Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

| № 70 (310), չորեքշաբթի, մայիսի 22, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

«Հա­վատ­քի շու­կա­յում» գե­րիշ­խող դիր­ քի չա­րա­շա­հում խմբագրական

էջ 2 ›››

Ադր­բե­ջան­ցի­նե­ րի փո­ղը կե­րել է Եվ­րո­պան, մե­րը մեզ է ու­տում

օ ր ա թ ե ր թ

«Հայ­Ռուս­գա­զար­դը» ցան­կա­նում է կրկնա­պատ­կել աշ­խա­տա­վար­ձե­րը

Հա­րու­թյուն Հա­րու­թյուն­յան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Քա­ղա­քա­ցի­ներ ա­ռանց միջ­ նորդ­նե­րի Անդ­րիաս Ղու­կաս­յա­նի կար­ծի­քով՝ Հա­յաս­տա­ նում հե­ղա­փո­խու­թյան վի­ճակ է էջ 3 ›››

բեր­ման գնի փո­փո­խու­ թյան մեջ չի կա­ րող որևէ կապ լի­նել՝ բա­ցա­ռու­թյամբ ԱԱՀ-ի գծով վճա­ րում ­նե­ րի։ Ռու­սա­կան գա­զի գնի բարձ­րաց­ման հետևան­ քով ԱԱՀ-ի վճա­րում ­ն ե­րը 1 խմ­-ի հաշ­վով ա­վե­լա­նա­ լու են ֌15-ով՝ մինչև ֌37։ Հաշ­վարկ­նե­րից երևում է, որ միայն գա­ զի գոր­ ծո­ նով պայ­մա­նա­վոր­ված 1 խմ գի­նը պետք է բարձ­րա­ նա ոչ թե 67%-ով, այլ 44%ով՝ մինչև ֌190։ Ս­տաց­վում է, որ բնակ­չու­թյան հա­մար գա­զի թան­կա­ցու­մը մաս­ նա­կի է պայ­մա­նա­վոր­ված գա­զի բա­ղադ­րի­չով։

Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­ թյունն ա­վե­լի պահ­պա­նո­ղա­ կան է, քան նույ­նիսկ ԱՄՀ-ն

էջ 5 ›››

Աշ­խա­տել հա­ նուն Ա­սիա­յի Միգ­րանտ­նե­րի գլո­բալ տրանս­ֆերտ­նե­րի 2/3-ը հո­սում է այս տա­րա­ ծաշր­ջան էջ 6 ›››

էջ 5 ›››

էջ 4 ›››

Ֆոտոլուր «Հայ­Ռուս­գա­զար­դում» աշ­խա­տա­վար­ձա­յին ֆոնդն ա­ճե­լու է ինչ­պես աշ­խա­տա­կից­նե­րի թվա­քա­նա­կի, այն­պես էլ աշ­խա­տա­վար­ձե­րի վե­րա­նայ­ման արդ­յուն­քում։

Հա­յաս­տա­նի հա­մար ռու­սա­կան գա­զի 50% թան­կա­ցու­մը ի­րա­կա­նում պետք է հան­ գեց­նի բնակ­չու­թյան հա­մար սա­կագ­նի 44% բարձ­րաց­ման (մինչև ֌190/1000 խմ), մինչ­դեռ Հան­րա­յին ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը կար­գա­վո­րող հանձ­նա­ժո­ղո­վին մա­յի­սի 14ին ներ­կա­յաց­րած (ՀԾԿՀ) հայ­տով «Հայ­Ռուս­գա­զարդն» ա­ռա­ջար­կում է վերջ­նա­կան սպա­ռող­նե­րի հա­մար գա­զը թան­կաց­նել ա­վե­լի քան 60%-ով: ՀԾԿՀ-ին ներ­կա­յաց­ րած հայ­տում ու­շագ­րավ փաս­տեր կան. պարզ­վում է՝ «Հայ­Ռուս­գա­զար­դը» ծրագ­ րում է կրկնա­պատ­կել ըն­կե­րու­թյան ըն­թա­ցիկ ծախ­սե­րը և աշ­խա­տա­վար­ձե­րը: «Հայ­Ռուս­գա­զար­դը» ՀԾԿՀին ա­ռա­ջար­կում է բնակ­ չու­ թյան հա­ մար 1000 խմ գա­զի ներ­կա­յիս գի­նը ֌132  հազ-ից բարձ­րաց­ նել մինչև ֌221  հազ., իսկ խո­շոր գազ սպա­ռող­նե­րի հա­ մար՝ $243,13-ից մինչև $392,05: Սա­կագ­նի այս բարձ­րա­ցու­մը մա­սամբ է հիմ ­ն ա­վոր­ված։ Խն­դիրն այն է, որ բնակ­ չու­ թյան հա­ մար 1 խմ ներ­

կա­յիս ֌132 սա­կագ­նում ֌69,5-ը գա­ զի գինն է, իսկ ֌62,5-ը՝ հաս­տա­տուն ծախ­սե­րը (հա­մա­կար­գի շա­հա­գոր­ծում, պահ­պա­ նում, շա­հույթ)։ «Հայ­Ռուս­ գա­զար­դի» ա­ռա­ջար­կած ֌221 սա­կագ­նում գա­զի գի­ նը կազ­ մում է ֌113,4, իսկ հաս­տա­տուն ծախ­սե­րը՝ ֌107,6: Փաս­տա­ցի ռու­սա­ կան գա­ զի գնի 50% թան­ կաց­ման և բ­նակ­չու­թյան

հա­մար ի­րաց­ման ծա­վալ­ նե­րի ան­փո­փոխ մնա­լու պայ­ման­նե­րում (ծրագր­ վել է 2013-2014 թթ. ի­ րաց­ նել 605 մլն խմ ) ըն­ կե­ րու­ թյան հաս­տա­տուն ծախ­սե­ րը մեկ միա­վո­րի հաշ­վով ա­վե­լա­նում են ա­վե­լի քան 70%-ով։ Ն­ման բան ի­րա­կա­ նում չի կա­րող տե­ղի ու­նե­ նալ, քա­նի որ հաս­տա­տուն ծախ­սե­րի և գա­զի ձեռք­

Բախ­վե­լով պե­տա­կան պարտ­քի կա­ռա­վար­ման խնդրին՝ կա­ռա­վա­րու­ թյու­նում ո­րո­շել են վե­րա­ ֆի­նան­սա­վո­րել պար­տա­ վո­րու­թյուն­նե­րը։ Գոր­ծա­ դի­րը ծրագ­րում է թո­ղար­ կել եվ­րա­պար­տա­տոմ­սեր՝ տե­ղա­բաշ­խու­մից ստաց­ վե­լիք ա­վե­լի թանկ մի­ջոց­ նե­րն ուղ­ղե­լով ռու­սա­կան $500  մլն­-ի վար­կի մար­մա­ նը։ Չի բա­ ցառ­ վում նաև, որ ներգ­րավ­ված մի­ջոց­ նե­րը պար­զա­պես ուղղ­վեն ըն­թա­ցիկ տա­րում պետ­ պարտ­քի սպա­սարկ­մա­նը՝ $418,6  մլն ծա­վա­լով։ Որ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը բախ­ վել է պե­ տա­ կան պարտ­ քի կա­ռա­վար­ման խնդրի, վկա­յում է ոչ միայն ըն­թա­ ցիկ տա­րում եվ­րա­բոն­դեր (դո­լա­րով ար­տար­ժու­թա­յին պար­տա­տոմ­սեր) թո­ղար­ կե­լու և ար­տա­քին ֆի­նան­ սա­կան հար­թակ­նե­րում տե­ ղա­բաշ­խե­լու ո­րո­շու­մը, այլև այն, որ ֆի­նանս­նե­րի նա­ խա­րա­րի պաշ­տո­նում հան­ րա­յին կա­ռա­վար­ման մաս­ նա­գի­տա­ցում ու­նե­ցող Վա­ չե Գաբ­րիել­յա­նին փո­խա­ րի­նեց պե­տա­կան պարտ­քի կա­ռա­վար­ման մաս­նա­գետ Դա­վիթ Սարգս­յա­նը։ Գոր­ծա­դի­րը ծրագ­րում է թո­ղար­կել $500  մլն­-ի ար­ տար­ժու­թա­յին պար­տա­ տոմ­ սեր՝ 10 տա­ րի ժամ ­կե­ տով։ Վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը հայ­տա­րա­րել է, որ ներգ­րավ­ված մի­ջոց­ նե­րով նա­խա­տես­վում է մա­րել 2009թ. Ռու­սաս­տա­ նից 15 տա­ րի ժամ ­կե­ տով ներգ­րավ­ված $500  մլն­-ի վար­կը։

Ե­ռամս­յա­կը բան­կե­րին վրա չի ե­կել Ո­լոր­տում վատ­թա­րա­ցել են հիմ ­ն ա­կան նոր­մա­տի­ վա­յին ցու­ցա­նիշ­նե­րը էջ 4 ›››

Կա­ռա­վա­րել ռու­սա­կան վար­կը

Կիզակետում

Զոր­քե­րի հե­ռա­ցում, մի­ջանկ­յալ կար­գա­վի­ճակ, ներդ­րում ­ն եր

Ադր­բե­ջա­նի արտ­գործ­նա­խա­րա­րը աշ­նա­նա­յին ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո ԼՂ կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­ թա­ցի ակ­տի­վա­ցում է ակն­կա­լում:

«Ղա­րա­բաղ­յան խնդի­րը ա­մե ­նա­լուրջ, ե­թե չա­սեմ, որ միակ խնդիրն է Ադր­բե­ ջա­նի հա­մար»,– ե­րեք­շաբ­ թի հայ­տա­րա­րել է Ադր­ բե­ջա­նի արտ­գործ­նա­խա­ րար Էլ­մար Մա­մեդ­յա­րո­վը Մոսկ­ վա­ յում իր ռուս պաշ­ տո­նա­կից Սեր­գեյ Լավ­րո­վի հետ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րին հետևած հա­մա­տեղ ա­սու­ լի­սի ժա­մա­նակ: Ինչ­պես տե­ղե­կաց­նում է Azatutyun.am-ը, Մա­մեդ­յա­ րո­ վը հույս է հայտ­ նել, որ Ադր­բե­ջա­նում աշ­նա­նը կա­ յա­նա­լիք ընտ­րու­թյուն­նե­ րից հե­տո սա­ռեց­ված բա­

նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցը կակ­տի­վա­նա նաև շնոր­հիվ Ռու­սաս­տա­նի՝ որ­պես տա­ րա­ծաշր­ջա­նա­յին լուրջ դե­ րա­կա­տու­թյուն ու­նե­ցող և ԵԱՀԿ Մինս­կի խմբի հա­մա­ նա­խա­գահ երկ­րի: «Հա­յաս­տա­նում ընտ­րու­ թյուն­ներն ար­դեն ան­ցել են, Ադր­բե­ջա­նում դրանք կանց­նեն տա­րե­վեր­ջին, և կար­ծում եմ, որ հարկ կլի­նի կրկնա­պատ­կել, ե­ռա­պատ­ կել մեր ջան­քե­րը, որ­պես­զի ա­ռաջ­խա­ղա­ցում լի­նի այս բարդ, բայց լու­ծե­լի հա­կա­ մար­տու­թյու­նում»,– ա­սել է նա:

Պա­տաս­խ ա­նե­լով «Ա­զա­ տու­թյուն» ռա­դիո­կա­յա­ նի հայ­կա­կան ծա­ռա­յու­ թյան հար­ցին՝ Ադր­բե­ջա­ նի արտ­գործ­նա­խ ա­րա­րը ման­րա­մասն անդ­րա­դար­ ձել է ղա­րա­բաղ ­յան բա­ նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցին: Նա ար­ձա­նագ­րել է, որ չնա­յած Հա­յաս­տա­ նի և Ադր­բե­ջ ա­նի արտ­ գործ­նա­խ ա­րար­նե­րը շա­ րու­նա­կում են երկ­կողմ հան­դի­պում ­նե­րը՝ ա­ռար­ կա­յա­կան քննար­կում այ­ սօր չկա: «Վեր­ ջ ին մե­ կու­կես տա­րում, չնա­ յած նա­խ ա­րար­նե­րի հան­

դի­պում ­նե­րին, կոնկ­րետ հար­ցե­րի շուրջ քննար­ կում­ ներ չեն ե­ ղել»,– նշել է Մա­մեդ­յա­րո­վը: Ըստ նրա՝ ա­ռա­ջին քայ­ լը պետք է լի­ նի այն, որ Հա­յաս­տա­նը անվ­տան­գու­ թյան գո­ տուց հա­ նի զոր­ քե­րը, Ղա­րա­բա­ղին կտրվի մի­ջանկ­յալ կար­գա­վի­ճակ, կլի­նեն ներդ­րում ­ն եր: «Ա­մե ­նա­մեծ գլխա­ցա­ վան­քը Ադր­բե­ջա­նի տա­ րած­քում հայ­կա­կան զոր­ քե­րի առ­կա­յու­թյունն է, և ե­ թե այս զոր­ քե­ րը դուրս բեր­ վեն, խնդրի կար­գա­վո­րու­մը ա­ռաջ

կգնա»,– հայ­տա­րա­րել է Մա­մեդ­յա­րո­վը: Երբ ար­ դի փու­ լում չկան կոնկ­րետ ա­ռա­ջարկ­ներ, միջ­նորդ­նե­րը վեր­լու­ծում են ան­ցած ու­ղին: 2007թ. ներ­ կա­յաց­ված սկզբունք­նե­րը ըն­դու­նե­լի էին Հա­յաս­տա­նի հա­մար, իսկ 2009թ. ներ­կա­ յաց­ված փաս­տաթղ­թի նա­ խա­գի­ծն ըն­դու­նե­լի էր Ադր­ բե­ջա­նի հա­մար, ա­սու­լի­ սին պար­զա­բա­նել են Ադր­ բե­ջա­նի և Ռու­սաս­տա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րը: Սեր­գեյ Լավ­րո­վն ընդգ­ծել է, որ «սա­տա­նան, ի­հար­կե, դե­տալ­նե­րի մեջ է»:  n


| № 70 (310), չորեքշաբթի, մայիսի 22, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի փո­ղը կե­րել է Եվ­րո­պան, մե­րը մեզ է ու­տում

«Հա­վատ­քի շու­կա­յում» գե­րիշ­խող դիր­քի չա­րա­շա­հում ԱՄՆ-ի Պետ­դե­պը հրա­պա­րա­կել է աշ­խար­հի 199 երկր­նե­րում և տա­րածք­նե­րում կրո­նա­կան ա­զա­տու­ թյան վի­ճա­կի վե­րա­բեր­յալ ա­մե ­նամ­յա՝ 2013թ. զե­ կույ­ցը: Զե­կույցն ար­ձա­նագ­րում է, որ անց­յալ տա­րի Հա­յաս­տա­նում կրո­նա­կան ա­զա­տու­թյուն­նե­րի ոտ­նա­ հար­ման էա­կան դեպ­քեր չեն ար­ձա­նագր­վել, սա­կայն ո­րոշ օ­րենք­ներ և ձեռ­նարկ­ված քայ­լեր սահ­մա­նա­փա­ կում են այդ ա­զա­տու­թյուն­նե­րը: Այդ սահ­մա­նա­փա­ կում ­ն ե­րի թվում նշվում է Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ ցու գե­րա­կա դիր­քը, դպրոց­նե­րում Հա­յոց ե­կե­ղե­ցու պատ­մու­թյան ա­ռար­կա­յի դա­սա­վան­դու­մը և այլն… Առ­հա­սա­րակ կրո­նա­կան ան­հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­ թյունն ու կրո­նա­կան ա­զա­տու­թյուն­նե­րի սահ­մա­նա­ փա­կու­մը գա­լիս է պե­տու­թյան և Ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ ղե­ցու (ա­ռա­ջին հեր­թին՝ որ­պես ազ­գա­յին կա­ռույ­ ցի) թու­լու­թյու­նից: Խն­դիրն այն է, որ Հա­յաս­տա­ նում պե­տու­թյանն ու Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցուն չի հա­ջող­վել գտնել լու­ծում ­ն եր, որ հնա­րա­վո­րու­ թյուն ստեղծ­վի ա­պա­հո­վել մաք­սի­մալ հան­դուր­ժո­ ղա­կա­նու­թյան մթնո­լորտ, և այդ հան­դուր­ժո­ղա­կա­ նու­թյու­նը չսպառ­նա ազ­գա­յին և պե­տա­կան շա­հին ու անվ­տան­գու­թյա­նը: Մի կող­մից կրո­նա­կան տար­բեր հո­սանք­նե­րի էքս­ պան­սիա­յին նպաս­տում է կա­ռա­վա­րու­թյան վա­րած սո­ցիալ-տնտե­սա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը, երբ սո­ ցիա­լա­պես խո­ցե­լի շեր­տե­րը հեշ­տու­թյամբ հա­րում են այս կամ այն կրո­նա­կան հո­սան­քին, մյուս կող­մից՝ Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին՝ աշ­խար­հիկ վա­յելք­նե­րով ապ­րող իր վեր­նա­խա­վով: Բիզ­նես լեզ­վով ա­սած՝ Ա­ռա­ քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին, «հա­վատ­քի շու­կա­յում» ու­նե­նա­լով գե­րիշ­խող դիրք, էա­պես զի­ջում է մրցա­կից­նե­րին: Հա­սա­րա­կու­թյան շրջա­նում Հա­յոց ե­կե­ղե­ցու հե­ ղի­նա­կու­թյու­նը խիստ ան­կում է ապ­րել հատ­կա­պես հա­սա­րա­կա­կան-քա­ղա­քա­կան խնդիր­նե­րի շուրջ նրա ղե­կա­վա­րու­թյան խիստ կրա­վո­րա­կան և իշ­խա­ նա­մետ դիր­քո­րոշ­ման պատ­ճա­ռով: Ե­կե­ղե­ցու բարձ­ րաս­տի­ճան հոգևո­րա­կան­նե­րից շա­տե­րը վե­րած­վել են իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի սպա­սար­կու­նե­րի: Հա­մե­մա­տու­թյան հա­մար ն��ենք, որ Վ­րաց ուղ­ղա­ փառ ե­կե­ղե­ցին՝ Իլ­յա Բ-ի գլխա­վո­րու­թյամբ, վրաց հա­սա­րա­կու­թյան շրջա­նում ան­վի­ճե­լի հե­ղի­նա­կու­ թյուն է: Իլ­յա Բ-ի մեկ կո­չով փո­ղոց կա­րող են դուրս գալ տասն­յակ հա­զա­րա­վոր մար­դիկ: Վ­րաց ե­կե­ ղե­ցու բարձր հե­ղի­նա­կու­թյան պատ­ճառն այն է, որ նրա ղե­կա­վա­րու­թյու­նը չի սեր­տա­ճել տվյալ պա­հին գոր­ծող իշ­խա­նու­թյա­նը և չի դար­ձել նրա փաս­տա­ բանն ու ին­դուլ­գեն­ցիա գրո­ղը: Երկ­րում կրո­նա­կան ա­զա­տու­թյուն­ներ ա­պա­հո­վե­լու և ազ­գա­յին սյու­նե­րից մե­կը՝ Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ ղե­ցին ան­սա­սան պա­հե­լու լու­ծու­մը մի­միայն վեր­ջի­նիս մաք­րումն է օ­դիոզ վեր­նա­խա­վից: n Դ.Մ.

Հա­րու­թյուն Հա­րու­թյուն­յան

Ե

վ­րա­տե­սիլ­յան կրքե­րը կար­ծես հան­դարտ­վե­ցին: Ես այս ողջ ըն­թաց­քում չեմ ար­տա­հայ­տել իմ կար­ծի­քը, չնա­յած կար­ծում եմ, որ այն այդ­քան էլ հե­տաքր­քիր չի լի­նե­ լու, ո­րով­հետև ոչ ո­քի չեմ հայ­հո­յե­լու: Այ­նո­ւա­մե ­նայ­նիվ, մնում եմ այն կար­ ծի­քին, որ Գո­ռը շատ լավ վո­կալ ու­ նի և ար­ժա­նի էր ա­վե­լի բարձր տեղ գրա­վե­լու: Այս ըն­թաց­քում բազ­մա­թիվ կար­ ծիք­ներ հնչե­ցին և հ­րա­պա­րակ­վե­ցին սո­ցիա­լա­կան ցան­ցե­րում: Սա­կայն սրա մա­սին չէ, որ պետք է գրեմ, այլ նրա, որ չենք դա­դա­րում հա­մե­մատ­ վել ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի հետ: Մի տե­ սակ ա­զե­րի­նե­րի հետևից վա­զող ու չհաս­ նող ազգ ենք դա­ ր­ ձել: Ի՞նչ է պա­տա­հել…: Ո­չինչ: Կա­յա­ցել է հեր­ թա­կան «Եվ­րա­տե­սի­լը», ո­րին հեր­ թա­կան ան­գամ մաս­նակ­ցել է Հա­ յաս­տա­նի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը: Թե ին­

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am, www.civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 21.05.2013թ. Տպաքանակը՝ 1100

իր գործն է ա­րել, գրել է շրջա­բե­րա­ կան և ու­ղար­կել սփյուռ­քա­հայ գաղ­ թօ­ջախ­ներ: Բ­նա­կա­նա­բար մյուս­ներն էլ ի­րենց գործն են ա­րել… ա­մե ն մե­ կը՝ յու­րո­վի: Ան­կաս­կած, Հ­րա­նուշ Հա­կոբ­յա­նի լիա­զո­րու­թյուն­նե­րի մեջ չէր մտում խնդրել, ա­ ղա­ չել, պար­ տադ­րել հե­ռուս­տաըն­կե­րու­թյուն­նե­ րին, որ գո­նե այդ օ­րը «Եվ­րա­տե­սի­ լի» վրա ա­վե­լի հե­տաքր­քիր հա­ղոր­ դում չդնեին: Ըն­դա­մե ­նը «քթա­ծա­կի» հարց էր: Ի՞նչ է ստաց­վում: Փաս­տո­րեն «Եվ­ րա­տե­սի­լին» ա­մե ն մեկս մաս­նակ­ ցել ենք յու­րո­վի: Մե­կը՝ միաս­նու­թյան կո­չով, մեկ ու­րի­շը՝ սրտի թրթի­ռով, մյու­սը՝ ա­ռանց մտա­ծե­լու կամ պար­ զա­պես նա­խան­ձից դրդված, նեն­ գո­րեն պա­ռակ­տե­լով: Բայց սա էլ կարևոր չէ: Փաստն այն է, որ ապ­ րում ենք հըն­թացս, օր­վա խնդրով և ա­ռանց տես­լա­կա­նի: Ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի փո­ղը կե­րել է Եվ­ րո­ պան, մե­ րը մեզ է ու­ տում: Այս վեր­ջին նա­խա­դա­սու­թյան տակ պատ­մու­թյուն­ներ կան թաքն­ված, և կա­րե­լի է նույ­նիսկ վե­պեր գրել, բայց այս մա­սին էլ չէ, որ կու­զեի խո­սել: Ըն­դա­մե ­նը մի օր, երբ «Եվ­րա­տե­ սիլ» կոչ­ վա­ ծը ոչ մե­ կիս հա­ մար հե­ տաքր­քիր չի լի­նի: Ոչ ոք դրա­նով չի հե­տաքրքր­վի և թ­քած կու­նե­նա այդ է­ժա­նա­գին շա­հար­կում ­ն ե­րի վրա, մե­կը, ում նույ­նիսկ լավ չենք էլ ճա­ նա­ չի, վեր կկե­ նա, կգնա «Եվ­ րա­ տե­սիլ» և կ­հաղ­թի…. այս­պես հըն­ թացս:  n

Վե­րա­դարձ դե­պի գյուղ

Հայկ Խա­նում­յան տ ն տ ե ս ա կ ա ն

չու էին ո­ մանք սպա­ սում բարձր արդ­յունք, գո­նե ինձ հա­մար ան­հաս­ կա­նա­լի է, նա­մա­նա­վանդ մինչև կի­ սաեզ­րա­փա­կիչ փու­լը Գո­ռը պատ­ շաճ կեր­պով չի ներ­կա­յաց­վել, հատ­ կա­ պես դրսում: Էլ չեմ խո­ սում հե­ ռուս­տաըն­կե­րու­թյուն­նե­րի մա­սին, այն հե­ռուս­տաըն­կե­րու­թյուն­նե­րի, ո­րոնք ար­բան­յա­կա­յին կա­պով հե­ ռար­ձա­կում ­ն եր են ի­րա­կա­նաց­ նում նաև Եվ­րո­պա: Փո­խա­րե­նը ար­ տերկ­րում շա­տե­րը ան­համ­բեր սպա­ սում էին հեր­թա­կան տա­շի-տու­շիին՝ «Տա­շիր-2013»-ին: Ցածր նի­շե­րի պատ­ճա­ռը փնտրենք ինք­ներս մեր մեջ և ոչ ո­քի չմե­ղադ­րենք: Մենք հա­ճախ ենք լսում, որ ի տար­բե­ րու­թյուն ա­զե­րի­նե­րի նավ­թի՝ մենք ու­ նենք Սփ­ յուռք և ու­ ժեղ ենք դրա­ նով: Ա­ յո՛, հա­ մա­ ձայն եմ, բայց մի պայ­ մա­ նով՝ ե­թե միաս­նա­կան ենք: «Եվ­րա­տե­ սի­լի» օ­րը Հայ­կա­կան սփյուռ­քը, գո­նե Սփյուռ­ քի այն հատ­ վա­ ծը, որ քվեար­ կե­լու ի­րա­վունք ու­ներ «Ար­մե­նիայով», «Տա­շիր-2013» էր դի­տում: Ի՞նչ ա­րած… այդ­պես է: Բիզ­նե­սը ազգ, հայ­րե­նիք, միաս­նա­կա­նու­թյուն չի ճա­նա­չում: Չես կա­րող մե­ղադ­րել նաև մարդ­ կանց: Մար­դիկ այդ օ­րը սպա­սում էին Ար­մե ն­չի­կին, Թա­թա­յին, Ար­մա­նին, մի գու­ցե և Թա­թու­լին, սպի­տակ­ցի Հայ­ կո­յին ու Վ­լեին: Կա­րո­տը ծանր «հի­ վան­դու­թյու­ն» է՝ ախտ… Այս­քա­նից հե­տո մե­ղադ­րել Հ­րա­նուշ Հա­կոբ­յա­ նին, որ նրա շրջա­բե­րա­կան­նե­րը չեն աշ­խա­տել, ծի­ծա­ղե­լի է: Հ­րա­նուշն

Կ

ա­տա­լոն­յան La Vanguardia թեր­ թում անդ­րա­դարձ կար Իս­պա­ նիա­յում լքված գյու­ղե­րի ճա­կա­տագ­ րին: 1950-ա­կան թթ. Իս­պա­նիա­յում ծայր ա­ռած գյու­ղա­կան ար­տա­գաղ­ թի հետևան­քով բազ­մա­թիվ գյու­ղեր դա­տարկ­վե­ցին: Այժմ 200 հա­զար եվ­րո­յով հնա­րա­վոր է գնել նմա­նա­ տիպ գյու­ ղակ՝ բնա­ կե­ լի տնով, միջ­ նա­դար­յան ա­գա­րա­կով, ջրա­ղա­ցով, նույ­նիսկ գյու­ղա­կան ե­կե­ղե­ցիով: Տն­տե­սա­կան ճգնա­ժա­մը Եվ­րո­ պա­ յում շա­ տե­ րին դրդում է ներդ­ րում ­ն եր ա­նել ռո­ման­տիկ թվա­ցող և է­ժան ան­շարժ գույ­քի այս շու­կա­ յում: Հե­տա­գա ներդ­րում ­ն ե­րը թույլ կտան զար­գաց­նել գյու­ղա­կան տու­ րիզ­մը և նոր տներ ա­ռա­ջար­կել հա­ գե­ցած քա­ղաք­նե­րից հոգ­նած մարդ­ կանց: Ընդ­հա­նուր ձգտու­մը՝ ապ­ րել է­կո­լո­գիա­պես մա­քուր վայ­րե­

րում, սնվել է­կոս­նուն­դով, ինչ­պես նաև ին­տեր­նե­տի ըն­ձե­ռած հնա­րա­ վո­րու­թյուն­նե­րը աշ­խա­տանք գտնել ան­կախ գտնվե­լու վայ­րից՝ շա­տե­ րին են հրա­պու­րում վե­րա­դառ­նա­ լու գյու­ղեր: Նա­մա­նա­վանդ որ կա­ ցա­րան այս­տեղ կա­րե­լի է գտնել տասն ան­գամ ա­վե­լի է­ժան, քան մեծ քա­ղաք­նե­րում: Իջևա­նի Ե­նո­քա­վան գյու­ղի վերևում լեռ­նա­յին տու­րիզ­մի ո­լոր­ տում ար­ված ներդ­րում ­ն ե­րի շնոր­ հիվ հանգստ­յան ժա­մա­նա­կա­կից գո­տի է ստեղծ­վել՝ հա­մա­պա­տաս­ խան կա­ցա­րան­նե­րով և ծա­ռա­յու­ թյուն­նե­րով, որն ար­դեն քա­նիե­ րորդ տա­րին է՝ հյու­րըն­կա­լում է բազ­մազգ պատ­վի­րա­կու­թյուն­ներ: Ժա­մա­նա­կին գյու­ղից հե­ռա­ցած և ար­տերկ­րում հա­ջո­ղու­թյան հա­սած բնակ­չի ներդ­րում ­ն ե­րը նոր կյանք են տվել Ե­նո­քա­վա­նին՝ այն դարձ­ նե­լով սիր­ված զբո­սաշր­ջա­յին վայր: Ար­ցա­խի գրե­թե բո­լոր շրջան­նե­ րում մեռ­նող գյու­ղեր կան: Ընդ­հան­ րա­պես, խորհր­դա­յին տա­րի­նե­րին Ար­ցա­խի գյու­ղե­րի մեծ մասն աչ­քի չի ըն­կել մե­ծու­թյամբ, ինչ­պես Հա­ յաս­տա­նի շրջան­նե­րում: Որ­պես կա­ նոն, նրանց մեծ մա­ սի, հատ­ կա­ պես մայ­րու­ղի­նե­րից հե­ռու գտնվող բնա­կա­վայ­րե­րի հա­մար, նոր­մալ են­ թա­կա­ռուց­վածք­ներ չեն կա­ռուց­վել: Իսկ ո­րոշ շրջկեն­տրոն­նե­րի և խո­շոր գյու­ղե­րի կա­ռու­ցու­մը, ընդ­լայ­նու­ մը թանկ է նստել լեռ­նա­յին բնա­կա­

վայրե­րի վրա, ո­րոնց բնակ­չու­թյունն աս­տի­ճա­նա­բար տե­ղա­փոխ­վել է ա­վե­լի լավ պայ­ման­ներ ու­նե­ցող բնա­կա­վայ­րեր կամ ընդ­հան­րա­պես մեկ­նել Ադր­բե­ջա­նի ին­տեր­նա­ցիո­ նա­լիս­տա­կան քա­ղաք­ներ: Նույ­նիսկ Ս­տե­փա­նա­կեր­տից մի քա­նի կի­լո­մետր հե­ռա­վո­րու­թյան վրա կա­րե­լի է դա­տարկ­ված գյու­ ղեր գտնել, ո­րոնց գե­ղեց­կու­թյու­նը, կու­սա­կան բնու­թյու­նը կա­րող է գե­ րել զբո­սաշր­ջի­կին: Ս­տե­փա­նա­կեր­տում ան­շարժ գույ­ քի թանկ լի­նե­լը ժա­մա­նա­կի ըն­ թաց­քում կդրդի ե­րի­տա­սարդ ըն­ տա­նիք­նե­րին տուն փնտրել մայ­ րա­քա­ղա­քի մեր­ձա­կա գյու­ղե­րում: Հե­տաքր­քիր հե­ռան­կար­ներ կա­ րող են բաց­վել բիզ­նե­սի հա­մար, ո­ րը դեռևս ներդ­ րում ­ներ է ա­ նում ստե­փա­նա­կերտ­յան ան­շարժ գույ­ քի մեջ: Հու­ սով եմ, որ տնտե­ սա­ կան կոն­յունկ­տու­րան մեզ էլ կստի­ պի հետևել կա­տա­լոն­յան օ­րի­նա­կին և վե­րած­նել ան­հե­տա­ցող գյու­ղե­րը՝ է­ժան տնով ա­պա­հո­վե­լով քա­ղա­քից հոգ­նած մարդ­կանց, ո­րոնք մի­գու­ ցե ի­րենց գա­ղա­փար­նե­րով կհարս­ տաց­նեն գյու­ղը: Կամ էլ վա­րա­կիչ կա­րող է դառ­նալ Ե­նո­քա­վա­նի օ­րի­ նա­կը, երբ գյու­ղից ժա­մա­նա­կին հե­ ռա­ցած և մի­ջոց­ներ ու­նե­ցող անձն իր ներդ­րում ­ն ե­րով հայ­րե­նի բնա­ կա­վայ­րը դարձ­նում է զբո­սաշր­ջու­ թյան կենտ­ րոն: Վանք գյու­ ղի օ­ րի­ նա­կը վկա:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 70 (310), չորեքշաբթի, մայիսի 22, 2013 թ. |

Օրակարգ | 3

Քա­ղա­քա­ցի­ներ ա­ռանց միջ­նորդ­նե­րի

Անդ­րիաս Ղու­կաս­յա­նի կար­ծի­քով՝ Հա­յաս­տա­նում հե­ղա­փո­խու­թյան վի­ճակ է Քա­ղա­քա­ցիա­կան ընդվ­զու­մը Հա­յաս­տա­նում ան­խու­սա­փե­լի է: Ե­րեկ Սի­վիլ­Նե­թի հետ զրույ­ցում նման տե­սա­կետ հայտ­նեց քա­ ղա­քա­գետ, նա­խա­գա­հի նախ­կին թեկ­նա­ծու Անդ­րիաս Ղու­կաս­յա­ նը՝ նշե­լով, որ Երևա­նը վաղ թե ուշ հայտն­վե­լու է ռե­գիոն­նե­րի է­ներ­գիա­յի ազ­դե­ցու­թյան տակ, հայտն­վե­լու է շրջա­փակ­ման մեջ, իսկ Ար­մա­վիր-Երևան մայ­րու­ղու ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը դառ­նա­ լու են Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­կան կյան­քի ան­բա­ժա­նե­լի մա­սը: «Այ­սօր մեր հան­րու­թյու­նը պե­ տա­կան մար­մի ն­նե­րից, իշ­խող կու­սակ­ցու­թյու­նից և մ­յուս ընդ­ դի­մա­դիր և ոչ ընդ­դի­մա­դիր քա­ ղա­քա­կան ու­ժե­րից, ո­րոնք ձևա­ վո­րում են քա­ղա­քա­կան հա­մա­ կար­ գը, որևէ սպա­ սում չու­ նի, և մար­դիկ ստիպ­ված են գոր­ծել ինք­նու­րույն,– ա­սաց նա՝ տա­լով հե­ղա­փո­խու­թյան իր սահ­մա­նու­ մը:– Հե­ղա­փո­խու­թյու­նը քա­ղա­ քա­կան և տն­տե­սա­կան իշ­խա­ նու­թյան փո­փո­խու­թյունն է, որն ա­ռա­ջա­նում է այն ժա­մա­նակ, երբ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը վերևում չեն կա­րո­ղա­նում կա­ռա­վա­րել հին ձևով, իսկ ստո­րին շեր­տը չի ցան­կա­նում դի­մա­նալ վի­ճա­կին»: Ն­րա խոս­քով՝ ներ­կա­յում հե­ղա­ փո­խու­թյան այդ վի­ճակն է առ­կա Հա­յաս­տա­նում:

«

Անդ­րիաս Ղու­կաս­յան. «Միշտ էլ ե­ղել են կարկ­տա­հա­րու­թյուն­ներ, իսկ բա­նա­կում՝ ոչ կա­նո­նա­կար­գա­յին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի հետևան­քով սպա­նու­թյուն­ներ, սա­կայն ներ­կա­յում ի­րա­վի­ճա­կը հա­սել է այն կե­տին, երբ քա­ղա­քա­ցի­ներն ա­ռանց միջ­նորդ­նե­րի են սկսել գոր­ծել»:

Քա­ղա­քա­գե­տի խոս­քով՝ 20122013  թթ. ընտ­րա­կան գոր­ծըն­ թա­ցը պետք է փո­փո­խու­թյուն­ ներ բե­րեր քա­ղա­քա­կան հա­մա­ կար­գում, և իշ­խող կու­սակ­ցու­

Հեղափոխությունը քաղաքական և տնտեսական իշխանության փոփոխությունն է, որն առաջանում է այն ժամանակ, երբ իշխանությունները վերևում չեն կարողանում կառավարել հին ձևով, իսկ ստորին շերտը չի ցանկանում դիմանալ վիճակին

»

թյու­նը նման խոս­տում ­ն եր տվել էր եվ­րո­պա­կան կա­ռույց­նե­րին, սա­կայն «2013թ. մա­յի­սի դրու­ թյամբ պարզ է, որ քա­ղա­քա­կան հա­մա­կար­գի կո­րի­զը կազ­մող քրեաօ­լի­գար­խիկ խում­բը ցան­ կու­թյուն չու­նի վե­րաց­նել տնտե­ սա­կան և քա­ղա­քա­կան իշ­խա­ նու­թյան մե ­նաշ­նոր­հը և շա­րու­ նա­կում է այդ ա­մե ­նը պա­հել իր ձեռ­քում»: «Այս­տեղ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը, Ազ­գա­յին ժո­ղո­վը, պե­տա­կան մյուս մար­մի ն­նե­րը հան­րու­թյան հա­ մար սկսում են կրել ֆոր­ մալ բնույթ, և այդ ինս­տի­տուտ­ նե­րը կարևոր խնդիր­նե­րի հա­

մար որևէ դե­րա­կա­տա­րու­թյուն չեն ու­նե­նում»,– ա­սաց Ղու­կաս­ յա­նը՝ հա­վե­լե­լով, որ պե­տու­ թյու­նը բո­լոր ո­լորտ­նե­րում քա­ ղա­քա­ցի­նե­րին ա­սում է, որ ին­ քը որևէ բա­նի հա­մար պա­տաս­ խա­նա­տու չէ: Խո­սե­լով վեր­ջին օ­րե­րի ա­մե­ նա­թեժ թե­մա­նե­րի՝ Ար­մա­վի­րի գյու­ղե­րի կարկ­տա­հա­րու­թյան և զին­վոր Լ­յուքս Ս­տե­փան­յա­նի սպա­նու­թյա­նը հա­ջոր­դած ի­րա­ դար­ձու­թյուն­նե­րի մա­սին՝ Ղու­ կաս­յա­նը նշեց, որ միշտ էլ ե­ղել են կարկ­տա­հա­րու­թյուն­ներ, իսկ բա­նա­կում՝ ոչ կա­նո­նա­կար­ գա­յին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի

հետևան­քով սպա­նու­թյուն­ներ, սա­կայն ներ­կա­յում ի­րա­վի­ճա­կը հա­սել է այն կե­տին, երբ քա­ղա­ քա­ցի­ներն ա­ռանց միջ­նորդ­նե­րի են սկսել գոր­ծել: «Այս խնդիր­ներն անց­յա­լում էլ կա­յին, սա­կայն այ­սօր մեր ժո­ղո­ վուր­դը գոր­ծում է ան­մի­ջա­կա­նո­ րեն և անց­ նում է իր իշ­ խա­ նու­ թյունն ի­րա­կա­նաց­նե­լու ան­մի­ ջա­կան գոր­ծըն­թա­ցին»,– ա­սաց նա: Ըստ նրա՝ դա տե­ սա­ նե­ լի դար­ձավ Ար­մա­վի­րում և դա տե­սա­նե­լի կլի­նի մոտ ա­պա­գա­ յում, ո­րով­հետև, «Ար­մա­վի­րի հա­ մայնք­նե­րը կմիա­վոր­վեն, և երբ ա­մե ն մի հա­մայն­քից 3-4 մե­քե­ նա, տրակ­տոր շա­րաս­յուն կազ­ մեն և մտ­նեն Երևան, բլո­կեն կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը, դա ար­դեն տե­ սա­նե­լի կլի­նի ամ­բողջ հան­րու­ թյան հա­մար»: «Գ­յու­ղա­ցի­նե­րն ու­նեն բազ­ մա­ թիվ հար­ ցեր, թե ին­ չու այս­ պես ե­ղավ, մար­դիկ ներդ­նում են փող, քրտինք, ջանք հո­ղի մեջ և ի­րա­կա­նաց­նում են երկ­րի հա­ մար կարևո­րա­գույն ֆունկ­ցիա, սա­կայն ին­չու այն­պես ստաց­վեց, որ գյու­ղա­ցին իր աշ­խա­տան­քի մա­սը ա­նում է, իսկ պե­տու­թյու­ նը և ինչ-որ այլ կա­ռույց­նե­րի են­ թա­կա­ռաուց­ված­քը, ո­րը պետք է ա­պա­հո­վի բեր­քի պահ­պա­ նու­թյու­նը, չի գոր­ծում»,– ա­սաց նա՝ նշե­լով, որ քա­ղա­քա­ցի­ներն ու­նեն այդ հար­ցը տա­լու ի­րա­ վուն­քը և՛ երկ­րի նա­խա­գա­հին, և՛ վար­չա­պե­տին: Ղու­կաս­յա­նի հա­մոզ­մամբ՝ ներ­կա­յում կա քա­ղա­քա­ցիա­կան շար­ժում ստեղ­ծե­լու անհ­րա­ժեշ­ տու­թյուն, ո­րը կհա­մա­կար­գի հան­րու­թյան՝ ու­ղիղ գոր­ծե­լու օբ­ յեկ­տիվ ձևա­վոր­ված պա­հան­ջը, ո­րը, ըստ նրա, սահ­մա­նադ­րա­ կան է:  n Ա­նի Գ­րի­գոր­յան

Փոխ­կա­պակ­ցում՝ ա­ռանց կարճ միաց­ման «Թ­րանս­փա­րեն­սի ին­թեր­նեշնլ» հա­կա­կո­ռուպ­ցիոն կենտ­րո­նը Բարձ­րաս­տի­ճան պաշ­տո­նա­տար ան­ձանց է­թի­կա­յի հանձ­նա­ժո­ղո­ վից Պե­տե­կա­մուտ­նե­րի կո­մի­տեի նա­խա­գահ Գա­գիկ Խա­չատր­յա­ նի ձեռ­նար­կա­տի­րա­կան գոր­ծու­ նեու­թյան վե­րա­բեր­յալ հայ­ցին ի պա­տաս­խան ստա­ցավ այն, ինչ ակն­կա­լում էր: Այս մա­սին մա­յի­ սի 21-ին լրագ­րող­նե­րի հետ հան­ դիպ­մանն ա­սաց «Թ­րանս­փա­ րեն­սի ին­թեր­նեշնլ» կազ­մա­կեր­ պու­թյան հա­յաս­տան­յան կենտ­ րո­նի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Հե­րիք­նազ Տիգ­րան­յա­նը՝ անդ­րա­դառ­նա­ լով կենտ­րո­նի կող­մից է­թի­կա­ յի հանձ­նա­ժո­ղով ներ­կա­յաց­ված հայ­ցին և հանձ­նա­ժո­ղո­վի եզ­րա­ կա­ցու­թյա­նը, ըստ ո­րի՝ Գա­գիկ Խա­չատր­յա­նը «Ա­պեյ­րոն» և «Մե­ գա­մո­թորս» ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի առն­չու­թյամբ չի գտնվել շա­հե­րի բախ­ման ի­րա­վի­ճա­կում: «Գո­հաց­նում է այն, որ երևում է՝ Է­թի­կա­յի հանձ­նա­ժո­ղո­վը կա­ տա­րել է ո­րո­շա­կի աշ­խա­տանք՝ հար­ցում ­ն եր, ո­րո­շա­կի հե­տաքն­

նա­կան ա­շխա­տանք­ներ, սա­ կայն այդ աշ­խա­տանք­նե­րը հե­ռու են կա­տար­յալ լի­նե­լուց»,– ա­սաց Տիգ­րան­յա­նը՝ նշե­լով, որ հանձ­ նա­ժո­ղովն այդ ըն­թաց­քում գոր­ ծել է օ­րենսդ­րա­կան լիա­զո­րու­ թյուն­նե­րի՝ ի­րեն տրված հնա­ րա­վո­րու­թյուն­նե­րի շրջա­նա­կում, սա­ կայն այլ բան է, որ ար­ վեր այդ լիա­զո­րու­թյուն­նե­րի շրջա­ նա­կից ա­վե­լին: Ներ­կա­յաց­նե­լով եզ­րա­կա­ցու­ թյու­նը՝ «Թ­րանս­փա­րեն­սի ին­ թեր­նեշն­լի» ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը ա­ սաց, որ ի­ րենք նշել էին մոտ տա­սը ըն­կե­րու­թյուն­ներ, ո­րոնք կապ­վում են Գա­գիկ Խա­չատր­ յա­նի կամ նրան կա­պակց­ված ան­ձանց հետ, սա­կայն Է­թի­կա­ յի հանձ­նա­ժո­ղո­վի տված պար­ զա­բա­նում ­ն ե­րի մեջ հի­շա­տակ­ ված է ըն­դա­մե ­նը վեց ըն­կե­րու­ թյուն, ո­րոնք այս կամ այն կերպ առնչ­վում են Խա­չատր­յա­նի ազ­ գա­կան­նե­րին կամ մեր­ձա­վոր հա­րա­զատ­նե­րին: Տիգ­րան­յա­նը նշեց, որ հա­մա­ ձայն եզ­րա­կա­ցու­թյան՝ «Ա­պեյ­

րոն» և «Մե­գա­մո­թորս» ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րի ան­մի­ջա­կան մաս­նա­կից­նե­րը Գա­գիկ Խա­ չատր­յա­նի զա­վակ­ներն են, իսկ «Մե­գա­ֆուդ», «Մե­գաս­պորտ», «Խ­րո­նոգ­րաֆ», Ucom ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րի բաժ­նե­տե­րեր կամ սե­ փա­կա­նա­տեր հա­մար­վում են ՊԵԿ-ի նա­խա­գա­հի հո­րաք­րոջ կամ հո­րեղ­բոր զա­վակ­նե­րը: «Մեր օ­րենսդ­րու­թյան հա­մա­ ձայն՝ հո­րաք­րոջ կամ հո­րեղ­ բոր զա­վակ­նե­րը չեն հա­մար­ վում փոխ­կա­պակց­ված ան­ ձինք, սա նաև գու­ցե մեր օ­րեն­քի բացն է»,– ա­սաց հա­կա­կո­ռուպ­ ցիոն կենտ­րո­նի ներ­կա­յա­ցու­ցի­ չը՝ նշե­լով, որ այս պատ­ճա­ռով է, որ հանձ­նա­ժո­ղո­վը եզ­րա­կաց­րել է, որ ՊԵԿ-ի նա­խա­գահն այդ ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րի հետ չի գտնվել շա­հե­րի բախ­ման ի­րա­վի­ճա­կում: Տիգ­րան­յա­նը, սա­կայն, նշեց, որ Է­թի­կա­յի հանձ­նա­ժո­ղո­վը եզ­ րա­կա­ցու­թյան երկ­րորդ կե­տում նշել է, որ մնա­ցած այն դեպ­քե­ րում, երբ ՊԵԿ-ի նա­խա­գահն իր լիա­զո­րու­թյուն­նե­րի շրջա­նա­կում

Ֆոտոլուր

«Թ­րանս­փա­րեն­սին» չի զար­մա­ցել ՊԵԿ-ի նա­խա­գա­հի վե­րա­բեր­յալ Է­թի­կա­յի հանձ­նա­ժո­ղո­վի եզ­րա­կա­ցու­թյու­նից

«Թ­րանս­փա­րեն­սիի» ներ­կա­յա­ցուց­չի խոս­քով՝ ՀՀ օ­րենսդ­րու­թյամբ՝ հո­րաք­րոջ կամ հո­րեղ­բոր զա­վակ­նե­րը չեն հա­մար­վում փոխ­կա­պակց­ված ան­ձինք, և դա «գու­ցե օ­րեն­ քի բացն է»:

կա­տա­րի որևէ գոր­ծո­ղու­թյուն կամ ըն­դու­նի որևէ ո­րո­շում, ո­րը կանդ­րա­դառ­նա «Ա­պեյ­րոն» կամ «Մե­գա­մո­թորս» ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րի ի­րա­վա­կան ռե­ժիմ­ նե­րի վրա, ա­պա հանձ­նա­ժո­ղո­

վը պետք է ներ­կա­յաց­նի շա­հե­ րի հնա­րա­վոր բախ­ման վե­րա­ բեր­յալ տե­ղե­կու­թյուն, որ­պես­զի մար­մի ­նը տա իր հա­մա­պա­տաս­ խան գնա­հա­տա­կա­նը:  n Ա­նի Գ­րի­գոր­յան


| № 70 (310), չորեքշաբթի, մայիսի 22, 2013 թ.

4 | Փողեր

Ե­ռամս­յա­կը բան­կե­րին վրա չի ե­կել

Ո­լոր­տում վատ­թա­րա­ցել են հիմ ­ն ա­կան նոր­մա­տի­վա­յին ցու­ցա­նիշ­նե­րը

Այս տար­վա ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­ կում բան­կե­րի գոր­ծերն այդ­քան էլ հա­ջող չեն ե­ղել։ Հուն­վար-մար­տը բան­կե­րը փա­կել են մոտ ֌4 մլրդ զուտ շա­հույ­թով՝ ան­ցած տար­վա նույն ա­միս­նե­րի ֌7,8  մլրդ­-ի հա­ մե­մատ։ Բան­կա­յին հա­մա­կար­ գում զուտ շա­հույ­թի հա­մար­յա կրկնա­կի նվա­զու­մը ու­շագ­րավ է, ե­թե հաշ­վի առ­նենք, որ հաշ­վե­տու ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում բան­կե­ րի վար­կա­յին պորտ­ֆելն ա­ճել է 20%-ով։ Մ­ յուս կող­ մից՝ ա­ ռա­ ջին ե­ռամս­յա­կի վեր­ջի դրու­թյամբ ընդ­հա­նուր պար­տա­վո­րու­թյուն­ նե­րի ծա­վա­լը (մար­տի վեր­ջին կազ­մել է ֌2,16 տրլն) 2012թ. նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծի հա­մե­մատ ա­վե­լա­ցել է 30%-ով։ Շա­հույ­թի կրճատ­ման արդ­ յուն­քում հուն­վար-մար­տին ROE-ն (կա­պի­տա­լի ե­կամ­տա­ բե­րու­թյու­նը) կազ­մել է 1%՝ նա­ խորդ տար­վա 1,6%-ի դի­մաց, իսկ ROA-ն (ակ­տիվ­ն ե­րի շա­հու­թա­բե­ րու­թյան մա­կար­դա­կը)՝ 0,15%՝ 2012թ. նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­ վա­ծի 0,31%-ի հա­մե­մատ։ Բան­կա­յին շա­հույթ­նե­րի նվազ­ ման հիմ ­նա­ կան պատ­ ճառն այն

է, որ ո­ լոր­ տում այս հուն­ վարմար­տին 2012թ. նույն ժա­մա­նա­ կա­հատ­վա­ծի հա­մե­մատ տո­կո­ սա­յին ե­կա­մուտ­նե­րի ա­ճը ա­վե­ լի դան­դաղ է ե­ղել (10,5%), քան տո­կո­սա­յին ծախ­սե­րի­նը (34,3%)։ Բան­կե­րը, փաս­տո­րեն, մի կող­ մից նվա­զեց­րել են վար­կե­րի տո­կո­սադ­րույք­նե­րը, մյուս կող­ մից՝ բարձ­րաց­րել ա­վանդ­նե­րի տո­կո­սադ­րույք­նե­րը։ Հաշ­վե­տու ժա­մա­նա­կա­հատ­ վա­ծում վատ­թա­րա­ցել է նաև բան­կե­րի վար­կա­յին պորտ­ֆե­լի ո­րա­կը։ Մար­տի վեր­ջին պորտ­ ֆե­լում չաշ­խա­տող վար­կե­րի մաս­նա­բա­ժի­նը կազ­մել է 5,2%, այն դեպ­ քում, երբ 2012թ. մար­ տի վեր­ջին այն 4,6% էր։ Վար­կա­ յին պորտ­ֆե­լում խնդրա­հա­րույց վար­կե­րի հիմ ­ն ա­կան մա­սը դա­ սա­կարգ­ված է որ­պես «հսկվող»։ Ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կի վեր­ջին չաշ­ խա­տող վար­կե­րի մաս­նա­բա­ ժի­նն ա­վե­լա­ցել է 0,6-տո­կո­սա­ յին կե­տով (գու­մա­րա­յին ար­տա­ հայ­տու­թյամբ՝ ֌24  մլրդ­-ով), իսկ խնդրա­հա­րույց վար­կե­րի ծա­վա­ լը ե­ռամս­յա­կի վեր­ջին կազ­մել է ֌94 մլրդ։

Ֆոտոլուր

Ըն­թա­ցիկ տար­վա ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կում բան­կա­յին հա­մա­կար­ գում զուտ շա­հույ­թը կրճատ­վել է եր­կու ան­գամ, նվա­զել է շա­հու­ թա­բե­րու­թյան մա­կար­դա­կը, վատ­թա­րա­ցել է վար­կա­յին պորտ­ ֆե­լի ո­րա­կը։

Հուն­վար-մար­տը բան­կա­յին հա­մա­կար­գը փա­կել է մոտ ֌4 մլրդ զուտ շա­հույ­թով՝ ան­ցած տար­վա նույն ա­միս­նե­րի ֌7,8 մլրդ­-ի հա­մե­մատ։

Բան­կա­յին հա­մա­կար­գում ընդ­ հա­նուր ֆի­նան­սա­կան ցու­ցա­նիշ­ նե­րի վատ­թա­րա­ցու­մը հան­գեց­ րել է նրան, որ ընդ­հա­նուր կա­ պի­ տա­ լի և ռիս­ կով կշռված ակ­ տիվ­ն ե­րի հա­րա­բե­րու­թյու­նը ի­նը բան­կում ե­ղել է 12%-ից ա­վե­լի

(նվա­զա­գույն չափ), սա­կայն 15%ից քիչ։ Ան­ցած տար­վա ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կում այս մի­ջա­կայ­քում ըն­դա­մե ­նը չորս բանկ էր։ Ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կում կրճատ­ վել է նաև բան­կե­րի ի­րաց­վե­լիու­ թյու­նը։ Այս­պես՝ ե­թե ան­ցած տա­

րի բարձր ի­րաց­վե­լի ակ­տիվ­ն եր/ ընդ­հա­նուր ակ­տիվ­ն եր հա­րա­բե­ րու­ թյու­ նը 16 բան­ կում գտնվել է 15-30% մի­ջա­կայ­քում, այս տար­ վա ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կում այդ բան­կե­րի թիվն ար­դեն 13 է։ n Ա.Չ.

Կա­ռա­վա­րել ռու­սա­կան վար­կը Գոր­ծա­դի­րը պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րը վե­րա­ֆի­նան­սա­վո­րե­լու է ա­վե­լի թանկ մի­ջոց­նե­րով ‹‹‹ էջ 1 Գոր­ծադ­իրի այս ո­րո­շու­ մը խնդրա­հա­րույց է այն­քա­ նով, որ­քա­նով եվ­րա­պար­տա­ տոմ­սե­րի ե­կամ­տա­բե­րու­թյու­նը, ըստ գնա­հա­տա­կան­նե­րի, կազ­ մե­ լու է 5,1-6,1%, իսկ ռու­ սա­ կան վար­կը ներգ­րավ­վել է Libor+3% տո­կո­սադ­րույ­քով։ Ֆի­նանս­նե­ րի նա­խա­րա­րու­թյա­նը պե­տա­ կան պարտ­քի սպա­սարկ­մա­նը ուղղ­վող ծա­վալ­նե­րը գնա­հա­ տե­լիս հիմք է ըն­դու­նում 6 ամս­ յա Libor-ի 1,5% տո­կո­սադ­րույ­ քը (ներ­կա­յում 6-ամս­յա Libor-ը կազ­մում է 0,73%)։ Ս­տաց­վում է, որ գոր­ծա­դի­ րը պետ­պարտ­քում ա­վե­լի է­ժան մի­ջոց­նե­րը փո­խա­րի­նում է շատ ա­վե­լի թան­կով։ Եվ ե­թե ռու­սա­ կան վար­կի սպա­սար­կու­մը փուլ առ փուլ և հա­վա­սա­րա­չափ մաս­ նա­բա­ժին­նե­րով է ի­րա­կա­նաց­ վե­ լու (սկսած 2013-ից), ա­ պա եվ­րա­պար­տա­տոմ­սե­րի դեպ­ քում ա­ռա­ջա­նա­լու են վե­րա­ֆի­ նան­սա­վոր­ման և տո­կո­սադ­րույ­ քի վե­րամ­րագր­ման ռիս­կեր, քա­ նի որ պե­տու­թյու­նը ստիպ­ված է լի­նե­լու միան­վագ մա­րել թո­

«

ղարկ­ված ամ­բողջ ծա­վա­լը։ Բա­ ցի այդ՝ $500 մլն ծա­վա­լով պար­ տա­տոմ­սե­րի թո­ղարկ­ման ծախ­ սե­րը կկազ­մե ն շուրջ $500 հազ., ո­րից $300  հազ-ը տե­ղա­բաշ­խո­ ղի ի­րա­վա­կան խորհր­դատ­վու­ թյան ծա­ռա­յու­թյան ծախ­սերն են։ Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վա­խորհր­դա­տո­ւի ծա­ռա­յու­ թյան ձեռք­բեր­ման պայ­մա­նա­գիր է կնքել Cleary Gottlieb Steen & Hamilton LLC ըն­կե­րու­թյան հետ: Գոր­ծադի­րի ո­րո­շու­մը է՛լ ա­վե­ լի խնդրա­հա­րույց է շա­րու­նա­կա­ կան այն հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­ րի ֆո­նին, թե ռու­սա­կան վար­կի սպա­սարկ­ման հետ որևէ խնդիր չի կա­րող լի­նել, քա­նի որ մի­ջոց­ նե­րն ուղղ­վել են տնտե­սու­թյուն։ Տն­տե­սու­թյան ի­րա­կան հատ­ ված է ուղ­ ղել ներգ­ րա­ ված մի­ ջոց­նե­րի մոտ 50%-ը։ Մաս­նա­ վո­րա­պես՝ $44  մլն-ը պե­տա­կան վար­կի տես­քով տրա­մադր­վել է հան­քարդ­յու­նա­բե­րա­կան ե­րեք ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի («Զան­գե­ զուր մայ­նինգ», «Ար­մե ­նիան մո­ լիբ­դեն փրո­դաքշն» և «Ա­գա­րա­ կի պղնձա­մո­լիբ­դե­նա­յին կոմ­բի­ նատ»), ևս $160 մլն-ը՝ առևտ­րա­ յին բան­կե­րի վար­կե­րի տես­քով։

2013-ի ըն­թաց­քում միայն ար­տա­քին պե­տա­կան պարտ­քի գծով նա­խա­տես­վում է սպա­ սար­կել $418,6 մլն, ո­րից $354,2 մլն՝ հիմ­ նա­ կան գու­մա­րի մար­ման գծով, և $64,4 մլն՝ տո­կո­սավ­ճար­նե­րի

»

Այս մի­ջոց­նե­րի սպա­սարկ­ման հետ կա­ռա­վա­րու­թյու­նն ըստ էու­ թյան որևէ խնդիր չպետք է ու­նե­նա։ Վար­ կից մոտ $250  մլն ծախս­ վել է երկ­րա­շար­ժի հետևան­քով ա­նօթևան մնա­ցած ըն­տա­նիք­նե­ րի բնա­կա­րա­նա­շի­նու­թյան 20082012  թթ. պե­տա­կան ա­ջակ­ցու­ թյան ծրագ­րի շրջա­նա­կում։ Այս­ տեղ նույն­ պես էա­ կան խնդիր­ ներ չեն կա­ րող լի­ նել, քա­ նի որ տա­րե­կան կտրված­քում պետք է մար­վի ըն­դա­մե ­նը $25  մլն։ Մ­յուս կող­մից՝ եվ­րա­պար­տա­ տոմ­սե­րի թո­ղարկ­ման դեպ­ քում էա­կա­նո­րեն վատ­թա­րա­ նում են ՀՀ պետ­ պարտ­ քը բնու­ թագ­րող ցու­ցա­նիշ­նե­րը։ Մաս­նա­ վո­րա­պես՝ պետ­պարտք/նա­խորդ տար­վա ՀՆԱ-ի ցու­ցա­նի­շը հա­ տե­լու կամ ընդ­հուպ մո­տե­նա­լու է «ՀՀ պե­տա­կան պարտ­քի մա­սին» օ­րեն­քով սահ­ման­ված ա­ռա­վե­լա­ գույն շե­մի ն՝ 60%-ին։ Ըստ Ար­ժույ­թի մի­ջազ­գա­ յին հիմ ­ն ադ­րա­մի գնա­հա­տա­ կա­նի՝ պարտք/ՀՆԱ ցու­ցա­նի­շի 10%-ով ա­վե­լա­ցու­մը տնտե­սա­ կան ա­ճը նվա­զեց­նում է տա­րե­ կան 0,2-տո­կո­սա­յին կե­տով։ Հա­ մա­ձայն մեկ այլ գնա­հա­տա­կա­ նի, երբ ընդ­հա­նուր (այդ թվում՝ մաս­նա­վոր) պարտք/ՀՆԱ ցու­ ցա­նի­շը ան­ցու­մա­յին տնտե­սու­ թյամբ երկր­նե­րում հաս­նում է ՀՆԱ-ի նկատ­մամբ 60% մա­կար­ դա­կի, ա­պա տնտե­սա­կան ա­ճը նվա­զում է 2-տո­կո­սա­յին կե­տով. պարտ­քի ա­վե­լի բարձր մա­կար­ դակ­նե­րի դեպ­քում՝ կրճատ­վում կրկնա­կի։

Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ծրագ­րում է թո­ղար­կել եվ­րա­պար­տա­տոմ­սեր՝ տե­ղա­բաշ­խու­մից ստաց­վե­լիք ա­վե­լի թանկ մի­ջոց­նե­րով վե­րա­ֆի­նան­սա­վո­րե­լով ռու­սա­կան $500 մլն­-ի վար­կը։

Ա­մե ­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ հաշ­վի առ­նե­լով այս հան­գա­ ման­քը՝ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ո­րո­ շել է մա­րել ռու­սա­կան վար­կը։ Արդ­յուն­քում պե­տա­կան պետ­ պարտք/նա­խորդ տար­վա ՀՆԱ ցու­ցա­նիշն ըստ կան­խա­տե­սում­ նե­ րի 2014թ. կմնա գրե­ թե նույն մա­կար­դա­կում, ինչ այս տա­րի՝ 49,7%։ Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը, սա­ կայն, գնա­հա­տել է, որ փո­խար­ ժե­քա­յին շո­կի դեպ­քում պետ­ պարտք/նա­խորդ տար­վա ՀՆԱ ցու­ցա­նի­շը կա­րող է կազ­մել 59,8%։ Չ­նա­յած վար­չա­պե­տի վե­րոնշ­ յալ հայ­տա­րա­րու­թյանը՝ չի բա­ ցառ­վում, որ կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը ի­րա­կա­նում չի կա­րո­ղա­նա­լու այս տա­րի սպա­սար­կել պե­տա­ կան պարտ­քը և դի­մում է ծայ­րա­ հեղ քայ­լի՝ թո­ղար­կում ար­տար­ ժու­թա­յին պար­տա­տոմ­սեր։

2013թ. ըն­թ աց­ք ում միայն ար­տ ա­ք ին պե­տ ա­կ ան պարտ­ քի գծով նա­խ ա­տ ես­վում է սպա­ս ար­կ ել $418,6  մլն, ո­ր ից $354,2  մլն՝ հիմ ­ն ա­կ ան գու­մ ա­ րի մար­ մ ան գծով, $64,4  մլն՝ տո­կ ո­ս ավ­ճ ար­ն ե­ր ի։ Միև­ն ույն ժա­մ ա­ն ակ, կա­ռ ա­վա­ր ու­թ յու­ նը ծրագ­ր ել է ներգ­ր ա­վել ընդ­ հա­ն ուր առ­մ ամբ $509  մլն­-ի մի­ ջոց­ն եր, իսկ պետբ­յ ու­ջ եի պա­ կա­ս ուր­դ ը հասց­ն ել ՀՆԱ-ի 2,64%-ի։ Չի բա­ ց առ­ վում, որ գոր­ծ ա­դ ի­ր ը դժվա­ր ու­թ յուն­ նե­ր ի է ա­ռ ե­ր ես­վել նոր վար­ կա­յ ին մի­ջ ոց­ն ե­ր ի ներգ­ր ավ­ ման հար­ց ում, և պետ­պ արտ­ք ի սպա­ս արկ­մ ան բե­ռ ը ստի­պ ել է դի­մ ել եվ­ր ա­պ ար­տ ա­տ ոմ­ս ե­ րի թո­ղարկ­մ ան, իսկ ռու­ս ա­կ ան վար­կ ը ի­ր ա­կ ա­ն ում ժամ­կ ե­տ ից շուտ չի մար­վե­լու։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան


№ 70 (310), չորեքշաբթի, մայիսի 22, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյունն ա­վե­լի պահ­պա­նո­ղա­կան է, քան նույ­նիսկ ԱՄՀ-ն Ե­թե կա­ռա­վա­րու­թյան ներ­կա­ յաց­րած ծրա­գի­րը փոր­ձենք դի­ տար­կել «աճ, թե խնա­յո­ղու­թյուն» բա­նա­վե­ճի հա­մա­տեքս­տում, այն միան­շա­նա­կո­րեն խնա­յո­ղու­թյան ծրա­ գիր է: Բա­ վա­ կան է վերց­ նել ծրագ­րից եր­կու է­լե­մե նտ, և այս եզ­րա­կա­ցու­թյու­նը կլի­նի հա­մո­զիչ. 1. Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը նա­ խա­տե­սում է պե­տա­կան ե­կա­ մուտ­նե­րի հա­վա­քագր­ման մա­ կար­դա­կի ա­ճի ա­պա­հո­վում՝ ՀՆԱ-ի նկատ­մամբ տա­րե­կան 0,3-0,4-տո­կո­սա­յին կե­տի չա­ փով: Սա նշա­ նա­ կում է, որ կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը տնտե­սու­թյան ի­րա­կան ա­ճի (ոչ ներ­կա­յաց­վե­ լիք թվե­րի) լուրջ ակն­կա­լիք չու­ նի: Սա նաև նշա­ նա­ կում է, որ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը որևէ ցան­կու­ թյուն և պատ­րաս­տա­կա­մու­թյուն չու­նի ի­րա­կա­նաց­նե­լու խոր­քա­յին փո­փո­խու­թյուն­ներ, հատ­կա­պես հար­կա­յին ո­լոր­տում: 2. Ծ­րագ­րում հա­ջորդ չորս տա­րում (բա­ցա­ռու­թյամբ «Հ­յու­ սիս-հա­րավ» ճա­նա­պար­հա­յին նա­խագ­ծի, որն սկսվել է բա­վա­ կան ու­ շա­ ցու­ մով և շատ դան­ դաղ է ըն­թա­նում) են­թա­կա­ռուց­ ված­քա­յին մասշ­տա­բա­յին ծրա­ գիր չկա, ո­րը կա­րող է տնտե­սա­ կան ա­ճի խթան լի­նել: Ծ­րագ­րից հան­ ված է ան­ գամ նոր ա­ տո­ մա­կա­յա­նի կա­ռուց­ման հար­ցը: Ա­ճին միտ­ված միակ մի­ջո­ցա­ ռու­մը հու­լի­սից նա­խա­տես­վող

նվա­զա­գույն աշ­խա­տա­վար­ձի բարձ­ րա­ ցումն է՝ մինչև 45 հա­ զար դրամ, ին­չը չի կա­րող էա­ կան խթան լի­նել տնտե­սա­կան ա­ճի հա­մար: Իսկ երբ այս ծրա­ գի­ րը դի­ տար­կում ենք կա­ռա­վա­րու­թյան ար­դեն 2013թ. բյու­ջեի հետ հա­ մա­տեղ, որ­տեղ նա­խա­տես­վում է ըն­դա­մե ­նը բյու­ջեի դե­ֆի­ցիտ ՀՆԱ-ի 2,6 տո­կո­սի չա­փով, ա­պա ծրագ­րի խնա­յո­ղա­կան և զս­պո­ ղա­կան լի­նե­լու հան­գա­ման­քը որևէ կաս­կած չի թող­նում: Դժ­բախ­տա­բար, Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը շատ ա­վե­ լի պահ­պա­նո­ղա­կան է դար­ձել, քան նույ­նիսկ ԱՄՀ-ն է, ո­րի ներ­ կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը ի­րենց վեր­ջին հոդ­վա­ծում բա­ռա­ցիո­րեն ա­սում էին. «Ե­թե փո­փո­խու­թյուն­նե­ րը չլի­նեն ա­րագ և խո­րը, ա­պա այն դրա­կան արդ­յունք­նե­րը, որ հա­յե­րը ցան­կա­նում են տես­նել, նույն­պես կլի­նեն աս­տի­ճա­նա­ կան, ե­թե դրա­կան արդ­յունք­ներ ընդ­հան­րա­պես լի­նեն»: Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­ թյունն իր գոր­ծու­նեու­թյան գլխա­վոր թի­րախ է վերց­րել ֆիս­ կալ և ֆի­նան­սա­կան կա­յու­նու­ թյու­նը, երբ Հա­յաս­տա­նի ա­ռաջ ծա­ռա­ցած մար­տահ­րա­վեր­ներն այն­պի­սին են, որ տնտե­սա­կան ա­ճի ա­պա­հո­վու­մը, աշ­խա­տա­ տե­ղե­րի ստեղ­ծու­մը և աղ­քա­տու­ թյան նվա­զե­ցու­մը օր­վա հրա­մա­ յա­կան­ներն են:

Ֆոտոլուր

Հա­յաս­տա­նի նախ­կին արտ­գործ­նա­խա­րար, Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի «Բար­ գա­վաճ Հա­յաս­տան» խմբակ­ցու­թյան ան­դամ Վար­դան Օ��­կան­յա­ նը քննա­դա­տել է կա­ռա­վա­րու­թյան՝ խորհր­դա­րա­նին ներ­կա­յաց­ րած ծրա­գիրը՝ այն ան­վա­նե­լով խնա­յո­ղու­թյան, ոչ թե ա­ճի ծրա­ գիր: Ֆեյս­բու­քի իր է­ջում Օս­կան­յա­նը հեր­թա­կան գրա­ռումն է ա­րել:

Հա­յաս­տա­նի տնտե­սա­կան զար­գաց­ման ծրա­գի­րը բո­լո­րո­վին այլ ուղ­ղու­թյամբ պետք է լի­նի, կար­ծում է Օս­կան­յա­նը:

Խն­ դիրն այն է, որ կա­ ռա­ վա­ րու­թյու­նը այդ կա­յու­նու­թյա­նը ու­ զում է հաս­նել և այն պահ­պա­նել տնտե­սու­թյան լճաց­ման ճա­նա­ պար­հով, երբ այդ նույ­նը կա­րե­լի է ա­նել տնտե­սա­կան ա­ճի մի­ջո­ցով: Հաշ­վի առ­նե­լով Հա­յաս­տա­նում առ­կա ար­տա­գաղ­թի մի­տում ­ն ե­ րը, աղ­քա­տու­թյան բարձր մա­ կար­դա­կը և սո­ցիա­լա­կան դժգո­ հու­թյուն­նե­րը՝ ես կար­ծում եմ, որ Հա­յաս­տա­նի տնտե­սա­կան զար­ գաց­ման ծրա­գի­րը բո­լո­րո­վին այլ ուղ­ղու­թյամբ պետք է լի­նի:

Հար­կաբ­յու­ջե­տա­յին քա­ղա­քա­ կա­նու­թյան մա­սով. պետք է էա­ կա­նո­րեն ա­վե­լաց­նել կեն­սա­թո­ շակ­ներն ու աշ­խա­տա­վար­ձե­ րը, թեթևաց­ նել փոքր ու մի­ ջին բիզ­նե­սի հար­կա­յին բե­ռը և տա­ րե­կան առն­վազն մեկ-եր­կու մեծ են­թա­կա­ռուց­ված­քա­յին ծրա­գիր ի­րա­կա­նաց­նել: Ս­րանց ֆի­նան­ սա­վո­րու­մը պետք է ի­րա­կա­նաց­ նել հիմ ­ն ա­կա­նում բյու­ջեի ա­վե­լի մեծ դե­ֆի­ցի­տի մի­ջո­ցով՝ ներ­քին պարտ­քի ա­վե­լաց­ման և պետ­ պար­տա­տոմ­սե­րի թո­ղարկ­ման հաշ­վին՝ այն­տեղ ներգ­րա­վե­լով քա­ղա­քա­ցի­նե­րի խնա­յո­ղու­թյուն­ նե­րը, Կենտ­րո­նա­կան բան­կի մի­ ջոց­նե­րը, ԱՊՊԱ-ից կու­տակ­ված գու­մար­նե­րը և Կեն­սա­թո­շա­կա­ յին կու­տա­կա­յին հիմ ­ն ադ­րա­մից հա­վաք­վե­լիք մի­ջոց­նե­րը: Դ­րա­մա­վար­կա­յին քա­ղա­քա­ կա­նու­թյան մա­սով. ա­վե­լաց­ նել դրա­մի ծա­վալ­նե­րը տնտե­ սու­ թյան մեջ, նպաս­ տել վար­ կե­րի է­ժա­նաց­մա­նը, թող­ նել, որ ազ­գա­յին ար­ժույ­թի փո­խար­ժե­քը ձևա­վոր­վի ա­ռանց մի­ջամ­տու­թյուն­նե­րի: Ա­հա­վա­սիկ, այս­պի­սի հա­վակ­ նոտ ծրա­գիր ներ­կա­յաց­նե­լու դեպ­քում մենք միայն կկա­րո­ղա­ նանք միա­ժա­մա­նակ եր­կու նպա­ տակ ի­րա­կա­նաց­նել՝ ա) տնտե­ սա­կան ա­ճի մի­ջո­ցով նպաս­տել աշ­խա­տա­տե­ղե­րի ստեղծ­մա­նը, ո­րը կբե­րի ար­տա­գաղ­թի էա­կան կրճատ­մա­նը, բ) այս հա­վակ­նոտ ծրա­գի­րը հա­ջո­ղու­թյամբ պսա­ կե­լու հա­մար կա­ռա­վա­րու­թյանն այ­լընտ­րանք չթող­նել, քան ի­րա­ կա­նաց­նել խոր­քա­յին կա­ռուց­ ված­քա­յին փո­փո­խու­թյուն­ներ բո­լոր ո­լորտ­նե­րում:  n

«Հայ­Ռուս­գա­զար­դը» ցան­կա­նում է կրկնա­պատ­կել աշ­խա­տա­վար­ձե­րը ‹‹‹ էջ 1 «Հայ­Ռուս­տա­զար­դը» հաս­ տա­տուն ծախ­սերն ա­վե­լաց­րել է նախ խո­շոր գա­զաս­պա­ռող­նե­րի սա­կագ­նում։ Ե­թե խո­շոր գա­զաս­ պա­ռող­նե­րի 1000 խմ գա­զի ներ­ կա­յիս սա­կագ­նում հաս­տա­տուն ծախ­սե­րը կազ­մում են $63,13, ո­ րից $40-ը՝ ԱԱՀ, ա­ պա ա­ ռա­ ջարկ­վող սա­կագ­նում այն ա­վե­ լա­նում է մինչև $122, ո­րից $65-ը՝ ԱԱՀ։ Սա այն դեպ­քում երբ խո­շոր գա­զաս­պա­ռող­նե­րին ի­րաց­վող գա­զի ծա­վալ­նե­րը նա­խա­տես­ված է ա­վե­լաց­նել 10%-ով (ծրագր­ վում է ի­րաց­նել 1 մլրդ խմ)։ Ի­րաց­ ման ծա­վալ­նե­րի աճն ի­րա­կա­ նում պետք է բե­րեր մեկ միա­վո­րի հաշ­վով հաս­տա­տուն ծախ­սե­րի կրճատ­ման, այ­նինչ «Հայ­Ռուս­գա­ զար­դի» դեպ­քում տե­ղի է ու­նե­ցել հա­կա­ռակ պատ­կեր։

Աշ­խա­տա­վար­ձե­րի կրկնա­պատ­կում «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» կող­մից ՀԾԿՀ ներ­կա­յաց­րած ֆի­նան­սա­ կան փաս­տաթղ­թե­րից երևում է, որ հաս­տա­տուն ծախ­սե­րի ա­վե­ լա­ցու­մը պայ­մա­նա­վոր­ված է ոչ

թե ներդ­րում ­ն ե­րով, այլ ըն­դա­ մե­նը ըն­թա­ցիկ ծախ­սե­րի կրկնա­ պատ­կու­մով։ 2010թ. ծրագր­ված ցու­ցա­նիշ­նե­րի հա­մե­մատ շա­հա­ գործ­ման և պահ­պան­ման ծախ­ սերն ըն­կե­րու­թյու­նը 2013թ. հու­ լիս-2014թ. հու­լիս ժա­մա­նա­կա­ հատ­վա­ծում նա­խա­տե­սում է կրկնա­պատ­կել՝ մինչև ֌22  մլրդ։ Գա­զա­տե­ղա­փոխ­ման և բաշխ­ ման հա­մա­կար­գի շա­հա­գործ­ ման և պահ­պան­ման ծախ­սե­րի ա­վե­լա­ցու­մը հիմ ­ն ա­կա­նում տե­ ղի է ու­նե­նա­լու աշ­խա­տա­վար­ ձի ֆոն­դի ա­վե­լաց­ման հետևան­ քով։ Աշ­խա­տա­վար­ձա­յին ֆոնդն ա­ճե­լու է ինչ­պես աշ­խա­տա­կից­ նե­րի թվա­քա­նա­կի, այն­պես էլ աշ­խա­տա­վար­ձե­րի վե­րա­նայ­ման արդ­յուն­քում։ 2010թ. սա­կագ­ ներ հաշ­վար­կե­լիս ՀԾԿՀ-ն հիմք էր ըն­դու­նել, որ ըն­կե­րու­թյու­նում պետք է աշ­ խա­ տեն 4792 մարդ, իսկ մի­ջին աշ­խա­տա­վար­ձը պետք է կազ­ մի ֌100 հազ.։ Սա­ կա­գի­նը հաշ­վար­կե­լիս հիմք էին ըն­դուն­վել ֌5,75  մլրդ­ աշ­խա­ տա­վար­ձա­յին ֆոն­դը և ֌1  մլրդ պար­տա­դիր սոցվ­ճար­նե­րի գծով հատ­կա­ցում ­ն ե­րը։ Այժմ ՀԾԿՀ ներ­կա­յաց­րած հայ­ տում «Հայ­Ռուս­գա­զար­դը» նշում

է 6  հազ. աշ­խա­տա­կից­նե­րի գծով ծախ­սե­րը։ Ս­տաց­վում է, որ ըն­կե­ րու­թյան ա­պա­րատն ուռ­ճաց­ված է, քա­ նի որ ՀԾԿՀ-ն հաշ­ վար­ կել էր, որ հա­մա­կար­գը հնա­րա­վոր է սպա­սար­կել 25%-ով ա­վե­լի քիչ աշ­խա­տա­կից­նե­րով։ «Հայ­Ռուս­ գա­զար­դը» ոչ միայն ուռ­ճաց­ րել է ա­պա­րա­տը, այլև ծրագ­րել է, որ այս տա­րի պետք է կա­տա­ րի ֌14,88  մլրդ­-ի ծախ­սեր աշ­խա­ տա­վար­ձի գծով, ին­չը կազ­մում է հա­մա­կար­գի շա­հա­գործ­ման և պահ­պան­ման ծախ­սե­րի 67,6%-ը։ Ըն­կե­րու­թյան ներ­կա­յաց­րած աշ­ խա­տա­կից­նե­րի թվա­քա­նա­կից և աշ­խա­տա­վար­ձա­յին ֆոն­դի ծա­ վա­լից ստաց­վում է, որ ըն­կե­րու­ թյու­նում մի­ջին աշ­խա­տա­վար­ձը կկազ­մի ֌207  հազ.։ Փաս­տա­ցի ըն­կե­րու­թյու­նը ծրագ­րել է մի­ջին աշ­խա­տա­վար­ձե­րը բարձ­րաց­նել եր­կու ան­գամ։ Ե­թե նույ­նիսկ հաշ­ վի առ­նենք 2010-2013 թթ. ժա­մա­ նա­կա­հատ­վա­ծում մի­ջին տա­րե­ կան գնա­ճը, միև­նույն է, նման ին­ դեք­սա­վո­րու­մը հիմ ­ն ա­վոր­ված չէ։ Ըն­կե­րու­թյու­նը կրկնա­պատ­կել է նաև «այլ ծախ­ սե­ րը», և 20132014  թթ. նա­խա­տե­սում է ծախ­ սել ֌6,2  մլրդ, ո­ րից ֌1,4  մլրդ­-ը գու­մար­նե­րի հա­վա­քագր­ման ծա­

ռա­յու­թյուն­նե­րի ծախ­սերն են։ Ըն­ կե­րու­թյու­նը ծրագ­րել է նաև, որ հաշ­վե­տու ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ ծում պետք է ստա­նա ֌12 մլրդ­-ի շա­հույթ։ Հաս­կա­նա­լի է, որ ՀԾԿՀ-ն ամ­ բող­ջո­վին չի բա­վա­րա­րի ըն­կե­ րու­թյան ներ­կա­յաց­րած ծախ­սե­ րը: Սա­կայն «Հայ­Ռուս­գա­զար­ դի» հաշ­վարկ­նե­րից երևում է, որ ըն­կե­րու­թյու­նը սո­ցիա­լա­կան որևէ պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն չի ցան­կա­նում կրել։ Օ­րի­նակ՝ ըն­ կե­րու­թյու­նը ծրագ­րում է քա­ռա­ կի ա­վե­լաց­նել գոր­ծուղ­ման և ներ­կա­յա­ցուց­չա­կան ծախ­սե­րը՝ մինչև ֌200 մլն։ Բա­ցի ըն­թա­ցիկ ծախ­սե­րի կրկնա­պատ­կու­մից՝ ա­վե­լա­նա­լու են «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» կող­մից վճար­վե­լիք ԱԱՀ-ի ծա­վալ­նե­րը։ Սա­կագ­նի հաշ­վարկ­ման հիմ­քում դրվել է, որ ըն­կե­րու­թյունն ընդ­ հա­ նուր առ­ մամբ պետք է վճա­ րի ֌52,4 մլրդ­-ի ԱԱՀ, այն դեպ­ քում, երբ 2010թ. սա­կագ­նե­րը հաշ­վար­կե­լիս հիմք էր ըն­դուն­վել ֌28,4  մլրդ­-ը։ ԱԱՀ-ն ա­նուղ­ղա­կի հարկ է, և այն ի­րա­կա­նում վճա­ րում է վերջ­նա­կան սպա­ռո­ղը, ոչ թե «Հայ­Ռուս­գա­զար­դը»:  n Ա.Չ.

դոլար/դրամ

417.08

0.08 q 0.02%

420

410

400 21.11

21.02

եվրո/դրամ

21.05

536.74

0.15 p 0.03%

550

530

510 21.11

21.05

21.02

ռուբլի/դրամ

13.35

0.01 p 0.07%

13,50

12,80 21.11

21.05

21.02

եվրո/դոլար

1.286

0.00 q 0.16%

1,33

1,26 21.11

21.02

WTI Brent

նավթ

21.05

96.77 0.06 p 0.06% 103.8 0.12 p 0.12%

US$/bbl.

120

95

70 21.11 ոսկի

21.02

կբ 100 հհ comex

21.05

1354.8 14.0 q 1.02% 1373.9 10.2 q 0.74%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 1400 1300 21.11

21.02

(LME)

պղինձ

7431

21.05 26.5 p 0.36%

US$/tonne

8300

7500

6700 21.11 ցորեն

(cbt)

21.02

248.29

21.05 3.49 q 1.39%

US$/tonne

370 330 290 250 210 21.11

21.02

21.05

Տվյալները վերցված են 21.05, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 70 (310), չորեքշաբթի, մայիսի 22, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

Աշ­խա­տել հա­նուն Ա­սիա­յի

2012թ. աշ­խա­տան­քա­յին միգ­րանտ­նե­րի մաս­նա­վոր դրա­մա­կան փո­խան­ցում­ն ե­րը հա­րա­զատ­նե­րին գե­րա­զան­ցել են $410  մլրդ­-ը, ո­րից $260  մլրդ բա­ժին է ըն­կել Ա­սիա­յին, $72  մլրդ՝ Լա­տի­նա­կան Ա­մե­րի­կա­յին, $60  մլրդ՝ Աֆ­րի­կա­յին, աս­վում է Հա­մաշ­խար­հա­յին բան­կի՝ Բանգ­կո­կում ներ­կա­յաց­ված զե­կույ­ցում։ 2012թ. ա­մե ­նից շատ փո­խան­ ցում ­ն եր կա­տար­վել են Հնդ­կաս­ տան՝ $69 մլրդ­-ի: Երկ­ րորդ տե­ ղում Չի­ նաս­ տանն է՝ $66  մլրդ, ո­րին հա­ջոր­դում են Ֆի­լի­պին­ նե­րը՝ $24  մլրդ, Մեք­սի­կան՝ $23  մլրդ, ինչ­ պես նաև Նի­ գե­ րիան և Ե­գիպ­տո­սը ($21  մլրդ յու­րա­քանչ­յու­րը)։ Հա­մա­ձայն զե­կույ­ցի՝ Ա­սիա­յում 70  մլն ըն­տա­նիք (յու­րա­քանչ­յուր տաս­նե­րոր­դը) դրա­մա­կան փո­

խան­ ցում ­ներ է ստա­ նում ար­ տերկ­րում աշ­խա­տող իր հա­րա­ զատ­նե­րից: 2012թ. այս գու­մար­ նե­րը ազ­գա­յին տնտե­սու­թյուն­նե­ րի զգա­ լի մի մասն են կազ­ մել։ Այս ցու­ցա­նի­շով ա­ռա­ջա­տա­րը Տա­ջիկս­տանն է, որ­տեղ տրանս­ ֆերտ­նե­րը հա­սել են երկ­րի ՀՆԱ-ի 51%-ի։ Երկ­ րորդ տե­ ղում Ղր­ղըզս­տանն է՝ ՀՆԱ-ի 32% ցու­ ցա­նի­շով, ա­պա Նե­պա­լը՝ 28%ով: Չի­նաս­տա­նում տրանս­ֆերտ­

նե­րը կազ­մել են ՀՆԱ-ի 0,8%-ը։ Ըն­տա­նիք­նե­րի մեծ մա­սը ստա­ ցած գու­մար­նե­րը ծախ­սում է ան­ հե­տաձ­գե­լի կա­րիք­նե­րը հո­գա­լու վրա։ Դ­րա­մա­կան նման ծա­վա­ լի փո­խան­ցում ­ն եր ի­րա­կա­նաց­ նե­լու հա­մար 2012թ. կա­տար­ վել է ֆի­նան­սա­կան միջ­նոր­դու­ թյան ա­ վե­ լի քան 500  մլն գոր­ ծարք։ Յու­րա­քանչ­յուր գոր­ծարք միգ­րան­տի հա­մար մի­ջի­նը $30 է ար­ժե­ցել (ընդ­հա­նուր առ­մամբ՝ $16 մլրդ)։ ՀԲ կան­խա­տե­սում ­ն ե­րի հա­ մա­ձայն՝ ա­ռա­ջի­կա ե­րեք տա­ րում փո­խան­ցում ­ն ե­րի ա­ճի մի­ջին տեմ­պը կկազ­մի 9% տա­րե­կան։  n

globalpost.com

Միգ­րանտ­նե­րի գլո­բալ տրանս­ֆերտ­նե­րի 2/3-ը հո­սում է այս տա­րա­ծաշր­ջան

2012թ. ա­մե ­նից շատ փո­խան­ցում ­ն եր կա­տար­վել են Հնդ­կաս­տան՝ $69  մլրդ­-ի: Երկ­ րորդ տե­ղում Չի­նաս­տանն է՝ $66  մլրդ­։

Ա­մե ­նաակ­տի­վը ռուս­ներն են Բ­րի­տա­նա­ցի­նե­րը զի­ջում են դիր­քե­րը Թուր­քիա­յի ան­շարժ գույ­քի շու­կա­յում

Բան­կա­յին գաղտ­նի­քը կա­րող է Շ­վեյ­ցա­րիա­յի դեմ խա­ղալ։

Հա­նուն ԵՄ-ի հետ լավ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի Շ­վեյ­ցա­րիան կա­րող է հրա­ժար­վել բան­կա­յին գաղտ­նի­քից Վեր­ջին հինգ տա­րում Շ­վեյ­ցա­րիան ջան­քեր չի խնա­յել բան­կե­րի հա­ճա­խորդ­նե­րի և ն­րանց ա­վանդ­նե­րի մա­սին տվյալ­նե­րի գաղտ­ նիու­թյան ա­վե­լի քան 80-ամ­յա ա­վան­դույ­թը պահ­պա­նե­լու հա­ մար. իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, այ­դու­հան­դերձ, այս պայ­քա­րում, կար­ ծես տա­նուլ են տա­լիս, գրում է Euronews-ը։ Վեր­ջին հար­վա­ծը հասց­վել է ան­ ցած շա­բաթ. ԵՄ իշ­խա­նու­թյուն­նե­ րը Շ­վեյ­ցա­րիա­յի հետ հար­կա­յին նոր հա­մա­ձայ­նագ­րի շուրջ հա­մա­ ձայ­նու­թյան են ե­կել: Եվ­րա­միու­ թյան պա­հանջ­նե­րը դեռ հստակ չեն։ Բա­ցի այդ՝ քիչ հա­վա­նա­կան է, որ ներ­կա­յում շվեյ­ցա­րա­կան բան­կե­րը պար­տա­վոր­վեն գաղտ­ նա­զեր­ծել ԵՄ քա­ղա­քա­ցի­նե­րի ա­վանդ­նե­րի մա­սին տվյալ­նե­րը։ Փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով՝ հա­մա­ձայ­նա­գի­րը կա­րող է «վեր­ ջին կա­թի­լը» լի­նել գաղտ­նիու­ թյան հա­մա­կար­գի հա­մար, ո­րը Շ­վեյ­ցա­րիա­յի բան­կե­րին հնա­րա­ վո­ րու­ թյուն է տվել $2,8  տրլն-ի ակ­տիվ­ն եր ներգ­րա­վել։ Մ­յուս կող­մից՝ բան­կա­յին գաղտ­նի­ քի հա­մա­կար­գը թեև թու­լա­ցել է, սա­կայն դեռ վաղ է այն «հաշ­ վից դուրս գրե­լու» հա­մար։ Ա­ռա­ վելևս, որ դեռ հստակ էլ չէ, թե ԵՄ-ի հետ հա­մա­ձայ­նագ­րում որ ակ­տիվ­ն երն են ընդգրկ­վե­լու։

Մինչ այս նշվում էր, որ Շ­ վեյ­ ցա­րիան հակ­ված է գաղտ­նիու­ թյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան մեղ­ մաց­մա­նը։ Փետր­վա­րին Բեռ­ նը հա­մա­ձայ­նել է կա­տա­րել FATCA-ի՝ Ա­մե­րի­կա­ցի հար­կա­ տու­նե­րի օ­տա­րերկր­յա հա­շիվ­ն ե­ րի հար­կա­յին վե­րահս­կո­ղու­թյան մա­սին օ­րեն­քի պա­հանջ­նե­րը: Շ­վեյ­ցա­րա­կան բան­կե­րի մի մա­ սը ար­դեն սկսել է հար­մա­րեց­նել գոր­ծու­նեու­թյան մո­դե­լը շու­կա­ յի պա­հանջ­նե­րին, ո­րում այլևս հնա­րա­վոր չէ հեն­վել գաղտ­նիու­ թյան՝ որ­պես մրցակ­ցա­յին ա­ռա­ վե­լու­թյան վրա։ Նշ­ վում է նաև, որ բան­ կա­ յին գաղտ­նի­քից հրա­ժա­րու­մը եր­կա­ րա­ժամ ­կ ետ հե­ռան­կա­րում շա­ հա­վետ կլի­նի հենց Շ­վեյ­ցա­րիա­յի հա­մար, ո­րի հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­ րը հիմ ­ն ա­կան առևտ­րա­յին գոր­ ծըն­կեր ԵՄ-ի հետ վատ­թա­րա­ցել են «բան­կա­յին այս ա­վան­դույ­թի» պատ­ճա­ռով։  n

Ըստ Թուր­քիա­յի հա­սա­րա­կա­կան աշ­խա­տանք­նե­րի նա­խա­րա­րու­ թյան տվյալ­նե­րի՝ վեր­ջին 12 ամ­ սում երկ­րի ան­շարժ գույ­քի շու­ կա­յում օ­տա­րերկ­րա­ցի­նե­րը առք ու վա­ճառ­քի շուրջ 13,5 հազ. գոր­ ծարք են կնքել։ Ռուս­նե­րը, ո­րոնք ա­մե ­նաակ­տիվն են ե­ղել, կա­տա­ րել են 2313 գնում։ Ու­շագ­րավ է, որ ա­մե­նաակ­տիվ գնորդ­նե­րի ցան­կի ա­ռա­ջին հո­ րի­զո­նա­կան­նե­րում բա­ցա­ռա­պես եվ­րո­պա­ցի­ներ են՝ չնա­յած տա­ րած­ված կար­ծի­քին, թե ան­շարժ

գույ­քի շու­կա­յում հիմ ­ն ա­կան գնորդ­նե­րը ա­րա­բա­կան պե­տու­ թյուն­նե­րի քա­ղա­քա­ցի­ներն են։ Ռուս­նե­րից հե­տո երկ­րորդ ա­մե ­նաակ­տիվ գնորդ­նե­րը բրի­ տա­նա­ցիներն են՝ 1353 գոր­ծար­ քով, եռ­յա­կը եզ­րա­փա­կում են գեր­մա­նա­ցի­նե­րը, ո­րոնք բրի­ տա­նա­ցի­նե­րին զի­ջում են ըն­ դա­մե ­նը ե­րեք գոր­ծար­քով։ Ա­ռա­ ջին տասն­ յա­ կում են նաև Նոր­ վե­գիան, Շ­վե­դիան, Բել­գիան, Նի­դեռ­լանդ­նե­րը, Քու­վեյ­թը և Սաուդ­յան Ա­րա­բիան։

Թեև նա­խ ա­ր ա­ր ու­թ յան զե­ կույ­ց ը 2011-2012  թթ. ցու­ց ա­ն իշ­ նե­ր ի հա­մ ե­մ ա­տ ա­կ ան չի պա­ րու­ն ա­կ ում, փոր­ձ ա­գետ­ն ե­ր ի խոս­ք ով՝ Թուր­ք իա­յ ում ա­ճ ել են օ­տ ա­ր երկ­ր ա­ց ի­ն ե­ր ին ան­ շարժ գույ­ք ի վա­ճ առք­ն ե­ր ը։ Սա պայ­մ ա­ն ա­վոր­ված է Թուր­ քիա­յ ի կա­ռ ա­վա­ր ու­թ ան կող­ մից օ­տ ա­ր երկ­ր ա­ց ի­ն ե­ր ի հա­ մար օ­ր ենսդ­ր ա­կ ան սահ­մ ա­ նա­փ ա­կ ում ­ն ե­ր ի վե­ր աց­մ ամբ։ 2012թ. օ­գ ոս­տ ո­ս ին Թուր­ք իա­ յի խորհր­դա­ր ա­ն ը հաս­տ ա­տ ել է օ­ր ենք, ըստ ո­ր ի՝ երկր­ն ե­ր ի թի­վ ը, ո­ր ոնց քա­ղա­ք ա­ց ի­ն ե­ րը Թուր­ք իա­յ ում ա­ռ անց սահ­ մա­ն ա­փ ակ­մ ան ան­շ արժ գույք կա­ ր ող են ձեռք բե­ ր ել, 83-ից հասց­վել է 183-ի։  n

Սա­րե­րի հետևում չէ Moody’s-ը կա­րող է ի­ջեց­նել ԱՄՆ-ի վար­կա­նի­շը 2013թ. մի­ջազ­գա­յին վար­կան­ շա­յին Moody’s գոր­ծա­կա­լու­ թյու­նը կա­րող է ի­ջեց­նել ԱՄՆ-ի վար­կա­նի­շը, ե­թե Կոնգ­րեսն ու Ս­պի­տակ տու­նը չկա­րո­ղա­նան հա­մա­ձայ­նու­թյան գալ բյու­ ջեի և պետ­պարտ­քի հե­տա­գա կրճատ­ման շուրջ, հա­ղոր­դում է Bloomberg-ը։ Moody’s-ի նոր զե­կույ­ցում ԱՄՆ-ի Կոնգ­րե­սի բյու­ջե­տա­յին վար­չու­ թյան կան­խա­տե­սում ­ն ե­րը երկ­ րի վար­կու­նա­կու­թյան և վար­ կա­յին վար­կա­նիշ­նե­րի հա­մար դրա­կան են գնա­հատ­վել։ Գոր­ ծա­կա­լու­թյու­նը, մյուս կող­մից, Վա­շինգ­տո­նին կոչ է ա­րել շա­ րու­նա­կել և ակ­տի­վաց­նել հար­ կաբ­յու­ջե­տա­յին ճշգրտում ­ն ե­րի քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը։ Ան­ցած շա­բաթ Կոնգ­րե­սի բյու­ ջե­տա­յին վար­չու­թյու­նը դաշ­ նա­յին բյու­ջեի պա­կա­սուր­դի գնա­հա­տա­կա­նն ըն­թա­ցիկ ֆի­ նան­սա­կան տար­վա հա­մար (ա­վարտ­վում է սեպ­տեմ­բե­րի 30-ին) ի­ջեց­րել է $200  մլրդ­-ով՝ մինչև $642 մլրդ: Ե­ թե կան­ խա­ տե­սումն ի­րա­կա­նա­նա, այս տա­ րի ԱՄՆ-ի բյու­ջեի պա­կա­սուր­

tagesschau.sf.tv

economiesuisse.ch

Վեր­ջին 12 ամ­սում Թուր­քիա­յի ան­շարժ գույ­քի շու­կա­յում ա­մե­ նաակ­տիվ գնորդ­նե­րը ռուս­ներն են ե­ղել՝ ա­ռաջ անց­նե­լով բրի­ տա­նա­ցի­նե­րից, ո­րոնք, ի­րենց հեր­թին, սկսել են ա­զատ­վել ա­վե­ լի վաղ ձեռք բե­ րած ակ­ տիվ ­նե­ րից, գրում է ռու­ սա­ կան «Կո­ մեր­ սանտ» պար­բե­րա­կա­նը։

ԱՄՆ-ի դաշ­նա­յին բյու­ջեի պա­կա­սուր­դի գնա­հա­տա­կա­նն ըն­թա­ցիկ ֆի­նան­սա­կան տար­վա հա­մար նվա­զեց­վել է մինչև $642 մլրդ։

դը նվա­զա­գույ­նը կլի­նի 2008 ֆի­ նան­սա­կան տա­րուց ի վեր՝ կազ­ մե­լով ՀՆԱ-ի 4%-ը՝ 2012թ. 7%-ի հա­մե­մատ։ 2015թ. պա­կա­սուր­դը կկազ­ մի $378  մլրդ՝ 2009թ. ռե­ կոր­դա­յին $1,4  տրլն­-ի դի­մաց։ Վար­չու­թյան գնա­հա­տա­կան­ նե­րի հա­մա­ձայն՝ 2018 ֆի­նան­ սա­ կան տա­ րում ԱՄՆ-ի պետ­ պարտ­ քը կնվա­ զի ՀՆԱ-ի մինչև 71%-ը՝ 2014թ. 76%-ի հա­ մե­ մատ, թեև կրկին կա­ճի՝ 2023թ. հաս­նե­ լով ՀՆԱ-ի 74%-ի։ 2011թ. օ­գոս­տո­սին մի­ ջազ­գա­յին վար­կան­շա­յին Standard&Poor’s գոր­ծա­կա­լու­

թյու­նը ԱՄՆ-ի վար­կա­նի­շը ա­ռա­ վե­լա­գույն AAA-ից ի­ջեց­րել է AA+՝ պետ­պարտ­քի ա­ռաս­տա­ ղա­յին մա­կար­դա­կի բարձ­րաց­ ման հար­ցում առ­կա տա­րա­ձայ­ նու­թյուն­նե­րի ֆո­նին։ Ինչ­պես Moody’s-ը, այն­ պես էլ Fitch-ը դեռևս ան­փո­փոխ են պա­հում երկ­րի վար­կու­նա­կու­թյան բարձ­ րա­գույն վար­կա­նիշ­նե­րը: Մ­յուս կող­մից՝ ե­րեք գոր­ծա­կա­լու­թյուն­ ներն էլ վար­կա­նի­շի կան­խա­տե­ սու­մը «բա­ցա­սա­կան» են գնա­ հա­տում։  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 70 (310), չորեքշաբթի, մայիսի 22, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Ո՞վ է հրեա. կրո­նա­կան վեճ Իս­րա­յե­լում Ե՞րբ հրեան հրեա չէ։ Երբ նա կա­րաիմ է [հու­դա­յա­կա­նու­ թյան մեջ կա­րաի­մը այն հո­սան­ քի հետևորդն է, ո­ րը մեր­ ժում է հետ­բի­բի­լիա­կան ժա­մա­նա­կաշր­ ջա­նի ռա­բի­նա­կան ա­վան­դույ­ թը – խմբ.]։ Կամ այս­պես է ա­սում Իս­րա­յե­լի գլխա­վոր ռա­բի­նա­տը [հրեա­նե­րի կրո­նա­կան գլխա­վոր մար­մի ­նը – խմբ.], ո­րը հրեա­կան հին ա­ ղան­ դի հետ 65 տար­ վա հա­րա­բե­րա­կան ներ­դաշ­նա­կու­ թյու­ նից հե­ տո վերսկ­ սում է հին ու դա­ռը պա­ռակ­տու­մը։ Վեր­ջին ա­միս­նե­րին Իս­րա­յե­լի կրո­նի նա­խա­րա­րու­թյան հա­մար աշ­խա­տող ռա­բի­նե­րը կա­րաիմ­ նե­րի ա­մուս­նու­թյուն­նե­րը հա­մա­ րել են ա­նօ­րի­նա­կան, տու­գա­նել են նրանց մսա­գործ­նե­րին՝ պնդե­ լու հա­ մար, որ ի­ րենց մի­ սը կո­ շեր [հու­դա­յա­կա­նու­թյան օ­րենք­ նե­ րով թույ­ լատր­ ված – խմբ.] է, և պա­հան­ջել են, որ ուղ­ղա­փառ հրեու­հի­նե­րի հետ ա­մուս­նա­ցող կա­րաիմ ­ն ե­րը պետք է դառ­նան ուղ­ղա­փառ՝ եր­բեմն ստիպ­ված լի­նե­լով մկրտվել կամ են­թարկ­ վել տա­վի­լա­յի։ «Մենք ար­դեն իսկ հրեա ենք,– բո­ղո­քում է Մո­շե Ֆի­րու­զը՝ հա­մա­կարգ­չա­յին ին­ ժե­ներ, ո­րը ղե­կա­վա­րում է Կա­ րաիմ ­ն ե­րի ի­մաս­տուն­նե­րի խոր­ հուր­դը։- Ռա­բի­նա­տը մեր­ժում է մեր կրո­նա­կան ա­զա­տու­թյու­նը»։

Ա­ վե­ լի քան 1300 տա­ րի կա­ րաիմ ­ն ե­րը պայ­քա­րել են ռա­բա­ նիտ­նե­րի (հրեա­կա­նու­թյան հիմ­ նա­կան ուղ­ղու­թյան հետևորդ­ նե­րը) դեմ, նրանց՝ Թալ­մու­դից (բա­նա­վոր ա­վան­դու­թյան ժո­ղո­ վա­ծու, ո­րը գրված Թո­րա­յի հետ միա­սին, ինչ­պես պնդում են ռա­ բա­նիտ­նե­րը, Սի­նա­յի լե­ռան վրա Աստ­ված տվել է Մով­սե­սին) հրա­ ժար­վե­լու հա­մար։ Կառ­չե­լով զուտ աստ­վա­ծաշնչ­յան խոս­քից՝ կա­րաիմ ­ն ե­րը թա­սակ­նե­րը, տֆի­ լին­նե­րը (կաշ­վե փոքր տու­փեր, ո­րոնք պա­րու­նա­կում են Թո­րա­ յից հատ­ված­ներ՝ գրված մա­գա­ ղա­թի վրա), մայ­րա­կան ծա­գու­ մը և ոչ աստ­ վա­ ծաշնչ­ յան փա­ ռա­տո­նե­րը, ինչ­պի­սին է «Լույ­ սե­րի փա­ռա­տո­նը», հա­մա­րում են հե­թա­նո­սա­կան ժա­ռան­գու­ թյուն։ Ինչ­պես մու­սուլ­ման­նե­րը կամ, ինչ­պես ի­րենք են նա­խընտ­ րում ա­սել, տա­ճա­րի դա­րաշր­ջա­ նի հրեա­նե­րը, նրանք բո­բիկ խո­ նարհ­վում են գոր­գի վրա։ «Ուղ­ ղա­փառ­ներն ա­վե­լաց­նում են, և բա­րե­փո­խումն ըն­դուն­վում է,– ա­ սում է վեր­ ջերս կա­ րաիզմ ըն­ դու­ նած մե­ կը։- Այդ հենց մենք ենք, որ հետևում ենք Թո­րա­յին»։ Ժա­մա­նա­կին լի­նե­լով այն­ քան բազ­մա­քա­նակ, որ­քան ռա­ բա­նիտ­նե­րը՝ կա­րաիմ ­ն երն այ­ սօր կազ­մում են Իս­րա­յե­լի 6  մլն հ­րեա­նե­րի հա­զիվ 1%-ը։ Հե­

commons.wikimedia.org

Իս­րա­յե­լում կրո­նա­կան եր­կու հո­սանք­նե­րի՝ կա­րաիմ­ն ե­րի և ռա­բա­ նիտ­նե­րի միջև լուրջ պայ­քար կա, թե երբ հրեան կա­րող է հրեա լի­նել: Իս­րա­յե­լի հա­սա­րա­կու­թյա­նը երկ­փեղ­կած այս խնդրին է անդ­րա­դար­ձել բրի­տա­նա­կան Economist հան­դե­սը «Ո՞վ է հրեա» վեր­նագր­ված հոդ­վա­ծում: Այն թարգ­մա­նա­բար ներ­կա­յաց­ված է ստորև:

րա­յե­լի Գե­րա­գույն դա­տա­րա­ նի վեր­ջերս ար­ձա­կած հրա­մա­ նից հե­տո, սա­կայն շա­րու­նա­կում է պնդել, որ քա­նի որ կա­րաիմ ­ն ե­ րի ծե­սե­րը հրեա­կան չեն, նրանք ա­վե­լի քիչ հրեա­կան ի­րա­վունք­ ներ ու­նեն։ «Իս­րա­յե­լը հրեա­կան պե­տու­թյուն է, և հ­րեա­ներն ու­ նեն վե­րա­դաս ի­րա­վունք­ներ,– ա­սում է գլխա­վոր ռա­բի­նա­տի խոս­նա­կը։- Բայց կա­րաիմ ­ն ե­րը հրեա­ներ չեն»։ Ձուլ­ման և ան­հան­դուր­ժո­ղա­ կա­նու­թյան եր­կաս­պեկտ սպառ­ նա­լի­քի ներ­քո կա­րաիմ ­ն ե­րը սկսել են ստեղ­ծել ի­րենց սե­փա­ կան պաշտ­պա­նա­կան ու­ժե­րը։ Քա­նի որ նրանք չու­նեն յե­շի­վա­ ներ կամ կրո­նա­կան ա­կա­դե­միա­ ներ, նրանք սկսել են ու­ սա­ նել

տապն­դում ­ն ե­րը նվա­զեց­րել են նրանց թի­վը։ Ա­կա­նա­վոր դա­սա­ կան հրեա, աստ­վա­ծա­բան Մով­ սես Մայ­մո­նի­դը ��ա­տա­պար­տեց նրանց որ­պես մի­նիմ կամ հե­րե­ տի­կոս և ն­րանց ար­գե­լեց հրա­ պա­րա­կավ ա­ղո­թել։ Ու­րիշ­նե­ րը նրանց ե­րե­խա­նե­րին ան­վա­ նե­ցին ա­պօ­րի­նա­ծին, քա­նի որ նրանց ծնող­ներն ա­մուս­նա­ցել են ուղ­ղա­փառ ծե­սից տար­բեր­ վող ծի­սա­կար­գով։ Ռա­բի­նա­տը վեր­ջերս 1000 շե­կե­լի ($280) տու­ գանք նշա­նա­կեց կա­րաիմ մսա­ գոր­ծին՝ իր մի­սը կո­շեր կո­չե­լու հա­մար։ Գլ­խա­վոր ռա­բի­նա­տը՝ Իս­րա­յե­լի պե­տա­կան կրո­նա­կան իշ­խա­նու­թյու­նը, դժկա­մու­թյամբ սկսեց կրկին օ­րի­նա­կա­նաց­նել նրանց ա­մուս­նու­թյուն­նե­րը Իս­

«Լա­ցի պա­տը» Ե­րու­սա­ղե­մում։

տա­նը։ Ա­վագ­նե­րը դեն են նե­տել ի­րենց թա­սակ­նե­րը և դա­դա­րել են մո­մեր վա­ռել ուր­բաթ գի­շեր՝ ըստ շա­բա­թօր­յա վառ­վող ճրա­գի աստ­վա­ծաշնչ­յան ար­գել­քի։ Թել Ա­վի­վի մոտ գտնվող Իս­րա­յե­լի Բար Ի­լան կրո­նա­կան հա­մալ­սա­ րա­նում տե­ղի ու­նե­ցած սե­մի ­նա­ րին պա­րոն Ֆի­րու­զը Իս­րա­յե­լի վար­չա­պե­տին կոչ է ա­րել եր­կիրն ա­զա­տել ուղ­ղա­փառ լծից։ Կա­ րաիմ ­ն ե­րի բա­ցա­ռա­պես տղա­ մար­դկան­ցից կազմ­ված խորհր­ դի ա­նու­նից կա­րաիմ ի­մաս­տու­նը Իս­րա­յել պե­տու­թյա­նը խնդրել է ճա­նա­չել իր Բեթ Դի­նը կամ կրո­ նա­կան դա­տա­րա­նը, որ­պես­զի կա­րո­ղա­նա օ­րիա­նա­կա­նաց­նել ա­մուս­նու­թյուն­նե­րը և աշ­խա­տա­ վարձ ստա­նալ։  n

Ղա­րա­բաղ և նավթ՝ Լավ­րո­վի ու Մա­մեդ­յա­րո­վի հան­դիպ­ման օ­րա­կար­գում

«Մոսկ­ վան ու Բա­ քուն քննար­ կել են ռուս-ադր­բե­ջա­նա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի օ­րա­կար­ գը և Ղա­րա­բաղ­յան հա­կա­մար­ տու­թյու­նը՝ ա­մե ­նա­մեծ խնդի­րը, ո­րին բախ­վել է Ադր­բե­ջա­նը»,– Ռու­սաս­տա­նի արտ­գործ­նա­խա­ րար Սեր­ գեյ Լավ­ րո­ վի հետ բա­ նակ­ցու­թյուն­նե­րին հետևած հա­ մա­տեղ ա­սու­լի­սի ժա­մա­նակ ա­սել է Մա­մեդ­յա­րո­վը։ Ադր­բե­ջա­ նի արտ­գործ­նա­խա­րա­րի խոս­ քով՝ անհ­րա­ժեշտ է կրկնա­պատ­ կել, ան­գամ ե­ռա­պատ­կել ջան­ քե­ րը՝ այս բարդ, բայց լու­ ծե­ լի խնդի­րը կար­գա­վո­րե­լու հա­մար։ Նա նաև հույս է հայտ­ նել, որ երկ­րում աշ­նա­նը անց­կաց­վե­լիք ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո, ըստ էու­թյան, սա­ռեց­ված բա­նակ­ցա­ յին գոր­ծըն­թա­ցը կակ­տի­վա­նա։ «Ղա­րա­բաղ­յան խնդի­րը ա­մե ­նա­ լուրջ, ե­թե չա­սեմ՝ միակ խնդիրն

է Ադր­բե­ջա­նի հա­մար»,– ա­սել է Մա­մեդ­յա­րո­վը։ Ռու­սաս­տա­նի արտ­գործ­նա­ խա­րար Սեր­գեյ Լավ­րո­վը իր հեր­թին նշել է, որ Ռու­սաս­տա­նը մտա­ դիր է այ­ սու­ հետ էլ նպաս­ տել Ղա­րա­բաղ­յան հա­կա­մար­ տու­թյան լուծ­մա­նը։ Կող­մերն անդ­րա­դար­ձել են նաև Բա­քու-­Նո­վո­ռո­սիյսկ խո­ ղո­վա­կա­շա­րով ադր­բե­ջա­նա­կան նավ­թի մա­տա­կա­րա­րում ­ն ե­րի շա­րու­նակ­ման խնդրին։ Մա­մեդ­ յա­րո­վը կոչ է ա­րել չքա­ղա­քա­ կա­նաց­նել ի­րադ­րու­թյու­նը։ Ն­րա խոս­քով՝ նավ­թի մա­տա­կա­րա­ րում ­ն ե­րի շուրջ հե­տա­գա երկ­խո­ սու­թյու­նը շա­րու­նակ­վե­լու է Ադր­ բե­ջա­նի պե­տա­կան նավ­թա­յին ըն­կե­րու­թյան՝ SOCAR-ի և ռու­սա­ կան «Տ­րանս­նեֆ­տի» միջև։ Ինչ­պես նշել է Սեր­գեյ Լավ­րո­ վը, Բա­քու-­Նո­վո­ռո­սիյսկ խո­ղո­

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

վա­կա­շա­րով նավ­թի տա­րանց­ ման գոր­ծող հա­մա­ձայ­նա­գի­րը շա­հու­թա­բեր չէ ռու­սա­կան օ­պե­ րա­տո­րի՝ «Տ­րանս­նեֆտ» ըն­կե­ րու­ թյան հա­ մար, և այժմ եր­ կու երկր­նե­րի է­ներ­գե­տիկ ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րը նոր հա­մա­ձայ­նա­գիր են պատ­րաս­տում։

Չեն պայ­մա­նա­վոր­վել գնի շուրջ Լավ­ րո­ վը կոչ է ա­ րել չզբաղ­ վել Գա­բա­լա­յի ռա­դիո­տե­ղո­րո­ շիչ կա­յա­նի շուրջ ստեղծ­ված ի­րադ­րու­թյան վե­րա­բեր­յալ սպե­ կուլ­յա­ցիա­նե­րով։ «Ա­ռա­ջար­կում եմ այս հար­ ցում լսել ան­ միջ ­ա­ պես նրանց, ով­ քեր զբաղ­ վում են խնդրով՝ նա­խա­գահ­նե­րի, կա­ռա­վա­րու­թյուն­նե­րի ղե­կա­ վար­նե­րի, նա­խա­րար­նե­րի ու միջ­կա­ռա­վա­րա­կան հանձ­նա­ժո­ ղով­ն ե­րի ղե­կա­վար­նե­րի մա­կար­ դա­կով,– ա­սել է ՌԴ արտ­գործ­ նա­խա­րա­րը։Ի­րադ­րու­թյու­նը վա­ղուց շատ լավ հայտ­նի է բո­ լո­րին՝ հա­մա­ձայ­նու­թյան չենք ե­կել գնի հար­ցում։ Մ­նա­ցա­ծը նրանց հա­ մար է, ով­ քեր ցան­ կա­նում են սպե­կուլ­յա­ցիա ա­նել։ Մենք չենք պատ­րաստ­վում սպե­

azadliq.org

Մա­յի­սի 21-ին Մոսկ­վա­յում տե­ղի է ու­նե­ցել Ռու­սաս­տա­նի և Ադր­ բե­ջա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար­ներ Սեր­գեյ Լավ­րո­վի և Էլ­մար Մա­ մեդ­յա­րո­վի հան­դի­պու­մը, ո­րի ըն­թաց­քում քննարկ­վել են երկ­կողմ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի մի շարք խնդիր­ներ, հա­ղոր­դում է ԻՏԱՌՏԱՍՍ գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը։ Օ­րա­կար­գում նաև Ղա­րա­բաղ ­յ ան հա­ կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­ման խնդիրն է ե­ղել։

Սեր­գեյ Լավ­րո­վի և Էլ­մար Մա­մեդ­յա­րո­վի հա­մա­տեղ ա­սու­լի­սը, Մոսկ­վա, 21-ը մա­յի­սի, 2013թ.։

կուլ­յա­ցիա­նե­րով զբաղ­վել»։ Մա­մեդ­յա­րո­վը նույն­պես հաս­ տա­տել է՝ «Գա­բա­լա­յի հար­ցում հա­մա­ձայ­նու­թյան չենք ե­կել գնի շուրջ»։ «Այդ­պես պա­տա­հում է»,– հա­վե­լել է նա։

Լավ­ րո­ վը նաև նշել է, որ Ռու­ սաս­տա­նի ու Ադր­բե­ջա­նի միջև առևտ­րատնտե­սա­կան կա­պե­րի դի­նա­մի­կան դրա­կան է, հա­ջո­ղու­ թյամբ զար­գա­նում է նաև հու­մա­ նի­տար հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը։  n


| № 70 (310), չորեքշաբթի, մայիսի 22, 2013 թ.

8 | Մշակույթ

Յու­ջի­նի 50 հա­յե­րը Աշ­խար­հի ա­մե ն ծայ­րում էլ հայ կա։ Այս ար­տա­հայ­տու­թյու­նը չա­փա­զանց­ված չէ։ ԱՄՆ-ի մի շարք նա­հան­գնե­րում հայ­կա­կան ստվար հա­մայնք­ներ կան. Օ­րե­գո­նում մի փոքր այլ է։ Նա­հան­գի երկ­րորդ խո­շոր քա­ ղա­քում՝ Յու­ջի­նում, հա­յե­րը շատ չեն՝ մոտ 50 հո­ գի։ Ն­ րանք հիմ­ նա­կա­նում 1915թ. Հա­յոց ցե­ղաս­ պա­նու­թյու­նը վե­րապ­րած­նե­րի սե­րունդ­ներն են։ Շա­տե­րը հա­յե­ րեն ար­դեն չեն խո­սում, նրան­ցից ո­մանք ա­մուս­նա­ցել են այլ ազ­գի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ։ Ժա­ մա­նա­կի խնդի­րը պար­զա­պես ապ­րելն է ե­ղել։ Յու­ջի­նում ապ­րող հա­յե­րի ա­ռա­ջին սե­րուն­դը կար­ծես եր­կու զու­գա­հեռ կյան­քով է ապ­րել. մե­ կը՝ ժա­մա­նա­կի հետ հար­մար­վե­ լով, մյու­սը՝ հի­շո­ղու­թյուն­նե­րով և հույ­սով, որ մի օր ի­րենց ինք­ նու­թյու­նը կկա­րո­ղա­նա լիար­ժեք ներ­կա­յաց­նել։ Օ­րե­գո­նում ա­մե ն ա­ միս նրանք խնջույք են կազ­ մա­կեր­պում հայ­կա­կան ու­տեստ­ նե­ րով լի մեծ սե­ ղա­ նի շուրջ։ Այս­ տեղ նրանք կի­ սում են հա­ ցը, պատ­մու­թյունն ու մշա­կույ­ թը, ո­րը չեն ցան­կա­նում կորց­նել։ «Յու­ջի­նի խմբի հա­յե­րը»՝ այս­պես են նրանք ի­րենց ան­վա­նում։ Խմ­բի նա­խա­ձեռ­նող­նե­րից է նկար­չու­հի Ա­նե­տե Գ­յուրջ­յա­նը, ո­րը հե­տաքր­քիր ու­ղու­թյամբ է

ստեղ­ծա­գոր­ծում: Նա նկա­րում է լուս­նա­կար­նե­րով: Ա­նե­տեն Հա­ յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյա­նը նվիր­ված մի ամ­բողջ շարք ու­նի: Նա ա­մե ն հնա­րա­վո­րու­թյուն օգ­տա­գոր­ծում է ինչ­պես իր անձ­նա­կան, այն­պես էլ մյուս­նե­րի պատ­մու­թյուն­նե­րը ներ­կա­յաց­նե­լու հա­մար։ Յու­ջի­ նի հա­մալ­սա­րա­նում կազ­մա­կեր­ պել է բազ­մա­թիվ ցու­ցադ­րու­ թյուն­ներ՝ նվիր­ված Ցե­ղաս­պա­ նու­թյան զո­հե­րի հի­շա­տա­կին և կորց­րած հայ­րե­նի­քին։ Յու­ջի­նում ապ­րող բո­լոր հա­ յերն էլ նշա­ նա­ վոր են կամ ու­ նեն ի­րենց սե­փա­կան գոր­ծը։ Օ­րի­նակ՝ Յու­ջի­նի հա­մեր­գա­յին երգ­չախմ­բի և Վո­կա­լա­յին ար­ վես­տի միու­թյան գե­ղար­վես­ տա­կան և գոր­ծա­դիր տնօ­րե­նը հա­յազ­գի Դա­յան Րե­թալ­լաչն է։ Հենց նրա երգ­ չախմ­ բում է եր­ գում մեկ այլ հա­ յու­ հի՝ Ան­ յան: Նա Յու­ ջին ե­ կած «նոր հա­ յե­ րից» է, մոտ ե­ րեք տա­ րի է, որ այս­ տեղ է: Յու­ ջին է ե­ կել Հա­ յաս­տա­նից, թեև ծնվել է Պարս­ կաս­տա­նում: Վեց տա­րի ապ­րել է Հա­յաս­տա­նում, ա­մուս­նա­ցել այս­տեղ, հե­տո ըն­տա­նի­քը ո­րո­

շել է միա­նալ ա­մուս­նու եղ­բո­րը և մեկ­նել ԱՄՆ։ Ան­յան ա­սում է, որ Յու­ջի­նի հա­յե­րը սրճա­րան­նե­րի կամ ռես­ տո­րան­նե­րի սե­փա­կա­նա­տե­րեր են, որ­տեղ հիմ ­ն ա­կա­նում հայ­ կա­կան կե­րակ­րա­տե­սակ­ներ են մա­տուց­վում: Ան­յան՝ ին­քը, սպա­ սարկ­ման ո­լոր­տում է աշ­խա­ տում, ին­չը, ըստ նրա, լավ ա­ռիթ է հա­ճա­խորդ­նե­րին Հա­յաս­տա­ նի պատ­մու­թյան մա­սին գրքեր ա­ռա­ջար­կե­լու հա­մար։ Ան­յա­յի հետ սա­րո­յա­նա­կան պատ­մու­թյուն­ներ էլ են պա­տա­ հում: Դ­րան­ցից մե­կը, օ­րի­նակ, իր աշ­խա­տա­վայ­րում է պա­տա­ հել։ Մի ան­ գամ, երբ ստու­ գող սարքն իր մատ­նա­հետ­քը դժվար է կար­դա­ցել, աշ­խա­տա­կից­նե­րից մե­կը կա­տա­կել է, թե այն հա­յե­ րեն չի կար­դում։ Հա­ճա­խորդ­նե­ րից մեկն էլ ու­րա­խա­ցած ար­ձա­ գան­քել է՝ հա՞յ ես… «Մենք դան­դաղ ըն­տե­լա­նում ենք, սո­վո­րում ա­մե ­նին, ինչ կա, հե­տո ժա­մա­նակ է անց­նում, ու ա­ սես քնից արթ­ նա­ նում ես ու տխրում…»,– ա­սում է նա։ Ան­յան եր­կար պատ­մում է Հա­ կոբ Կա­րա­պեն­ցի «Ուր պի­տի թաղ­վենք» վե­պի մա­սին, հե­տո էլ բա­ցատ­րում, որ գո­նե այս կերպ փոր­ձում է պահ­պա­նել հայ­կա­

Յու­ջի­նի հա­մեր­գա­յին երգ­չա­խում­բը և Յու­ջի­նի վո­կա­լա­յին ար­վես­տի միու­թյան ղե­կա­ վա­րը հա­յազ­գի Դա­յան Րե­թալ­լաչն է:

կա­նու­թյունն իր տան պա­տե­րի ներ­սում։ Ն­րա ծրագ­րե­րից է Յու­ ջի­նի պե­տա­կան հա­մալ­սա­րա­ նում հա­յոց պատ­մու­թյան մա­սին խո­սե­լը, ինչ­պես նաև Յու­ջի­նի հա­յե­րին Հա­յաս­տան հրա­վի­րե­լը։ Յու­ջի­նում լա­վաշ չեն վա­ ճա­ռում: Փո­խա­րե­նը՝ ա­րա­բա­ կան հաց կա, ո­ րի վրա հայ­ կա­ կան տա­ ռե­ րով գրված է՝ Ա­ րա­ բա­ կան հաց։ Հի­ մա ար­ դեն լա­ վա­ շի հա­ մով չիպ­ սեր կան, և հա­յերն ան­պայ­ման հենց դրան­

ցից են գնում։ Հայ­ կա­ կան լա­ վաշ-չիպ­սով, հայ­կա­կան գի­նով ու հայ­կա­կան պա­նիր հի­շեց­նող պան­րով սե­ղա­նի շուրջ նստած՝ Յու­ջի­նի հա­յե­րը պատ­մում են ի­րենց պատ­մու­թյուն­նե­րը, որ հե­ տո՝ ա­ռա­վոտ­յան, անց­նեն ի­րենց ա­ռօր­յա աշ­խա­տան­քին՝ հան­ գիստ ու գոհ, որ նա­ խորդ օ­ րը գո­նե մի քա­նի ժամ հա­յե­րեն են խո­սել։  n Ան­ժե­լա Ֆ­րանգ­յան, Մա­րիա Հով­սեփ­յան

Կան­նում ա­ռաջ­նորդ է նշմար­վել Մա­յի­սի 15-ին մեկ­նար­կած Կան­նի մի­ջազ­գա­յին կի­նո­փա­ռա­տո­ նի ա­ռա­ջին օ­րե­րի հիմ­ն ա­կան մրցու­թա­յին ցու­ցադ­րու­թյուն­նե­րում վեր­ջա­պես «ա­ռաջ­նորդ» է նշմար­վել։ յաց­նում է ժա­մա­նա­կա­կից հա­ սա­րա­կու­թյան ��նդիր­նե­րը: Ն­րա նոր՝ «Բորգ­ման» ֆիլ­մը սկսվում է ան­տա­ռա­յին բնա­կիչ­նե­րի ի հայտ գա­լուց: Ն­րան­ցից մե­կը՝ Բորգ­մա­նը, դուրս գա­լով ան­ տա­ռից, ա­պաս­տան է փնտրում շրջա­կա տնե­րում։ Այս ռե­ժի­սո­ րի ֆիլ­մեր ­ ը, նրա ստեղ­ծած սյու­ ժե­ներն ու հե­րոս­ներն իս­կա­կան ա­նակն­կալ են դառ­նում հան­դի­ սա­տե­սի հա­մար: Նա մերթ վա­ խեց­նում է, մերթ ծի­ծա­ղեց­նում կամ ստի­ պում մտո­ րել կյան­ քի ի­մաս­տի մա­սին: Ռե­ժի­սո­րի խոս­քով՝ ին­քը ցան­կա­նում էր պատ­մել սո­վո­րա­կան չա­րի­քի մա­սին, ո­րը մեզ հե­տապն­դում է ա­մե ն քայ­լա­փո­խի, սա­կայն շատ գոհ կմնա, ե­թե հան­դի­սա­տեսն ին­քը ո­րո­շի՝ ին­չի մա­սին է այս ֆիլ­մը կամ ընդ­հան­րա­պես հրա­ ժար­վի մեկ­նա­բա­նու­թյուն­նե­րից։ Իսկ ա­հա Կոեն­նե­րի «Լ­յուին Դևի­սի ներ­սում» ֆիլ­մը 60-ա­կան­նե­րի սկսնակ ֆոլքերաժշ­տի մա­սին է, ո­րը ե­րա­զում է նվա­ճել մեծ բե­մը։ Սա­կայն սա, ի­հար­կե, հա­ջո­ղու­թյան պատ­ մու­թյուն չէ. Կոեն­նե­րը, ինչ­պես հայտ­նի է, դրա­նում չեն մաս­նա­ գի­տա­ցած՝ նրանք նա­խընտ­րում են թախ­ծոտ ան­հա­ջո­ղակ­նե­րին։ Ի տար­բե­րու­թյուն Վար­մեր­ դա­մի և Կոեն­նե­րի ֆիլ­մե­րի՝ ճա­ պո­նա­ցի ռե­ժի­սոր Տա­կա­սի Միի­ կեի «Ծ­ղո­տե վա­հա­նը» մա­յի­ սի 20-ի ցու­ցադ­րու­թյան ժա­ մա­նակ ծա­փա­հա­րու­թյուն­նե­րի փո­խա­րեն սու­լոց­նե­րի է ար­ժա­ նա­ցել։ Միի­կեի մե­լոդ­րա­մա­ տիկ մար­տա­ֆիլ­մը պատ­մում է գաղտ­նի ոս­տի­կա­նու­թյան աշ­

Կոեն եղ­բայր­նե­րի «Լ­յո­ւին Դևի­սի ներ­սում» աշ­խա­ տան­քը ոչ միայն բարձր նշա­ձող է սահ­մա­նել, այլև փա­ռա­տոն­յան լուրջ մթնո­լոր­տին «թեթև հու­մոր և հեգ­նանք» հա­ ղոր­դել։

խա­տա­կից Կա­զու­կի Մեկ­րա­րիի մա­սին, ո­րին հանձ­նա­րար­վել է ձեր­բա­կա­լել մուլ­տի­մի­լիար­դա­ տեր Նի­նա­գա­վա­յի թոռ­նու­հու մար­դաս­պա­նին։ Ռե­ժի­սո­րը ֆիլ­մում հա­մադ­րել է դա­սա­կան մար­տա­ֆիլ­մի և մե­ լոդ­րա­մա­յի տար­րեր։ Հան­դի­սա­ տես­նե­րից շա­տե­րը դահ­լի­ճից դուրս են ե­կել ցու­ցադ­րու­թյան ժա­մա­նակ, իսկ ֆիլ­մի ա­վար­ տին ծա­փա­հա­րու­թյուն­նե­րը լռեց­րել են սու­լոց­ներն ու «բու» բա­ցա­կան­չու­թյուն­նե­րը։ Այս­պի­ սով՝ Վե­նե­տի­կի կի­նո­փա­ռա­տո­ նին մաս­նակ­ցած այս ժա­պա­վե­ նը Կան­ նի հիմ ­նա­ կան մրցույ­ թում դար­ձել է ա­ռա­ջի­նը, ո­րին լրագ­րող­նե­րը «պարգևատ­րել են» սու­լոց­նե­րով։  n Պատ­րաս­տեց Ս­տել­լա Մեհ­րա­բեկ­յա­նը

Ա­լեքս վան Վար­ մեր­դա­մի «Բորգ­ ման» ֆիլ­մը ան­ տա­ռա­յին բնա­ կիչ­նե­րի մա­սին է, ո­րոնք ա­պաս­տան են փնտրում շրջա­կա տնե­րում։ Տա­կա­սի Միի­կեի «Ծ­ղո­տե վա­հան» ֆիլ­մը դար­ձել է 2013թ. Կան­նի festival-canesn.fr

Սեն­սա­ցիա, այ­դու­հան­դերձ, տե­ ղի չի ու­նե­ցել. խոս­քը Կոեն եղ­ բայր­նե­րի «Լ­յո­ւին Դևի­սի ներ­ սում» աշ­խա­տան­քի մա­սին է, ո­րը մրցույ­թում ոչ միայն բարձր նշա­ձող է սահ­մա­նել, այլև փա­ ռա­տոն­յան լուրջ մթնո­լոր­տին «թեթև հու­մոր և հեգ­նանք» հա­ ղոր­դել։ «Լ­յո­ւին Դևի­սի ներ­ սում» ժա­պա­վե­նը Կան­նի կի­ նո­փա­ռա­տո­նի քննա­դատ­նե­րի վար­կա­նի­շի ա­ռա­ջա­տարն է՝ 3,3 միա­վո­րով՝ 4 հնա­րա­վո­րից։ Հո­լան­դա­ցի Ա­լեքս վան Վար­ մեր­դա­մի մա­յի­սի 19-ին ցու­ ցադր­ված ֆիլ­մը նույն­պես ա­մո­ թով չի թո­ ղել՝ Կանն բե­ րե­ լով աբ­սուր­դի իր մաս­նա­բա­ժի­նը։ Մինչ այս եր­կու ֆիլ­մի ցու­ցադ­ րու­ թյու­ նը թվում էր, թե Կան­ նը կի­նո­դա­դար է վերց­րել։ Այս­պես՝ մա­յի­սի 18-ին ֆրան­ սիա­ցի Առ­նո Դեպ­լե­շե­նը ներ­ կա­յաց­րել է իր «Ջիմ­ի Պի­կա­րը»: Ժա­պա­վե­նը պատ­մում է հո­գե­ թե­րա­պիա­յի կուր­սի մա­սին, որն անց­նում է հնդիկ մի տղա­մարդ: Ջի­մի Պի­կա­րին մարմ ­ն ա­վո­րել է Բե­նի­սիո դել Տո­րոն, հե­րո­սի հետ աշ­խա­տող բժշկին՝ Մատ­յե Ա­մալ­րի­կը: Չ­նա­յած եր­կու­սի բա­ վա­կան լավ դե­րա­սա­նա­կան աշ­ խա­տան­քին՝ ֆիլմն ընդ­հա­նուր առ­մամբ ձանձ­րա­լի է ստաց­վել։ Դեպ­լե­շե­նի ժա­պա­վե­նի «է­ներ­գե­տիկ պա­կա­սը» հա­ջորդ օ­րը լրաց­րել են Վար­մեր­դամն ու Կոեն­նե­րը։ Հո­լան­դա­ցի Ա­լեքս վան Վար­ մեր­դա­մը հայտ­նի է սյու­ժե­տա­ յին ար­տա­սո­վոր լու­ծում ­ն ե­րով և անս­պա­սե­լի գլխա­վոր հե­րոս­ նե­րով, ո­րոնց մի­ջո­ցով ներ­կա­

հիմ ­ն ա­կան մրցույ­թի ա­ռա­ջին ֆիլ­մը, ո­րին լրագ­րող­նե­րը «պարգևատ­րել են» սու­լոց­նե­րով։


Orakarg Business Daily