Page 1

Գինը՝ 100 դրամ

| № 20 (260), երեքշաբթի, փետրվարի 19, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Մի ընտ­րու­թյան պատ­մու­թյուն խմբագրական

էջ 2 ›››

Նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ներ. հա­յացք Ս­տե­փա­ նա­կեր­տից Հայկ Խա­նում­յան, տե­սա­կետ

օ ր ա թ ե ր թ

Ա­վարտ­վեց #armvote13-ը

Թ­ռիչք ան­հայտ ուղ­ղու­թյամբ Հա­յաս­տա­նի ազ­գա­յին ա­վիա­փո­խադ­րող «Ար­մա­ վիա­յի» պար­տա­պան­նե­րից «ՎՏԲ-­Հա­յաս­տան բան­կը» ըն­կե­րու­թյան դեմ $10  մլն-ի դա­տա­կան հայց է ներ­կա­ յաց­րել։ Դեռ պարզ չէ՝ այս քայ­ լով տրվում է «Ար­ մա­ վիա­յի» սնան­կաց­մա՞ն, թե՞ ա­վ իա­փ ո­խ ադ­ր ում ­ն ե­ր ի բա­ցա­ռի­կու­թյան ի­րա­վուն­ քի եր­կա­րաձգ­ման գոր­ծըն­ թա­ցի մեկ­նար­կը։

էջ 2 ›››

Այս ընտ­րու­ թյուն­նե­րը 2018թ. հա­մար են

Հ­րանտ Տեր-Աբ­րա­համ­յան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Տեսանկյուն ընտ­ րու­թյուն­ների շուրջ էջ 3 ›››

Պատ­րաստ չենք

Ա­ռող­ջու­թյան հա­մա­տա­րած ա­պա­հո­վագ­րու­թյա­նը դեռ սպա­սել է պետք էջ 4 ›››

Ուս­մա­նովն ա­մե ­նա­վար­ կան­շա­յինն է

Դո­լա­րա­յին մի­լիարդ­նե­րը Ռու­սաս­տա­նում ռե­կորդ են սահ­մա­նել էջ 6 ›››

Ար­ժու­թա­յին հաշ­տու­թյուն Մեծ քսան­յա­կը հրա­ժար­ վում է դևալ­վա­ցիա­յից էջ 6 ›››

Հե­ղա­փո­խու­թյան ևս չորս տա­րի Էկ­վա­դո­րը վե­րընտ­րել է նա­խա­գա­հին էջ 7 ›››

Ֆոտոլուր

Ե­ րեկ ժա­ մը 20-ին՝ քվեար­ կու­թյան ա­վար­տից հե­տո, Gallup Organization-ը ներ­կա­ յաց­րեց իր անց­կաց­րած exit poll-ի արդ­յունք­նե­րը, ըստ ո­րոնց՝ ընտ­րու­թյուն­նե­րում գոր­ծող նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նը ստա­ցել է քվե­ նե­ րի 58%-ը: Երկ­ րորդ տե­ ղում էր «Ժա­ռան­գու­թյուն» կու­սակ­ցու­թյան ա­ռաջ­նորդ Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը՝ 32%: Պա­րույր Հայ­րիկ­յա­ նը և Հ­րանտ Բագ­րատ­յա­նը 3-ա­կան տո­կո­սով եր­րորդ տե­ղում էին: Մ­յուս թեկ­նա­

ծու­նե­րը՝ Ար­ման Մե­լիք­յա­ նը, Անդ­րիաս Ղու­կաս­յա­նը և Վար­դան Սեդ­րակ­յա­նը, ստա­ցել են 1-ա­կան տո­կոս ձայն: Exit poll-ը անց­կաց­վել է «Արմն­յուզ» հե­ռուս­տաըն­ կե­րու­թյան պատ­վե­րով: Ընտ­րու­թյուն­նե­րում մաս­ նակ­ցու­թյու­նը ժա­մը 20:00-ի դրու­թյամբ կազ­մել է 60,05%. քվեար­կու­թյա­նը մաս­նակ­ ցել է 1 518 407 ընտ­ րող՝ ընտ­րող­նե­րի ընդ­հա­նուր 2 505 980 թվից: Կես­գի­շե­րվա դրու­թյամբ՝ հան­րա­պե­տու­ թյան 1988 տե­ղա­մա­սե­րից

75-ի տվյալ­ ներն էին մշակ­ վել: Ըստ այդմ՝ ՀՀ գոր­ ծող նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­ նը ստա­ ցել է 68,78% (24028 ձայն), Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­ յա­ նը՝ 27,15% (9474), Հ­ րանտ Բագ­րատ­յա­նը՝ 1,54% (537), Վար­դան Սեդ­րակ­յա­նը՝ 1,08% (378), Պա­րույր Հայ­րիկ­ յա­նը՝ 0,85% (297), Անդ­րիաս Ղու­կաս­յա­նը՝ 0,42% (146), Ար­ ման Մե­լիք­յա­նը՝ 0,19% (67): Երևա­նում մաս­նակ­ցու­ թյու­ նը կազ­ մել է 53,99%, Ա­րա­գա­ծոտ­նի մար­զում՝ 63,60% (72696), Ա­րա­րա­տի

մար­ զում՝ 73,92% (157506), Ար­մա­վիրի մար­զում՝ 5,92% (127845), Գե­ղար­քու­նի­քի մար­ զում՝ 69,06% (128796), Լո­ռու մար­զում՝ 60,15% (143059), Կո­տայ­քի մար­ զում՝ 59,15% (137561), Շի­ րա­կի մար­զում՝ 57,92% (132793), Ս­յու­նի­քի մար­ զում՝ 65,50% (71899), Վա­ յոց ձո­ րի մար­ զում՝ 62,65% (29,597), Տա­վու­շի մար­զում՝ 65,73% (71317): Գ­յում­րիում մաս­նակ­ցու­թյու­նը կազ­մել է 50,6% (63549), իսկ Վա­նա­ձո­ րում՝ 53,6% (51736):  n

Հա­յաս­տա­նի ազ­գա­յին ա­վիա­փո­խադ­րող «Ար­մա­ վիա­յի» հետ պարտ­քա­յին խնդիր­նե­րը, ի տար­բե­րու­ թյան «Զ­վարթ­նոց» մի­ջազ­ գա­յին օ­դա­նա­վա­կա­յա­նի, «ՎՏԲ-­Հա­յաս­տան բան­ կը» փոր­ձում է կար­գա­վո­ րել դա­տա­րա­նի մի­ջո­ցով. բանկն ըն­կե­րու­թյան դեմ $10  մլն­-ի հայց է ներ­կա­յաց­ րել։ 2011թ. մար­ տին «Ար­ մա­վիա­յի» և «Զ­վարթ­նո­ցի» միջև հեր­թա­կան պարտ­ քա­յին խնդի­րը հար­թե­լու հա­մար (օ­դա­նա­վա­կա­յա­ նը հրա­ ժար­ վում էր սպա­ սար­կել ա­վիաըն­կե­րու­թյան թռիչք­նե­րը), «ՎՏԲ-­Հա­ յաս­տան բան­կը» «Մի­կա» խմբի ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հա­մար $20  մլն­-ի վար­կա­ յին գիծ էր բա­ցել։ Այդ մի­ ջոց­նե­րից $7  մլն-ն ուղղ­ վել է «Արդ­շի­նին­վեստ­բան­ կի» կող­մից «Ար­մա­վիա­ յին» Sukhoi Superjet-100-ի ձեռք­բեր­ման հա­մար տրա­ մադ­րած փո­խա­ռու­թյան վե­րա­ֆի­նան­սա­վոր­մա­նը։ Վար­կա­յին մի­ջոց­նե­րը դա­տա­րա­նի մի­ջո­ցով վե­ րա­դարձ­նե­լու ՎՏԲ-ի վճռա­ կա­նու­թյու­նն ու­շագ­րավ է, ե­ թե հաշ­ վի առ­ նենք, որ

էջ 4 ›››

Կիզակետում

Ե­րեկ ժա­մը 23:00-ին ա­սու­ լիս էր հրա­ վիր­ վել Րաֆ­ ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը: «Ժա­ ռան­գու­թյուն» կու­սակ­ ցու­թյան խո­սնակ Հով­սեփ Խուր­շուդ­յանն ըն­թեր­ցեց այն ընտ­րա­տե­ղա­մա­սե­րի ա­նուն­նե­րը, որ­տեղ, ըստ նրա, Հով­հան­նիս­յա­նը մեծ ա­ռա­վե­լու­թյուն է ու­նե­ցել: Նա ա­ սաց, որ ի­ րենք ու­ նեն տե­ղե­կատ­վու­թյուն, որ ա­մե ­նա­բարձր ատ­յան­նե­ րից հրա­ հանգ­ ներ կան, որ այն տե­ղա­մա­սե­րում, որ­ տեղ հաղ­ թում է Րաֆ­ ֆի

Հով­հան­նիս­յա­նը, ա­ռայժմ չտրա­մադ­րեն տվյալ­նե­րը: «Երկ­րորդ ա­մե ­նա­մեծ կեղ­ ծումն էլ այն է, որ փչաց­ նում են Րա­ ֆֆիի Հով­ հան­ նիս­յա­նին կողմ քվեար­ կած քվեա­թեր­թիկ­նե­րը»,– նշեց «Ժա­ռան­գու­թյան» խոս­նա­կը: «Մա­լա­թիա-­Սե­բաս­տիա­ յում Սամ­վել Ա­լեք­սան­յա­ նի մար­դիկ սպառ­նա­ցել են մեր աղ­ջիկ­նե­րին, որ ե­թե ար­ձա­նագր­վեն լցոն­ ման խախ­տում­ն ե­րը, ա­պա կվե­րաց­նեն նրանց ըն­

տա­նիք­նե­րին: Ս­տիպ­ված ենք ե­ղել ու­ղար­կել շրջիկ խումբ: Կող­քի տե­ղա­մա­ սում նույ­ նը ե­ ղել է, ցա­ վոք, մեր վստահ­ված ան­ձը տե­ ղի է տվել և չի հա­ մա­ ձայ­նել, որ ար­ձա­նագր­վեն լցո­նում-խախ­տում ­նե­րը»,– ա­սաց Խուր­շուդ­յա­նը: Խուր­շուդ­յա­նից հե­տո ե­լույթ ու­նե­ցավ Րաֆ­ֆի Հով­ հան­նիս­յա­նը. «Հայ ժո­ղո­ վուր­ դը նշում է այս շրջա­ նի ա­ռա­ջին հաղ­թա­նա­ կը: Ես հար­գում եմ մեր բո­ լոր մրցա­կից­նե­րին և նաև

գոր­ծող նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նին: Սա­կայն հենց ինքն է 20 տար­ վա ըն­ թաց­ քում ա­ռա­ջին նա­խա­գա­հը, որ պի­ տի ըն­ դու­ նի, որ ժո­ ղո­ վուր­ դը հաղ­ թել է: Ոչ թե Րաֆ­ֆին է հաղ­թել, և Սերժ Սարգս­յա­նը պարտ­վել է, այլ հայ ժո­ղո­վուր­դը, Հա­յաս­ տա­նի քա­ղա­քա­ցին է այ­սօր խո­սում՝ շատ հստակ է խո­ սում, Գ­յում­րիում, մայ­րա­քա­ ղա­քում, Վա­նա­ձո­րում, գյու­ ղե­րում, որ սա մեր հաղ­թա­ նակն է: Սերժ Սարգս­ յանն այն մարդն է, որ կա­րող է ըն­

դու­նել, որ Հա­յաս­տանն ար­ ժա­նի է դե յու­րե նա­խա­գա­ հու­թյան: Ժո­ղո­վուր­դը խո­սել է և ք­վեար­կել է: Նա­խա­գա­ հի թեկ­նա­ծու լի­նի, գնդա­ պետ, թե շտա­ բի պետ, ով խե­ղում է Հա­յաս­տա­նի քա­ ղաք­ացու ձայ­նը, պա­տաս­ խան է տա­ լու: Ով սպառ­ նա որևէ ըն­տա­նի­քի, որևէ հայ մար­դու կամ զին­վո­րի, պա­ տաս­խան է տա­լու՝ օ­լի­գարխ լի­նի, թե հե­րոս»,– ա­սաց Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը: Նա վա­ղը՝ փետր­վա­րի 19-ին, ժա­ մը 17:00-ին, բո­

Ֆոտոլուր

Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը բո­լո­րին հրա­վի­րեց Ա­զա­տու­թյան հրա­պա­րակ

լո­րին հրա­վի­րեց Ա­զա­տու­ թյան հրա­պա­րակ՝ հան­րա­ հա­վա­քի:  n


| № 20 (260), երեքշաբթի, փետրվարի 19, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Մի ընտ­րու­թյան պատ­մու­թյուն «Դ­յո­ւին հաղ­թում է Տ­րու­մե ­նին» (Dewey Defeats Truman). 1948թ. նո­յեմ­բե­րի 3-ին՝ ԱՄՆ-ի նա­խա­ գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի հա­ջորդ օ­րը, այս­պի­ սի վեր­նագ­րով էր իր հեր­թա­կան հա­մա­րը տպա­ րան տա­րել Chicago Tribune թերթը՝ ազդարարելով, որ Նյու Յորքի նահանգապետ Թոմաս Դյուին նոյեմբերի 2-ին կայացած նախագահական ընտրություններում հաղթել է Տրումենին: Այս իրադարձությունն աշխարհով մեկ լայն արձագանք ստացավ այն բանից հետո, երբ տարածվեցին Տրումենի լուսանկարները՝ թերթի այդ համարը ձեռքին բռնած: Հայաստանում փետրվարի 18-ին կայացած նախագահական ընտրությունների նախնական արդյունքներով գործող նախագահ Սերժ Սարգսյանը վստահ հաղթանակ է տարել՝ շահելով ընտրողների ձայների ավելի քան 65 տոկոսը: Այս սյունակը ես գրում եմ փետրվարի 18-ին՝ ժամը 18:00-ի դրությամբ, երբ ընտրությունները դեռ չեն ավարտվել, և անգամ քվեների հաշվարկը չի սկսվել: Ինչպես Հայաստանում ու դրսում շատերը, որևէ անակնկալի չեմ սպասում ընտրությունների ելքից: Կցանկանայի սխալված լինել և տեսնել, որ ընտրությունների ինստիտուտը Հայաստանում ձևական չէ: Խնդիրը տվյալ պարագայում ամենևին էլ այս կամ այն անձին նախագահի պաշտոնում կամ ընտրությունների երկրորդ փուլում տեսնելը չէ: Խնդիրն այն է, որ Հայաստանի ժողովուրդը 1991-ից ի վեր մեկ անգամ վերջապես պետք է տեսնի, որ ընտրությունների միջոցով հնարավոր է փոփոխությունը, որ յուրաքանչյուր քաղաքացի իշխանություն ունի այս երկրում, որ յուրաքանչյուրի ձայնը շատ ավելի թանկ է, քան հինգ տարին մեկ ողորմության նման նետվող հինգ հազար դրամը: Այս հոռետեսության հիմքում օբյեկտիվ փաստերն են՝ առավոտվանից տարբեր լրատվամիջոցներով ընտրակաշառքների և այլ ընտրախախտումների մասին հաղորդումները, հասարակության ապատիան, հիմնական քաղաքական ուժերի՝ ընտրությունից առաջ սեփական թեկնածու չառաջադրելու և պայքարից հրաժարվելու իրողությունը (ինչին ամեն կերպ նպաստեց գործող իշխանությունը): Կանխորոշվածությունը Հայաստանում վաղուց արդեն քաղաքական մռայլ իրականության մասն է: Այն իրականության, որը բխում է ոչ թե իշխող ուժի վարած քաղաքականությունից, նրա նկատմամբ ժողովրդի վերաբերմունքից ու ակնկալիքներից, այլ ընդամենը «հին մեխանիզմների» կատարելագործումից: n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ներ. հա­յացք Ս­տե­փա­նա­կեր­տից

Հայկ Խա­նում­յան

Ը

նտ­րու­թյուն­նե­րի մի­ջո­ցով իշ­ խա­նու­թյուն փո­խե­լու բո­լոր հույ­սե­րը Հա­յաս­տա­նի Հան­ րա­պե­տու­թյու­նում ի չիք են դար­ձել: Նույ­նիսկ նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րա­ պայ­քա­րի հիմ­ն ա­կան մրցա­կից­նե­ րը դրան չեն հա­վա­տում: Նա­խա­գա­ հի թեկ­նա­ծու­նե­րից Անդ­րիաս Ղու­ կաս­յա­նը քա­րո­զար­շա­վի ամ­բողջ ըն­թաց­քում դի­մեց հա­ցա­դու­լի՝ բո­ ղո­քե­լով ընտ­րա­կեղ­ծիք­ներ կի­րա­ ռող քա­ղա­քա­կան ու­ժի կող­մից ա­ռա­ ջադր­ված թեկ­նա­ծո­ւի նա­խա­գա­հա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րին մաս­նակ­ցու­ թյան դեմ: Ղու­կաս­յա­նի պա­հանջն ու գա­ղա­փար­ներն ա­ռա­վել քան հստակ են՝ ՀՀ-ում չկա ընտ­ րող, քան­ զի ընտ­րու­թյան մե­խա­նիզ­մը կեղծ­վում է, ընտ­րա­կան ի­րա­վուն­քը՝ կոպ­տո­ րեն ոտ­նա­հար­վում: Այն­տեղ, որ­տեղ անհ­նար է ընտ­րու­թյուն­նե­րի մի­ջո­ ցով իշ­խա­նա­փո­խու­թյուն կա­տա­ րել, ընտ­րու­թյուն­նե­րի մա­սին խո­սե­ լը պար­զա­պես ա­վե­լորդ է: Հա­յաս­տա­նի մտա­ծող հա­սա­րա­ կու­թյու­նը փոր­ձում է տար­բե­րակ­ներ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351

Հ­րանտ Տեր-Աբ­րա­համ­յան,

Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական

հատ­ված Սի­վիլ­Նե­թի հետ

հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում:

զրույ­ցից

Գովազդների և R տառով հրապարակվող պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 18.02.2013թ. Տպաքանակը՝ 2000

Ս­տե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­պե­տի ընտ­րու­թյուն­նե­րում հաղ­թեց ընդ­ դի­մու­թյան թեկ­նա­ծուն: Նա­խա­գա­ հա­կան վեր­ջին ընտ­րու­թյուն­նե­րը, նրան­ցում ընդ­դի­մա­դիր թեկ­նա­ծու Վի­տա­լի Բա­լա­սան­յա­նի տպա­վո­րիչ արդ­յունք­նե­րը նույն­պես ցույց տվե­ ցին, որ ար­ցախ­յան հա­սա­րա­կու­թյու­ նը զգա­լիո­րեն ա­ռողջ է հա­յաս­տան­

«

Ընտրությունների միջոցով իշխանություն փոխելու բոլոր հույսերը Հայաստանի Հանրապետությունում ի չիք են դարձել

»

յա­ նից: Սա նշա­ նա­ կում է, որ կու­ սակ­ցու­թյուն­նե­րի և ընտ­րու­թյուն­նե­ րի մի­ջո­ցով քա­ղա­քա­կան կյան­քին մաս­նակ­ցե­լը ար­ցախ­ցի­նե­րի հա­մար բո­լո­րո­վին էլ ա­նարդ­յունք տար­բե­ րակ չէ: Հայ­կա­կան հա­սա­րա­կու­թյան ա­ռող­ջաց­ման հա­մար շա­տերն ակն­ կա­լում են փո­փո­խու­թյուն­ներ Երևա­ նում: Ես մեծ հա­մակ­րանք ու­նեմ հա­ յաս­տան­յան քա­ղա­քա­ցիա­կան շար­ ժում­ն ե­րի, մտա­ծող շրջա­նակ­նե­ րի նկատ­մամբ, բայց վստահ չեմ, որ նրանք կա­րող են հա­ջո­ղու­թյուն ու­ նե­նալ տար­րա­կան քա­ղա­քա­ցիա­կան ի­րա­վունք­նե­րը հա­սա­րա­կու­թյա­նը վե­րա­դարձ­նե­լու ի­րենց ծրագ­րե­րում: Սա­կայն ես վստահ եմ, որ քա­ղա­քա­ կան ճա­նա­պար­հով, կու­սակ­ցա­կան պայ­քա­րի և ընտ­րու­թյուն­նե­րի մի­ջո­ ցով իշ­խա­նա­փո­խու­թյան հնա­րա­վո­ րու­թյունն Ար­ցա­խում վճռա­կան ազ­ դե­ցու­թյուն կու­նե­նա ՀՀ-ում սահ­ մա­նադ­րա­կան կար­գի հաս­տատ­ման հա­մար:  n

Այս ընտ­րու­թյուն­նե­րը 2018թ. հա­մար են

օ ր ա թ ե ր թ

նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը

ո­րո­նել եր­կիրն այս խոր հիաս­թա­ փու­թյու­նից դուրս տա­նե­լու ուղ­ղու­ թյամբ: Իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը կա­րող են շնոր­ հա­ կալ լի­ նել, որ այդ տար­ բե­րակ­նե­րի մեջ գե­րիշ­խում է խա­ ղաղ քա­ղա­քա­ցիա­կան անհ­նա­զան­ դու­թյու­նը՝ որ­պես կեղ­ծիք­նե­րով վե­ րար­տադր­վող ռե­ժի­մի դեմ պայ­քա­ րե­լու մի­ջոց: Նա­խա­գա­հա­կան այս ընտ­րու­ թյուն­նե­րի նկատ­մամբ հե­տաքրք­ րու­թյան պա­կա­սը պայ­մա­նա­վոր­ված է նաև նրա­նով, որ մրցա­պայ­քա­րից բա­ցա­կա­յում են կեղ­ծե­լու կամ կեղ­ ծիք­նե­րին ու­ժով ընդ­դի­մա­նա­լու ռե­ սուրս ու­նե­ցող այլ քա­ղա­քա­կան ու­ ժեր: Հետևա­բար՝ բա­ցառ­վում է նույ­ նիսկ ան­ձի փո­փո­խու­թյուն՝ էլ չխո­ սած ռե­ժի­մի մա­սին: Բա­ցա­ռե­լով ընտ­րու­թյուն­նե­րի մի­ ջո­ցով իշ­խա­նու­թյան գա­լու հնա­ րա­վո­րու­թյու­նը՝ ռե­ժի­մը նպաս­տել է քա­ղա­քա­կան սուբ­յեկտ­նե­րի՝ կու­ սակ­ցու­թյուն­նե­րի և քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րի վար­կա­բեկ­մանն ու հա­ սա­րա­կա­կան կյան­քի վրա նրանց ազ­դե­ցու­թյան թու­լաց­մա­նը: Ա­վե­լի հե­ղի­նա­կա­վոր են դառ­նում քա­ղա­ քա­ցիա­կան շար­ժում­ն երն ու տար­բեր ցան­ցե­րը, ո­րոնք այ­սօր, բա­ցի նեղ խնդիր­ներ դնե­լուց, բարձ­րաց­նում են ռե­ժի­մի ա­պա­մոն­տաժ­ման հար­ցեր: Քա­ղա­քա­կա­նու­թյան այն­պի­սի կարևոր ինս­տի­տուտ­նե­րի, ինչ­պի­ սիք են ընտ­րու­թյուն­նե­րը և կու­սակ­ ցու­թյուն­նե­րը, ան­կու­մը և նույ­նիսկ վախ­ճա­նը հա­յաս­տան­յան հա­սա­ րա­կու­թյան մեջ բե­րել է քա­ղա­քա­ կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի նկատ­մամբ նի­հի­լիզ­մի: Բո­լո­րո­վին այլ է վի­ճա­կը հայ­կա­ կան մեկ այլ՝ Ար­ցա­խի հա­սա­րա­ կու­թյու­նում: Ի տար­բե­րու­թյուն ՀՀի՝ ԼՂՀ-ում ընդ­դի­մու­թյան կող­ մից ընտ­րու­թյուն­նե­րում հաղ­թա­նա­ կի փորձ կա: 2004թ. մայ­ րա­ քա­ ղաք

Ա

յս ընտ­րու­թյուն­նե­րը ոչ թե այս տար­ վա, այլ 2018թ. հա­ մար են, և ս­րան­ցով իշ­խա­նու­թյու­նը նա­ խա­պատ­րաս­տում է իր հա­ջորդ ժա­ռան­գոր­դին:

2018թ. բարդ ընտ­րու­թյան ա­ռաջ կկանգ­նենք, ե­թե հա­սա­րա­կու­թյու­ նը իր մե­ ջից չկա­ րո­ ղա­ նա լուրջ այ­ լընտ­րանք ստեղ­ծել, այդ դեպ­քում մենք կկանգ­ նենք վա­ տի ու վատ­ թա­րա­գույ­նի, իշ­խա­նու­թյան ներ­ քին բա­ժա­նում­ն ե­րից ա­ռա­ջադր­ված թեկ­նա­ծու­նե­րի միջև ընտ­րու­թյան առջև: Կար­ծում եմ՝ կլի­նեն փո­ղո­ցա­ յին, ար­հես­տա­կան ընդ­դի­մու­թյուն­ ներ ստեղ­ծե­լու փոր­ձեր: Օ­լի­գար­ խիա­յի դեմ պայ­քա­րի ան­վան տակ կլի­նի ռե­սուրս­նե­րի վե­րա­բաշ­խում, և քա­նի որ հա­սա­րա­կու­թյան մի­ ջից դրա դեմ ի­րա­կան պայ­քար չկա, պար­զա­պես կվե­րած­վի ռե­սուրս­նե­րի վե­րա­բաշխ­ման: Կար­ծում եմ՝ ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­ տո նման սցե­ նար կա­ րող է լի­ նել, և դա են­թադ­րում եմ մա­մու­լից՝ Սերժ Սարգս­յա­նի ու իշ­խա­նա­կան մա­մու­լից: Քա­ղա­քա­ցիա­կան ակտ­իվիզ­մի գա­գաթ­նա­կե­տը գրանց­վեց 20092010  թթ., իսկ վեր­ջին մեկ տա­րում դաշ­տը ճահ­ճա­ցել է: Քա­ղա­քա­ցիա­ կան ակ­տի­վիզ­մը կա­րող է ու­ժե­ղա­ նալ միայն քա­ղա­քա­կան երկբևեռ ու­ժեղ հա­մա­կար­գի դեպ­քում, երբ

երկ­րում առ­կա լի­նի ընդ­դի­մա­դիր հզոր քա­ղա­քա­կան ուժ: Ու­ժե­րի մո­բի­լի­զաց­ման մեջ շատ կարևոր տեղ է զբա­ ղեց­ նում հա­ սա­րա­կու­թյան ա­ռա­ջա­դեմ մա­սը, ո­րը, կա­րե­լի է ա­սել, գնվեց իշ­խա­ նու­թյան կող­մից: Հի­մա ընդ­դի­մա­ դիր խոս­քի ի­մի­տա­ցիա է, ա­վե­լին՝ նույ­նիսկ իշխ­անա­կան թեկ­նա­ծուն է ընդ­դի­մա­դիր բա­ռա­պա­շա­րով խո­ սում, և սա այս ընտ­րու­թյուն­նե­րի ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյունն է: ՀԱԿ-ի պայ­քա­րի հիմ­ն ա­կան կո­ րի­զը ե­ղել են ան­կու­սակ­ցա­կան­ նե­րը, և նոր ՀԱԿ-ը նպա­տակ ու­նի միա­վո­րել հենց այդ ու­ժե­րին, ու­ ժե­ղաց­նել դրանց: Մ­յուս կու­սակ­ ցու­թյուն­նե­րը՝ ՀՀՇ, ՀԺԿ, կա­րող են հա­մա­գոր­ծակ­ցել այդ նոր ու­ժի հետ, ե­թե, ի­հար­կե, ճիշտ ռազ­մա­ վա­րու­թյուն կի­րառ­վի: Փետր­վա­րի 19-ին կար­ձա­նագր­վի Սերժ Սարգս­յա­նի հաղ­թա­նա­կը, և Գե­լա­փի հրա­պա­րա­կած ցու­ցա­նի­ շը հենց նա­խա­գա­հա­կան պաշ­տո­ նա­կան ցու­ցա­նի­շը կլի­նի՝ մոտ 60%: Այս­պի­սով՝ կա­վարտ­վի քա­ղա­քա­ կան ևս մեկ փուլ, ո­ րը սկսվել էր 2008թ.:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 20 (260), երեքշաբթի, փետրվարի 19, 2013 թ. |

Տեսանկյուն ընտրությունների շուրջ | 3 Կ­լի­նեն շատ ակ­տիվ պրո­ցես­ներ

Ար­թուր Մի­նաս­յան, ակ­տի­վիստ

Ը

նտ­րու­թյան օ­րը ընտ­րա­տե­ ղա­մա­սում կե­րել է քվեա­ թեր­թի­կը՝ պա­հան­ջե­լով ա­զատ ար­ձա­կել ՀԱԿ-ի ա­զա­տազրկ­ ված ակ­տի­վիստ Տիգ­րան Ա­ռա­քել­յա­նին: Ակ­ցիան ու­ներ եր­կու նպա­ տակ, ո­ րոնք, իմ կար­ ծի­ քով, ես կա­րո­ղա­ցա լու­ծել։ Մեկն այն էր, որ փաս­տո­րեն իշ­խա­նու­թյուն­ նե­րն ընտ­րու­թյուն­նե­րը վե­րա­ ծե­ ցին ֆար­ սի, և պետք էր, որ քա­ղա­քա­ցի­ներն այդ ֆար­սին պա­տաս­խա­նեն ֆար­սով։ Երկ­ րորդ նպա­տա­կը քաղ­բան­տարկ­ յալ Տիգ­րան Ա­ռա­քել­յա­նի մա­ սին հա­սա­րա­կու­թյա­նը հի­շեց­ նելն էր: Դա ակ­ցիա­յիս հիմ­ն ա­ կան մե­սիջն էր, ո­րը, ինձ թվում էն հա­ջող­վեց, քա­նի որ գո­նե է­լեկտ­րո­նա­յին լրատ­վա­կան մի­ ջոց­նե­րի ու­շադ­րու­թյու­նը հնա­ րա­վոր ե­ղավ սևե­ռել ակ­ցիա­յի վրա և մե­սի­ջը տեղ հասց­նել։ Խն­ դիրն այն է, որ ռե­ ժի­ մը խայ­տա­ռակ ծաղ­րի վի­ճա­կում հայտն­վեց ամ­բողջ քա­րո­զար­ շա­ վի ըն­ թաց­ քում, և ըստ էու­ թյան՝ ստեղծ­վեց մի ի­րա­վի­ ճակ, երբ իշ­խա­նա­կան թեկ­նա­

ծուն սկսեց զբաղ­վել նաև ի­րենց ընդ­դի­մա­դիր հա­մա­րող մի քա­ նի թեկ­նա­ծու­նե­րի քա­րո­զար­ շա­վով՝ նրանց կշիռ տա­լով, որ հաղ­թե­լուց հե­տո ա­մոթ չստաց­ վի։ Այս ի­րա­վի­ճա­կում, երբ այս­ պի­սի աբ­սուրդ են ընտ­րու­թյուն­ նե­րը, երբ հիմ­ն ա­կան ընդ­դի­ մա­դիր ու­ժե­րը՝ Հայ ազ­գա­յին կոնգ­րե­սը, «Բար­գա­վաճ Հա­ յաս­տա­նը», Դաշ­նակ­ցու­թյու­ նը, փաս­տո­րեն հրա­ժար­վում են մաս­նակ­ցել ընտ­րու­թյուն­նե­րին և այս ա­մե ­նը ո­րա­կում են ֆարս, չի կա­րող տե­ղի չու­նե­նալ ինչոր շատ լուրջ պրո­ցես։ Ցան­կա­ցած պայ­թյուն մշտա­ պես հա­ջոր­դում է լռու­թյա­նը, և ես կար­ծում եմ, որ կլի­նեն շատ ակ­տիվ պրո­ցես­ներ, երբ այդ ընդ­դի­մա­դիր ու­ժե­րը, ո­րոնք չեն մաս­նակ­ցել ընտ­րու­թյուն­ նե­րին, ներ­կա­յաց­նեն այն այ­ լընտ­րան­քա­յին ճա­նա­պար­հը, ո­րով կփոր­ձեն քա­ղա­քա­ցի­նե­ րին ա­ռաջ­նոր­դել դե­պի ա­վե­լի լավ Հա­յաս­տան։ Ցան­ցի մյուս ան­դամ­ն ե­րը, ինչ­ պես նաև իմ ըն­կեր­նե­րը, բազ­մա­ թիվ այլ քա­ղա­քա­ցի­ներ, ո­րոնց հետ ես մոտ եմ, ո­րո­շել են քվեար­ կու­թյան ժա­մա­նակ այդ­պի­սի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան գոր­ծու­նեու­ թյամբ զբաղ­վել՝ քվեա­թեր­թի­ կի վրա նկա­րել չե­բու­րաշ­կա կամ թարս բուս­նած խիար, ո­րոշ մար­ դիկ ո­րո­շել են տեքս­տեր գրել և այլն։ Քա­ նի որ ես նկար­ չու­ թյու­ նից վատ եմ, չե­ բու­ րաշ­ կա չէի կա­րող նկա­րել, ո­րո­շե­ցի քվեա­ թեր­թի­կը ու­տել։ Ես կար­ծում եմ, որ ան­վա­վեր­նե­րի քա­նա­կը այս ընտ­րու­թյուն­նե­րի ժա­մա­նակ կլի­ նի այն­քան, որ ամ­բող­ջու­թյամբ այս ընտ­րու­թյուն­նե­րի արդ­յուն­քը կաս­կա­ծի տակ կառն­վի։  n

Զար­մա­նա­լի է ընտ­րող­նե­րի ակ­տիվ մաս­նակ­ցու­թյու­նը Վ ա­նա­ձո­րում մեծ թվով մար­ դիկ են մաս­ նակ­ ցում ընտ­ րու­թյուն­նե­րին, նույ­նիսկ ընտ­ րա­տե­ղա­մա­սե­րից մե­կում մարդ­կանց հերթ է ա­ռա­ջա­ցել: Զար­մա­նա­լի է, որ մրցակ­ցա­յին ոչ հա­վա­սար պայ­ման­նե­րում ընտ­րող­նե­րի այս­պի­սի ակ­տիվ մաս­նակ­ցու­թյուն է նկատ­վում: Բազ­մա­թիվ խախ­տում­ն եր ենք ար­ձա­նագ­րել՝ լցո­նում­ն եր, քվեար­կու­թյան գաղտ­նիու­թյան խախտ­ման դեպ­քեր, բաց քվեար­ կու­թյան դեպ­քեր, երբ ընտ­րող­ նե­րը հայ­տա­րա­րել են, թե ում են ընտ­րել: Ար­ձա­նագ­րել ենք նաև, որ մարդ­ կանց են բեր­ ման են­ թար­կում, իսկ ընտ­րա­տա­րած­քից դուրս ե­կող­նե­րին ինչ-որ մար­դիկ են մո­տե­նում՝ հա­վա­նա­բար հաշ­ վետ­վու­թյուն ստա­նա­լու կամ գու­ մար փո­խան­ցե­լու նպա­տա­կով: Ի­րա­վա­պահ մար­մի ն­նե­րը բա­ցար­ձա­կա­պես ան­գոր­ծու­ թյան են մատն­ ված: Հել­ սինկ­ յան քա­ղա­քա­ցիա­կան ա­սամբ­ լեա­յի Վա­նա­ձո­րի գրա­սեն­յա­կը ընտ­րա­խախ­տում­ն ե­րի մա­սին

Ընտ­րու­թյան ինս­տի­տու­տը վար­կա­բեկ­ված է

Ն

որ­մալ չէ, որ Հա­յաս­տա­նի այ­ սօր­վա տնտե­սա­կան պայ­ման­ նե­րում իշ­խա­նու­թյան թեկ­նա­ծուն ստա­նա, օ­րի­նակ, 66 տո­կոս ձայն: Այս ընտ­րու­թյուն­նե­րում չկար ինտ­րիգ, չկար ակն­հայտ ու­ժեղ մրցա­կից, ո­րը կմո­բի­լի­զաց­ներ հա­սա­րա­կու­թյու­նը, և, որ ա­վե­լի վատ է, վար­ կա­ բեկ­ վում է ընտ­ րու­թյան ինս­տի­տու­տը: Թեև ընտ­րու­թյուն­նե­րն աս­տի­ճա­նա­ բար ա­վե­լի ու ա­վե­լի թա­փան­ ցիկ են դառ­նում, տեխ­նի­կա­ պես ա­վե­լի լավ են անց­կաց­վում, միև­նույն է, ընտ­րու­թյան ինս­տի­ տու­տը, որ­պես այդ­պի­սին, վար­ կա­բեկ­ված է, քա­նի որ խոր­քա­

Ա­վե­տիք Մեջ­լում­յան, սո­ցիո­լոգ

Ընտ­րու­թյուն­նե­րի չկեղծ­ման մե­խա­նիզ­մը քա­ղա­քա­ցիա­կան պայ­քարն է

Ման­վել Սարգս­յան, քա­ղա­քա­գետ

Ե

ս գտնում եմ, որ Հա­յաս­տա­ նում ընտ­րու­թյուն­ներ չկան: Ինքս տե­ սել եմ, որ հա­ սա­ րա­ կու­թյան շատ շեր­տեր փոր­ձում էին հաս­կա­նալ՝ ինչ ա­նել ընտ­ րու­թյուն­նե­րում, ինչ­պես վար­ վել: Պատ­ճա­ռը մարդ­կանց հա­ վա­ տի կո­ րուստն է: Այս ան­ գամ կա­տար­վել է ան­նա­խա­դեպ մի երևույթ, երբ ընտ­րու­թյուն­նե­րի

արդ­յունք­նե­րը, դեռ այն չկա­յա­ ցած, վի­ճարկ­վում էր, հա­սա­րա­ կու­ թյան մի զգա­ լի հատ­ ված չի ճա­նա­չում դրանց օ­րի­նա­կա­նու­ թյու­նը: Այս ընտ­րու­թյուն­նե­րում ռա­դի­կալ մո­տե­ցում է ե­ղել, որ ընտ­րա­կա­շառք բա­ժա­նող և ճն­ շում­ն եր կա­տա­րող քա­ղա­քա­կան ու­ժը ի­րա­վունք չու­նի մաս­նակ­ ցել ընտ­րու­թյուն­նե­րին: Ս­տեղծ­ ված պայ­ման­նե­րում քա­ղա­քա­ կան ու­ժը, ո­րը ի­րեն նույ­նաց­նում է պե­տու­թյան հետ, ևս­ ան­սո­վոր ի­րա­վի­ճա­կում է հայտն­վում, և այդ ու­ժի թեկ­նա­ծո­ւի հայտ­նի ար­տա­հա­յու­թյուն­նե­րը ու վար­ քագ­ծի շատ դրսևո­րում­ն եր հենց դրա վկա­յու­թյունն են: Ա­սաց­վածք կա՝ զեն­քը չի կրա­ կում այն ժա­ մա­ նակ, երբ կրա­ կո­ղը մտա­ծում է՝ կրա­կի, թե ոչ: Նույ­նը ընտ­րու­թյուն­նե­րի պա­ րա­գա­յում է: Ընտ­րու­թյուն­նե­րի չկեղծ­ման մե­խա­նիզ­մը քա­ղա­քա­ ցիա­կան պայ­քա­րը, նա­խա­ձեռ­ նու­թյուն­ներն ու շար­ժում­ն երն են: Հա­յաս­տա­նում ղե­կա­վա­րող մար­մի­նը ժո­ղովր­դի հաշ­վին ա­ռանց ա­զատ ընտ­րու­թյուն­նե­րի

15 տա­րի ե­ղել է իշ­խա­նու­թյան: Քա­ղա­քա­ցիա­կան հա­սա­րա­ կու­թյան, նրա պայ­քա­րի խնդի­ րը մեկ հարց է, քա­ ղա­ քա­ կան հա­մա­կար­գը՝ մեկ այլ, մինչ­ դեռ մեզ մոտ ա­մե ն ինչ խառն­ ված է: Քա­ղա­քա­ցիա­կան հա­ սա­րա­կու­թյան ժա­մա­նակ մար­ դիկ հաս­կա­նում են առ­կա, գո­ յու­թյուն ու­նե­ցող խնդիր­նե­րը, ա­ռա­ջար­կում լու­ծում­ն ե­րը և գ­նում այդ լու­ծում­ն ե­րի ի­րա­կա­ նաց­մա­նը: Մեր ի­րա­կա­նու­թյան մեջ այդ­պի­սի օ­րի­նակ Ղա­րա­ բաղ­յան շար­ ժումն է: Այդ պա­ րա­գա­նե­րում ան­գամ քա­ղա­ քա­ցիա­կան ու­ժե­րին սկսում են են­թարկ­վել նաև քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րը: Այդ­պես էր նաև 2010թ. Սեր­բիա­յում: Ա­զա­տու­թյու­նը և ար­դա­րու­ թյու­ նը պետք է լի­ նեն մարդ­ կանց միա­վո­րող գա­ղա­փա­րը, բայց միա­ժա­մա­նակ մեզ պետք է միա­վո­րի խնդի­րը. երբ բարձ­ րաց­վի, հրա­պա­րակ հան­վի խնդի­ րը, կստեղծ­ վեն այն գա­ ղա­փար­նե­րը, ո­րոնք կմիա­վո­ րեն մարդ­կանց:  n

Ձե­թի ու թեկ­նա­ծո­ւի ընտ­րու­թյան տար­բե­րու­թյուն­նե­րը

Ար­թուր Սա­քունց, ի­րա­վա­պաշտ­պան եր­կու հա­ղոր­դում է ու­ղար­կել, բայց որևէ ար­ ձա­ գանք դեռ չի ստաց­վել: Ընտ­րա­կան հանձ­ նա­ժո­ղով ­ն ե­րում, չնա­յած դի­ տորդ­նե­րի առ­կա­յու­թյա­նը, չկա հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյուն՝ ընտ­ րա­խախ­տում­ն ե­րի դեմ միա­սին պայ­քա­րե­լու նպա­տա­կով: Բա­ցի այդ՝ թեկ­նա­ծու­նե­րից ոչ բո­լորն ու­նեն վստահ­ված ան­ձինք բո­ լոր տե­ղա­մա­սե­րում՝ բա­ցա­ռու­ թյամբ Սերժ Սարգս­յա­նի:  n

յին ի­մաս­տով այն չի ի­րա­կա­ նաց­նում իր գոր­ծա­ռույ­թը: Այս ան­գամ բո­լո­րը մաս­նակ­ ցում են մի մի­ջո­ցառ­ման, ո­րին ոչ ոք չի հա­վա­տում, և, ըստ էու­ թյան, այս ա­մե ­նը վե­րած­վում է աբ­սուր­դի: Այն մար­դիկ, ո­րոնք ան­բա­վարար են դարձ­նում քվեա­թեր­թի­կը, միև­նույն է, այդ փակ շղթա­յի մեջ են: Կա­ րող ենք ա­ սել, որ Հա­ յաս­ տա­նը՝ որ­պես 22-ամ­յա ան­ կախ ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան պե­ տու­թյուն, ձա­խող­վել է, սա­կայն մյուս կող­մից՝ ցան­կա­ցած կա­ տե­գո­րիկ ո­րա­կում այլ լու­ծում­ նե­րի տեղ չի թող­նում:  n

Պետ­րոս Ղա­զար­յան, լրագրող

Fb

-ը միակ հար­ թակն է, որ­տեղ, բա­ցի նա­խա­

գա­ հից, կա­ րե­ լի է մտքեր ար­ տա­հայ­տող այլ հան­րա­պե­տա­ կան­նե­րի էլ հան­դի­պել: Չեմ ու­ զում հա­վա­տալ, որ նրանց միակ նպա­տա­կը նա­խա­գա­հին քծնելն է և ա­պա­գա­յում Խա­չիկ­յա­նի օրն ընկ­նե­լուց ա­պա­հո­վագր­վե­լը: Եվ քա­նի դեռ Fb-ի իմ հան­րա­պե­տա­ կան ըն­կեր­նե­րը չեն ան­ցել ման­ կու­թյան նկար­նե­րի ցու­ցադր­մա­ նը, որ­տեղ նրանք Է­լեկտ­րո­նի­կի մա­զե­րով, թո­թո­վա­գին հա­յաց­ քով «սոս­կա­յի» փո­խա­րեն ա­պա­ հով Հա­յաս­տա­նի տես­լա­կանն են ու­զում, մի խնդրի մա­սին եմ ու­զում կիս­վել նրանց հետ: Խոս­քը Carrefour-ի մա­սին է: Բո­ լորս էլ հաս­ կա­ նում ենք, որ ե­ թե այդ խա­նու­թը մտնի, ինչ­պի­սի փո­ փո­խու­թյուն­ներ կլի­նեն մեր մո­նո­ պոլ տնտե­սա­կան հա­մա­կար­գում:

Եվ բո­լորս էլ հաս­կա­նում ենք, թե ին­չու մինչ այժմ Carrefour-ը տեղ չի գտնում խա­ նութ բա­ ցե­ լու հա­ մար: Ե­թե իշ­խա­նու­թյուն­ներն այ­ նո­ւա­մե­նայ­նիվ խո­չըն­դո­տում են Carrefour-ի բաց­ ումը, ա­ պա իմ գոր­ծըն­կեր­նե­րը կհա­մա­ձայ­ նեն, որ նրանց բո­ լոր խոս­ տում­ նե­րը կտրուկ բա­րե­փո­խում­ն ե­րի և ա­պա­հով Հա­յաս­տա­նի մա­սին ուղ­ ղա­ կի բլեֆ են՝ ևս հինգ տա­ րի մո­նո­պոլ գեր­շա­հույթ ստա­նա­ լու ա­պա­հով­ված ու­ղի: Վեր­ջի­վեր­ջո, 21-րդ դա­րում մեր քա­ղա­քա­ցին ի­րա­վունք ու­ նի՞ մրցակ­ցա­յին ձևով շա­քա­ րա­վազ, ձեթ, կոն­ֆետ, կա­րագ, հյու­թեր, լվաց­քի փո­շի ընտ­րել: Թե՞ մի­միայն նա­խա­գա­հի թեկ­ նա­ծու­ներ…  n Ejournal.am


| № 20 (260), երեքշաբթի, փետրվարի 19, 2013 թ.

4 | Փողեր

Պատ­րաստ չենք

Հա­յաս­տա­նում ա­ռայժմ ա­նո­րոշ են ա­ռող­ջու­թյան պար­տա­ դիր ա­պա­հո­վագ­րու­թյան հա­մա­կար­գի ներդր­ման հե­ռան­կար­նե­ րը. կա­ռա­վա­րու­թյու­նում նա­խա­պատ­վու­թյու­նը տվել են փու­լա­ յին տար­բե­րա­կին։ Ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րար Վա­չե Գաբ­րիել­յանն ա­սում է, որ նման ինս­տի­տու­տի ա­ռայժմ պատ­րաստ չենք։ Հա­յաս­տա­նում 2011թ. ներդր­ ված Ավ­տոտ­րանս­պոր­տա­յին մի­ ջոց­նե­րի օգ­տա­գոր­ծու­մից բխող պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան պար­ տա­դիր ա­պա­հո­վագ­րու­թյա­ նը (ԱՊՊԱ) պետք է հա­ ջոր­ դեր ա­ռող­ջու­թյան պար­տա­դիր ա­պա­հո­վագ­րու­թյան հա­մա­կար­ գի գոր­ծար­կու­մը։ 2011թ. Կենտ­ րո­նա­կան բան­կը կա­ռա­վա­րու­ թյան հաս­տատ­մա­նը պետք է ներ­կա­յաց­ներ «Հա­յաս­տա­նում բժշկա­կան ա­պա­հո­վագ­րու­թյան զար­գաց­ման հա­յե­ցա­կար­գը հաս­տա­տե­լու մա­սին» ո­րոշ­ման նա­խա­գիծ. այդ­պես էլ պարզ չէ՝ ներ­կա­յաց­վել է այն, թե ոչ։ Հա­ մե­նայն­դեպս, կա­ռա­վա­րու­թյու­նը նման հա­յե­ցա­կարգ չի ըն­դու­նել։ Հաշ­վի առ­նե­լով ա­ռող­ջու­թյան պար­տա­դիր ա­պա­հո­վագ­րու­ թյան ո­լոր­տում առ­կա լուրջ ռիս­ կե­րը, ինչ­պես նաև բժշկա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րի լոբ­բին­գը՝ կա­ռա­վա­րու­թյու­նում ո­րո­շել են հրա­ժար­վել ա­պա­հո­վագ­րու­թյան այս պրո­դուկ­տի հա­մա­տա­րած ներդ­րու­մից՝ հօ­գուտ փու­լա­յի­նի։ 2012թ. սո­ցիա­լա­կան փա­թե­ թով ա­ռող­ջու­թյան ա­պա­հո­վագ­ րու­թյու­նը պար­տա­դիր էր շուրջ 120  հազ. շա­հա­ռու­նե­րի հա­մար. այս տա­ րի նրանց թիվն ա­ վե­ լա­ ցել է 30 հազ-ով։ Ե­ թե 2012թ. հուն­վա­րից ներդր­ված ծրա­ գի­ րը մինչ այս տա­ րած­ վում էր միայն քա­ղա­քա­ցիա­կան և պե­ տա­կան ծա­ռա­յող­նե­րի, ինչ­պես

նաև կրթու­թյան, մշա­կույ­թի և սո­ցիա­լա­կան պաշտ­պա­նու­թյան ո­լորտ­նե­րի աշ­խա­տա­կից­նե­րի վրա, ա­պա այս տա­րի շա­հա­ռու­ նե­րի շրջա­նակն ընդ­լայն­վել է, ընդգրկ­վել են նաև տեխ­նի­կա­ կան աշ­խա­տա­կից­նե­րը, ԽՍՀՄ և ՀՀ «Ժո­ղովր­դա­կան» պատ­վա­ վոր կոչ­մանն ար­ժա­նա­ցած ան­ ձինք, Երևա­նի մետ­րո­պո­լի­տե­ նի աշ­խա­տա­կից­նե­րը (բա­ցա­ռու­ թյամբ ղե­կա­վար կազ­մի)։ Ըստ ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րար Վա­չե Գաբ­րիել­յա­նի՝ ա­ռող­ջու­ թյան հա­մա­տա­րած պար­տա­դիր ա­պա­հո­վագ­րու­թյունն անհ­նա­ րին է այ­սօր գոր­ծող մե­խա­նիզմ­ նե­րի ու են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի պայ­ման­նե­րում։ «Դա պա­հան­ ջում է ժա­մա­նակ, ծրագ­րա­վո­ րում։ Առ­ կա խնդի­ րը կապ­ ված է ամ­բող­ջա­կան հաշ­վետ­վո­ղա­կա­ նու­թյան անց­ման, հի­վան­դա­նոց­ նե­րի և բուժ­հաս­տա­տու­թյուն­նե­ րի ո­րա­կի միաս­նա­կան ստան­ դար­տի ներդր­ման, պո­լիս­նե­ րի վճա­րում­ն ե­րի հետ», – ա­սել է նա­խա­րա­րը։ Գաբ­րիել­յա­նի խոս­քով՝ խնդիր­նե­րը պետք է լուծ­վեն կետ առ կետ, ստեղծ­վեն անհ­րա­ժեշտ են­թա­կա­ռուց­վածք­ներ։ «Կան մի շարք ինս­տի­տուտ­ներ, ո­րոնք մենք չու­նենք, օ­րի­նակ՝ բժշկա­ կան չա­փո­րո­շիչ­ներ։ Պարզ չէ՝ պար­տա­դիր ա­պա­հո­վագ­րու­ թյան դեպ­ քում ինչ­ պես է լի­ նե­ լու ֆի­նան­սա­վո­րու­մը՝ պե­տա­

կան, թե մաս­նա­վոր։ Մենք ա­սել ենք, որ սոց­փա­թե­թով ա­ռող­ջու­ թյան պար­տա­դիր ա­պա­հո­վագ­ րու­թյու­նը պի­լո­տա­յին ծրա­գիր է, որն ի­րա­կա­նաց­նում ենք մե­խա­ նիզմ­ն ե­րը հաս­կա­նա­լու հա­մար։ Դ­ րա­ նից 2-3 տա­ րի անց կկա­ տար­վի հա­մա­պար­փակ վեր­լու­ ծու­թյուն, ին­չից հե­տո կտրվեն հստակ պա­տաս­խան­ներ»,  – նշել է նա­խա­րա­րը։ Ըստ նրա՝ ա­ռող­ ջու­թյան պար­տա­դիր ա­պա­հո­ վագ­րու­թյան հա­մա­կար­գի հա­ մա­տա­րած ներդր­ման «այ­սօր պատ­րաստ չենք»։ Ա­ռող­ջու­թյան պար­տա­դիր ա­պա­հո­վագ­րու­թյունն ա­ռա­ջին հեր­թին չի բխում բուժ­հաս­տա­ տու­թյուն­նե­րի շա­հե­րից, ո­րոնք այ­սօր ոչ միայն ո­րակ­յալ կադ­րե­ րի խնդիր ու­ նեն, այլև կո­ ռուպ­ ցիա­յի լուրջ մա­կար­դակ։ Ա­պա­ հո­վագ­րա­կան նման հա­մա­կար­ գը բժշկա­կան հաս­տա­տու­թյուն­ նե­րի հա­մար ի­հար­կե կա­րող է ե­կա­մու­տի լրա­ցու­ցիչ աղբ­յուր դառ­նալ, բայց մինչ այդ անհ­րա­ ժեշտ են լի­նե­լու ներդ­րում­ն եր սար­քա­վո­րում­ն ե­րի ար­դիա­կա­ նաց­ման, ո­րակ­յալ մաս­նա­գետ­ նե­րի ներգ­րավ­ման, կո­ռուպ­ցիոն ռիս­կե­րի նվա­զեց­ման ուղ­ղու­ թյուն­նե­րով։ Ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան ո­լոր­տում այ­սօր հաս­տատ­ված ստա­տուս քվոն բուժ­հաս­տա­տու­ թյուն­նե­րին թույլ է տա­լիս նվա­ զա­գույն ծախ­սե­րով ա­ռա­վե­լա­ գույն ե­կա­մուտ­ներ ա­պա­հո­վել։

Սոց­փա­թե­թը փոխ­վել է 2012թ. սոց­փա­թե­թի հա­մար պետբ­յու­ջեից հատ­կաց­վել է

Ֆոտոլուր

Ա­ռող­ջու­թյան հա­մա­տա­րած ա­պա­հո­վագ­րու­թյա­նը դեռ սպա­սել է պետք

Վա­չե Գաբ­րիել­յա­նը ներ­կա­յաց­նում է ա­ռող­ջու­թյան ա­պա­հո­վագ­րա­կան պո­լիս­նե­րը, փետր­վար, 2012թ.։

֌18  մլրդ, այս տա­րի նա­խա­տես­ վում է ուղ­ ղել ֌21,5  մլրդ։ Մի­ ջոց­նե­րը հնա­րա­վոր է ծախ­սել ա­ռող­ջու­թյան պար­տա­դիր ա­պա­ հո­վագ­րու­թյան, հի­փո­թե­քա­յին վար­կի ամ­սա­կան վճա­րի մար­ ման, կրթու­թյան և գի­տու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան կող­մից հաս­ տատ­ված կրթա­կան ծրագ­րե­րով ուս­վար­ձի վճար­ման, Հա­յաս­տա­ նում կամ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի տա­րածք­նե­րում հանգս­տի կազ­ մա­կերպ­ման նպա­տակ­նե­րով։ Վա­չե Գաբ­րիել­յա­նի խոս­քով՝ այս տա­րի փո­փո­խու­թյուն է տե­ ղի ու­նե­ցել սոց­փա­թե­թի պայ­ ման­նե­րում։ Ե­թե ան­ցած տա­ րի շա­հա­ռու­նե­րի մի­ջոց­նե­րը փո­ խանց­վում էին կազ­մա­կեր­պու­ թյուն­նե­րի հաշ­վե­հա­մար­նե­րին, ա­ պա այս տար­ վա­ նից այդ գու­ մար­նե­րը կրե­լու են կու­տա­կա­ յին բնույթ: Յու­րա­քանչ­յուր աշ­ խա­տակ­ցի սո­ցիա­լա­կան փա­ թե­թով նա­խա­տես­ված գու­մա­ րը, ո­րը կազ­մում է ամ­սա­կան ֌11  հազ. (տա­րե­կան՝ ֌132  հազ.), փո­խանց­վե­լու է նրա բան­կա­յին հաշ­վե­հա­մա­րին։ Ընդ ո­րում՝ մի­ ջոց­նե­րի վրա հաշ­վարկ­վե­լու են տո­կո­սավ­ճար­ներ: «Քա­ղա­քա­ ցին ին­ քը կա­ րող է ո­ րո­ շել, երբ տնօ­րի­նել մի­ջոց­նե­րը։ Բան­կե­րի

հետ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն կա, որ մի­ջոց­նե­րը կփո­խանց­ վեն միայն նա­խա­տես­ված չորս ուղ­ղու­թյուն­նե­րի դի­մաց, և քա­ ղա­քա­ցին չի կա­րո­ղա­նա դրանք օգ­տա­գոր­ծել այլ նպա­տակ­նե­ րով»,  – ա­սել է նա­խա­րա­րը։ Ինչ­պես 2012թ., այս տա­րի նույն­ պես, ա­ռող­ջու­թյան ա­պա­հո­վագ­ րու­թյան ծա­ռա­յու­թյան հա­մար սահ­ման­ված բա­զա­յին ծած­կույ­թը ֌52 հազ. է։ Սա­կայն ընդ­լայն­վել է բա­զա­յին փա­թե­թի մեջ նե­րառ­ված հա­տուց­վող դեպ­քե­րի շրջա­նա­կը, այդ թվում՝ սրտի հետ կապ­ ված ա­ռա­վել ծա­վա­լուն դեպ­քե­րի փոխ­ հա­տու­ցու­մը (դե­ղա­պատ ստեն­տի, սրտի ռիթ­մը կար­գա­վո­րող սար­ քե­րի, փա­կան­նե­րի պրո­թեզ­նե­րի փոխ­հա­տու­ցում), ու­ռուց­քա­բա­նու­ թյան ժա­մա­նակ կի­րառ­վող վի­րա­ հա­տա­կան բու­ժու­մը, սահ­մա­նա­ փակ քա­նա­կու­թյամբ ճա­ռա­գայ­ թա­յին բու­ժու­մը և այլն։ Գաբ­ րիել­յան ­ ը նշել է, որ սոց­ փա­թե­թով ա­ռող­ջու­թյան պար­ տա­դիր ա­պա­հո­վագ­րու­թյան ան­ ցած տար­վա տվյալ­նե­րի հա­մա­ պար­փակ վեր­լու­ծու­թյուն դեռևս չկա, քա­նի որ պայ­մա­նագ­րե­րը կնքվել են հիմ­ն ա­կա­նում ապ­րիլմա­յի­սին։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

Թ­ռիչք ան­հայտ ուղ­ղու­թյամբ ‹‹‹ էջ 1 ա­վիա­փո­խադ­րո­ղին բանկն օգ­ նու­ թյան ձեռք էր մեկ­ նել ա­ մե­ նադժ­վա­րին պա­հին։

Ս­նան­կա­ցո՞ւմ, թե՞ ճնշում Չի բա­ցառ­վում, որ «ՎՏԲ-­Հա­ յաս­տան բան­կի» դա­տա­կան հայ­ցով տրվում է «Ար­մա­վիա­ յի» սնան­կաց­ման գոր­ծըն­թա­ցի մեկ­նար­կը։ Բան­կը, ըստ էու­թյան, փոր­ձում է ա­պա­հո­վագր­վել սնան­կաց­ման հետևանք­նե­րից և հայտն­վել պար­տա­պան­նե­րի ցու­ցա­կի ա­ռա­ջին հո­րի­զո­նա­կա­ նում՝ դրա­նով իսկ ա­պա­հո­վել մի­ջոց­նե­րի վե­րա­դար­ձը։ Խն­դիրն այն, էր «Ար­մա­վիան» վար­կա­յին պար­տա­վո­րու­թյուն­ ներ ու­ նի ոչ միայն հայ­ կա­ կան այլ բան­կե­րի, այլև տե­ղա­կան ու օ­տա­րերկր­յա մի քա­նի ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րի նկատ­մամբ։ Դեկ­տեմ­ բե­րի վեր­ջի դրու­թյամբ ա­վիա­փո­ խադ­րո­ղի ընդ­հա­նուր վար­կա­յին պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րը բան­ կե­ րին կազ­ մել են մոտ $20 մլն։ Բա­ցի այդ՝ «Ար­մա­վիան» մոտ $2,5  մլն­-ի ըն­թա­ցիկ պարտ­քեր է

կու­տա­կել «Զ­վարթ­նո­ցի» մի­ջազ­ գա­յին օ­դա­նա­վա­կա­յա­նում։ Նույ­նիսկ ա­մե ­նա­հա­մեստ հաշ­ վարկ­նե­րով՝ ա­վիա­փո­խադ­րո­ղի պարտ­քը գե­րա­զան­ցում է $30  մլն­ -ը, իսկ ակ­տիվ ­ն ե­րի ծա­վա­լի մա­ սին դժվար է խո­ սել. ա­ վիա­ փո­ խադ­րո­ղի պաշ­տո­նա­կան կայ­ քից հնա­ րա­ վոր չէ պար­ զել, թե ա­վիա­պար­կում գտնվող 8 ինք­ նա­թիռ­նե­րից որն է ըն­կե­րու­թյան սե­փա­կա­նու­թյու­նը։ «Ար­մա­վիա­յի» կայ­քում նշված է, որ ըն­կե­րու­թյան ա­վիա­պար­կը բաղ­կա­ցած է եր­կու Airbus A320ից, ե­ րեք CRJ-200LR-ից և ե­ րեք Boeing 737-55S-ից։ Կայ­քից հնա­ րա­վոր չէ պար­զել տե­ղե­կատ­վու­ թյան վա­ղե­մու­թյու­նը։ Ի­րա­կա­ նում ըն­կե­րու­թյունն այս ինք­նա­ թիռ­նե­րը լի­զին­գով է շա­հա­գոր­ ծում։ Ան­ցած տա­րի «Ար­մա­վիան» նույ­նիսկ վե­րա­դարձ­րեց Sukhoi Superjet-100-ը և հայ­տա­րա­ րեց, որ այն կա­րող է շա­հա­գոր­ ծել միայն վար­ձա­կա­լու­թյան հի­ մունք­նե­րով։ Վե­րա­դարձ­վել է նաև մեկ Airbus A320։ Ս­տաց­վում է, որ «Ար­մա­վիան» բարձր ի­րաց­վե­լի ոչ մի ակ­տիվ չու­նի, միակ գրա­վիչ «ակ­տի­վը» ներ­քին և մի­ջազ­գա­յին չվերթ­

ներ ի­րա­կա­նաց­նե­լու բա­ցա­ռիկ ի­րա­վունքն է, ո­րը ըն­կե­րու­թյու­ նը կա­ռա­վա­րու­թյու­նից ստա­ցել է 2003թ. մար­տին՝ 10 տա­րի ժամ­ կե­տով։ Բա­ցա­ռիկ ի­րա­վունքն ա­վարտ­վում է այս տար­վա մար­ տի 14-ին, և ե­թե գոր­ծա­դի­րը չեր­ կա­րաձ­գի այն, առ­կա են բո­լոր նա­խադր­յալ­նե­րը, որ ա­վիա­փո­ խադ­րո­ղը ճա­նաչ­վի ոչ վճա­րու­ նակ և ս­ նանկ։ Ն­ ման զար­ գաց­ ման դեպ­ քում մի շարք հայ­ կա­ կան ըն­կե­րու­թյուն­ներ այդ­պես էլ չեն կա­րո­ղա­նա ամ­բող­ջո­վին վե­ րա­դարձ­նել պարտ­քե­րը։ Որ «Ար­մա­վիան» կա­րող է սնանկ ճա­նաչ­վել, դեռ ան­ցած տա­րի չէր բա­ցա­ռել ըն­կե­րու­ թյան սե­փա­կա­նա­տեր Մի­խա­յիլ Բաղ­դա­սա­րո­վը։ Սա­կայն կա­ռա­ վա­րու­թյու­նը կան­խեց այս ճա­ նա­պար­հը, քա­նի որ այն սպառ­ նում էր տնտե­սու­թյան և բան­կա­ յին հա­մա­կար­գի կա­յու­նու­թյա­նը։ Ի դեպ՝ ըն­կե­րու­թյան կան­խամ­ տած­ված սնան­կու­թյու­նը քրեա­ կան օ­րենսգր­քի 193-րդ հոդ­վա­ ծով պատժ­վում է ա­զա­տազրկ­ մամբ՝ 2- 6 տա­րի ժամ ­կ ե­տով։ Չի բա­ցառ­վում, որ «ՎՏԲ-­Հա­ յաս­տան բան­կը» դա­տա­կան հայ­ ցով ցան­կա­նում է ոչ թե նպաս­

տել «Ար­մա­վիա­յի» սնան­կաց­մա­ նը, այլ կրկին օգ­ նու­ թյան ձեռք մեկ­ նել։ Բանն այն է, որ Բաղ­ դա­սա­րո­վը 2004թ. «Վ­նեշ­տորգ­ բան­ կին»( ՎՏԲ բանկ) է վա­ ճա­ ռել ի­րեն պատ­կա­նող «Հայխ­նայ­ բան­կի» բաժ­նե­տոմ­սե­րի 70%+1 բաժ­նե­մա­սը, 2007թ.՝ մնա­ցած մա­սը։ Հաշ­վի առ­նե­լով այս հան­ գա­ման­քը՝ հնա­րա­վոր է՝ «ՎՏԲ Հա­յաս­տան բան­կի» դա­տա­կան հայ­ցը հա­մա­ձայ­նեց­ված ճնշում է կա­ռա­վա­րու­թյան վրա՝ չվերթ­ նե­րի ի­րա­կա­նաց­ման «Ար­մա­ վիա­յի» բա­ցա­ռիկ ի­րա­վունք­նե­րը մար­տին եր­կա­րաձ­գե­լու ուղ­ղու­ թյամբ՝ հա­կա­ռակ դեպ­քում ըն­ կե­րու­թյու­նը կա­րող է ոչ վճա­րու­ նակ ճա­նաչ­վել և ս­նան­կա­նալ։ Այս պայ­ման­նե­րում բա­ցա­ռի­կու­ թյան ի­րա­վուն­քի եր­կա­րաձ­գու­ մը կա­րող է դի­տարկ­վել որ­պես պարտ­քե­րի մար­ման ու­ղի։ Մ­յուս կող­մից՝ «Ար­մա­վիա­ յին» բա­ցա­ռիկ ի­րա­վուն­քի տրա­ մադ­րու­մով կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը կրկին հետ է գցե­լու օ­դա­յին փո­խադ­րում­ն ե­րի զար­գա­ցու­ մը։ Պարզ ա­սած՝ «Ար­մա­վիան» շա­րու­նա­կե­լու է փո­խադ­րում­ նե­րի բարձր սա­կագ­նե­րի գոր­ ծե­լաո­ճը, ո­րը որ­դեգ­րել է 2003-

PanARMENIAN

ՎՏԲ-ն դա­տա­կան հայց է ներ­կա­յաց­րել «Ար­մա­վիա­յի» դեմ

«ՎՏԲ-­Հա­յաս­տան բան­կի» նախ­կին գլխա­ վոր տնօ­րեն, տնօ­րի­նու­թյան նա­խա­գահ Վա­լե­րի Օվս­յա­նի­կո­վը (ձա­խից) և «Մի­կա» խմբի ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի նա­խա­գահ Մի­ խա­յիլ Բաղ­դա­սա­րո­վը. 6 մար­տի, 2011թ., երբ «ՎՏԲ-­Հա­յաս­տան բան­կը» «Մի­կա» խմբի ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հա­մար $20  մլն­-ի վար­կա­յին գիծ էր բա­ցում։

ից։ Ի­հար­կե, ազ­գա­յին ա­վիա­ փո­խադ­րո­ղի սնան­կաց­ման հետևան­քով ֆի­նան­սա­կան կո­ րուստ­ներ կկրեն այլ ըն­կե­րու­ թյուն­ ներ ևս, սա­ կայն պետք է ա­զա­տա­կա­նաց­նել օ­դա­յին փո­ խադ­րում­ն ե­րի ո­լոր­տը։ Ինչ ճա­նա­պար­հը կընտ­րի կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը՝ պարզ կդառ­նա մեկ ա­միս հե­տո։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան


№ 20 (260), երեքշաբթի, փետրվարի 19, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Մե­նաշ­նորհ­ներ, դո­մի­նանտ բիզ­նես­մեն­ներ և ար­տոն­յալ­ներ

— Որ­պես փոր­ձա­գետ՝ ինչ­ պե՞ս եք գնա­հա­տում Հա­ յաս­տա­նի մինչ օրս ու­ նե­ցած փոր­ձը կար­գա­ վո­րիչ բա­րե­փո­խում ­ն ե­րի ո­լոր­տում։ — Հա­յաս­տանն այ­սօր մի գոր­ ծըն­թա­ցի մեջ է, որն ի­րա­կա­նաց­ նում են բազ­մա­թիվ այլ երկր­ներ: Չ­նա­յած շա­տերն ու­նեն օ­րենսդ­ րու­թյան կար­գա­վոր­ման խնդիր­ ներ, ոչ բո­ լորն են ցան­ կա­ նում սկսել նման գոր­ ծըն­ թաց. այն ժա­մա­նակ է խլում, խնդրա­հա­ րույց է և այլն: Այ­սօր Հա­յաս­տա­նը փոխ­վում է, եր­կի­րը շու­կա­յա­կան զար­գաց­ ման փու­լում է, որ­տեղ սպա­ռող­ նե­րը ձեռք են բե­րում շատ ա­վե­լի մեծ հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ՝ օգտ­ վե­լու հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­ սու­թյու­նից, զար­գա­նում են տեխ­ նո­լո­գիա­նե­րը, փոխ­վում է կեն­ սաձևը, և կա­ռա­վա­րու­թյու­նը պար­տա­վոր է ա­պա­հո­վել ի­րա­ վա­կան հա­մա­կար­գի հա­մա­պա­ տաս­խա­նու­թյու­նը, ամ­րապն­դել օ­րենք­նե­րը: Պետք է հան­ րու­ թյան և կա­ ռա­վա­րու­թյան հա­մա­տեղ թիմ ստեղծ­վի. նրանք փո­խա­դարձ խորհր­դատ­վու­թյամբ ա­ռաջ կշարժ­վեն և կար­դիա­կա­նաց­նեն ի­րա­վա­կան հա­մա­կար­գը, այս կերպ եր­կի­րը կդառ­նա մրցու­նակ։ — Հա­մե­մա­տե­լով մի­ջազ­ գա­յին փոր­ձը Հա­յաս­տա­ նում ար­ված քայ­լե­րի հետ՝ ի՞նչ հնա­րա­վո­րու­թյուն եք տես­նում ո­լոր­տի բա­րե­լավ­ ման հար­ցում։

— Ե­թե Հա­յաս­տանն ի­րա­կա­ նաց­նի այն բա­րե­փո­խում­ն ե­րը, ո­րոնք մյուս երկր­ներն են ի­րա­կա­ նաց­նում, մենք կտես­նենք տնտե­ սա­կան չտեսն­ված և հիա­նա­լի աճ, բիզ­նե­սի ո­րա­կի բարձ­րա­ցում։ Հի­մա այս­տեղ ա­նո­րո­շու­թյան ժա­մա­նա­կա­հատ­ված է։ Օ­րի­ նակ՝ Չի­նաս­տա­նում կա չո­րաց­ րած մրգի (չրե­ղեն) պա­հան­ջարկ։ Պետք է պար­ զել՝ կոնկ­ րետ ո՞ր մրգե­րի կա­րիքն ու­նի Չի­նաս­տա­ նը, ինչ­ պե՞ս պետք է այն պատ­ րաստ­վի, փա­թե­թա­վոր­վի և այլն։ Չ­րե­ղե­նի այս տար­վա պա­ հան­ջար­կը կտար­բեր­վի հա­ջորդ տար­վա պա­հան­ջար­կից։ Հա­յաս­ տա­նի տնտե­սու­թյու­նը պետք է այն­քան ա­րագ ա­դապ­տաց­վի, որ­պես­զի ա­մե ն տա­րի փո­խի իր պայ­ ման­ նե­ րը։ Այն պետք է սո­ վո­րի ա­րագ փոխ­վե­լուն, ա­ճին և հա­մա­պա­տաս­խա­նի սպա­ռո­ղի պա­հան­ջար­կին: — Ձեր ըն­կե­րու­թյու­ նը կար­գա­վո­րիչ բա­րե­փո­ խում ­ն ե­րի ո­լոր­տում ծա­ ռա­յու­թյուն­ներ է մա­տու­ ցում աշ­խար­հի ա­վե­լի քան 80 երկ­րում. Հա­յաս­տա­ նում այս ճա­նա­պար­հին ի՞նչ խո­չըն­դոտ­ներ եք նկա­ տել, և ե­թե կան այդ­պի­ սիք, ո­րո՞նք են դրանց լուծ­ ման ու­ղի­նե­րը։ — Այս տե­սա­կի բա­րե­փո­խում­ նե­րը հեշտ չեն ի­րա­կա­նաց­վում: Պատ­ ճառ­ նե­ րից մեկն այն է, որ նա­խա­րա­րու­թյուն­նե­րը փո­փո­ խու­թյան անհ­րա­ժեշ­տու­թյուն չեն տես­ նում: Լի­ նում են նաև դեպ­

քեր, երբ յու­րա­հա­տուկ պատ­ճա­ ռով պե­տու­թյու­նը հե­տաքրքր­ված չի լի­նում ինչ-որ բան փո­խել: Հա­յաս­տա­նում կան մե­նաշ­ նորհ­ներ, դո­մի ­նանտ բիզ­նես­ մեն­ներ և առ­հա­սա­րակ ար­տոն­ յալ­ներ: Մենք ցան­կա­նում ենք փո­խել դա, քա­նի որ Հա­յաս­տա­ նի ա­պա­գան պետք է պայ­ծառ լի­ նի և շատ մարդ­կանց օ­գուտ բե­ րի, ուս­տի շատ փո­փո­խու­թյուն­ ներ պետք է կա­տար­վեն, ինչ­պես նաև ար­տո­նու­թյուն­ներ տրվեն, և ս­տեղծ­վի պաշտ­պան­վա­ծու­թյուն: Ընդ­հան­րա­պես, Հա­յաս­տա­ նի քա­ղա­քա­կան հա­մա­կար­գը պետք է պատ­ րաստ լի­ նի ա­ սել. «Ո՛չ, այժմ հա­նուն բո­լոր հա­յե­րի աշ­խա­տող հա­մա­կար­գի ժա­մա­ նակն է, և մենք պատ­րաստ­վում ենք ա­ջակ­ցել այդ բա­րե­փոխ­մա­ նը»: Դա, ի­հար­կե, դժվար է, քա­ նի որ մենք խո­սում ենք մի բա­ նի մա­սին, որ­տեղ ո­մանք շա­հում են, ո­մանք՝ կորց­նում:

400 18.08

«Եվ դա արդ­ յունք է այն խիստ ու լար­ված մրցակ­ցու­թյան, որն այժմ ըն­թա­նում է բան­կա­յին հա­ մա­կար­գում: Այ­սօր պետք չէ հո­ րի­նել նոր մե­խա­նիզմ­ն եր վար­ կերն ա­վե­լի է­ժան դարձ­նե­ լու հա­մար՝ շու­կա­յա­կան մե­խա­ նիզմն ար­դեն իսկ ձևա­վոր­ված է և շատ լավ է աշ­խա­տում»,– ա­սել է Գիշ­յա­նը։ Այ­դու­հան­դերձ, շու­կա­յա­կան պայ­ման­նե­րից շե­ղումն ու ար­ հես­տա­կան մի­ջամ­տու­թյու­նը հղի է մի շարք ռիս­կե­րով։ Խոս­քը նախ և ա­ ռաջ կո­ ռուպ­ ցիոն ռիս­ կե­րի մա­սին է՝ պայ­մա­նա­վոր­ված վարկն ար­տոն­յալ պայ­ման­նե­րով ստա­նա­լու ակն­կա­լիք­նե­րով։ Բա­ ցի այդ՝ նման գոր­ ծըն­ թա­ ցը չի կա­րող շա­րու­նա­կա­կան բնույթ

0.00%

18.02

541.85

0.00

0.00%

560 540 520 500 18.08

Կով­կա­սի մյուս երկր­նե­րի հա­մե­մատ՝

18.11

ռուբլի/դրամ

18.02

13.48

0.00

0.00%

13,20

Հա­յաս­տանն ա­ռաջ գնա­լու շատ ա­վե­լի բա­րեն­պաստ դիրք ու­նի. Ս­քոթ Յա­կոբս։

որ Հա­ յաս­ տա­ նը լավ դիրք է զբա­ղեց­նե­լու: — Ին­չի՞ կհան­գեց­նեն կար­ գա­վո­րիչ ո­լոր­տի բա­րե­փո­ խում ­ն ե­րը, և ե՞րբ Հա­յաս­ տա­նում նկա­տե­լի կլի­նեն շո­շա­փե­լի արդ­յունք­ներ։ — Շատ շու­ տով այդ բա­ րե­ փո­խում­ն ե­րը տե­սա­նե­լի կլի­ նեն, կլի­նի քա­ղա­քա­կան մա­ կար­դա­կի ա­ռաջ­խա­ղա­ցում: Առ­ հա­սա­րակ, մի բան է ա­սել՝ ա­յո՛, խնդրում ենք, կա­տա­րեք բա­րե­ փո­խում­ն եր, մեկ այլ բան՝ ի­րոք կա­տա­րե­լը։ Ըստ իս՝ բա­րե­փո­խու­մը (ստվե­րա­յին – խմբ.) բիզ­նե­սի բա­ցա­հայ­տում չէ միայն, պետք է ընդ­հան­րա­կան բա­րե­փո­խում­ ներ ի­րա­կա­նաց­նել: Մենք հույս ու­նենք ա­ռա­ջի­կա եր­կու տա­րի­ նե­րին տես­նել լուրջ փո­փո­խու­ թյուն­ներ և ձեռք­բե­րում­ն եր:  n Զ­րու­ցել է Սի­րա­նուշ Ե­ղիա­զար­յա­նը

12,50 18.08 եվրո/դոլար

18.11

1.335

18.02 0.00 q 0.06%

1,36

1,29

1,22 18.08

18.11

WTI Brent

նավթ

18.02

95.68 0.18 q 0.19% 117.66 0.03 q 0.03%

US$/bbl.

120

95

70 18.08 ոսկի

18.11

կբ 100 հհ comex

1645.2 1611.7

18.02 0.0 0.00% 2.2 p 0.14%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 18.08

18.11

(LME)

պղինձ

PanARMENIAN

Դի­տարկ­մա­նը, թե ի­րա­տե­սա­ կան է արդ­ յոք ար­ տա­ քին ֆի­ նան­սա­վոր­ման պա­րա­գա­յում փոքր և մի­ջին ձեռ­նար­կու­թյուն­ նե­րի վար­կա­վո­րու­մը շու­կա­յա­ կա­նից ցածր տո­կո­սադ­րույք­նե­ րով, Գիշ­յանն ա­սել է, թե բան­կը Մի­ջազ­գա­յին ֆի­նան­սա­կան կոր­ պո­րա­ցիայից (IFC) ներգ­րա­ված մի­ջոց­նե­րը տրա­մադ­րում է շու­ կա­յա­կան տո­կո­սադ­րույք­նե­րով, ին­չը, սա­կայն, չի նշա­նա­կում, որ դրանք թանկ վար­ կեր են։ «Շու­ կա­յա­կան ա­սե­լով՝ նկա­տի ու­ նենք տվյալ պա­հին մրցակ­ցա­յին պայ­ման­նե­րում ձևա­վոր­վող տո­ կո­սադ­րույք­նե­րը»,– նշել է նա: Գիշ­յա­նի խոս­քով՝ վեր­ջին տա­ րի­նե­րին վար­կե­րի տո­կո­սադ­ րույք­նե­րը բա­վա­կանին ի­ջել են։

18.11

եվրո/դրամ

— Ծա­նո՞թ եք տա­րա­ ծաշր­ջա­նի պե­տու­թյուն­ նե­րի՝ այս ո­լոր­տում ու­նե­ ցած արդ­յունք­նե­րին, ինչ­ պի­սի՞ն է Հա­յաս­տանն այդ հա­մա­տեքս­տում։ — Կով­կա­սի մյուս երկր­նե­րի հա­մե­մատ՝ Հա­յաս­տանն ա­ռաջ գնա­լու շատ ա­վե­լի բա­րեն­պաստ դիրք ու­նի: Գի­տեք, բո­լոր երկր­ներն էլ ինչ-որ մի աս­ տի­ ճա­ նի վրա են: Հա­յաս­տա­նը բա­րե­փո­խում­ն ե­ րի շրջա­ նում է և ո­ րոշ հար­ ցե­ րում հետ է մնում այլ երկր­նե­րից: Վ­րաս­տա­նը ո­րոշ հա­ջո­ղու­թյուն­ ներ ու­ նե­ ցավ, ինչ­ պես և Թուր­ քիան: Կար­ ծում եմ՝ այս բա­ րե­ փո­խում­ն ե­րը Հա­յաս­տա­նին ան­ հա­մե­մատ ա­ռաջ կտա­նեն, և նա ու­ժեղ դիրք կգրա­վի: Ի­րա­կա­նում այն­քան էլ կարևոր չէ՝ ինչ դիր­ քից է սկսում եր­ կի­ րը, կարևոր է՝ ուր է հաս­նում: Եվ ես կար­ծում եմ,

ու­նե­նալ։ «Ար­հես­տա­կան որևէ դրսևո­րում տնտե­սու­թյան մեջ չի կա­րող եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ արդ­ յունք տալ, իսկ կար­ ճա­ ժամ ­կետ պա­րա­գա­յում կա­րող է նույ­նիսկ բա­ցա­սա­կան անդ­րա­դարձ ու­նե­ նալ»,– պար­զա­բա­նել է Գիշ­յա­նը: Անդ­րա­դառ­նա­լով գյու­ղատն­ տե­սու­թյան վար­կա­վոր­մա­նը՝ Գիշ­յա­նը նշել է, որ բան­կի մաս­ նա­բա­ժի­նը Հա­յաս­տա­նի գյու­ ղատն­տե­սու­թյան վար­կա­վոր­ ման պորտ­ֆե­լում նվա­զում է, ին­չը խո­սում է բան­կա­յին ո­լոր­ տում ի­րա­կան ա­զատ մրցակ­ ցու­թյան մա­սին։ «Այ­սինքն՝ բան­ կե­րը սկսել են և շա­րու­նա­կում են աշ­խա­տել այս հատ­վա­ծում, ին­ չը շատ դրա­ կան է, ա­ ռա­ ջին հեր­թին, հա­ճա­խորդ­նե­րին լավ, մրցակ­ցա­յին պայ­ման­նե­րով ա­պա­հո­վե­լու ա­ռու­մով»,– ման­ րա­մաս­նել է նա: Գիշ­յա­նը ող­ջու­նել է նաև Ռու­ սաս­տա­նի գյու­ղատն­տե­սա­կան

0.00

410

Վար­կե­րի է­ժա­նաց­ման նոր մե­խա­նիզմ ­ն ե­րի կա­րիք չկա. Ս­տե­փան Գիշ­յան Բան­կա­յին ո­լոր­տը Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թյան այն քիչ ո­լորտ­ նե­րից է, որ­տեղ իս­կա­պես ա­զատ մրցակ­ցու­թյուն կա, «Մե­դիա­ մաքս» գոր­ծա­կա­լու­թյան հետ զրույ­ցում ա­սել է «ԱԿԲԱ-Կ­րե­դիտ Ագ­րի­կոլ բան­կի» գլխա­վոր գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Ս­տե­փան Գիշ­յա­նը։

406.55

420

Mediamax.am

Ս­քոթ Յա­կոբ­սը կար­գա­վո­րիչ բա­րե­փո­խում­ն ե­րի ո­լոր­տի փոր­ ձա­գետ է, զբա­ղեց­նում է շու­կա­յում ա­ռա­ջա­տար ըն­կե­րու­թյուն­ նե­ րից մե­ կի՝ Jacobs, Cordova & Associates-ի գոր­ ծա­ դիր տնօ­ րե­ նի պաշ­տո­նը: Ըն­կե­րու­թյու­նը ծա­ռա­յու­թյուն­ներ է մա­տու­ցում աշ­ խար­հի ա­վե­լի քան 80 երկ­րում: «Մե­դիա­մաք­սի» թղթակ­ցի հետ Ս­քոթ Յա­կոբ­սը խո­սել է կար­գա­վո­րիչ բա­րե­փո­խում­ն ե­րի ո­լոր­ տի ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րի մա­սին, հա­մե­մա­տել մի­ջազ­գա­յին փոր­ձը Հա­յաս­տա­նում առ­կա հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րի հետ։

դոլար/դրամ

8142

18.02 113.5 q 1.38%

US$/tonne

8600

բան­կի մուտ­քը հա­յաս­տան­յան շու­կա։ «Լի­նե­լով Ռու­սաս­տա­նի խո­շո­րա­գույն պե­տա­կան բան­ կե­րից՝ այն պե­տա­կան քա­ղա­քա­ կա­նու­թյան մաս է կազ­մում, ուս­ տի շատ ու­ րախ կլի­ նենք, ե­ թե բան­կն ակ­տիվ գոր­ծու­նեու­թյուն ծա­վա­լի մեր երկ­րում, ա­ռա­ջին հեր­թին՝ լրա­ցու­ցիչ ռե­սուրս­ներ տրա­մադ­րե­լու տե­սանկ­յու­նից»,– ա­սել է նա: Գիշ­յ անն ակն­կ ա­լում է, որ ռու­ս աս­տ ան­յ ան բան­կ ը, ակ­ տիվ գոր­ծ ե­լա­կ երպ ընտ­ր ե­ լու դեպ­ք ում, կաշ­խ ու­ժ աց­ն ի մրցակ­ց ա­յ ին դաշ­տ ը, ին­չ ը նոր լիցք կհա­ղոր­դ ի շու­կ ա­յ ի մաս­ նա­կ ից­ն ե­ր ին։  n

7800

7000 18.08 ցորեն

(cbt)

18.11

275.02

18.02 3.03 p

1.11%

US$/tonne

370 330 290 250 210 18.08

18.11

18.02

Տվյալները վերցված են 18.02, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 20 (260), երեքշաբթի, փետրվարի 19, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

Ար­ժու­թա­յին հաշ­տու­թյուն Մեծ քսան­յա­կը հրա­ժար­վում է դևալ­վա­ցիա­յից

վի կա­րո­ղու­թյու­նը 2013թ. հա­սել է $18,72 մլրդ­-ի։

Ուս­մա­նովն ա­մե­նա­վար­կան­շա­յինն է Դո­լա­րա­յին մի­լիարդ­նե­րը Ռու­սաս­տա­նում ռե­կորդ են սահ­մա­նել «Մե­տա­լոին­վես­տի» սե­փա­կա­նա­տեր Ա­լի­շեր Ուս­մա­նո­վը գլխա­վո­ րել է ա­մե­րիկ­յան CEO ամ­սագ­րի՝ ա­մե ­նա­մեծ կա­պի­տալ ու­նե­ցող ռուս մի­լիար­դա­տե­րե­րի 2013թ. վար­կա­նի­շը, ո­րը ութ տա­րի շա­ րու­նակ հրա­պա­րա­կել է 2011թ. կե­սե­րին փակ­ված Finance ամ­սա­ գի­րը։ Facebook սոց­ցան­ցում հա­ջող ներդ­րում­ն ե­րի, ինչ­պես նաև «Մե­գա­ֆոն» բջջա­յին օ­պե­րա­տո­րի վե­րահս­կիչ փա­թե­թի կոն­սո­ լի­դաց­ման շնոր­հիվ նրա կա­րո­ղու­թյու­նը հա­սել է $18,72  մլրդ­-ի։ CEO-ն պահ­պա­նել է դո­լա­րա­ յին մի­լիար­դա­տե­րե­րի կա­պի­տա­ լի հաշ­վարկ­ման մե­թո­դա­բա­նու­ թյու­նը՝ ո­րոշ ոչ էա­կան փո­փո­խու­ թյուն­նե­րով։ Վար­կա­նի­շում այս ան­գամ ընդգրկ­վել է 131 մի­լիար­ դա­տեր՝ $450  մլրդ հա­մա­խառն կա­պի­տա­լով։ Մի­լիար­դա­տե­րի թիվն ա­ռա­վե­լա­գույնն է՝ վար­կա­ նի­շի կազմ­ման պա­հից։ Ռե­կոր­ դա­յին է նաև $1  մլրդ­-ից ա­վե­լի կա­րո­ղու­թյուն ու­նե­ցող­նե­րի թի­վը։ Գ­նա­հատ­ման հիմ­ն ա­կան չա­փո­ րո­շի­չը, ինչ­պես նախ­կի­նում, ֆոն­ դա­յին շու­կա­յում ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րի բաժ­նե­տոմ­սե­րի գնան­շումն է։ Նո­վո­լի­պեց­կի մե­տա­ղա­ձու­ լա­կան կոմ­բի­նա­տի սե­փա­կա­ նա­տեր Վ­լա­դի­միր Լի­սի­նը, ո­րը վար­կա­նի­շը գլխա­վո­րել է 20112012 թթ., այս ան­ գամ երկ­ րորդն է՝ $17,2  մլրդ կա­պի­տա­լով։ Ա­մե ­նաանս­պա­սե­լին «Ռե­նո­ վա» խմբի սե­փա­կա­նա­տեր Վիկ­ տոր Վեք­սել­բե­րե­գի եր­րորդ հո­ րի­զո­նա­կա­նում հայտն­վելն է ($15,94  մլրդ­-ով)՝ նախ­կին 11րդ հո­րի­զո­նա­կա­նի հա­մե­մատ։ Թ­ռիչքն ա­պա­հո­վել է «Ռոս­ նեֆտ» նավ­թա­յին ըն­կե­րու­թյու­ նում նրա մաս­նա­բաժ­նի վա­ճառ­ քը ТНК-BP-ին։ Ա­ռա­ջին տասն­յա­կը, նա­խորդ վար­կա­նի­շի հա­մե­մատ, զգա­ լի փո­փո­խու­թյուն­ներ չի կրել։ Այս­պես՝ 4-րդ հո­րի­զո­նա­կա­ նում «Ալ­ֆա-գրու­պի» սե­փա­կա­ նա­տեր Մի­խա­յիլ Ֆ­րիդ­մանն է ($15,32  մլրդ), 5-րդում՝ «Օ­ նեք­ սիմ» խմբի նա­ խա­ գահ, ՌԴ նա­ խա­գա­հի նախ­կին թեկ­նա­ծու Մի­ խա­յիլ Պ­րո­խո­րո­վը ($15,25  մլրդ)։ Ն­րան հա­ջոր­դում է «Սե­վերս­ տա­լի» սե­փա­կա­նա­տեր Ա­լեք­սեյ Մոր­դա­շո­վը ($14,14  մլրդ): 7-րդ հո­րի­զո­նա­կա­նում «Նո­վա­տե­կի» հա­մա­սե­փա­կա­նա­տեր Լեո­նիդ Մի­խել­սոնն է ($13,74  մլրդ), ո­րին հա­ջոր­դում է «Բա­զե­լի» գլխա­ վոր տնօ­րեն Օ­լեգ Դե­րի­պաս­կան ($12,64  մլրդ): «Ին­տեռ­ռո­սա­յի» նա­խա­գահ Վ­լա­դի­միր Պո­տա­ նի­նը 9-րդ հո­րի­զո­նա­կա­նում է ($12,32  մլրդ)։ Լա­վա­գույն տասն­ յա­կը եզ­րա­փա­կում է «Լու­կօյ­լի» սե­փա­կա­նա­տեր Վա­գիտ Ա­լեք­ պե­րո­վը՝ $12,03  մլրդ­-ով։

Վար­կա­նի­շում նշվող կա­պի­ տա­լը մի­լիար­դա­տե­րե­րի ակ­ տիվ ­ն երն են, ո­րոնց ար­ժե­քը տա­տան­վում է կախ­ված բոր­ սա­յա­կան գնան­շում­ն ե­րից, փոր­ձա­գետ­նե­րի գնա­հա­տա­ կան­նե­րից և այլ գոր­ծոն­նե­րից: Այս­պես, օ­րի­նակ՝ Ա­լեք­պե­րո­ վի կա­պի­տա­լը մեկ տար­վա ըն­ թաց­քում ա­վե­լա­ցել է «Լու­կօյ­լի» բաժ­նե­տոմ­սե­րի 17,5%-ով թան­ կաց­ման, ինչ­պես նաև ռուբ­լու ամ­րապնդ­ման շնոր­հիվ։ Ըստ վար­կա­նի­շի հե­ղի­նակ­ նե­րի՝ ե­կա­մուտ­ներ ա­պա­հո­վել են հիմ­ն ա­կա­նում բարձր տեխ­ նո­լո­գիա­նե­րը, այդ թվում՝ սոց­ ցան­ցե­րը, այն դեպ­քում, երբ մե­տա­ղա­ձու­լա­կան ո­լոր­տը դժվար ժա­մա­նակ­ներ է ապ­ րում: Ո­լոր­տի ա­ռա­ջա­տար­նե­րը թեև բարձր հո­րի­զո­նա­կան­նե­ րում են, սա­կայն հետ են մնում ըստ կա­պի­տա­լի ա­ճի տեմ­պե­րի: Սա, իր հեր­թին, պայ­մա­նա­վոր­ ված է պղնձի և պող­պա­տի գլո­ բալ պա­հան­ջար­կի անկ­մամբ։ Ու­ շագ­ րավ է, որ այս պայ­ ման­նե­րում Ուս­մա­նո­վի ներդ­ րում­ն ե­րի մեկ չոր­րոր­դը բա­ ժին է ընկ­նում ին­տեր­նե­տա­յին ըն­կե­րու­թյուն­նե­րին։ Վար­կան­շա­յին աղ­յու­սա­կում միան­ գա­ մից 42 կե­ տով վեր են բարձ­րա­ցել «Ռոս­գոսստ­րախ» ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­ թյան հա­մա­սե­փա­կա­նա­տե­րեր հա­յազ­գի Դա­նիլ և Սեր­գեյ Խա­ չա­տու­րով եղ­բայր­նե­րը ($2,89ա­կան  մլրդ)՝ զբա­ղեց­նե­լով հա­ մա­պա­տաս­խա­նա­բար 38-րդ և 39-րդ տե­ղե­րը։ «Տա­շիր» ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի խմբի նա­խա­գահ Սամ­վել Կա­ րա­պետ­յա­նը 62-րդ հո­րի­զո­ նա­կա­նում է՝ $1,9  մլրդ կա­պի­ տա­լով։ 92-րդ հո­րի­զո­նա­կա­նը զբա­ղեց­րել է «Ռե­սո գա­րան­ տիա» ըն­կե­րու­թյան փոխտ­ նօ­րեն Նի­կո­լայ Սար­կի­սո­վը՝ $1,33  մլրդ կա­պի­տա­լով։ Ն­րան հա­ջոր­դում է եղ­բայ­րը՝ Սեր­գե­յը Սար­կի­սո­վը՝ «Ռե­սո» և «Ռե­սո գա­րան­տիա» ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րի խմբի տնօ­րեն­նե­րի խորհր­ դի նա­խա­գա­հը (կա­պի­տա­լը՝ $1,33 մլրդ)։  n

ԱՄՀ ղե­կա­վար Ք­րիս­տին Լա­ գար­դը G20-ի մոս­կով­յ ան հան­ դիպ­մա­նը, Կ­րեմլ, 15 փետր­վա­րի։

Ըստ փաս­ տաթղ­ թի՝ Մեծ քսան­ յա­կի երկր­նե­րի դրա­մա­վար­կա­ յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը պետք է ա­պա­հո­վի գնե­րի կա­յու­նու­թյու­ նը և գ­լո­բալ տնտե­սու­թյան վե­րա­ կանգ­նու­մը: «Եվ­րո­պա­յում, ԱՄՆում, Ճա­պո­նիա­յում ձեռ­նարկ­ ված քա­ղա­քա­կան մի­ջո­ցա­ռում­ նե­րի, ինչ­պես նաև Չի­նաս­տա­նի տնտե­սու­թյան կա­յու­նու­թյան պայ­ման­նե­րում հա­մաշ­խար­հա­ յին տնտե­սու­թյան ռիս­կե­րը նվա­ զել են, սա­կայն գլո­բալ ա­ճի տեմ­ պե­րը շա­րու­նա­կում են դան­դա­ ղել, բարձր է նաև գոր­ ծազր­ կու­ թյան մա­կար­դա­կը»,  – աս­ված է փաս­տաթղ­թում։ Մեծ քսան­ յա­ կը կոչ է ա­ րել

rferl.org

Ա­լի­շեր Ուս­մա­նո­

Մեծ քսան­յա­կի երկր­նե­րը թույլ չեն տա ազ­գա­յին ար­ժույթ­նե­րի ծրագր­ված դևալ­վա­ցիա. փո­ խար­ժե­քը պետք է կար­գա­վո­ րի շու­կան, նշվում է փետր­վա­ րի 15-16-ը Մոսկ­ վա­ յում G20-ի երկր­նե­րի ֆի­նանս­նե­րի նա­ խա­րար­նե­րի և կենտ­րո­նա­կան բան­կե­րի ղե­կա­վար­նե­րի հան­ դիպ­ման ա­վար­տին ըն­դուն­ված կոմ­յու­նի­կեում։

ա­ռա­վե­լա­գույն ջան­քեր գոր­ծադ­ րել եվ­րո­գո­տու տնտե­սու­թյու­ նը կա­յու­նաց­նե­լու ուղ­ղու­թյամբ։ Նա­խա­րար­նե­րի կար­ծի­քով՝ անհ­ րա­ ժեշտ է նաև, որ Ար­ ժույ­ թի մի­ջազ­գա­յին հիմ­ն ադ­րա­մում քվո­տա­նե­րի բաշ­խու­մը ա­ռա­ վել ի­րա­տե­սո­րեն ար­տա­հայ­տի տնտե­սու­թյուն­նե­րի «ի­րա­կան կշի­ռը»։ Մեծ քսան­յա­կի երկր­նե­րը կա­ յուն ա­ճի ա­պա­հով­ման նպա­ տա­կով մտա­դիր են միջ­նա­ժամ­ կետ հար­կաբ­յու­ջե­տա­յին հու­սա­ լի ռազ­մա­վա­րու­թյան անց­նել: Փաս­տա­թուղ­թը, այ­դու­հան­դերձ, չի ամ­րագ­րում ռազ­մա­վա­րու­

թյան ժամ ­կետ­ ներն ու հստակ նպա­տակ­նե­րը։ Նա­խա­րար­նե­րը փոխ­հա­մա­ ձայ­նու­թյան են ե­կել ֆի­նան­սա­ կան ներդ­րում­ն ե­րի հար­ցե­րով հե­տա­զո­տա­կան խմբի ստեղծ­ ման հար­ցում, ո­րը պետք է ակ­ տի­վո­րեն հա­մա­գոր­ծակ­ցի Հա­ մաշ­խար­հա­յին բան­կի, Տն­տե­ սա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան և զար­գաց­ման կազ­մա­կեր­պու­ թյան, մի­ջազ­գա­յին այլ կա­ռույց­ նե­րի հետ: Ն­պա­տա­կը եր­կա­րա­ ժամ ­կ ետ ֆի­նան­սա­վոր­ման աղբ­ յուր­նե­րի ու­սում­ն ա­սի­րու­թյան և դ­րանց արդ­յու­նա­վետ օգ­տա­ գործ­ման ա­պա­հո­վումն է։  n

Ա­վե­լի քիչ զենք Վա­ճառք­նե­րը նվա­զել են ա­ռա­ջին ան­գամ 1990-ա­կան­նե­րից հե­տո 1990-ա­կան­նե­րից հե­տո ա­ռա­ջին ան­գամ 2011թ. աշ­խար­հում նվա­ զել են սպա­ռա­զի­նու­թյուն­նե­րի վա­ճառք­նե­րը, աս­վում է Ս­տոկ­հոլ­ մի խա­ղա­ղու­թյան հիմ­ն ախն­դիր­նե­րի հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի մի­ ջազ­գա­յին ինս­տի­տու­տի (SIPRI) ա­մե ­նամ­յա զե­կույ­ցում։ Ինս­տի­տու­տի փոր­ձա­գետ­նե­րը ան­կու­մը պայ­մա­նա­վո­րել են Աֆ­ ղանս­տա­նում և Ի­րա­քում ռազ­ մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի հա­ մար սպա­ռա­զի­նու­թյուն­նե­րի գնում­ն ե­րի կրճատ­մամբ, ինչ­պես նաև գլո­բալ տնտե­սու­թյան դան­ դաղ­մամբ: 1990-ա­կան­նե­րին վա­ ճառք­նե­րի ան­կու­մը պայ­մա­նա­ վոր­ված էր Սա­ռը պա­տե­րազ­մի և ս­պա­ռա­զի­նու­թյուն­նե­րի մրցա­ վազ­քի ա­վար­տով։ 2011թ. ո­ լոր­ տի 100 խո­ շոր ար­ տադ­րող­նե­րը $410  մլրդ­-ի սպա­ ռա­զի­նու­թյուն և ռազ­մա­կան ծա­ ռա­յու­թյուն­ներ են վա­ճա­ռել, ին­ չը 5%-ով զի­ջում է 2010թ. ցու­ցա­ նի­շը: 2002-2011  թթ. վա­ճառք­ներն

ա­վե­լա­ցել էին 51%-ով։ Զե­կույ­ցի հե­ղի­նակ­նե­րը խո­ սում են նաև նոր տրեն­ դի մա­ սին՝ ար­տադ­րու­թյան դի­վեր­ սի­ֆի­կա­ցիա կի­բե­րանվ­տան­ գու­թյան ուղ­ղու­թյամբ։ SIPRI-ի տվյալ­նե­րի հա­մա­ձայն՝ 2011թ. հա­մա­կարգ­չա­յին ցան­ցե­րի անվ­տան­գու­թյան ա­պա­հով­ման հա­մար կա­տար­վող ծախ­սե­ րը արևմտ­յան ո­րոշ երկր­նե­րում ա­ռաջ­նա­հերթ են ե­ղել։ Այս­ պի­սով՝ խո­շոր ար­տադ­րող­նե­ րի կենտ­րո­նա­ցու­մը այս շու­կա­ յում նրանց հնա­րա­վո­րու­թյուն է տվել ընդ­լայ­նել հա­ճա­խորդ­նե­ րի բա­զան։ Ս­պա­ռա­զի­նու­թյուն­նե­րի 100

խո­շոր ար­տադ­րող­նե­րի վար­ կա­նի­շը SIPRI-ն կազ­մում է 1989ից։ Չի­նա­կան ար­տադ­րող­նե­րը վար­կա­նի­շում չեն ընդգրկ­վում, քա­նի որ նրանց վե­րա­բեր­յալ հստակ տվյալ­ներ չկան։ 2011թ. վար­կա­նի­շում կրկին գե­րիշ­խող են հյու­սի­սա­մե­րիկ­ յան և արևմ­տաեվ­րո­պա­կան ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րը։ ԱՄՆ-ի 44 ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րին բա­ժին է ըն­ կել գլո­բալ վա­ճառք­նե­րի 60%-ը, Արևմտ­յան Եվ­րո­պա­յի 30 ըն­կե­ րու­թյուն­նե­րին՝ 29%-ը։ Վար­կա­նի­շը գլխա­վո­րում է ա­մե­րիկ­յան Lockheed Martin-ը, ո­րի տա­րե­կան վա­ճառք­նե­ րը կազ­ մել են $36,27  մլրդ: Երկ­րորդ տե­ղում ա­մե­րիկ­յան Boeing-ն է՝ $31,83 մլրդ­-ով: Լա­ վա­գույն եռ­յա­կը եզ­րա­փա­կում է բրի­տա­նա­կան BAE Systems-ը՝ $29,15  մլրդ­-ի վա­ճառք­նե­րով։  n

Հետ չմնա­լով մրցա­կից­նե­րից Google-ը կստեղ­ծի խա­նութ­նե­րի սե­փա­կան ցան­ցը Ին­տեր­նե­տա­յին Google ըն­կե­րու­թյու­նը մտա­դիր է ԱՄՆ-ում ման­ րա­ծախ խա­նութ­նե­րի ցանց ստեղ­ծել: Ըն­կ ե­ր ու­թ յու­ն ում ցան­կ ա­ն ում են այս ճա­ն ա­պ ար­հ ով ա­վե­լաց­ նել Nexus պլան­շ ետ­ն ե­ր ի, ինչ­ պես նաև Chromebook նոութ­ բու­ք նե­ր ի վա­ճ առք­ն ե­ր ը: Ներ­ կա­յ ում Google-ը ման­ր ա­ծ ախ վա­ճ ա­ռ ա­կ ե­տ եր ու­ն ի միայն ա­մ ե­ր իկ­յ ան Best Buy և բ­ր ի­տ ա­ նա­կ ան Dixen’s խա­ն ութ­ն ե­ր ի ցան­ց ում, ինչ­պ ես նաև կրպակ­ ներ ԱՄՆ-ի խո­շ որ օ­դա­ն ա­վա­ կա­յ ան­ն ե­ր ում: Ըն­կ ե­ր ու­թ յու­ նը մտա­դ իր է նաև զար­գաց­ն ել

մար­ք ե­թ ին­գա­յ ին pop-up retail սխե­մ ան՝ անս­պ ա­ս ե­լ ի ստեղծ­ վող և ան­հ ե­տ ա­ց ող խա­ն ութ­ նե­ր ի ցան­ց ը։ Google-ը ո­ լոր­ տ ի միակ խո­ շոր ըն­ կ ե­ ր ու­ թ յունն է, որն իր ար­տ ադ­ր անքն ի­ր աց­ն ում է այլ ցան­ց ե­ր ի մի­ջ ո­ց ով կամ առ­ ցանց։ Ն­ ր ա գլխա­ վոր մրցա­ կից­ն ե­ր ը՝ Apple-ը, Microsoft-ը և Samsung-ը, ի­ ր ենց ար­ տ ադ­ րան­ ք ը ոչ միայն առ­ ց անց են վա­ճ ա­ռ ում, այլև խա­ն ութ­

նե­ր ի սե­փ ա­կ ան ման­ր ա­ծ ախ ցան­ց ում։ Ի դեպ՝ խա­նութ-սրահ­նե­րի բա­ցու­մը կոր­պո­րա­ցիան կնշա­ նա­վո­րի վիր­տո­ւալ ի­րա­կա­նու­ թյան Google Glass սար­ քա­ վոր­ ման թո­ղարկ­մամբ։  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 20 (260), երեքշաբթի, փետրվարի 19, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Հե­ղա­փո­խու­թյան ևս չորս տա­րի Էկ­վա­դո­րի նա­խա­գահ Ռա­ֆա­յել Կո­րեան վե­րընտր­վել է եր­րորդ ան­գամ։ Ն­րա գլխա­վոր մրցա­կից, նախ­կին բան­կիր Գիլ­յեր­մո Լա­ սոն ըն­դու­նել է պար­տու­թյու­նը։ Կի­րա­կի տե­ղի ու­նե­ցած նա­խա­ գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում, նախ­նա­կան տվյալ­նե­րով, Կո­ րեան ստա­ցել է ընտ­րող­նե­րի ձայ­ նե­ րի մոտ 57%-ը, Լա­ սոն՝ 24%-ը։ Մ­նա­ցած վեց թեկ­նա­ծու­նե­րից ոչ մե­կը չի հաղ­թա­հա­րել 5%-ի շե­մը։ Հա­մա­ձայն էկ­վա­դոր­յան օ­րենսդ­րու­թյան՝ երկ­րորդ փու­ լից խու­սա­փե­լու հա­մար թեկ­ նա­ծուն պետք է ստա­նա ձայ­նե­ րի ա­վե­լի քան 50%-ը կամ 40%-ը՝ գու­մա­րած 10%-ի ա­ռա­վե­լու­թյուն գլխա­վոր մրցակ­ցի նկատ­մամբ։

Մայ­րա­քա­ղաք Կի­տո­յում դի­մե­ լով իր հա­մա­խոհ­նե­րին՝ Կո­րեան ա­սել է, որ Էկ­վա­դո­րին սպաս­ վում է «հե­ղա­փո­խու­թյան ևս չորս տա­րի»։ Սո­ցիա­լիստ­նե­րի ա­ռաջ­նոր­դը Էկ­վա­դո­րի նա­խա­գա­հի պաշ­տո­ նում ա­ռա­ջին ան­գամ ընտր­վել է 2007թ., ո­ րին հա­ ջոր­ դել են քա­ ղա­քա­կան կա­յու­թյան տա­րի­ներ։ Այ­դու­հան­դերձ, Կո­րեա­յի քննա­ դատ­նե­րը հայ­տա­րա­րում են, որ նա բռնա­պե­տա­կան հա­կում­ն եր է դրսևո­րում։ ԱՄՆ-ում կրթու­թյուն

ստա­ցած 49-ամ­յա նա­խա­գա­հին մե­ղադ­րում են սե­փա­կան լիա­ զո­րու­թյուն­ներն ամ­րապն­դող և քա­ղա­քա­կան ընդ­դի­մա­խոս­նե­րի ու մաս­նա­վոր մա­մու­լի ազ­դե­ցու­ թյու­նը նվա­զեց­նող քա­ղա­քա­կա­ նու­թյան մեջ։ Այ­դու­հան­դերձ, Կո­րեան նվա­ ճել է հա­սա­րակ շատ էկ­վա­դոր­ ցի­նե­րի վստա­հու­թյու­նը, ինչ­ պես նաև ձախ գա­ղա­փա­րա­խո­ սու­թյուն քա­րո­զող լա­տի­նա­մե­ րի­կա­ցի մյուս ա­ռաջ­նորդ­նե­րի ա­ջակ­ցու­թյու­նը։ Նա­խա­գա­հու­թյան ան­ցած վեց տա­րի­նե­րին Կո­րեան բնակ­չու­ թյան հա­մար ա­վե­լի մատ­չե­ լի է դարձ­րել ա­ռող­ջա­պա­հու­

news.yahoo.com

Էկ­վա­դո­րը վե­րընտ­րել է նա­խա­գա­հին

Էկ­վա­դոր­ցի­նե­րը եր­րորդ ան­գամ երկ­րի ղե­կը վստա­հել են Ռա­ֆա­յել Կո­րեա­յին։

թյունն ու կրթու­թյու­նը, բա­րե­ լա­վել տրանս­պոր­տա­յին են­թա­ կա­ռուց­վածք­նե­րը, ստեղ­ծել նոր

աշ­խա­տա­տե­ղեր։ Էկ­վա­դո­րում կտրուկ նվա­զել է աղ­քա­տու­թյան մա­կար­դա­կը։  n

Ել­քը պարտ­քերն են վճռել

Քա­ղա­քա­կան փրկօ­ղակ

Կիպ­րո­սը նա­խա­գահ կու­նե­նա երկ­րորդ ան­գա­մից

Ա­սան­ժը հույս ու­նի խու­սա­փել ար­տա­հանձ­նու­մից

Կի­րա­կի օ­րը տե­ղի ու­նե­ցած նա­ խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­ րում ա­ջա­կենտ­րոն Նի­կոս Ա­նաս­ տա­սիա­դի­սը ստա­ցել է ընտ­րող­ նե­րի ձայ­նե­րի մոտ 45%-ը, ին­չը բա­վա­րար չէ Կիպ­րո­սի նա­խա­ գահ դառ­նա­լու հա­մար։ Ընտ­րու­ թյուն­նե­րի երկ­րորդ փու­լը տե­ղի կու­նե­նա փետր­վա­րի 24-ին։

Նի­կոս Ա­նաս­տա­

WikiLeaks կայ­քի հիմ­ն ա­դիր Ջու­լիան Ա­սան­ժը Ավստ­րա­լիա­ յում գրան­ ցում է «WikiLeaks կու­սակ­ցու­թյուն», ո­րը կմաս­ նակ­ցի տե­ղի Սե­նա­տի ընտ­րու­ թյուն­նե­րին։ Հաղ­թե­լու դեպ­ քում նա ան­ձեռնմ ­խ ե­լիու­թյան շանս կստա­նա։

է ձայ­նե­րի մոտ 45%-ը, ին­չը բա­ srf.ch

վա­րար չէ Կիպ­րո­

Նա­խընտ­րա­կան քա­րո­զար­ շա­վի ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­ նում Կիպ­րո­սի տնտե­սու­թյունն է ե­ղել, մաս­նա­վո­րա­պես՝ ֆի­նան­ սա­կան օգ­նու­թյան վե­րա­բեր­ յալ սպաս­վող հա­մա­ձայ­նագ­ րի ստո­րագ­րու­մը մի­ջազ­գա­յին վար­կա­տու­նե­րի «եռ­յա­կի» հետ։ Ա­նաս­տա­սիա­դի­սը փոխ­զիջ­ման

սի նա­խա­գահ դառ­նա­լու հա­մար։

կողմ­ն ա­կից է, նրան ա­ջակ­ցում են եվ­րո­պա­ցի շատ ա­ռաջ­նորդ­ ներ, այդ թվում՝ Գեր­ մա­ նիա­ յի դաշ­նա­յին կանց­լեր Ան­գե­լա Մեր­կե­լը։ Բ­յու­ջե­տա­յին և հար­կա­յին խնդիր­նե­րի պատ­ճա­ռով Կիպ­ րո­սը հայտն­վել է դե­ֆոլ­տի եզ­ րին։  n

Մե­կու­սաց­նել Սի­րիան օ­դից ՆԱՏՕ-ն ա­վար­տել է Patriot-նե­րի տե­ղա­կա­յու­մը Թուր­քիա­յում Հ­յու­սի­սատ­լանտ­յան դա­ շինքն ա­վար­տել է Թուր­քիա­ յի տա­րած­քում զե­նի­թահր­թի­ ռա­յին Patriot հա­մա­լիր­նե­րի տե­ղա­կա­յու­մը։

Թուր­քիա­յում ա­վարտ­վել է զե­ նի­թահր­թի­ռա­յին Patriot հա­մա­լիր­նե­ րի տե­ղա­կա­յու­մը։

npr.org

«Տե­ղա­կա­յումն ամ­բող­ջու­թյամբ ա­վարտ­վել է, բո­լոր հրթիռ­ներն ակ­տի­վաց­վել են»,  – հայ­տա­ րա­ րել է ՆԱՏՕ-ի մամ­ լո ծա­ ռա­ յու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը։ Ն­րա խոս­քով՝ ուր­բաթ՝ փետր­վա­րի 15ին, Գա­զիան­թեփ քա­ղա­քի շրջա­ նում՝ Թուր­քիա­յի հա­րա­վում, մար­տա­կան հեր­թա­պա­հու­թյան է դրվել ԱՄՆ-i տրա­մադ­րած զե­նի­ թահր­թի­ռա­յին հա­մա­լի­րի եր­կու մարտ­կոց­նե­րից երկ­րոր­դը։ 2012թ. նո­յեմ­բե­րի կե­սե­րին Ան­ կա­րան պաշ­տո­նա­պես դի­մեց ՆԱՏՕ-ին՝ խնդրե­լով տրա­մադ­ րել զե­նի­թահր­թի­ռա­յին Patriot հա­մա­լիր­ներ՝ Սի­րիա­յի հնա­րա­ վոր օ­դա­յին հար­ձա­կում­ն ե­րից

պաշտ­պան­վե­լու հա­մար։ ՆԱՏՕ-ի խոր­հուր­դը հրթիռ­ նե­րի տե­ղա­կայ­ման մա­սին ո­րո­ շումն ըն­դու­նեց դեկ­տեմ­բե­րի 4-ին։ Թուր­քիա­յին զե­նի­թահր­ թի­ռա­յին հա­մա­լիր­ներ տրա­ մադ­րել հա­մա­ձայ­նե­ցին ԱՄՆ-ը,

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

Նի­դեռ­լանդ­նե­րը և Գեր­մա­ նիան՝ եր­կո­ւա­կան մարտ­կոց յու­րա­քանչ­յու­րը։ Նի­դեռ­լանդ­նե­րի տրա­մադ­րած Patriot-նե­րը մար­տա­կան հեր­ թա­պա­հու­թյան են բեր­վել Ա­դա­ նա քա­ղա­քի շրջա­նում, գեր­մա­ նա­կան­նե­րը՝ Քահ­րա­ման­մա­րաշ քա­ղա­քի մո­տա­կայ­քում։  n

2012թ. հու­նի­սից Ա­սանժն ապ­ րում է Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յում Էկ­ վա­դո­րի դես­պա­նա­տան տա­ րած­քում՝ Շ­վե­դիա ար­տա­հանձ­ նու­մից խու­սա­փե­լու հա­մար։ Այն­ տեղ նա մե­ղադր­վում է սե­ռա­կան ոտնձ­գու­թյուն­նե­րի և բռ­նա­բա­ րու­թյան փորձ կա­տա­րե­լու մեջ։ Ավստ­րա­լիա­յի Սե­նա­տի ընտ­ րու­թյուն­նե­րին WikiLeaks-ի հիմ­ նադ­րի մաս­նակ­ցու­թյու­նը կա­ րող է փո­խել ի­րե­րի դրու­թյու­ նը։ Ա­սան­ժը հույս ու­նի ոչ միայն պատ­գա­մա­վո­րա­կան ման­դատ ստա­նալ, այլև ան­ձեռնմ ­խ ե­լիու­ թյուն։ Ավստ­րա­լիան Բ­րի­տա­նա­ կան ըն­կե­րակ­ցու­թյան ան­դամ է, ո­րը Է­լի­զա­բեթ 2-րդի միա­պե­ տու­թյան ներ­քո միա­վո­րում է 16 երկ­իր։ Ըստ մի­ջազ­գա­յին ի­րա­ վուն­քի ո­լոր­տի մաս­նա­գետ­նե­ րի՝ ե­ թե WikiLeaks-ի հիմ­նադ­ րին հա­ջող­վի անց­նել Ավստ­րա­ լիա­յի Սե­նատ, ա­պա նա ոչ միայն խորհր­դա­րա­նա­կան ան­ձեռնմ­ խե­լիու­թյուն կստա­նա, այլև, ինչն ա­վե­լի կարևոր է նրա դեպ­ քում, Կան­բե­րա­յի քա­ղա­քա­կան հո­վա­նա­վո­րու­թյու­նը։ Ա­սան­ժի հույ­սը Ըն­կե­րակ­ցու­ թյան տա­րած­քում «երևա­կա­ յա­կան» ան­ձեռնմ ­խ ե­լիու­թյու­

24chasa.bg

սիա­դի­սը ստա­ցել

Ա­նաս­տա­սիա­դի­սի մրցա­կի­ցը կլի­նի Ս­տավ­րոս Մա­լա­սը. ա­ռող­ ջա­պա­հու­թյան նախ­կին նա­խա­ րա­րի ու իշ­խող «Կիպ­րո­սի աշ­ խա­տա­վոր ժո­ղովր­դի ա­ռա­ջա­ դեմ» կու­սակ­ցու­թյան ներ­կա­ յա­ցուց­չի օգ­տին քվեար­կել է ընտ­րող­նե­րի մոտ 27%-ը։ Մինչև երկ­րորդ փու­լը Ա­նաս­ տա­սիա­դիսն ու Մա­լա­սը փոր­ ձե­լու են ի­րենց կող­մը գրա­վել և՛ այն ընտ­րող­նե­րին, ո­րոնք ա­ջակ­ ցել են մյուս թեկ­նա­ծու­նե­րին, և՛ նրանց, ո­րոնք նա­խընտ­րել են ընդ­հան­րա­պես չքվեար­կել։

Ա­սան­ժը հույս ու­նի հայտն­վել Ավստ­րա­լիա­ յի խորհր­դա­րա­նի վե­րին պա­լա­տում՝ որ­ պես Վիկ­տո­րիա նա­հան­գի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ։

նը չէ, այլ այն, որ Ավստ­րա­լիա­ յի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը ժո­ղովր­դի ընտր­յա­լին «չեն հանձ­նի հո­շոտ­ ման»։ Ըստ ա­մե ­նայ­նի՝ Էկ­վա­դո­ րի նա­խա­գա­հի հո­վա­նա­վո­րու­ թյու­ նը նրան էլ բա­ վա­ րար չէ. շատ ա­վե­լի ծան­րակ­շիռ գոր­ծոն է անհ­րա­ժեշտ։ Խորհր­դա­րա­նի վե­րին պա­լա­ տի վեց նոր ան­դամ­ն ե­րի ընտ­րու­ թյուն­նե­րը Ավստ­րա­լիա­յի Վիկ­տո­ րիա նա­հան­գում տե­ղի կու­նե­նան սեպ­տեմ­բե­րի 14-ին։ Twitter-ի իր միկ­րոբ­լո­գում Ա­սան­ժը տե­ղե­ կաց­րել է, որ հայ­րը՝ Ջոն Շիպ­տո­ նը, պատ­րաս­տել է անհ­րա­ժեշտ բո­լոր փաս­տաթղ­թե­րը՝ Վիկ­տո­ րիա­յում «WikiLeaks կու­սակ­ցու­ թյուն» գրան­ցե­լու հա­մար։  n


| № 20 (260), երեքշաբթի, փետրվարի 19, 2013 թ.

8 | Մշակույթ

Գն­չու­ներ, ղա­զախ­նե­ր և ի­րան­ցի բան­տարկ­յալ 63-րդ Բեռ­լի­նա­լեն փետր­վա­րի 17-ին ամ­փո­փեց արդ­յունք­նե­րը

Տա­սը օր տևող կի­նո­փա­ռա­տո­նի այս տար­վա ժյու­րին գլխա­վո­ րում էր հոն­ կոնգ­ ցի ռե­ ժի­ սոր Վոնգ Կար Վա­ յը, իսկ մրցու­ թա­ յին ծրա­գի­րը լա­վա­գույնն էր վեր­ջին հինգ տա­րում։ Կի­նո­փա­ռա­տո­նի գլխա­վոր մրցա­ նա­կը տրվել է ռու­մի­նա­կան «Ե­րե­ խա­յի դիր­քը» ֆիլ­մի ստեղ­ծա­ գոր­ծա­կան խմբին: «Ոս­կե ար­ջը» հանձն­վել է ռե­ժի­սոր Կա­լին Պե­ տեր Նետ­ցե­րին, ո­րի՝ կրքե­րով և սո­ցիա­լա­կան քննա­դա­տու­թյամբ լի ըն­տա­նե­կան դրա­ման ներ­կա­ յաց­նում է իր ե­րե­խա­յի ա­պա­գա­յի հա­մար պայ­քա­րող ժա­մա­նա­կա­ կից կնո­ջը։ Գլ­խա­վոր դե­րում հան­ դես է ե­կել Լու­մի­նի­ցա Գեոր­գիուն: Նա մարմ­նա­ վո­ րել է ու­ ժեղ կամ­ քի տեր, ցի­նիկ և հա­սա­րա­կու­թյու­ նում ըն­դուն­ված խա­ղի կա­նոն­ նե­րը լավ հաս­կա­ցող մո­րը, ո­րը նպա­ տակ է դրել քրեա­ կան պա­ տաս­խա­նատ­վու­թյու­նից ա­զա­տել անզ­գու­շա­բար մի տղա­յի մե­քե­նա­ յով հար­վա­ծած որ­դուն: Ֆիլմն ար­ ժա­նա­ցել է նաև մի­ջազ­գա­յին մա­ մու­լի «Ֆիպ­րե­սի» մրցա­նա­կի։ Բեռ­լի­նա­լեի ֆա­վո­րիտ է ճա­նաչ­ վել չի­լիա­ցի ռե­ժի­սոր Սե­բաստ­ յան Լե­լիո­յի «Գ­լո­րիան»: «Ար­ծա­ թե ար­ջով» ժյու­րին ա­ռանձ­նաց­րել է գլխա­վոր դե­րում հան­դես ե­կած Պաու­լիան Գար­սիա­յի աշ­խա­տան­ քը: «Գ­լո­րիան» պատ­մու­թյուն է 58ամ­յա ա­մուս­նա­լուծ­ված մի կնոջ մա­սին, ո­րը փոր­ձում է կրկին եր­ ջան­կու­թյուն գտնել։ Մ­յուս հաղ­թա­նա­կը բոս­նիա­կան «Դր­վագ մե­տա­ղի ջար­դոն հա­ վա­քո­ղի կյան­քից» դրա­մա­յինն է։ Ռե­ժի­սոր Դա­նիս Տա­նո­վի­չի կոշտ պատ­մու­թյու­նը աշ­խա­տա­վոր մի գնչո­ւի մա­սին է, որն ամ­բողջ ֆիլ­ մի ըն­թաց­քում փոր­ձում է հի­վան­ դա­նոց հասց­նել վի­ժու­մից ար­ նա­ քամ լի­ նող կնո­ ջը։ Ֆիլմն ար­ ժա­ նա­ ցել է Գ­ րան պրիին, իսկ գլխա­վոր դե­րում հան­դես ե­կած ոչ պրո­ֆե­սիո­նալ դե­րա­սան Նա­ զիֆ Մու­ժի­չը ստա­ցել է «Ար­ծա­թե արջ»՝ իբրև տղա­մար­դու լա­վա­ գույն դե­րա­կա­տար։ Բեռ­լի­նա­լեի հիմ­ն ա­դիր Ալֆ­րեդ Բաո­ւե­րի ան­վան հե­ղի­նա­կա­վոր՝ «Կի­նո­յում նոր ճա­նա­պարհ­նե­րի բա­ցա­հայտ­ման հա­մար» մրցա­նա­ կին ար­ժա­նա­ցել է կա­նա­դա­ցի ռե­ ժի­սոր Դե­նի Կո­տեի «Վիկն ու Ֆ­լոն արջ տե­սան» ֆիլ­մը, ո­րը պատ­մում է ար­ջի թա­կար­դի մեջ ըն­կած եր­ կու լես­բու­հի­ների մա­սին։ Խորհր­ դան­շա­կան է, որ մրցա­նա­կը ռե­ ժի­սո­րը ստա­ցել է ժյու­րիի նա­խա­

գահ Վոնգ Կար Վա­յի ձեռ­քից, ին­չը նշա­նա­կում է, որ մինչ այժմ միայն նեղ շրջա­նա­կին ծա­նոթ ե­րի­տա­ սարդ ռե­ժի­սո­րը միա­նում է փա­ ռա­տո­նա­յին կի­նո­յի աստ­ղե­րի խմբին։ Գլ­խա­վոր մրցա­նակ­նե­րից ևս մե­կը՝ «Լա­վա­գույն ռե­ժի­սո­րա­կան աշ­խա­տանք» ան­վա­նա­կար­գում, ստա­ցել է ե­րե­կո­յի հե­րոս­նե­րի մեջ հայտն­ված միակ ա­մե­րի­կա­ ցին՝ Դեյ­վիդ Գոր­դոն Գ­րի­նը՝ «Հու­ սին­նե­րի տի­րա­կա­լը» հու­մո­րով լի ռոուդ-մու­վիի հա­մար։ Այս տա­րի ա­ռա­ջին ան­գամ Բեռ­լի­նի հիմ­ն ա­կան մրցու­թա­ յին ծրագ­րում ընդգրկ­վել էր ֆիլմ Ղա­զախս­տա­նից, ո­րը դար­ձել է մրցա­նա­կա­բաշ­խու­թյան ի­րա­կան սեն­սա­ցիան։ Սկս­նակ ռե­ժի­սոր Է­միր Բայ­գա­զի­նի «Ներ­դաշ­նա­կու­ թյան դա­սե­րը» դրա­ման դա­ժան և միև­նույն ժա­մա­նակ պոե­տիկ պատ­մու­թյուն է գա­վա­ռա­կան մի գյու­ղում բնակ­վող դե­ռա­հա­սի մա­ սին, ո­րին հե­տապն­դում է տե­ղա­ ցի դպրո­ցա­կան­նե­րի ա­վա­զա­կա­ խում­բը: «Ար­ծա­թե ար­ջը» շնորհ­վել է օ­պե­րա­տոր Ա­զիզ Ժամ­բա­կիևին՝ օ­պե­րա­տո­րա­կան ար­վես­տում նշա­նա­վոր ձեռք­բեր­ման հա­մար։ Բեռ­լի­նա­լեն աշ­խար­հի ա­ռա­ջին դա­սի կի­նո­փա­ռա­տո­նե­րի շար­ քում ա­մե­նա­քա­ղա­քա­կա­նաց­վա­ ծի հա­մա­րումն ու­նի: Այն­պես որ՝ ոչ ո­քի հա­մար ա­նակն­կալ չէր ի­րան­ ցի ա­զա­տազրկ­ված ռե­ժի­սոր Ջա­ ֆար Պա­նա­հի «Փակ վա­րա­գույ­րը» ֆիլ­մի ներ­կա­յու­թյու­նը հիմ­ն ա­կան մրցու­թա­յին ծրագ­րում: Ի­րա­նում ռե­ժի­սո­րին ար­գել­ված է զբաղ­վել մաս­նա­գի­տու­թյամբ. Բեռ­լի­նա­լեն, ի նշան ա­ջակ­ցու­թյան, մի ան­գամ ա­զատ է թո­ղել ժյու­րիում Պա­նա­ հի ա­թո­ռը։ «Փակ վա­րա­գույ­րում», ո­րը ռե­ ժի­սո­րը նկա­րա­հա­նել է Կամ­բո­ զիա Պար­թո­վիի օգ­նու­թյամբ, մար­դը փակ­ված է ծո­վափն­յա շքեղ ա­ռանձ­նա­տա­նը: Փակ են հսկա­յա­կան պա­տու­հան­ներն ու ցու­ցա­փեղ­կե­րը: Նա ան­գամ շա­ նը թույլ չի տա­ լիս դուրս գալ տնից՝ մե­կու­սա­ցել է աշ­խար­հից և ս­ցե­նար է գրում: Հան­դի­սա­տե­ սին ներ­կա­յա­նում է գե­ղար­վես­ տա­կան մտքի ստեղ­ծա­գոր­ծա­ կան լա­բո­րա­տո­րիան, ո­րում աչ­

Ոչ պրո­ֆե­սիո­նալ դե­րա­սան Նա­զիֆ Մու­ժիչն ստա­ցել է «Ար­ծա­

Դեյ­վիդ Գոր­դոն Գ­րի­նը լա­վա­գույն ռե­ժի­սոր է հռչակ­վել իր

թե արջ»՝ իբրև լա­վա­գույն դե­րա­կա­տար։

«­Հու­սին­նե­րի տի­րա­կա­լը» հու­մո­րով լի ռոուդ-մու­վիի հա­մար։

Կա­լին Պե­տեր Նետ­ցե­րի ըն­տա­նե­կան

Բոս­նիա­կան «Դր­վագ մե­տա­ղի ջար­դոն հա­վա­քո­ղի կյան­քից» դրա­ման Գ­րան պրիի է

դրա­ման «Ոս­կե ար­ջի» է ար­ժա­նա­ցել։

ար­ժա­նա­ցել։

Բեռ­լի­նա­լեի ֆա­ վո­րիտ՝ «Գ­լո­րիա­ յի» գլխա­վոր դե­ րա­կա­տար և տար­վա լա­վա­ գույն դե­րա­սա­ նու­հի Պաու­լիան Գար­սիա։

քի են ընկ­ նում Պա­ նա­ հիի և ն­ րա դե­րա­սան­նե­րի սի­րո­ղա­կան խա­ ղը, կադ­րի, շարժ­ման և դա­դա­րի բազ­մի­մաս­տու­թյու­նը։ Ֆիլ­մը Բեռ­լի­նում մեծ ոգևո­ րու­թյուն չի ա­ռա­ջաց­րել, սա­կայն ժյու­րին, սկզբուն­քա­յին նկա­տա­ ռում­ն ե­րից ել­նե­լով՝ Ջա­ֆար Պա­ նա­ հին մրցա­ նակ է շնոր­ հել լա­ վա­գույն սցե­նա­րի հա­մար: Բո­լոր բա­րե­մաղ­թանք­ներն ու հա­ճո­յա­ խո­սու­թյուն­նե­րը բա­ժին են ըն­կել Պար­թո­վիին և դե­րա­սա­նու­հի Մա­ րիամ Մո­հա­դա­մին։ Այս տա­րի Բեռ­լի­նում «պատ­ շաճ ու­շադ­րու­թյան» չի ար­ժա­նա­ ցել Եվ­րո­պա­յի ա­մե­նան­շա­նա­վոր ռե­ժի­սոր­նե­րից մե­կը՝ ավստ­րիա­ցի Ուլ­ րիխ Զայդ­ լը: Նա իր «Դ­ րախտ» ե­ռագ­րու­թյու­նը հա­վա­սա­րա­պես

բաշ­ խել էր ե­ րեք հիմ­նա­ կան փա­ ռա­տո­նե­րի միջև. Կան­նը տե­ սավ «Դ­րախտ. սե­րը», Վե­նե­տի­կը՝ «Դ­րախտ. հա­վա­տը», իսկ Բեռ­լի­նին բա­ժին էր ըն­կել «Դ­րախտ. հույ­սը»: Մր­ցա­նա­կի չեն ար­ժա­նա­ցել նաև ֆա­վո­րիտ­ներ հա­մար­վող ա­մե­րի­ կա­ցի Ս­թի­վեն Սո­դեր­բեր­գի «Կողմ­ նա­կի ազ­դե­ցու­թյուն» ֆիլ­մը, ո­րում նկա­րա­հան­վել են աստ­ղեր Ռու­ նի Մա­ րան, Քեթ­ րին Զե­ տա Ջոն­ սը, Չե­նինգ Տա­տու­մը, ինչ­պես նաև Կան­նի «Ոս­կե ար­մա­վե­նու» մեկ այլ դափ­նե­կիր՝ ա­մե­րի­կա­ցի Գաս Վան Սեն­ տը, ո­ րը Բեռ­ լին էր բե­ րել սո­ ցիա­լա­կան թե­քու­մով «Ա­վետ­յաց եր­կիր» հո­գե­բա­նա­կան դրա­ման, գլխա­վոր դե­րում՝ Մեթ Դեյ­մոն։ Չ­նա­յած Բեռ­լի­նա­լեի այս տար­վա ա­մե­րի­կա-ֆրան­սիա­

կան շեշ­տադր­ման՝ ա­ռանց մրցա­նակ­նե­րի են մնա­ցել մի շարք ֆիլ­ մեր, ո­ րոնք ստեղծ­ վել են կա՛մ Ֆ­րան­սիա­յում, կա՛մ նրա հետ հա­մա­տեղ ար­տադ­ րու­թյուն են. Բր­յու­նո Դ­յու­մո­նի «Կա­մի­լա Կ­լո­դե­լ» (Ժու­լիետ Բի­ նոշ), Է­մա­նո­ւել Բեր­կո­յի «Գա­լիս եմ» (Կատ­րին Դեն­յով), Գի­յոմ Նիկ­լուի «Միանձ­նու­հին» (Ի­զա­ բել Յու­պեր) ֆիլմերը։ Ա­մե ն տա­րի Բեռ­լի­նում ցու­ ցադր­ վում է շուրջ 400 ֆիլմ, ո­րոնց մեծ մա­սը հա­մաշ­խար­ հա­յին և եվ­րո­պա­կան պրե­միե­ րա­ներ են։ 2013թ. Բեռ­լի­նա­լեն ա­վարտ­ված է, կի­նո­գոր­ծիչ­նե­րը պատ­րաստ­վում են Կան­նին։  n Պատ­րաս­տեց Մա­րիա Հով­սեփ­յա­նը

Լա­զու­րա­յին խրախ­ճանք Նի­սում մեկ­նար­կել է ա­վան­դա­կան կառ­նա­վա­լը Ֆ­րան­սիա­յի Լա­զու­րա­յին ա­փի մար­գա­րիտ Նի­սը (Նից­ցա) ընկղմ­ վել է ա­մե ­նամ­յա կառ­նա­վա­լա­յին մթնո­լոր­տում։ Աշ­խար­հի խո­շո­ րա­գույն պա­րա­հան­դե­սա­յին եր­թե­րից մեկն ա­վան­դա­բար անց­ նում է ձմեռ­վա վեր­ջին և եր­կու շա­բաթ շա­րու­նակ քա­ղա­քը լցնում տո­նա­կան տրա­մադ­րու­թյամբ։ Այս տա­րի Նի­սի կառ­նա­վա­լը նշում է իր 140-ամ­յա­կը, սա­կայն սա մի­ջո­ցառ­ման «անձ­նագ­րա­ յին» տա­րիքն է: Ի­րա­կա­նում Նի­ սի կառ­նա­վա­լի մա­սին ա­ռա­ ջին հի­շա­տա­կու­թյու­նը 1294թ. է՝ Կառ­լոս 2-րդ Ան­ժո­ւա­ցին Նի­սում անց­կաց­րել է մի քա­նի ու­րախ օր, ո­րի կա­պակ­ցու­թյամբ քա­ղա­

քում սկսվել են պա­րա­հան­դես­ ներ, հրա­վա­ռու­թյուն­ներ և տո­ նա­կան շքերթ­ներ: Իր ներ­կա­յիս տես­քով կառ­նա­վալն անց­կաց­ վում է 1873-ից։ Մի­ջո­ցառ­ման գլխա­վոր ի­րա­ դար­ձու­թյու­նը, ան­շուշտ, Նի­ սի գլխա­վոր փո­ղո­ցով հսկա­յա­ կան տիկ­նիկ­ներ տա­նող բազ­մա­

թիվ կառ­ քե­ րի երթն է՝ կոր­ սոն: 2013թ. ցե­րե­կա­յին և գի­շե­րա­յին կոր­սո­նե­րի հա­մար պատ­րաստ­ վել են հար­յու­րա­վոր կեր­պար­ ներ, ո­րոնց բարձ­րու­թյու­նը հաս­ նում է 20 մ­-ի: Եր­ թին յու­ րա­ հա­ տուկ ռիթմ և տ­րա­մադ­րու­թյուն են հա­ղոր­դում ամ­բողջ աշ­խար­ հից ժա­մա­նած պա­րող­ներն ու ե­րա­ժիշտ­նե­րը։ Տո­նա­կան եր­թի զար­դը «ծա­ ղիկ­նե­րի մարտն» է: Կառ­նա­վա­լա­ յին հա­վեր­ժա­հար­սե­րը տասն­յակ հա­զա­րա­վոր ծա­ղիկ­ներ են շաղ տա­լիս քա­ղա­քի փո­ղոց­նե­րում՝

նշա­նա­վո­րե­լով գար­նան գա­լուս­ տը: Նի­սի հյու­րե­րի խոս­տո­վա­նու­ թյամբ՝ այս տե­սա­րանն ան­մո­ռա­ նա­լի տպա­վո­րու­թյուն է թող­նում տո­նի մաս­նա­կից­նե­րի վրա։ Նի­սի կառ­նա­վալն ա­մե ն տա­րի ու­նե­նում է ա­վե­լի քան 1 մլն հան­ դի­ սա­ տես, ընդ ո­ րում՝ ոչ միայն Ֆ­րան­սիա­յից, այլև ամ­բողջ Եվ­ րո­պա­յից: Գի­տակ­նե­րը վստա­ հեց­նում են, որ Ռիվ­յե­րա­յի կառ­ նա­վա­լը ոչն­չով չի զի­ջում Ռիո դե Ժա­նեյ­րո­յի և Վե­նե­տի­կի իր «գոր­ծըն­կեր­նե­րին»: Ֆ­րան­սիա­կան կառ­նա­վա­լի ևս

մեկ ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն է նրա կա­պը ի­րա­կան ի­րա­դար­ձու­ թյուն­նե­րի և դեմ­քե­րի հետ: «Մեծ գլուխ­նե­րից» շա­տե­րը, ինչ­պես ըն­դուն­ված է ան­վա­նել հսկա­յա­ կան տիկ­նիկ­նե­րը, քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րի ու հայտ­նի մարդ­ կանց ծաղ­րա­պատ­կեր­ներ են։ Նի­սի տո­նը կա­վարտ­վի մար­ տի 6-ին՝ Հ­րեշ­տակ­նե­րի ծո­վա­ խոր­շում կառ­նա­վա­լի թա­գա­վո­ րի տիկ­նի­կի հրկիզ­մամբ և շ­քեղ հրա­վա­ռու­թյամբ։  n Պատ­րաս­տեց Ստելլա Մեհրաբեկյանը

Orakarg Business Daily  

Create your own agenda

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you