում, երբ խո­սում էր Սի­րիա­յի մա­սին, Օ­բա­ման մերթընդմերթ նա­յում էր պաշ­տո­նակ­ցին։

Բ­րա­զի­լա­ցի­նե­րը

telegraph.co.uk

Արևմտ­յան մա­մու­լը՝ Օ­բա­մա-­Պու­տին հան­դիպ­ման մա­սին

Վ­լա­դի­միր Պու­տի­նի ու Բա­րաք Օ­բա­մա­յի բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը արևմտ­յան մա­մու­լը «սառ­ցե» է ան­վա­նել։

Ըստ New York Times-ի՝ եր­կու ա­ռաջ­նորդ­նե­րը ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ «սեղ­մում էին ա­տամ­ նե­ րը»։ Financial Times-ի տե­ ղե­ կաց­ ված աղբ­ յուրն ա­ սել է, որ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը «կա­ռու­ցո­ ղա­ կան» են ե­ ղել, սա­ կայն Պու­ տի­նը, պարզ­վել է, պատ­րաստ չէ «հաշ­վից հա­նել» Ա­սա­դին։ New York Times-ի Ս­պի­տակ տան աղբ­յուր­նե­րը պատ­մել են, որ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րում Պու­տի­նը կրկին հայ­տա­րա­րել է՝ Ռու­սաս­ տա­նը թե­րա­հա­վա­տո­րեն է վե­ րա­բեր­վում ԱՄՆ-ի, Ֆ­րան­սիա­յի և Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի հայ­տա­րա­ րու­թյուն­նե­րին, թե Ա­սա­դի ու­ժե­ րը քի­ միա­ կան զենք են օգ­ տա­ գոր­ծել ապս­տամբ­նե­րի նկատ­ մամբ։ Ինչևէ, մամ­լո ա­սու­լի­սին Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­գահն այս թե­ման ընդ­հան­րա­պես չի հի­շա­ տա­կել, ան­գամ երբ քի­միա­կան զեն­քի մա­սին խո­սել է Օ­բա­ման։ «Մենք տար­բեր տե­սա­կետ­ներ ու­նենք այս հար­ցում, սա­կայն եր­կուսս էլ շա­հագրգռ­ված ենք Սի­րիա­յում բռնու­թյան սահ­մա­ նա­փակ­ման, քի­միա­կան զեն­քի անվ­տան­գու­թյան ա­պա­հով­ման և ն­րա չօգ­տա­գործ­ման հար­ ցում,– նշել է Օ­ բա­ ման։- Մենք եր­ կուսս էլ ու­ զում ենք, որ այս խնդի­րը հնա­րա­վո­րու­թյան սահ­ ման­նե­րում լուծ­վի քա­ղա­քա­կան ճա­նա­պար­հով»։ «Ի­հար­կե, մեր հա­յացք­ներն այս հար­ցում չեն հա­մընկ­նում, բայց մենք բո­ լորս ու­ զում ենք, որ Սի­ րիա­յում դա­դա­րեց­վի բռնու­ թյու­նը, և զո­հե­րի թի­վը դա­դա­ րի ա­ճել, որ­պես­զի հա­կա­մար­ տու­թյու­նը լուծ­վի խա­ղաղ ճա­ նա­ պար­ հով, այդ թվում՝ Ժնևում

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

կող­մե­րի բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի մի­ջո­ցով։ Մենք պայ­մա­նա­վոր­ վել ենք, որ կող­մե­րին կխրա­խու­ սենք նստել բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի սե­ղա­նի շուրջ»,– հայ­տա­րա­րել է Պու­տի­նը։ Օ­բա­ման մամ­լո ա­սու­լի­սին փոր­ձել է մեղ­մել «լար­վա­ծու­ թյու­նը»՝ խո­սակ­ցու­թյան թե­մա դարձ­նե­լով սպոր­տը։ Նա հի­ շեց­րել է, որ Պու­տի­նը ձյու­դո­ յով է զբաղ­ վում, իսկ բաս­ կետ­ բո­լի իր հմտու­թյուն­նե­րը կոր­չում են։ «Մենք եր­ կուսս էլ գի­ տենք, որ տա­րի­քի հետ ա­վե­լի է դժվա­ րա­նում այդ հմտու­թյուն­նե­ րը վե­րա­կանգ­նե­լը»,– Օ­բա­մա­յի խոս­քը մեջ­բե­րել է LA Times-ը։ Ի պա­տաս­խան՝ Պու­տի­նը թեթևա­ կի ժպտա­ ցել է ու նշել՝ ԱՄՆ-ի ա­ռաջ­նոր­դը փոր­ձում է թու­լաց­ նել լար­վա­ծու­թյու­նը։ Ա­սու­լի­սին հա­ջոր­դած հե­ ռուս­տա­հար­ցազ­րույց­նե­րից մե­ կում Օ­բա­ման հայ­տա­րա­րել է, որ ար­դա­րաց­ված է հա­մա­ րում սի­րիա­ցի ապս­տամբ­նե­րին զենք մա­տա­կա­րա­րե­լու հնա­րա­ վո­րու­թյան մա­սին իր ո­րո­շու­ մը։ «Գո­յու­թյուն չու­նի «ար­ծա­ թե փամ­փուշտ» (պարզ ու ճիշտ ո­րո­շում - խմբ.), ո­րը կկա­րո­ղա­ նար վերջ դնել հա­կա­մար­տու­ թյա­նը»,– ա­սել է նա։ Նույն օ­րը՝ հու­նի­սի 17-ին, Ս­պի­տակ տու­նը հայ­տա­րա­րել է Սի­րիա­յին և հարևան երկր­նե­րին (ո­րոնք ըն­դու­նում են սի­րիա­ցի փախս­տա­կան­նե­րին) հա­վել­յալ $300  մլն­-ի մար­դա­սի­րա­կան օգ­ նու­թյուն հատ­կաց­նե­լու մա­սին։ Այս­պի­սով՝ Սի­րիա­յին Վա­շինգ­ տո­նի մար­դա­սի­րա­կան օգ­նու­ թյան ընդ­հա­նուր ծա­վա­լը կկազ­ մի $800 մլն, գրում է Washignton Post-ը։  n

Հա­զա­րա­վոր մար­դիկ փո­ղոց են դուրս ե­ կել ոչ միայն վե­ րոնշ­ յալ պատ­ճառ­նե­րով, այլև ի նշան կո­ռուպ­ցիա­յի և սո­ցիա­լա­կան ա­նար­դա­րու­թյան դեմ բո­ղո­քի, հա­ղոր­դում է BBC-ն։ Մայ­րա­քա­ ղաք Բ­րա­զի­լիա­յում հու­նի­սի 17-ին ցու­ցա­րար­նե­րը ճեղ­քել են խորհր­ դա­րա­նը պաշտ­պա­նող ոս­տի­ կան­նե­րի պատ­նե­շը և բարձ­րա­ ցել շեն­ քի տա­ նիք։ Սան Պաու­ լո­ յում ի­րա­վա­պահ­նե­րը նա­խա­պես բա­նակ­ցել են բո­ղո­քի ակ­ցիա­նե­րի կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րի հետ՝ նոր բա­ խում ­ն ե­րից խու­սա­փե­լու հա­մար։ Ա­վե­լի վաղ՝ հու­նի­սի 15-ին, մայ­ րա­քա­ղա­քում ակ­ցիա­նե­րի մաս­նա­ կից­նե­րը փոր­ձել են մտնել մար­զա­ դաշտ, որ­տեղ անց­նում էր Կոն­ֆե­ դե­րա­ցիա­նե­րի մի­ջազ­գա­յին գա­ վա­թը՝ բո­լոր մայր­ցա­մաք­նե­րի լա­վա­գույն հա­վա­քա­կան­նե­րի մաս­ նակ­ցու­թյամբ ա­ռաջ­նու­թյու­նը։ Ոս­ տի­կա­նու­թյու­նը ցրել է ցու­ցա­րար­ նե­րին ռե­տի­նե փամ­փուշտ­նե­րի և

ար­ցուն­քա­բեր գա­զի կի­րառ­մամբ։

Բո­ղոք 20 սեն­տա­վո­յի դեմ Տասն­ յակ մար­ դիկ, այդ թվում՝ լրագ­րող­ներ, վնաս­վածք­ներ են ստա­ ցել: Նույ­ նը կրկնվել է Ռիո­ յում և Բե­լու Օ­րի­զոն­տիում, որ­տեղ ցու­ցա­րար­նե­րը կրկին փոր­ձել են մտնել մար­զա­դաշտ։ Այս­տեղ ոս­ տի­կա­նու­թյու­նը նո­րից դի­մել է ռե­ տի­նե փամ­փուշտ­նե­րի և ար­ցուն­ քա­բեր գա­զի։ Ցու­ցա­րար­ներն ի­րա­ վա­պահ­նե­րին մե­ղադ­րել են ու­ժի ան­հա­մա­չափ կի­րառ­ման մեջ, վեր­ ջին­ ներս պնդել են, որ գոր­ ծել են օ­րեն­քի շրջա­նա­կում ու խոս­տա­ցել են հե­տաքն­նու­թյուն անց­կաց­նել։ Բո­ղո­քի ակ­ցիա­նե­րը սկսվել են հու­նի­սի 2-ին Սան Պաու­լո­յում, երբ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը հայ­տա­րա­րել են հան­րա­յին տրանս­պոր­տի ու­ղե­ վար­ձի բարձ­րաց­ման մա­սին՝ 3-ից ($1,4) մինչև 3,20 ռեա­լի։  n

Ա­մե ­նից շա­տը ուկ­րաի­նա­ցի­ներն են 2011թ. օ­րի­նա­կան ճա­նա­պար­հով Եվ­րա­միու­թյուն է տե­ղա­փոխ­ վել Ուկ­րաի­նա­յի ա­վե­լի քան 200  հազ. քա­ղա­քա­ցի, 204  հազ-ը ԵՄ երկր­նե­րում մշտա­կան կե­ցու­թյան ի­րա­վունք է ստա­ցել, աս­վում է Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վի զե­կույ­ցում։ Ինչ­ պես հայտ­ նի է դար­ ձել Եվ­ րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վի՝ միգ­րա­ցիա­ յի և փախս­տա­կան­նե­րի հար­ցե­րով տա­րե­կան զե­կույ­ցից, ուկ­րաի­նա­ ցի­նե­րը ձևա­վո­րում են ԵՄ-ում օ­րի­ նա­կան միգ­րանտ­նե­րի ա­մե­նա­մե­ծ խում­բը։ Երկ­րորդ տե­ղում ԱՄՆ-ի քա­ղա­քա­ցի­ներն են (189 հազ.), նրանց հա­ջոր­դում են Հնդ­կաս­ տա­նի (179 հազ.), Չի­նաս­տա­նի (153 հազ.) և Մա­րոկ­կո­յի (120 հազ.) ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը։ Ընդ­հա­նուր առ­մամբ՝ 2,5 մլն մարդ 2011թ. ա­ռա­ջին ան­գամ ստա­ ցել է ԵՄ-ում մշտա­կան կե­ցու­թյան ի­րա­վունք, նշում է գեր­մա­նա­կան Deutsche Welle-ն։ ԵՄ երկր­ նե­ րում քա­ղա­քա­ցիու­թյուն չու­նե­ցող օ­րի­ նա­կան միգ­րանտ­նե­րը կազ­մում եմ Եվ­րա­միու­թյան ընդ­հա­նուր բնակ­ չու­ թյան 4,1%-ը։ Ն­ րանց 1/3-ը տե­ ղա­փոխ­վել է՝ օգտ­վե­լով ըն­տա­նի­

քի վե­րա­միա­վոր­ման ի­րա­վուն­քից, ևս 1/4-ը տե­ղա­փոխ­վել է աշ­խա­ տան­քա­յին պայ­մա­նագ­րե­րի հի­ման վրա։ Ընդ ո­րում՝ միգ­րատ­նե­րի 21%ը կազ­մել են ու­սա­նող­նե­րը. մնա­ ցած մա­սը ԵՄ է տե­ղա­փոխ­վել քա­ ղա­քա­կան ա­պաս­տան փնտրե­ լու կամ այլ պատ­ճառ­նե­րով։ Գեր­ մա­նիա­յում բնակ­չու­թյան 5,7%-ը չու­նի Եվ­րա­միու­թյան որևէ երկ­րի քա­ղա­քա­ցիու­թյուն։ Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վի զե­կույ­ցում նշվում է, որ 2012թ. 316 հազ. մարդ ԵՄ տա­րածք, գլխա­վո­րա­պես՝ Իս­ պա­նիա մուտք գոր­ծե­լու մեր­ժում է ստա­ցել։ Մոտ 427 հազ-ը ձեր­բա­ կալ­վել է ի­րա­վա­պահ մար­մին­նե­րի կող­մից՝ ա­նօ­րի­նա­կան միգ­րա­ցիա­ յի հա­մար։ 2011թ. ձեր­բա­կա­լում ­ն ե­ րի թի­վը մոտ 40 հազ-ով պա­կաս է ե­ղել 2010թ. հա­մե­մատ։  n


| № 84 (324), չորեքշաբթի, հունիսի 19, 2013 թ.

8 | Մշակույթ

Գ­ծի ու գույ­նի ներ­դաշ­նակ հա­մադ­րու­թյուն Լևոն Եր­վանդ­յան, ար­վես­տա­բան Գե­ղան­կար­չա­կան աշ­խա­տանք­ ներ կան, ո­րոնք դի­տե­լուց, նույ­ նիսկ հա­վա­նե­լուց մի քա­նի օր անց իս­ պառ մո­ ռաց­ վում են: Լի­ նում են նաև նկա­րիչ­ներ, ո­րոնց ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներն այն­ պես են դաջ­վում հի­շո­ղու­թյանդ մեջ, որ ոչ թե օ­ րեր ու ա­ միս­ ներ, այլ տա­րի­ներ անց էլ մտո­ վի ան­ կա­ րող ես լի­ նում բա­ ժան­վել դրան­ցից և ան­վերջ փնտրում ես գոր­ծե­րի հե­ղի­նա­ կի ստո­րագ­րու­թյու­նը:

Ձ­մեռ. Լե­նի­նա­կան

­Մոր դի­ման­կա­րը

Ն­ման նկա­րիչ­նե­րից է Սամ­վել Լա­ ճիկ­յա­նը, որը, 1995թ. մեկ­նե­լով ԱՄՆ, 18 տա­րի անց կրկին իր հայ­ րե­նի Գ­յում­րի վե­րա­դար­ձավ այն հա­մո­զու­մով, որ ար­վես­տի ճշմա­ րիտ գոր­ծեր օ­տար ե­զերք­նե­րում չեն կա­րող ստեղծ­վել: «Դր­սում ինչ նկա­րել եմ, ար­մատ­նե­րը դարձ­յալ այս­տեղ՝ Հա­յաս­տա­նում են: Սի­րել ու սի­րում եմ ծննդա­վայրս՝ Գ­յում­ րին,– ա­սում է նկա­րի­չը և ա­վե­լաց­ նում,- ինձ հա­ մար այն շա­ րու­ նա­ կում է մնալ Սան­ դուխտ մա­ միս պատ­մած Ա­րեգ­նա­զա­նի հե­քիա­թի կա­խար­դա­կան աշ­խարհը՝ իր Ան­ դաս թա­գա­վո­րով ու կեն­սա­խինդ մարդ­կան­ցով»։ Մինչ Ա­մե­րի­կա մեկ­նե­լը Սամ­ վե­լը տե­ղի Մեր­կու­րո­վի ան­վան նկար­չա­կան դպրո­ցի տնօ­րենն էր, Հա­յաս­տա­նի Ն­կա­րիչ­նե­րի միու­ թյան քա­ղա­քա­յին բա­ժան­մուն­քի նա­խա­գա­հը։ Ն­րա մուտ­քը մեծ ար­վես­տի աշ­խարհ նշա­նա­վոր­վեց 1981թ.՝ «Նատ­յուր­մորտ մո­մով» փոք­րա­ չափ նկա­րով, ո­րը ցու­ցադր­վեց Մոսկ­վա­յում կա­յա­ցած Ջ­րան­կա­ րի հա­մա­միու­թե­նա­կան VI ցու­ ցա­հան­դե­սում: Դեռ Երևա­նի Գե­ ղար­վես­տա­թա­տե­րա­կան ինս­տի­ տու­տում սո­վո­րե­լու տա­րի­նե­րին ջրա­ներ­կով ար­ված իր աշ­խա­ տանք­նե­րով նա մաս­նակ­ցու­թյուն բե­րեց մի­ջազ­գա­յին մի շարք ցու­ ցա­հան­դես­նե­րի՝ կազ­մա­կերպ­ված ջրան­կար­չա­կան զո­րեղ ա­վան­ դույթ­նե­րով հա­րուստ Ֆին­լան­ դիա­յում և Շ­վե­դիա­յում: Գ­րա­ ֆի­կա­կան այդ քմա­հաճ նյու­թի գաղտ­նիք­նե­րին վիր­տո­ւոզ տի­ րա­պե­տող ե­րի­տա­սարդ նկա­րի­չը սի­րում էր թա­փան­ցիկ գույ­նե­րով երփ­նագ­րել իր քա­ղաքն ու վեր­ջի­ նիս մարդ­կանց։ 1987թ. նրա վրձնած լե­ նի­ նա­ կան­յան բնան­կար­նե­րը այդ հա­ յա­բույր ու հնա­շունչ ոս­տա­նի քնա­րա­կան գողտ­րիկ պա­տում­ ներ են՝ ար­ ված սի­ րով և ան­ հուն ներշն­չան­քով: Սամ­վե­լը նկար­նե­րի վրա աշ­ խա­տում է դան­դաղ և ար­տա­սո­ վոր ջա­նադ­րու­թյամբ: «Հի­շում եմ,– պատ­մում է նկա­րի­չը,– սեպ­տեմ­ բեր ա­միսն էր: Ու­զե­ցի քա­ղա­քիս աշ­նա­նա­յին մի տե­սա­րան վրձնել, որ բաց­ վում էր մեր պատշ­ գամ­ բից: Այն­քան եր­կա­րեց գոր­ծը, որ մի ա­ռա­վոտ­յան նույն տե­սա­ րա­ նը պատ­ վեց ձյան հաստ շեր­ տով»: Այդ­ պես ծնունդ է առ­ նում նրա «Ձ­մեռ. Լե­նի­նա­կան» գողտ­ րիկ նկա­րը։ Չ­նա­յած նո­րա­րա­րա­կան բա­զում հո­սանք­նե­րին՝ Սամ­վե­լը սկզբից ևեթ պահ­պա­նեց հար­գան­քը դա­ սա­կան ար­վես­տի նկատմամբ։ Հ­նի մեջ, սա­կայն, նա տե­սավ նո­

Սամ­վել Լա­ճիկ­յա­ նը հա­մոզ­ված է՝ ար­վես­տի ճշմա­ րիտ գոր­ծեր Գ­յում­րու Տի­րա­մայ­րը

օ­տար ե­զերք­նե­ րում չեն կա­րող ստեղծ­վել:

Ինք­նան­կար

Աս­պետ

րը, սո­վո­րա­կա­նի մեջ փնտրեց ան­սո­վո­րը: Շատ-շա­տե­րը տպա­ վոր­վե­ցին կա­տա­րե­լու­թյան հաս­ նող նրա կա­տա­րո­ղա­կա­նով, թղթի մա­կե­րե­սի մերթ բծախն­դիր մշակ­վա­ծու­թյամբ, մերթ էլ՝ ա­զատ մո­տեց­մամբ։ Սամ­վե­լի դի­ման­կար­նե­րում հատ­ կա­ պես ի հայտ ե­ կան գծի վար­պե­տու­թյունն ու գույ­նի հետ այն ներ­դաշ­նա­կե­լու հմտու­թյու­նը: Ար­վես­տա­բան, ՀՀ ԳԱԱ ա­կա­դե­ մի­կոս Ռու­բեն Զար­յա­նը, որն աչ­ քի էր ընկ­նում տա­ղանդ­ներ հայտ­ նա­բե­րե­լու ու նրանց ա­պա­գան անվ­րեպ գու­շա­կե­լու նա­խան­ձե­ լի կա­րո­ղու­թյամբ, ան­մի­ջա­պես նկա­տեց նկար­չին՝ գրե­լով հետև­ յա­լը. «Դի­ման­կա­րի ժան­րում Սամ­ վել Լա­ճիկ­յա­նի հա­ջո­ղու­թյուն­նե­ րը բա­ցար­ձակ են: Ն­մա­նու­թյու­նը, բնա­վո­րու­թյան բա­ցա­հայ­տու­մը, հո­գե­կան գծե­րի յու­րա­հատ­կու­ թյու­ նը,– ա­ հա ի՛նչ է բնո­ րոշ նրա դի­ման­կար­նե­րին: Ն­կա­րից մեզ է նա­յում ոչ թե ընդ­հան­րա­պես մի մարդ, այլ ա՛յս, միայն ա՛յս մար­դը»: 1988թ. դեկ­տեմ­բեր­յան երկ­րա­ շար­ժը ոչ միայն ա­վե­րակ­նե­րի վե­ րա­ծեց հնամ­յա Գ­յում­րին, այլև տակ­նուվ­րա ա­րեց նրա ար­վես­ տա­գետ որ­դի­նե­րի նե­րաշ­խար­ հը: Սամ­վել Լա­ճիկ­յա­նի ստեղ­ ծա­գոր­ծա­կան կեն­սագ­րու­թյու­նը ևս­ ա­կա­մա բա­ժան­վեց մին­չերկ­ րա­շարժ­յա­նի և հե­տերկ­րա­շարժ­ յա­նի, ո­րոնք միմ­յան­ցից էա­կա­ նո­ րեն տար­ բեր­ վում են ոչ միայն գու­նե­րանգ­նե­րով ու կա­տար­ ման ո­ճով, այլև գե­ղար­վես­տա­կան մտա­ծո­ղու­թյամբ: Ի դեպ՝ եր­ կար ժա­ մա­ նակ նա չէր նկա­ րում. լծվել էր իր ղե­ կա­ վա­րած Մեր­կու­րո­վի ան­վան ման­ կա­կան գե­ղար­վես­տա­կան դպրո­

ցի վե­րա­կանգն­ման աշ­խա­տանք­ նե­րին՝ ա­ռաջ­նա­հերթ հա­մա­րե­լով մա­տաղ սերն­դի գե­ղա­գի­տա­կան դաս­տիա­րա­կու­թյան գոր­ծը: Միայն 1992թ. վերսկ­ սեց իր գե­ ղար­վես­տա­կան գոր­ծու­նեու­թյու­ նը՝ պա­հանջ զգա­լով ար­դեն ա­վե­ լի պինդ ու թանձր նյու­թի: Յու­ղա­ ներ­կի մի­ջո­ցով նա ա­վե­լի լավ պի­ տի կա­րո­ղա­նար ար­տա­հայ­տել իր հո­գում կու­տակ­ված ապ­րում ­ն ե­րը: Սամ­վե­լը, սա­կայն, երկ­րա­շար­ ժի սարս­ռազ­դու տե­սա­րան­ներ չպատ­կե­րեց, չգնաց է­ժան է­ֆեկտ­ նե­րի ճա­նա­պար­հով: Դարձ­յալ շա­ րու­նա­կեց նատ­յուր­մորտ­ներ նկա­ րել, ո­րոնք ար­դեն ձեռք բե­րե­ցին խորհր­դան­շա­կան ու այ­լա­բա­նա­ կան ի­մաստ: Ն­կար­չի ա­սե­լիքն ա­վե­ լի բյու­րե­ղա­ցավ, և հին նկար­նե­րում առ­կա հո­գե­բա­նա­կան թա­քուն շեր­ տե­րը միան­գա­մից դուրս ժայթ­քե­ ցին: Ճիշտ է, ա­վե­լա­ցան նաև մուգ գույ­նե­րը, բայց դրանք կար­ծես ա­վե­լի ընդգ­ծե­ցին լույ­սի խոր­հուրդն ու դրա կեն­սա­հաս­տատ ու­ժը: Ար­վես­տա­սեր­նե­րը տպա­վոր­ վե­ցին հատ­կա­պես նրա «Հա­ յոց գոր­գա­պա­տում» նկա­րա­շա­ րով՝ բաղ­կա­ցած ի­նը կտավ­ն ե­ րից: Դ­րան­ցից յու­րա­քանչ­յու­րում պատ­կեր­ված ազ­գա­յին գոր­գի կամ կար­պե­տի, դրանց զա­նա­զան ձևե­րի ու ծա­վալ­նե­րի մեջ նկա­րի­չը տե­սավ մարդ­կա­յին կեր­պար­ներ: Ծալ­քե­րը մերթ աս­պե­տի կեր­պա­ րանք են ըն­դու­նում («Աս­պետ»), մերթ վե­րած­վում ծեր կնոջ հի­շեց­ նող «Հու­ սո հրեշ­ տա­ կի», մերթ էլ հառ­նում մեր առջև որ­պես «Գ­յում­ րու Տի­րա­մայր»: Վեր­ջի­նիս մեջ, օ­րի­նակ, ար­վես­տա­սե­րի հա­յաց­ քի առջև ման­ կա­ նը գրկած Աստ­ վա­ծա­մայրն է՝ շրջա­պատ­ված մե­ տաղ­յա գա­լար­նե­րով: Դ­րանք ցա­ վեց­ նե­ լու չափ սեղ­ մում են նրա ի­րա­նը, ա­պա վեր բարձ­րա­նա­լով վե­րած­վում սրբապ­սա­կի: Մեր ժա­մա­նակ­նե­րի մե­ծա­ գույն վար­պետ­նե­րից մե­կը՝ գե­

ղան­կա­րիչ-ա­կա­դե­մի­կոս Գ­րի­ գոր Խանջ­յա­նը, այդ աշ­խա­ տանք­նե­րը «հայտ­նու­թյուն» հա­ մա­րեց: «Նատ­յուր­մորտ­ներ հայ կեր­պար­վես­տում շատ են ե­ղել,– գրեց նա,- դրան­ ցում, սա­ կայն, մեր կար­պե­տը դա­րեր շա­րու­ նակ լուռ ֆոն է ե­ղել՝ եր­բեմն ակ­ տիվ, եր­բեմն պա­սիվ: Բայց Սամ­ վել Լա­ ճիկ­յա­ նի մոտ նույն կար­ պե­ տը ո­ գի է ա­ ռել, կյանք ստա­ ցել: Կար­ ծում եմ՝ դրանք նոր խոսք են ոչ միայն ե­ րի­ տա­ սարդ ար­վես­տա­գե­տի ստեղ­ծա­գոր­ծու­ թյան մեջ, այլև մեր ար­ վես­ տում ընդ­հան­րա­պես»: Ոչ միայն բազ­ մա­ ժանր, այլև բազ­ մաոճ նկա­ րիչ է Սամ­ վել Լա­ ճիկ­յա­նը: «Իմ ոչ մի նկար մյու­սին նման չէ,– ա­սում է նա, – նույ­նիսկ ե­թե որևէ ո­ճում ես նշա­նա­կա­ լի հա­ջո­ղու­թյան եմ հաս­նում, հա­ ջորդ է­տա­պում փո­խում եմ այն»: Այս­պես՝ գոր­գան­կար­նե­րից հե­ տո իր գոր­ծու­նեու­թյան ա­մե­րիկ­ յան շրջա­նում նա ան­ցում կա­տա­ րեց «Հայ­կա­կան ման­րան­կար­չու­ թյուն» պայ­մա­նա­կան ա­նու­նով նկա­րա­շա­րին՝ հեն­ված հատ­կա­ պես Կի­լիկ­յան ման­րան­կար­չու­ թյան գե­ղար­վես­տա­կան ա­վան­ դույթ­նե­րի վրա: Դ­րանք խա­ ռը տեխ­նի­կա­յով ար­ված աշ­խա­ տանք­ներ են, ո­րոն­ցում նո­րո­վի են մեկ­նա­բան­ված ա­վե­տա­րա­նա­կան հայտ­նի սյու­ժե­նե­րը («Ծ­նունդ», «Մուտք Ե­րու­սա­ղեմ», «Խա­չե­լու­ թյուն» և այլն): Նույն շրջա­նում տա­ղան­դա­վոր ար­վես­տա­գե­տը ու­ժե­րը փոր­ձեց նաև ոս­կեր­չա­կան դի­զայ­նի բնա­ գա­վա­ռում՝ դարձ­յալ ու­նե­նա­լով ակ­նա­ռու ձեռք­բե­րում ­ն եր: Որ­դու՝ Վա­հեի հետ միա­սին 2000թ. հիմ­ նեց «Ա­րատ­տա» ըն­կե­րու­թյու­նը, ո­րի ար­տադ­րան­քը բարձր գնա­ հա­տա­կա­նի ար­ժա­նա­ցավ ԱՄՆ-ի ար­տիս­տա­կան շրջա­նակ­նե­րում: Ինք­նա­տիպ մո­տե­ցում ­ն ե­րով հա­ րուստ նրա հե­ղի­նա­կա­յին հա­ վա­քա­ծուն ցու­ցադր­վեց տար­բեր շոու­նե­րում (Ն­յու Յորք, Լոս Ան­ջե­ լես, Լաս Վե­գաս, Ֆ­լո­րի­դա և այլն)։ Ե­զա­կի նմուշ­ներ պատ­րաս­տեց ա­մե­րիկ­յան շոու-բիզ­նե­սի ա­ռան­ ձին ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հա­մար (Ս­ նուփ Դոգ, Բաս­ տըր Ռայմս, DMX, Master P, Լու­դա Ք­րիս, ու­րիշ­ ներ): Ք­ չե­ րը գի­ տեն նաև, որ Լա­

ճիկ­յա­նի՝ չափ­սե­րով ա­մե­նա­մեծ աշ­խա­տանք­նե­րից մե­կը՝ «Խորհր­ դա­վոր ընթ­րի­քը», զար­դա­րել է փոփ աստղ Մայքլ Ջեք­սո­նի ննջա­ սեն­յա­կը՝ լի­նե­լով նրա ա­մե­նա­սի­ րած գոր­ծե­րից մե­կը։ Ող­ջու­նե­լի է, ան­շուշտ, նման բարձ­րա­կարգ նկար­չի վե­րա­դար­ ձը հայ­րե­նիք: Մ­նում է, որ տե­ղա­ կան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը պատ­ շաճ պայ­ման­ներ ստեղ­ծեն նրա ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան և ման­կա­ վար­ժա­կան գոր­ծու­նեու­թյան հա­ մար: Արդ­յուն­քում տասն­յակ պար­ ման-պար­մա­նու­հի­ներ սերտ դաշն կկնքեն գե­ղե­ցի­կի ու նո­րին մե­ ծու­թյուն ար­վես­տի հետ, դա­ սեր կառ­նեն նրա ար­ժե­քա­վոր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րից։ Չ­մո­ռա­նանք նշել Սամ­վել Լա­ ճիկ­յա­նի գոր­ծու­նեու­թյան նաև այլ ո­լորտ­նե­րի մա­սին՝ գրքան­կար­չու­ թյուն և որմ ­ն ան­կար­չու­թյուն: Ա­ռա­ ջի­նի աս­պա­րե­զում նա մեկ տասն­ յա­կից ա­վե­լի ման­կա­կան գրքե­ րի նկա­րա­զար­դում ­ն ե­րի, ինչ­պես նաև Գ­յում­րի քա­ղա­քի մի քա­նի ման­կա­պար­տեզ­նե­րի ու հա­սա­րա­ կա­կան շեն­քե­րի որմ ­ն ան­կար­նե­րի հե­ղի­նակ է: Իր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի, հատ­կա­պես հաս­տո­ցա­յին նկար­ նե­րի մա­սին Սամ­վե­լը խո­սում է իբրև շնչա­վոր էակ­նե­րի՝ գուր­գու­ րան­քով ու մտեր­միկ շեշ­տե­րով: Ա­վե­լին՝ դրանք հա­մե­մա­տում է իր զա­վակ­նե­րի հետ և ոչ մի կերպ չի ու­զում բա­ժան­վել դրան­ցից: Իսկ ե­ թե դա, ի վեր­ ջո, պա­ տա­ հում է, ան­պայ­ման հաս­կա­ցող ու բա­ րի գնոր­դի է վա­ճա­ռում։ Հա­կա­ ռակ դեպ­ քում, գտնում է, որ իր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյու­նը պա­տանդ է տար­վել: Բո­լոր դեպ­քե­րում այն հա­ մոզ­ մանն է, որ ճշմա­ րիտ ար­ վես­տի գոր­ծի վերջ­նա­կան հանգր­ վա­նը թան­գա­րանն է։ Այս տա­ րի բո­ լո­ րում է Սամ­ վել Լա­ ճիկ­յա­ նի ծննդյան 60-րդ տա­րե­դար­ձը: Չ­նա­յած ստեղ­ծա­ գոր­ծա­կան լուրջ ձեռք­բե­րում ­ն ե­ րին՝ եր­ բեք չի սի­ րում կանգ­ նած մնալ նույն տե­ղում կամ պար­զա­ պես կրկնել իր ան­ցած ու­ղու թե­ կուզ հա­ջող­ված որևէ դրվագ: «Ես հոգ­նում եմ միօ­րի­նա­կու­թյու­նից»,– սի­րում է կրկնել նա՝ ա­սա­ծը հաս­ տա­տե­լով գե­ղար­վես­տա­կան նո­ րա­նոր ար­ժեք­ներ ա­րա­րե­լով:  n

Orakarg Business Daily  

Create your own agenda

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you