Page 1

Գինը՝ 100 դրամ

| № 80 (320), չորեքշաբթի, հունիսի 12, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Պե­տու­թյու­նը փա­կել են, որ բա­ ցեն Փակ շու­կան խմբագրական

էջ 2 ›››

Պա­տե­րազմ կամ ճա­նա­չում Հայկ Խա­նում­յան, տե­սա­կետ

էջ 2 ›››

օ ր ա թ ե ր թ

Վար­չա­պե­տին ու նա­խա­գա­հին չեն հա­վա­տում

Ջ­հան­գիր­յա­նի «գո­րիս­յան ո­դի­սա­կա­նը»

Կենտ­րո­նա­կան բան­կը ա­ճի հար­ցում ա­վե­լի հա­մեստ է

Սկ­սեք եր­կաթ­ գի­ծը կա­ռու­ցել, որ մենք էլ սկսենք

Ի­րա­նի դես­պա­նը խո­սել է Հա­յաս­տան-Ի­րան ծրագ­ րե­րի մա­սին էջ 3 ›››

Կու­տա­կա­յին հա­ մա­կարգն ար­ժե­ քի ա­վե­լաց­ման լավ ռե­սուրս է պա­րու­նա­կում Հարցազրույց Ահարոն Չիլինգարյանի հետ էջ 4 ›››

Տա­տան­վող դո­լա­րը նպաս­ տել է Հա­յաս­տա­նի ար­տա­ քին պարտ­քի կրճատ­մա­նը էջ 5 ›››

Ին­չու է Թուր­քի­ան բար­գա­վա­ճում էջ 6 ›››

Ի­րանն ու ալ­կո­հո­լը Economist-ը՝ ի­րա­նա­հայ գոր­ծա­րար­նե­րի ու է­ժան ո­գե­լից խմիչ­քի մա­սին էջ 7 ›››

Ֆոտոլուր

Փո­խար­ժե­քա­ յին պար­տա­վո­ րու­թյուն­ներ

Ար­թուր Ս­տե­փան­յա­նի խոս­քով՝ 2014թ. ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կից ար­դեն է­ներ­գա­կիր­նե­րի սա­կագ­նե­րի փո­փո­խու­թյու­նը տնտե­սա­կան ա­ճի վրա բա­ցա­ սա­կան ազ­դե­ցու­թյուն կու­նե­նա:

2013թ. պետբ­յու­ջեի հիմ­քում կա­ռա­վա­րու­թյու­նը դրել է տնտե­սա­կան ա­ճի 6,2% ցու­ցա­նիշ, նա­խա­գա­հը գոր­ ծա­դի­րից պա­հան­ջել է ա­պա­հո­վել 7% աճ: Կենտ­րո­նա­ կան բան­կի կան­խա­տե­սում ­ն ե­րով՝ այս ցու­ցա­նիշ­նե­րի ար­ձա­նագր­ման հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը 30% է։ Գլ­խա­ վոր դրա­մա­տու­նը 2013թ. ըն­դա­մե ­նը 5,6% տնտե­սա­ կան աճ է ակն­կա­լում։ Հու­ նի­ սի 11-ին ԿԲ խորհր­ դի ան­դամ Ար­թուր Ս­տե­ փան­յա­նը, ներ­կա­յաց­նե­ լով «Գ­նա­ճի հաշ­վետ­վու­ թյուն (Դ­րա­մա­վար­կա­յին

քա­ղա­քա­կա­նու­թյան ծրա­ գիր երկ­րորդ ե­ռամս­յակ 2013թ., Դ­րա­մա­վար­կա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան 2013թ. ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կի ծրագ­

րի կա­տար­ման հաշ­վետ­ վու­թյու­նը)» փաս­տա­թուղ­ թը, նշեց, որ ա­ռա­ջար­կի շո­կե­րի հետևան­քով (գա­ զի և է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի սա­կագ­նե­րի բարձ­րա­ցում, մա­յի­սին տե­ղա­ցած կար­ կու­տի հետևան­քով գյուղմ­ թեր­քի հնա­րա­վոր թան­կա­ ցում) այս տար­ վա եր­ րորդ ե­ռամս­յա­կից 12-ամս­յա գնա­ճը կգե­րա­զան­ցի տա­ տա­նում­ն ե­րի թույ­լատ­րե­լի

մի­ջա­կայ­քի (4±1,5%) վե­րին սահ­մա­նը։ ԿԲ դրա­մա­վար­ կա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան փո­փո­խու­թյան պայ­ման­նե­ րում հա­ ջոր­ դող մեկ տա­ րում գնա­ճը կձևա­վոր­վի 8%-ի շրջա­կայ­քում։ «Գա­ զի և է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­ յի մաս­նա­բա­ժի­նը սպա­ռո­ ղա­կան զամբ­յու­ղում 10,5% է, դրանց սա­կագ­նե­րի փո­

էջ 5 ›››

Պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­ րա­րու­թյու­նը հա­ղոր­դագ­ րու­թյուն է տա­րա­ծել Ազ­գա­ յին ժո­ղո­վի ՀԱԿ խմբակ­ցու­ թյան պատ­գա­մա­վոր Գա­ գիկ Ջ­հան­գիր­յա­նին ՊՆ քննչա­կան բա­ժին կան­չե­լու և որ­պես վկա հար­ցաքն­նե­ լու մա­սին։ Հա­ղոր­դ ագ­ր ու­թ յու­ն ում մաս­նա­վո­րա­պես աս­ված է. ««Չոր­րորդ ինք­նիշ­խա­նու­ թյուն» թեր­թի 11.06.2013թ. հա­ մա­րում «Վի­րա­վոր­նե­րի թի­վը եր­կու­սից ա­վե­լի է» վեր­տա­ ռու­թյամբ հոդ­վա­ծում հրա­ պա­րակ­վել է Սի­վիլ­Նեթ ին­ տեր­նե­տա­յին հե­ռուս­տաըն­կե­ րու­թյան տա­ղա­վա­րում ՀՀ ԱԺ ՀԱԿ խմբակ­ցու­թյան պատ­ գա­մա­վոր Գա­գիկ Ջ­հան­գիր­ յա­նի խոս­քը, ո­րում վեր­ջինս, անդ­րա­դառ­նա­լով 2013թ. հու­ նի­սի 1-ին Ս­յու­նի­քի նախ­կին մարզ­պետ Ս. Խա­չատր­յա­ նի ա­ռանձ­նա­տան մոտ կա­ տար­ված հան­ցա­գոր­ծու­թյա­ նը, հայ­տա­րա­րել է. «Տե­ղի է ու­նե­ցել ծան­րա­գույն հան­ցա­ գոր­ծու­թյուն: Մե­կը սպան­վել է, բա­նա­կի սպան, հրա­մա­նա­ տա­րը ծանր վի­րա­վոր­վել են։ Է­լի վի­րա­վոր կա: Ես վստահ եմ, որ էդ եր­ կու­ սը չեն վի­ րա­վոր­վել: Իմ տե­ղե­կու­թյուն­ նե­րով՝ վի­րա­վոր­նե­րի թիվն ա­վե­լի շատ է»։ Ջ­հան­գիր­յա­նի ներ­կա­ յաց­րած տե­ղե­կատ­վու­թյան աղբ­յու­րը և դ­րա ճշմար­տա­ ցիու­թյու­նը ստու­գե­լու հա­ մար ՀՀ ՊՆ ՔԾ ՀԿԳ քննչա­ կան բաժ­նի վա­րույ­թում քննվող քրեա­կան գոր­ծով քննի­չի կող­մից ծա­նու­ցա­գիր է ու­ղարկ­վել Գ.Ջ­հան­գիր­յա­ նին՝ 13.06.2013թ. ժա­մը 10:00ին ՀՀ ՊՆ ՔԾ ՀԿԳ քննչա­ կան բա­ժին կան­չե­լու և գոր­ ծով որ­ պես վկա հար­ ցաքն­ նե­լու հա­մար»։  n

Կիզակետում

Հա­յաս­տանն ա­մե ­նա­խա­ղա­ղա­սերն է տա­րա­ծաշր­ջա­նում Ա­մե­րի­կա-ավստ­րա­լա­կան Տն­տե­սա­գի­տու­թյան և խա­ ղա­ղու­թյան ինս­տի­տու­տը հրա­պա­րա­կել է Խա­ղա­ղա­ սի­րու­թյան հա­մաշ­խար­հա­յին ին­դեքս 2013-ը (Global Peace Index-GPI)։ 162 երկր­նե­րի շար­քում ա­մե ­նա­ խա­ղա­ղա­սե­րը կրկին Իս­լան­դիան է, ինչ­պես և անց­ յալ տա­րի (158 երկր­նե­րի շրջա­նում)։ Հնգ­յա­կում Իս­ լան­դիա­յին հա­ջոր­դում են Դա­նիան, Նոր Զե­լան­դիան, Ավստ­րիան, Շ­վեյ­ցա­րիան։ Հա­յաս­տանն այս ան­գամ 98րդն է (2012թ.՝ 115-րդը)։ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի ա­մե ­նա­խա­ղա­ղա­սեր եր­ կի­րը, ինչ­պես նա­խորդ տա­րի­նե­րին, այս ան­գամ նույն­պես Հա­յաս­տանն է՝ 98-րդ հո­րի­զո­նա­կա­նով։ Ադր­բե­ջա­նը 126-րդն է, Թուր­քիան՝ 134-րդը, Ի­րա­

նը՝ 137-րդը։ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում «ա­մե ­նա­ռազ­ մա­սե­րը» կրկին Վ­րաս­ տանն է. այն 139-րդ տե­ ղում է։ 2012թ. ին­ դեք­ սում Հա­յաս­տա­նը 115-րդն էր, Ի­րա­նը՝ 128-րդը, Թուր­ քիան՝ 130-րդը, Ադր­բե­ջա­

նը՝ 132-րդը, Վ­րաս­տա­նը՝ 141-րդը։ 2013թ. ին­դեք­սում ԱՄՆ-ը 100-րդն է (անց­յալ տա­րի Միաց­յալ Նա­հանգ­ նե­րը 88-րդն էր), Ռու­սաս­ տա­նը՝ 155-րդը (անց­յալ տար­վա վար­կա­նի­շում՝ 152-րդը)։ Ա­մե ­նա­քիչ խա­ ղա­ղա­սե­րը այս տա­րի Աֆ­ ղանս­ տանն է։ Ն­ րան նա­ խոր­դում են Սո­մա­լին, Սի­ րիան, Ի­րա­քը, Սու­դա­նը։ 2012թ. ա­մե ­նա­քիչ խա­ղա­ ղա­սեր եր­կիր էր ճա­նաչ­ վել Սո­մա­լին։ Խ ա­ղ ա­ղ ա­ս ի­ր ո ւ­թ յ ա ն հա­մաշ­խար­հա­յին ին­դեք­

սը կազմ­ վում է 2007-ից։ Ին­դեք­սի ընդ­հա­նուր ցու­ ցա­նիշ­նե­րը հա­ջոր­դող վեց տա­րի­նե­րին վատ­թա­րա­ ցել են 5%-ով, ին­ չը վկա­ յում է, որ աշ­խար­հը դար­ ձել է նվազ խա­ ղա­ ղա­ սեր, նշել են ինս­տի­տու­տի փոր­ձա­գետ­նե­րը։ Ա­մե ­նա­ խա­ղա­ղա­սեր տա­րա­ծաշր­ ջան է շա­րու­նա­կում մնալ Եվ­րո­պան, Հա­րա­վա­յին Ա­սիան այս ա­ռու­մով վատ­ թա­րա­գույնն է։ Ին­դեք­սը կազ­մե­լիս հաշ­ վի են առն­ վում մի շարք գոր­ծոն­ներ, ինչ­պես օ­րի­նակ՝ բռնու­թյան մա­

2007-2013  թթ. խա­ղա­ղա­սի­րու­թյան գլո­բալ ցու­ցա­նի­շը նվա­զել է 5%-ով։

կար­դա­կը, քա­ղա­քա­կան կա­յու­նու­թյունն ու ռազ­մա­ կան ծախ­սե­րը, կո­ռուպ­ ցիան, մա­մու­լի ա­զա­տու­

թյու­նը, մար­դու ի­րա­վունք­ նե­րի պաշտ­պա­նու­թյու­նը, ար­տա­քին հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րը։  n


| № 80 (320), չորեքշաբթի, հունիսի 12, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Պա­տե­րազմ կամ ճա­նա­չում

Պե­տու­թյու­նը փա­կել են, որ բա­ցեն Փակ շու­կան Սամ­վել Ա­լեք­սան­յա­նը սո­վոր չէ, որ ի­րեն ա­սում են՝ չէ։ Նա մարդ է, ո­րն ին­տե­լեկ­տո­ւալ գոր­ծու­նեու­թյամբ է զբաղ­ված, հետևա­բար չի կա­րող սխալ­վել։ Սա­կայն քա­ ղա­քա­պետ Տա­րոն Մար­գար­յա­նը թույլ չի տա­լիս, որ ա­մե ն ինչ ու­նե­ցող ին­տե­լեկ­տո­ւալն ու­նե­նա նաև բազ­ մաբ­նա­կա­րան շենք։ Բռ­նել ու ա­պա­մոն­տա­ժել է Փակ շու­կա­յի տա­րած­քում գոր­ծա­րար պատ­գա­մա­վո­րի կա­ ռու­ցած շեն­քը։ Ու մի ակն­թար­թում ա­մե ն ինչ ու­նե­ցող մար­դուն դարձ­րել է մեկ բազ­մաբ­նա­կա­րա­նոց շենք պա­կաս ու­նե­ցող օ­լի­գարխ։ Ո՞վ է տե­սել օ­լի­գարխ, ո­րը բազ­մաբ­նա­կա­րան շենք չու­նի։ Սամ­վել Ա­լեք­սան­յա­նը կա­րող էր նե­ղա­նալ Տա­րոն Մար­գար­յա­նից ու չմաս­նակ­ցել նրա երդմ­ն ա­կա­լու­թյա­նը։ Բայց մաս­նակ­ցել է։ Հըն­թացս տեղ­յակ է պա­հել լրագ­ րող­նե­րին, որ նե­ղա­ցած չէ։ Հե­տո ա­վե­լաց­րել է. «Որ գան ձեր շեն­քը քան­դեն, ո՞նց կգնա­հա­տեք»։ Հաս­կա­նո՞ւմ եք, չի ա­սում, որ Տա­րոն Մար­գար­յա­նն օ­րեն­քով է վար­վել կամ շրջան­ցել է օ­րեն­քը, չի ա­սում, որ իր բազ­մաբ­նա­կա­ րան շեն­քը հա­մա­ձայ­նեց­ված էր Թա­ման­յա­նի նա­խագ­ ծին կամ հա­մա­ձայ­նեց­ված չէր, չի ա­սում, որ շեն­քը չէր խան­գա­րում Երևա­նի ընդ­հա­նուր պատ­կե­րին, քա­նի որ այլևս պատ­կեր չի մնա­ցել, ա­սում է, որ չի նե­ղա­ցել Տա­ րոն Մար­գար­յա­նից։ Հե­տաքր­քիր մարդ է Սամ­վել Ա­լեք­ սան­յա­նը։ Ու­մի՞ց պի­տի նե­ղա­նար նա։ Իսկ ի՞նչ է հաս­ կա­նում Տա­րոն Մար­գար­յա­նը մայ­րա­քա­ղա­քի քա­ղա­քա­ շի­նա­կան կեր­պա­րից։ Ո­չինչ։ Ն­րան ա­սել են, որ Փակ շու­կա­յի հետ օ­լի­գար­խի մա­նի­պուլ­յա­ցիա­նե­րը մեծ աղ­ մուկ են բարձ­րաց­րել, նա էլ վերց­րել ու ա­պա­մոն­տա­ժել է բազ­մաբ­նա­կա­րան շեն­քը, ո­րի թույլտ­վու­թյու­նը չկար։ Ա­ռանց թույլտ­վու­թյան, ու­շա­դիր ե­ղեք, մար­դը շենք է կա­ռու­ցում։ Ու իշ­խա­նու­թյու­նից ոչ ոք չի ա­սում՝ ըն­կե՛ր, էս ի՞նչ ես ա­նում։ Այ­սինքն՝ չեն ա­սել, բայց շենքն ա­պա­մոն­ տա­ժել են։ Ո­րով­հետև աղ­մուկն է մեծ։ Դեռ չեն մար­սել հենց Փակ շու­կա­յի հետ տե­ղի ու­նե­ցա­ծը։ Բայց պա­տաս­ խա­նատ­վու­թյան մա­սին ոչ մի խոսք։ Մ­շա­կույ­թի նա­խա­րար Հաս­միկ Պո­ղոս­յանն Ազ­գա­ յին ժո­ղո­վում լրագ­րող­նե­րին ա­սում էր, որ փետր­վա­ րին հան­դի­պել է Սամ­վել Ա­լեք­սան­յա­նի հետ և ներ­կա­ յաց­րել այն հա­կամ­շա­կու­թա­յին ա­նո­մա­լիան, որ վեր­ջինս մտա­դիր է ա­նել Փակ շու­կա­յի հետ։ «Լ­սեց, լսեց ու մա­յի­սի 5-ին ա­րեց էն, ինչ ա­րեց»,– ա­սում էր Հաս­միկ Պո­ղոս­յա­ նը։ Եվ վերջ։ Քա­ղա­քի դի­մա­գիծ աս­վա­ծը որևէ նա­խագ­ ծով սահ­ման­ված չէ։ Կա՞ աղ­մուկ՝ կլի­նեն զգոն, չկա՞ աղ­ մուկ՝ դի­մագ­ծի հերն էլ ա­նի­ծած։ Ըն­դա­մե­նը մա­յի­սի 31ին գոր­ծա­րա­րը հեր­քում էր, որ ին­քը շու­կա­յի տա­րած­ քում մտա­դիր է շենք կա­ռու­ցել, «մա­մուլն օ­րը հա­զար ձևի բան է գրում, ոչ մի հարկ էլ չի կա­ռուց­վե­լու»։ Բայց ար­ դեն սկսել էր կա­ռու­ցել: Մի քա­նի օր հե­տո Ազ­գա­յին ժո­ ղո­վում, երբ ար­դեն քա­ղա­քա­պե­տա­րանն ա­պա­մոն­տա­ժել էր սկսա­ծը, լրագ­րող­նե­րին սրտնե­ղում էր՝ «էն­ քան գրե­ցիք, մինչև քան­դե­ցին»։ n Մ.Ա.

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am, www.civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 11.06.2013թ. Տպաքանակը՝ 1100

Հայկ Խա­նում­յան

Օ

­րերս հա­յաս­տան­յան կար­ծիք ձևա­վո­րող­նե­րի մի պատ­վի­ րա­կու­թյամբ այ­ցե­լել էինք Բր­ յու­սել՝ ՆԱՏՕ-ի կենտ­րո­նա­կա­յան, որ­տեղ տար­բեր բա­ժին­նե­րի պա­ տաս­խա­նա­տու­նե­րը, ինչ­պես նաև ՆԱՏՕ-ում հայ­կա­կան ա­ռա­քե­լու­թյան բա­վա­կան կոմ­պե­տենտ ռազ­մա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը և դի­վա­նա­գետ­նե­րը մեզ ներ­կա­յաց­րին Հ­յու­սի­սատ­լանտ­ յան դա­շին­քին մտա­հո­գող հար­ցեր և ՀՀ-ՆԱՏՕ փոխ­գոր­ծակ­ցու­թյա­նը վե­ րա­բե­րող խնդիր­ներ: Ինձ ա­ռա­վե­լա­պես մտա­հո­գում էին հա­կա­մար­տու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ ման վե­րա­բեր­յալ ՆԱՏՕ-ի պաշ­տոն­ յա­նե­րի պատ­կե­րա­ցում­ն ե­րը: Ղա­րա­ բաղ­յան կար­գա­վոր­ման հետ կապ­ ված մո­տե­ցում­ն ե­րը զուտ դի­վա­նա­

գի­տա­կան են՝ ՆԱՏՕ-ն ա­ջակ­ցում է ԵԱՀԿ Մինս­կի խմբին հա­կա­մար­տու­ թյան լուծ­մանն ա­ջակ­ցող իր գոր­ծու­ նեու­թյան մեջ և ռազ­մա­կան ճա­նա­ պար­հով հար­ցի լու­ծու­մը հա­մա­րում ան­թույ­լատ­րե­լի: Սա­կայն պարզ­վում է՝ ՆԱՏՕ-ն նաև ա­նուղ­ղա­կի է ա­ջակ­ ցում խնդրի լուծ­մա­նը: Գոր­ծըն­կեր երկր­նե­րի հան­դի­պում­ն ե­րի ըն­թաց­ քում, օ­ րի­ նակ, միա­ սին սուրճ խմե­ լու հնա­րա­վո­րու­թյուն է ստեղծ­վել ՀՀ պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար Սեյ­ րան Օ­հան­յա­նի և ն­րա ադր­բե­ջան­ ցի պաշ­տո­նա­կից Սա­ֆար Ա­բիևի հա­մար: Ի­րա­կա­նում Ար­ցա­խի հար­ցով մի­ ջազ­գա­յին հան­րու­թյու­նը, այդ թվում՝ ՆԱՏՕ-ն, հիմ­ն ա­կա­նում զբաղ­ված է Հա­յաս­տա­նի և Ադր­բե­ջա­նի տար­ բեր պաշ­տոն­յա­նե­րի հա­մար հա­մա­ տեղ «սուրճ խմե­լու» հնա­րա­վո­րու­ թյուն­ներ ստեղ­ծե­լով: Շատ հա­ճախ նվա­զա­գույն իսկ պատ­կե­րա­ցում չկա Ար­ցա­խի՝ հա­կա­մար­տու­թյան ե­րեք կող­մե­րից մե­կի մա­սին: Սա այ­նուա­ մե­նայ­նիվ ոչ թե արդ­յունք է ան­տեղ­ յա­կու­թյան, այլ ա­վե­լի քան եր­կու տաս­նամ­յակ ա­ռաջ մշակ­ված դիր­ քո­րոշ­ման: 1991թ. դեկ­տեմ­բե­րի 16-ին Եվ­րո­պա­կան ըն­կե­րակ­ցու­թյան (ներ­ կա­յիս Եվ­րա­միու­թյու­նը) բարձ­րա­ գույն մար­մի ­նը՝ Եվ­րո­պա­կան խոր­ հուրդը, ըն­դու­նեց հռչա­կա­գիր, ո­րով սահ­ման­վում էր Արևել­յան Եվ­րո­պա­ յում և ԽՍՀՄ տա­ րած­ քում նոր պե­ տու­թյուն­նե­րի ճա­նաչ­ման ու­ղե­ցույ­ ցը: Հա­մա­ձայն դրա՝ քա­ղա­քա­կան ո­րո­շում կա­յաց­վեց ճա­նա­չել միայն ԽՍՀՄ ան­դամ միու­թե­նա­կան հան­ րա­պե­տու­թյուն­նե­րին և ձեռն­պահ մնալ ինք­նա­վար միա­վո­րում­ն ե­րի ճա­նա­չու­մից:

Այս մո­տե­ցու­մը քսա­ներ­կու տա­րի անց ար­դեն զգա­լիո­րեն հնա­ցած է և չի հա­մա­պա­տաս­խա­նում մի­ջազ­գա­ յին անվ­տան­գու­թյան ա­պա­հով­ման պա­հանջ­նե­րին: Ար­ցա­խի հար­ցում եր­կու լու­ծում կա­րող է լի­նել՝ պա­տե­ րազմ կամ ճա­նա­չում: Սուրճ խմե­լով նման հար­ցե­րը չեն լու­ծում, ինչ­քան էլ բա­ժակ նա­յո­ղը պրո­ֆե­սիո­նալ ու հե­ղի­նա­կա­վոր լի­նի: Հ­րա­պա­րա­կա­յին հայ­տա­րա­րու­ թյուն­նե­րում մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­ կեր­պու­թյուն­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­ րը, տար­բեր երկր­նե­րի պաշ­տոն­յա­ նե­րը Ար­ցա­խի հար­ցի լու­ծու­մը ռազ­ մա­կան ճա­նա­պար­հով հա­մա­րում են ան­թույ­լատ­րե­լի: Հետևա­բար՝ լուծ­ ման մեկ տար­բե­րակ է մնում՝ Ար­ցա­ խի Հան­րա­պե­տու­թյան ճա­նա­չու­մը: Այլ տար­բե­րակ­նե­րը հա­կա­մար­տու­ թյան ձգձգման հա­մա­տեքս­տի մեջ են: Վեր­ջերս Լիտ­վա­յի խորհր­դա­րա­ նում Ար­ցա­խի հետ բա­րե­կա­մու­թյան խմբի ստեղ­ ծու­ մը հույ­ սեր է ներշն­ չում, որ խորհր­դա­րա­նա­կան կա­պե­ րի զար­գա­ցու­մը կկոտ­րի Ար­ցա­խի ճա­նաչ­ման հար­ցում ե­ղած սա­ռույ­ցը: Միև­ նույն ժա­ մա­ նակ պետք է փաս­ տել, որ խորհր­դա­րա­նա­կան հա­մա­ գոր­ծակ­ցու­թյան նե­րու­ժը բա­վա­կան մեծ է, և օգ­տա­գործ­վում է դրա ըն­ դա­մե ­նը չնչին մա­սը, նա­խա­ձեռ­նողն էլ որ­պես կա­նոն Ար­ցա­խը չէ: Ար­ցա­ խի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը, հատ­կա­պես ԱԳՆ-ն և ԱԺ-ն, հսկա­յա­կան ա­նե­լիք ու­նեն տար­բեր երկր­նե­րի խորհր­դա­ րան­նե­րում Ար­ցա­խի հետ բա­րե­կա­ մու­թյան խմբե­րի ստեղծ­ման գոր­ ծում, ինչ­պես նաև «պա­տե­րազ­մի այ­ լընտ­րան­քը ճա­նա­չումն է» բա­նաձևն ըն­դու­նե­լի դարձ­նե­լու հա­մար:  n

Դափ­նի­նե­րի վրա ննջած­նե­րը

Հո­վիկ Աֆ­յան

Մ

ար­զաշ­խար­հում հայտ­նի խոսք կա՝ «Ա­ վե­ լի դժվար է չեմ­ պիո­ նու­թյու­նը պահ­պա­նե­լը, քան չեմ­ պիոն դառ­նա­լը»: Տ­րա­մա­բա­նու­թյու­ նը հետև­ յալն է. երբ չեմ­ պիոն չես, խա­ղում ես այն­պես, ինչ­պես կա­րող ես խա­ղալ, ու ե­թե ա­մե ­նաու­ժեղն ես խա­ղում, ու­րեմն, բնա­կա­նա­բար, չեմ­ պիոն ես դառ­նում: Բայց երբ խա­ղում ես չեմ­պիո­նի կար­գա­վի­ճա­կով, ու­ րեմն ի­րա­վունք չու­նես թույլ խա­ղալ ու պետք է վե­րա­հաս­տա­տես ա­մե­ նաու­ժեղ լի­նելդ: Հետևա­բար՝ չեմ­ պիոն­նե­րի աշ­խա­տան­քը չի ա­վարտ­ վում դափ­նի­նե­րով, այն ա­վե­լի մեծ նվիր­վա­ծու­թյուն է պա­հան­ջում դափ­ նի­նե­րից հե­տո: Նույ­նը՝ պա­տե­րազ­մում: Ա­վե­ լի դժվար է հաղ­թա­նա­կը պա­հե­լը կամ հաղ­ թող մնա­ լը, քան հաղ­ թե­ լը և հաղ­ թող դառ­ նա­ լը: Ոչ մի պա­ տե­րազմ մեզ այս­քան հե­րոս չի տվել, որ­քան ղա­րա­բաղ­յան պա­տե­րազ­ մը, գու­ցե ո­րով­հետև այդ հե­րոս­նե­ րի ժա­մա­նակ­նե­րում ենք ապ­րում, նրան­ցից շա­տե­րին ճա­նա­չում ենք: Գի­տենք և այն, որ այդ մար­դիկ չեն կա­րող հե­րոս լի­նել, ո­րով­հետև հե­

րո­ սը չի կա­ րող թույլ լի­ նել, ինչ­ պես Ա­զա­տու­թյան հրա­պա­րա­կում պար­ բե­րա­բար հա­վաք­վող ա­զա­տա­մար­ տիկ­նե­րը, և հե­րո­սը չի կա­րող մարդ ծե­ծել, ինչ­պես Ա­զա­տու­թյան հրա­ պա­րա­կում չհա­վաք­վող նրանց մար­ տա­կան ըն­կեր­նե­րը: Ընդ ո­րում՝ այս եր­կու տե­սա­կի ա­զա­տա­մար­տիկ­ներն էլ նույն բանն են ու­ զում՝ «չեմ­ պիոն մնալ՝ ա­ ռանց չեմ­պիո­նին վա­յել խա­ղի»: Եր­կուսն էլ պա­հան­ջում են ի­րենց ան­ձին մե­ ծա­ րանք, եր­ կուսն էլ որ­ պես դրա հիմք բե­րում են ի­րենց ա­զա­տա­մար­ տիկ լի­նե­լը: Ա­սենք՝ հրա­պա­րա­կում կանգ­նա­ծը պա­հան­ջում է, որ «հաշ­ վի առ­նեն իր ա­զա­տա­մար­տիկ լի­ նելն» ու սո­ցիա­լա­կան ար­տո­նու­ թյուն­ներ տրա­մադ­րեն ի­րեն՝ «ա­զա­ տա­մար­տի­կին վա­յել», իսկ երկ­րոր­ դը հենց այդ ար­տո­նու­թյուն­նե­րի ծնունդն է, ու իր ըն­դար­ձակ մե­քե­նա­ յի պա­տու­հա­նից, ին­չը ևս­ ար­տո­նու­ թյան ծնունդ է, նա­յում է, թե ինչ­պես են սո­վո­րա­կան մար­դիկ ու մե­քե­նա­ նե­րը փո­ղոց­նե­րում մի կողմ քաշ­ վում, որ­պես­զի իր ավ­տո­շա­րաս­յունն ա­նար­գել անց­նի: Նա այս ա­մե ­նի մեջ ոչ մի տա­րօ­րի­նակ բան չի տես­նում, ո­րով­հետև ին­քը «ա­զա­տագ­րել է Ղա­ րա­բա­ղը», իսկ սա նշա­նա­կում է, որ «էլ ոչ մի բան կա­րող է չա­նել», ի­րեն ա­ մե ն ինչ կտան, պար­ տա­ վոր են տալ, չտան, կվերց­նի: Ե՛վ ոչ մի «չեմ­ պիո­ նու­ թյուն», և՛ ոչ մի ա­վե­լա­ցած նվիր­վա­ծու­թյուն ու

ե­ ռանդ. մե­ կը պա­ հան­ ջում է, որ իր վի­ճա­կը բա­րե­լա­վեն, մյու­սը ցույց է տալիս այդ բա­րե­լավ­ված վի­ճա­կի հետևան­քը: Մեր ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րն այս­ պի­սին չեն, ո­րով­հետև մեր ա­զա­ տա­մար­տիկ­նե­րը շատ են, չա­փից շատ: Ն­րան­ցից մե­կը, օ­րի­նակ՝ գե­նե­ րալ Ման­վել Գ­րի­գոր­յա­նը, ո­րը հաս­ կա­նա­լի է՝ Ա­զա­տու­թյան հրա­պա­ րակ գնա­ցող­նե­րից չէ, հաս­կա­նա­ լի է, թե ին­չու, իր ա­ռող­ջու­թյան հետ կապ­ված վեր­ջերս շրջա­նառ­վող լու­ րե­րին ի պա­տաս­խան, թե իբր ծանր ա­ռող­ջա­կան վի­ճա­կում է, ա­սել է. «Իմ ա­ռող­ջու­թյան մա­սին ով վատ է մտա­ծում, ու­րեմն թուր­քի լա­մուկ է»: Ն­շենք, որ ոչ ոք գե­նե­րա­լի ա­ռող­ ջու­ թյան մա­ սին վատ չի մտա­ ծում, նա ինքն էր վեր­ջին օ­րե­րին գտնվում Ֆ­րան­սիա­յում բուժ­ման նպա­տա­կով, հետևա­բար «թուր­քի լա­մու­կի», առ­ հա­սա­րակ «թուր­քի» փնտրտուք­նե­րը հար­կա­վոր է դա­դա­րեց­նել. պա­տե­ րազմն ա­վարտ­վել է, և արդեն պետք է ոչ թե չեմ­պիոն դառ­նալ, այլ հաս­ տա­տել, որ չեմ­պիոն ես:  n

«

«Թուրքի լամու­ կի», առհասարակ՝ «թուրքի» փնտրտուք­ ները հարկավոր է դադարեցնել

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:

»


№ 80 (320), չորեքշաբթի, հունիսի 12, 2013 թ. |

Օրակարգ | 3

Սկ­սեք եր­կաթ­գի­ծը կա­ռու­ցել, որ մենք էլ սկսենք Ի­րա­նի դես­պա­նը խո­սել է Հա­յաս­տան-Ի­րան ծրագ­րե­րի մա­սին

Ե­րեկ Հա­յաս­տա­նում Ի­րա­նի դես­պան Մո­համ­ադ Ռե­յի­սին մա­մու­ լի ա­սու­լիս էր հրա­վի­րել դես­պա­նա­տա­նը: Նա մի շարք ու­շագ­ րավ հայ­տա­րա­րու­թյուն­ներ է ա­րել Հա­յաս­տան-Ի­րան երկ­կողմ ծրագ­րե­րի մա­սին: Դես­պա­նի ո­րոշ հայ­տա­րա­րու­թյուն­ներ, վերց­ ված Tert.am-ից, ներ­կա­յաց­ված են ստորև:

Դես­պան Մո­համ­ադ Ռե­յի­ սին հայ­տա­րա­րել է, որ Հա­յաս­ տան-Ի­րան եր­կաթգ­ծի կա­ռուց­ ման հար­ցում ի­րա­նա­կան կող­ մը սպա­սում է հայ­կա­կան կող­մի քայ­լե­րին։ Նա նշել է, թե ի­ րա­ նա­ կան կող­ մը մի քա­ նի տա­ րի է՝ շեշ­ տում է, որ եր­կաթ­գի­ծը Հա­յաս­ տա­ նի հետ պետք է կա­ ռուց­ վի: «Վս­տահ եմ, որ եր­կաթ­գի­ծը կա­ ռուց­վե­լու դեպ­քում ա­մե ն շա­ բաթ մոտ 5000 ի­ րան­ ցի­ ներ որ­ պես զբո­ սաշր­ ջիկ կգան Հա­ յաս­տան: Հա­յաս­տա­նին բազ­ մա­թիվ ան­գամ հայ­տա­րա­րել ենք, որ հենց դուք Հա­ յաս­ տա­ նում սկսեք կա­ռու­ցել ձեր հատ­ վա­ծը, ան­մի­ջա­պես կսկսենք մեր հատ­վա­ծը, ո­րը մեզ հա­մար այն­ քան էլ ի­մաստ չու­նի, որ­պես­զի այն սահ­մա­նա­փա­կում­ն ե­րը, որ ստեղծ­վել են Հա­յաս­տա­նի հա­ մար, վե­րաց­վեն։ Կար­ծում եմ՝ Հա­յաս­տա­նի շա­հե­րից է բխում, որ Մեղ­րիից մինչև Վ­րաս­տան

«

բարձր ա­րա­գու­թյամբ մայ­րու­ղի բաց­վի»,– ա­սել է դես­պա­նը: Ի­րա­նի դես­պա­նը նաև նշել է, որ ի­րա­նա­կան կող­մը պատ­ րաստ է մինչև 500 մի­լիոն դո­լա­ րի ֆի­նան­սա­վո­րում հատ­կաց­նել հէկե­րից մե­կի հա­մար:

PanARMENIAN

Եր­կաթգ­ծի մա­սին

Գա­զի մա­սին

Մո­համ­ադ Ռե­յի­սի. «Հա­յաս­տա­նին բազ­մա­թիվ ան­գամ հայ­տա­րա­րել ենք, որ հենց դուք

­ ար­ցին, թե ի­րա­նա­կան գա­ Հ զը Հա­յաս­տա­նի հա­մար կա­րո՞ղ է այ­լընտ­րան­քա­յին լի­նել, դես­պա­ նը պա­տաս­խա­նել է, որ դա հայ­ կա­կան կող­մը պետք է ո­րո­շի, դա Հա­յաս­տա­նի գործն է: ՀՀ է­ներ­գե­տի­կա­յի և բ­նա­ կան պա­շար­նե­րի նա­խա­րար Ար­ մեն Մով­սիս­յա­նը հայ­տա­րա­րել էր, որ Ի­րա­նի գա­զը Հա­յաս­տա­ նի հա­ մար այ­ լընտ­ րանք չի կա­ րող լի­ նել, քա­ նի որ Ի­ րա­ նը այլ երկր­նե­րին, մաս­նա­վո­րա­պես՝ Թուր­քիա­յին, գա­զը վա­ճա­ռում է 1000 խմ­-ի հա­մար 340 դո­լա­րով: Թան­կա­ցու­մից հե­տո Հա­յաս­տա­ նը Ռու­սաս­տա­նից գա­զը ներկ­ րե­լու է 270 դո­լա­րով:

Հա­յաս­տա­նում սկսեք կա­ռու­ցել ձեր հատ­վա­ծը, ան­մի­ջա­պես կսկսենք մեր հատ­վա­ծը, ո­րը մեզ հա­մար այն­քան էլ ի­մաստ չու­նի, որ­պես­զի այն սահ­մա­նա­փա­կում ­ն ե­րը, որ ստեղծ­վել են Հա­յաս­տա­նի հա­մար, վե­րաց­վեն»:

«Թուր­քիա­յի հետ մենք ու­նենք լայ­նա­ծա­վալ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­ թյուն գա­զի ո­լոր­տում: Թուր­քիա­ յի հետ մեր առևտ­րաշր­ջա­նա­ռու­ թյու­ նը 30  մլրդ դո­ լար է, բայց, միև­նույն է, չեմ կար­ծում, որ գա­ զը այդ գնով լի­ նի: Դ­ րա հետ մեկ­ տեղ պետք է նշեմ, որ պայ­ մա­նա­գի­րը, ո­րը մենք կնքել ենք նրանց հետ, շատ հստակ է: Այ­ սինքն՝ Թուր­քիա­յի հետ կապ­ված մենք մի­ջազ­գա­յին գնե­րը հաշ­վի ենք առ­նում»,– ա­սել է դի­վա­նա­ գե­տը և հի­շեց­րել, որ գա­զի մա­ տա­կա­րար­ման շուրջ դեռ գոր­ ծում է Ի­րան-­Հա­յաս­տան պայ­ մա­նա­գի­րը, ո­րի հիմ­քը ե­ղել է «գազ-է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի դի­ մաց» սկզբուն­քը: Մո­համադ Ռե­յի­սին նկա­տել է, որ Ի­րանն ա­ռանձ­նա­պես է­լեկտ­ րաէ­ներ­գիա­յի կա­րիք չու­նի, այ­ լա­պես տար­բեր երկր­ներ է­լեկտ­ րաէ­ներ­գիա չէր ար­տա­հա­նի:

Իրանի դեսպանը փաստացի հերքել է Հայաստանում ԱՄՆ դեսպան Ջոն Հեֆերնին, որը հայտարարել էր, որ Իրանի դեմ պատժամիջոցների հարցում Հայաստանն իր աջակցությունն է ցուցաբերում ԱՄՆ-ին

»

«Շանթ» հե­ռուս­տաըն­կե­րու­թյան լրագ­րող, մեկ­նա­բան Ար­մե ն Դուլ­յա­նին հու­նի­սի 10-ին աշ­խա­ տան­քից ա­զա­տել են ֆեյս­բուք­ յան գրառ­ման պատ­ճա­ռով: Ինչ­ պես Սի­վիլ­Նե­թի հետ զրույ­ցում նշեց Ար­մե ն Դուլ­յա­նը, «Շան­թի» ղե­կա­վա­րու­թյան նման վե­րա­ բեր­մուն­քից հե­տո ին­քը բա­ցա­ ռում է այդ հե­ռուս­տաըն­կե­րու­ թյուն վե­րա­դառ­նա­լը: «Ես չեմ վե­րա­դառ­նա իմ նկատ­մամբ նման վե­րա­բեր­մուն­ քից հե­ տո, երբ ինձ ըն­ կա­ լում են որ­պես թշնա­մի, ո­րը կա­րող է ի­րեն սնող ըն­կե­րու­թյան ղե­ կա­վա­րու­թյան մա­սին վատ բան գրել: Ե­ թե ի­ րենք նման կար­ ծիք ու­նեն, ա­պա այդ­տեղ աշ­խա­տե­լը պար­զա­պես անհ­նար է»,– ա­սաց Դուլ­յա­նը՝ անդ­րա­դառ­նա­լով «Շանթ» վե­րա­դառ­նա­լու հնա­րա­ վո­րու­թյան մա­սին հար­ցին: Նա նշեց, որ ե­թե ա­մե ն րո­պե մտա­ ծի, թե ինչ են մտա­ծում իր մա­սին ղե­կա­վար­նե­րը, ա­պա այդ աշ­ խա­տան­քը կդառ­նա տան­ջան­քի նման մի բան: Դուլ­յա­նի խոս­քով՝ ի­րեն հե­ ռաց­ման մա­սին տե­ղե­կաց­րել է «Շան­թի» լրատ­վու­թյան բաժ­ նի ղե­կա­վա­րը: «Նա ինձ ա­սաց, որ եր­կու­շաբ­թի ա­ռա­վոտ­յան տե­ ղի է ու­նե­ցել «Շան­թի» ղե­կա­վա­ րու­թյան ժո­ղո­վը, որ­տեղ ո­րո­շում է ըն­դուն­վել ինձ աշ­խա­տան­քից

Shanttv.com

Ար­մե ն Դուլ­յա­նը՝ Ֆեյս­բու­քի «զոհ»

«Ոչ մի նոր­մալ մարդ, աշ­խա­տե­լով որևէ ըն­կե­րու­թյու­նում, չի կա­րող բա­ցա­հայ­ տո­րեն ինք­նու­րույն վի­րա­վո­րա­կան կամ վատ բան գրել այդ ըն­կե­րու­թյան, այդ ղե­կա­վա­րու­թյան մա­սին»,  – Սի­վիլ­Նե­թին ա­սաց Դուլ­յա­նը:

ա­զա­տե­լու մա­սին»,– ա­սաց Դուլ­ յա­նը՝ հա­վե­լե­լով, որ ի­րեն զգու­ շաց­ րել են հենց այդ օր­ վա­ նից աշ­խա­տան­քի չգնալ: Հար­ցին, թե ֆեյս­բուք­ յան գրառ­ ման մեջ ա­ մե ն դեպ­ քում պետք չէր արդ­ յոք բա­ ցա­ ռել «Շան­թի» ղե­կա­վա­րու­թյա­նը, Դուլ­յա­նը պատասխանեց, որ ին­ քը միայն այդ խո­սակ­ցու­թյու­նից հե­տո է հաս­կա­ցել, որ հե­ռուս­ տաըն­կե­րու­թյան ղե­կա­վա­րու­ թյու­նը դա վե­րագ­րել է ի­րեն: «Դա ան­ հե­ թեթ է՝ իմ կար­ ծի­ քով, ո­ րով­ հետև ոչ մի նոր­ մալ

մարդ, աշ­խա­տե­լով որևէ ըն­կե­ րու­թյու­նում, չի կա­րող բա­ցա­ հայ­տո­րեն ինք­նու­րույն վի­րա­վո­ րա­կան կամ վատ բան գրել այդ ըն­կե­րու­թյան, այդ ղե­կա­վա­րու­ թյան մա­սին՝ ի­մա­նա­լով պար­ զա­ պես, որ դրա­ նից հե­ տո քեզ աշ­խա­տան­քից կհա­նեն»,– ա­սաց Դուլ­յա­նը՝ նշե­լով, որ ե­թե ի­մա­ նար, որ կան մար­ դիկ, ո­ րոնք դրա մեջ կփնտրեն ի­րենց մա­սին ա­սա­ծը, ին­քը դա չէր ա­նի: Դուլ­յա­նը նշեց, որ շա­րու­նա­ կե­լու է աշ­խա­տել լրատ­վու­թյան ո­ լոր­ տում, ո­ րում շուրջ 40 տա­ րի է: Լ­րագ­րո­ղը տեղեկացրեց, որ ներ­կա­յում աշ­խա­տան­քի նոր ա­ռա­ջարկ դեռ չի ստա­ցել: Ար­մե ն Դուլ­յա­նը Ֆեյս­բու­քում կա­տա­րել էր հետև­յալ գրա­ռու­մը. «Բայց ինչ նման ենք…­Ռու­ սաս­ տա­նի նո­րաս­տեղծ Հան­րա­յին հե­ռուս­տա­տե­սու­թյու­նը ո­րո­շել էր ե­րեկ­վա ե­թե­րում կա­տա­կել Վ­լա­ դի­միր Պու­տի­նի ա­պա­հար­զա­նի կա­պակ­ցու­թյամբ, բայց հա­ղոր­ դու­մը ան­մի­ջա­պես էլ հան­վել է… Ինչ­պես կա­րե­լի է կա­տա­կել նա­ խա­գա­հի վե­րա­բեր­յալ՝ դա պե­ տա­կան հե­ղաշրջ­ման նման մի բան է… Բայց ինչ նման են ռու­ սաս­տան­ցի և հա­յաս­տան­ցի հե­ ռուս­տ ա­պ ա­տ աս­խ ա­ն ա­տ ու­ն ե­ րը ի­րենց պրի­մի­տի­վու­թյան մա­ կար­դա­կով…»:  n Ա­նի Գ­րի­գոր­յան

«Ի­րա­նը կողմ­ն ա­կից է, որ­ նպաս­ տի, որ ինչ-որ կերպ լուծ­վեն Հա­ յաս­տա­նի խնդիր­նե­րը և դժ­վա­ րու­թյուն­նե­րը: Դեռևս հա­վա­տա­ րիմ ենք այդ պայ­մա­նագ­րին»,– հայ­տա­րա­րել է Ի­րա­նի դես­պա­նը: Ինչ­ պես նկա­ տում է Tert.am-ը, Ի­րա­նի դես­պանն ըստ էու­թյան հեր­քել է Հա­յաս­տա­նում ԱՄՆ-ի դես­պան Ջոն Հե­ֆեր­նին, ո­րը հայ­տա­րա­րել էր, որ Ի­րա­նի դեմ պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի հար­ցում Հա­ յաս­տանն իր ա­ջակ­ցու­թյունն է ցու­ցա­բե­րում ԱՄՆ-ին: Ի­րան­ցի լրագ­րո­ղի դի­տարկ­մանն ի պա­ տաս­խան, թե դրա­նից հե­տո, այ­ նո­ւա­մե ­նայ­նիվ, ՀՀ վար­չա­պե­տը խո­սել է Ի­րան-­Հա­յաս­տան եր­ կաթգ­ծի մա­սին՝ Ի­րա­նի հետ հա­ րա­բե­րու­թյուն­նե­րը չա­փա­զանց կարևոր գնա­հա­տե­լով, հետևա­ պես՝ ինչ շար­ժա­ռիթ ու­ներ ԱՄՆ-ի դես­պա­նը նման բան հայ­ տա­րա­րե­լու հա­մար, Մո­հա­մադ

Ռե­ յի­ սին ա­ սել է, թե որևէ մե­ կը, հատ­կա­պես դի­վա­նա­գե­տը, ի­րա­վունք չու­նի մի­ջամ­տե­լու մեկ այլ երկ­րի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­ նե­րին, և հա­վե­լել, թե ա­մե­րի­կա­ ցի­նե­րը տա­րա­ծաշր­ջա­նում փոր­ ձում են ստեղ­ծել ի­րա­նա­ֆո­բիա: «Հա­յաս­տա­նում շատ լավ գի­ տեն, որ Ի­ րանն ի­ րենց լա­ վա­ գույն բա­րե­կամն է, և Ի­րան-­Հա­ յաս­տան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում որևէ փոք­րիկ ոչ բա­րե­կա­մա­կան ար­տա­հայ­տու­թյուն չեք տես­նի»,– ա­սել է դես­պա­նը՝ ընդգ­ծե­լով, որ դժվար պա­հե­րին է, որ երևում են բա­րե­կամն ու թշնա­մի ն:

Ս­յու­նի­քի ա­րո­տա­վայ­ րե­րի մա­սին Մի քա­նի ա­միս ա­ռաջ մա­մու­լում ակ­տիվ քննարկ­վում էր Ս­յու­նի­քի ա­րո­տա­վայ­րե­րը ոչ­խա­րա­բու­ծու­ թյան նպա­տա­կով ի­րան­ցի­նե­րին վար­ձա­կա­լու­թյան տա­լու նա­խա­ գի­ծը, ո­րի շուրջ Հա­յաս­տա­նում հա­սա­րա­կա­կան մեծ դժգո­հու­ թյուն էր բարձ­րա­ցել: Ի­րա­նի դես­ պանն ա­սել է, թե չի կար­ծում, որ հար­ցը Հա­յաս­տա­նում մեծ հնչե­ ղու­թյուն է ստա­ցել, ու հա­վե­լել է, որ Ս­յու­նի­քի ա­րո­տա­վայ­րե­րը ի­րա­նա­կան կող­մին վար­ձա­կա­ լու­թյան տա­լը Հա­յաս­տա­նում աշ­ խա­տա­տե­ղեր կստեղ­ծի: Նա նշել է, որ օ­ րի­ նակ՝ խոսք կա­րող է լի­նել սպան­դա­նոց­նե­ րի մա­սին, որ­տեղ մու­սուլ­ման­նե­ րի հա­մար ըն­դու­նե­լի ըն­թա­ցա­ կար­գե­րի պահ­պան­մամբ կա­րող են «հա­լալ» մակնշ­մամբ միս ար­ տա­հա­նել Ի­րան և, առ­հա­սա­րակ, տա­րա­ծաշր­ջա­նի այլ երկր­ներ:  n


| № 80 (320), չորեքշաբթի, հունիսի 12, 2013 թ.

4 | Փողեր

Կու­տա­կա­յին հա­մա­կարգն ար­ժե­քի ա­վե­լաց­ման լավ ռե­սուրս է պա­րու­նա­կում Կեն­սա­թո­շա­կա­յին բա­րե­փո­խում ­ն երն ի­րա­վամբ հա­մար­վում են կա­ռա­վա­րու­թյան ա­մե ­նա­հա­մար­ ձակ քայ­լը հո­ղի սե­փա­կա­նաշ­նոր­հու­մից հե­տո։ 2014թ. հուն­վա­րի 1-ից 1974թ. և ա­վե­լի ուշ ծնված ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րի աշ­խա­տա­վար­ձից ամ­սա­կան 5% պար­տա­դիր կեր­պով կու­տակ­վե­լու է կեն­սա­ թո­շա­կա­յին հա­շիվ ­ն ե­րին: Սո­ցիա­լա­կան տե­սանկ­յու­նից անկ­յու­նա­քա­րա­յին այս փո­փո­խու­թյու­նը նա­ խա­պատ­րաս­տե­լու հա­մար դեռևս 2011թ. սկզբին ներդր­վեց կեն­սա­թո­շա­կա­յին հա­մա­կար­գի կա­մա­ վոր կու­տա­կա­յին բա­ղադ­րի­չը, որն այդ­պես էլ հե­տաքրք­րու­թյուն չա­ռա­ջաց­րեց ո՛չ գոր­ծա­տու­նե­րի, ո՛չ ան­հատ­նե­րի շրջա­նում։ Ս­տաց­վում է, որ պար­տա­դիր կու­տա­կա­յին հա­մա­կար­գը բա­ցար­ձակ նոր մի ի­րո­ղու­թյուն է լի­նե­լու շա­տե­րի հա­մար։ «Պա­րա­դիգ­մա Ար­մե ­նիա» խորհր­դատ­վա­կան և հե­տա­զո­ տա­կան ըն­կե­րու­թյան գլխա­վոր տնօ­րեն Ա­հա­րոն Չի­լին­գար­յա­նը Banks.am-ի հետ զրույ­ցում խո­սել է կեն­սա­թո­շա­կա­յին բա­րե­փո­խում ­ն ե­րի շուրջ զար­գա­ցում ­ն ե­րի մա­սին։

«Երբ Հա­յաս­տան են գա­լիս մեծ և ու­ժեղ բրենդ­ներ, այն ա­նարդ­յու­նա­ վետ և բ­յու­րոկ­րա­ տա­կան հա­մա­ կար­գը, ո­րը ճահ­ ճի է նման, չի կա­ րող վար­վել

— Կեն­սա­թո­շա­կա­յին խորհր­դատ­վու­թյու­նը, ո­րը մա­տուց­վում է Ձեր ըն­կե­ րու­թյան կող­մից, նոր ուղ­ ղու­թյուն է մեր շու­կա­յում, կարևոր նաև սո­ցիա­լա­ կան տե­սանկ­յու­նից՝ հաշ­վի առ­նե­լով 2014-ից ան­ցու­ մը պար­տա­դիր կու­տա­կա­ յին կեն­սա­թո­շա­կա­յին հա­ մա­կար­գին։ Կ­պատ­մե՞ք, թե ինչ է ի­րե­նից են­թադ­րում այս ծա­ռա­յու­թյու­նը։ — Հա­յաս­տա­նում ըն­թա­ցող կեն­սա­թո­շա­կա­յին բա­րե­փո­ խում­ն ե­րը լուրջ մար­տահ­րա­վեր են, և Աստ­ ված չա­ նի՝ որևէ մե­ կի մտքով անց­ նի վհատ­ վել այս դժվա­րու­թյուն­նե­րից և կենտ­րո­ նա­խույս քայ­լեր ձեռ­նար­կել։ Այս բա­րե­փո­խում­ն ե­րը նա­խագծ­վել են եր­կար ժա­մա­նակ, և դ­րանց ազ­դե­ցու­թյու­նը, հու­սով եմ, մենք կնկա­ տենք շուրջ հինգ տա­ րուց, երբ մար­դիկ ի­րենց անձ­նա­կան կեն­սա­թո­շա­կա­յին հա­շիվ­ն ե­ րին կսկսեն տես­նել շո­շա­փե­լի գու­մար­ներ։ Ափ­սոս կլի­ներ, ե­թե մենք՝ որ­ պես խորհր­դատ­վա­կան և հե­տա­ զո­տա­կան ըն­կե­րու­թյուն, բա­վա­ րար­վեինք կող­քից նա­յե­լով, թե ինչ են ա­նում բա­րե­փո­խում­ն ե­ րի հար­ցում կա­ռա­վա­րու­թյու­նը և Կենտ­րո­նա­կան բան­կը։ Կարևոր է, որ մաս­նա­վոր ըն­կե­րու­թյուն­ նե­րը ևս­ ի­րենց վրա ո­րո­շա­կի հան­րա­յին բեռ վերց­նեն։ Ես նկա­տե­ցի, որ կեն­սա­թո­շա­ կա­յին բա­րե­փո­խում­ն ե­րի գծով Հա­յաս­տա­նում լա­վա­գույն փոր­ ձա­գետ­նե­րից մե­կը՝ Սու­սան­նա Կա­րա­պետ­յա­նը, ո­րը նախ­կի­նում ԱՄՆ-ի ՄԶԳ կեն­սա­թո­շա­կա­յին բա­րե­փո­խում­ն ե­րի փոր­ձա­գի­տա­ կան թի­ մի ան­ դամ էր, նոր աշ­ խա­տան­քի դեռ հրա­վիր­ված չէր, և ես ո­րո­շե­ցի դա ա­նել։ Շատ հա­ճախ խո­շոր ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րը չեն բա­վա­րար­վում, երբ ի­րենց ուղ­ղա­կի պատ­մում եք կու­տա­կա­յին սխե­մա­նե­րի ա­ռա­ վե­լու­թյուն­նե­րի մա­սին, քա­նի որ այդ ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը եր­բեմն էա­կան ազ­դե­ցու­թյուն ու­նեն շու­ կա­յում, հետևա­բար մտա­ծում են ոչ միայն ի­րենց աշ­խա­տա­կից­նե­ րի և շա­հույ­թի, այլ նաև այն մա­ սին, թե ինչ­ պես դա կանդ­ րա­ դառ­նա ընդ­հա­նուր հա­մա­կար­ գի վրա։ Մենք հաս­ կա­ ցանք, որ մեծ ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րի հետ այդ թե­մա­ յով պետք է խո­սեն գլո­բալ ռե­ֆոր­ մի մա­սին պատ­կե­րա­ցում ու­նե­ ցող փոր­ձա­գետ­ներ, և, այս­պի­սով, ստա­ցանք յու­րօ­րի­նակ մի ծա­ռա­ յու­թյուն։ Այժմ զբաղ­վում ենք կեն­ սա­թո­շա­կա­յին խորհր­դատ­վու­ թյամբ և՛ միկ­ րո-, և՛ մակ­ րոհար­ թու­թյուն­նե­րում՝ փո­խան­ցե­լով մեր պատ­կե­րա­ցում­ն ե­րը ձեռ­նար­կու­

թյուն­նե­րին ու պա­տաս­խա­նե­լով նրանց մտա­հո­գող հար­ցե­րին։ — Բայց կա­մա­վոր կու­տա­ կա­յին սխե­մա­նե­րում մեզ մոտ, կար­ծես, հե­տաքրքր­ ված են հա­տու­կենտ գոր­ ծա­տու­ներ՝ ան­գամ խո­շոր­ նե­րի թվում։ — Ա­ յո՛, մտա­ հո­ գիչ է, որ ա­ռայժմ կա­մա­վոր կու­տա­կա­յին կեն­սա­թո­շա­կա­յին հա­մա­կար­գի վե­րա­բեր­յալ մեր երկ­րում բա­վա­ կա­նա­չափ քննար­կում­ն եր չկան։ Մի­գու­ցե, պատ­ճառ­նե­րից մեկն այն է, որ կա­մա­վոր կու­տա­կա­յին սխե­մա ա­ռա­ջար­կող կեն­սա­թո­ շա­կա­յին ակ­տի­վի կա­ռա­վա­րիչ ըն­կե­րու­թյուն և ֆոնդ գրանց­վե­ ցին ըն­դա­մե ­նը մի քա­նի ա­միս ա­ռաջ։ Ի­հար­կե, որ­քան մո­տե­ նա 2014-ը, հա­ մոզ­ ված եմ՝ մենք կու­նե­նանք այդ դաշ­տում աշ­խա­ տող նոր ըն­կե­րու­թյուն­ներ, քա­նի որ պար­տա­դի­րը հա­րա­բե­րա­կա­ նո­րեն մեծ շու­կա կստեղ­ծի։ Իսկ կա­մա­վո­րի մա­սով, կար­ ծես, մի տե­սակ տա­նուլ ենք տա­ լիս։ Այս պա­հին չեմ տես­նում, որ մեր ըն­կե­րու­թյու­նից բա­ցի՝ որևէ մե­կը փոր­ձի մաս­նա­վոր և հե­տա­ զո­տա­կան դաշ­տում որևէ խոսք ա­սել կեն­սա­թո­շա­կա­յին բա­րե­ փո­խում­ն ե­րի մա­սին։ Վեր­ջերս Կենտ­րո­նա­կան բան­ կը տե­սա­հո­լո­վակ թո­ղար­կեց, ո­րում հայտ­նի մար­դիկ ա­զա­ տո­րեն և մի քիչ էլ կա­տա­կա­յին ո­ճով պատ­մում են պար­տա­դիր կու­տա­կա­յին կեն­սա­թո­շա­կա­յին հա­մա­կար­գի մա­սին։ Հե­տաքր­ քիր է՝ ին­ չո՞ւ որևէ խոսք չի աս­ վում կա­մա­վո­րի մա­սին, արդ­ յո՞ք կա­մա­վորն ու պար­տա­դի­րը հա­մա­տե­ղե­լի չեն, չէ՞ որ դրանք փոխլ­րաց­նում են միմ­յանց։ Քա­ նի որ պե­ տա­ կան ողջ քա­ րոզ­չու­թյունն ըն­թա­նա­լու է պար­ տա­դի­րի շուրջ, մենք կենտ­րո­ նա­ցել ենք կա­մա­վո­րի վրա և կար­ծում ենք, որ այն իր մեջ մեր երկ­րում ար­ժե­քի ա­վե­լաց­ման հա­մար սաղմ­ն ա­յին լավ ռե­սուրս է պա­րու­նա­կում, ո­րը մենք դեռևս լավ չենք ըն­կա­լում։ — Ի­րոք, զար­մա­նա­ լի է կա­մա­վոր սխե­ մա­նե­րի նկատմամբ ան­տար­բե­րու­թյու­նը։ — Երբ հան­ դի­ պում­ներ ենք անց­կաց­նում այս թե­մա­յով, մարդ­կանց ա­մե ­նից շատ մտա­ հո­գող հար­ցը վե­րա­բե­րում է ե­րաշ­խիք­նե­րին, որ կու­տակ­վող գու­մար­նե­րը չեն փո­շիա­նա։ Մենք մշտա­պես հրա­վի­րում ենք մաս­նակ­ցե­լու մեր հան­դի­ պում­ն ե­րին գոր­ծըն­կեր­նե­րին «Կա­պի­տալ ա­սեթ մե­նեջ­մեն­ թից», ո­րոնք կա­ռա­վա­րում են Հա­յաս­տա­նում ա­ռա­ջին ներդ­րու­

մա­յին ֆոն­դը, որ­պես­զի մար­դիկ պա­տաս­խան­ներ ստա­նան ան­մի­ ջա­պես այն գի­տակ մաս­նա­գետ­ նե­ րի կող­ մից, ո­ րոնք էլ պետք է կա­ռա­վա­րեն ի­րենց ակ­տիվ­ն ե­րը։ Վա­ խե­ նում եմ՝ երբ գա պար­ տա­դիր կու­տա­կա­յին հա­մա­կար­ գի ժա­մա­նա­կը, կա­մա­վո­րի մա­սին այդ ժա­մա­նակ էլ ա­վե­լի քիչ կխո­ սեն, մինչ­դեռ ե­թե լի­ներ ակ­տի­ վու­թյուն կա­մա­վո­րի մա­սով, ան­ ցու­մը պար­տա­դի­րին կլի­ներ ա­վե­ լի սա­հուն։ — Իսկ մի­գու­ցե այն հար­ կա­յին և այլ խթան­նե­րը, ո­րոնք ա­ռա­ջարկ­վում են գոր­ծա­տու­նե­րին կա­մա­վոր սխե­մա­ներ գոր­ծադ­րե­լու դի­մաց, բա­վա­րա՞ր չեն։ Կա ո­րո­շա­կի հար­կա­յին ար­ տո­նու­թյուն, բայց դրա­նից օգտ­վե­լու ցան­կա­ցող, կար­ ծես, չկա։ — Մի­գու­ցե։ Երկր­ներ կան, որ­տեղ այդ ար­տո­նու­թյուն­նե­ րը բազ­ մա­ կի ան­ գամ շատ են։ Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը մեկ ան­ գամ անդ­րա­դար­ձավ այդ հար­ ցին, երբ ճիշտ նույն ար­ձա­գան­ քը լսե­լով՝ բա­րե­լա­վեց օ­րենսդ­ րու­թյունն ի նպաստ աշ­խա­տո­ղի և գոր­ծա­տո­ւի, որ­պես­զի նրանք ա­վե­լի ա­զատ լի­նեն և ա­վե­ լի հեշ­տո­րեն կա­րո­ղա­նան հա­ նել ի­րենց կու­տա­կած գու­մար­ նե­րը կա­մա­վո­րի պա­րա­գա­յում։ Ճ­կու­նու­թյունն ա­վե­լա­ցավ, բայց կար­ծում եմ՝ կա­րե­լի է գնալ նաև ա­վե­լիին: Բար­դաց­նող հան­գա­ մանքն այս­տեղ այն է, որ դեռ չկա կի­րառ­ման որևէ պրակ­տի­կա։ — Մաս­նա­վոր հատ­վա­ծում հայ­տա­րա­րագր­ված աշ­խա­ տա­վար­ձը հա­ճախ տար­ բեր­վում է փաս­տա­ցի աշ­ խա­տա­վար­ձից։ Ակն­հայտ է, որ աշ­խա­տող­նե­րը շա­ հագրգռ­ված են լի­նե­լու, որ պար­տա­դիր կու­տա­կա­ յին հա­մա­կար­գի ներդր­վե­ լուց հե­տո աշ­խա­տա­վարձն ամ­բող­ջա­պես հայ­տա­րա­ րագր­վի։ Ս­տաց­վում է շա­ հե­րի բա­խում գոր­ծա­տո­ւի և աշ­խա­տող­նե­րի միջև։ — Խն­ դիր այս­ տեղ ի­ րոք կա և այն շատ ա­ րագ չի էլ լուծ­ վե­ լու։ Այս­տեղ մեծ ա­նե­լիք ու­նի կա­ռա­ վա­րու­թյու­նը, ո­րը պետք է ա­նի այն­պես, որ բո­լո­րի նկատ­մամբ լի­ նի հա­ վա­ սար ճնշում, ու այն­ պես չստաց­վի, որ մի ո­լորտ կամ ա­ռան­ ձին ըն­կե­րու­թյուն ամ­բող­ջու­թյամբ հա­մա­պա­տաս­խա­նի կա­նոն­նե­րին, իսկ մյու­սը՝ ոչ։ Վեր­ջինս կստա­նա մրցակ­ցա­յին ա­ռա­վե­լու­թյուն։ Այս հա­վա­սար ճնշու­մը կոչ­վում է «հո­րի­զո­նա­կան ար­դա­րու­ թյուն», ո­րի «քա­վո­րը» պե­տու­ թյունն է՝ իր դա­տաի­րա­վա­կան

նրանց հետ այն­ պես, ինչ­պես մնա­ցա­ծի հետ, իսկ դա կարևոր է ողջ հա­մա­կարգն ա­ռող­ջաց­նե­լու հա­մար»,- ա­սում է Ա­հա­րոն Չի­լին­ գար­յա­նը։

հա­մա­կար­գով։ Աշ­խա­տող­ներն էլ ի­րենց հեր­թին պետք է պա­հան­ ջեն գոր­ծա­տո­ւից «լավ վար­վել» ի­րենց ա­պա­գա­յի հետ։ Ցա­վոք, Հա­յաս­տա­նում գրե­թե չկան ու­ժեղ արհ­միու­թյուն­ներ, ո­ րոնք կա­ րող էին զգա­ լի դեր խա­ղալ այս գոր­ծըն­թա­ցում։ — Այ­սօր մենք բան­կա­յին հա­մա­կար­գում ու­նենք դո­ լա­րի­զա­ցիա­յի 70% մա­ կար­դակ, կեն­սա­թո­շա­կա­ յին պար­տա­դիր կու­տա­ կում ­ն ե­րը ներդր­վե­լու են ա­ռա­վե­լա­պես պե­տա­կան պար­տա­տոմ­սե­րում։ Բա­ ցա­սա­բար չի՞ ըն­կալ­վի սա արդ­յոք, քա­նի որ դրա­ մի նկատմամբ չկա վստա­ հու­թյուն ան­գամ միջ­նա­ ժամ ­կ ետ կտրված­քում, իսկ այս­տեղ խոս­քը եր­կար փո­ ղե­րի մա­սին է։ — Անհ­րա­ժեշտ են հե­ջա­վոր­ ման գոր­ծիք­ներ բո­լոր մա­կար­ դակ­նե­րում։ Օ­րի­նակ՝ կոր­պո­ րա­ցիա­նե­րը կաշ­խա­տեն կա­ ռա­վա­րել ի­րենց պար­տա­վո­ րու­թյուն­նե­րի եր­կար ու կարճ դիր­քե­րը, դա յու­րօ­րի­նակ մե­ նեջ­մե նթ է և յու­րօ­րի­նակ գի­տե­ լիք է պա­հան­ջում։ Բա­րե­փո­խում­ն ե­րի խիստ դրա­ կան կողմն այն է, որ խա­ ղի մեջ են հայտն­ վում օ­ րի­ նա­ կան կա­ռա­վա­րիչ­ներ՝ օժտ­ված անհ­րա­ժեշտ գի­տե­լիք­նե­րով։ Արդ­յուն­քում ստաց­վում է, որ ար­ժու­թա­յին ռիս­կի կա­ռա­վար­ ման խնդի­րը բո­լոր ա­ռում­ն ե­րով ա­վե­լի լավ ձեռ­քե­րում է հայտն­ վում, երբ գործ ու­նեք կո­լեկ­տիվ ակ­տիվ­ն ե­րի կա­ռա­վա­րիչ­նե­րի հետ։ Կա­ռա­վա­րի­չը մտա­ծե­լու է ե­կա­ մուտ վաս­տա­կե­լու մա­սին և՛ իր, և՛ փա­յա­տե­րե­րի հա­մար։ Իսկ այս դեպ­քում շա­հե­լու կամ կորց­նե­ լու շան­սե­րը 50/50 են, ին­չը, կար­ ծում եմ, նոր­մալ հա­րա­բե­րակ­ցու­ թյուն է։ Գի­տեք, որ Հա­յաս­տա­նում վեր­ջերս սկսել են ար­տար­ժույ­ թով պար­տա­տոմ­սեր թո­ղար­ կել, հետևա­ բար այս ի­ մաս­ տով դա լավ լուր էր Ձեր հար­ ցին պա­տաս­խա­նե­լու հա­մար։ Այն­պես որ՝ Հա­յաս­տա­նում ար­ դեն իսկ կա ար­տար­ժու­թա­յին ակ­ տիվ­ն ե­րում ներդ­րում­ն եր ա­նե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն։

— Դուք մատ­նան­շե­ցիք պրո­ֆե­սիո­նալ կա­ռա­վա­ րիչ­նե­րին. հռե­տո­րա­կան հարց՝ որ­տե՞ղ են այդ կա­ ռա­վա­րիչ­նե­րը, դաշտն այս ա­ռու­մով դեռ նոսր է։ Իսկ պար­տա­դիր կու­տա­կա­ յին կեն­սա­թո­շա­կա­յին հա­ մա­կար­գի գոր­ծադր­մա­նը մնում է կես տա­րի։ — Իս­կա­պես, ար­դեն այ­սօր, իսկ ա­մե ­նաու­շը՝ աշ­նա­նը մար­ դիկ պետք է ար­ դեն սկսեին ընտ­րու­թյուն ա­նել կա­ռա­վա­րիչ­ նե­ րի միջև։ Տեղ­յակ եմ, որ կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը, Կենտ­րո­նա­կան բան­կը և ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­ րա­րու­թյունն ին­տեն­սիվ բա­նակ­ ցու­թյուն­նե­րի մեջ են տար­բեր չա­փի և փոր­ձա­ռու­թյան ըն­կե­ րու­թյուն­նե­րի հետ, որ­պես­զի նրանք գան Հա­յաս­տան։ — Այ­սինքն՝ նա­ խա­պատ­վու­թյու­նը տրվել է օ­տա­րերկր­յա ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի՞ն։ — Ա­յո՛, դա ար­դա­րաց­ված է։ Ա­ վե­ լի լավ է՝ այդ գոր­ ծում փոր­ ձա­ռու­թյուն ու­նե­ցող կա­ռույց­ներ գան։ Ա­վե­լի մեծ երկ­րից, ա­վե­լի մեծ փորձ ու­նե­ցող մաս­նա­գետն ու­նի ա­վե­լի շատ շան­սեր, որ տա­ նուլ չի տա գոր­ ծը։ Օ­ րի­ նակ՝ երբ Հա­յաս­տան ա­ռա­ջին ան­գամ հրա­ վիր­վեց HSBC-ն, դա հե­ղա­փո­խու­ թյուն էր բան­կա­յին դաշ­տում, այդ բան­կը սկսեց գոր­ծու­նեու­թյան չա­փա­նիշ­ներ սահ­մա­նել։ Թող պար­տա­դի­րի մա­սով միան­գա­մից գա փոր­ձա­ռու ըն­կե­ րու­թյուն և իր գոր­ծու­նեու­թյամբ ևս չա­փա­նիշ­ներ սահ­մա­նի։ Ի­հար­կե, մեր տե­ղա­կան ըն­կե­ րու­թյուն­նե­րը, ո­րոնք կհա­մա­պա­ տաս­խա­նեն օ­րեն­քով սահ­ման­ ված չա­փա­նիշ­նե­րին, ևս կգ­նան ա­ ռաջ, իսկ ե­ թե դրա հետ միա­ ժա­մա­նակ ու­նե­նանք մի բարձր նշա­ձող՝ ի դեմս ար­տա­սահ­ման­ յան հա­րուստ փորձ ու­նե­ցող ակ­ տիվ­ն ե­րի կա­ռա­վար­չի, ա­պա շա­ հում ենք բո­լորս, քա­նի որ մրցակ­ ցու­թյունն ա­ռողջ է լի­նե­լու։ Երբ Հա­յաս­տան են գա­լիս մեծ և ու­ժեղ բրենդ­ներ, այն ա­նարդ­ յու­նա­վետ և բ­յու­րոկ­րա­տա­կան հա­մա­կար­գը, ո­րը ճահ­ճի է նման, չի կա­ րող վար­ վել նրանց հետ այն­պես, ինչ­պես մնա­ցա­ծի հետ, իսկ դա կարևոր է ողջ հա­ մա­ կարգն ա­ռող­ջաց­նե­լու հա­մար։ n


№ 80 (320), չորեքշաբթի, հունիսի 12, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Փո­խար­ժե­քա­յին պար­տա­վո­րու­թյուն­ներ

դոլար/դրամ

Այս տար­վա հինգ ա­միս­նե­րին հա­մաշ­խար­հա­յին հիմ ­ն ա­կան ար­ ժույթ­նե­րի փո­խար­ժեք­նե­րի տա­տա­նում ­ն ե­րը նպաս­տել են Հա­ յաս­տա­նի ար­տա­քին պարտ­քի կրճատ­մա­նը։ Հաշ­վե­տու ժա­մա­նա­ կա­հատ­վա­ծում ար­տա­քին պարտ­քը կրճատ­վել է մոտ 4%-ով կամ $149  մլն­-ով՝ մա­յի­սի վեր­ջին կազ­մե­լով $3,589  մլրդ։

410

400 11.12

11.03

եվրո/դրամ

«Օրակարգ»-ի արխիվից

մում են SDR-ով (ԱՄՀ, հա­ տուկ փո­խա­ռու­թյան ի­րա­վունք) փո­ խա­ռու­թյուն­նե­րը, 8,4%-ը՝ ճա­պո­ նա­կան յե­նով ներգ­րավ­ված մի­ ջոց­նե­րը, 9,2%-ն ար­տա­հայտ­ ված է եվ­րո­յով։ Հաս­կա­նա­լի է, որ հա­մաշ­խար­հա­յին մյուս ար­ ժույթ­նե­րի նկատ­մամբ դո­լա­րի ար­ժեզր­կու­մը կամ արժևո­րու­մը նաև հան­գեց­նե­լու է Հա­յաս­տա­ նի ար­տա­քին պարտ­քի ծա­վա­լի փո­փո­խու­թյան։ 2013թ. ըն­թաց­քում ար­տա­ քին պե­տա­կան պարտ­քի սպա­ սարկ­մա­նը նա­խա­տես­վում է ուղ­ ղել $418,6  մլն, ո­ րից $354,2  մլն՝ հիմ­ն ա­կան գու­մա­րի մար­մա­ նը, և $64,4 մլն՝ տո­կո­սավ­ճար­նե­ րին։ Ս­տաց­վում է, որ այս տար­վա հինգ ա­միս­նե­րին սպա­սարկ­վել է պետ­պարտ­քի տա­րե­կան ծրագ­րի 10,4%-ը։ Ընդ ո­րում՝ ըն­թա­ցիկ տա­րում ար­տա­քին պետ­պարտ­քի սպա­ սարկ­մանն ուղղ­վող մի­ջոց­նե­ րի 53,4%-ը բա­ ժին է ընկ­ նե­ լու

1.12 q 0.27%

420

Տա­տան­վող դո­լա­րը նպաս­տել է Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին պարտ­քի կրճատ­մա­նը

Ըստ ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­ թյան պե­տա­կան պարտ­քի ամ­ սա­կան հաշ­վետ­վու­թյան՝ հուն­ վար-մա­յի­սին պե­տա­կան պարտ­ քի սպա­սարկ­մանն ուղղ­վել է $93,6 մլն, ո­րից $79,7 մլն՝ մայր գու­ մա­րի մար­մա­նը, և $13,9  մլն՝ տո­կո­ սավ­ճար­նե­րին։ Միև­նույն ժա­մա­ նակ, կա­ռա­վա­րու­թյու­նը և Կենտ­ րո­նա­կան բան­կը ներգ­րա­վել են $43,5  մլն­-ի մի­ջոց­ներ։ Այլ հա­վա­ սար պայ­ման­նե­րում պետ­պարտ­ քը պետք է կրճատ­ վեր $50,1 մլն­ով, ի­րա­կա­նում այն կրճատ­վել է մոտ ե­րեք ան­գամ ա­վե­լի։ Ար­տա­քին պետ­պարտ­քի նման ծա­վա­լով կրճա­տու­մը պայ­մա­ նա­վոր­ված է հա­մաշ­խար­հա­ յին հիմ­ն ա­կան ար­ժույթ­նե­րի փո­ խար­ժեք­նե­րի տա­տա­նում­ն ե­րով։ Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան պարտ­ քը գնա­հատ­վում է ա­մե­րիկ­յան դո­լա­րով, այն դեպ­քում երբ այս ար­ժույ­թով վար­կե­րի մաս­նա­ բա­ժինն ընդ­հա­նուր ծա­վա­լում 22,6% է։ Պարտ­քի 59,6%-ը կազ­

411.94

11.06

547.06

0.87 p 0.16%

550

530

510 11.12

11.03

ռուբլի/դրամ

11.06

12.72

0.06 q 0.47%

Հուն­վար-մա­յի­սին Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան պարտ­քի սպա­սարկ­մանն ուղղ­վել է $93,6 մլն։

կա­ռա­վա­րու­թյա­նը։ Ծ­րագր­ված է, որ տար­ վա ըն­ թաց­ քում ընդ­ հա­ նուր առ­ մամբ պետք է ներգ­ րավ­վեն $479  մլն­-ի վար­կա­յին մի­ջոց­ներ։ Ի դեպ՝ հուն­վար-մա­յի­սին կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ստո­րագ­ րել է ա­վե­լի քան $115 մլն ծա­վա­ լով վար­կա­յին հա­մա­ձայ­նագ­ րեր, դրանց մի մա­ սի վա­ վե­ րա­ ցու­մը նե­րառ­ված է Ազ­գա­յին ժո­ ղո­վի հու­նի­սի 10-14-ի քա­ռօր­յա­յի

օ­րա­կար­գում։ Մաս­նա­վո­րա­պես՝ նա­խա­տես­վում է, որ ԱԺ-ն կ­վա­ վե­րաց­նի Ա­սիա­կան զար­գաց­ ման բան­կի «Կա­նանց ձեռ­նե­րե­ ցու­թյանն ա­ջակց­ման հատ­վա­ծի զար­գաց­ման» 13  մլն SDR վար­կա­ յին ծրա­գի­րը, Հա­մաշ­խար­հա­ յին բան­կի «Կեն­սա­կան նշա­նա­ կու­թյան ճա­նա­պար­հա­յին ցան­ցի բա­րե­լավ­ման» $45  մլն ար­ժո­ղու­ թյամբ վար­կա­յին ծրա­գի­րը։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

13,50

12,80 11.12

11.06

11.03

եվրո/դոլար

1.328

0.00 p 0.17%

1,33

Վար­չա­պե­տին ու նա­խա­գա­հին չեն հա­վա­տում Կենտ­րո­նա­կան բան­կը ա­ճի հար­ցում ա­վե­լի հա­մեստ է ‹‹‹ էջ 1 փո­խու­թյունն ան­խու­սա­փե­լիո­ րեն գնա­ճի վրա թող­նե­լու է ինչ­ պես ուղ­ղա­կի, այն­պես էլ ա­նուղ­ ղա­կի ազ­դե­ցու­թյուն»,– ա­սաց Ս­տե­փան­յա­նը։ Ն­րա խոս­քով՝ է­ներ­գա­կիր­նե­ րի սա­կագ­նե­րի փո­փո­խու­թյու­ նը տնտե­ սա­ կան ա­ ճի վրա բա­ ցա­սա­կան ազ­դե­ցու­թյուն կու­ նե­նա 2014թ. ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­ կից (ԿԲ կան­խա­տե­սում­ն ե­րով՝ ՀՆԱ-ի ա­ճը գա­լիք տա­րի կլի­նի 4%-ի սահ­մա­նում)։ Հաշ­վի առ­ նե­լով, որ 2014թ. գնա­ճը կվե­րա­ դառ­նա թի­րա­խա­յին մի­ջա­կայք, ԿԲ-ն կ­մեղ­մաց­նի դրա­մա­վար­ կա­յին պայ­ման­նե­րը՝ նպաս­տե­ լով, որ ցու­ցա­նի­շը կա­յու­նա­նա հա­վա­սա­րակ­շիռ մա­կար­դա­կում (5-6%)։ Սի­վիլ­Նե­թի հար­ցին, թե որ­ քան է հա­վա­նա­կա­նու­թյու­ նը, որ այս տա­ րի Հա­ յաս­ տա­ նում տնտե­սա­կան ա­ճը կլի­նի հան­րա­պե­տու­թյան նա­խա­գա­ հի կող­մից նա­խանշ­ված ցու­ցա­ նի­շի մոտ (7%), Ս­տե­փան­յա­նը պատասխանեց, որ ԿԲ-ն, ինչ­ պես այլ երկր­նե­րի կենտ­րո­նա­ կան բան­կեր, տնտե­սա­կան ա­ճի մա­սով լի­նե­լով ա­վե­լի պահ­պա­ նո­ղա­կան, այս տար­վա հա­մար 1-տո­կո­սա­յին կե­տի չա­փով ա­վե­ լի քիչ տնտե­սա­կան աճ է կան­ խա­տե­սել։ «Բայց մեր ծրագ­րում տնտե­սա­կան ա­ճի ա­վե­լի բարձր ռիս­ կե­ րի մա­ սում նշել ենք, որ կա­ռա­վա­րու­թյան ար­տա­հան­ ման ուղղ­ված արդ­յու­նա­բե­րու­ թյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան արդ­ յու­նա­վե­տու­թյու­նից կախ­ված՝ տնտե­սա­կան ա­ճը կա­րող է լի­

1,26 11.12

11.03

WTI Brent

նավթ

նել ա­վե­լի բարձր»,– ա­վե­լաց­րեց Ս­տե­փան­յա­նը՝ նշե­լով, որ 90% հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ՝ տնտե­ սա­կան ա­ճը կլի­նի 4,7-5,9%ի մի­ջա­կայ­քում, ա­վե­լի բարձր կամ ա­վե­լի ցածր ա­ճի հա­վա­նա­ կա­նու­թյու­նը 30% է։

Լա­վա­տե­սու­թյունն ա­վե­լա­ցել է Ի դեպ՝ ԿԲ դրա­մա­վար­կա­ յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան երկ­ րորդ ե­ռամս­յա­կի ծրագ­րում 2013թ. տնտե­սա­կան ա­ճի կան­ խա­տե­սու­մը նա­խոր­դի հա­մե­ մատ բարձ­րաց­վել է 0,4-տո­կո­ սա­յին կե­տով (փետր­վա­րին ԿԲ կան­խա­տե­սու­մը 5,2% էր)։ Ըստ ԿԲ-ի՝ 2013թ. ա­ռա­ջին ե­ռամս­ յա­կում տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­ թյան բարձր տեմ­պե­րի պահ­պա­ նու­մը ա­պա­ցույցն է այն բա­նի, որ տնտե­սա­կան նե­րու­ժը շա­րու­ նա­կում է բարձր մնալ։ «Ուս­տի, հաշ­վի առ­նե­լով ինչ­պես ըն­թա­ ցիկ մակ­րոտն­տե­սա­կան զար­ գա­ցում­ն ե­րը, այն­պես էլ ներ­քին պա­հան­ջար­կի ա­ճի հնա­րա­վոր ա­րա­գա­ցու­մը, 2013թ. տնտե­ սա­կան ա­ճի կան­խա­տե­սում­ նե­րը բա­զա­յին սցե­նա­րի ներ­ քո պետք է վե­րա­նայ­վեին ա­ճի ուղ­ղու­թյամբ: Սա­կայն, վե­րոնշ­ յալ զար­գա­ցում­ն ե­րի հետ մեկ­ տեղ, հաշ­վի առ­նե­լով 2013թ. եր­րորդ ե­ռամս­յա­կից է­ներ­գա­ կիր­նե­րի սա­կագ­նե­րի հնա­րա­ վոր վե­րա­նայ­ման բա­ցա­սա­կան հետևանք­նե­րը, 2013թ. տնտե­սա­ կան ա­ճը վե­րա­նայ­վել է նվազ­ ման ուղ­ղու­թյամբ՝ ձևա­վոր­վե­ լով 4,7-5,9% մի­ջա­կայ­քում»,– նշված է ԿԲ հաշ­վետ­վու­թյու­նում։

Ըստ ԿԲ կան­խա­տե­սում­ն ե­ րի՝ տնտե­սա­կան աճն ըն­թա­ ցիկ տա­րում պայ­մա­նա­վոր­ված կլի­նի հիմ­ն ա­կա­նում արդ­յու­ նա­բե­րու­թյան և ծա­ռա­յու­թյուն­ նե­րի ճյու­ղե­րի ա­ճով (ընդ­հա­ նուր նպաս­տու­մը՝ 3,8-տո­կո­սա­ յին կետ)։ Ս­պա­սում­ն ե­րը բա­վա­կան ու­ շագ­ րավ են, ե­ թե հաշ­ վի առ­ նենք, որ ԿԲ-ի կող­ մից ծա­ ռա­ յու­թյուն­նե­րի ո­լոր­տի կան­խա­ տե­սում­ն երն ա­ճի ուղ­ղու­թյամբ ճշգրտե­լու հա­մար (կան­խա­տես­ վում է 5-6,5% աճ՝ փետր­վար­յան 4,2-6,2% դի­ մաց) հիմք են հան­ դի­սա­ցել ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կում առևտ­րի շրջա­նա­ռու­թյան ծա­ վալ­նե­րի սպաս­վա­ծից բարձր աճն ու ներ­քին պա­հան­ջար­կի ա­վե­լաց­ման ակն­կա­լիք­նե­րը։

Գ­նո­ղու­նա­կու­թյան նվա­զու­մը սպառ­մա­ նը վնաս չէ ԿԲ-ն ն­շել է, որ ծա­ռա­յու­թյուն­ նե­րի ո­լոր­տում առ­կա են ա­ճի ա­վե­լի ցածր տեմ­պե­րի ար­ձա­ նագր­ման ռիս­կեր՝ պայ­մա­նա­ վոր­ված բնակ­չու­թյան ե­կա­մուտ­ նե­րում դրա­մա­կան փո­խան­ ցում­ն ե­րի ա­ճի հնա­րա­վոր դան­ դաղ­մամբ։ Հաշ­վարկ­նե­րում, սա­կայն, ԿԲ-ն կար­ծես մո­ռա­ցել է այս գոր­ծո­նի մա­սին։ Բանն այն է, որ 12-ամս­ յա գնա­ճի 8% ցու­ցա­նի­շի պայ­ ման­նե­րում ԿԲ-ում ակն­կա­լում են, որ 2013թ. մի­ ջին ան­ վա­ նա­ կան աշ­խա­տա­վար­ձե­րը կա­ճեն 6,4%-ով, ֆի­զի­կա­կան ան­ձանց ոչ առևտ­րա­յին փո­խան­ցում­ն ե­ րի ա­ճը կլի­նի 6-8%-ի մի­ջա­կայ­

քում։ Այս տվյալ­ նե­ րից երևում է, որ ըն­ թա­ ցիկ տա­ րում նվա­ զե­լու է բնակ­չու­թյան գնո­ղու­ նա­կու­թյու­նը, ինչն ան­խու­սա­ փե­լիո­րեն կհան­գեց­նի առևտ­րի և ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի ո­լորտ­նե­ րում պա­հան­ջար­կի նվազ­ման։ Ընդ ո­րում՝ բնակ­չու­թյան ե­կա­ մուտ­ նե­ րի շուրջ 50%-ն ուղղ­ վում պա­րե­նամ­թեր­քի ձեռք­բեր­ մա­նը, մյուս մա­սը՝ ծա­ռա­յու­ թյուն­նե­րի ո­լորտ։ Ե­թե նույ­նիսկ հաշ­ վի առ­ նենք, որ բո­ լոր աշ­ խա­տող­նե­րը ստա­նում են մաս­ նա­վոր դրա­մա­կան փո­խան­ ցում­ներ, միև­ նույն է, մաս­ նա­ վոր սպառ­ման ա­ճի մե­ծա­ցու­մը ի­րա­տե­սա­կան չէ: Ան­գամ այս պայ­ման­նե­րում ԿԲ-ն մաս­նա­ վոր սպառ­ման տեմ­պը վե­րա­նա­ յել է ա­ճի ուղ­ղու­թյամբ՝ 0,3-տո­ կո­սա­յին կե­տով՝ մինչև 4,9%։ «Վե­րա­նայ­ման հա­մար հիմ­ն ա­ կա­ նում հիմք է ծա­ ռա­ յել 2013թ. հուն­վար-մարտ ժա­մա­նա­կա­ հատ­վա­ծում առևտ­րի շրջա­նա­ ռու­թյան սպաս­վա­ծից ա­վե­լի բարձր՝ 6,5% ա­ճը»,– նշված է ԿԲ հաշ­վետ­վու­թյու­նում։ Հար­ցին, թե ըն­թա­ցիկ տար­ վա տնտե­ սա­ կան ա­ ճի և մաս­ նա­վոր սպառ­ման ա­ճի տեմ­պե­րը դե­պի բարձ­րա­ցում վե­րա­նա­յե­ լու ժա­մա­նակ ԿԲ-ն հաշ­վի ա­ռե՞լ է արդ­յոք ընտ­րա­կա­շառ­քի գոր­ ծո­ նը (ին­ չը նպաս­ տել է առևտ­ րի ծա­վալ­նե­րի ա­վե­լաց­մա­նը), Ս­տե­փան­յանը պատասխանեց, որ ԿԲ-ն իր կան­խա­տե­սում­ն ե­րը կա­տա­րե­լիս հիմք է ըն­դու­նում Ազ­գա­յին վի­ճա­կագ­րա­կան ծա­ ռա­յու­թյան պաշ­տո­նա­կան վի­ ճա­կագ­րա­կան տվյալ­նե­րը։  n Ա. Չ.

11.06

94.61 1.16 q 1.21% 102.32 1.63 q 1.57%

US$/bbl.

120

95

70 11.12 ոսկի

11.06

11.03

կբ 100 հհ comex

1383.3 2.8 q 0.20% 1371 15.0 q 1.08%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 1400 1300 11.12

11.03

(LME)

պղինձ

7031

11.06 113.5 q 1.59%

US$/tonne

8300

7500

6700 11.12 ցորեն

(cbt)

11.03

254.91

11.06 1.47 p 0.58%

US$/tonne

370 330 290 250 210 11.12

11.03

11.06

Տվյալները վերցված են 11.06, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 80 (320), չորեքշաբթի, հունիսի 12, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

Ին­չու է Թուր­քիան բար­գա­վա­ճում

Իմ վեր­ ջին այ­ ցը Թուր­ քիա ինձ հի­շեց­րեց անց­յալ տաս­նամ­յա­ կում այդ երկ­րի հսկա­յա­կան տնտե­սա­կան հա­ջո­ղու­թյուն­նե­ րի մա­սին: Տն­տե­սու­թյու­նն ա­րագ ա­ճում է, ան­հա­վա­սա­րու­թյու­նը՝ փոք­րա­նում, իսկ ի­նո­վա­ցիա­նե­ րը՝ ա­վե­լա­նում: Թուր­քիա­յի ձեռք­բե­րում­ն ե­ րը ա­վե­լի նշա­նա­կա­լի են, ե­թե հաշ­ վի առ­ նենք նրա հարևա­ նու­թյու­նը: Ն­րա արևմտ­յան հարևան­նե­րը՝ Կիպ­րոսն ու Հու­ նաս­տա­նը, եվ­րո­գո­տու ճգնա­ ժա­մի է­պի­կենտ­րո­նում են: Հա­ րա­վարևել­յան մա­սում պա­տե­ րազ­ մի մեջ խրված Սի­ րիան է, որ­տե­ղից ար­դեն 400  հազ. փախս­տա­կան ա­պաս­տան է գտել Թուր­քիա­յում: Արևել­քում Ի­ րաքն ու Ի­ րանն են, իսկ հյու­ սիս-արևել­քում՝ Հա­յաս­տանն ու Վ­րաս­տա­նը: Ե­թե աշ­խար­հում ա­վե­լի բարդ հարևա­նու­թյուն կա, ա­պա շատ դժվար կլի­նի այդ­պի­ սին գտնե­լը: Բայցևայն­պես, տա­րա­ծաշր­ջա­ նա­յին ցնցում­ն ե­րի պայ­ման­նե­ րում Թուր­քիան հսկա­յա­կան հա­ ջո­ղու­թյուն­նե­րի է հա­սել: 19992001  թթ. կտրուկ ան­կու­մից հե­տո տնտե­սու­թյու­նը 2002-2012  թթ. տա­րե­կան մի­ջի­նը ա­ճել է 5%ով: Թուր­ քիան մնա­ ցել է խա­ ղաղ՝ չնա­յած տա­րա­ծաշր­ջա­ նա­յին պա­տե­րազմ­ն ե­րին: Ն­րա բան­կե­րը խու­սա­փել են նա­ խորդ տաս­նամ­յա­կի վե­րելք­նե­ րից ու ան­կում­ն ե­րից՝ շնոր­հիվ 2000-2001  թթ. բան­կա­յին կո­լապ­ սի փոր­ձի: Ան­հա­վա­սա­րու­թյան մա­կար­դա­կն ի­ջել է: Իսկ կա­ռա­ վա­րու­թյու­նը հա­ջոր­դա­բար հաղ­ թա­նակ է տա­րել ե­րեք հա­մա­պե­ տա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում՝ յու­ րա­քանչ­յուր ան­գամ ա­վե­լաց­ նե­լով իր ժո­ղովր­դա­կա­նու­թյան քվե­նե­րի մաս­նա­բա­ժի­նը: Թուր­քիա­յի վե­րել­քը բո­լո­րո­վին կար­ճա­ժամ ­կ ետ չէ: Այն ա­վե­լի շուտ հեն­ված է ա­մուր տնտե­սա­ կան հիմ­քի վրա, քան պղպջակ­ նե­րի ու պա­շար­նե­րի հայտ­նա­ բեր­ման: Իս­կա­պես, Թուր­քիան չու­նի իր հարևան­նե­րի նավ­թա­ յին ու գա­զա­յին պա­շար­նե­րը,

սա­կայն դա փոխ­հա­տու­ցում է իր արդ­յու­նա­բե­րու­թյան և ծա­ռա­ յու­թյուն­նե­րի մրցու­նա­կու­թյամբ: Միայն զբո­սաշր­ջու­թյու­նը 2012թ. ա­վե­լի քա­նի 36 մլն մար­դու է բե­ րել եր­կիր՝ Թուր­քիան դարձ­նե­ լով աշ­խար­հի ա­մե ­նա­շատ այ­ցե­ լու­ներ ներգ­րա­վող հանգր­վան­ նե­րից մե­կը: Նույ­ նիսկ կար­ ճատև այցն Ան­ կա­ րա թույլ է տա­ լիս տես­ նել այս ու­ժեղ կող­մե­րը: Դուք կտես­ նեք ա­ռաջ­նա­կարգ օ­դա­նա­վա­ կա­յան­ներ, ավ­տո­մայ­րու­ղի­ներ և այլ են­թա­կա­ռուց­վածք­ներ, ինչ­ պես նաև միջ­քա­ղա­քա­յին եր­ կա­թու­ղու ա­րա­գըն­թաց ցանց, որն Ան­ կա­ րան կա­ պում է երկ­ րի այլ շրջան­նե­րի հետ: Եվ այդ ա­ռաջ­նա­կարգ ին­ժե­նե­րա­կան կա­ռույց­նե­րի մեծ մա­սը կա­ռուց­ ված է ի­րենց՝ թուր­քե­րի կող­մից: Թուր­քա­կան շի­նա­րա­րա­կան ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րը մրցու­նակ են մի­ ջազ­գա­յին մա­կար­դա­կով և գ­նա­ լով ա­վե­լի շատ տեն­դեր­ներ են հաղ­թում ամ­բողջ Մեր­ձա­վոր Արևել­քում և Աֆ­րի­կա­յում: Ա­ճում են նաև Թուր­քիա­յի հա­ մալ­սա­րան­նե­րը: Ան­կա­րան դար­ ձել է բարձ­րա­գույն կրթու­թյան ա­ռանցք, որ­տեղ սո­վո­րե­լու են գա­լիս ու­սա­նող­ներ Աֆ­րի­կա­յից ու Ա­սիա­յից: Շատ ծրագ­րեր անգ­ լե­րե­նով են, ին­չը ե­րաշ­խա­վո­րում է, որ Թուր­քիա ա­վե­լի մեծ թվով մի­ջազ­գա­յին ու­սա­նող­ներ են գա­լու սո­վո­րե­լու: Եվ երկ­րի հա­ մալ­սա­րան­նե­րը գնա­լով ա­վե­լի շատ են ա­ջակ­ցում ա­վիո­նի­կա­յի, տե­ղե­կատ­վա­կան տեխ­նո­լո­գիա­ նե­րի, ժա­մա­նա­կա­կից է­լեկտ­րո­ նի­կա­յի և այլ ո­լորտ­նե­րում գոր­ ծող բարձր­տեխ­նո­լո­գիա­կան ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րի ա­ճին: Ի պա­տիվ ի­րեն՝ Թուր­քիան սկսել է ներդ­րում­ն եր ի­րա­կա­ նաց­նել կա­յուն տեխ­նո­լո­գիա­նե­ րում: Եր­կի­րը հա­րուստ է քա­մու, գեո­թեր­մալ և է­ներ­գիա­յի այլ վե­ րա­կանգն­վող աղբ­յուր­նե­րով և թերևս դառ­նա ա­ռա­ջա­տար կա­ նաչ տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի մի­ջազ­ գա­յին ար­տա­հա­նող: Թուր­քիա­յի արդ­յու­նա­բե­րու­ թյան և շի­նա­րա­րու­թյան դի­վեր­

Սի­վիլ­Նե­թի ար­խի­վից

Մա­յի­սի 27-ին՝ մինչև Թուր­քիա­յում ծայր ա­ռած բո­ղո­քի ցույ­ցե­ րը, աշ­խար­հի ա­մե ­նա­հայտ­նի տնտե­սա­գետ­նե­րից մե­կը՝ Կո­լում­ բիա­յի հա­մալ­սա­րա­նի Երկ­րագն­դի ինս­տի­տու­տի տնօ­րեն և ՄԱԿ-ի գլխա­վոր քար­տու­ղա­րի խորհր­դա­կան Ջեֆ­րի Սաք­սը, Project Syndicate կայ­քում հոդ­ված է հրա­պա­րա­կել Թուր­քիա­յի հա­ջող­ ված տնտե­սա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան մա­սին: Հոդ­վա­ծը թարգ­ մա­նա­բար ներ­կա­յաց­ված է ստորև:

Թուր­քիան չու­նի հարևան­նե­րի նավ­թը, ին­չը փոխ­հա­տու­ցում է արդ­յու­նա­բե­րութ­յան և ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րի մրցու­նա­կութ­յամբ:

սի­ֆի­կաց­ված ի­նո­վա­ցիոն բա­ զան հա­ջող ծա­ռա­յում է նրան մի աշ­խար­հում, որ­տեղ շու­կա­յա­կան հնա­րա­վո­րու­թյու­ննե­րը Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րից ու Արևմտ­յան Եվ­ րո­պա­յից տե­ղա­փոխ­վում են Աֆ­ րի­կա, Արևել­յան Եվ­րո­պա, Մեր­ ձա­վոր Արևելք ու Ա­սիա: Այս նոր հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներն օգ­տա­ գոր­ծե­լու ա­ռու­մով Թուր­քիան ճար­պիկ է ե­ղել՝ իր ար­տա­հան­ ման մեծ մասն ուղ­ ղե­ լով հա­ րավ և արևելք՝ զար­գա­ցող տնտե­սու­ թյուն ու­ նե­ ցող երկր­ ներ և ոչ թե արև­մուտք՝ բարձր ե­կա­մուտ ու­ նե­ցող շու­կա­ներ: Այս մի­տու­մը կշա­րու­նակ­վի, քա­նի որ Աֆ­րի­կան ու Ա­սիան թուր­քա­կան շի­նա­րա­ րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի, տե­ ղե­կատ­վա­կան տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի և կա­նաչ ի­նո­վա­ցիա­նե­րի հա­մար կա­յուն շու­կա­ներ են դար­ձել:

Ինչ­պես է Թուր­քիան հա­ջո­ղել Այս­պի­սով՝ ինչ­պե՞ս է Թուր­քիան դրան հա­սել: Ա­մե ­նա­կարևո­րը ե­ղել է այն, որ Թուր­քիա­յի վար­ չա­պետ Ռե­ջեփ Թա­յիփ Էր­դո­ ղա­նը և տն­տե­սա­գետ­նե­րի նրա թի­մը՝ փոխ­վար­չա­պետ Ա­լի Բա­ բա­ջա­նի գլխա­վո­րու­թյամբ, հա­ վա­տա­րիմ են ե­ղել տնտե­սա­գի­ տու­թյան հիմ­ն ադ­րույթ­նե­րին ու ձգտել են հե­ռա­հար նպա­տակ­ նե­րի: Էր­դո­ղանն իշ­խա­նու­թյան է ե­ կել 2003թ.՝ տա­ րի­ ներ տևած կար­ճատև ան­կա­յու­նու­թյու­նից ու բան­կա­յին ճգնա­ժա­մե­րից հե­ տո: Ն­րանք ան­հա­պաղ օգ­նու­ թյան հա­ մար դի­ մում էին Ար­

ժույ­թի մի­ջազ­գա­յին հիմ­ն ադ­րա­ մին: Էր­դո­ղան-­Բա­բա­ջա­նի՝ քայլ առ քայլ ռազ­մա­վա­րու­թյունն էր վե­րա­կանգ­նել բան­կա­յին հա­ մա­կար­գը, բյու­ջեն վե­րահս­կո­ ղու­ թյան տակ առ­ նել և հետևո­ ղա­կա­նո­րեն նշա­նա­կա­լից գու­ մար­ներ ներդ­նել կարևոր ո­լորտ­ նե­րում՝ են­թա­կա­ռուց­վածք­ներ, կրթու­թյուն, ա­ռող­ջա­պա­հու­թյուն և տեխ­նո­լո­գիա­ներ: Խե­լա­միտ դի­վա­նա­գի­տու­թյու­ նը նույն­պես օգ­տա­կար է ե­ղել: Ծայ­րա­հե­ղու­թյուն­նե­րի տա­րա­ ծաշր­ջա­նում Թուր­քիա­յի ձայ­նը ա­վե­լի հա­ճախ ե­ղել է չա­փա­վոր: Տա­րա­ծաշր­ջա­նի գլխա­վոր ու­ժե­ րի հետ Թուր­քիան (հնա­րա­վո­ րինս) պահ­պա­նել է բաց դռներն ու հա­վա­սա­րակշռ­ված դի­վա­նա­ գի­տու­թյու­նը: Դա նրան օգ­նել է ոչ միայն իր ներ­ քին հա­ վա­ սա­ րակշ­ռու­թյու­նը պահ­պա­նել, այլև շու­կա­ներ գրա­վել և ըն­կեր­ներ պա­հել ա­ռանց ծանր բե­ռի ու աշ­ խար­հա­քա­ղա­քա­կա­նու­թյան բա­ ժա­նա­րար ռիս­կե­րի: Ան­կաս­կած, ա­րագ ա­ճի հե­ տագ­ծի վրա մնա­լու Թուր­քիա­ յի կա­րո­ղու­թյու­նը շա­րու­նա­կում է մնալ ա­նո­րոշ: Ճգ­նա­ժա­մե­ րի ցան­կա­ցած հա­մադ­րու­թյուն՝ եվ­րո­գո­տու, Սի­րիա­յի, Ի­րա­քի, Ի­րա­նի կամ նավ­թի մի­ջազ­գա­ յին գնե­րի, կա­րող է ան­կա­յու­նու­ թյուն ա­ռա­ջաց­նել: Հա­մաշ­խար­ հա­յին ֆի­նան­սա­կան ճգնա­ժա­ մի կրկնու­թյու­նը կա­րող է խախ­ տել կար­ճա­ժամ ­կ ետ կա­պի­տա­լի ներ­հոս­քը: Վ­տան­գա­վոր հարևա­ նու­թյու­նը նշա­նա­կում է ան­խու­ սա­փե­լի ռիս­կեր, թեև Թուր­քիան

վեր­ջին տաս­նամ­յա­կի ըն­թաց­ քում դրանք դի­մագ­րա­վե­լու լավ ըն­դու­նա­կու­թյուն է դրսևո­րել: Բա­ցի այդ՝ կրթու­թյան ո­րա­ կի և ո­րա­կա­վոր­ման մար­տահ­ րա­վե­րը, հատ­կա­պես աղ­ջիկ­նե­ րի և կա­ նանց, մնում է ա­ ռաջ­ նա­հեր­թու­թյուն: Բա­րե­բախ­տա­ բար, կա­ռա­վա­րու­թյու­նը հստակ ճա­նա­չել է կրթու­թյան հար­ցը և այն լու­ ծում է դպրո­ ցա­ կան բա­ րե­փո­խում­ն ե­րի, ներդ­րում­ն ե­ րի մե­ծաց­ման, ինչ­պես նաև դա­ սա­րան­նե­րում նո­րա­գույն տե­ ղե­կատ­վա­կան տեխ­նո­լո­գիա­ներ ներդ­նե­լու մի­ջո­ցով: Թուր­քիա­յի հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րը խոր ար­մատ­ներ ու­նեն կա­ռա­վա­ րու­թյան նե­րու­ժի և ն­րա ժո­ղովր­ դի հմտու­ թյուն­ նե­ րի մեջ և ար­ տա­հայ­տում են տաս­նամ­յակ­նե­րի ներդ­րում­ն երն ու բազ­մա­դար­յա պատ­մու­թյու­նը՝ սկսած Օս­ման­ յան կայս­րու­թյան ժա­մա­նակ­նե­ րից: Ու­ րիշ երկր­ ներ չեն կա­ րող պար­զա­պես կրկնօ­րի­նա­կել այդ ձեռք­բե­րում­ն ե­րը, բայցևայն­պես նրանք կա­ րող են քա­ ղել հիմ­ նա­կան դա­սը, ո­րը հա­ճախ մո­ ռաց­վում է «խթա­նում­ն ե­րի», պղպջակ­նե­րի և կար­ճա­ժամ ­կ ետ մտա­ծո­ղու­թյան աշ­խար­հում: Եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ ա­ճը բխում է դրա­մա­վար­կա­յին և հար­կաբ­յու­ ջե­տա­յին խե­լա­միտ քա­ղա­քա­կա­ նու­թյու­նից, բան­կե­րի կար­գա­ վոր­ման քա­ղա­քա­կան կամ­քից, են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րում պե­ տա­կան և մաս­նա­վոր ներդ­րում­ նե­րի հա­մար­ձակ հա­մադ­րում­ն ե­ րից, հմտու­թյուն­նե­րից և ա­ռա­ ջա­տար տեխ­նո­լո­գիա­նե­րից:  n

Թեր­թա­քա­րա­յին հաշ­վարկ­ներ ԱՄՆ-ում հստա­կեց­րել են ած­խաջ­րա­ծին­նե­րի գլո­բալ պա­շար­նե­րը

n-tv.de

Ռու­սաս­տանն աշ­խար­հում ա­ռա­ջին տեղն է զբա­ղեց­նում ըստ թեր­թա­ քա­րա­յին նավ­թի արդ­յու­նա­հան­վող պա­շար­նե­րի, վկա­յում են ԱՄՆ-ի է­ներ­գե­տի­կա­յի նա­խա­րա­րու­թյան տե­ղե­կատ­վու­թյան վար­չու­թյան (Energy Information Administration, EIA) հրա­պա­րա­կած տվյալ­նե­րը:

Թեր­թա­քա­րա­յին նավ­թի գլո­բալ պա­շա­ր­նե­րը EIA-ն 345  մլրդ բա­րել է գնա­հա­տել։

Ռու­սաս­տա­նում թեր­թա­քա­րա­յին նավ­թի արդ­յու­նա­հան­վող պա­ շար­նե­րը գնա­հատ­վել են 75  մլրդ բա­րել։ ԱՄՆ-ն երկ­րորդն է՝ 58 մլրդ բա­րե­լով, Չի­նաս­տա­նը՝ եր­րոր­դը՝ 32  մլրդ բա­րե­լով: Զե­կույ­ցի հա­մա­ ձայն՝ Ռու­սաս­տա­նում թեր­թա­քա­ րա­յին նավ­թի հիմ­ն ա­կան աղբ­յու­ րը արևմտ­յան Սի­բի­րում գտնվող Բա­ժե­նով­յ ան շեր­տա­խումբն է, ո­րի

պա­շար­նե­րը կազ­մում են 1,24  տրլն բա­րել, արդ­յու­նա­հան­վող ծա­վալ­ նե­րը՝ 74,6  մլրդ բա­րել։ Ած­խաջ­րա­ծին­նե­րի ա­մե­նա­մեծ պա­շար­ներ ու­նե­ցող երկր­նե­րի ա­ռա­ջին տասն­յա­կում են Ար­գեն­ տի­նան, Լի­բիան, Վե­նե­սո­ւե­լան, Մեք­սի­կան, Պա­կիս­տա­նը, Կա­նա­ դան և Ին­դո­նե­զիան: Թեր­թա­քա­ րա­յին նավ­թի գլո­բալ պա­շար­նե­

րը EIA-ն գ­ նա­ հա­ տել է 345  մլրդ բա­րել, որն աշ­խար­հում արդ­յու­ հան­վող նավ­թի մեկ տասնե­րորդ մասն է։ Թեր­թա­քա­րա­յին գա­զի պա­շար­ նե­րով հա­մաշ­խար­հա­յին ա­ռա­ ջա­տա­րը Չի­նաս­տանն է՝ 1,1  տրլն խմ-ով: Երկ­րորդ տե­ղում Ար­գեն­ տի­նան է, Ալ­ժի­րը եզ­րա­փա­կում է եռ­յա­կը: Թեր­թա­քա­րա­յին գա­զի գլո­բալ պա­շար­նե­րը գնա­հատ­վել են 145,98  տրլն խմ՝ աշ­ խար­ հում արդ­յու­նա­հան­վող գա­զի 32%-ը։  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 80 (320), չորեքշաբթի, հունիսի 12, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Ի­րանն ու ալ­կո­հո­լը Economist-ը՝ ի­րա­նա­հայ գոր­ծա­րար­նե­րի ու է­ժան ո­գե­լից խմիչ­քի մա­սին

S&P-ն բարձ­րաց­րել է ԱՄՆ-ի վար­կա­ յին վար­կա­նի­շի կան­խա­տե­սու­մը Մի­ջազ­գա­յին վար­կան­շա­յին Standard&Poor’s գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը ԱՄՆ-ի վար­կա­յին վար­կա­նի­շի կան­խա­տե­սու­մը «բա­ցա­սա­կա­նից» բարձ­րաց­րել է «կա­յու­նի»՝ վար­կա­նի­շը վե­րա­հաս­տա­տե­լով AA+ մա­ կար­դա­կում։ «Քիչ հա­վա­նա­կան» է գնա­հատ­վել վար­կա­նի­շի հե­տա­ գա ի­ջեց­ման հնա­րա­վո­րու­թյու­նը, հա­ղոր­դում է Bloomberg-ը: Ֆի­ նան­սա­կան շու­կա­նե­րը թույլ են ար­ձա­գան­քել գոր­ծա­կա­լու­թյան այս ո­րոշ­մա­նը։ S&P-ն ԱՄՆ-ի վար­կա­նիշն ի­ջեց­րել էր 2011թ. օ­գոս­տո­սին։ iran.blog.lemonde.fr

Բ­րի­տա­նա­կան Economist հան­ դե­սը հոդ­ված է հրա­պա­րա­կել Ի­րա­նում ալ­կո­հո­լա­յին խմիչք­ նե­րի վա­ճառ­քի և օգ­տա­գործ­ ման մա­սին։ Չ­նա­յած երկ­րում ալ­կո­հո­լի ար­գել­քին և նա­ խա­տես­ված պատ­ժին՝ ո­գե­ լից խմիչք­նե­րի օգ­տա­գոր­ծու­մը բա­վա­կանին տա­րած­ված է մի­ ջին խա­վի շրջա­նում: Տն­տե­սա­ կան ծանր վի­ճա­կով պայ­մա­ նա­վոր­ված՝ ո­րակ­յալ խմիչք­նե­ րի թան­կա­ցու­մը ճա­նա­պարհ է հար­թել ի­րա­նա­հայ գոր­ծա­ րար­նե­րի հա­մար, ո­րոնք զբաղ­ վում են տնա­յին պայ­ման­նե­ րում թո­րած օ­ղու վա­ճառ­քով։ Հոդ­վա­ծը թարգ­մա­նա­բար ներ­ կա­յաց­ված է ստորև։

Չ­նա­յած Ի­րա­նում ալ­կո­հո­լի ար­գել­քին և նա­խա­տես­ված պատ­ժին՝ ո­գե­լից խմիչք­նե­րի

Մի­ջին խա­վի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­ րով բնա­կեց­ված Թեհ­րա­նի հյու­ սի­սա­յին ար­վար­ձան­ներն Ի­րա­ նի «թաց» մասն են կազ­ մում: Միայն այս­տեղ է, որ աստ­վա­ծա­ վա­խու­թյունն ու պահ­պա­նո­ղա­ կա­նու­թյունն այդ­քան ակն­հայտ չեն, իսկ ալ­կո­հո­լի սպա­ռու­մը՝ մեծ: Ի­րա­նի բան­կե­րի և նավ­թի դեմ սահ­ման­ված մի­ջազ­գա­յին պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի հետևան­քով 2012թ. ըն­ թաց­ քում ռիալն ար­ ժեզրկ­ վել է, և եր­ կիր ներ­ մուծ­ վող ալ­կո­հո­լը մատ­չե­լի չէ ան­ գամ ունևոր­նե­րի հա­մար։ Absolut Vodka հայտ­նի և սիր­ված օ­ղին այժմ ար­դեն «ե­րեք ձեռք» է փո­խում՝ ա­վե­լի շատ, քան մինչև անց­յալ տա­րվա ս­կիզբ, երբ ազ­ գա­յին ար­ժույ­թը դեռ նոր էր սկսել «լո­ղալ»: Ս­տեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­ կից օգտ­վել են օ­ղու ա­պօ­րի­նի վա­ճառ­քով զբաղ­վող ի­րա­նա­հա­ յե­րը, ո­րոնք «ա­րաղ» են շշալ­ցում՝ տնա­յին պայ­ման­նե­րում խա­ղո­ ղից պատ­րաստ­վող է­ժան և հար­ բեց­նող օ­ղի։ Նախ­կի­նում վիս­կիի և բ­րեն­ դիի լա­վա­գույն բրեն­դնե­րը նա­ խընտ­րող և ա­րաղն ան­տե­սող­

Վա­շինգ­տո­նը վե­րա­կանգ­նել է վստա­հու­թյու­նը

օգ­տա­գոր­ծու­մը բա­վա­կանին տա­րած­ված է մի­ջին խա­վի շրջա­նում։

ներն այժմ ստիպ­ ված են գնել տնա­յին պայ­ման­նե­րում պատ­ րաստ­վող ո­գե­լից այդ խմիչ­քը, որն ու­նի բա­վա­կան կա­յուն գին՝ 100  հազ. ռիալ ($3-ից պա­ կաս) մեկ լիտ­րի հա­մար։ «Բիզ­նեսն այժմ բար­գա­վա­ճում է,– ա­սում է ա­րա­ղի վա­ճառ­քով զբաղ­վող­նե­րից մե­կը:– Իմ հայ ըն­կեր­նե­րից շա­տե­րը տե­ղա­փոխ­ վել են Ա­մե­րի­կա, սա­կայն բո­լորն էլ ա­սում են, որ բիզ­նեսն այս­տեղ ա­վե­լի լավ է ըն­թա­նում»։ Ալ­կո­հո­լի օգ­տա­գոր­ծումն Ի­րա­ նում խստո­րեն ար­գել­ված է մու­ սուլ­ման­նե­րի հա­մար։ Օ­րեն­քը կրկնա­կի խախ­տող­նե­րի հա­մար ան­գամ մա­հա­պա­տիժ է նա­խա­ տես­ված։ Մինչ­դեռ Ի­րա­նի քրիս­ տոն­յա հա­յե­րին թույ­լատր­վում է հար­բել, չնա­յած մեծ քա­նա­կու­ թյամբ ո­գե­լիչ խմիչք վա­ճա­ռող­ նե­րը պար­բե­րա­բար հայտն­վում են բան­տում։ Տ­նա­յին պայ­ման­նե­րում պատ­ րաստ­ված խմիչք­նե­րը կա­րող են վտան­գա­վոր լի­նել։ Մա­մու­լում հա­ճախ լու­րեր են հայտն­վում

տեխ­նի­կա­կան սպիր­տի կամ թե­ փից ստաց­ված խմիչ­քի օգ­տա­ գործ­ման հետևան­քով մահ­վան դեպ­քե­րի մա­սին։ «Ե­թե դի­լե­րը հայ չէ, ա­պա նույ­նիսկ մի մտա­ծիր այդ խմիչ­ քը գնե­ լու մա­ սին»,– ա­ սել է ու­ սա­նող­նե­րից մե­կը: Նա­խորդ շա­ բաթ հա­ ղորդ­ վել էր, որ Թեհ­ րա­նից դե­պի հա­րավ-արևելք գտնվող Ռաֆ­սան­ջա­նում վատ ո­րա­կի սպիր­տից վեց մարդ մա­ հա­ցել է, 350-ը՝ թու­նա­վոր­վել: Տե­ղա­ցի հայտ­նի ի­մամ Ա­բաս Ռա­մե­զա­նի­նե­ժա­դի խոս­քով՝ մի­ ջա­դե­պե­րը կա­րող են շատ ա­վե­լի մե­ծա­թիվ լի­նել, քան ներ­կա­յաց­ վում է: Ի­մա­մի հա­մոզ­մամբ՝ քա­ ղա­քը «վար­կա­բե­կե­լու դա­վադ­ րու­թյու­նը» պայ­մա­նա­վոր­ված է Ի­րա­նում կա­յա­նա­լիք նա­խա­գա­ հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րով։ Ալ­ կո­հո­լից թու­նա­վոր­ման դեպ­քե­ րի մա­սին հայտ­նի դառ­նա­լու օ­րը մերժ­ վել է երկ­ րի նախ­ կին նա­ խա­գահ, ծա­գու­մով Ռաֆ­սան­ջան քա­ղա­քից Աք­բար Հա­շե­մի Ռաֆ­ սան­ջա­նիի թեկ­նա­ծու­թյու­նը։  n

վի առ­նե­լով վե­րոնշ­յալ գոր­ծոն­ նե­րը՝ S&P-ում նշել են, որ ԱՄՆ-ի բյու­ջեի պա­կա­սուր­դն ըն­թա­ցիկ տա­րում կնվա­զի մինչև ՀՆԱ-ի 6%՝ 2012թ. 7%-ի հա­մե­մատ։ Մ­յուս կող­ մից՝ երկ­րի պետ­պարտ­քը ա­ռա­ջի­ կա տա­րի­նե­րին կշա­րու­նա­կի մնալ նույն մա­կար­դա­կում՝ ՀՆԱ-ի 28%։ S&P-ն մի­ջազ­գա­յին վար­կան­շա­ յին եռ­յա­կից միակն է, որն ի­ջեց­րել է ԱՄՆ-ի վար­կա­նի­շը: Moody’s-ը և Fitch-ը վար­կա­նի­շը պահ­պա­ նել են բարձ­րա­գույն մա­կար­դա­ կում, թեև «բա­ցա­սա­կան» կան­ խա­տես­մամբ: 2011թ. օ­գոս­տո­սին վար­կա­նի­շի ի­ջե­ցու­մը ֆի­նան­սա­ կան շու­կա­նե­րի խու­ճա­պի, ինչ­ պես նաև «պաշտ­պա­նիչ» ակ­տիվ­ նե­րի ար­տա­հոս­քի պատ­ճառ դար­ ձավ։ Արդ­ յուն­ քում ԱՄՆ-ը կորց­ րեց գերվս­տա­հե­լի փո­խա­ռո­ւի իր հե­ղի­նա­կու­թյու­նը։ Ներդ­րող­նե­րը վար­կա­նի­շի կան­ խա­տես­ման վե­րա­նա­յու­մը դի­տար­ կում են վեր­ջին տա­րի­նե­րի «որ­քան վատ, այն­քան լավ» տրա­մա­բա­նու­ թյան շրջա­նա­կում՝ հա­մա­րե­լով, որ այն կա­րող է Դաշ­նա­յին պա­հուս­ տա­յին հա­մա­կար­գի կող­մից քա­ նա­կա­կան մեղ­մաց­ման քա­ղա­քա­ կա­նու­թյու­նը խթա­նող գոր­ծոն լի­ նել։ Բա­ ցի այդ՝ վեր­ ջին շրջա­ նում վար­կա­նիշ­նե­րի վե­րա­նա­յու­մը, հատ­կա­պես Եվ­րա­միու­թյան երկր­ նե­րում, այն­քան է հա­ճա­խա­կիա­ ցել, որ ներդ­րող­նե­րը պար­զա­պես չեն հասց­նում կտրուկ ար­ձա­գան­ քել դրանց։  n

S&P-ն կան­խա­տես­ման վե­րա­նա­ յու­մը պայ­մա­նա­վո­րել է ԱՄՆ-ի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի՝ պետբ­յու­ջեի պա­կա­սուր­դի կրճատ­ման հար­ ցում ար­ձա­նագ­րած ո­րո­շա­կի հա­ ջո­ղու­թյուն­նե­րով, ինչ­պես նաև տնտե­սա­կան ա­ճի հա­մե­մա­տա­ բար բա­րեն­պաստ հե­ռան­կար­նե­ րով: 2011թ. ԱՄՆ-ի վար­կա­նի­շի ի­ջե­ցու­մը բոր­սա­յա­կան շու­կա­նե­ րի փլուզ­ման պատ­ճառ դար­ձավ գրե­թե ամ­բողջ աշ­խար­հում։ Ըստ գոր­ծա­կա­լու­թյան փոր­ձա­գետ­նե­ րի՝ կա­յուն կան­խա­տե­սու­մը վկա­ յում է, որ մոտ ա­պա­գա­յում վար­ կա­նի­շի ի­ջեց­ման հա­վա­նա­կա­նու­ թյու­նը 1:3 հա­րա­բե­րակ­ցու­թյամբ է։ Ըստ S&P-ի փոր­ձա­գետ­նե­րի՝ ԱՄՆ-ի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի հար­կաբ­ յու­ջե­տա­յին ներ­կա­յիս քա­ղա­քա­կա­ նու­թյան շնոր­հիվ հնա­րա­վոր է ե­ղել «բյու­ջե­տա­յին ճեղք­ված­քը» հե­տաձ­ գել առն­վազն մինչև սեպ­տեմ­բե­րի 30-ը՝ միա­ժա­մա­նակ նպաս­տե­լով հար­կա­յին մուտ­քե­րի ա­վե­լաց­մա­նը: Կոնգ­րե­սի Բ­յու­ջե­տա­յին հանձ­նա­ ժո­ղո­վի գնա­հա­տա­կան­նե­րով՝ ըն­ թա­ցիկ տա­րում ԱՄՆ-ի պետբ­յու­ջեի պա­կա­սուր­դը կկրճատ­վի 40%-ով՝ կազ­մե­լով $642 մլրդ (ՀՆԱ-ի 4%). սա վեր­ջին հինգ տա­րի­նե­րի նվա­զա­ գույն ցու­ցա­նիշն է։ Գոր­ծա­կա­լու­թյան փոր­ձա­գետ­ նե­ րը կարևո­ րել են նաև ԱՄՆ-ի տնտե­սու­թյան վե­րա­կանգն­ման կա­յուն տեմ­պե­րը, ո­րոնք ա­ռա­ջի­ կա տա­րի­նե­րին կա­րող են գե­րա­ զան­ցել կան­խա­տե­սում­ն ե­րը: Հաշ­

Նի­կա­րա­գո­ւա­կան այ­լընտ­րանք Պա­նա­մա­յին Նոր ջրանց­քին բա­ժին կընկ­նի հա­մաշ­խար­հա­յին բեռ­նա­փո­խադ­րում ­ն ե­րի 4,5%-ը

Նի­կա­րա­գո­ւա­յի խորհր­դա­րա­նը «դա­րի նա­խագ­ծի» ի­րա­կա­նաց­ ման՝ Պա­նա­մա­յի ջրանց­քին այ­ լընտ­րան­քի կա­ռուց­ման մա­սին օ­րի­նա­գի­ծը սկսել է քննար­կել դեռ 2012թ. հու­նի­սին։ Այն խորհր­ դա­րան էր մտցրել երկ­րի նա­խա­ գահ Դա­նիել Օր­տե­գան։ Նի­կա­րա­գո­ւա­յի ներ­կա­յիս տա­րած­քում մի­ջօվ­կիա­նոս­յան ջրանցք կա­ռու­ցե­լու մա­սին մտո­ րում էին դեռ իս­պա­նա­ցի­նե­րը 16րդ դա­րում, 19-րդ դա­րում մշակ­

վել էր նա­ խա­ գիծ, ան­ գամ աշ­ խա­տանք­ներն էին սկսվել. արդ­ յուն­քում նա­խա­պատ­վու­թյու­նը տրվել էր Պա­նա­մա­յին։ Դ­րա­նից հե­տո նի­կա­րա­գո­ւա­կան այ­լընտ­ րան­քա­յին եր­թու­ղու մա­սին ո­րոշ ժա­մա­նա­կով մո­ռա­ցել էին: Պա­ նա­մա­յի ջրանց­քի առ­կա­յու­թյան պայ­ման­նե­րում դրա ի­մաս­տը չկար։ Վեր­ջին տաս­նամ­յակ­նե­րին ի­րադ­րու­թյու­նը փոխ­վել է։ Բանն այն է, որ Պա­ նա­ մա­ յի ջրանց­քը, ըն­դար­ձա­կու­մից հե­

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

kelioniukatalogas.lt

Նի­կա­րա­գո­ւան չի­նա­կան ըն­կե­րու­թյա­նը տրա­մադ­րել է 100 տար­ վա կոն­ցե­սիա, որ­պես­զի վեր­ջինս Պա­նա­մա­յի ջրանց­քին այ­ լընտ­րան­քա­յին ջրանցք կա­ռու­ցի։ Diplomat հան­դե­սը նշում է, որ $40  մլրդ­ ար­ժո­ղու­թյամբ նոր ջրանց­քը կու­նե­նա ա­վե­լի մեծ թո­ ղու­նա­կու­թյուն, քան Պա­նա­մա­յի­նը, ին­չը թույլ կտա, որ դրա­ նով անց­նեն եր­կու ան­գամ ա­վե­լի մեծ նա­վեր, քան Պա­նա­մա­ յի ջրանցքն ի վի­ճա­կի կլի­նի ըն­դու­նել ներ­կա­յում ի­րա­կա­նաց­վող ըն­դար­ձակ­ման աշ­խա­տանք­նե­րի ա­վար­տից հե­տո։

Պա­նա­մա­յի ջրանց­քին այ­սօր բա­ժին է ընկ­նում հա­մաշ­խար­հա­յին բեռ­նա­փո­խադ­րում­ նե­րի 2,9%-ից մինչև 4%-ը։

տո ան­ գամ (պետք է ա­ վարտ­ վի մինչև 2015թ.), չի կա­ րո­ ղա­ նա ըն­դու­նել նավ­թա­յին սու­պեր հե­ղու­կա­նա­վեր և խո­շոր չա­փե­ րի այլ նա­վեր։ Նի­կա­րա­գո­ւա­կան նոր ջրանց­քը պատ­րաստ­վում են

կա­ռու­ցել՝ հաշ­վի առ­նե­լով այս հան­գա­ման­քը։ Փոր­ձա­գետ­նե­րը կար­ծում են, որ դրա­նով կի­րա­կա­նաց­վի հա­ մաշ­խար­հա­յին բեռ­նա­փո­խադ­ րում­ն ե­րի 4,5%-ը՝ ա­վե­լի, քան

ի­րա­կա­նաց­վում է Պա­նա­մա­յի ջրանց­ քով (2,9%-ից մինչև 4%ը)։ Ա­պա­գա ջրանց­քը կու­նե­նա ևս մեկ ա­ռա­վե­լու­թյուն Պա­նա­ մա­յի ջրանց­քի հա­մե­մատ. այն թույլ կտա 800 կմ­-ով կրճա­ տել ճա­նա­պար­հը ԱՄՆ-ի ատ­լանտ­ յան նա­վա­հան­գիստ­նե­րից դե­պի խա­ղա­ղօվ­կիա­նոս­յան։ Գլ­խա­ վոր թե­ րու­ թյունն այն է, որ նոր ջրանց­քը ե­րե­քու­կես ան­գամ եր­ կար կլի­նի Պա­նա­մա­յի ջրանց­քից (286 կմ՝ 81,6 կմ­-ի հա­մե­մատ)։ Պա­նա­մա­յի ջրանց­քը պաշ­տո­ նա­ պես բաց­ վել է 1920թ.։ 1977թ. Պա­նա­ման ԱՄՆ-ի հետ հա­մա­ ձայ­նու­թյան ե­կավ ջրանց­քի վե­ րահս­կո­ղու­թյունն աս­տի­ճա­նա­ բար ի­րեն փո­խան­ցե­լու շուրջ։ 1999թ. դեկ­տեմ­բե­րին ջրանցքն ամ­բող­ջու­թյամբ ան­ցավ Պա­նա­ մա­յին։ Այժմ այն կա­ռա­վա­րում է Autoridad del Canal de Panama (ACP) պե­տա­կան ըն­կե­րու­թյու­նը։  n


| № 80 (320), չորեքշաբթի, հունիսի 12, 2013 թ.

8 | Մշակույթ

Նոր փա­ռա­տոն՝ ա­զատ մարդ­կանց հա­մար

— Նա­րե՛կ, կար­ծես փա­ռա­ տո­նե­րի պա­կաս չի նկատ­ վում մեզ մոտ, ին­չո՞ւ ո­րո­ շե­ցիք նոր փա­ռա­տոն հիմ ­ն ադ­րել։ — Այս փա­ռա­տո­նով «Նա­րե­ կա­ցի» ար­վես­տի միու­թյու­նը մեկ նպա­տակ է հե­տապն­դում, ո­րը, կա­րե­լի է ա­սել, եր­կու ա­ռա­քե­լու­ թյուն ու­նի: Ա­ռա­ջի­նը՝ մեր մշա­կույ­թը ներ­ կա­յաց­նել ա­մե ­նա­բարձր մա­ կար­դա­կով՝ հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լով միայն հայ ե­րա­ժիշտ­նե­րի հետ: Մենք կենտ­րո­նա­նում ենք Հա­ յաս­տա­նում ապ­րող ար­վես­տա­ գետ­նե­րի վրա: Մ­յուս ա­ռա­քե­լու­թյունն ա­վե­ լի պրագ­ մա­ տիկ է: Բո­ լորս գի­ տենք, թե ինչ պայ­ման­նե­րում են ստեղ­ծա­գոր­ծում այ­սօր ար­վես­ տա­գետ­նե­րը, շա­տերն են այ­սօր դժվա­րա­նում ի­րենց ապ­րուստն ա­պա­հո­վել։ Սա­կայն ար­վես­տա­ գետ­նե­րի խնդի­րը մի քիչ այլ է, քա­նի որ նրանք, օ­րի­նակ, իբրև ան­հատ, չեն կա­րող հա­մերգ կազ­մա­կեր­պել: Այս հար­ցում ար­վես­տա­գետ­նե­րին օ­ժան­դա­ կե­լու հա­մար մենք հա­մա­գոր­ ծակ­ցում ենք «Մե­լոս» կազ­մա­ կեր­պու­թյան հետ, ո­րը զբաղ­ վում է ի­րա­վա­բա­նա­կան, հաշ­ վա­պա­հա­կան, հար­կա­յին և այլ

«

հար­ցե­րով։ Հա­մերգ­նե­րը կա­յա­ նա­լու են Կո­մի­տա­սի ան­վան կա­ մե­րա­յին ե­րաժշ­տու­թյան տա­նը. յու­րա­քանչ­յուր հա­մեր­գի ծախ­ սե­րը հա­նե­լուց հե­տո մնա­ցած գու­մա­րը տրա­մադր­վե­լու է ար­ տիս­տին: Այ­սինքն՝ մենք այդ բե­ ռը փոր­ձել ենք հա­նել նրանց ու­ սե­րից գո­նե այս փա­ռա­տո­նի շրջա­նա­կում: Փա­ ռա­ տո­ նը նաև կոչ է այն մարդ­կանց, ո­րոնք մտա­հոգ են։ Ե­թե մեզ միա­նան, ե­թե մար­դիկ ար­ձա­գան­քեն, կար­ծում եմ՝ փա­ ռա­տոնն ա­մե ­նամ­յա կլի­նի։ — Ի՞նչ ծրա­գիր է լի­նե­լու, ով­քե՞ր են մաս­նա­կից­նե­րը։ — Նա­րեկ Հա­րու­թյուն­յան. փա­ռա­տո­նին ներ­կա­յաց­նե­լու ենք ե­րաժշ­տու­թյուն և ն­կար­չու­ թյուն: Ե­րաժշ­տա­կան մա­սում ա­մե ն օր մի ոճ ենք ներ­կա­յաց­նե­ լու՝ հոգևոր, ժո­ղովր­դա­կան, դա­ սա­կան, ար­դի ե­րաժշ­տու­թյուն, հե­ղի­նա­կա­յին, ազ­գագ­րա­կան և այլն։ Մեր ե­րա­ժիշտ­նե­րը միայն հայ­կա­կան ե­րաժշ­տու­թյուն են ներ­կա­յաց­նե­լու: Բա­ցու­մը կկա­ տա­րի Գյուր­ջիևի ան­վան ժո­ ղովր­դա­կան նվա­գա­րան­նե­ րի ան­ սամբ­ լը, ո­ րի հետ հան­ դես կգա նաև դաշ­նա­կա­հար

Երբ ա­ սում ենք ա­զատ, նկա­տի ու­նենք ան­կեղ­ծութ­յու­նը։ Երբ նկա­րի­չը պատ­վեր է կա­ տա­րում, դա տաղտ­ կա­լի բան է, նույ­նիսկ ա­մե­ նապ­րո­ֆե­սիո­նալ նկա­րի­չը հո­գե­բա­նո­րեն այլ կերպ է նկա­րում։ Այլ ար­վեստ­նե­րի պա­րա­գա­յում էլ է նույ­ նը։ Այդ իսկ պատ­ճա­ ռով շատ կար­ևոր է, որ լի­նեն մար­մին­ներ, ո­րոնք կհյու­րըն­կա­լեն այն­պի­սի ար­վես­տա­գետ­նե­րի, ո­րոնք ուղ­ղութ­ յուն­նե­րից դուրս են

»

Տարոն Թիթիզյան/«Օրակարգ»

«Նա­րե­կա­ցի» ար­վես­տի միու­թյու­նը հու­նի­սի 15-22-ը կազ­մա­կեր­ պում է «Նա­րե­կա­ցի ար­վեստ­նե­րի փա­ռա­տոն». նպա­տա­կը բա­ ցա­ռա­պես Հա­յաս­տա­նում ապ­րող և ս­տեղ­ծա­գոր­ծող ան­կախ ար­ վես­տա­գետ­նե­րին ներ­կա­յաց­նելն է: Նա­խա­ձեռ­նու­թյան մա­սին Սի­ վիլ­Նե­թի տա­ղա­վա­րում պատ­մել են միու­թյան հիմ ­ն ա­դիր Նա­ րեկ Հա­րու­թյուն­յա­նը և ն­կար­չա­կան բաժ­նի ղե­կա­վար Սևան Նագ­գաշ­յա­նը։

«­Նա­րե­կա­ցի» ար­վես­տի միութ­յան ա­մե ­նա­կար­ևոր ա­ռա­քե­լութ­

­Փա­ռա­տո­նի շրջա­նա­կում ցու­ցադր­վե­լու են նաև ­Նա­րեկ ­Հա­

յու­նը հենց դա է՝ բաց դռնե­րով ըն­դու­նել ա­զատ ար­վես­տա­գե­

րութ­յուն­յա­նի լու­սան­կար­նե­րը, ո­րոնք ար­վել են «ֆո­տոաու­րա»

տին, հա­մոզ­ված է Ս­ևան ­Նագ­գաշ­յա­նը։

ո­ճում։

Լու­սի­նե Գ­րի­գոր­յա­նը։ Հա­ջորդ օ­րը կլի­նեն «Օ­շա­կան» եռ­յա­կը և «Լույս» վո­կալ հնգյա­կը: Հու­նի­ սի 18-ին հան­դես կգա Կա­մե­րա­ յին երգ­չա­խում­բը, մեկ օր անց՝ ժա­մա­նա­կա­կից կոմ­պո­զի­տոր Ար­թուր Ա­վա­նե­սո­վը՝ իր ե­րա­ ժիշտ­նե­րի հետ: Փա­ռա­տո­նի շրջա­նա­կում հնա­ րա­վոր կլի­նի լսել նաև Վա­հան Արծ­րու­նու Կո­մի­տաս­յան շար­ քը, Ար­մե ն Հ­յուս­նուն­ցի և Վա­ հագն Հայ­րա­պետ­յա­նի ջա­զա­ յին իմպ­րո­վի­զա­ցիա­նե­րը։ Իբրև ամ­փո­փում կկա­յա­նա «Նա­րե­ կա­ցի» ժողն­վա­գա­րան­նե­րի հա­ մույ­թի հա­մեր­գը, իսկ «Կա­րին» ազ­գագ­րա­կան եր­գի-պա­րի հա­ մույ­թի պա­րող­ներն էլ՝ Գա­գիկ Գի­նոս­յա­նի գլխա­վո­րու­թյամբ, հայ­կա­կան պա­րեր կսո­վո­րեց­ նեն ներ­կա­նե­րին։ — Սևա՛ն, նկար­չա­ կան բաժ­նում ո՞ւմ եք ներ­կա­յաց­նե­լու։ — Ցու­ցա­հան­դե­սին մաս­նակ­ ցե­լու են Վար­դան Թով­մաս­յա­ նը, Ա­րա­րատ Սարգս­յա­նը, Շո­ թա Ոս­կան­յա­նը, Ար­մե ն Խո­ ջո­յա­նը, Տիգ­րան Ա­սատր­յա­նը, Հով­ն ան Սարգս­յա­նը, Եվ­գի­նե Մար­տի­րոս­յա­նը, Ա­շոտ Ա­վագ­ յա­նը, ես և Նա­րե­կը: Մեկ կտա­ վով էլ կներ­կա­յաց­վի Հա­կոբ Հա­կոբ­յա­նը: Ն­ պա­ տակն է մի հար­ կի տակ

հա­վա­քել մարդ­կանց, ո­րոնք քիչ թե շատ տար­բեր սե­րունդ­ներ են ներ­կա­յաց­նում։ Ու­զում ենք ներ­ կա­յաց­նել յու­րա­քանչ­յու­րից մի քա­նի կտավ։ Ն­կար­նե­րը նույն­պես Կա­մե­ րա­յին ե­րաժշ­տու­թյան տանն են ցու­ցադր­վե­լու, ընդ ո­րում՝ օր­ վա ա­ռա­ջին կե­սին մուտ­քը սրահ անվ­ճար է լի­նե­լու։ — Նա­րե՛կ, Դուք այս փա­ ռա­տո­նին նոր ո­րա­կով եք ներ­կա­յա­նում՝ իբրև լու­ սան­կա­րիչ։ Կ­պատ­մե՞ք Ձեր շար­քի մա­սին։ — Հեր­ թը հա­ սավ ինձ. կյան­ քում ա­ ռա­ ջին ան­ գամ եմ այդ դե­րում ներ­կա­յա­նա­լու։ 2006ից յու­րա­հա­տուկ ո­ճով լու­սան­ կար­ներ եմ ա­նում։ Ո­ճը կո­չել եմ «ֆո­տոաու­րա»՝ ֆո­տո և աու­րա բա­ռե­րից: Երբևի­ցե չեմ ցան­կա­ ցել ցու­ցա­հան­դես ա­նել։ Այդ ո­ճի մեջ հե­տաքր­քիր է­ներ­գիա կա, գե­ղար­վես­տա­ կան շունչ, դժվար է նկա­ րագ­ րել, կար­ծես փոր­ձեմ ե­րաժշ­տու­ թյուն նկա­րագ­րել։ Վա­հան Արծ­ րու­նին ինձ դրդեց լու­սան­կար­ ներս ցու­ցադ­րել։ — Վա­հան Արծ­րու­նին մա­ մու­լի ա­սու­լի­սի ժա­մա­նակ ա­սաց, որ ա­զատ ար­վեստն այս­տեղ չի գնա­հատ­վում, Դուք ի՞նչ եք կար­ծում, և

Հ­նա­րա­վոր է՝ Եր­րորդ Ռեյ­խի և հ­րեա­նե­րի զանգ­վա­ծա­յին սպա­ նու­թյուն­նե­րի պատ­մու­թյու­նը վե­րա­նայ­վի, գրել է բրի­տա­նա­կան Independent պար­բե­րա­կա­նը: ԱՄՆ-ում հայտ­նա­բեր­վել է մի փաս­ տա­թուղթ, ո­րը եր­կար ժա­մա­նակ կորս­ված է հա­մար­վել՝ հրեա­ նե­րի ցե­ղաս­պա­նու­թյան ծրագ­րի մշա­կող Ալֆ­րեդ Ռո­զեն­բեր­գի 400-է­ջա­նոց գրառումնե­րը: «Նախ­նա­կան վեր­լու­ծու­թյան արդ­յուն­քում գրա­ռում­ն ե­րը նա­ ցիս­տա­կան ղե­կա­վա­րու­թյան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի ներ­քին «մե­ խա­նի­կա­յի» նոր ման­րա­մաս­ ներ են բա­ցա­հայ­տում՝ միև­նույն ժա­մա­նակ մղե­լով այդ շրջա­ նի վե­րա­բեր­յալ պատ­կե­րա­ ցում­ն ե­րի վի­ճարկ­ման»,– գրել է Independent-ը։ Գ­րա­ռում­ն ե­րը նե­ րա­ռում են 1936-1944 թթ.։ Ըստ բրի­տա­նա­կան պար­բե­ րա­կա­նի՝ օ­րագ­րե­րում նկա­

րագր­վում են Ռո­զեն­բեր­գի հան­ դի­պում­ն ե­րը Հիտ­լե­րի, Հիմ­լե­ րի, Գե­րին­գի և բարձ­րաս­տի­ճան մյուս պաշ­տոն­յա­նե­րի հետ: Ըստ ո­րոշ տե­ղե­կու­թյուն­նե­րի՝ օ­րագ­ րե­րում անդ­րա­դարձ կա նաև Ռեյ­խի ներ­քին հա­կա­սու­թյուն­նե­ րին, ո­ րոնք կապ­ ված էին Հե­ սի՝ Բ­րի­տա­նիա փա­խուս­տի և Եվ­ րո­պա­յում մշա­կու­թա­յին հու­շար­ ձան­նե­րի «կազ­մա­կերպ­ված թա­ լա­նի հետ», ո­րը ղե­կա­վա­րում էր Ռո­զեն­բեր­գը:

Ն­յուրն­բերգ­յան դա­տա­վա­րու­ թյան ըն­թաց­քում Ռո­զեն­բեր­գի օ­րագ­րե­րը գլխա­վոր ա­պա­ցույց­ նե­րի թվում էին, հե­տա­գա­յում դրանք ան­հե­տա­ցան։ Ըստ շրջա­ նառ­վող կար­ծի­քի՝ օ­րագ­րե­րը իր հետ ԱՄՆ է «վերց­ րել» դա­ տա­ խազ Ռո­բերտ Քեմփ­նե­րը: Օ­րագ­րե­րի և դ­րանց հայտ­նա­ բեր­ման մա­սին ա­վե­լի ման­րա­ մասն տե­ղե­կու­թյուն­ներ կհա­ ղորդ­վեն ա­ռա­ջի­կա օ­րե­րին Դե­լա­ վեր նա­հան­գում կա­յա­նա­լիք հա­ մա­տեղ մա­մու­լի ա­սու­լի­սին, ո­րը կանց­կաց­նեն ներ­գաղ­թի և մաք­ սա­յին վե­րահս­կո­ղու­թյան հար­ ցե­րի ա­մե­րիկ­յան ադ­մի­նիստ­րա­ ցիա­յի, ար­դա­րա­դա­տու­թյան նա­ խա­րա­րու­թյան և Հո­լո­քոս­տի թան­ գա­րա­նի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը։  n

Ալֆ­րեդ Ռո­զեն­ բեր­գը նա­ցիզ­մի ա­մե ­նաազ­դե­ցիկ գա­ղա­փա­րա­խոս­ նե­րից էր՝ «մաս­ նա­գի­տա­ցած» ռաս­սա­յա­կան հար­ցե­րում։

commons.wikimedia.org

Ռո­զեն­բեր­գը լույս կսփռի Հո­լո­քոս­տի վրա

առ­հա­սա­րակ՝ ի՞նչ է ա­զատ ար­վես­տը։ — Սևան Նագ­գաշ­յ ան. այ­ս օր աշ­խ ար­հ ում ար­վես­տ ի տար­բ եր ուղ­ղու­թ յուն­ն եր կան, ո­ր ոնց գու­մ ար­ն եր, գրանտ­ն եր, օ­ժ ան­ դա­կ ու­թ յուն է տրա­մ ադր­վում։ Բայց հիմ ­ն ա­կ ա­ն ում կոնկ­ր ետ ուղ­ղու­թ յուն­ն երն են ա­ջ ակ­ց ու­ թյուն ստա­ն ում։ Ե­թ ե դու ա­զատ նկա­ր իչ ես ու դի­մ ում ես դրա­ մաշ­ն որհ ստա­ն ա­լու, չես ստա­ նում, քա­ ն ի որ պի­ տ ի կա­ ղա­ պա­ր ի մեջ տե­ղա­վոր­վես։ Այս­պ ես միայն Հա­յ աս­տ ա­ն ում չէ, դրսում ի­ր ա­կ ա­ն ում ա­վե­ լի դժվար է: Երբ ա­ ս ում ենք ա­զատ, նկա­տ ի ու­ն ենք ան­կ եղ­ ծու­թ յու­ն ը: Երբ նկա­ր ի­չ ը պատ­ վեր է կա­ տ ա­ ր ում, դա տաղտ­ կա­ լ ի բան է, նույ­ ն իսկ ա­ մ ե­ նապ­ր ո­ֆ ե­ս իո­ն ալ նկա­ր ի­չ ը, ո­ր ը տեխ­ն ի­կ ա­կ ան ոչ մի խնդիր չու­ն ի, հո­գե­բ ա­ն ո­ր են այլ կերպ է նկա­ր ում։ Այլ ար­վեստ­ն ե­ր ի պա­ր ա­գա­յ ում էլ է նույ­ն ը։ Այդ իսկ պատ­ ճ ա­ ռ ով շատ կարևոր է, որ լի­ն են մար­մ ին­ն եր, ո­ր ոնք հյու­ր ըն­կ ա­լում են այն­պ ի­ս ի ար­վե­տ ա­գետ­ն ե­ր ի, ո­ր ոնք ուղ­ ղու­թ յուն­ն ե­ր ից դուրս են։ Կար­ ծում եմ՝ «Նա­ր ե­կ ա­ց ի» ար­վես­ տի միու­թ յան ա­մ ե­ն ա­կ արևոր ա­ռ ա­ք ե­լու­թ յու­ն ը հենց դա է՝ բաց դռնե­ր ով ըն­դ ու­ն ել ա­զատ ար­վես­տ ա­գե­տ ին:  n Զ­րու­ցել է Մա­րիա Հով­սեփ­յա­նը

Orakarg Business Daily  

Create your own agenda

Advertisement