Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

| № 32 (272), երեքշաբթի, մարտի 12, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Մար­գի­նա­լա­ցու­մ խմբագրական

էջ 2 ›››

Սուրբ Ա­թո­ռում՝ ա­ռանց սուրբ նպա­տակ­նե­րի Թաթուլ Հակոբյան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

օ ր ա թ ե ր թ

Կ­րեա­տիվ հրա­հանգ՝ Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նին

Պու­տի­նի նվե­րը Հա­յաս­տա­նին Հայկ Խա­նում­յան, տե­սա­կետ էջ 3 ›››

Ամ­բար­տակ­ներն ու ջրա­յին գե­ րիշ­խա­նու­թյունն Ա­սիա­յում Չի­նաս­տա­նը փա­կում է «ջրի ծո­րակ­նե­րը» դե­պի հարևան երկր­ներ էջ 4 ›››

Ծան­րից թեթևն էլ կա Գե­րա­տես­չա­կան ստու­ գում ­ն ե­րը խախ­տում ­ն եր են հայտ­նա­բե­րել մի շարք տնտես­ավա­րող­նե­րի մոտ էջ 5 ›››

Եվ­րա­հանձ­նա­ ժո­ղո­վը «նե­ ղում է» թոփ մե­նե­ջեր­նե­րին

Բառն­յեն պարգևավ­ճար­նե­րի նոր փա­թեթ է մշա­կել էջ 6 ›››

Քա­ղա­քա­կան տրե­մոր Կով­կա­սում էջ 7 ›››

Ֆոտոլուր

Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­ րա­ նը ե­ րեկ սկսեց փետր­ վա­րի 18-ի նա­խա­գա­հա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի պաշ­տո­նա­կան արդ­յունք­ նե­րը վի­ճար­կե­լու մա­սին նա­խա­գա­հի նախ­կին թեկ­ նա­ծու­ներ Րաֆ­ֆի Հով­ հան­նիս­յա­նի և Անդ­րիաս Ղու­կաս­յա­նի դի­մում ­ն ե­րի քննու­թյու­նը: Հատ­կան­շա­կան է, որ ո՛չ հայց­վոր­նե­րը, ո՛չ էլ հան­ րու­թյու­նը Սահ­մա­նադ­րա­ կան դա­տա­րա­նից որևէ ա­նակն­կալ չեն սպա­սում: Պե­տա­կան այս ինս­տի­տու­ տը իր ստեղծ­ման օր­վա­նից հլու-հնա­զանդ ծա­ռա­յել է տվյալ պա­հի իշ­խա­նու­թյա­ նը: Այդ­ պես ե­ ղել է 96թ.,

2003թ. և 2008թ.: 2003-ը կա­րող էր բա­ցա­ռու­թյուն լի­նել, ի­հար­կե, ե­թե Սահ­ մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­ նի՝ վստա­հու­թյան հան­ րաք­վե անց­կաց­նե­լու ա­ռա­ ջար­կը կյան­քի կոչ­վեր: Ներ­կա­յում ստեղծ­վել է մի ի­րա­վի­ճակ, որ քա­ղա­ քա­կան դաշ­տում փոխ­զի­ ջու­մա­յին լուծ­ման հնա­րա­ վո­րու­թյու­նը կա­րող է գալ հենց Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նից: Դա ի­րա­տե­ սա­կան է, ո­րով­հետև այ­ սօր բխում է նաև իշ­ խա­ նու­թյան շա­հից: Իշ­խա­նու­ թյու­նը քաջ գի­տակ­ցում է, թե ինչ է ա­ րել փետր­ վա­ րի 18-ին և թե լե­ գի­ տի­ մու­ թյան ինչ պա­շա­րով է կա­

ռա­վա­րե­լու ի­րեն չընտ­րած ժո­ղովր­դին: Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­ տա­րա­նը՝ որ­պես գոր­ծա­ դի­րի կա­մա­կա­տար, պետք է որևէ կրեա­տիվ ա­ռա­ջար­ կու­թյամբ հան­դես գա, ո­րը կա­րող է մա­սամբ բա­վա­ րա­րել ընդ­դի­մու­թյան պա­ հան­ ջը և մա­ սամբ փրկել այդ կա­ռույ­ցի և իշ­խա­նու­ թյան դեմ­քը: Ա­ռա­ջար­կի հիմ ­ն ա­վո­րու­ մը պետք է լի­ նի այն, որ ՍԴ-ն հիմն­ վի հենց պաշ­ տո­նա­կան տվյալ­նե­րով ար­ձա­նագր­ված ան­հա­վա­ նա­կան մի­տում ­ն ե­րի վրա: Մաս­նա­վո­րա­պես՝ այն փաս­տի, որ 70 տո­կո­սից ա­վե­լի մաս­նակ­ցու­թյուն ու­

նե­ցող ընտ­րա­տե­ղա­մա­սե­ րում գե­րակ­շիռ դեպ­քում հաղ­ թել է Սերժ Սարգս­ յա­ նը; որ Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­ յա­նը հիմ ­ն ա­կա­նում հաղ­ թել է այն ընտ­րա­տե­ղա­մա­ սե­րում, որ­տեղ ներ­կա­յա­ ցու­ցիչ­ներ է ու­նե­ցել: Բա­ցի այդ՝ ՍԴ-ն պետք է որևէ ձևով ար­ձա­նագ­րի այն վտան­գա­վոր ի­րո­ղու­թյու­ նը, երբ ընտ­րա­տե­ղա­մա­ սում ընդ­դի­մու­թյան ներ­ կա­յա­ցու­ցիչ չլի­նե­լու պա­ րա­գա­յում ընտ­րա­կան մե­ խա­ նիզմն ըստ էու­ թյան չի աշ­խա­տում: Կ­րեա­տիվ հրա­հանգ է պետք ի­ջեց­նել Սահ­մա­ նադ­րա­կան դա­տա­րան:  n Կ.Հ.

Իռ­լան­դա­ցի դի­տոր­դի բա­ցա­հայ­տու­մը 2013թ. Հա­յաս­տա­նում նա­ խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րի՝ ԵԱՀԿ դի­տոր­ դա­կան ա­ռա­քե­լու­թյան ան­դամ, Իռ­լան­դիա­յի նախ­կին փո­խարտ­գործ­ նա­խա­րար Դեր­մոտ Ա­հեր­ նը նա­ մակ է հ­ ղել Հայ ի­րա­վա­բան­նե­րի միու­ թյան ա­տե­նա­պետ Գա­րո Ղա­զար­յա­նին: Նա­մա­կը, ո­րը տա­րա­ծել է Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նի շտա­բը, ու­շագ­րավ ի­րո­ղու­թյուն­ ներ է բա­ցա­հայ­տում փետր­վա­րի 18-ի ընտ­րու­ թյուն­նե­րի վե­րա­բեր­յալ: Հար­գե­լի Գա­րո, Հայ ի­րա­ վա­բան­նե­րի միու­թյան ա­տե­նա­պետ, Հա­վա­նա­բար կհի­շեք նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րից հե­տո Երևա­ նից Փա­րիզ ուղևոր­վող ինք­նա­թի­ռում մեր միջև կա­յա­ցած խո­սակ­ցու­թյու­ նը: Ես նշե­ ցի, որ ան­ հան­ գիստ եմ այն բա­նի հա­մար, ինչ տե­ղի ու­նե­ցավ ընտ­ րու­ թյան օրն այն ընտ­ րա­ տե­ղա­մա­սում և ԸԸՀ-ում, որ­տեղ ես դի­տար­կում էի ի­րա­կա­նաց­նում: Հա­ կիրճ՝ ես և իմ գեր­ մա­նա­ցի գոր­ծըն­կեր Հե­դա Հաար­սը ընտ­րու­թյան օ­րը դի­տար­կում էինք վեց ընտ­ րա­տե­ղա­մաս և, հա­մա­ձայն ԵԱՀԿ դի­տոր­դա­կան ա­ռա­ քե­լու­թյան հիմ ­ն ա­կան թի­մի ցու­ցում ­ն ե­րի, ա­վար­տե­ցինք դի­տար­կու­մը Եղ­վար­դի թիվ 3 տար­ րա­ կան դպրո­ ցում տե­ղա­կայ­ված 26/1 ՏԸՀ-ում: Այն, ինչ մենք տե­ սանք 19:00-ից մինչև մո­ տա­վո­րա­պես 20:00-ն, ար­ վեց ճիշտ:

էջ 3 ›››

Կիզակետում

ՊԵԿ-ում ձեռ­նար­կա­տի­րու­թյամբ են զբաղ­վում Մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի պաշտ­պա­նի գրա­սեն­յա­կը հրա­պա­րա­կել է 2012թ. տա­րե­կան զե­կույ­ցի՝ Պե­տա­ կան ե­կա­մուտ­նե­րի կո­մի­տեի ո­լոր­տում մար­դու ի­րա­ վունք­նե­րի վի­ճա­կի մա­սին հատ­վա­ծը։ Զե­կույ­ցը Պե­տա­կան ե­կա­ մուտ­նե­րի կո­մի­տեի (ՊԵԿ) գոր­ծու­նեու­թյան ո­լոր­տում մի շարք թե­ րա­ ցում ­ներ է ար­ձա­նագ­րել։ Մաս­նա­վո­րա­ պես՝ մտա­հո­գիչ են հա­մար­ վել «բազ­մա­թիվ դեպ­քե­րը», երբ հար­կա­յին կամ մաք­սա­ յին մար­մին­նե­րի պաշ­տո­նա­ տար ան­ձինք միա­ժա­մա­նակ զբաղ­վել են ձեռ­նար­կա­տի­ րա­կան գոր­ծու­նեու­թյամբ։ «Ա­ռա­վել մտա­հո­գիչ է այն

հան­գա­ման­քը, որ ա­ռան­ձին դեպ­քե­րում ՊԵԿ-ի պաշ­ տո­նա­տար ան­ձը (կամ նրա հետ սեր­տո­րեն փոխ­կա­ պակց­ված ան­ձը) օգ­տա­գոր­ ծել է պաշ­տո­նա­կան դիր­ քը, և իր հետ առնչ­ վող ըն­ կե­րու­թյու­նը մրցակ­ցա­յին ա­ռա­վե­լու­թյուն­ներ է ստա­ ցել միև­նույն շու­կա­յում գոր­ ծող այլ տնտես­ավա­րո­ ղի նկատ­ մամբ»,– նշվում է զե­կույ­ցում։

Բա­ ցի այդ՝ հստակ և արդ­յու­նա­վետ մի­ջոց­ներ չեն ձեռ­նարկ­վել ստվե­րա­յին տնտե­սու­թյու­նը, հատ­կա­ պես խո­շոր բիզ­նե­սում, էա­ կա­նո­րեն նվա­զեց­նե­լու ուղ­ ղու­ թյամբ։ Նշ­ վում են նաև դեպ­քեր, երբ հար­կա­յին մարմ ­ն ի աշ­խա­տա­կից­նե­րը ստու­գում ­ն եր ի­րա­կա­նաց­ նե­լիս, ա­ռանց բա­վա­րար հիմ ­ն ա­վո­րում ­ն ե­րի և պատ­ ճա­ռա­բա­նու­թյան, վերց­րել են հար­կա­տու­նե­րի աշ­խա­ տա­վայ­րում գտնվող ի­րե­րը։ Գ­րա­սեն­յա­կում պար­զել են, որ հար­ կա­ յին և մաք­ սա­յին ո­լոր­տին վե­րա­բե­

րող օ­րենք­նե­րի նա­խագ­ծե­ րի շուրջ ՊԵԿ-ը չի կազ­մա­ կեր­պել ձեռ­նար­կա­տե­րե­րի կամ այլ շա­ հագր­ գիռ ան­ ձանց հետ պատ­ շաճ հան­ րա­յին քննար­կում ­ն եր: «Չի ի­րա­կա­նաց­վել հար­կա­ յին պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­ րի կա­տա­րումն ա­պա­հո­վող այլ մի­ջոց­նե­րի սպա­ռու­մը, ո­րի հետևան­քով կա­յաց­վել է չա­փա­զանց մեծ քա­նա­կի (շուրջ 5700) հար­կա­յին ար­ գե­լանք կի­րա­ռե­լու վե­րա­ բեր­յալ ո­րո­շում: Հար­կա­յին ո­լոր­տը կար­գա­վո­րող ի­րա­ վա­կան ակ­տե­րում փո­փո­ խու­թյուն­ներ կա­տա­րե­լու

դեպ­քում ե­ղել են ող­ջա­միտ ժամ ­կ ետ­նե­րի նա­խա­տես­ ման մի շարք խախ­ տում­ ներ»,– աս­վում է զե­կույ­ցում։ Բա­ցի այդ՝ ար­ձա­նագր­ վել են հար­կա­յին և մաք­սա­ յին ծա­ռա­յող­նե­րի կող­մից տնտես­ավա­րող­նե­րի հետ շփման ըն­թաց­քում է­թի­կա­ յի և վար­քագ­ծի կա­նոն­նե­րի խախտ­ման մի շարք դեպ­քեր։ ՄԻՊ զե­կույ­ցում նշվել են նաև ո­լոր­տում ար­ձա­նագր­ ված դրա­կան զար­գա­ցում­ նե­րը։ Դ­րանց թվում նշվում են հար­կա­յին օ­րենսդ­րու­ թյան փո­փո­խու­թյուն­նե­ րի արդ­յուն­քում ա­վե­լաց­

ված ար­ժե­քի հար­կի գծով հար­կա­յին հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րի պար­զե­ցու­մը, ո­րոշ ապ­րան­քա­տե­սակ­նե­ րի գծով ակ­ցի­զա­յին հար­ կի հաշ­վար­կու­մը և վ­ճա­րու­ մը, պրոգ­րե­սիվ ե­կամ­տա­ յին հար­կա­յին հա­մա­կար­գի ներդ­րու­մը, սուբ­յեկտ­նե­րի հա­մար հարկ­ման հա­մա­ կար­գի բա­րե­լա­վու­մը։ Դ­րա­կան զար­գա­ցում ­ն ե­րի թվում նշվում է նաև 2012թ. հար­կա­յին և մաք­սա­յին ծա­ ռա­յու­թյուն­նե­րի վեբ­կայ­քե­րի փո­փո­խու­թյու­նը՝ նոր մո­տե­ ցում ­ն ե­րի և տեխ­նո­լո­գիա­ նե­րի կի­րառ­մամբ։  n


| № 32 (272), երեքշաբթի, մարտի 12, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն Մար­գի­նա­լա­ցու­մ Ա­զա­տու­թյան հրա­պա­րա­կում հա­ցա­դուլի նստած Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նին մար­տի 11-ին, ի թիվս այլ քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րի, այ­ցե­լել ու իր զո­ րակ­ցու­թյուն է հայտ­նել նաև ՀԺԿ նա­խա­գահ Ս­տե­փան Դե­միրճ­յա­նը: Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նի նկատ­մամբ ՀԱԿ ա­ռաջ­նորդ Լևոն Տեր-­Պետ­րոս­ յա­նի ու­նե­ցած ար­հա­մար­հա­կան վե­րա­բեր­մուն­քի և ն­րա պայ­քա­րի՝ ըստ էու­թյան մերժ­ման ֆո­նին Ս­տե­փան Դե­միրճ­յա­նի այս քայ­լը ու­շագ­րավ է: Տ­պ ա­վո­ր ու­թ յուն է, որ Տեր-­Պետ­ր ոս­յ ա­ն ն աս­ տի­ճ ա­ն ա­բ ար մար­գ ի­ն ա­լաց­վում է առն­վազն նախ­կ ին ՀԱԿ-ի տի­ր ույ­թ ում: Փետր­վա­ր ի 18-ի նա­խ ա­գա­հ ա­կ ան ընտ­ր ու­թ յուն­ն ե­ր ից հե­տ ո նրա որ­դեգ­ր ած դիր­ք ո­ր ո­շ ու­մ ը իր հա­մ ա­կ իր­ն ե­ր ի և թի­մ ա­կ ից­ն ե­ր ի բա­ն ա­կ ը ա­վե­լ ի ու ա­վե­լ ի է նոս­ րաց­ն ում: Տար­բ եր տրա­մ ա­չ ա­փ ի գոր­ծ իչ­ն եր, ո­ր ոնք ժա­մ ա­ն ա­կ ին բա­վա­կ ան ա­մ ուր կանգ­ն ած էին Լևոն Տեր-­Պետ­ր ոս­յ ա­ն ի կող­ք ին, հի­մ ա նրա քննա­դատ­ն երն են կամ առն­վազն լռում են: Իսկ Հայ ազ­գա­յ ին կոնգ­ր ե­ս ը կու­ս ակ­ց ա­կ ան տա­ն ի­ քի տակ հա­վա­ք ե­լու տերպետ­ր ոս­յ ա­ն ա­կ ան սցե­ նա­ր ը հեր­թ ա­կ ան ան­գամ նոս­ր աց­ր եց նրա թի­ մի շար­ք ե­ր ը: Նույ­ն իսկ ՀԱԿ ա­ռ աջ­ն որ­դ ին ան­ վե­ր ա­պ ա­հ ո­ր են վստա­հ ող «Հա­յ ոց հա­մ ազ­գա­յ ին շար­ժ ում» կու­ս ակ­ց ու­թ յան կո­ր ի­զ ը տրոհ­վեց: Այս ա­մ ե­ն ը տե­ղ ի ու­ն ե­ց ավ վեր­ջ ին եր­կ ու տա­ր ի­ն ե­ր ի ըն­թ աց­ք ում, իսկ վեր­ջ ին շրջա­ն ում տե­ղ ի ու­ն ե­ ցող գոր­ծ ըն­թ աց­ն ե­ր ը պար­զա­պ ես եզ­ր ա­փ ա­կ ում են Տեր-­Պե­տ­ր ոս­յ ա­ն ի մար­գ ի­ն ա­լաց­մ ան ա­ր ա­ր ը: Գ­ր ե­թ ե ան­հ ա­վա­ն ա­կ ան է, որ Հայ ազ­գա­ յին կոնգ­ր ե­ս ը կամ ՀՀՇ-ն լ­ք ած և Տեր-­Պ ետ­ րոս­յ ա­ն ին քննա­դա­տ ող յու­ր ա­ք անչ­յ ուր գոր­ ծիչ ան­պ այ­մ ան դա­վա­ճ ան կամ ծախ­ված լի­ նի: Ն­մ ան մաս­ս ա­յ ա­կ ան հիաս­թ ա­փ ու­թ յուն կա­ րող է տե­ղ ի ու­ն ե­ն ալ այն դեպ­ք ում, երբ լի­դե­ր ը հա­մ ա­պ ա­տ աս­խ ան ի­ր ա­վ ի­ճ ակ­ն ե­ր ում կա­յ աց­ նում է ոչ ա­դեկ­վատ ո­ր ո­շ ում ­ն եր, ո­ր ի արդ­ յուն­ք ում նրա ղե­կ ա­վա­ր ած կա­ռ ույ­ց ը սկսում է ինք­ն ափ­լուզ­վել: ՀԱԿ կու­սակ­ցու­թյան ստեղ­ծու­մը պար­զա­պես ի­րա­վի­ճա­կը փրկե­լու հու­սա­հատ փորձ էր, ո­րի հնա­րա­վոր արդ­յուն­քը խիստ ան­կան­խա­տե­սե­լի է: Ա­վե­լի ու ա­վե­լի ակն­հայտ է դառ­նում, որ նոր ստեղծ­վող ՀԱԿ կու­սակ­ցու­թյու­նը հա­զիվ թե այն­ պի­սի ազ­դե­ցու­թյուն ու­նե­նա քա­ղա­քա­կան գոր­ ծըն­թաց­նե­րի վրա, ինչ­պի­սին ու­ներ ՀԱԿ կու­սակ­ ցու­թյուն­նե­րի դա­շին­քը: Այս քայ­լով կա­րե­լի է փակ­ված հա­մա­րել 2007թ. Լևոն Տեր-­Պետ­րոս­յա­ նի գլխա­վո­րու­թյամբ գե­նե­րաց­րած հա­մա­ժո­ղովր­ դա­կան շարժ­ման է­ջը: Թեև հա­մա­ժո­ղովր­դա­կան շար­ժու­մը իր վերջ­նա­կան արդ­յուն­քին չհա­սավ, սա­կայն հսկա­յա­կան դրա­կան ազ­դե­ցու­թյուն ու­ նե­ցավ Հա­յաս­տա­նի հա­սա­րա­կա­կան-քա­ ղա­քա­կան զար­գա­ցում ­ն ե­րի վրա: n Դ.Մ.

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am, www.civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 11.03.2013թ. Տպաքանակը՝ 2000

Սուրբ Ա­թո­ռում՝ ա­ռանց սուրբ նպա­տակ­նե­րի Թա­թուլ Հա­կոբ­յան

2012

թ. օ­գոս­տո­սի վեր­ջե­րին, երբ Հ ո ւ ն­գ ա­ր ի ա ն Ադր­բե­ջա­նին ար­տա­հանձ­նեց մար­ դաս­պան Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վին, քննա­ դա­տու­թյան թի­րա­խում հայտն­վեցին նաև Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րու­թյունն ու նա­խա­րար Էդ­ վարդ Նալ­բանդ­յա­նը: Քն­նա­դա­տող­ նե­ րը պնդում էին, որ հայ դի­ վա­ նա­ գետ­ներն ու ան­ձամբ Նալ­բանդ­յա­նը տե­ղե­կաց­ված չեն ե­ղել, և միայն ար­ տա­հանձ­նու­մից օ­րեր ա­ռաջ են մա­ մու­լից ի­մա­ցել Բու­դա­պեշտ-­Բա­քու զազ­րե­լի գոր­ծար­քի մա­սին: Ի պա­տաս­խան քննա­դա­տու­թյուն­ նե­րի՝ հայ պաշ­տոն­յա­նե­րն ընդգ­ծում էին, որ ի­րենք տեղ­յակ են ե­ղել գոր­ծի ըն­թաց­քին, փոր­ձել են կան­խել Սա­ ֆա­րո­վի ար­տա­հանձ­նու­մը, սա­կայն չի ստաց­վել: Բա­ցի այդ՝ ֆի­նանս­նե­ րի պա­կա­սի պատ­ճա­ռով Հա­յաս­տա­ նը չի կա­րող աշ­խար­հի բո­լոր երկր­ նե­րում, այդ թվում՝ Հուն­գա­րիա­յում, դես­պա­նու­թյուն ու­նե­նալ: Ան­կաս­կած, Հա­յաս­տա­նը ՄԱԿ-ի ան­դամ բո­լոր 193 երկր­նե­րում դես­ պա­նու­թյուն­ներ ու­նե­նա­լու ֆի­նան­ սա­կան հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ ու դի­ վա­նա­գի­տա­կան նե­րուժ չու­նի: Բայց ե­թե ան­գամ Հա­յաս­տա­նը դես­պա­ նու­թյուն ու­նե­նար Բու­դա­պեշ­տում, ա­մե ­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ Հուն­ գա­րիա-Ադր­բե­ջան գոր­ծար­քը կկա­ յա­նար, և Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վը կվե­ րա­դառ­նար Բա­քու, քա­նի որ մար­ դաս­պա­նին ար­տա­հանձ­նե­լու ո­րո­շու­ մը քա­ղա­քա­կան էր: Հետևա­բար՝ այս հար­ցում Հա­յաս­տա­նի դի­վա­նա­գետ­ նե­րին և պաշ­տոն­յա­նե­րին քննա­դա­ տե­լը այն­քան էլ ար­դա­րաց­ված չէ: Մ­յուս կող­մից, երբ Հա­յաս­տա­ նը նոր դես­ պա­ նու­ թյուն է հիմ ­նում որևէ երկ­րում, ա­պա անհ­րա­ժեշտ է հայ հար­կա­տու­նե­րին բա­ցատ­րել, թե ին­չու է տվյալ երկ­րում կարևոր և ա­ռաջ­նա­յին դի­վա­նա­գի­տա­կան ներ­ կա­յա­ցուց­չու­թյուն ու­նե­նա­լը: Խոս­ քը, ան­կաս­կած, այն պե­տու­թյուն­նե­ րի մա­սին չէ, որ­տեղ դես­պա­նու­թյուն ու­նե­նա­լը պար­զա­պես պար­տա­դիր է՝ Վա­շինգ­տոն, Փա­րիզ, Բր­յու­սել, Մոսկ­վա, Թեհ­րան, Բեյ­րութ, Թ­բի­լի­ սի և այլն: Խոս­քը, օ­րի­նակ, Դա­նիա­ յի, Մեք­սի­կա­յի, Ին­դո­նե­զիա­յի, Վիետ­ նա­մի ու Վա­տի­կա­նի մա­սին է: 2013թ. մար­տի 7-ին Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը հա­վա­նու­թյուն է տվել «Սուրբ Ա­թո­ռում Հա­յաս­տա­նի դես­պա­նու­թյուն ստեղ­ծե­լու մա­սին» Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գա­հի հրա­մա­ նագ­րի նա­խագ­ծին: Ան­կաս­կած, Վա­տի­կա­նի հետ հա­ րա­բե­րու­թյուն­նե­րի խո­րա­ցու­մը չա­ փա­ զանց կարևոր է: Մ­ յուս կող­ մից, սա­կայն, Սուրբ Ա­թո­ռում դես­պա­նու­ թյուն հիմ ­ն ե­լու ո­րո­շու­մը ա­նակն­կալ էր: Հա­յաս­տա­նը 1990-ա­կան­նե­րից դես­պա­նու­թյուն ու­նի Ի­տա­լիա­յում: Սուրբ Ա­թո­ռում Հա­յաս­տա­նի դես­ պա­նու­թյու­նը ևս տե­ղա­կայ­ված կլի­նի Հ­ռո­մում, քա­նի որ Վա­տի­կան պե­տու­ թյու­նը Հ­ռո­մի տա­րած­քում է: Վա­տի­կա­նի և Ի­տա­լիա­յի միջև կնքված պայ­մա­նագ­րով՝ Ի­տա­լիա­ յում նշա­նակ­ված դես­պա­նը չի կա­րող դես­պան լի­նել նաև Վա­տի­կա­նում, և մինչև վեր­ջերս հա­մա­տե­ղու­թյան

2013թ. բյու­ջեով նա­ խա­տես­ված էր դես­ պա­նու­թյուն­ներ բա­ ցել Մեք­սի­կա­յում, Ին­դո­նե­զիա­յում և Վիետ­նա­մում, բայց ոչ Վա­տի­կա­նում: Ակն­հայ­տո­րեն, Սուրբ Ա­թո­ռում դես­ Ֆոտոլուր

Խմբագրական

կար­գով Փա­րի­զում Հա­յաս­տա­նի դես­պանն էր «ծած­կում» Վա­տի­կա­ նը: Առ­հա­սա­րակ, փոքր երկր­նե­րը մի քա­ղա­քում եր­կու դես­պա­նա­տուն ու­ նե­նա­լու շռայլ­ություն ի­րենց թույլ չեն տա­լիս: (Հե­տաքրք­րա­կան է, որ Մեծ Բ­րի­տա­նիան Վա­տի­կա­նի իր դես­պա­ նու­թյու­նը տե­ղա­կա­յել էր Ի­տա­լիա­ յում իր դես­պա­նու­թյան շեն­քում, ին­ չի առ­թիվ Սուրբ Ա­թո­ռը բո­ղո­քի նո­ տա էր հղել): Ֆի­նան­սա­կան և դի­վա­նա­գի­տա­ կան նե­րու­ժի պա­կա­սի պատ­ճա­ռով է, որ, օ­րի­նակ, Ա­թեն­քում Հա­յաս­ տա­նի դես­պա­նը հա­մա­տե­ղու­թյան կար­գով դես­պան է նաև Ալ­բա­նիա­ յում, Կիպ­րո­սում, Սեր­բիա­յում: Հա­ յաս­տա­նի մի շարք դես­պան­ներ հա­ մա­տե­ղու­թյան կար­գով դես­պան են նաև այլ երկր­նե­րում: Սա շատ բնա­ կան է, և ան­գամ հա­րուստ երկր­ներն են մեկ դես­պա­նու­թյու­նով «ծած­կում» մի քա­նի մայ­րա­քա­ղաք­ներ: Ա­վե­լին՝ անց­յալ տա­րի աշ­խար­հի հա­րուստ երկր­նե­րից Մեծ Բ­րի­տա­նիան և Կա­ նա­դան հա­մա­ձայ­նու­թյան ե­կան մի շարք երկր­նե­րում ի­րենց դի­վա­նա­ գի­տա­կան ներ­կա­յա­ցուց­չու­թյուն­նե­ րը միա­վո­րե­լու շուրջ: Ար­դեն հայտ­նի է նաև Վա­տի­կա­ նում Հա­յաս­տա­նի դես­պա­նի ա­նու­նը՝ Մի­քա­յել Մի­նաս­յան՝ փե­սան: Ակն­ հայ­տո­րեն, Սուրբ Ա­թո­ռում դես­պա­ նու­թյուն հիմ ­ն ե­լու ո­րո­շու­մը կա­յաց­ վել է հապշ­ տապ կար­ գով, ե­ թե չա­ սենք, որ այն բաց­վել է հենց Մի­նաս­ յա­նի հա­մար: 2013թ. բյու­ջեով նա­խա­տես­ված էր դես­պա­նու­թյուն­ներ բա­ցել Մեք­սի­կա­ յում, Ին­դո­նե­զիա­յում և Վիետ­նա­մում, բայց ոչ Վա­տի­կա­նում: Մեք­սի­կա­յում, Ին­դո­նե­զիա­յում և Վիետ­նա­մում դես­ պա­նատ­ներ բա­ցե­լու հա­մար պե­տա­ կան բյու­ջեից հատ­կաց­վել է ա­վե­լի քան 1 մի­լիոն դո­լար: Հա­յաս­տա­նը դես­պա­նատ­ներ սկսել է հիմ ­նել 1992-ից ի վեր: Այ­ սօր Հա­յաս­տա­նը դի­վա­նա­գի­տա­կան ներ­կա­յու­թյուն ու­նի աշ­խար­հի շուրջ չորս տասն­յակ երկր­նե­րում: Ո­րոշ դեպ­քե­րում խիստ վի­ճե­լի է դես­պա­ նու­թյուն­ներ ու­նե­նա­լու նպա­տա­կա­ հար­մա­րու­թյու­նը: Բե­րենք մեկ օ­րի­ նակ միայն: 2011թ. Հա­յաս­տա­նը դես­ պա­նու­թյուն բա­ցեց Դա­նիա­յում, իսկ դես­պան նշա­նակ­վեց 32-ամ­յա Հ­րաչ­ յա Ա­ղա­ջան­յա­նը, ո­րը դի­վա­նա­գի­ տա­կան փորձ չու­ներ, արտ­գործ­ նա­խա­րա­րու­թյան հա­մա­կար­գում չէր աշ­խա­տել: Տ­պա­վո­րու­թյուն էր ստեղծ­վում, որ Կո­պեն­հա­գե­նում Հա­ յաս­տա­նի դես­պա­նու­թյու­նը բաց­վում է հենց Հ­րաչ­յա Ա­ղա­ջան­յա­նի հա­մար:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:

լու ո­րո­շու­մը կա­յաց­ վել է հա­տուկ Մի­ նաս­յա­նի հա­մար:

Արդ­յոք Դա­նիան ա­ռաջ­նա­հերթ նշա­ նա­կու­թյո՞ւն ու­նի Հա­յաս­տա­նի հա­մար: Հա­յաս­տան-­Դա­նիա եր­կու տաս­նամ­ յակ­նե­րի դի­վա­նա­գի­տա­կան հա­րա­բե­ րու­թյուն­նե­րի պատ­մու­թյու­նը ցույց է տա­լիս, որ և՛ քա­ղա­քա­կան, և՛ տնտե­ սա­կան ո­լոր­տում հա­մա­գոր­ծակ­ցու­ թյու­նը ե­ղել է ցածր մա­կար­դա­կի վրա: Նույ­նը վե­րա­բե­րում է նաև Վա­տի­ կա­նին: Արդ­յոք հնա­րա­վոր չէ՞ր, որ Ի­տա­լիա­յում Հա­յաս­տա­նի դես­պա­նը հա­մա­տե­ղու­թյան կար­գով դես­պան լի­նի նաև Սուրբ Ա­թո­ռում. չէ՞ որ եր­կու տաս­նամ­յակ Փա­րի­զում Հա­յաս­տա­նի դես­պա­նը հա­մա­տե­ղու­թյան կար­գով դես­պան է ե­ղել նաև Վա­տի­կա­նում: 2013թ. պե­տա­կան բյու­ջեով Հա­ յաս­տա­նի արտ­գործ­նա­խա­րա­րու­ թյա­նը հատ­կաց­վել է ա­վե­լի քան 10,5 մի­ լիարդ դրամ կամ շուրջ 260 մի­ լիոն դո­լար: Ար­տերկ­րում Հա­յաս­տա­ նի դես­պա­նու­թյուն­նե­րի և ներ­կա­յա­ ցուց­չու­թյուն­նե­րի պահ­պան­ման հա­ մար այս տար­վա բյու­ջեով հատ­կաց­ վել է 7,6 մի­լիարդ դրամ կամ ա­վե­լի քան 18,5 մի­լիոն դո­լար: Հար­յու­րա­վոր հայ դի­վա­նա­գետ­ներ ի­րենց ըն­տա­նիք­նե­րով ժա­մա­նա­կա­ վո­րա­պես բնակ­վում են այլ պե­տու­ թյուն­նե­րում: Ն­րանց հա­մար վար­ ձա­կալ­ված բնա­կա­րան­նե­րի հա­մար վճար­վում է Հա­յաս­տա­նի բյու­ջեից՝ մեր՝ հար­կա­տու­նե­րի հաշ­վին: Ըստ մեր ու­նե­ցած տե­ղե­կու­թյուն­նե­րի՝ վար­ձա­կալ­ված ա­մե ­նա­թանկ բնա­ կա­րա­նը գտնվում է Փա­րի­զում, որ­ տեղ ժա­մա­նա­կին բնակ­վում էր այն ժա­մա­նակ­վա դես­պան, այ­սօր արտ­ գործ­նա­խա­րար Էդ­վարդ Նալ­բանդ­ յա­նը: Այդ նույն բնա­կա­րա­նում այ­ սօր բնակ­վում է Ֆ­րան­սիա­յում Հա­ յաս­տա­նի դես­պան Վի­գեն Չի­թեչ­յա­ նը: Բ­նա­կա­րա­նը գտնվում է Էյ­ֆել­յան աշ­տա­րա­կի հարևա­նու­թյամբ: Ա­մե ն ա­միս այդ բնա­կա­րա­նի հա­մար վճար­ վում է ա­ վե­ լի քան 6000 եվ­ րո: Ի դեպ՝ հա­վաս­տի տե­ղե­կու­թյուն­նե­ րով՝ Փա­րի­զում Հա­յաս­տա­նի դես­ պա­նա­տա­նը նախ­կին դես­պան Էդ­ վարդ Նալ­բանդ­յա­նը իր աշ­խա­տա­ սեն­յա­կի բա­նա­լին այդ­��ես էլ չի հանձ­նել ներ­կա­յիս դես­պա­նին, որ­ պես­զի Փա­րի­զում ե­ղած ժա­մա­նակ ին­քը միայն օգտ­վի դրա­նից: Ան­կաս­կած, հայ դի­վա­նա­գետ­նե­րը պետք է ար­ժա­նա­պա­տիվ աշ­խա­տա­ վարձ ստա­նան ու ա­պա­հով­ված լի­ նեն կեն­ցա­ղա­յին բար­վոք պայ­ման­ նե­րով: Սա­կայն, մյուս կող­մից, պաշ­ տո­նա­կան տվյալ­նե­րով՝ 36 տո­կոս աղ­քա­տու­թյան ցու­ցա­նիշ ու­նե­ցող Հա­յաս­տա­նի հա­մար այս մի­լիոն­նե­րը ճո­խու­թյուն են:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

պա­նութ­յուն հիմ ­ն ե­


№ 32 (272), երեքշաբթի, մարտի 12, 2013 թ. |

Տեսանկյուն | 3

Պու­տի­նի նվե­րը Հա­յաս­տա­նին Հայկ Խա­նում­յան

Ռ

ու­սաս­տա­նի նա­խա­ գահ Վ­լա­դի­միր Պու­տի­ նը խստաց­նում է աշ­խա­ տան­քա­յին միգ­րանտ­նե­րի մուտ­ քը Ռու­սաս­տան: Հա­մա­ձայն ՌԴ նա­խա­գա­հի ստո­րագ­րած հրա­ մա­նագ­րի՝ աշ­խա­տան­քա­յին միգ­րանտ­նե­րը պար­տա­վոր են քննու­թյուն հանձ­նել ռու­սաց լեզ­ վից, Ռու­սաս­տա­նի պատ­մու­թյու­ նից և օ­րենսդ­րու­թյու­նից: 2015թ. ու­ժի մեջ մտնող այս խստա­ցու­ մը չի վե­րա­բե­րի Մաք­սա­յին միու­ թյան մեջ մտած երկր­ նե­ րի քա­ ղա­քա­ցի­նե­րին: Մաք­սա­յին միու­ թյան մեջ այժմ, բա­ ցի ՌԴ-ից, մտնում են Ղա­զախս­տա­նը և Բե­լա­ռու­սը: Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թյան հա­մար ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րի ար­ տագ­նա աշ­խա­տանքն ա­ռանց­ քա­յին նշա­նա­կու­թյուն ու­նի երկ­ րի հա­մար: Ա­վե­լին՝ տնտե­սու­ թյու­նը մե­ծա­պես կախ­ված է դրա­ նից, և ի­ զուր չէ, որ իշ­ խա­ նու­թյուն­նե­րը բա­վա­կան ան­ տար­բեր են ար­տա­գաղ­թի նկատ­մամբ, իսկ հրա­պա­րա­կա­ յին ո­րոշ ե­լույթ­նե­րում նույ­նիսկ կողմ են ար­տա­հայտ­վում դրան: ՌԴ-ից տրանս­ֆեր­տա­յին կախ­ ման մեջ են նաև Ղր­ղըզս­տա­նի և

Տա­ջիկս­տա­նի տնտե­սու­թյուն­նե­ րը: Ռու­սաս­տանն էլ ո­րո­շել է օգ­ տա­գոր­ծել այդ կախ­վա­ծու­թյունն այս երկր­նե­րին նոր պար­տա­վո­ րու­թյուն­նե­րով ի­րեն կա­պե­լու հա­մար: Այս­պի­սով՝ Հա­յաս­տա­նի առջև լուրջ մար­տահ­րա­վեր է ծա­ ռա­նում. զրկվել տրանս­ֆերտ­նե­ րից այն­քան էլ հեշտ չէ ա­ռա­ջա­ նա­լիք գոր­ծազր­կու­թյան պատ­ ճա­ռով, իսկ Մաք­սա­յին միու­թյուն մտնելն է կվա­տաց­նի հա­րա­բե­ րու­թյուն­նե­րը ԵՄ-ի հետ: Հա­յաս­տա­նի ներ­կա իշ­խա­ նու­ թյունն ան­ զոր է նոր աշ­ խա­ տա­տե­ղեր ստեղ­ծել՝ ա­նարդ­յու­ նա­վետ կա­ռա­վար­ման, մե­նաշ­ նորհ­նե­րի և այլ պատ­ճառ­նե­րով ու կրճատ­վող ներդ­րում ­ն ե­րի և դ­րա­մաշ­նորհ­նե­րի ֆո­նին: Ժա­մա­նա­կին հա­յաս­տան­յան պաշ­տոն­յա­նե­րը գլուխ էին տա­ նում ար­տագ­նա աշ­խա­տանքն ար­դա­րաց­նող ի­րենց պատ­ճա­ ռա­բա­նու­թյուն­նե­րով. ի­մա ա­շ­ խա­տու­ժը ևս­ ապ­րանք է, ո­րը մենք ար­տա­հա­նում ենք մի­ջազ­ գա­յին շու­կա: Ընդ­հան­րա­պես, ար­ժա­նա­պա­տիվ երկր­ներն աշ­ խա­տուժ չեն ար­տա­հա­նում, միշտ էլ եր­րոր­դա­կան երկր­ներն են, ո­րոնց մարդ­կա­յին նե­րուժն օգ­տա­գործ­վում է այլ երկր­նե­րի կող­մից, սա­կայն հար­ցը միայն սա չէ: Ժա­մա­նա­կին ա­կա­դե­մի­

Հա­յաս­տա­նի իշ­ խա­նու­թյուն­նե­րը, Մաք­սա­յին միու­ թյուն մտնե­լուց բա­ցի, այլ տար­ բե­րակ­ներ էլ ու­ նեն. օ­րի­նակ՝ հայ աշ­խա­տա­վոր­նե­ րին ուղ­ղոր­դել դե­պի Թուր­քիա­յի կամ, ա­սենք, ԱՄԷ-ի աշ­խա­ տան­քա­յին շու­կա:

կոս Ա­բել Ա­ղան­բեկ­յ անն ա­ռա­ ջար­կում էր կազ­մա­կերպ­ված ձևով ա­նել աշ­խա­տու­ժի վա­ճառ­ քը: Այ­սինքն՝ ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյան մաս­նակ­ցու­թյամբ ստեղ­ծել խո­ շոր շի­նա­րա­րա­կան կազ­մա­կեր­ պու­թյուններ, ո­րը/ո­րոնք կու­նե­ նա­յին շի­նան­յու­թե­րի ար­տադ­ րու­թյուն, կմաս­նակ­ցեին խո­ շոր շի­նա­րա­րա­կան տեն­դեր­նե­րի Ռու­սաս­տա­նում և ի­րենց հայ աշ­ խա­տա­կից­նե­րով կմաս­նակ­ ցեին տար­բեր աշ­խա­տանք­նե­րի: Այդ­պի­սով թե՛ կազ­մա­կերպ­ված բնույթ կստա­նար ար­տագ­նա աշ­ խա­տան­քը, թե՛ հայ աշ­խա­տա­ վոր­նե­րի շա­հե­րը պաշտ­պան­ված

կլի­նեին: Սա­կայն Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը խոր­հուրդ­նե­ րի կա­րիք չի զգում: Պու­տին­յան միգ­րա­ցիոն խստա­ ցում ­ն ե­րը կա­րող են բե­րել նրան, ին­չից ա­մե­նա­շատ վա­խե­նում էր վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­ նը: Բո­ղո­քա­վոր և գոր­ծա­զուրկ զանգ­վա­ծը կմնա Հա­յաս­տա­նում և հե­ղա­փո­խու­թյուն կա­նի: Սա կլի­նի Պու­տի­նի լա­վա­գույն նվե­րը «բա­րե­կամ հայ ժո­ղովր­դին»: Իսկ Հա­յաս­տա­նին հենց սա էլ պետք է՝ հե­ղա­փո­խու­թյուն, ո­րը Սարգս­յան­նե­րի նման պե­տա­կան գոր­ծիչ­նե­րին կթող­նի լու­սանց­ քում, ին­չը նպաս­տա­վոր պայ­

ման­ներ կստեղ­ծի Հա­յաս­տա­նում գոր­ծա­րա­րու­թյան զար­գաց­ման, հետևա­բար՝ աշ­խա­տա­տե­ղե­ րի ստեղծ­ ման հա­ մար, ո­ րը հայ մար­դուն գաղ­թա­կան չի սար­քի՝ իր մի կտոր հա­ցը վաս­տա­կե­լու հա­մար: Ի­հար­կե, Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­ նու­թյուն­նե­րը, Մաք­սա­յին միու­ թյուն մտնե­լուց բա­ցի, այլ տար­ բե­րակ­ներ էլ ու­նեն. օ­րի­նակ՝ հայ աշ­խա­տա­վոր­նե­րին ուղ­ղոր­դել դե­պի Թուր­քիա­յի կամ, ա­սենք, Ա­րա­բա­կան Միաց­յալ Է­մի­րու­ թյուն­նե­րի աշ­խա­տան­քա­յին շու­ կա: Ե­ թե միայն հասց­ նեն վե­ րապ­րո­ֆի­լա­վոր­վել…  n

Րաֆ­ֆին կլա­նում էր ձայ­նե­րը, բայց «հաղ­թեց» Սեր­ժը Իռ­լան­դա­ցի դի­տոր­դի բա­ցա­հայ­տու­մը Նա­խա­գա­հո­ղը և թիմն ան­ ցան ձայ­նե­րի հաշ­վար­կին: Այս ան­գամ ևս­ա­մե ն ինչ ար­վեց հա­ մա­ձայն ցու­ցում ­ն ե­րի: Նա­խա­ գա­հո­ղը ցույց տվեց բո­լո­րին, այդ թվումч մեզ, մեր թարգ­ման­ չին, մեր վա­րոր­դին, ինչ­պես նաև գոր­ծող նա­խա­գա­հի վստահ­ված ան­ձին ծրա­րից հան­վող յու­րա­ քանչ­յուր քվեա­թեր­թիկ: Ան­մի­ջա­պես պարզ դար­ձավ, որ Րաֆ­ֆին կլա­նում է ձայ­նե­րը: Սա հա­րու­ցեց տե­ղա­ցի ներ­կա­նե­ րի զար­ման­քը: Ի­րոք, ո­րոշ չա­փով շփո­թեց­նող էր այն, որ գրե­թե յու­ րա­քանչ­յուր ձայն Րաֆ­ֆիի օգ­ տին էր: Ե­զա­կի դեպ­քերում, երբ ձայ­նը տրված էր գոր­ծող նա­խա­ գա­հի օգ­տին, տե­ղա­ցի ո­րոշ ներ­ կա­ներ թեթևա­կի ծի­ծա­ղում էին: Եվ այս­պես շա­րու­նակ՝ գրե­թե բո­լոր տրված ձայ­նե­րը Րաֆ­ֆիի օգ­տին էին: Գոր­ծող նա­խա­գա­հի վստահ­ված ան­ձը հա­շի­վը պա­ հում էր շատ մե­ թո­ դիկ կեր­ պով, և ես նրա հաշ­վար­կից շատ պար­ զո­րոշ տե­սա, որ Րաֆ­ֆին ան­հա­ մե­մատ ա­ռաջ էր: Մո­տա­վո­րա­ պես 21:15-ին տեքստ ու­ղար­կե­ցի իմ ղե­կա­վա­րին՝ ա­սե­լու, որ ձայ­ նե­ րի 30%-ը հաշ­ վարկ­ ված է, և մո­տա­վո­րա­պես 3/1 հա­րա­բե­րակ­ ցու­թյամբ Րաֆ­ֆին ա­ռաջ է: Այդ պա­հին և մինչ մենք կլքեինք տե­ղա­մա­սը, ան­վա­վեր քվեա­թեր­ թիկ­նե­րը հայ­տա­րար­վում էին: Օ­րի­նակ՝ մեկ քվեա­թեր­թիկ հա­ մար­վեց ան­վա­վեր այն պատ­ճա­ ռով, որ ընտ­րո­ղը նշում էր ա­րել բո­լոր թեկ­նա­ծու­նե­րի օգ­տին՝ բա­ ցա­ռու­թյամբ գոր­ծող նա­խա­գա­հի: Մեկ այլ քվեա­թեր­թիկ հա­մար­վեց

ան­վա­վեր, քան­զի ընտ­րո­ղը նշում էր ա­րել, որ քվեար­կում է նա­խորդ ընտ­րու­թյուն­նե­րին մաս­նակ­ցած թեկ­նա­ծո­ւի օգ­տին: Ո­րոշ քվեա­ թեր­թիկ­ներ էլ հա­մար­վե­ցին ան­ վա­վեր, քան­զի այս կամ այն թեկ­ նա­ծո­ւի օգ­տին նշու­մը ճիշտ չէր ար­ված կամ քվեա­թեր­թի­կում բա­ ցա­կա­յում էր որևէ նշում: Իմ հաշ­ վար­ կով 20:00-ից մինչև 22:00-ն ըն­կած ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում, երբ մենք գնա­ ցինք ԸԸՀ, ան­ վա­ վեր քվեա­թեր­թիկ­նե­րի թիվն անց­ նում էր 10-ը: ՏԸՀ-ն լ­քե­լու պա­հին մենք հա­ մա­կար­ծիք էինք, որ ձայ­նե­րի 35%-ը հաշ­վարկ­ված է, և մո­տա­ վո­րա­պես 3/1 հա­րա­բե­րակ­ցու­ թյամբ Րաֆ­ ֆին ա­ ռաջ է: Մենք գնա­ցինք Եղ­վար­դի թիվ 26 ԸԸՀ և ներ­կա­յա­ցանք ԸԸՀ թի­մի ն: Այս­տեղ հաշ­վար­կի տե­ղի պայ­ ման­նե­րը հե­ռու էին կա­տար­յալ լի­նե­լուց: Այն բաղ­կա­ցած էր եր­ կու սեն­յակ­նե­րից, ո­րոնք միմ­յան­ ցից բա­ժան­ված էին մի­ջանց­քով, ին­չը նշա­նա­կում է, որ ես մնա­ցի այն սեն­յա­կում, որ­տեղ նա­խա­ գա­հը և փոխ­նա­խա­գահն ըն­դու­ նում էին արդ­յունք­նե­րով ե­կած ՏԸՀ թի­մե­րին: Իմ գոր­ծըն­կեր Հեդան մնաց այն սեն­յա­կում, որ­ տեղ քար­տու­ղա­րը մուտ­քագ­րում էր տար­բեր ար­ձա­նագ­րու­թյուն­ նե­րի տվյալ­նե­րը: ԸԸՀ թիմն ինձ հետ քիչ հա­ մա­գոր­ծակ­ցեց այն ա­ռու­մով, որ նրանք ինձ, ինչ­ պես նաև ի­ րենց ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րով ե­կող ՏԸՀ թի­մե­րին որևէ տե­ղե­կու­ թյուն չտրա­մադ­րե­ցին: Տա­րա­ ծու­թյան պա­կա­սը դժվա­րու­թյուն հա­րու­ցեց ինձ հա­մար որևէ բան տես­նե­լու ա­ռու­մով: Ես ստիպ­

ված էի տե­ղե­կու­թյուն խնդրել ա­մե ն ան­գամ, երբ ցան­կա­նում էի: Իմ թարգ­ մա­ նիչն ու վա­ րոր­ դը մատ­նան­շե­ցին, որ թիմն ինչոր չա­փով ան­հան­գիստ է զգում ի­րեն մեր ներ­կա­յու­թյու­նից: Երբ ե­ կան թիվ 26/1-ի արդ­ յունք­նե­րը, ես հատ­կա­պես հե­ տաքրքր­վե­ցի և խնդ­րե­ցի արդ­ յուն­քը: Հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան չհան­դի­պե­ցի, սա­կայն իմ թարգ­ ման­չին հա­ջող­վեց տես­նել ար­ ձա­նագ­րու­թյու­նը: Նա նշեց, որ գոր­ծող նա­խա­գա­հը հաղ­ թել է Րաֆ­ֆիին մո­տա­վո­րա­ պես 382/302 հա­րա­բե­րակ­ցու­ թյամբ: Ես ապ­ շել էի այս ակն­ հայտ շրջա­դար­ձից, ո­րը տե­ղի էր ու­նե­ցել մեր՝ տե­ղա­մա­սը լքե­լուց հե­տո: Ես ա­պարդ­յուն փոր­ձե­ցի ստա­նալ լրա­ցու­ցիչ տե­ղե­կատ­ վու­թյուն: Այ­նո­ւա­մե ­նայ­նիվ, իմ թարգ­մա­նիչն ա­սաց՝ նկա­տել է, որ ար­ձա­նագ­րու­թյու­նում ան­վա­ վեր քվեա­թեր­թիկ­նե­րի թի­վը զրո է: Սա ինձ ամ­ բող­ ջո­ վին հան­ կար­ծա­կիի բե­րեց, և ես խնդրե­ ցի իմ թարգ­ման­չին տեղ­յակ պա­ հել նա­խա­գա­հո­ղին իմ զար­ման­ քի մա­սին: Այդ ժա­մա­նա­կից ի վեր մինչև մո­տա­վո­րա­պես ա­ռա­ վոտ­ յան 3:30-ը, երբ մենք վեր­ ջաց­րինք տվյալ­նե­րի աղ­յու­սա­կի կազմ­ման դի­տար­կու­մը, ինձ հետ քիչ կամ ընդ­հան­րա­պես չհա­մա­ գոր­ծակ­ցե­ցին: Ես վերջ­նա­կա­նո­ րեն խնդրե­ցի տես­նել գրա­վոր վերջ­նա­կան արդ­յուն­քը, սա­կայն նա­խա­գա­հո­ղը մեր­ժեց: Ես հան­ դի­պե­ցի իմ գոր­ծըն­կեր Հե­դա­յին, ո­րը գո­հու­նա­կու­թյուն հայտ­նեց կող­քի սեն­յա­կում տե­ղի ու­նե­ցա­ ծի, այն է՝ տվյալ­նե­րի մուտ­քագր­ ման կա­պակ­ցու­թյամբ: Ես ա­ռա­

«Ինչ­պե՞ս կա­րող են ան­վա­վեր քվեա­թեր­թիկ­նե­րը դառ­նալ վա­վեր»,– հար­ցադ­րում է ա­նում իռ­լան­դա­ցի AP

‹‹‹ էջ 1

ջար­կե­ցի նրան նա­խա­գա­հո­ ղից խնդրել ար­ձա­նագ­րու­թյան կրկնօ­րի­նա­կը: Նո­րից, սա­կայն, նա մեր­ժեց՝ օ­դում թա­փա­հա­րե­ լով ձեռ­քե­րը: Մենք հարց­րինք՝ արդ­յոք նրանք հրա­պա­րա­կե­լու են արդ­յունք­նե­րը, և պա­տաս­ խա­նը ե­ղավ՝ ա­ռա­վոտ­յան: Ան­ մի­ջա­պես դուրս ե­կանք: Մենք լրաց­րե­ցինք ԵԱՀԿ ձևա­թուղ­թը՝ գի­շեր­վա ըն­թաց­քում մշտա­կան կա­պի մեջ լի­նե­լով նրանց հետ: Ես 32 տա­րի է՝ քա­ղա­քա­կա­ նու­թյամբ եմ զբաղ­վում այս­տեղ՝ Իռ­լան­դիա­յում՝ մաս­նակ­ցե­լով և հաղ­թե­լով յու­րա­քանչ­յուր ընտ­ րու­թյուն, ո­րոն­ցում ես ան­ձամբ պայ­քա­րել եմ: Իմ կու­սակ­ցու­ թյան կող­մից ներ­կա­յաց­ված լի­ նե­լով՝ ե­ղել եմ ընտ­րու­թյուն­նե­րի

դի­տոր­դը:

խորհր­դի տնօ­րեն ազ­գա­յին և տե­ ղա­կան մա­կար­դա­կում: Ես նման բա­նի եր­բեք ա­կա­նա­տես չեմ ե­ղել: Իմ փոր­ձը ցույց է տա­լիս շե­ղում, երբ ես տես­նում եմ մի բան, և տե­ ղի է ու­նե­նում մի տա­րօ­րի­նակ բան, ո­ րը շրջում է ընտ­ րու­ թյան արդ­յունքն այն բա­նից հե­տո, երբ մենք լքե­ցինք թիվ 26 ՏԸՀ-ը: Ինչ­ պես Ձեզ հա­ վաս­ տե­ ցի, ես զգում եմ, որ այս հաշ­ վար­ կը պետք է ամ­բող­ջո­վին վե­րաքնն­վի: Ես չեմ կա­րո­ղա­ցել հաս­կա­նալ այն ժա­ մա­նակ և մինչ այժմ՝ ինչ­պես կա­ րող են ան­վա­վեր քվեա­թեր­թիկ­ նե­րը դառ­նալ վա­վեր: Լ­րա­ցու­ցիչ տե­ղե­կատ­վու­թյան կա­րի­քի դեպ­քում խնդրում եմ չվա­րա­նել և կապ հաս­տա­տել ինձ հետ:  n


| № 32 (272), երեքշաբթի, մարտի 12, 2013 թ.

4 | Project Syndicate

Ամ­բար­տակ­ներն ու ջրա­յին գե­րիշ­խա­նու­թյունն Ա­սիա­յում Չի­նաս­տա­նը փա­կում է «ջրի ծո­րակ­նե­րը» դե­պի հարևան երկր­ներ

Չի­նաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը երկ­րի տա­րած­քից դե­պի այլ երկր­ներ հո­սող գե­տե­րի վրա նոր խո­շոր ամ­բար­տակ­ներ կա­ ռու­ցե­լու պլան­ներ է ներ­կա­յաց­ րել՝ կար­ծես ա­պա­ցու­ցե­լով, որ Ա­սիա­յի ա­մե ­նա­մեծ մար­տահ­ րա­վե­րը ա­վե­լի ու ա­վե­լի հաս­ տա­տա­կամ դար­ձող Չի­նաս­ տա­նին դի­մագ­րա­վելն է: Չի­ նաս­տա­նի Պե­տա­կան խորհր­ դի՝ ստո­րին հո­սան­քի երկր­նե­րի մտա­հո­գու­թյուն­ներն ար­հա­մար­ հե­լու և միա­կող­մա­նիո­րեն գոր­ ծե­լու ո­րո­շու­մը ցույց է տա­լիս, որ Ա­սիա­յի հիմ ­ն ա­կան խնդի­րը ոչ թե Չի­նաս­տա­նի վե­րել­քին հար­ մար­վելն է, այլ նրա ա­ռաջ­նորդ­ նե­րին հա­մո­զե­լը հարևան երկր­ նե­րի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը ինս­տի­տու­ցիո­նա­լի­զաց­նե­լու: Չի­նաս­տա­նը Ա­սիա­յի աշ­խար­ հագ­րա­կան կենտ­րո­նում է և ծո­ վա­յին ու ցա­մա­քա­յին սահ­ման­ ներ ու­նի 20 երկր­նե­րի հետ, ուս­ տի ա­ռանց Չի­նաս­տա­նի մաս­ նակ­ցու­թյան՝ անհ­նար է օ­րեն­քի վրա հիմն­ված ռե­գիո­նալ կար­ գու­կա­նոն հաս­տա­տել: Իսկ ինչ­ պե՞ս կա­րե­լի է Չի­նաս­տա­նին ներգ­րա­վել դրա­նում: Այս խնդիրն ա­ ռա­ վել վտան­ գա­վոր է Ա­սիա­յի սահ­ման հա­ տող գե­ տե­ րի շուրջ, որ­ տեղ Չի­ նաս­տա­նը ջրա­յին պա­շար­նե­ րի նկատ­մամբ գե­րիշ­խող դիրք է զբա­ղեց­րել (նմա­նօ­րի­նակ գե­ րիշ­խա­նու­թյուն այլ աշ­խար­ հա­մա­սե­րում չկա)՝ բռնակ­ցե­ լով մի­ջազ­գա­յին խո­շոր գե­տե­ րի վե­րին հո­սան­քի շրջան­նե­ րը՝ Տի­բե­թի բարձ­րա­վան­դա­կը և Սինցզ­յ ա­նը, և աշ­խա­տանք­ներ է տա­նում սահ­ման հա­տող ջրա­ հոս­քե­րը խո­տո­րե­լով ամ­բար­ տակ­նե­րի, ջրամ­բար­նե­րի, ար­ հես­տա­կան լճե­րի, ո­ռոգ­ման հա­ մա­կար­գե­րի և այլ կա­ռույց­նե­րի մի­ջո­ցով: Չի­նաս­տա­նը, որ­տե­ղից շատ ա­վե­լի սահ­ման հա­տող գե­ տեր են սկիզբ առ­նում, քան որևէ այլ երկ­րից, իր՝ ամ­բար­տակ­ներ կա­ռու­ցե­լու ծրագ­րի ու­շադ­րու­ թյու­նը ամ­բար­տակ­նե­րով հա­գե­ ցած ներ­քին գե­տե­րից տե­ղա­փո­ խել է մի­ջազ­գա­յին գե­տե­րի վրա, այն դեպ­քում, երբ նա ար­դեն իսկ ա­վե­լի շատ խո­շոր ամ­բար­տակ­ ներ ու­նի, քան մնա­ցած ամ­բողջ աշ­խար­հը: Չի­նաս­տա­նի ամ­բար­տակ­նե­րի մեծ մա­սը բազ­մա­ֆունկ­ցիո­նալ է. ար­տադ­րում է է­լեկտ­րաէ­ներ­ գիա և բա­վա­րա­րում ար­տադ­

րու­թյան, հան­քար­դյու­նա­բե­րու­ թյան, ո­ռոգ­ման և քա­ղա­քա­յին ջրա­մա­տա­կա­րար­ման պա­հանջ­ նե­րը: Իր ամ­բար­տակ­նե­րի թի­վը մե­ծաց­նե­լով՝ Չի­նաս­տանն այ­սօր ոչ միայն կա­ րող է պար­ ծե­ նալ իր գեր­խո­շոր ամ­բար­տակ­նե­րի թվով, այլև նրա­ նով, որ այ­ սօր նա հիդ­րոէ­ներ­գիա­յի ար­տադ­ րու­թյու­նում աշ­խար­հի ա­ռա­ջա­ տարն է և ու­նի 230 գի­գա­վատտ հզո­րու­թյուն: Պե­տա­կան խոր­հուր­դը, նպա­ տակ ու­նե­նա­լով ա­վե­լի մե­ծաց­ նել երկ­րի հէ­կե­րի՝ ա­ռանց այն էլ մեծ ար­տադ­րա­կան հզո­րու­թյուն­ նե­րը հա­վել­յալ 120 գի­գա­վատ­ տով, ծրագ­րում է ևս 54 ամ­բար­ տակ կա­ռու­ցել՝ բա­ցի նրան­ցից, որ ար­ դեն գտնվում են կա­ ռուց­ ման փու­ լում՝ որ­ պես «կարևո­ րա­գույն շի­նա­րա­րա­կան նա­ խագ­ծեր» է­ներ­գե­տիկ հատ­վա­ծի մինչև 2015թ. վե­րա­նայ­ված պլա­ նի հա­մա­ձայն: Ամ­բար­տակ­նե­րի մեծ մա­սի կա­ռու­ցու­մը նա­խա­ տես­ված է երկ­րի՝ կեն­սա­բազ­ մա­զա­նու­թյամբ հա­րուստ հա­ րավ-արև­մուտ­քում և ս­պառ­նա­ լիք է բնա­կան է­կո­հա­մա­կար­գե­ րի և տե­ղաբ­նիկ ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մշա­կույ­թի հա­մար: 2006թ. «Ե­րեք կիր­ճե­րի» ամ­ բար­տակ­նե­րի (խո­շո­րա­գույնն աշ­խար­հում) շի­նա­րա­րու­ թյան ա­վար­տով պայ­մա­նա­վոր­ ված բնա­պահ­պա­նա­կան լուրջ հետևանք­նե­րից հե­տո ամ­բար­ տակ­նե­րի կա­ռուց­ման ծրագ­ րի դան­դա­ղու­մից հե­տո Չի­նաս­ տանն այ­սօր շտա­պում է կա­ռու­ ցել հսկա­յա­կան ամ­բար­տակ­նե­ րի նոր սե­րունդ: Այն ժա­մա­նակ, երբ ամ­բար­տակ­նե­րի շի­նա­րա­ րու­թյու­նը հիմ ­ն ա­կա­նում դա­դա­ րեց­վել է Արև­մուտ­քում և ա­վե­լի ու ա­վե­լի մեծ դի­մադ­րու­թյան է ար­ժա­նանում ժո­ղովր­դա­վա­րա­ կան այն­պի­սի երկր­նե­րում, ինչ­ պի­ սիք են Ճա­ պո­ նիան և Հնդ­ կաս­տա­նը, Չի­նաս­տա­նը կմնա որ­պես մե­գաամ­բար­տակ­նե­րի նա­խագ­ծե­րի հա­մաշ­խար­հա­յին կո­րի­զը: Ն­ման նա­խագ­ծերն ընդգ­ծում են զրո­յա­կան գու­մա­րի [խա­ղե­ րում, որ­ տեղ շա­ հած և պարտ­ ված գու­մա­րի հան­րա­գու­մա­րը զրո է] մեն­թա­լի­տե­տը, ո­րը, դա­ տե­լով ա­մե ­նից, բնու­թագ­րում է Չի­նաս­տա­նի ջրա­յին ռազ­մա­վա­ րու­թյան հաշ­վարկ­նե­րը: Իր՝ էթ­ նի­կա­կան փոք­րա­մաս­նու­թյուն­ նե­րով բնա­կեց­ված մերձ­սահ­մա­

japanfocus.org

Սահ­մա­նը հա­տող ջրա­հոս­քե­րի օգ­տա­գործ­ման շուրջ վե­ճե­րը լուրջ խնդիր են աշ­խար­հի տար­բեր տա­րա­ծաշր­ջան­նե­րում, այդ թվում՝ Հա­յաս­տա­նի հարևան Թուր­քիա­յում, որն իր տա­րած­ քից սկիզբ առ­նող գե­տե­րի վրա միա­կող­մա­նիո­րեն հիդ­րոէ­ներ­ գե­տիկ նա­խագ­ծեր է ի­րա­կա­նաց(րել)նում: Մի­ջազ­գա­յին գե­տե­ րի օգ­տա­գործ­ման խնդի­րը սուր ար­տա­հայտ­ված է նաև Չի­նաս­ տա­նի՝ հարևան­նե­րի հետ ու­նե­ցած հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում: Շուրջ 1,5 մի­լիարդ բնակ­չու­թյուն ու­նե­ցող Չի­նաս­տա­նը իր տա­րած­քի ջրերն օգ­տա­գոր­ծում է միա­կող­մա­նիո­րեն՝ ա­ռանց հաշ­վի առ­նե­ լու ներ­քին հո­սան­քի երկր­նե­րի, այդ թվում՝ 1 մի­լիար­դից ա­վե­լի բնակ­չու­թյուն ու­նե­ցող Հնդ­կաս­տա­նի շա­հե­րը: Խնդ­րի վե­րա­բեր­ յալ Project Sydicate կայ­քում հոդ­ված է հրա­պա­րա­կել Ն­յու Դե­լիի Քա­ղա­քա­կան հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի կենտ­րո­նի պրո­ֆե­սոր Բ­րահ­ մա Չե­ լա­ նին (Brahma Chellaney), ո­ րը այդ թե­ մա­ յով հրա­ պարակ­ ված «Ջուր. Ա­սիա­յի նոր մար­տա­դաշ­տը» գրքի հե­ղի­նակն է:

Աշ­խար­հի խո­շո­րա­գույն՝ «Ե­րեք կիր­ճե­րի» ամ­բար­տա­կը Յանց­զիի վրա 22 500 մե­գա­վատտ հզո­րութ­յուն ու­նի:

նա­յին տա­րածք­նե­րում մե­գաամ­ բար­տակ­նե­րի ծրագ­րեր սկսե­լով՝ Չի­նաս­տա­նը ձգտում է տի­րա­ նալ այդ գե­տե­րի ջրե­րին, մինչև դրանք կհա­տեն սահ­մա­նը: Ա­սիան, ո­րը բնակ­չու­թյան մեկ շնչին ընկ­նող քաղց­րա­համ ջրի ցու­ցա­նի­շով ա­մե ­նա­ցա­մաք աշ­ խար­հա­մասն է, ջրա­յին տագ­ նապ­նե­րը հաղ­թա­հա­րե­լու նոր­ մա­տի­վա­յին հա­մա­կար­գի, ինչ­ պես նաև ա­րագ տնտե­սա­կան աճ և է­կո­լո­գիա­կան կա­յու­նու­ թյուն ա­պա­հո­վե­լու կա­րիք ու­նի: Այ­դու­հան­դերձ, Չի­նաս­տա­նը շա­ րու­նա­կում է մնալ դրա խո­չըն­դո­ տը՝ հրա­ժար­վե­լով որևէ հարևա­ նի հետ ջրե­ րի բա­ ժան­ ման շու­ րը որևէ հա­մա­ձայ­նագ­րից և ա­ռանձ­նա­պես մեծ ա­ջակ­ցու­ թյուն չցու­ցա­բե­րե­լով ռե­գիո­նալ մա­կար­դա­կով ի­րա­վա­նոր­մա­տի­ վա­յին կար­գա­վոր­ման բա­զա­յի ստեղծ­մա­նը, քա­նի որ ցան­կա­ նում է պահ­ պա­ նել իր ռազ­ մա­ վա­րա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյու­նը մի­ջազ­գա­յին ջրա­հոս­քե­րի վրա: Նոր հաս­տատ­ված բազ­մա­ թիվ ամ­բար­տակ­նե­րից հին­ գը կա­ռուց­վե­լու է Սա­լո­ւին, ե­րե­ քը՝ Բ­րահ­մա­պուտ­րա և եր­կու­սը՝ Մե­կոնգ գե­տե­րի վրա: Չի­նաս­ տանն ար­դեն իսկ վեց մե­գաամ­ բար­տակ է կա­ռու­ցել Մե­կոն­ գի վրա, ո­րը Հա­րա­վարևել­յան Ա­սիա­յի մայր­ցա­մա­քա­յին հատ­ վա­ծի կեն­սա­կան ե­րակն է, ո­րոն­ ցից մե­կը վեր­ջերս կա­ռուց­ված 254 մ բարձ­րու­թյամբ Նո­ւո­ժա­ դու ամ­բար­տակն է, ո­րի հետևում հսկա­յա­կան ջրամ­բա­րում 22 մի­ լիարդ խո­ րա­ նարդ մետր ջուր է ամ­բար­ված: Ամ­բար­տա­կա­շի­նու­ թյան ներ­կա­յիս պլան­նե­րը լուրջ վտանգ են Սա­ լո­ ւին գե­ տի Մեծ կան­յո­նի (ո­րը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կող­ մից ճա­նաչ­վել է հա­մաշ­խար­ հա­յին ժա­ռան­գու­թյան վայր) և կու­սա­կան, է­կո­լո­գիա­պես զգա­

յուն գո­տի­նե­րի հա­մար, ո­րոն­ցով անց­նում են Բ­րահ­մա­պուտ­րա և Մե­կոնգ գե­տե­րը: Մի­ջազ­գա­յին այս ե­րեք գե­ տե­ րը սկիզբ են առ­ նում Տի­ բե­ թի բարձ­րա­վան­դա­կում, ո­րի ա­ռատ ջրա­յին պա­շար­նե­րը չի­ նա­ցի պլա­նա­վո­րող­նե­րի հա­մար մագ­նիս են դար­ձել: Սա­լուի­նը, ո­րը սկիզբ է առ­նում Տի­բե­թից և Յունան նա­հան­գով անց­նում է դե­պի Բիր­մա և Թաի­լանդ, կդա­ դա­րի լի­նել Ա­սիա­յի վեր­ջին ան­ խո­ տոր խո­ շոր գե­ տը, երբ շու­ տով նրա վրա սկսվեն ա­ռա­ջին՝ Տի­բե­թում 4200 մե­գա­վատտ հզո­ րու­թյամբ Սոնգ­թա ամ­բար­տա­կի շի­նաշ­խա­տանք­նե­րը: Պե­տա­կան խորհր­դի ո­րո­շու­ մը չեղ­յալ է դարձ­նում Սա­լո­ւի­նի վրա­յի ամ­բար­տա­կի կա­ռուց­ման ար­գել­քը, ո­րի մա­սին հայ­տա­ րա­րել էր վար­չա­պետ Վեն Ձիա­ բաոն 2004թ., այն բա­նից հե­տո, երբ աղ­մուկ էր բարձ­րա­ցել ազ­ գա­յին ար­գե­լոց­նե­րում մի քա­նի մե­գա­նա­խագ­ծեր սկսե­լու դեմ, ո­րոնք սահ­մա­նակ­ցում են հա­ մաշ­խար­հա­յին ժա­ռան­գու­թյան վայ­րե­րին՝ շրջա­նի հրա­շա­գեղ կան­յո­նին, ո­րի մի­ջով զու­գա­հեռ հո­սում են Սա­լո­ւին, Մե­կոնգ և Ջին­շա գե­տե­րը: Այդ դա­դա��րեց­ ման չեղ­յալ հա­մա­րու­մը շաբ­լոն քայլ էր, որ ա­վե­լի վաղ ևս­ար­ վել էր, օ­րի­նակ՝ Յանց­զիի դեպ­ քում. Չի­նաս­տա­նը զանգ­վա­ծա­ յին բո­ղոք­նե­րից հե­տո ժա­մա­ նա­կա­վո­րա­պես դա­դա­րեց­նում է վի­ճա­հա­րույց պլա­նի ի­րա­գոր­ ծու­ մը, սա­ կայն միայն այն բա­ նի հա­մար, որ­պես­զի ժա­մա­նակ շա­հի, և հենց հա­սա­րա­կա­կան դժգո­հու­թյան ա­լի­քը թու­լա­ նում է, հին պլա­ նը հա­ րու­ թյուն է առ­նում: Միև­նույն ժա­մա­նակ, Չի­նաս­ տա­նի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը՝ Բ­րահ­մա­պուտ­րա­յի վրա ե­րեք

խո­շոր ամ­բար­տակ­նե­րի նա­ խագ­ծե­րի մա­սին, ո­րը հյու­սի­ սարևել­յան Հնդ­կաս­տա­նով և Բանգ­լա­դե­շով հո­սող հիմ ­ն ա­ կան գետն է, հա­ րու­ ցել է Հնդ­ կաս­տա­նի պա­տաս­խան ռեակ­ ցիան, ո­րը Չի­նաս­տա­նին խոր­ հուրդ է տվել «ա­պա­հո­վել ներ­ քին հո­սան­քի պե­տու­թյուն­նե­րի շա­հե­րի ան­ձեռնմ ­խ ե­լիու­թյու­ նը» վե­րին հո­սան­քում աշ­խա­ տանք­ներ կա­տա­րե­լիս: Ջու­ րը բա­ ժան­ ման նոր պատ­ ճառ է դար­ ձել չին-հնդկա­ կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում: Երկ­րի հա­րավ-արև­մուտ­ քում ամ­բար­տակ­ներ կա­ռու­ցե­ լու Չի­նաս­տա­նի ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նա­ցու­մը անվ­տան­գու­ թյան լուրջ մտա­հո­գու­թյուն­ներ է ա­ռաջ բե­րում: Իս­կա­պես, չի­նա­ ցի գիտ­նա­կան­նե­րը 2008թ.՝ 87 000 կյանք խլած Տի­բե­թի բարձ­ րա­վան­դա­կը ցնցած երկ­րա­շար­ ժի պատ­ճառ հա­մա­րե­ցին Զի­ փինգ­փու ամ­բար­տա­կը, ո­րը տե­ղա­կայ­ված է սեյս­միկ գո­տու մոտ: Հայ­տա­րար­վեց, որ ջրամ­ բար­տա­կում հա­վաք­ված ջրի քա­շը հան­գեց­րել է տեկ­տո­նա­ կան լար­վա­ծու­թյան (որ գիտ­ նա­կան­ներն ան­վա­նում են սեյ­ սմ­ի կու­թյուն), ին­չը կապ­ված է ջրամ­բա­րը լցնե­լու հետ: Ա­վե­լի շատ ամ­բար­տակ­ներ կա­ռու­ցե­լու Չի­նաս­տա­նի ձգտու­ մը շա­րու­նա­կե­լու է Ա­սիա­յում հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի ջու­րը պղտո­րել՝ նպաս­տե­լով ջրօգ­տա­ գործ­ման շուրջ մրցակ­ցու­թյան սրաց­մա­նը և խո­չըն­դո­տե­լով տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հա­մա­գոր­ ծաց­կու­թյան և ին­տեգ­րա­ցիա­յի ա­ռանց այդ էլ թույլ ա­ռա­ջըն­թա­ ցը: Ե­թե Չի­նաս­տա­նը շա­րու­նա­ կի ներ­կա­յի իր ան­խո­հեմ կուր­սը, Ա­սիա­յում կա­նոն­ներ հաս­տա­տե­ լու հե­ռան­կար­նե­րը առ­հա­վետ կա­րող են ան­հե­տա­նալ:  n


№ 32 (272), երեքշաբթի, մարտի 12, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Ծան­րից թեթևն էլ կա

դոլար/դրամ

Գե­րա­տես­չա­կան ստու­գում ­ն ե­րը խախ­տում ­ն եր են հայտ­նա­բե­րել մի շարք տնտես­ավա­րող­նե­րի մոտ Է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­րա­րու­ թյան շու­կա­յի վե­րահս­կո­ ղու­թյան պե­տա­կան տես­չու­ թյան ստու­գում­ն ե­րի արդ­յուն­ քում պարզ­վել է, որ եր­կու խո­ շոր սու­պեր­մար­կետ­նե­րում մի շարք ապ­րան­քա­տե­սակ­ներ վա­ճառ­վում են ա­ռանց հա­մա­ պա­տաս­խա­նու­թյան սեր­տի­ֆի­ կա­տի և հա­յե­րեն մակնշ­ման։ Բա­ցի այդ՝ «Երևա­նի ոս­կեր­չա­ կան գոր­ծա­րան - Գ­նո­մոն» ըն­ կե­րու­թյու­նում օգ­տա­գործ­վող չափ­ման մի­ջոց­նե­րի սահ­ման­ ված չափ­ման տի­րույ­թը չի հա­ մա­պա­տաս­խա­նել կշռվող ի­րե­ րի քա­շին։

410.71

0.13 p 0.03%

420

410

400 11.09

11.03

11.12

եվրո/դրամ

534.09

1.39 q 0.26%

560 540

«Երևա­նի ոս­կեր­ չա­կան գոր­ծա­

520

րան - Գ­նո­մոն» ըն­կե­րու­թյու­նում օգ­տա­գործ­վող

500 11.09

11.03

11.12

չափ­ման մի­ջոց­ նե­րի սահ­ման­ված

ռուբլի/դրամ

13.36

0.01 q 0.07%

Է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­րա­րու­թյան շու­կա­յի վե­րահս­կո­ղու­թյան պե­ տա­կան տես­չու­թյու­նը հուն­վարփետր­վար ա­միս­նե­րին տեխ­ նի­կա­կան կա­նո­նա­կար­գե­րի և նոր­մե­րի պա­հանջ­նե­րի պահ­ պան­ման վե­րահս­կո­ղու­թյուն է ի­րա­կա­նաց­րել 30 ըն­կե­րու­թյու­ նում, ո­րոն­ցից 15-ում հայտ­նա­ բե­րել է խախ­տում ­ն եր։ Ե­թե ընդ­ հան­րաց­նենք մի­տու­մը, ա­պա հա­յաս­տան­յան տնտեսա­վա­րող­ նե­ րի առն­ վազն 50%-ը չի պահ­ պա­նում տեխ­նի­կա­կան կա­ նո­նա­կար­գե­րը։ Ս­տու­գում ­ն ե­ րի արդ­յուն­քում 15 տնտեսավա­ րո­ղի նկատ­մամբ կի­րառ­վել է ֌3,1  մլն-ի տու­գանք։ Ա­մե ­նից շատ տու­գան­վել է ԱԺ պատ­գա­մա­վոր Սամ­վել Ա­լեք­ սան­յա­նի ըն­տա­նի­քին պատ­կա­ նող «Ա­լեքս գրի­գը» (շա­հա­գոր­ ծում է «Երևան սի­ թի» սու­ պեր­

knox-law.net

չափ­ման տի­րույ­

մար­կե­տա­յին ցան­ցը)՝ ֌900  հազով, և ԱԺ ՀՀԿ խմբակ­ ցու­ թյան պատ­գա­մա­վոր Ար­տակ Սարգս­ յա­նի «ՍԱՍ գ­րու­պը»՝ ֌800  հազով։ Սու­պեր­մար­կետ­նե­րի այս ցան­ցե­րում խա­ղա­լիք­նե­րի, լվա­ ցող, մաք­րող մի­ջոց­նե­րի, է­լեկտ­ րա­կան սար­քա­վո­րում ­ն ե­րի ո­րոշ ապ­րան­քա­տե­սակ­ներ վա­ճառ­վել են ա­ռանց հա­մա­պա­տաս­խա­նու­ թյան սեր­տի­ֆի­կա­տի և հա­յե­րեն մակնշ­ման։ Տու­գան­վել է նաև կեն­ցա­ղա­յին տեխ­նի­կա­յի վա­ ճառ­քով զբաղ­վող «Տեխ­նո­լայֆ» ըն­կե­րու­թյու­նը՝ ֌100  հազ-ով։ Կեն­ցա­ղա­յին տեխ­նի­կա­յի, խա­ղա­լիք­նե­րի, լվա­ցող մի­ջոց­ նե­րի հա­մա­պա­տաս­խա­նու­թյան

սեր­տի­ֆի­կա­տի բա­ցա­կա­յու­թյու­ նը նույն­քան վտան­գա­վոր է, որ­ քան սննդամ­թեր­քի­նը։ Պարզ ա­ սած՝ դրանք կա­ րող են ու­ նե­ նալ ոչ միայն ան­ հայտ ծա­ գում, այլև ան­հայտ բա­ղադ­րու­թյուն։ Այ­դու­հան­դերձ, տու­գա­նե­լով սու­պեր­մար­կետ­նե­րին՝ պե­տա­ կան տես­չու­թյու­նը հա­զիվ թե կան­խում է ներ­քին շու­կա­յում ա­ռանց հա­մա­պա­տաս­խա­նու­ թյան սեր­տի­ֆի­կա­տի ապ­րանք­ նե­րի ի­րա­ցու­մը, քա­նի որ դրանք ներկր­վում կամ ար­տադր­վում են այլ ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի կող­ մից։ Ե­թե նույ­նիսկ սու­պեր­մար­ կետ­նե­րը հրա­ժար­վեն նման ապ­ րան­քա­տե­սա­կա­նու ի­րա­ցու­մից,

թը չի հա­մա­պա­ տաս­խա­նել կշռվող ի­րե­րի քա­շին։

այն կա­ րող է վա­ ճառ­ վել ման­ րա­ծախ այլ ցան­ցե­րում, փոքր խա­նութ­նե­րում։ Ե­թե սու­պեր­մար­կետ­նե­րում վա­ ճառ­վող ապ­րան­քա­տե­սա­կա­նին կա­րող է վնաս պատ­ճա­ռել ա­ռող­ ջու­թյա­նը, ա­պա «Երևա­նի ոս­կեր­ չա­կան գոր­ծա­րան - Գ­նո­մոն» ըն­ կե­րու­թյան զար­դե­րը հար­վա­ ծում են սպա­ռո­ղի դրա­մա­պա­նա­ կին։ Տես­չու­թյու­նում պար­զել են, որ գոր­ծա­րա­նում օգ­տա­գործ­վող չափ­ման մի­ջոց­նե­րի սահ­ման­ված չափ­ման տի­րույ­թը չի հա­մա­պա­ տաս­խա­նում կշռվող ի­րե­րի քա­ շին, ին­չի հա­մար նշա­նակ­վել է ֌100  հազ-ի տու­գանք։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

13,20

12,50 11.09 եվրո/դոլար

11.03

11.12

1.300

0.00 p 0.02%

1,36

1,29

1,22 11.09

11.12

WTI Brent

նավթ

11.03

91.75 0.20 q 0.22% 110.09 0.75 q 0.68%

US$/bbl.

120

Ջուր-ած­խա­յին ճահ­ճա­ցում Է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի ար­տադ­րու­թյու­նը դո­փում է «Երևա­նի ջէկում» «Երևա­նի ջէկում» Ղա­րա­բա­ղի քա­րած­խով է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­ յի ար­տադ­րու­թյան նա­խագ­ծի մեկ­նար­կա­յին ժամ ­կ ե­տից ան­ցել է մոտ մեկ տա­րի։ Մաս­նա­գետ­նե­րի գնա­հատ­մամբ՝ Հա­յաս­տա­նի հա­մար նոր՝ ջուր-ած­խա­յին վա­ռե­լի­քի տեխ­նո­լո­գիա­յի գոր­ծար­ կու­մը լա­վա­գույն դեպ­քում հնա­րա­վոր կլի­նի կազ­մա­կեր­պել այս տար­վա աշ­նա­նը։ Է­ներ­գե­տի­կա­յի և բ­նա­կան պա­ շար­նե­րի նա­խա­րար Ար­մե ն Մով­ սիս­յա­նը դեռ 2011թ. դեկ­տեմ­բե­ րին խոս­ տա­ նում էր, որ 2012թ. ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կի վեր­ջին «Երևա­նի ջէկի» եր­կու հին է­ներ­ գաբ­լոկ­նե­րում (յու­րա­քանչ­յու­ րը՝ 50 Մվ հզո­րու­թյամբ) կսկսվի է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի ար­տադ­ րու­թյուն՝ ղա­րա­բաղ­յան քա­րած­ խով։ Նա­խա­րա­րի կող­մից հնչեց­ ված ժամ ­կե­ տից ան­ ցել է մոտ մեկ տա­ րի, սա­ կայն ջէկը դեռևս պատ­րաստ չէ ան­ցում կա­տա­րել նոր տեխ­նո­լո­գիա­յի։ «Երևա­նի ջէկի» եր­կու բլոկ­նե­ րի վե­րա­զին­ման աշ­խա­տանք­ նե­րի ձգձգման պատ­ճառ­նե­ րից մեկն այն է, որ հիմ ­նա­ կա­ նում ներգ­րավ­ված են տե­ղա­կան մաս­նա­գետ­ներ. նրանք քա­ջա­ տեղ­յակ չեն ջուր-ած­ խա­ յին վա­ ռե­լի­քով է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի ար­տադ­րու­թյան կազ­մա­կերպ­ ման տեխ­նո­լո­գիա­յին։ Տեխ­նո­լո­ գիան, ո­րը զգա­լի ներդ­րում ­ն եր է են­թադ­րում, լայ­նո­րեն կի­րառ­ վում է Չի­նաս­տա­նում։ Չի­նա­ցի

մաս­նա­գետ­նե­րը միայն վեր­ջերս են հրա­վիր­վել Երևան։ Է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի ար­տադ­ րու­թյան այս տեխ­նո­լո­գիան են­ թադ­րում է քա­րած­խի ման­րա­ ցում՝ մինչև փո­շու մա­կար­դա­կի։ Ա­ պա այն խառն­ վում է ջրի հետ ու ճնշման տակ մղվում այր­ման կաթ­սա։ Ի տար­բե­րու­թյուն չոր քա­րած­խի կամ մա­զու­թի՝ ջուրած­խա­յին վա­ռե­լիքն է­կո­լո­գիա­ պես շատ ա­վե­լի մա­քուր է։ Տեխ­նո­լո­գիա­յի ներդ­րումը է՛լ ա­վե­լի ակ­տո­ւալ է դառ­նում, հատ­կա­պես երբ ներ­քին սպա­ ռող­նե­րի հա­մար տե­ղի է ու­նե­ նա­լու ռու­սա­կան գա­զի սա­կագ­ նի բարձ­րա­ցում։ Ջուր-ած­խա­յին վա­ռե­լի­քի տեխ­նո­լո­գիան, ինչ­ պես նաև «Երևա­նի ջէկում» ի­րա­ նա­կան գա­զով է­լեկտ­րաէ­ներ­ գիա­յի ար­տադ­րու­թյու­նը կա­րող են մեղ­մել գա­զի թան­կաց­ման հետևան­քով է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի սա­կագ­նե­րի բարձ­րա­ցու­մը։ Մո­տա­վոր հաշ­վարկ­նե­րով՝ 1 տոն­նա քա­րած­խի այ­րու­մից հնա­րա­վոր է ստա­նալ 2  հազ.

95

70 11.09 ոսկի

11.12

կբ 100 հհ comex

1576.5 1581.75

11.03 0.4 q 0.03% 1.0 p 0.06%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 11.09

Օ­րա­կան Վար­դե­նի­սից Երևան (ԼՂՀ Մար­տա­կեր­տի շրջա­նի Մա­ղա­վու­զի հան­քա­վայ­ րից մինչև Վար­դե­նիս քա­րա­ծու­խը տե­ղա­փոխ­վում է բեռ­նա­տա­րնե­րով) եր­կա­թու­ղիով

11.12

(LME)

պղինձ

7697

11.03 38.6 q 0.50%

US$/tonne

8600

պետք է տե­ղա­փոխ­վի 35 վա­գոն ա­ծուխ։

ԿՎտ/ժ է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա, ին­ չը նշա­ նա­ կում է, որ 1 կՎտ/ժ է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի գի­նը չի գե­ րա­զան­ցի ֌20-ը։ Հա­մե­մա­տու­ թյան հա­մար՝ ներ­կա­յում «Հ­րազ­ դա­նի է­ներ­գե­տիկ կազ­մա­կեր­ պու­թյան (Հ­րազՋԷԿ)» կող­մից գա­զի այ­րու­մով ար­տադր­վող 1 ԿՎտ/ժ է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի սա­ կա­ գի­ նը կազ­ մում է ֌49,5։ Այն ա­մե ­նա­թանկն է Հա­յաս­տա­նի է­ներ­գա­հա­մա­կար­գում։ Հաշ­վարկ­նե­րը ցույց են տա­լիս, որ «Երևա­նի ջէկում» է­լեկտ­րաէ­ ներ­գիա­յի ար­տադ­րու­թյան հա­ մար օ­րա­կան պա­հանջ­վե­լու է մոտ 2 հազ. տոն­նա ա­ծուխ, ին­չը նշա­նա­կում է, որ օ­րա­կան Վար­

դե­նի­սից Երևան եր­կա­թու­ղիով պետք է տե­ղա­փոխ­վի 35 վա­գոն (ԼՂՀ Մար­տա­կեր­տի շրջա­նի Մա­ ղա­վու­զի հան­քա­վայ­րից մինչև Վար­դե­նիս քա­րա­ծու­խը տե­ղա­ փոխ­վում է բեռ­նա­տա­րնե­րով)։ Մա­ղա­վու­զի քա­րած­խի հան­ քա­վայ­րը շա­հա­գոր­ծող «Է­ներ­ գիա պլյուս» ըն­կե­րու­թյունն ար­ դեն հե­ տա­ խու­ զել է 30 հա տա­ րածք, հաս­ տատ­ վել է մոտ 4 մլն տոն­նա պա­շար։ Հան­քա­վայ­րի ողջ տա­րած­քը կազ­մում է 14 քկմ։ Հաս­տատ­ված պա­շար­նե­րը կբա­ վա­րա­րեն «Երևա­նի ջէկի» եր­ կու է­ներ­գաբ­լոկ­նե­րի 5,5 տա­րի ա­նընդ­մեջ շա­հա­գործ­մա­նը։  n Ա.Չ.

7800

7000 11.09 ցորեն

(cbt)

11.12

256.38

11.03 0.28 p 0.11%

US$/tonne

370 330 290 250 210 11.09

11.12

11.03

Տվյալները վերցված են 11.03, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 32 (272), երեքշաբթի, մարտի 12, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

րա­հանձ­նա­կա­ տար Մի­շել Բառն­ յեն հի­շել է սո­ ցիա­լա­կան տնտե­ սու­թյան մա­սին։

Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վը «նե­ղում է» թոփ մե­նե­ջեր­նե­րին Բառն­յեն պարգևավ­ճար­նե­րի նոր փա­թեթ է մշա­կել Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վը մտա­դիր է մինչև տա­րե­վերջ մի­ջո­ցա­ռում­ նե­րի փա­թեթ ներ­կա­յաց­նել՝ ուղղ­ված տնտե­սու­թյան գրե­թե բո­ լոր ո­լորտ­նե­րում պարգևավ­ճար­նե­րի սահ­մա­նա­փակ­մա­նը, գեր­ մա­նա­կան Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung պար­բե­րա­կա­նի հետ հար­ցազ­րույ­ցում հայ­տա­րա­րել է ներ­քին շու­կա­նե­րի հար­ցե­ րով եվ­րա­հանձ­նա­կա­տար Մի­շել Բառն­յեն։ «Բոր­սա­նե­րում ցու­ցակ­ված բո­ լոր ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի թոփ մե­ նե­ջեր­նե­րի աշ­խա­տա­վար­ձե­րի դրույ­քա­չա­փե­րը պետք է ո­րո­ շեն բաժ­նե­տե­րե­րը: Դա վե­րա­բե­ րում է նաև «ոս­կե օ­դա­պա­րիկ­ նե­րին»»,– ա­սել է Բառն­յեն: Ն­րա խոս­քով՝ փա­թե­թի շրջա­նա­կում նա­խա­տես­վում է խստաց­նել կա­ պի­տա­լի թա­փան­ցի­կու­թյանն ուղղ­ված մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րը։ «Ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րի տա­րե­կան հաշ­ վետ­վու­թյուն­նե­րի մեջ կհրա­պա­ րակ­վեն ղե­կա­վար օ­ղակ­նե­րում աշ­խա­տա­վար­ձե­րի չա­փե­րը, ին­ չը հա­սա­րա­կու­թյանն ու ներդ­ րող­նե­րին հնա­րա­վո­րու­թյուն կտա միմ­յանց հետ հա­մե­մա­տել ա­ռան­ձին ըն­կե­րու­թյուն­ներ»,– նշել է եվ­րա­հանձ­նա­կա­տա­րը։ Բր­յու­սե­լում կար­ծում են, որ թոփ մե­նե­ջեր­նե­րի ներ­կա­յիս աշ­ խա­տա­վար­ձերն ընդ­հան­րա­պես չեն հա­մա­պա­տաս­խա­նում ե­կա­ մուտ­նե­րի ար­դա­րա­ցի վե­րա­ բաշխ­ման մա­սին պատ­կե­րա­

ցում ­ն ե­րին։ «Ն­պա­տա­կը դե­պի սո­ցիա­լա­կան ուղղ­վա­ծու­թյուն ու­նե­ցող տնտե­սու­թյուն վե­րա­ դարձն է, ա­հա թե ին­չու է պետք վե­րաց­նել բան­կա­յին սեկ­տո­րում չա­փա­զանց բարձր աշ­խա­տա­ վար­ձե­րը։ Իշ­խա­նու­թյու­նը ըն­կե­ րու­թյուն­նե­րում պետք է վե­րա­ դարձ­նենք բաժ­նե­տե­րե­րին»,– նշել է Բառն­յեն: Եվ­րա­հանձ­նա­ կա­տարն անդ­րա­դար­ձել է նաև Շ­վեյ­ցա­րիա­յի հան­րաք­վեի արդ­ յունք­նե­րին. այն օ­րենսդ­րո­րեն սահ­մա­նա­փա­կում է պարգևավ­ ճար­նե­րը ըն­կե­րու­թյուն­նե­րում։ Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վի և Եվ­ րա­խորհր­դա­րա­նի փետր­վա­րի վեր­ջին ըն­դուն­ված ո­րոշ­մամբ՝ բան­կա­յին ո­լոր­տի պարգևավ­ ճար­նե­րը չեն կա­րող գե­րա­զան­ ցել հիմ ­ն ա­կան աշ­խա­տա­վար­ձե­ րի դրույ­քա­չա­փե­րը կամ կա­րող են եր­կու աշ­խա­տա­վար­ձի չա­փով լի­նել՝ բաժ­նե­տե­րե­րի հա­մա­պա­ տաս­խան ո­րոշ­ման առ­կա­յու­թյան դեպ­քում։  n

Գա­զա­յին հսկան մե­ծա­նում է Կա­տա­րում նոր խո­շոր հան­քա­վայր է հայտ­նա­բեր­վել Կա­տա­րում 68  մլրդ խմ ծա­վա­լով բնա­կան գա­զի նոր հան­քա­վայր է հայտ­նա­բեր­վել. այն գտնվում է Պար­սից ծո­ցի շել­ֆա­յին հատ­ վա­ ծում՝ 70 մետր խո­ րու­ թյան վրա։ Կա­ տարն աշ­ խար­ հում եր­ րորդն է՝ ըստ բնա­կան գա­զի հե­տա­խուզ­ված պա­շար­նե­րի։ Նոր հան­քա­վայ­րը հայտ­նա­ բեր­ վել է չորս տար­ վա ակ­ տիվ հե­տա­խու­զա­կան աշ­խա­ տանք­նե­րից հե­տո: Ակ­տի­վո­ րեն հա­մա­գոր­ծակ­ցել են Qatar Petroleum-ը, ճա­պո­նա­կան Mitsui Gas Development-ը և գեր­ մա­ նա­ կան Wintershall-ը, ո­ րոնք եր­ կու հո­րա­տանցք են բա­ցել։ Կա­տա­րում 1971թ. շա­հա­գործ­ ման հանձն­ված «Հ­յու­սի­սա­յին գո­տի» հան­քա­վայ­րե­րում բնա­ կան գա­զի հսկա­յա­կան պա­շար­ ներ կան, ո­րոնք պար­բե­րա­բար ա­վե­լա­նում են նոր պա­շար­նե­րի հայտ­նա­բեր­ման հաշ­վին։ Կա­տարն աշ­խար­հում չոր­րորդն

է՝ ըստ գա­զի ար­տա­հան­ման ծա­ վալ­նե­րի: Ար­տա­հան­վող գա­զի գե­րակշ­ռող մա­սը բա­ժին է ընկ­ նում հե­ղու­կաց­ված գա­զին: Եր­կի­ րը տա­րե­կան 77  մլն տ հե­ղու­կաց­ ված գազ է ար­տա­հա­նում և ո­լոր­ տի ա­ռա­ջա­տա­րն է: Ռու­սա­կան գա­զա­յին հսկա «Գազպ­րո­մը» Դո­հա­յում ներ­կա­ յա­ցուց­չու­թյուն է բա­ցել 2013թ. փետր­վա­րին: Կա­տա­րից գա­զի գնման շուրջ «Գազպ­ րո­ մը» պայ­ մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն ձեռք էր բե­ րել դեռ դեկ­տեմ­բե­րին: Դո­հան, իր հեր­թին, մտա­դիր է մաս­նակ­ցել Յա­մա­լում գա­զի արդ­յու­նա­հան­ ման հա­մա­տեղ ծրագ­րին։  n

Շ­վեյ­ցա­րիա­յի Ազ­գա­յին բան­կը չի հրա­ժար­վում սահ­մա­նած փո­խար­ժե­քից 2012թ. Շ­վեյ­ցա­րիա­յի Ազ­գա­յին բան­կը 188  մլրդ շ­վեյ­ցա­րա­կան ֆրանկ ($199  մլրդ) է ծախ­ սել ազ­գա­յին ար­ժույ­թի փո­խար­ժե­ քը 1,2 ֆրանկ/1 եվ­ րո մա­ կար­ դա­կում պա­հե­լու հա­մար. փո­ խար­ժե­քի նվա­զա­գույն այս շե­ մը Ազ­գա­յին բանկն ամ­րագ­րել է դեռ 2011թ. սեպ­տեմ­բե­րին։ 2012թ. ըն­թաց­քում կար­գա­վո­րի­ չը պար­բե­րա­բար ին­տեր­վեն­ցիա­ ներ է ի­րա­կա­նաց­րել և ներ­քին շու­կա­յից ար­տար­ժույթ ներգ­րա­ վել՝ ֆրան­կի հե­տա­գա արժևո­ րու­մը կան­խե­լու հա­մար։ Ազ­գա­ յին ար­ժույ­թի չա­փա­զանց բարձր փո­խար­ժե­քը «խեղ­դում է» տե­ ղա­կան բիզ­նե­սը՝ թան­կաց­նե­ լով ար­տա­հա­նու­մը։ Արդ­յուն­քում Շ­վեյ­ցա­րիան, Ճա­պո­նիա­յի հետ մեկ­տեղ, վե­րած­վել է ար­ժու­թա­ յին պա­տե­րազմ ­ն ե­րի ա­մե ­նաակ­ տիվ մաս­նակ­ցի։ Շ­վեյ­ցա­րիա­յի ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րար Է­վե­լի­նա Վիդ­մեր-Շ­ լումպ­ֆի խոս­քով՝ փո­խար­ժե­քի նվա­զեց­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­ նը տնտե­սու­թյան հա­մար ցան­ կա­լի արդ­յունք­ներ է ա­պա­հո­վել: «Ֆ­րան­կը չա­փա­զանց ա­մուր է, գե­րագ­նա­հատ­ված։ Ես չեմ կա­ րող ա­ սել՝ ճիշտ է արդ­ յոք այս կերպ վար­վել, թե ոչ, սա Կենտ­ րո­նա­կան բան­կի խնդիրն է, սա­ կայն պետք է նշեմ, որ արդ­յունքն

Ան­ցած տա­րի Շ­վեյ­ցա­րիան $199  մլրդ­ է ծախ­սել ազ­գա­յին ար­ժույ­թի փո­խար­ժե­քը 1,2 ֆրանկ/1 եվ­րո մա­կար­դա­կում պա­հե­լու հա­մար։

ակն­հայտ է. այդ մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­ րը կա­յու­նաց­րել են ֆի­նան­սա­ կան վի­ ճա­ կը»,– նշել է նա­ խա­ րա­րը։ Ընդ ո­րում՝ Շ­վեյ­ցա­րիան միա­ցել է հա­մա­ձայ­նագ­րին, որն իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին պար­տա­վո­ րեց­նում է խո­չըն­դո­տել ար­ժու­ թա­յին պա­տե­րազմ ­ն ե­րը։ 2011թ. օ­գոս­տո­սին, երբ ԱՄՆ-ն զրկ­վեց վար­կա­յին բարձ­րա­ գույն վար­կա­նի­շից, բոր­սա­յա­ կան սպե­կուլ­յանտ­նե­րը սկսե­ ցին ակ­տի­վո­րեն հրա­ժար­վել դո­լա­րից՝ նա­խա­պատ­վու­թյու­ նը տա­լով շվեյ­ցա­րա­կան ֆրան­

կին։ Տն­տե­սու­թյու­նը պաշտ­պա­ նե­լու նպա­տա­կով Շ­վեյ­ցա­րիա­յի Ազ­գա­յին բան­կը բա­զա­յին տոս­ կո­սադ­րույ­քը նվա­զեց­րեց գրե­ թե զրո­յի և կտ­րուկ ա­վե­լաց­ րեց բան­կե­րի ի­րաց­վե­լիու­թյու­նը: Եվս մեկ ա­միս անց կար­գա­վո­րի­ չը, հետևե­լով Չի­նաս­տա­նի Ազ­ գա­յին բան­կի օ­րի­նա­կին, սահ­ մա­նեց փո­խար­ժե­քի նվա­զա­գույն մա­կար­դակ՝ ոչ պա­կաս, քան 1,2 ֆրանկ՝ €1-ի դի­մաց։ 2011թ. փո­ խար­ժե­քի նման քա­ղա­քա­կա­նու­ թյու­նը երկ­րի Ազ­գա­յին բան­կին 17,8  մլրդ ֆ­րանկ է ար­ժե­ցել։  n

Սե­փա­կան վար­կա­նիշն ա­վե­լի կարևոր է S&P-ի դեմ $5 մլրդ­-ի հայց է ներ­կա­յաց­վել Վար­կան­շա­յին գոր­ծա­կա­լու­ թյուն­նե­րը փո­խա­ռու­նե­րին գնա­ հա­տե­լիս ա­վե­լի շատ մտա­ծում են ոչ թե նրանց սպառ­ նա­ ցող ռիս­կե­րի, այլ սե­փա­կան շա­հե­ րի մա­սին, աս­վում է ԱՄՆ-ի ար­ դա­րա­դա­տու­թյան նա­խա­րա­րու­ թյան՝ մի­ջազ­գա­յին վար­կան­ շա­յին Standard&Poor’s գոր­ծա­ կա­լու­թյան դեմ ներ­կա­յաց­ված հայ­ցում։ 2008թ. հուն­վա­րին աշ­խար­հում AAA բարձ­րա­գույն վար­կա­նիշ ու­ նե­ցող ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի թի­վը 12 է ե­ղել: Այս վար­կա­նի­շով ե­րաշ­ խա­վոր­ված պար­տա­վո­րու­թյուն­ նե­րի թի­վը կազ­մել է 64 հազ.: Մի շարք փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով՝ խնդի­րը պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րի նկատ­մամբ գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­ րի կողմ ­ն ա­պահ վե­րա­բեր­մունքն է: Ինչ­ պես Standard&Poor’s, այն­ պես էլ Moody’s և Fitch վար­կան­շա­ յին գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­րը չա­փից ա­վե­լի բարձր վար­կա­նիշ­ներ են շնոր­հել հի­փո­թե­քա­յին վար­կե­րով ե­րաշ­խա­վոր­ված գոր­ծի­քա­կազ­ մին: Գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­րը ակ­տի­ վո­րեն պայ­քա­րել են նման գոր­ծի­ քա­կազ­մի հա­մար, քա­նի որ դրանց վար­կա­նիշ­նե­րի հա­մար միջ­նոր­ դավ­ճար­նե­րը եր­կու ան­գամ բարձր են կոր­պո­րա­տիվ պար­տա­տոմ­սե­րի

ԱՄՆ-ի ար­դա­րա­ դա­տու­թյան նա­ խա­րա­րու­թյու­նը և 13 նա­հանգ­նե­րի գլխա­վոր դա­տա­ խա­զու­թյուն­նե­րը S&P-ի դեմ $5 մլրդ-ի հայց են ներ­կա­յաց­րել։

crainsnewyork.com

handelsblatt.de

րի հար­ցե­րով եվ­

zeit.de

Ներ­քին շու­կա­նե­

Ֆ­րան­կը թան­կա­ցել է մինչև $200 մլրդ

հա­մե­մատ: «Այս ա­մե­նը նպաս­տել է ան­շարժ գույ­քի և հի­փո­թե­քա­ յին շու­կա­յում պղպջա­կի ա­ռա­ջաց­ մա­ նը, ո­ րն իր վեր­ ջո «պայ­ թել է»՝ հրահ­րե­լով «տնտե­սա­կան երկ­րա­ շարժ»,– աս­վում է հայ­ցում: Մի շարք ներդ­րող­ներ ի­րենց շա­ հե­րը փոր­ձել են պաշտ­պա­նել դա­ տա­րա­նում: Այս­պես՝ 2009թ. ԱՄՆ-ի կեն­սա­թո­շա­կա­յին խո­շո­րա­գույն հիմ ­նա­ դրա­ մը՝ Calpers-ը, իր հայ­ ցում նշել է, որ բո­ լոր ե­ րեք գոր­ ծա­կա­լու­թյուն­նե­րը սահ­մա­նել են «ծայ­րաս­տի­ճան սխալ և ան­հիմն բարձր» վար­կա­նիշ­ներ: 2006թ. հիմ ­ն ադ­րա­մը $1,3 մլրդ­ է ներդ­ րել հի­փո­թե­քա­յին պար­տա­տոմ­ սե­րում ներդ­րում ­ն եր կա­տա­րած ե­րեք հիմ ­ն ադ­րամ ­ն ե­րում, ո­րոնք բարձ­րա­գույն վար­կա­նիշ են ու­ նե­ ցել: Calpers-ը դրա հետևան­ քով $1 մլրդ-ի վնաս է կրել: Գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­րը, ար­ձա­ գան­քե­լով այս ա­մե­նին, նշել են,

որ վար­կա­նիշ­ներն ար­տա­հայ­ տում են գոր­ծա­կա­լու­թյան տե­սա­ կե­տը, և ն­րանք պա­տաս­խա­նա­տու չեն ներդ­րու­մա­յին այն ո­րո­շում ­ն ե­ րի հա­մար, ո­րոնք կա­յաց­վում են ի­րենց կող­մից շնորհ­ված վար­կա­ նիշ­նե­րի հի­ման վրա։ Հ­նա­րա­վոր է՝ ԱՄՆ-ի ար­դա­րա­ դա­տու­թյան նա­խա­րա­րու­թյու­նը և 13 նա­հանգ­նե­րի գլխա­վոր դա­տա­ խա­զու­թյուն­նե­րը, ո­րոնք S&P-ի դեմ $5 մլրդ­-ի հայց են ներ­կա­յաց­րել, խո­ցե­լի կողմ են հայտ­նա­բե­րել: Հայ­ցում դա­տա­խա­զ­նե­րը փոր­ձում են ա­պա­ցու­ցել, որ S&P-ն վար­կա­ նիշ­նե­րը սահ­մա­նել է ոչ բա­րեխղ­ ճո­րեն՝ տուրք տա­լով հա­ճա­խոր­ դին ձեռն­տու տար­բե­րակ­նե­րին և ան­տե­սե­լով սե­փա­կան չա­փո­րո­ շիչ­նե­րը: Այս ա­մե­նը կա­տար­վել է պատ­վի­րա­տո­ւին բա­վա­րա­րե­լու հա­մար։  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 32 (272), երեքշաբթի, մարտի 12, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Քա­ղա­քա­կան տրե­մոր Կով­կա­սում Ինչ­պե՞ս կա­րե­լի է վե­րա­նո­րո­ գել տու­նը, երբ մար­դիկ խարխ­ լում են հիմ­ քե­ րը։ Այս հար­ ցը սուր է պու­տին­յան Ռու­սաս­տա­ նի և Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի ե­րեք երկր­նե­րի՝ Հա­յաս­տա­նի, Ադր­ բե­ջա­նի ու Վ­րաս­տա­նի հա­մար։ Ն­րան­ցից յու­րա­քանչ­յու­րում իշ­ խող վար­չա­կար­գը, ո­րը, թվում է, ամ­րապն­դել է դիր­քե­րը, բախ­ վել է և շա­ րու­ նա­ կում է բախ­ վել ժո­ղովր­դա­կան ցույ­ցե­րի նոր ար­տա­հայ­տում ­ն ե­րի։ Այս երկր­նե­րից յու­րա­քանչ­յու­ րը 1990-ա­կան­նե­րին վե­րապ­ րել է զանգ­վա­ծա­յին քա­ղա­քա­ կան ան­կար­գու­թյուն­նե­րի և ցն­ ցում ­ն ե­րի ժա­մա­նա­կաշր­ջան, սա­կայն վեր­ջին տա­րի­նե­րին թվում էր, թե մար­ դիկ կորց­ րել են հա­վա­տը հան­րա­յին կո­ լեկ­տիվ ջան­քե­րի նկատ­մամբ և պատ­րաստ են հաշտ­վել ցան­կա­ ցած ղե­կա­վա­րի հետ, ո­րը ե­րաշ­ խա­վո­րում է գո­նե ո­րո­շա­կի կա­ յու­նու­թյուն։ Այ­սօր ար­դեն այդ­ պես չէ։ Եր­ կա­ րատև քնի շրջա­ նից հե­տո այս­տեղ վե­րա­դար­ձել է քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը։

Հայաստան

Ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում այժմ փոք­րիկ Հա­յաս­տանն է։ Փետր­վա­րի 18-ին այն­տեղ տե­ղի ու­նե­ցան նա­խա­գա­հա­կան ընտ­ րու­թյուն­ներ, ո­րոն­ցում վե­րընտր­ վեց գոր­ծող նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նը։ Սարգս­յա­նի՝ ա­ռանց ա­ռանձ­նա­հա­տուկ դժվա­րու­թյան ձեռք բե­րած հաղ­թա­նա­կը թվում էր՝ կան­խո­րոշ­ված է, քա­նի որ նրա եր­կու են­թադր­յալ մրցա­ կից­նե­րը դուրս ե­կան պայ­քա­ րից։ Սա­կայն ընտ­րար­շա­վի վեր­ ջին եր­կու շա­բաթ­նե­րին անս­պա­ սե­լիո­րեն դիր­քե­րը բա­րե­լա­վեց ընդ­դի­մա­դիր թեկ­նա­ծու, Հա­յաս­ տա­նի ա­ռա­ջին արտ­գործ­նա­խա­ րար Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը։ Ք­վեար­կու­թյան օ­րը Սարգս­յա­ նին հայ­տա­րա­րե­ցին հաղ­թող՝ ձայ­նե­րի 59%-ով։ Հով­հան­նիս­յա­նը պաշ­տո­նա­պես ստա­ցավ մոտ 37% և հայ­տա­րա­րեց, որ հաղ­թել է երկ­ րի երկ­րորդ ու եր­րորդ քա­ղաք­նե­ րում՝ Գ­յում­րիում և Վա­նա­ձո­րում։ Երկ­րում արթ­նա­ցան բազ­մա­թիվ դժգոհ քա­ղա­քա­ցի­ներ, թեև բա­ վա­կան ուշ՝ ընտ­րու­թյուն­նե­րի ել­քի վրա ազ­դել կա­րո­ղա­նա­լու հա­մար։ Ե­թե քա­րո­զար­շա­վը շա­րու­նակ­ վեր ևս­ եր­կու շա­բաթ, միան­գա­ մայն հնա­րա­վոր է, որ պա­հը Հով­ հան­նիս­յա­նին օգ­ներ դուրս գալ քվեար­կու­թյան երկ­րորդ փուլ։ Սա­կայն հա­մաշ­խար­հա­յին ա­ռաջ­նորդ­նե­րը, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի նա­խա­գահ Օ­բա­ման, ար­ դեն շնոր­հա­վո­րել են Սարգս­ յա­նին հաղ­թա­նա­կի կա­պակ­ ցու­թյամբ։ Պետ­դե­պար­տա­ մեն­տը ընտ­րու­թյուն­ներն ան­ վա­նել է «ընդ­հա­նուր առ­մամբ լավ կազ­մա­կերպ­ված և հիմ­ նա­րար ա­զա­տու­թյուն­նե­րին հա­մա­պա­տաս­խան»։ Հա­յաս­տա­նի խնդի­րը ոչ այն­ քան քվեար­ կու­ թյան օրն է, որ­

քան քա­րո­զար­շա­վի ի­րա­կա­ նաց­ման պայ­ման­նե­րը։ Այն­տեղ զանգ­վա­ծա­յին լրատ­վա­մի­ջոց­ նե­րը պե­տու­թյան ազ­դե­ցու­թյան տակ են, տե­ղա­կան պաշ­տոն­յա­ նե­րը ծա­ռա­յում են փոք­րա­թիվ իշ­խող է­լի­տա­յին, այլ ոչ թե պե­ տու­թյա­նը։ ԵԱՀԿ դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լու­թյան ղե­կա­վար Հայ­դի Թա­լիա­վի­նին բարձ­րաց­րեց այս թե­ման, երբ հայ­տա­րա­րեց՝ «պե­ տու­թյան և իշ­խող կու­սակ­ցու­ թյան միջև տար­բե­րու­թյուն­նե­րի վե­րաց­ման մա­սին»։ Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը պար­ կեշտ մարդ է, նա «փչա­ ցած չէ» կո­ռուպ­ցիոն քա­ղա­քա­կա­նու­թյան հետ­խորհր­դա­յին փոր­ձով։ Սա­ կայն նա աութ­սայ­դեր է, ո­րը ծնվել է Կա­լի­ֆոռ­նիա­յում, և ք­չե­րը կա­ րող են նրան պատ­կե­րաց­նել Հա­ յաս­տա­նի նա­խա­գահ։ Ակն­հայտ է, որ նա մարդ­կանց հա­մախմ­բել է բո­ղո­քի ա­լի­քի շուրջ, որն ի­րե­ նից ա­վե­լի ու­ժեղ է։ Ին­քը՝ Հով­հան­նիս­յա­նը, ընտ­ րու­թյուն­նե­րի արդ­յունք­նե­րը չի ճա­նա­չել և անս­պա­սե­լի արդ­ յու­նա­վե­տու­թյամբ զանգ­վա­ծա­ յին հան­րա­հա­վաք­ներ և ցույ­ցեր է կազ­մա­կեր­պել ամ­բողջ երկ­րով մեկ։ Սա­ կայն դժվար է պատ­ կե­րաց­նել, թե ինչ­պես կկա­րո­ ղա­նա նա ա­ռա­ջի­կա­յում գե­րիշ­ խող դիրք գրա­վել նա­խա­գա­հի նկատ­մամբ, ո­րին ճա­նա­չել է մի­ ջազ­գա­յին հան­րու­թյու­նը, և ո­րը վե­րահս­կում է Հա­յաս­տա­նում իշ­ խա­նա­կան բո­լոր լծակ­նե­րը։ Սա­կայն եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ հե­ ռան­կա­րում նա­խա­գա­հը խնդիր ու­նի։ Հան­րա­յին կար­ծի­քի ու­սում­ նա­սի­րու­թյուն­նե­րը ցույց են տա­ լիս, որ Հա­յաս­տա­նում դժգոհ են կո­ռուպ­ցիա­յից, աղ­քա­տու­թյու­նից և իշ­խա­նու­թյան չա­րա­շա­հու­մից։ Սա ար­տա­հայտ­վում է տնտե­սա­ կան ծանր դրու­թյամբ և ու­ղեղ­նե­ րի շա­րու­նակ­վող ար­տա­հոս­քով։ Սարգս­յա­նը կոն­սեն­սու­սի մարդ է, որն առն­վազն պատ­րաստ է լսել ընդ­դի­մա­խոս­նե­րին։ Ե­թե նա չի ցան­կա­նում ու­նե­նալ կապ­տուկ­ նե­րով լի տևա­կան երկ­րորդ ժամ­ կետ, պետք է այժմ մտա­ ծի՝ ինչ քայ­լեր են հար­կա­վոր ժո­ղովր­դի դժգո­հու­թյանն ար­ձա­գան­քե­լու և ա­ռա­ջի­կա­յում այն հան­դար­տեց­ նե­լու հա­մար։ Սա­կայն նա գի­տի, որ հա­մա­կար­գի վե­րա­կա­ռուց­ման ոչ հմուտ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը կա­ րող են հան­գեց­նել իշ­խա­նու­թյան խարխլ­ման։ Լի­նե­լով մի երկ­րի նա­խա­գահ, ո­րի քա­ղա­քա­ցի­նե­րը սփռված են աշ­խար­հով մեկ՝ Սարգս­յա­նը բախ­վում է մար­տահ­րա­վեր­նե­րի, ո­րոնք շա­րու­նակ ա­ռա­ջադ­րում է Հայ­կա­կան սփ­յուռ­քը։ ԱՄՆ-ում Սփ­յուռ­քի հիմ ­ն ա­կան եր­կու կազ­ մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի՝ Հայ­կա­կան ա­սամբ­լեա­յի և Ա­մե­րի­կա­յի հայ ազ­գա­յին կո­մի­տեի կայ­քե­րը ցու­ ցադ­րա­բար լռում են Հա­յաս­տա­ նում հինգ տա­րին մեկ տե­ղի ու­ նե­ցող ընտ­րու­թյուն­նե­րի կա­պակ­ ցու­ թյամբ։ ԱՄՆ-ում հայտ­ նի հայ եր­գիչ Սերժ Թանգ­յա­նը Սարգս­

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

Ֆոտոլուր

«Կառ­նե­գի» հիմ­ն ադ­րա­մի Կով­կա­սի հար­ցե­րով ա­վագ հե­տա­զո­ տող Թո­մաս դե Վաա­լը ա­մե­րիկ­յան Foreign Policy հե­ղի­նա­կա­վոր հան­դե­սում ու­շագ­րավ մի հոդ­ված է հրա­պա­րա­կել, ո­րում խո­ սում է Կով­կա­սում փո­փո­խու­թյուն­նե­րի ակն­հայտ ձգտման մա­սին։ Հոդ­վա­ծը թարգ­մա­նա­բար ներ­կա­յաց­վում է ստորև։

Եր­կա­րատև քնի շրջա­նից հե­տո Կով­կաս է վե­րա­դար­ձել քա­ղա­քա­կա­նութ­յու­նը։

յա­նին բաց նա­մակ է հղել, ո­րում ա­սում է. «Ժո­ղովր­դի բազ­մու­ թյու­նը, որ տա­ռա­պում է Ձեր իշ­ խա­նու­թյան տակ կո­ռուպ­ցիա­յի և ա­նար­դա­րու­թյան պատ­ճա­ռով, կշեռ­քի նժար­նե­րը խախ­տում է բո­լո­րիս հա­մար»։ Կով­կաս­յան քա­ղա­քա­կա­նու­ թյան ան­ ցած տար­ վա դասն այն է, որ հան­րա­յին կար­ծի­քը մո­նո­ լիտ չէ, այն ա­լիք է։ Դժ­գո­հու­թյու­ նը կա­րող է անս­պա­սե­լի ու­ժե­ ղա­նալ։ Գոր­ծող ղե­կա­վարը լռել­ յայն հե­ղի­նա­կու­թյուն ու­նի, սա­ կայն երբ նրա իշ­խա­նու­թյու­նը սկսում է ցնցվել և տա­ տան­ վել, այդ ա­լի­քը կա­րող է սրբել նրան։ Հենց այդ­պես ե­ղավ անց­յալ աշ­ նա­նը Վ­րաս­տա­նում, թեև դա տե­ ղի չու­նե­ցավ Ռու­սաս­տա­նում ու Հա­յաս­տա­նում (որ­տեղ ընտ­րու­ թյուն­նե­րից մեկ ա­միս ա­ռաջ Հով­ հան­նիս­յա­նը, ըստ հար­ցում ­ն ե­րի, ձայ­նե­րի ըն­դա­մե ­նը 10%-ը ու­ներ)։

Ադրբեջան

Ադր­բե­ջա­նը Հա­րա­վա­յին Կով­ կա­սի ե­րեք պե­տու­թյուն­նե­րից ա­մե ­նա­հա­րուստն է։ Նա ամ­ րապն­դում է մի­ջազ­գա­յին դիր­ քերն ու ներ­ կա­ յում ՄԱԿ-ի Անվ­ տան­գու­թյան խորհր­դի ոչ մշտա­ կան ան­ դամ է։ Այն նաև հա­րավ­կով­կաս­յան ե­րեք պե­տու­ թյուն­նե­րից ա­մե ­նից ոչ-ժո­ղովր­ դա­վա­րա­կանն է. հա­մա­կար­ գա­յին ընդ­դի­մու­թյու­նը վեր­ջին տաս­նամ­յա­կում փաս­տա­ցի վե­ րա­ցել է։ Ադր­բե­ջա­նը նաև ան­պաշտ­ պան է, և ի­ րադ­ րու­ թյունն այն­ տեղ ան­ կա­ յուն է։ Մա­ սամբ սա պայ­մա­նա­վոր­ված է երկ­րի ոչ նա­խան­ձե­լի աշ­խար­հա­քա­ղա­ քա­կան դիր­քով։ Հա­րա­վում Ի­ րանն է, որն ա­ վե­ լի ու ա­ վե­ լի ան­բար­յա­ցա­կամ է դառ­նում։ Ռու­սաս­տա­նի հետ հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րը Խորհր­դա­յին Միու­ թյան փլու­զու­մից հե­տո ու­նե­ նում են վե­ րելք­ ներ և ան­ կում­ ներ, ու այժմ դրանք անկ­ ման նոր փու­լում են՝ Գա­բա­լա­յի ռա­ դիո­տե­ղո­րո­շիչ կա­յա­նի պատ­ճա­ ռով։ Ա­լիևը, ըստ էու­թյան, ռուս­ նե­րին վտա­րեց այն­տե­ղից, երբ Մոսկ­վան հրա­ժար­վեց կա­տա­րել ա­վե­լի բարձր վար­ձավ­ճա­րի վե­ րա­բեր­յալ նրա պա­հան­ջը։ Երկ­ րի Արև­մուտ­քում Հա­յաս­տանն է, ո­րի հետ Ադր­բե­ջա­նը ու­նի չլուծ­ ված հա­կա­մար­տու­թյուն։ Իր նոր ձեռք բեր­ ված հարս­ տու­թյու­նը Ադր­բե­ջա­նը ստա­ նում է բա­ցա­ռա­պես նավ­թից ու գա­զից։ Սա ստեղ­ծում է խնդիր, ո­րին բախ­վում է Պու­տի­նը Ռու­ սաս­տա­նում, քա­նի որ բնակ­չու­

թյան մի մասն ար­դեն չի ցան­կա­ նում ըն­դու­նել «մենք ձեզ տա­լիս ենք նյու­թա­կան բա­րե­կե­ցու­թյուն, իսկ դուք մեզ թույլ տվեք կա­ռա­ վա­րել եր­կի­րը մեր հա­յե­ցո­ղու­ թյամբ» սկզբուն­քով գոր­ծար­քը։ Վեր­ջին ա­միս­նե­րին Ադր­բե­ ջա­նում տե­ղի է ու­նե­ցել բո­ղո­քի ցույ­ցե­րի մի ամ­բողջ շարք, ո­րին մաս­նակ­ցել են առևտ­րա­կան­ ներ, զո­րա­կո­չիկ զին­վոր­նե­րի ըն­ տա­նիք­ներ և Իս­մա­յի­լի քա­ղա­քի՝ քա­ղա­քա­պե­տից դժգոհ բնա­կիչ­ ներ։ Հա­մալ­սա­րա­նի՝ ար­տաքս­ ման մեջ գտնվող ռեկ­ տո­ րը հրա­ պա­րա­կել է սեն­սա­ցիոն տե­սան­ յու­ թեր, ո­ րոնք վկա­ յում են կո­ ռուպ­ցիա­յի և խորհր­դա­րա­նում տե­ղե­րի վա­ճառ­քի մա­սին։ Ադր­ բե­ջա­նում ձեր­բա­կա­լել են ընդ­դի­ մու­թյան եր­կու ա­ռաջ­նորդ­նե­րին՝ Թո­ֆիկ Յա­գուբ­լո­ւին և Իլ­գար Մա­ մե­դո­վին։ Հար­գար­ժան գրող Աք­ րամ Այ­լիս­լիին, ո­րը հա­մար­ձակ­ վեց Ռու­սաս­տա­նում հրա­պա­րա­ կել հա­յե­րի տա­ռա­պանք­նե­րի մա­ սին պատ­մող վեպ, են­թար­կե­ցին հրա­պա­րա­կա­յին վի­րա­վո­րանք­ նե­րի, սպառ­նա­լիք­նե­րի և զր­կե­ ցին պե­տա­կան պարգև­նե­րից ու ար­տո­նու­թյուն­նե­րից։ Ադր­բե­ջա­նա­կան ընդ­դի­մու­ թյան կայ­քե­րում այս ի­րա­դար­ ձու­թյուն­նե­րը ող­բեր­գա­կա­նաց­ նում և ա­մե ն կերպ չա­փա­զանց­ նում են՝ ի­րադ­րու­թյու­նը պատ­ կե­րե­լով այն­պես, ա­սես իշ­խող է­լի­տան ար­դեն հոգեվար­քի մեջ է։ Բայց ցույ­ցե­րը ան­ջատ են, իսկ ընդ­դի­մա­դիր կու­սակ­ցու­թյուն­նե­ րը մնում են երկ­րի քա­ղա­քա­կան կյան­քի ճամ­փեզ­րին։ Այ­դու­հան­ դերձ, այս խնդիր­ներն ու ան­կար­ գու­թյուն­նե­րը խո­սում են այն մա­ սին, որ Ա­լիևը հան­գիստ եր­րորդ ժամ ­կ ե­տի հույս չպետք է ու­նե­նա՝ հոկ­տեմ­բե­րին կա­յա­նա­լիք նա­ խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­ րից հե­ տո։ Ն­ րան սպառ­ նում են Սարգս­յա­նի խնդիր­նե­րը, սա­կայն շատ ա­վե­լի լուրջ ձևով։ Կ­կա­րո­ ղա­նա՞ նա արդ­յոք փո­խել իշ­խա­ նու­թյան գոր­ծող կա­ռուց­ված­քը և զս­պել նրա ա­մե ­նա­բա­ցա­սա­կան ու ա­նօ­րի­նա­կան տար­րե­րը։

Վրաստան

Նա­յե­լով Վ­րաս­տա­նին՝ շատ հա­յեր, ադր­բե­ջան­ցի­ներ և ռուս­ ներ ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան վատ գո­վազդ են տես­նում։ Անց­յալ տար­վա հոկ­տեմ­բե­րին վրա­ցի­ ներն անց­կաց­րին պատ­մա­կան ընտ­րու­թյուն­ներ, ո­րոն­ցում իշ­ խող կու­սակ­ցու­թյունն ա­ռա­ջին ան­գամ պարտ­վեց և կա­ռա­վար­ ման ղե­կը խա­ղաղ հանձ­նեց ընդ­ դի­մու­թյա­նը՝ մի­լիար­դա­տեր Բի­

ձի­նա Ի­վա­նիշ­վի­լիի ղե­կա­վա­րած «Վ­րա­ցա­կան ե­րա­զանք» կոա­լի­ ցիա­յին։ Այդ պա­հից ի վեր եր­կիրն ապ­րում է իշ­խա­նու­թյան հի­վան­ դա­գին հա­մա­կե­ցու­թյան շրջան։ Մի կող­մից Ի­վա­նիշ­վի­լիի կա­ ռա­վա­րու­թյունն է, մյուս կող­մից՝ նա­խա­գահ Մի­խեիլ Սաա­կաշ­վի­ լին, որն իր լիա­զո­րու­թյուն­նե­րը վայր կդնի հոկ­տեմ­բե­րին։ Ա­մե ն օր իր հետ քա­ղա­քա­կան նոր մե­ լոդ­րա­մա է բե­րում. ման­րախնդ­ րու­թյուն և վի­ճա­բա­նու­թյուն­ներ Սա­հ­մա­նադ­րու­թյան կա­պակ­ցու­ թյամբ, դե­մարշ­ներ օ­տա­րերկր­յա այ­ցե­լու­նե­րի նկատ­մամբ, նախ­ կին ղե­կա­վար­նե­րի ձեր­բա­կա­լու­ թյուն­ներ և ան­գամ ծեծկռ­տուք փո­ղո­ցում՝ նա­խա­գա­հի ե­լույ­թից ա­ռաջ։ Սա­կայն երկ­րում տրա­մադ­րու­ թյուն­ներն այն­քան էլ ան­կա­յուն չեն, որ­քան կա­րող է թվալ ա­ռա­ ջին հա­յաց­քից։ Նոր կա­ռա­վա­րու­ թյունն ա­ռայժմ չի լու­ծել բազ­մա­ թիվ խնդիր­ներ, բա­վա­կան թույլ է տնտե­սու­թյու­նը։ Վ­րաս­տանն ու­նի նույն թե­ րու­թյուն­նե­րը, ինչ նրա հետ­ խորհր­դա­յին հարևան­նե­րը. այն է՝ զսպման և հա­կակ­շիռ­նե­ րի հա­մա­կար­գի քրո­նիկ բա­ցա­ կա­յու­թյուն։ Այս­տեղ Ի­վա­նիշ­վի­ լին քիչ հաղ­թա­թուղթ ու­նի։ Սա­ կայն ե­թե նրա կա­ռա­վա­րու­թյու­նը լուրջ ծու­ղա­կի մեջ չընկ­նի և կա­ րո­ղա­նա խու­սա­փել սխալ­նե­րից, Վ­րաս­տա­նը հա­ջո­ղու­թյան կհաս­ նի նոր ճա­նա­պար­հին։ Ո­րոշ հար­ցե­րում Ի­վա­նիշ­վի­ լին ա­վե­լի լավ է՝ ընդ­հան­րա­պես ո­չինչ չա­նի։ Օ­րի­նակ՝ լավ կլի­նի, ե­թե նա չմի­ջամ­տի վրա­ցա­կան հե­ռուս­տաա­լիք­նե­րի աշ­խա­տան­ քին, ո­րոնք ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո ա­ռա­ջար­կում են շատ ա­վե­ լի բազ­մա­զան բո­վան­դա­կու­թյուն։ Ա­մե ­նա­մեծ փոր­ձու­թյու­նը վրա­ ցա­կան փխրուն ժո­ղովր­դա­վա­ րու­թյու­նը կանց­նի հոկ­տեմ­բե­րին, երբ տե­ղի կու­նե­նան նա­խա­գա­ հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րը։ Նոր նա­խա­գա­հը կմնա պե­տու­թյան ղե­կա­վար, սա­կայն նրա լիա­զո­ րու­թյուն­նե­րը խիստ կսահ­մա­ նա­փակ­վեն։ Այ­դու­հան­դերձ, նա հա­կակ­շիռ կստեղ­ծի վար­չա­պե­ տին։ Այն, թե ում կընտ­ րի Ի­ վա­ նիշ­վի­լին՝ որ­պես նա­խա­գա­հի թեկ­նա­ծու, կդառ­նա վրա­ցա­կան ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան «ա­ռող­ ջա­կան վի­ճա­կի» հեր­թա­կան ցու­ցիչը։ Ի­վա­նիշ­վի­լին ար­դեն մեր­ժել է ա­ռա­ջին ֆա­վո­րի­տին՝ (արևմտ­յան մայ­րա­քա­ղաք­նե­րում ա­ռանձ­նա­հա­տուկ դիրք վա­յե­լող) պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար Ի­րակ­լի Ա­լա­սա­նիա­յին՝ նրան հե­ ռաց­նե­լով պե­տա­կան մեկ այլ՝ փոխ­վար­չա­պե­տի պաշ­տո­նից։ Վ­րա­ցա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­ թյու­նը ո­րո­շա­կիո­րեն քաո­սա­յին և դ­րա­մա­տիկ է։ Ա­վե­լի լավ է՝ վե­ ճե­րը ծա­գեն խորհր­դա­րա­նում ու հե­ռուս­տա­տե­սու­թյամբ, քան քա­ ղաք­նե­րի փո­ղոց­նե­րում։ Երևում է՝ եր­կի­րը փոր­ձում է հաս­նել փո­փո­խու­թյուն­նե­րի ա­ռա­վե­լա­ գույն հար­մար­վո­ղա­կա­նու­թյան։ Իսկ քա­ նի որ հարևան երկր­ նե­ րի ա­ռաջ­նորդ­նե­րը հա­վա­նա­բար փնտրում են ոտ­քե­րի տակ ա­վե­լի ա­մուր հող, հարկ է՝ նրանք մտա­ ծեն, որ Վ­րաս­տա­նի խնդիր­նե­րի հիմ ­ն ա­կան մա­սը դեռ սպա­սում է ի­րենց ա­պա­գա­յում։  n


| № 32 (272), երեքշաբթի, մարտի 12, 2013 թ.

8 | Մշակույթ

Չեմ կար­ծում, որ այ­սօր մեր բե­մե­րում թատ­րոն է ստեղծ­վում Դե­րա­սա­նու­հի, սկսնակ ռե­ժի­սոր, գրող Նա­նոր Պետ­րոս­յա­նը վեր­ ջերս է հան­դի­սա­տե­սի դա­տին հանձ­նել իր ա­ռա­ջին ներ­կա­յա­ցու­ մը՝ «Բռ­նա­բա­րու­թյու­նը»: Ար­դեն եր­կու տա­րի է, ինչ «Նա­րե­կա­ցի» ար­վես­տի կենտ­րո­նում Նա­նո­րը գրա­կան ըն­թեր­ցում­ն եր է վա­ րում: Մինչ այդ նա խա­ղա­ցել է Մ­հեր Մկրտչ­յա­նի ան­վան ար­տիս­ տա­կան և «Ա­գո­րա» թատ­րոն­նե­րում։ — Նա­նոր, Ձեր խոս­քից, մտա­ծե­լա­կեր­պից երևում է, որ այլ մշա­կույթ է դեր խա­ղա­ցել Ձեր կա­յաց­ման մեջ։ Որ­տե՞ղ եք ծնվել։ — Թեհ­րա­նում. վեց տա­րե­ կան էի, երբ ըն­ տա­ նիքս տե­ ղա­ փոխ­վեց Հա­յաս­տան: Այս­տեղ եմ դպրոց գնա­ ցել: Մի շրջան է ե­ղել, երբ բա­ցա­կա­յել եմ Հա­յաս­ տա­նից՝ մեկ տա­րի Ֆ­րան­սիա­յում եմ ապ­րել: Միշտ հի­ շում եմ Թեհ­ րա­ նը: Ման­կա­պար­տեզ այն­տեղ եմ գնա­ցել, ըն­կեր­ներ ու­նեմ, բա­րե­ կամ ­ն եր: Ես Թեհ­րան կա­րո­ղա­ցա վե­րա­դառ­նալ միայն տասն­հինգ տա­րի անց. շատ հե­տաքր­քիր էր, ա­ մե ն ինչ խառն­ վել էր՝ զգաց­ մունք­ներս, մտքերս։ Կա­յա­նա­լով Հա­յաս­տա­նում՝ չէի պատ­կե­րաց­նում, թե որ­քան կարևոր է ինձ հա­մար այն­տե­ղից սկսվել: Բայց շատ բա­ներ, ի­հար­ կե, այլ էին։ Ես տե­ սա մարդ­ կանց, ո­ րոնց հետ մե­ ծա­ նում էի, ու հաս­կա­ցա, թե որ­քան տար­բեր եմ նրան­ ցից, ու հաս­ կա­ ցա, թե որ­ քան տար­ բեր են Սփյուռ­ քի և հա­յաս­տան­ցու, գա­ղու­թա­յին և ոչ գա­ղու­թա­յին մտա­ծե­լա­կեր­պե­րը։ — Գ­րե­թե բո­լոր աղ­ջիկ­ ներն ինչ-որ տա­րի­քում ե­րա­զում են դե­րա­սա­նու­ հի դառ­նալ։ Ձեր մաս­նա­ գի­տու­թյան ընտ­րու­թյունն այդ ե­րա­զան­քի հա­սու­նաց­ ման արդ­յո՞ւնքն էր։ — Չէ՛, այդ­պի­սի ե­րա­զանք չեմ ու­ նե­ ցել: Ես փոքր տա­ րի­ քից խա­ղա­ցել եմ խա­մա­ճիկ­ նե­րի թատ­րո­նում, մնջա­խա­ ղի ստու­դիա­յում, ինք­նա­բե­րա­ բար այլ մաս­նա­գի­տու­թյուն­ներ չէին էլ դի­տարկ­վում: Այդ­պի­ սի հարց պար­ զա­ պես չէր ա­ ռա­ ջա­նում՝ պի­տի դե­րա­սա­նու­հի լի­ նե՞մ, թե՞ ոչ: Հարցն ա­ ռա­ ջա­ ցավ շատ ա­վե­լի ուշ, երբ ո­րո­շե­ցի, որ այլևս չեմ ու­զում խա­ղալ։ — Ինչ­պե՞ս դար­ձաք ռե­ժի­սոր։

— Ես ո­րոշ ժա­մա­նակ աշ­խա­ տել եմ Մ­հեր Մկրտչ­յա­նի ան­վան թատ­րո­նում, ո­րի հետ շրջա­գա­յել եմ, հե­տաքր­քիր ժա­մա­նակ անց­ կաց­րել։ Հե­տո գնա­ցի Ֆ­րան­սիա՝ դե­րա­սա­նա­կան ար­վես­տի զար­ գաց­ման դա­սըն­թաց­նե­րի, բայց պարզ­ վեց, որ դրանք սկսնակ­ նե­ րի հա­ մար էին, իսկ ես ար­ դեն թատ­րո­նում աշ­խա­տել էի, այն­պես որ ինձ հե­տաքր­քիր չէր, թո­ղե­ցի։ Փո­խա­րե­նը գրե­թե մեկ տա­րի անց­կաց­րի Ֆ­րան­սիա­ յի տար­բեր թատ­րոն­նե­րում, որ­ տեղ ա­մե ­նա­տար­բեր բա­նե­րով էի զբաղ­վում։ Երբ վե­րա­դար­ ձա, սի­րո­ղա­կան խումբ ստեղ­ծե­ ցի, ո­րում ընդգրկ­վե­ցին դե­րա­ սա­նա­կան ար­վես­տը ու­սում ­ն ա­ սի­րել ցան­կա­ցող մար­դիկ: Մոտ մեկ տա­րի աշ­խա­տե­լուց հետ էլ ստեղծ­վեց «Բռ­նա­բա­րու­թյու­նը»: Դա մեր խմբի ա­ռա­ջին ներ­կա­յա­ ցումն էր: — Ին­չո՞ւ չեք ու­զում խա­ղալ։ — Դժ­վա­րա­նում եմ բա­ցատ­ րել։ Չեմ կար­ծում, որ այ­սօր մեր բե­մե­րում թատ­րոն է ստեղծ­վում։ Ինձ հե­տաքր­քիր չէր։ Չի պա­տա­ հում, որ ներ­կա­յաց­ում տես­նեմ և նա­խան­ձեմ, որ ես չեմ այդ դե­րը խա­ղում։ Եր­կար ժա­մա­նակ թատ­րո­նում աշ­ խա­ տե­ լով՝ զգում էի, թե ինձ ին­չը չի գո­հաց­նում, բայց չէի գի­ տակ­ցում։ Մեկ տա­րի ընդ­մի­ջու­ մից հե­տո ինձ հա­մար ա­մե ն ինչ ա­վե­լի քան պարզ դար­ձավ։ Ժա­ մա­ նա­ կին մտա­ ծում էի, որ ան­ հան­դուր­ժող եմ, չեմ կա­րո­ղա­ նում հա­մա­կերպ­վել ի­րա­կա­նու­ թյա­նը, բայց հի­մա հաս­կա­նում եմ, որ դրա կա­րի­քը պար­զա­պես չկա։ — Ի՞նչ փու­լում է Ձեր մյուս նա­խա­ձեռ­նու­թյու­ նը՝ դրա­մա­տի­կա­կան ըն­թեր­ցում ­ն ե­րը։ — Հա­յաս­տան­յան թատ­րո­ նի ա­մե ­նա­մեծ բա­ցը դրա­մա­ տուր­ գիան է: Այն էլ թատ­ րո­ նի

այն տե­սա­կում, ո­րը են­թադ­րում է են­թարկ­վա­ծու­թյուն տեքս­տին։ Մեր թատ­րո­նի հիմ­քում սցե­նարն է, ոչ թե՝ մի խումբ մար­դիկ հա­ վաք­վում են գա­ղա­փա­րի շուրջ և երևա­կա­յում: Այս պայ­ման­նե­ րում մեր թա­տե­րա­կան գոր­ծիչ­ նե­րը վերց­նում են փո­շոտ, հին մի պիես և բե­մադ­րում։ Այ­նինչ կան բա­զում դրա­մա­տուրգ­ներ, ո­րոնք գրում են։ Բայց նրանց հան­ դի­ պու­մը ռե­ժի­սո­րի հետ չի կա­ յա­ նում։ Ու­ զում էինք օգ­ նել այդ գոր­ծըն­թա­ցին, չստաց­վեց։ Մենք ու­զե­ցինք դրա­մա­տուրգ­ նե­րի մրցույթ կազ­մա­կեր­պել, հե­ տո հա­տուկ մի­ջո­ցա­ռում ձեռ­ նար­կե­ցինք, ո­րի ըն­թաց­քում դրա­մա­տուրգ­ներն ու թա­տե­րա­ կան գոր­ծիչ­նե­րը պի­տի հան­դի­ պեին և զ­րու­ցեին։ 76 հրա­վի­րա­ տոմս տպե­ցինք… հան­դիպ­մա­ նը ներ­ կա էին հին­ գը։ Այ­ սինքն՝ նրանք լրիվ ան­ տար­ բեր են։ Այ­ սօր Հայաս­տա­նում ոչ ոք չի գոր­ ծում ի­րա­կա­նու­թյան հետ։ Գո­ յու­թյուն ու­նի հան­դի­սա­տես, դրա­մա­տուրգ, ռե­ժի­սոր, բայց ա­մե նքն ի­րենց յու­ղի մեջ են տա­ պակ­ վում։ Բայց չէ՞ որ թատ­ րո­ նը սին­ թեզ է։ Հի­ մա ա­ մի­ սը մեկ հան­դի­պում ենք ժա­մա­նա­կա­ կից գրող­ նե­ րի հետ, ոչ դրա­ մա­ տուրգ­նե­րի, և ն­րանք ըն­թեր­ցում են ի­րենց գոր­ծե­րը: — Իսկ թատ­րո­նը շա­րու­ նակ­վո՞ւմ է։ — Ա­ յո՛։ Մենք հի­ մա նոր ներ­ կա­յաց­ման ենք պատ­րաստ­վում։ Խում­բը մե­ծա­ցել է, պրո­ֆե­սիո­ նալ դե­րա­սան­ներ են ներգ­րավ­ վել, մենք ա­ ռաջ ենք շարժ­ վում։ Կր­կին նոր գոր­ծըն­թաց, նոր խնդիր­ներ, ո­րոնք նոր լու­ծում­ ներ են պա­հան­ջում՝ շատ ոգևոր­ ված ենք: Այս ներ­կա­յա­ցու­մը կա­րող եմ նկա­րագ­րել իբրև դա­սա­կան թատ­րոն, այ­սինքն՝ լիո­վին տար­ բեր­վե­լու է «Բռ­նա­բա­րու­թյու­նից»։ Հի­մա թատ­րո­նի պատ­մու­թյունն եմ նո­րից քրքրում, ու­զում եմ, որ իս­կա­կան հե­քիաթ ստաց­վի։ — Ի՞նչ յու­րա­հատ­կու­թյուն­ ներ ու­նի աշ­խա­տան­քը ոչ պրո­ֆե­սիո­նալ դե­րասան­ նե­րի հետ, խնդիր­ներ չե՞ն ա­ռա­ջա­նում։

«Չի պա­տա­հում, որ ներ­կա­յաց­ում տես­նեմ և նա­ խան­ձեմ, որ ես չեմ այդ դե­րը խա­ղում»,- ա­սում է Նա­նոր Պետ­ րոս­յա­նը:

դաշ­նա­կու­թյան: Ե­թե խոս­քը գրա­կա­նու­թյան մա­սին է, ա­պա ես փոք­ րուց եմ դրա­ նով հե­ տաքրքր­վել: Երբ ըն­դուն­վում էի թա­տե­րա­կան, հարց չկար, որ գրե­լը պի­տի թող­նեմ։ Ե­թե դե­րա­ սա­նու­հի եմ, նշա­նա­կում է՝ ինք­ նա­բա­վու­թյան զգա­ցո­ղու­թյունն ամ­բող­ջո­վին պի­տի թատ­րո­նից ստա­նամ, բայց այդ­պես չէ։ Յու­ րա­քանչ­յուր միտք, գա­ղա­փար ճիշտ ար­տա­հայտ­չա­մի­ջո­ցի կա­ րիք ու­ նի։ Ա­ յո՛, ես յո­ գա եմ դա­ սա­վան­դում, «Ար­տե­րիա­յում» կո­ միքս­ ներ եմ ա­ նում, դա չի նշա­ նա­կում, որ ես ցա­քուց­րիվ մարդ եմ: Պի­տի հաս­կա­նաս՝ ին­չը որ­ տե­ ղից է գա­ լիս և ուր է գնում: Պետք է ա­նընդ­հատ շարժ­ման մեջ լի­նել: Ես 16 տա­րե­կա­նում, երբ սե­ղա­նի թե­նի­սի Հա­յաս­տա­ նի չեմ­պիոն էի, ու ես հի­մա՝ ան­ ճա­նա­չե­լի մար­դիկ ենք: Ու ես հի­ մա ես չէի լի­նի՝ ա­ռանց այն ժա­ մա­նա­կի փոր­ձա­ռու­թյան։  n Զ­րու­ցել է Մա­րիա Հով­սեփ­յա­նը

— Ոչ պրո­ֆե­սիո­նալ դե­րա­սան­ նե­րի հետ աշ­խա­տելն ինձ հա­մար ա­մե ­նա­հա­ճե­լի բանն է։ Ոչ այն պատ­ճա­ռով, որ նրանք են­թարկ­ վում են, հա­կա­ռա­կը՝ նրանք բա­ ցար­ձակ չեն են­թարկ­վում, ա­նում են՝ ինչ ու­զում են։ Թևերս ի­ջեց­ նում եմ և խո­ նարհ­ վում նրանց առջև, որ կա­րո­ղա­նան բաց­վել, ո­րով­հետև չկա ար­հես­տա­վար­ ժու­ թյուն, չկա «Ես գի­ տեմ, դու չգի­տես», չկա թատ­րո­նի տե­սակ: Յու­րա­քանչ­յուր օ­րը բա­ցա­հայ­ տում է. շատ-շատ հե­տաքր­քիր է։ — Դե­րա­սան, ռե­ժի­սոր, բա­նաս­տեղծ, յո­գա­յի ու­սու­ ցիչ, հա­վա­նա­բար ցու­ցա­ կը կա­րե­լի է շա­րու­նա­կել, ե­թե ոչ հի­մա, ա­պա՝ ա­պա­ գա­յում: Չե՞ք վա­խե­նում ու­ ժե­րը վատ­նե­լուց, մի բա­նի վրա չկենտ­րո­նա­նա­լուց։ — Ա­մե ն ինչ տա­նում է մի բա­ նի՝ քո մտքե­րի, մարմ ­ն ի, հա­մա­ տեքս­ տի, մարդ­ կանց հետ ներ­

Աշ­խար­հահռ­չակ նկա­րիչ Պաբ­լո Պի­կա­սո­յի «Ա­ղավ ­ն իով ե­րե­խան» կտա­վը կլքի Մեծ Բ­րի­տա­նիան. մշա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­թյա­նը չի հա­ջող­վել կան­խել այս գոր­ծի դուրս­բե­րու­մը երկ­րից։ Christie’s ա­ճուր­դի տու­նը 2012թ. Պի­կա­սո­յի աշ­խա­տան­քը վա­ճա­ ռել է մաս­նա­վոր մի հա­վա­քոր­դի, ո­րը, ի տար­բե­րու­թյուն նա­խորդ տե­րե­րի, մտա­դիր չէ ա­պա­գա­յում կտա­վը ցու­ցադ­րու­թյան դնել Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յում։ Ով է գնել նկա­րը՝ չի հա­ղորդ­վում։ Ըստ բրի­տա­նա­կան մա­մու­լի հրա­պա­ րա­կում ­ն ե­րի՝ «Ա­ղավ­ն իով ե­րե­

խան» կտե­ղա­փոխ­վի Կա­տար։ Բ­րի­տա­նիա­յի մշա­կույ­թի նա­ խա­րա­րու­թյու­նը փոր­ձել է պահ­ պա­նել կտա­վը՝ ար­գե­լա­փա­կե­լով դրա դուրս­բե­րու­մը և պար­զա­բա­ նե­լով, որ այն երկ­րի հա­մար մշա­ կու­թա­յին և պատ­մա­կան մեծ նշա­ նա­կու­թյուն ու­նի։ Կես տա­րի նա­ խա­րա­րու­թյու­նը փոր­ձել է «Ա­ղավ­ նիով ե­րե­խան» Բ­րի­տա­նիա­յում

պա­հե­լու մի­ջոց գտնել։ Են­թադր­ վում էր, որ կտա­վը կա­րող են գնել բրի­տա­նա­կան թան­գա­րան­նե­րը, թեև մտա­վա­խու­թյուն կար, որ Պի­ կա­սո­յի այս ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյու­ նը կա­րող է չա­փա­զանց թանկ լի­ նել նրանց հա­մար (վա­ճառ­քի պա­ հին կտա­ վը գնա­ հատ­ վել է մոտ $80 մլն)։ Ար­գել­քի ժամ ­կ ե­տը սպառ­վել է 2012թ. դեկ­տեմ­բե­րին: Կ­տա­վը Բ­րի­տա­նիա­յից դուրս կբեր­վի մա­ յի­սի 26-ին։ Մինչ այդ, նկա­րի նոր տի­րոջ հա­մա­ձայ­նու­թյամբ, այն

կցու­ցադր­վի Լոն­դո­նի Կուր­տոլ­դի պատ­կե­րաս­րա­հում։ «Ա­ղավ­ն իով ե­րե­խան» Պի­կա­սոն վրձնել է 1901թ.՝ 19 տա­րե­կա­նում։ 1924-ից այն պատ­կա­նել է բրի­տա­ նա­ցի մաս­նա­վոր հա­վա­քորդ­նե­ րի: 1974թ. կտա­վի հեր­թա­կան տի­ րոջ՝ Ք­րիս­տա­բել Էր­բեն­կո­նո­ւեի մա­հից հե­տո վեր­ջի­նիս ժա­ռանգն այն փո­խան­ցել է Ազ­գա­յին պատ­ կե­րաս­րա­հին, որ­տեղ էլ կտա­վը ցու­ցադր­վել է մինչև 2011թ.։  n Պատրաստեց Ս­տել­լա Մեհ­րա­բեկ­յա­նը

www.wikipaintings.org

Պի­կա­սո­յի «Ա­ղավ ­ն իով ե­րե­խան» կլքի Բ­րի­տա­նիան

«Ա­ղավ ­ն իով ե­րե­խան» Պի­կա­սոն վրձնել է 1901թ.՝ 19 տա­րե­կա­նում։


Orakarg Business Daily