Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

| № 16 (256), երեքշաբթի, փետրվարի 12, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Ընդվ­զում, թե­կուզ մեկ շա­բա­թում խմբագրական

էջ 2 ›››

Է՛, թա­մա­շից նա­խա­գահ կընտր­վի՞

օ ր ա թ ե ր թ

Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը կախ­վեց ա­պա­հո­վագ­րու­թյու­նից

Դպ­րո­ցի տնօ­րեն­նե­րին՝ խիստ նկա­տո­ ղու­թյուն

Մարատ Յավրումյան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Հա­յի բախտ, կամ երբ հարևանդ Մու­կա­բո­ւան է

Հա­րու­թյուն Հա­րու­թյուն­յան, տե­սա­կետ էջ 3 ›››

Գազն ար­դեն $232 է «Գազպ­րո­մը» վե­րա­նա­յել է մա­տա­կա­րար­ման պայ­ ման­նե­րը էջ 4 ›››

Ինք­նա­թի­ռա­յին աճ

Չի­նաս­տա­նը առևտ­րա­յին գեր­տե­րու­թյուն

Մինչ 2017թ.՝ նաև թիվ մեկ տնտե­սու­թյուն էջ 6 ›››

Էր­դո­ղա­նի Սահ­ մա­նադ­րու­թյու­ նը և քր­դա­կան կու­սակ­ցու­թյան նկրտում ­ն ե­րը էջ 7 ›››

PanARMENIAN

Մե­թո­դա­բա­նու­թյունն ու Airbus-ը ա­վե­լաց­րել են Հա­յաս­տա­նի ար­տա­հան­ ման ծա­վալ­նե­րը էջ 5 ›››

Ար­տա­հան­մանն ար­դեն իսկ օ­ժան­դա­կող «Զար­գաց­ման հայ­կա­կան գոր­ծա­կա­լու­թյա­նը» և «Արդ­յու­նա­բե­րու­թյան զար­գաց­ման հիմ ­ն ադ­րա­մի ն» ա­վե­լա­նա­լու է պե­տա­կան ևս մեկ կա­ռույց։

Պե­տա­կան կար­գա­վի­ճակ ու­նե­ցող «Ար­տա­հան­ման ֆի­նան­սա­վոր­ման ա­պա­հո­վագ­ րա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն» ըն­կե­րու­թյան հիմ ­ն ա­դիր փաս­տաթղ­թե­րի կազմ­ման, ըն­կե­րու­թյան գրանց­ման և լի­ցեն­զա­վոր­ման հա­մար անհ­րա­ժեշտ գոր­ծըն­թաց­նե­րի ի­րա­կա­նաց­ման նպա­տա­կով ստեղծ­վե­լու է մինչև 15 ան­դամ ու­նե­ցող աշ­խա­տան­ քա­յին խումբ՝ 500  հազ. մի­ջին աշ­խա­տա­վար­ձով։ Այս նպա­տա­կի հա­մար կա­ռա­վա­ րու­թյան պա­հուս­տա­յին ֆոն­դից նա­խա­տես­վում է տրա­մադ­րել ֌41,4  մլն։ Ան­ցած տար­վա նո­յեմ­բե­րի վեր­ջին կա­ռա­վա­րու­թյու­նը հաս­տա­տեց Հա­յաս­տա­նում ար­տա­հան­ման ֆի­նան­սա­

վոր­ման ա­պա­հո­վագ­րա­ կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն ստեղ­ծե­լու մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­ րի ցան­կը։ Փետր­վա­րի 14-ի

կա­ռա­վա­րու­թյան նիս­տում է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­րա­րու­ թյու­նը գոր­ծա­դի­րի հա­վա­ նու­թյանն է ներ­կա­յաց­նե­լու

«Ար­տա­հան­ման ֆի­նան­սա­ վոր­ման ա­պա­հո­վագ­րա­ կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն» ՓԲԸ հիմ ­ն ադ­րե­լու նպա­ տա­կով աշ­խա­տան­քա­յին խումբ ստեղ­ծե­լու ո­րոշ­ման նա­խա­գի­ծը։ Աշ­խա­տան­քա­յին խմբի գոր­ծու­նեու­թյունն ա­պա­հո­

էջ 4 ›››

Երևա­նի քա­ղա­քա­պետ Տա­ րոն Մար­գար­յա­նը ե­րեկ աշ­ խա­տան­քա­յին հեր­թա­կան խորհր­դակ­ցու­թյան մաս­ նա­կից­նե­րին տե­ղե­կաց­րել է, որ քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի են­թա­կա­յու­թյան հան­րակր­ թա­կան եր­կու դպրոց­նե­րում ար­ձա­նագր­ված նա­խընտ­ րա­կան քա­րոզ­չու­թյան և քա­ղա­քա­կան գոր­ծու­ նեու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նե­ լու փաս­տե­րով խիստ նկա­ տո­ղու­թյուն է հայ­տա­րար­ վել այդ ու­սում ­ն ա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րի տնօ­ րեն­նե­րին: Այս մա­սին հա­ ղոր­ դում են Երևա­ նի քա­ ղա­քա­պե­տա­րա­նի մա­մու­լի ծա­ռա­յու­թյու­նից: Սի­վիլ­Նեթն օ­րերս տե­ սագ­րու­թյուն էր հրա­պա­րա­ կել, ո­րում Դավ­թա­շե­նի թիվ 192 դպրո­ցում փետր­վա­րի 8-ին տնօ­րեն, հան­րա­պե­ տա­կան Ալ­վարդ Թադևոս­ յա­նը ծնո­ղա­կան ժո­ղով էր հրա­վի­րել, ո­րի ժա­մա­նակ, դպրո­ցի խնդիր­նե­րից բա­ ցի, խո­սել էր ձեռք­բե­րում­ նե­րի մա­սին՝ վե­րագ­րե­լով դրանք Հան­րա­պե­տա­կան կու­սակ­ցու­թյա­նը: Տ­նօ­րե­ նը ծնող­նե­րին ա­ռա­ջար­կել է իր օգ­նու­թյու­նը ՀՀԿ-ին ա­դա­մագր­վե­լու հար­ցում և բա­ցա­հայտ քա­րոզ­չու­թյուն էր ա­րել իշ­խող կու­սակ­ցու­ թյան օգ­տին: ՍիվիլՆեթի հրապա­րա­ կած տեսանյութը նկա­ րա­ հանվել է դահլիճում նստած լրագրողի կողմից, որին չէր նկատել դպրոցի տնօ­րենը: Ի դեպ՝ երեկ քաղա­ քա­ պետի խիստ նկա­ տո­ ղու­ թյանն է արժանացել նաև կեն­դա­նա­բա­նա­կան այ­գու տնօրենը...  n

Կիզակետում

Մե­նաշ­նորհ­ներ՝ ի­րա­վա­կան ձևա­կերպ­մամբ Ներ­կա­յաց­վել է հա­կա­մե­նաշ­նոր­հա­յին կար­գա­վոր­ման նոր մո­դել Ե­րեկ Երևա­նում ներ­կա­յաց­վել է հա­կա­մե­նաշ­նոր­հա­յին կար­գա­վոր­ման նոր մո­դել՝ «1+3 կոն­ցեպ­ցիան», ո­րը են­թադ­րում է մեկ ամ­բող­ջա­կան մրցակ­ցա­յին դաշտ և 3 տե­սա­կի մե­նաշ­նորհ (պե­տա­կան, բնա­կան և ար­տա­կարգ): Մո­դե­լը նկա­րագր­վում է Ֆ­րիդ­րիխ Է­բերտ հիմ ­ն ադ­րա­մի հա­յաս­տան­յան մաս­նաճ­յու­ղի հետ հա­մա­տեղ Հ­րայր Մա­րուխ­յան հիմ ­ն ադ­րա­մի կող­մից հրա­պա­րա­կված «Մե­նաշ­նորհ­նե­րը Հա­յաս­տա­նում» հե­տա­զո­տու­թյան մեջ: Banks.am կայ­քը ներ­կա­յաց­րել է դրա հիմ ­ն ա­կան դրույթ­նե­րը: Ու­սում ­ն ա­սի­րու­թյան հա­ մա­հե­ղի­նակ Ա­ռա Ն­ռան­ յա­նը, ներ­կա­յաց­նե­լով այն, ա­սել է, որ ա­ռա­ջարկ­ վող նոր հա­յե­ցա­կար­գա­ յին մո­տե­ցու­մը սահ­մա­նում է տնտե­սա­կան մրցակ­ցու­ թյան ա­պա­հով­ման պարզ և հաս­կա­նա­լի կա­նոն­ներ:

«Հա­յաս­տա­նի, ինչ­ պես նաև այլ երկր­ նե­ րի տնտե­սու­թյուն­նե­րում կլի­ նեն մե­նաշ­նորհ­ներ, սա­ կայն դրանք բո­ լո­ րը պետք է ստա­նան հա­մա­պա­տաս­ խան ի­րա­վա­կան ձևա­կեր­ պում ­ն եր: Մ­նա­ցած բո­լոր դեպ­քե­րում մե­նաշ­նորհ­նե­

րը պետք է գո­յու­թյուն չու­ նե­նան: Մե­նաշ­նորհ­նե­րը պետք է լի­նեն պե­տա­կան, բնա­կան կամ ար­տա­կարգ: Այդ­պի­սի տնտեսա­վա­րող­ նե­ րը պետք է են­ թարկ­ վեն հա­տուկ կա­նոն­նե­րին, ո­րոնց կի­րառ­մա­նը հետևե­ լու է մեկ միաս­նա­կան հա­

կա­մե ­նաշ­նոր­հա­յին մար­մի­ նը»,– ա­սել է Ա­րա Ն­ռան­յա­ նը [են­թադր­վում է, որ այդ մար­ մի ­ նը պետք է ստեղծ­ վի Տն­տե­սա­կան մրցակ­ ցու­թյան պաշտ­պա­նու­թյան պե­տա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­ վի (ՏՄՊՊՀ) և Հան­ րա­ յին ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը կար­ գա­վո­րող հանձ­նա­ժո­ղո­վի (ՀԾԿՀ) միա­վոր­մամբ]: Հե­տա­զո­տու­թյան հե­ ղի­նակ­նե­րը գտնում են, որ հա­կա­մե ­նաշ­նոր­հա­

էջ 4 ›››

Արա Նռանյանի խոսքով՝ շաքարավազի և բենզինի ներկրումը չեն կարող դասվել արտակարգ մենաշնորհների թվին:


| № 16 (256), երեքշաբթի, փետրվարի 12, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Ընդվ­զում, թե­կուզ մեկ շա­բա­թում Ըն­դա­մե ­նը մեկ օր­վա տար­բե­րու­թյամբ Գ­յում­րիում ընտ­ րող­նե­րի հետ հան­դի­պում ­ն եր ու­նե­ցան իշ­խա­նու­թյան թեկ­նա­ծու Սերժ Սարգս­յա­նը և ն­րա հիմ ­ն ա­կան մրցա­ կից ըն­կալ­վող Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը: Գ­յում­րիի Վար­ դան Ա­ճեմ­յա­նի ան­վան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի դահ­լի­ճում Սերժ Սարգս­յա­նի նա­խընտ­րա­կան ե­լույ­թը լսե­լու հա­մար դահ­լի­ճում ներ­կա գտնվող քա­ղա­քա­ցի­ նե­րը ե­լույ­թին նա­խոր­դող հա­մեր­գից հե­տո զանգ­վա­ծա­ բար սկսել են լքել դահ­լի­ճը: Մեկ օր անց «ժա­ռան­գու­թյուն» կու­սակ­ցու­թյան ա­ռաջ­նորդ Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը փաս­տո­րեն ա­ռանց վար­չա­կան ռե­սուր­սի և լուրջ ջան­քեր ծախ­սե­լու նույն դահ­լի­ճում քա­ղա­քա­ցի­նե­րի լեփ-լե­ցուն և ինք­նա­կամ ներ­կա­յու­թյուն էր ա­պա­հո­վել: Հատ­կան­շա­կան է, որ Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը դեռ մա­յի­սի խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րից ա­ռաջ և հե­տո նա­խա­գա­հի հնա­րա­վոր թեկ­նա­ծու­նե­րից չէր ըն­ կալ­վում որ­պես ա­մե ­նաու­ժե­ղը: Մա­յի­սի 6-ից հե­տո նա ու­ներ կոտր­ված թիմ և ըն­դա­մե ­նը 5-տո­կո­սա­նոց ներ­ կա­յու­թյուն խորհր­դա­րա­նում, ո­րը ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­ քում պա­ռակտ­վեց: Այ­սօր նրա հռե­տո­րա­բա­նու­թյունն ան­գամ ար­մա­տա­կան դիր­քե­րից չէ, ին­չը որ­պես կա­նոն գրա­վիչ է ընդ­դի­մա­դիր զանգ­ված­նե­րի հա­մար: Ա­հա այս­պի­սի քա­ղա­քա­կան կա­ պի­տա­լով Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նին հա­ջող­վում է լուրջ մրցակ­ցու­թյան մեջ մտնել իշ­խա­նու­թյան հետ: Ի­հար­կե, դրա­նում նրան օգ­նել են նաև պայ­քա­րից հրա­ժար­ված ֆա­վո­րիտ թեկ­նա­ծու­ներն ու կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րը: Ին­տեր­նե­տա­յին տար­բեր կայ­քե­րում տե­ղադր­վող առ­ ցանց հար­ցում ­ն ե­րում թեկ­նա­ծու­ներ Րաֆ­ֆի Հով­հան­ նիս­յանն ու Հ­րանտ Բագ­րատ­յա­նը ու­նեն մոտ 30 կամ ա­վե­լի տո­կոս վար­կա­նիշ, այն դեպ­քում, երբ գոր­ծող նա­խա­գա­հի վար­կա­նի­շը 10%-ի սահ­ման­նե­րում է: Այս ի­րո­ղու­թյուն­նե­րը նկա­տի ու­նե­նա­լով՝ թերևս իշ­ խա­նու­թյունն ան­հանգս­տա­նա­լու ա­ռիթ ու­նի: Պն­դում­ նե­րը, որ ընտ­րու­թյուն­նե­րի ելքն ար­դեն կան­խո­րոշ­ված է, բխում են մի­միայն իշ­խա­նու­թյան շա­հե­րից։ Ա­ռա­ջի­կա օ­րե­րին այդ թե­զը հնա­րա­վո­րինս շատ գե­նե­րաց­վե­լու է իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կող­մից: Ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կի զար­գա­ցու­մը թույլ է տա­լիս են­թադ­ րել, որ ե­թե ընտ­րու­թյուն­նե­րում տո­տալ կեղ­ծիք­ներ չլի­նեն, շատ մեծ կլի­նի երկ­րորդ փու­լի հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը: Հիաս­թա­փու­թյու­նը գոր­ծող իշ­խա­նու­թյուն­նե­րից այն­քան մեծ է, որ մար­դիկ փնտրում են ի­րենց վի­ճա­կի դեմ ընդվ­ զե­լու ցան­կա­ցած ա­ռիթ, ու կապ չու­նի՝ տվյալ պա­րա­գա­ յում ով է այդ ա­ռի­թը նրանց տա­լիս՝ Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­ յա՞­նը, Հ­րանտ Բագ­րատ­յա՞­նը, թե՞ ու­րիշ որևէ մե­կը: Ընտ­ րու­թյու­նը բոյ­կո­տե­լու կո­չե­րը ջուր են լցնե­լու մի­միայն իշ­ խա­նու­թյան ջրա­ղա­ցին, որն ի սկզբա­նե կես մի­լիոն ձայ­նի ա­ռա­վե­լու­թյուն ու­նի՝ ար­տա­գաղ­թած­նե­րի հաշ­վին: 1996թ. փոր­ձը ցույց է տա­լիս, որ ան­գամ այս մեկ շա­բա­թում հնա­րա­վոր է հան­րա­յին մո­բի­լի­զա­ ցիա, ե­թե Հով­հան­նիս­յանն ու Բագ­րատ­յա­նը ո­րո­շեն դա փոր­ձել: n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 11.02.2013թ. Տպաքանակը՝ 2000

Է՛, թ��­մա­շից նա­խա­գահ կընտր­վի՞

Մարատ Յավրումյան

Մ

իան­գա­մից սկսեմ, ա­ռանց մուտ­քի։ Նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րից սպա­սե­լիք­ներ չկան։ Լավ է լի­նե­լու՝ ա­հա միակ ի­րա­կան սպա­ սե­ լի­ քը։ Սկզ­ բում հույս էլ չկար, որ գո­նե թա­մա­շա կլի­նի։ Գո­նե թա­մա­ շա­յով կմխի­թար­վեինք։ Բայց այս­տեղ էր, ո՜ր… Թա­մա­շան ի­րեն եր­կար սպա­սեց­ նել չտվեց։ Քա­րո­զար­շա­վի մեկ­նար­ կի ա­ռա­ջին իսկ օ­րը։ Հան­րա­պե­տա­ կան­ նե­րի թխկու տերևը շատ ա­ րագ

վե­րած­վեց կա­նե­փի տերևի ու՝ դե­ պի ու­րախ Հա­յաս­տան… Մեջ­տե­ղում «Յա Գա­րե­գին Նժ­դե­հը» հայտն­վեց, բայց թե մե­ղա­վո­րը մենք չէինք, մե­ ղա­վո­րը Հ­րաչ Քե­շիշ­յանն էր։ Է­լի ու­ րախ էր։ Հե­տո չգի­տես ին­չու խիա­րը երկ­ րում սկսեց թարս բուս­ նել։ Այդ­ պես էլ չհաս­ կա­ ցանք, «խիարն» ի՞նչ կապ ու­ներ ար­տա­գաղ­թի հետ։ Մ­յուս կող­ մից էլ՝ պա՜հ, վա­ խաց­ րիք ձեր ար­տա­գաղ­թով։ Ա­վե­լի ուշ սկսվեց՝ «ե­կել ես ստեղ, որ ինչ ա­նես»։ Հե­տո Չե­բու­ռաշ­կան ե­լույթ ու­նե­ցավ թեկ­նա­ծու­նե­րից մե­ կի նա­խընտ­րա­կան հան­դիպ­մա­նը։ Մեկ այլ հան­դիպ­մա­նը պարզ­վեց, որ նույն թեկ­նա­ծուն կրա­կոտ էլ է ե­ղել։ Հե­տո թեկ­նա­ծու­նե­րից մե­կի վրա՝ մա­հա­փորձ, մեկ ու­րի­շը՝ հա­ցա­դու­լը, եր­րոր­դը Աստ­ծու հետ է գործ բռնում, չոր­րոր­դը բարևում է ում պա­տա­հի, հին­գե­րոր­դը չգի­տի՝ ինչ ա­նի, ո­րո­ շում է մի օր հա­ցա­դուլ ա­նել ու գնալ տուն, վե­ցե­րոր­դը ոչ մի կերպ չի կա­ րո­ղա­նում 100 քայլ հաշ­վել։ Բա լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րը. մի նկա­ րել է, որ նկա­ րում են, վեր­ լու­ ծել է, որ վեր­լու­ծում են։ Ու «հո մի դվի­ժե­ նի չէ՜» (հայտ­նի ա­նեկ­դո­տի նմա­նու­ թյամբ), մա­նա­վանդ տերևն էլ կա ու՝ դե­պի ա­պա­հով Հա­յաս­տան… Սա դեռ սկիզբն է միայն, դեռ ին­

չե՜ր են լի­նե­լու։ Ինչ վատ թա­մա­շա է որ։ Հի­մա կա­րե­լի էր գրել եր­կիր ա­պա­ գա­յի, ընտ­րու­թյուն­նե­րի ինս­տի­տու­ տի կարևո­րու­թյան, պե­տա­կա­նու­ թյան կորս­տի վտան­գի, ար­տա­գաղ­ թի ա­հագ­նա­ցող չա­փե­րի, քա­ղա­քա­ կան ու­ժե­րի պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան կամ ոչ պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան մա­ սին։ Հե­տո թեկ­նա­ծու­նե­րի ե­լույթ­նե­ րում ի­ մաստ փնտրել, նրան­ ցից մե­ կի հետ հույ­սեր կա­պել, հե­տո գնալ ընտ­րու­թյուն­նե­րի, քվեար­կել, գալ ու ան­համ­բեր սպա­սել, թե ին­չով այս ա­մե ­նը կա­վարտ­վի։ Չէ, սա մեր դեպ­քը չէ։ Մեր դեպ­քը տա­նը նստելն է, սե­փա­կան գլու­խը ներս քա­շելն ու սե­փա­կան գոր­ծով բզբզա­լը։ Ու սպա­սե­լը՝ որ լավ կլի­նի։ Հե­տո Ֆեյս­բու­քում, տա­նը՝ խո­հա­նո­ ցում, ըն­կեր­նե­րի հետ քա­ղա­քա­կան ա­նեկ­դոտ­ներ պատ­մելն ու ծի­ծա­ղե­ լը։ Մեկ-մեկ էլ՝ ան­հույս-ան­հա­վատ բո­ղո­քե­լը։ Մեր դեպ­քը նաև, Մաթևոս­յա­նը կա­սեր, խեղճ սպա­սելն է, թե ինչ տո­ կոս­ներ կհայ­տա­րա­րեն, թե ինչ կլի­նի դրա­ նից հե­ տո, ով ինչ կա­ սի, հե­ տո մյու­սը ինչ կպա­տաս­խա­նի, այ­սինքն՝ է­լի թա­մա­շա։ Ու ու­զում եք, որ ես, դուք, մյուս­նե­ րը նա­խա­գահ ընտ­րենք։ Է՛, թա­մա­շից նա­խա­գահ կընտր­վի՞։  n

Թեկ­նա­ծու մնա­լու 13 դի­մում

Մ­հեր Ար­շակ­յան

Ա

­ռա­ջին դի­մու­մը մտմտաց, երբ տե­սավ ատր­ճա­նա­կը. «Խնդ­ րում եմ, Սահ­մա­նադ­րու­թյան 52րդ հոդ­վա­ծի հա­մա­ձայն, հե­տաձ­գել ընտ­րու­թյուն­նե­րը ան­հաղ­թա­հա­ րե­լի խո­չըն­դոտ­նե­րի ա­ռա­ջաց­ման պատ­ճա­ռով»: Բայց ատր­ճա­նա­կը չէր կրա­կել: Դի­մու­մը մնաց չգրված: Կ­րա­կե­լուց հե­տո մտմտաց երկ­րորդ դի­մու­մը. «Խնդ­րում եմ…»: Շա­րու­ նա­կու­թյունն ա­ռաջ չգնաց: Իսկ ե­թե վեր­քը մա­հա­ցու լի­նի, ու ընդ­հան­ րա­պես ընտ­րու­թյուն­նե­րում իմ կա­ րի­քը չզգաց­վի՞: Եր­րորդ դի­մու­մի հա­մար սպա­սեց ամ­բողջ 45 կամ 50 րո­պե: Թե­լադ­րում էր Աստ­ված գի­ տե, թե ում: «Խնդ­ րում եմ սույ­ նով ան­հաղ­թա­հա­րե­լի դի­մու­մը ըն­դու­ նել Սահ­մա­նադ­րու­թյան 52-րդ հոդ­ վա­ծի ա­ռա­ջաց­ման պատ­ճա­ռով»: Ինք­նին պարզ է, որ ինչ-որ բան դի­ մու­մում այն չէր: Բա­ցի դրա­նից՝ հրա­զե­նա­յին շո­կի պատ­ճա­ռով այն­քան էլ հստակ չէր, թե ում էր հաս­ցեագ­րում այս դի­մու­ մը: Հի­վան­դա­նո­ցի ան­կող­նում ինչ-

որ ո­րո­շա­կիու­թյուն մտավ: Պետք է դի­մել Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­ րան: Գլ­ խա­ վոր հարցն առջևում է՝ ինչ­պե՞ս գրել, թե­լադ­րել չի կա­րե­ լի, քա­նի որ պատ­մու­թյան հա­մար ձե­ռա­գիր է պետք, ոչ թե մտադ­րու­ թյուն: Իսկ գրել ա­ռայժմ ի վի­ճա­կի չէ: Չոր­րորդ դի­մու­մը, սա­կայն, հա­ սու­նա­նում էր բո­լո­րի գլխում, բայց ոչ նրա: Հի­մա դա պար­զա­պես հան­ րա­պե­տու­թյան ա­մե ­նագ­լուխն էր, ձե­ռա­գի­րը կսպա­սի: Հին­գե­րորդ դի­ մումն ար­դեն տես­նում է ե­րա­զում, գրում է ձախ ձեռ­քով: Շուրջ­բո­լո­րը ՀՀ բո­լոր նա­խա­գահ­ ներն են, ո­րոնք ո­չինչ չեն ա­սում այն մա­ սին, թե երբ է գա­ լու նա­ խա­ գահ լի­նե­լու իր հեր­թը: Պատ­ռում է հին­ գե­րորդ դի­մու­մը և արթ­նա­նա­լու ճա­ նա­պար­հին գրում վե­ցե­րոր­դը. «Ս­լա­ վո­նա­կան տես­քով ԿԳԲ-շնիկ էր կրա­կո­ղը»: Ե­րա­զում գլխի չի ընկ­ նում, որ դա ցուց­մունք է, ոչ թե դի­ մում՝ նույն­քան անպ­տուղ, որ­քան նա­խորդ հինգ դի­մում ­ն ե­րը: Յո­թե­ րորդ դի­մու­մը գրում է ինք­նա­բե­րա­ բար, բայց միան­գա­մայն հստակ ու­ ղե­ղով: Սա­կայն հի­վան­դա­սեն­յակ է այ­ցե­լում երկ­րի ղե­կա­վա­րը: «Մի­գու­ ցե չգրե՞ս»,– հարց­նում է նա: «Ար­դեն գրել եմ»,– պա­ տաս­ խա­ նում է նա­ խա­գա­հի վի­րա­վոր թեկ­նա­ծուն: «Որ ի՞նչ ա­ նես»,– ա­ սում է երկ­ րի ղե­ կա­ վա­րը: «Որ հարց­նես»,– հա­կա­դար­ ձում է թեկ­նա­ծուն: Երկ­րի ղե­կա­վա­ րը հաս­կա­նում է ակ­նար­կը: Մի քա­ նի օ­րից դի­մու­մը հաս­տատ չի գրվի, բայց մի բան կներ­կա­յաց­վի ՍԴ: Այ­ սինքն՝ թեկ­ նա­ ծուն իր ոտ­ քով, իր ձեռ­քով, միան­գա­մայն ա­ռողջ կմտնի ՍԴ և կա­սի, որ կան ան­հաղ­թա­հա­րե­ լի խո­չըն­դոտ­ներ: Երկ­րի ղե­կա­վա­րը մինչ այդ կմտա­ծի խո­չըն­դոտ­նե­րի, բայց ոչ ու­թե­րորդ դի­մու­մի մա­սին: Ու­թե­րորդ դի­մու­մը գրվեց, երբ հի­

վան­դա­սեն­յակ մտան և դուրս ե­կան բո­լոր թեկ­նա­ծու­նե­րը: Ին­նե­րոր­դը գրեց, երբ Րաֆ­ֆին մտավ երկ­րորդ ան­գամ: Կար­ծես թե ո­րո­շարկ­վում էր ան­հաղ­թա­հա­րե­լի խո­չըն­դո­տը: Բայց Րաֆ­ֆին դուրս ե­կավ: Տաս­նե­րորդ դի­մու­մը գրվեց, երբ բո­լոր թեկ­նա­ծու­նե­րը հայ­տա­րա­րե­ ցին, որ հան­ ցա­ գոր­ ծը կրա­ կել է ոչ թե Հայ­րիկ­յա­նի, այլ ի­րենց և պե­տա­ կա­ նու­ թյան դեմ: Այն­ պես որ՝ տաս­ նե­ րորդ դի­ մու­ մը բո­ ղոք էր զոհ լի­ նե­լու հա­մազ­գա­յին ի­րա­վուն­քի և անհ­րա­ժեշ­տու­թյան մա­սին: Տասն­ մե­կե­րորդ դի­մու­մը դեռ գրվում է: Տաս­ներ­կո­ւե­րորդ դի­մու­մը պատ­ րաստ էր է­պո­սա­գե­տի հայ­տա­րա­ րու­թյուն­նե­րից մե­կի և Անդ­րիաս Ղու­կաս­յա­նի հա­ցա­դու­լի 7-րդ­ օր­վա ա­րան­քում, երբ դեռ պատ­րաստ չէր հին­գե­րորդ դի­մու­մը: Տաս­նե­րե­քե­րորդ դի­մու­մը Սահ­ մա­նադ­րա­կան դա­տա­րա­նում էր դեռևս կրա­կո­ցից ա­ռաջ: Հե­տա­ գա բո­լոր դի­մում ­ն երն ար­դեն հատ­ ված­ներ էին թեկ­նա­ծո­ւի հի­վան­դա­ սեն­յա­կում բուժ­քույ­րե­րին և ցա­վա­ կից­նե­րին ուղղ­ված խոս­քե­րից: Ի վեր­ջո, Սահ­մա­նադ­րա­կան դա­տա­ րան մտավ մի տեքստ, ո­րը հի­վան­ դա­սեն­յա­կում մի քա­նի ժպիտ­նե­րի ա­րան­քում մտա­ծել էին երկ­րի ղե­ կա­վա­րը և թեկ­նա­ծուն. «Փաս­տե­լով, որ երկ­րի ղե­կա­վա­րի և իմ դեմ կա­ տար­ված այս ա­հա­բեկ­չու­թյան ա­ռա­ ջաց­րած բո­լոր վտանգ­նե­րը մնա­ ցել են հետևում, հիմք ըն­ դու­ նե­ լով, որ ընտ­րու­թյուն­նե­րը տե­ղի են ու­ նե­նում իմ կա­տար­յան ինք­նազ­գա­ ցո­ ղու­ թյու­ նից 15 օր շուտ՝ խնդրում եմ ա­ռաջ­նորդ­վել Սահ­մա­նադ­րու­ թյան 52-րդ հոդ­վա­ծի դրույթ­նե­րով և ընտ­րու­թյուն­նե­րը հե­տաձ­գել եր­ կու շա­բա­թով ձեզ հար­մար ժա­մա­ նա­կում»:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 16 (256), երեքշաբթի, փետրվարի 12, 2013 թ. |

Տեսանկյուն | 3

Հա­յի բախտ, կամ երբ հարևանդ Մու­կա­բո­ւան է

Հա­րու­թյուն Հա­րու­թյուն­յան

Հ

ա­ յի բախտ: Ծանր է չէ՞ հնչում: Ինչ ու­ զես՝ կա­ րող ես մտա­ծել: Աշ­խար­հի ա­մե ­նա­վատ ու բարդ երևույթ­ ներն այս բախ­ տի հետ առն­ չու­ թյուն ու­ նեն: «Հա­ յի բախտ» ար­ տա­հայ­տու­թյան վրա մարդ կա­ րող է մի ամ­ բողջ գի­ տա­ կան հոդ­վա­ծա­շար գրել, թեկ­նա­ծուա­ կան պաշտ­ պա­ նել և այլն: Հա­ յի բախտ է, երբ ազ­ գա­ յին վե­ րա­զար­թոն­քի ժա­մա­նակ եր­կի­րը ցնցվում, փլվում է գլխիդ: Հա­ յի բախտ է, երբ հաղ­ թում ես պա­ տե­րազ­մում, իսկ դի­վա­նա­գի­տա­ կան դաշ­տում այն չես կա­րո­ղա­ նում ամ­ րագ­ րել: Հա­ յի բախտ է, երբ ու­նե­նում ես պե­տա­կա­նու­ թյուն, բայց փախ­չում ես դրա­նից

և փնտ­րում այն օ­տար ա­փե­րում: Հա­յի բախտ է, երբ … Մի խոս­քով՝ այս շարքն ան­վեր­ ջա­նա­լի է, բայց ա­մե ­նա­կարևո­րը չմո­ ռա­ նանք՝ հա­ յի բախտ է, մի­ միայն հա­յի, երբ շրջա­պատ­ված ես այն­պի­սի հարևան­նե­րով, որ ոչ ո­ քի դու­ ռը չես ծե­ ծի՝ մի բա­ ժակ ջուր խնդրե­ լու: Եվ ու­ զես, թե չու­զես՝ դա­տա­պարտ­ված ես ապ­րել նրանց կող­քին: Վեր­ջին օ­րե­րին հարևան Ադր­ բե­ջա­նում գրող Աք­րամ Այ­լիս­լիի հետ տե­ղի ու­նե­ցա­ծը ևս մեկ ան­ գամ ա­ պա­ ցու­ ցում է, որ դրկից ենք ոչ թե պե­տու­թյան, այլ քոչ­ վոր ցե­ղախմ­բի հետ, ո­րի ա­ռաջ­ նոր­դը ոչ ա­վե­լի, ոչ պա­կաս «Մու­ կա­բո­ւա» է: Այլ կերպ չես ան­վա­նի մի երկ­րի ղե­կա­վա­րի, որն ի­րեն թույլ է տա­լիս կո­չում ­ն ե­րից, ան­ հա­տա­կան թո­շա­կից զրկել ազ­ գա­կից մտա­վո­րա­կա­նին միայն այն պատ­ ճա­ ռով, որ նա իր նոր վե­պը նվի­րել է, ինչ­պես նա­խա­ բա­նում է գրված, «իր երկ­րա­ցի­ նե­րի հի­շա­տա­կին, ո­րոնք ի­րեն­ ցից հե­տո թո­ղե­ցին ա­նար­ցունք մնա­ցած ցավ»: Ս­տեղ­ծա­գոր­ծու­ թյու­նը նվիր­ված է Ադր­բե­ջա­նա­ կան ԽՍՀ-ում բնակ­ ված հա­ յե­ րին, զու­գա­հեռ­ներ են տար­վում 1919 թ. Ա­գու­լի­սի հա­յե­րի ոչն­չաց­ ման և Սում­գա­յի­թի ու Բաք­վի կո­ տո­րած­նե­րի միջև: Այն, որ Ադր­բե­ջա­նում ան­հան­ դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյան մթնո­լոր­ տը հա­սել է գա­գաթ­նա­կե­տին և դա սպառ­նում է տա­րա­ծաշր­ջա­ նի խա­ղա­ղու­թյա­նը, բազ­միցս

է աս­վել, բայց «քա­ղա­քա­կիրթ» աշ­խար­հը շա­րու­նա­կում է ա­ռաջ­ նորդ­վել այլ շա­հե­րով: Մենք՝ հա­յերս, ո՛չ նավթ ու­նենք, ո՛չ էլ սև խա­վիար: Մեր միակ զեն­քը կա­ րող էր լի­նել ժո­ղովր­դա­վա­րու­ թյու­նը, էն էլ, ինչ­պես ա­սում են, « հրե՜ն երկն­քից կախ­ված»: Բայց, այ­նո­ւա­մե ­նայ­նիվ, մենք նրան­ցից տար­բեր­վե­լու շատ բան ու­նենք և, փառք Աստ­ծո, մեր հո­ղում քոչ­ վոր չենք: Այս դեպ­քի հետ կապ­ված՝ հի­ շե­ցի մի դրվագ, երբ գրող Լևոն Ջա­վախ­յա­նը 2010թ. իր «Քիր­ վա» պատմ­ված­քի հա­մար Բաք­ վի «Հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյան կենտ­րո­նի» կող­մից ստա­ցավ «Կով­կա­սում խա­ղա­ղու­թյուն և հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյուն քա­ րո­զե­լու հա­մար» մրցա­նա­կը: Ջա­վախ­յա­նը մրցա­նա­կը ստա­ ցավ Թ­բի­լի­սիում գաղտ­նի: Վ­րաս­տա­նի ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի հոգևոր ա­ռաջ­նոր­դը մրցա­նա­կը փո­խան­ցել էր Վազ­գեն սրբա­ զա­ նին, որն էլ այն փո­ խան­ ցեց տի­րո­ջը: Ջա­վախ­յա­նը հա­ լա­ծան­քի չեն­թարկ­վեց, միայն «Ի­րա­վունք» թեր­թի ա­ռա­ջին է­ջում հայտն­վեց ծաղ­րան­կա­ րով՝ արևել­յան հա­գու­կա­պով՝ Էր­դո­ղա­նի գրկում: Թերթն այդ հա­մա­րը ամ­բող­ջո­վին «նվի­րել» էր Լևոն Ջա­վախ­յա­նին: Ներ­կա­ յիս պատ­գա­մա­վոր Ար­տա­շես Գե­ղամ­յանն էլ «Հա­յոց աշ­խարհ» օ­ րա­ թեր­ թում էր շաղ տվել իր բա­ռա­պա­շա­րը՝ նրան ան­վա­նե­ լով ազ­գի դա­վա­ճան: Հա­սա­րա­

կա­կան ընդվ­զում և նա­խա­գա­ հա­կան մի­ջամ­տու­թյուն չե­ղավ: Միայն, ինչ­ պես պատ­ մեց Լևոն Ջա­վախ­յա­նը, մի ան­գամ սրճա­ րա­նում շատ քա­ղա­քա­կիրթ ի­րեն մո­տե­ցել է ԱԱԾ մի աշ­խա­ տա­կից, զրու­ցել հե­տը, տե­ղե­ կա­ցել՝ ինչն ին­չոց է և, խնդրե­ լով հան­դիպ­ման մա­սին չգրել, հե­ ռա­ ցել է: Դե, Լևոնն էլ, ինչ­ պես ինքն է ա­սում, բե­րան­բաց է և մի ամ­բողջ պատմ­վածք նվի­ րեց այդ հան­դիպ­մա­նը, և վերջ: Լևո­ նը հի­ մա էլ գրում է, հան­ գիստ շրջում է երկ­ րում, և ոչ ո­ քի մտքով չի անց­ նում նրան ազ­գի դա­վա­ճան ո­րա­կել: Աղ­մուկ, այ­նո­ւա­մե ­նայ­նիվ, բարձ­րա­ցավ մեկ այլ նա­խա­ձեռ­ նու­թյան կա­պակ­ցու­թյամբ, երբ Գեոր­գի Վան­յա­նը նա­խա­ձեռ­նեց և հայ­տա­րա­րեց, որ անց­կաց­ նե­լու է ադր­բե­ջա­նա­կան ֆիլ­ մե­րի փա­ռա­տոն: Բայց այդ աղ­ մու­կը զուտ «փա­ռա­տոն» ձևա­ կերպ­ման դեմ էր: Ե­թե դա կոչ­ վեր «կի­նո­դի­տում», վստահ եմ, չէր լի­նի այն հա­սա­րա­կա­կան ընդվ­ զու­ մը, որ ե­ ղավ: Հարկ է նշել, որ մի դեպ­ քում գործ ու­ նենք ստեղ­ծա­գոր­ծող մար­դու, մեկ այլ դեպ­քում դրա­մաշ­նոր­ հա­յին պատ­վե­րի հետ: Հի­շում եմ, երբ ադր­բե­ջան­ցի ռե­ժի­սոր Վա­գիֆ Մուս­տա­ֆաևը էկ­րա­նա­ վո­րեց իր «Ա­մե ն ինչ դե­պի լավն է» կար­ճա­մետ­րաժ կի­նոն­կա­րը, այն ժա­մա­նակ Հեյ­դար Ա­լիևը Վա­գի­ֆին նշա­նա­կեց Ադր­բե­ջա­ նի մշա­կույ­թի փոխ­նա­խա­րար:

Գի­ տեք՝ ին­ չո՞ւ: Որ այլևս նման ֆիլ­մեր չնկա­րա­հա­նի: Դե, Հեյ­ դա­րը հին «աղ­վես» էր՝ խորհր­ դա­յին անվ­տան­գու­թյան ծա­ ռա­յու­թյան դպրո­ցում թրծված և դի­վա­նա­գի­տա­կան հատ­կու­ թյուն­նե­րով օժտ­ված, ին­չը չես ա­սի ման­կա­միտ որ­դու մա­սին: Բայց Իլ­ համն էլ, կար­ ծես, պա­ կաս «աղ­վե­սը» չէ: Այն աղ­մու­կը, որ բարձ­րաց­վեց Ադր­բե­ջա­նում «Քա­րե ե­րազ­ներ» վե­պի պատ­ ճա­ ռով, ան­ հետևանք չի մնա: Ար­ դեն ակն­ հայտ է, որ Աք­ րամ Ա­յիս­լիի ըն­տա­նի­քը պար­տադր­ ված հե­ռա­նա­լու է երկ­րից (ար­ դեն աշ­խա­տան­քից հե­ռաց­վել են նրա որ­ դին, որ հար­ կա­ յին տես­չու­թյան վար­չու­թյան պետ էր, և գ­րա­դա­րա­նա­վա­րու­հի կի­ նը), իսկ նրա վե­ պը, որ ար­ դեն թարգ­ման­վում է տար­բեր լե­զու­ նե­րով (նաև հա­յե­րե­նով), մեծ հե­տաքրք­րու­թյուն է ա­ռա­ջաց­ րել ըն­թեր­ցող­նե­րի շրջա­նում: Մ­տա­ցա­ծին է այս աղ­մու­կը, թե ոչ, ժա­մա­նա­կը ցույց կտա, բայց որ այն մոտ ա­պա­գա­յում կներ­ կա­յաց­վի Նո­բել­յան մրցա­նա­կի, կաս­կա­ծից վեր է: Այս պատ­մու­թյան մեջ ա­մե­ նամ­տա­հո­գիչն այն է, որ գրա­կա­ նու­թյան աս­պա­րե­զում մեր «կռի­ վը», ե­թե այն դեռ կա, հան­գում է պար­տու­թյան: Մենք այ­սօր ըն­ թեր­ցում ենք Օր­հան Փա­մուկ, Է­լիֆ Շա­ֆաք, Աք­րամ Այ­լիս­լի: Ո՞ր հայ ժա­մա­նա­կա­կից գրո­ղին են ըն­թեր­ցում մեր հարևան­նե­ րը… և ոչ միայն նրանք:  n

«Թուր­քը մնում է թուրք» չքայ­քայ­վող կարծ­րա­տի­պը

Ա­լին Օ­զին­յան,

Թ

Mediamax.am

երևս յու­րա­քանչ­յու­րիս ծա­ նոթ են հետև­ յալ ար­ տա­հայ­տու­թյուն­նե­րը. գեր­ մա­նա­ցի­նե­րը ճշտա­պահ են, ֆրան­սիա­ցի­նե­րը սի­րա­ռատ են, ի­տա­լա­ցի­ները՝ աղմ ­կ ա­րար, իս­ պա­նա­ցի­նե­րը՝ կռվա­րար, ռուս­ ներն ալ­կո­հո­լիկ են, մու­սուլ­ ման­նե­րը փնթի են, պար­սիկ­նե­ րը վատ են հո­տում, ա­րաբ­նե­րը ծույլ են, անճշ­տա­պահ ու դան­ դա­ղա­շարժ, եզ­դի­նե­րը ստա­ խոս են, քրդե­րը գող են, ա­մե­ րի­կա­ցի­նե­րը բութ են ու գեր, հույ­ նե­ րը ծույլ են ու շա­ տա­ կեր, անգ­լիա­ցի­նե­րը սառն են ու ան­տար­բեր, չի­նա­ցի­ներն աշ­ խա­տա­սեր են ու հնա­զանդ, սփյուռ­քա­հա­յե­րը «քծիպ» են, քյա­վառ­ցի­նե­րը խմող են, հոկ­ տեմ­բեր­յան­ցի­նե­րը՝ հա­շի­շա­ մոլ, էջ­միա­ծին­ցի­ները՝ ան­հա­ վատ, գյում­րե­ցի­նե­րը՝ պար­

ծեն­կոտ, ղա­րա­բաղ­ցի­նե­րը՝ հաս­տա­կող… Իսկ թուր­քե­րը՝ ջար­դա­րար, ար­յու­նար­բու, ցե­ղաս­պան, վան­ դալ, բար­բա­րոս, ան­կիրթ, անմ­ շա­կույթ, կեղ­տոտ, անվս­տա­հե­ լի ու հի­շա­չար: Ա­վե­լին՝ «թուր­քը մնում է թուրք»: Վեր­ջին շրջա­նում թուր­քա­կան կարծ­րա­տի­պե­րի հաղ­թա­հար­ մանն ուղղ­ված բազ­մա­թիվ քայ­ լեր են կա­ տար­ վում և՛ թուր­ քա­ կան, և՛ հայ­կա­կան քա­ղա­քա­ցիա­ կան հա­սա­րա­կու­թյան կող­մից: Մաս­նա­վո­րա­պես՝ Թուր­քիա­յում գոր­ծում են ա­զա­տա­միտ մտա­ վո­րա­կան­ներ, կու­սակ­ցա­կան, քա­ղա­քա­կան ու հա­սա­րա­կա­կան գոր­ծիչ­ներ, ո­րոնք հան­դես են գա­լիս հա­վա­սա­րու­թյան և մար­ դու ի­րա­վունք­նե­րի պաշտ­պա­ նու­թյան դիր­քե­րից: Ն­ման շրջա­ նակ­նե­րում նույ­նիսկ քննա­դատ­ վում է «հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­ թյան կոն­ցեպ­ցիան», և խոր­հուրդ է տրվում մարդ­կանց ոչ թե «տո­ լե­րանտ» լի­նել, ո­րը նշա­նա­կում է դի­մա­ցի­նին ցածր դա­սե­լով հան­ դուր­ժել նրան, այլ պետք է ըմբռ­ նել միայն մարդ լի­ նե­ լու պատ­ ճա­ռով հա­վա­սար լի­նել: Հա­յաս­տան են այ­ցե­լում թուրք մտա­վո­րա­կան­ներ, ո­րոնք «թուր­ քի» մեկ այլ պատ­կեր են ներ­կա­ յաց­նում, նրանք հայ­տա­րա­րում են Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան ճա­ նաչ­ման, Թուր­քիա­յի կող­մից հա­յե­րից նե­րո­ղու­թյուն խնդրե­ լու անհ­րա­ժեշ­տու­թյան մա­սին, հան­դես են գա­լիս մար­դու ի­րա­ վունք­նե­րի պաշտ­պա­նու­թյան և

ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան դիր­քե­ րից, խո­սում են Ղա­րա­բաղ­յան պա­տե­րազ­մի, Թուր­քիա­յում ապ­ րող ազ­գա­յին, կրո­նա­կան, սե­ ռա­կան փոք­րա­մաս­նու­թյուն­նե­ րի ի­րա­վունք­նե­րի պաշտ­պա­ նու­թյան մա­սին: Հա­ճա­խա­կի հան­դես են գա­լիս հե­ռուս­տա­տե­ սու­թյամբ՝ մաս­նակ­ցե­լով բազ­ մա­թիվ քննար­կում ­ն ե­րի: Թուր­քա­կան հա­սա­րա­կու­ թյան և հայ­կա­կան հա­սա­րա­ կու­թյան ո­րո­շա­կի շեր­տեր այ­ սօր փոր­ ձում են սկսել շփվել ա­ռանց նա­խա­պա­շա­րում ­ն ե­րի: Շա­տե­րին նույ­նիսկ զար­մաց­նում է այս երկ­ խո­ սու­ թյան մեջ հայ­ կա­կան կող­մից Սփ­յուռ­քի մաս­ նակ­ցու­թյու­նը, իսկ թուր­քա­կան կող­մից՝ կրո­նա­կան շրջա­նակ­ նե­րի ակ­տի­վու­թյու­նը: Ինչ­քան էլ թուր­քե­րը փոր­ձում են ա­պա­ ցու­ցել, որ ճիշտ չէ պատ­մա­կան ոճ­րա­գոր­ծու­թյան հա­մար մե­ ղադ­րել ոճ­րա­գործ­նե­րի այ­սօր­ վա թոռ­նե­րին՝ թուրք հա­սա­րա­ կու­թյա­նը, նաև ձգտում են հաս­ կա­նալ հա­յի հո­գե­բա­նու­թյու­նը և նե­րո­ղու­թյուն խնդրել անց­ յա­լի հա­մար, իսկ ո­րոշ հա­յեր, ինչ­ քան էլ փոր­ ձում են նա­ խա­ պա­շա­րում ­ն ե­րից զերծ մնա­լով, ըմբռ­նու­մով և ա­ռանց ա­տե­լու­ թյան մո­տե­նալ թուր­քե­րին, պա­ հեր են գա­լիս, որ նույ­նիսկ թուր­ քե­րի նկատ­մամբ ա­մե ­նա­լավ տրա­մադր­ված հա­յը չի կա­րո­ ղա­նում շա­րու­նա­կել թուր­քե­րի հետ շփման իր ո­ րո­ շած ու­ ղին՝ ա­կա­նա­տես դառ­նա­լով վեր­ջին ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րին:

Վեր­ջերս Թուր­քիա­յում տե­ղի ու­նե­ցան հա­յե­րի դեմ ուղղ­ված դա­ժան հար­ձա­կում ­ն եր: Զոհ են դառ­նում տա­րեց կա­նայք: Սա­ մա­թիան, ուր տե­ղի են ու­նե­նում այս ող­բեր­գա­կան ի­րա­դար­ձու­ թյուն­նե­րը, Ս­տամ­բու­լի հա­յա­շատ թա­ղա­մա­սե­րից մեկն է, ո­րին դեռ 1880-ա­կան   թթ. ու­շադ­րու­թյուն է դարձ­րել մեծ եր­գի­ծա­բան Հա­կոբ Պա­րոն­յանն իր «Պ­տույտ մը Պոլ­ սո թա­ղե­րուն մեջ» ստեղ­ծա­գոր­ ծու­թյու­նում՝ Սա­մա­թիա­յին նվի­ րե­լով եր­կու գլուխ: Ճիշտ է, Թուր­քիա­յում հա­մար­ յա ա­մե ն օր «նա­մու­սի սպա­նու­ թյուն­ներ» են տե­ղի ու­նե­նում և՛ թուր­քա­կան, և՛ քրդա­կան շրջա­ նակ­նե­րում: Ա­մու­սին­նե­րը, եղ­ բայր­նե­րը և հայ­րե­րը կա­նանց, նույ­նիսկ հղի վի­ճա­կում, սպա­ նում են՝ ան­բա­րո վար­քագ­ծի, թշնա­մուն սի­րե­լու, բաց հագն­ վե­ լու, շատ ան­ գամ նաև չհիմ­ նա­վոր­ված պատ­ճառ­նե­րի արդ­ յուն­քում: Բռ­նա­բար­վում են տար­բեր հա­սա­կի կա­նայք և նույ­նիսկ ե­րե­խա­ներ, ան­գամ ի­րենց հարևան­նե­րի և ազ­գա­ կան­նե­րի կող­մից: Բայց այս բո­ լո­րը չեն կա­րո­ղա­նում մեզ զերծ պա­հել հա­վա­նա­կա­նու­թյուն տալ հար­ձա­կում ­ն ե­րի ազ­գայ­ նա­կան պատ­ճա­ռա­բա­նու­թյա­նը, չենք կա­րող նաև բա­ցա­ռել այս հար­ձա­կում ­ն ե­րի դի­տար­կու­ մը, որ­պես թուր­քա­կան «խոր­ քա­յին պե­տու­թյան» կրո­նա­կան փոք­րա­մաս­նու­թյուն­նե­րի նկատ­ մամբ ի­րա­կա­նաց­վող նա­խա­ գիծ, որն ուղղ­ ված է կա­ ռա­ վա­

րու­թյա­նը տա­պա­լե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ քաո­սա­յին ի­րա­վի­ ճակ ստեղ­ծե­լուն: Թուրք հա­սա­րա­կու­թյան մի ո­րո­շա­կի շերտ, բա­վա­կանին ան­հանգս­տա­ցած, Ս­տամ­բու­ լում ի­ րենց բո­ ղո­ քի ձայնն են բարձ­րաց­նում «Մի՛ դիպ­չիր իմ հայ հարևա­ նին», «Հայ ժո­ ղովր­ դի կող­քին ենք», «Ա­տե­լու­թյու­նը՝ Ձե՛զ, մարդ­կու­թյու­նը՝ մե՛զ» վեր­ տա­ռու­թյամբ պաս­տառ­նե­րով: Այդ ցույ­ցե­րին մաս­նակ­ցում են նաև թուրք պատ­գա­մա­վոր­ներ, հա­սա­րա­կա­կան հայտ­նի գոր­ծիչ­ ներ, մտա­վո­րա­կան­ներ: Ի­ հար­ կե, ինչ­ քան էլ նման մի­ ջո­ցա­ռում ­ն ե­րը դրա­կան ազ­դե­ ցու­թյուն ու­նե­նան հա­յե­րի վրա, ��արդ դժվար է հա­ մոզ­ վում, որ հա­յը և ք­րիս­տոն­յան Թուր­ քիա­յում այլևս չեն հա­մար­վե­լու ա­նիծ­ված ու ա­նար­ժան: Քա­ղա­քա­կիրթ և հո­գե­պես ա­ռողջ հա­սա­րա­կու­թյան մեջ ապ­ րե­լու հա­մար պետք է զերծ մնալ ընդ­հան­րա­ցում ­ն ե­րից և մար­դուն ըն­կա­լել որ­պես ան­հատ, նրա մեջ տես­նել անձ­նա­կան հատ­կա­նիշ­ նե­ րը և ոչ թե նրան վե­ րագ­ րել փոք­րուց ան­գիր ար­ված ազ­գա­ յին ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րի կարծ­րա­տի­պե­րը: Բայց ցա­վոք, եր­կու կող­մից տար­ված հա­սա­ րա­կա­կան ջան­քե­րի արդ­յուն­ քում, կրկին դժվա­րա­նում է կոտ­ րել թուր­քի նկատ­մամբ հա­յի հո­ գե­բա­նու­թյու­նում ձևա­վոր­ված «թուր­ քը մնում է թուրք» կարծ­ րա­տի­պը, ո­րի հա­մար հայն այն­ քան էլ մե­ղա­վոր չէ:  n


| № 16 (256), երեքշաբթի, փետրվարի 12, 2013 թ.

4 | Փողեր

Գազն ար­դեն $232 է Հա­յաս­տա­նի հա­մար ռու­սա­կան 1000 խմ գա­զը թան­կա­ցել է $52-ով. ան­ցած տա­րի գա­զի գի­նը կազ­մել է $232։ Ռու­սաս­տա­նը վե­րա­նա­ յել է նաև Հա­յաս­տան մա­տա­կա­րար­վող գա­զի գնա­գո­յաց­ման մե­ խա­նիզ­մը՝ տա­րե­կան գնից ան­ցում է կա­տար­վել ե­ռամս­յա­կա­յի­նի։ Պե­տա­կան ե­կա­մուտ­նե­րի կո­ մի­տեն (ՊԵԿ) վերջ­նա­կա­նա­պես հաս­տա­տեց ոչ միայն Հա­յաս­ տան մա­տա­կա­րար­վող ռու­սա­ կան գա­զի թան­կաց­ման փաս­ տը, այլև այն, որ 2012թ. կա­պույտ վա­ռե­լի­քի գի­նը սահ­ման­վել է ոչ թե տա­րե­կան, այլ ե­ռամս­յա­կա­ յին կտրված­քով։ Ան­ցած տա­րի Հա­յաս­տան ներկր­ված ռու­սա­կան 1000 խմ գա­զի գի­նը կազ­մել է $232, այն դեպ­քում, երբ է­ներ­գե­տի­կա­ յի և բ­նա­կան պա­շար­նե­րի նա­ խա­րար Ար­մե ն Մով­սիս­յա­նը ողջ տար­վա ըն­թաց­քում պնդում էր, թե գի­նը չի փոխ­վել և կազ­մում է $180/1000 խմ։ ՊԵԿ-ի «ՀՀ ար­ տա­ քին առև­ տուրն եր­կիր-ապ­րանք կտրված­ քով (2011-2012  թթ.)» հրա­պա­րակ­ ման հա­մա­ձայն՝ ան­ցած տա­րի Ռու­սաս­տա­նից Հա­յաս­տան մա­ տա­կա­րար­ված 1,91  մլրդ խմ գա­ զի ընդ­հա­նուր մաք­սա­յին ար­ժե­ քը կազ­մել է $444 մլն։ Ս­տաց­վում է, որ 1000 խմ ռու­ սա­ կան գա­ զի մաք­սա­յին ար­ժե­քը $232,4 է։ Գա­զի հար­կու­մը կա­տար­վում է ոչ թե սահ­ մա­ նին, այլ ներ­ քին

շու­կա­յում, և ՊԵԿ-ին ներկր­ված ծա­վալ­նե­րի և ար­ժե­քի մա­սին վի­ճա­կագ­րու­թյու­նը տրա­մադ­ րում է է­ներ­գե­տի­կա­յի նա­խա­րա­ րու­թյու­նը՝ օգտ­վե­լով «Հայ­Ռուս­ գա­զար­դի» տվյալ­նե­րից։ ՊԵԿ-ի տվյալ­նե­րում ու­շագ­րա­ վը, սա­կայն, Հա­յաս­տան ա­ռաք­ վող գա­զի գնի բարձ­րա­ցու­մը չէ (թան­կաց­ման փաս­տը պարզ էր դեռ 2012թ. ա­ ռա­ ջին կի­ սամ­ յա­ կում), այլ այն, որ Հա­ յաս­ տա­ նի հա­մար ան­ցած տար­վա երկ­ րորդ կե­ սից կի­ րառ­ վում է գնի հաշ­վար­կի ոչ թե տա­րե­կան, այլ ե­ռամս­յա­կա­յին սխե­մա։ Պարզ ա­սած՝ ե­թե նա­խորդ տա­րի­նե­րին Հա­յաս­տա­նի հա­ մար ռու­սա­կան գի­նն ըն­դուն­ վում էր մեկ տար­ վա հա­ մար, ա­ պա 2012թ. եր­ րորդ և չո­ րրորդ ե­ռամս­յակ­նե­րի հա­մար սահ­ ման­ վել է ա­ ռան­ ձին գին։ Տա­ րե­կան գնի հաշ­վարկ­ման հիմ­ քում դրվում էին նա­խոր­դող ինն ա­միս­նե­րի կտրված­քով Եվ­րո­պա ա­ռաք­վող գա­զի մի­ջին գինն ու նավ­թամ­թեր­քի գնե­րը։ Հեն­վե­լով ՊԵԿ-ի վի­ճա­կագ­ րու­թյան վրա՝ ա­ռա­ջին կի­սամ­յա­

կում Հա­յաս­տան ներկր­ված գա­ զի մաք­սա­յին ար­ժե­քը կազ­մել է $220/1000 խմ, եր­րորդ ե­ռամս­յա­ կում՝ $244, չոր­րոր­դում կա­պույտ վա­ռե­լի­քը թան­կա­ցել է ևս $10ով՝ մինչև $254/1000 խմ։ Թեև վի­ճա­կագ­րա­կան տվյալ­ նե­րը հաս­տա­տում են գա­զի գնի փո­փո­խու­թյու­նը, Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը շա­րու­նա­կում են գաղտ­նի պա­հել թան­կաց­ ման փաս­տը։ «Գաղտ­նիու­թյու­ նը» պայ­մա­նա­վոր­ված է նրա­ նով, որ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը անց­ յալ ա­մառ­վա­նից, հաշ­վի առ­նե­լով նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ նե­րի հան­գա­ման­քը, ներ­քին սպա­ռող­նե­րի հա­մար սուբ­սի­դա­ վո­րում է գա­զի գի­նը։ Գոր­ծա­դի­ րը ձեռք­ բեր­ ման գնի և սա­ կագ­ նի միջև գո­յա­ցող տար­բե­րու­թյու­ նը վճա­րե­լու է «Հայ­Ռուս­գա­զար­ դում» իր 20% մաս­ նա­ բաժ­ նի մի մա­սը (մոտ 15%-ը) «Գազպ­րո­մի ն» փո­խան­ցե­լու ճա­նա­պար­հով։ Բա­ցի այդ, Սի­վիլ­Նեթի տե­ղե­ կու­թյուն­նե­րով, իշ­խա­նու­թյուն­նե­ րը պատ­րաստ­վում են Ռու­սաս­ տա­նին փո­խան­ցել հայ­կա­կան է­ներ­գե­տիկ հեր­թա­կան ակ­տի­ վը։ Հա­յաս­տա­նի և Ռու­սաս­տա­նի միջև գա­զի գնի շուրջ բա­նակ­ցու­ թյուն­նե­րի օ­րա­կար­գում հայտն­ վել է Ո­րո­տա­նի հէ­կե­րի հա­մա­լի­ րի վա­ճառ­քի հար­ցը։

«Օրակարգ»-ի արխիվից

«Գազպ­րո­մը» վե­րա­նա­յել է մա­տա­կա­րար­ման պայ­ման­նե­րը

Բա­ցի թան­կա­ցու­մից՝ Հա­յաս­տա­նի հա­մար ան­ցած տար­վա երկ­րորդ կե­սից կի­րառ­վում է ռու­սա­կան գա­զի գնի հաշ­վար­կի ոչ թե տա­րե­կան, այլ ե­ռամս­յա­կա­յին սխե­մա:

Ո­րո­շա­կի ռիս­կեր է պա­րու­ նա­կում նաև գնա­գո­յաց­ման տա­րե­կան սխե­մա­յից ան­ցու­մը ե­ռամս­յա­կա­յի­նի. եր­կի­րը հա­վել­ յալ կախ­ վա­ ծու­ թյան մեջ է ընկ­ նում հա­մաշ­խար­հա­յին շու­կա­ յում տե­ղի ու­նե­ցող զար­գա­ցում­ նե­ րից։ Ի դեպ՝ ԱՊՀ երկր­ նե­ րից Հա­յաս­տա­նը միակն էր, ո­րի հա­ մար գա­զի գի­նը սահ­ման­վում էր տա­րե­կան կտրված­քով։ Մոլ­դո­ վան, Ուկ­րաի­նան, օ­րի­նակ, ար­ դեն իսկ ան­ ցում են կա­ տա­ րել փոխ­հաշ­վարկ­նե­րի ե­ռամս­յա­կա­ յին սխե­մա­յի։ Հաշ­ վի առ­ նե­ լով այն, որ չոր­ րորդ ե­ռամս­յա­կում Հա­յաս­տան ա­ռաք­վող գա­զի գի­նը կազ­մել է $254/1000 խմ, չի բա­ցառ­վում, որ

2013թ. ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կում ևս գա­ զի գնի բարձ­ րա­ ցում է տե­ ղի ու­նե­ցել։ Այս պայ­ման­նե­րում վերջ­նա­կան սպա­ռող­նե­րի հա­ մար սա­կագ­նե­րի փո­փո­խու­թյու­ նն ան­խու­սա­փե­լի է, ա­մե ­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ՝ նա­խա­գա­ հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո։ Ե­թե ան­գամ այս տա­րի գա­զի մի­ջին գի­նը մնա 2012թ. չոր­րորդ ե­ռամս­յա­կի մա­կար­դա­կում, ա­պա միայն գա­զի գոր­ծո­նով պայ­մա­ նա­վոր­ված՝ բնակ­չու­թյան հա­ մար 1 խմ գի­նը ներ­կա­յիս ֌132ից կբարձ­րա­նա մինչև ֌162, իսկ խո­շոր սպա­ռող­նե­րը 1000 խմ հա­մար ներ­կա­յիս $243,13-ի փո­ խա­րեն կվճա­րեն $313,13։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը կախ­վեց ա­պա­հո­վագ­րու­թյու­նից ‹‹‹ էջ 1 վե­լու հա­մար նա­խա­րա­րու­թյու­նը խնդրում է կա­ռա­վա­րու­թյան պա­ հուս­տա­յին ֆոն­դից հատ­կաց­նել ֌41,4 մլն, ո­րից ֌37,5 մլն-ն ուղղ­ վե­լու է աշ­խա­տան­քի վար­ձատ­ րու­թյանն ու հա­վե­լավ­ճար­նե­րին։ Ո­րոշ­ման նա­խագ­ծի հիմ ­ն ա­ վո­րու­մում բա­վա­կան ու­շագ­րավ տե­ղե­կու­թյուն­ներ կան։ «Ըն­ կե­րու­թյան ստեղծ­ման ա­պա­ գա գոր­ծըն­թաց­նե­րի ի­րա­կա­ նաց­ման նպա­տա­կով ձևա­վոր­ վող նա­խա­պատ­րաս­տող թի­մի ան­ դամ ­նե­ րը (մինչև 15) պետք է ու­նե­նան բարձր ո­րա­կա­վո­րում, աշ­խա­տան­քա­յին փորձ, տի­րա­ պե­տեն օ­տար լե­զու­նե­րի։ Ուս­ տի՝ վեր­ջին­նե­րիս վար­ձատ­րու­ թյու­նը պետք է հա­մա­պա­տաս­ խա­նի ո­լոր­տի աշ­խա­տան­քա­յին շու­կա­յում նմա­նա­տիպ հաս­տիք­ նե­րի հա­մար ձևա­վոր­ված մի­ ջին ան­վա­նա­կան աշ­խա­տա­ վար­ձի մա­կար­դա­կին (մի­ջի­նը՝

֌500  հազ.), ինչ­ պես նաև լի­ նի մրցակ­ցա­յին, ին­չը հնա­րա­վո­րու­ թյուն կտա ներգ­րա­վել հա­մա­ պա­տաս­խան ո­րա­կա­վո­րում ու­ նե­ցող կադ­րեր»,– նշված է ո­րոշ­ ման հիմ ­ն ա­վո­րու­մում։ Աշ­խա­տան­քա­յին խմբի ան­ դամ ­ն ե­րին նա­խա­տես­վում է վար­ձատ­րել 5 ա­միս։ Ե­թե հաշ­ վի առ­նենք, որ խում­բը պետք է մշա­կի ըն­դա­մե ­նը ըն­կե­րու­թյան կա­նո­նադ­րու­թյունը, պատ­րաս­ տի գրանց­ման և ա­պա­հո­վագ­ րա­կան գոր­ծու­նեու­թյան լի­ցեն­ զիա ստա­նա­լու հա­մար պա­ հանջ­վող փաս­տաթղ­թե­րը, ինչ­ պես նաև հա­մա­կար­գի ա­պա­գա աշ­խա­տա­կազ­մի հա­վա­քագր­ ման աշ­խա­տանք­նե­րը, ա­պա մոտ կես տա­ րի ժամ ­կե­ տը ուռ­ ճաց­ված է։ Խմ­բի աշ­խա­տա­կից­նե­րի հա­ մար ֌500  հազ. մի­ ջին աշ­ խա­ տա­վար­ձը սահ­մա­նե­լը նույն­ պես ան­հաս­կա­նա­լի է, ե­թե հաշ­ վի առ­նենք, որ ֆի­նան­սա­կան

և ա­պա­հո­վագ­րա­կան ո­լոր­տի մաս­նա­վոր ըն­կե­րու­թյուն­նե­րում մի­ջին աշ­խա­տա­վար­ձը 2012թ. կազ­մել է ֌288 հազ.։ Պե­տա­կան կար­գա­վի­ճակ ու­ նե­ցող «Ար­տա­հան­ման ֆի­նան­ սա­վոր­ման ա­պա­հո­վագ­րա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան» (ԱՖԱԿ) կա­նո­նադ­րա­կան կա­պի­տա­լի գու­մարն ա­պա­հով­վե­լու է պետբ­ յու­ջեից։ Կենտ­րո­նա­կան բան­ կի «Ա­պա­հո­վագ­րա­կան գոր­ծու­ նեու­թյան հիմ ­ն ա­կան տնտե­սա­ կան նոր­մա­տիվ­ն ե­րի չա­փը, ձևա­ վոր­ման և հաշ­վարկ­ման կար­գը, վե­րա­պա­հո­վագ­րող­նե­րին չար­ գել­ված հա­մա­րե­լու չա­փա­նիշ­ նե­րը» կա­նո­նա­կար­գով ա­պա­հո­ վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հա­մար կա­նո­նա­դիր կա­պի­տա­լի նվա­զա­գույն չափ է սահ­ման­ված ֌1  մլրդ­-ը։ Է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­րա­րու­ թյու­նը ո­րոշ­ման նա­խագ­ծում նշել է, որ ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյան ստեղ­ծու­մը հա­

մա­հունչ է կա­ռա­վա­րու­թյան որ­ դեգ­րած ար­տա­հան­մանն ուղղ­ ված արդ­յու­նա­բե­րա­կան ռազ­ մա­վա­րու­թյա­նը և պայ­մա­նա­ վոր­ված մի­ջազ­գա­յին շու­կա­ներ մուտք գոր­ծող ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րին ա­ջակ­ցե­լու նոր գոր­ծիք­նե­րի մշա­կու­մով։ «Որ­պես ար­տա­հա­նում ի­րա­ կա­նաց­նող ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րի ա­ջակց­ման նոր գոր­ծիք՝ ԱՖԱԿ-ի հիմ ­ն ա­կան գոր­ծա­ ռույթն ար­տա­հան­ման վար­կե­ րի ա­պա­հո­վագր­ման գոր­ծի­ քի տրա­ մադ­ րումն է: ԱՖԱԿ-ի ա­ռաջ­նա­յին նպա­տակ­նե­րից են ա­պա­հո­վագ­րել ար­տա­հա­նո­ ղին կամ ար­տա­հա­նո­ղին ֆի­ նան­սա­վո­րող բան­կին վար­կա­ ռո­ւի գնոր­դի չվճար­ման ռիս­կե­ րից, ստեղ­ծել բան­կե­րի հա­մար ա­պա­հով­ման նոր մի­ջոց­ներ, ի­ջեց­նել ար­տա­հան­ման ֆի­նան­ սա­վոր­ման տո­կո­սադ­րույք­նե­ րը և ընդ­լայ­նել բան­կե­րի հա­ մար ար­տա­հան­ման ֆի­նան­սա­

վոր­ման ծած­կույ­թը»,– նշված է ո­րոշ­ման նա­խագ­ծում։ Հա­յաս­տա­նի ա­պա­հո­վագ­րա­ կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րն այ­սօր իս­կա­պես չեն ի­րա­կա­նաց­նում վար­կե­րի ա­պա­հո­վագ­րու­թյուն և չեն ա­պա­հո­վագ­րում ար­տա­հա­ նո­ղին ֆի­նան­սա­վո­րող բան­կին վար­կա­ռո­ւի գնոր­դի չվճար­ման ռիս­կե­րից։ Սա­կայն կա­ռա­վա­ րու­թյու­նը կա­րող էր պատ­վի­րել նման պրո­դուկ­տի մշա­կու­մը կամ ներդ­րու­մը։ Փո­խա­րե­նը գոր­ծա­ դի­րը նա­խընտ­րել է ա­պա­հո­ վագ­րա­կան շու­կա­յի զար­գաց­ մանն օ­ժան­դա­կել պե­տա­կան ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­ թյուն ստեղ­ծե­լու ճա­նա­պար­հով։ Արդ­յուն­քում ար­տա­հան­մանն ար­դեն իսկ օ­ժան­դա­կող «Զար­ գաց­ման հայ­կա­կան գոր­ծա­կա­ լու­թյա­նը» և «Արդ­յու­նա­բե­րու­ թյան զար­գաց­ման հիմ ­ն ադ­րա­ մին» ա­վե­լա­նա­լու է պե­տա­կան ևս մեկ կա­ռույց։  n Ա.Չ.

Մե­նաշ­նորհ­ներ՝ ի­րա­վա­կան ձևա­կերպ­մամբ Ներ­կա­յաց­վել է հա­կա­մե­նաշ­նոր­հա­յին կար­գա­վոր­ման նոր մո­դել ‹‹‹ էջ 1 յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը կա­ րող է արդ­յու­նա­վետ լի­նել, ե­թե օ­րեն­քով ամ­րագր­վի հա­կա­մե­ նաշ­նոր­հա­յին կար­գա­վոր­ման ա­ռար­կա հան­դի­սա­ցող տնտես­ ավա­րող սուբ­յեկտ­նե­րի հետև­ յալ դա­սա­կար­գու­մը: Հե­տա­զո­

տու­թյան հե­ղի­նակ­ներն ա­ռա­ ջար­կում են սահ­մա­նել ե­րեք տե­սա­կի մե ­նաշ­նորհ­ներ՝ պե­ տա­կան մե ­նաշ­նորհ­ներ, բնա­ կան մե ­նաշ­նորհ­ներ (օ­րի­նակ՝ օ­դա­նա­վա­կա­յան, գա­զա­մա­տա­ կա­րա­րում, է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­ յի բաշ­խիչ ցանց) և ար­տա­կարգ մե ­նաշ­նորհ­ներ (օ­րի­նակ՝ պա­

տե­րազ­մա­կան դրու­թյան կամ այլ ար­տա­կարգ ի­րա­վի­ճակ­նե­րի ժա­մա­նակ): «Այն­պի­սի գոր­ծու­նեու­թյու­ նը, ինչ­պի­սին շա­քա­րա­վա­զի և բեն­ զի­ նի ներկ­ րումն է, չեն կա­ րող դաս­վել ար­տա­կարգ մե­ նաշ­նորհ­նե­րի թվին, իսկ ե­թե պե­տու­թյու­նը մեզ ա­պա­ցու­ցի,

որ այս մե ­նաշ­նորհ­նե­րը ար­դա­ րաց­ ված են, ա­ պա դրանք ընկ­ նում են պե­տա­կան կար­գա­վոր­ ման տակ, և այդ ապ­ րան­ քա­ տե­սակ­նե­րի գնե­րն այլևս չեն կա­րող տա­տան­վել՝ ել­նե­լով դո­ լա­րի փո­խար­ժե­քից կամ տվյալ ապ­րան­քա­տե­սա­կի մի­ջազ­գա­յին գնից»,– ա­սել է Ա­րա Ն­ռան­յա­նը:

Ն­ռան­յա­նը հի­շեց­րել է 2009թ. վեր­ջին Հա­յաս­տանն այ­ցե­լած Հա­մաշ­խար­հա­յին բան­կի գոր­ ծա­դիր տնօ­րե­նի խոս­քը, որ «օ­լի­գո­պո­լիս­տա­կան» կա­ռուց­ ված­քով տնտե­սու­թյամբ Հա­յաս­ տա­նը եր­բեք չի կա­րող դառ­նալ մի­ջին կամ բարձր ե­կա­մուտ ու­ նե­ցող եր­կիր:  n


№ 16 (256), երեքշաբթի, փետրվարի 12, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Ինք­նա­թի­ռա­յին աճ

դոլար/դրամ

Մե­թո­դա­բա­նու­թյունն ու Airbus-ը ա­վե­լաց­րել են Հա­յաս­տա­նի ար­տա­հան­ման ծա­վալ­նե­րը Միայն վի­ճա­կագ­րա­կան մե­թո­դա­բա­նու­թյունն ու «Ար­մա­վիա­յի» կող­մից անց­յալ տար­վա ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կում Գեր­մա­նիա վե­ րար­տա­հան­ված Airbus A319-ը 2012թ. ընդ­հա­նուր ար­տա­հան­ման ծա­վալ­նե­րի 4% աճ են ա­պա­հո­վել։ Արդ­յուն­քում Հա­յաս­տա­նի ար­ տա­հա­նումն ա­վե­լա­ցել է 7%-ով, այն դեպ­քում երբ ի­րա­կան աճն ըն­դա­մե ­նը 1,8% է։ Ա­ճի նման ցածր տեմ­պը հա­մաշ­խար­հա­յին շու­ կա­յում մե­տաղ­նե­րի գնե­րի նվազ­ման հետևանք է։ ռում, օ­րի­նակ, «վե­րար­տա­հա­ նում՝ նախ­կի­նում ժա­մա­նա­կա­ վոր ներ­մու­ծու­մից հե­տո» մաք­ սա­յին ռե­ժի­մը։ Ան­ցած տար­վա ապ­րի­լին պար­զա­բա­նե­լով ՊԵԿ-ի և ԱՎԾ-ի տվյալ­նե­րի միջև շե­ղում ­ն ե­րը՝ ՊԵԿ-ում նշում էին, որ «վե­րար­ տա­հա­նում՝ նախ­կի­նում ժա­ մա­նա­կա­վոր ներ­մու­ծու­մից հե­ տո» մաք­սա­յին ռե­ժի­մով 2012թ. մար­տին Գեր­մա­նիա է վե­րար­ տա­ հան­ վել Airbus A319111 մակ­ նի­շի ինք­նա­թիռ։ 2012թ. ա­ռա­ջին ե­ռամս­յա­կում եր­կու գե­րա­տես­ չու­թյուն­նե­րի տվյալ­նե­րի միջև շե­ղու­մը $54,7  մլն էր։ Ս­տաց­վում է, որ տա­րե­կան կտրված­քով վի­ճա­կագ­րա­կան տվյալ­նե­րի $67  մլն շե­ղու­մը գրե­թե ամ­բող­ ջո­վին (82%-ով) պայ­մա­նա­վոր­ ված է վե­րար­տա­հան­ված ինք­ նա­թի­ռի հան­գա­ման­քով։ Թեև ԱՎԾ-ն պաշ­տո­նա­կան վի­ճա­կագ­րու­թյուն ներ­կա­յաց­ նող պե­ տա­ կան մար­ մի ն է, ար­ տա­հան­ման հար­ցում պատ­կերն ա­վե­լի օբ­յեկ­տիվ է ՊԵԿ-ի տվյալ­ նե­րում, քա­նի որ դրան­ցում ամ­ րագր­վում է երկ­րում ար­տադր­

410

եվրո/դրամ

544.39

0.39 q 0.07%

560 540 520 500 11.08

11.11

ռուբլի/դրամ

11.02

13.49

0.02 p 0.15%

«Վե­րար­տա­հա­նում՝ նախ­կի­նում ժա­մա­նա­կա­վոր ներ­մու­ծու­մից հե­տո» մաք­սա­յին ռե­ժի­ մով 2012թ. մար­տին Գեր­մա­նիա է վե­րար­տա­հան­վել Airbus A319111 մակ­նի­շի ինք­նա­թիռ։

ված ար­տադ­րանք­նե­րի ար­տա­ հա­նու­մը։ Հա­կա­ռակ դեպ­քում, ե­թե տնտեսա­վա­րող­նե­րը մի քա­ նի ինք­ նա­ թիռ ներկ­ րեն և նույն տա­րում դրանք վե­րար­տա­հա­ նեն, ա­պա մե­թո­դա­բա­նու­թյու­ նը ար­տա­հան­ման կտրուկ աճ կար­ձա­նագ­րի, ո­րը չի ար­տա­ցո­ լի ի­րա­կա­նու­թյու­նը։ Ար­տա­հան­ման ա­ճի ան­ցած տար­ վա ցածր տեմ­ պը (1,8%) պայ­մա­նա­վոր­ված է հա­մաշ­ խար­հա­յին շու­կա­յում մե­տաղ­նե­ րի գնե­րի նվա­զու­մով։ Հա­յաս­ տա­նի ար­տա­հան­ման մոտ կե­ սը բա­ժին է ընկ­նում հան­քարդ­ յու­նա­բե­րա­կան ար­տադ­րան­քին,

և հա­մաշ­խար­հա­յին շու­կա­յում գնե­րի փո­փո­խու­թյունն ան­մի­ ջա­պես ազ­դում է ցու­ցա­նիշ­նե­ րի վրա։ Ու­շագ­րավ է, որ 2012թ. Հա­յաս­ տա­նում հան­քարդ­յու­նա­բե­րա­կան ար­տադ­րան­քի գծով թեև ֆի­զի­ կա­կան ծա­վալ­նե­րի աճ է ար­ձա­ նագր­վել, գու­մա­րա­յին ար­տա­հայ­ տու­թյամբ ո­լոր­տում ար­տա­հա­նու­ մը կրճատ­վել է 2,5%-ով։ Այս­պես՝ հան­քա­քար և խ­տա­հանք պղնձի ֆի­զի­կա­կան ծա­վալ­նե­րի 11% ա­ճի պայ­ման­նե­րում գու­մա­րա­յին ար­ տա­հայ­տու­թյամբ ար­տա­հա­նու­մը կրճատ­վել է 12,6%-ով։  n Ա.Չ.

Փո­ղը ռու­սա­կան է Ոչ առևտ­րա­յին տրանս­ֆերտ­նե­րը գե­րա­զան­ցել են նա­խաճգ­նա­ժա­մա­յին մա­կար­դա­կը Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թյան կախ­վա­ծու­թյու­նը Ռու­սաս­տա­նից շա­ րու­նա­կում է մե­ծա­նալ։ Ոչ առևտ­րա­յին նպա­տա­կով մաս­նա­վոր դրա­մա­կան փո­խան­ցում ­ն ե­րի 86%-ը ան­ցած տա­րի ե­ղել է ՌԴ-ից։

13,20

12,50 11.08 եվրո/դոլար

11.02

11.11

1.338

0.00 p 0.15%

1,36

1,29

1,22 11.08

11.11

WTI Brent

11.02

95.45 0.26 q 0.27% 117.91 0.99 q 0.83%

US$/bbl.

120

95

70 11.08 ոսկի

11.11

կբ 100 հհ comex

11.02

1668.3 6.0 q 0.36% 1657.9 19.2 q 1.14%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 11.08

takungpao.com.hk

տան կա­տար­ված ոչ առևտ­րա­յին տրանս­ֆերտ­նե­րի ծա­վալն ա­ճել է 11,6%-ով։ Ռու­սաս­տա­նից մաս­նա­վոր փո­ խան­ցում ­ն ե­րի ա­ճը պայ­մա­նա­ վոր­ված է հիմ ­ն ա­կա­նում եր­կու գոր­ծո­նով. ան­ցած տա­րի նավ­ թի հա­մաշ­խար­հա­յին գնե­րը շա­ րու­նա­կել են բարձր մնալ, մյուս կող­մից՝ Հա­յաս­տա­նից ժա­մա­ նա­կա­վոր աշ­խա­տան­քի և հիմ­ նա­կան բնա­կու­թյան մեկ­նող­նե­ րի հիմ ­նա­ կան մասն ուղղ­ վել է Ռու­սաս­տան։ Ու­շագ­րավ է, որ Հա­յաս­տա­ նից ոչ առևտ­րա­յին բնույ­թի մաս­նա­վոր փո­խան­ցում ­ն ե­րի ա­ճի տեմ­պը ե­ղել է ա­վե­լի մեծ, քան դե­պի Հա­յաս­տան փո­խան­ ցում ­ն ե­րի­նը։ Այս­պես՝ ան­ցած տա­րի Հա­յաս­տա­նից ոչ առևտ­ րա­յին մաս­նա­վոր փո­խան­ցում­ նե­րի ծա­վալն ա­վե­լա­ցել է 10,4%ով՝ կազ­մե­լով $292  մլն։ Ծա­վա­ լի 56,3%-ը բա­ժին է ըն­կել Ռու­ սաս­տա­նին։ Սա հաս­կա­նա­լի է, ե­թե հաշ­վի առ­նենք, որ Հա­յաս­ տա­նում ռու­սա­կան կա­պի­տա­ լով ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի բարձր և մի­ջին ղե­կա­վար օ­ղակ­նե­րում աշ­խա­տում են Ռու­սաս­տա­նի քա­ղա­քա­ցի­ներ։  n Ա.Չ.

11.02

11.11

նավթ

Հա­յաս­տա­նի բան­կա­յին հա­մա­ կար­գով ֆի­զի­կա­կան ան­ձանց մաս­նա­վոր դրա­մա­կան փո­խան­ ցում ­ն երն ան­ցած տա­րի ա­վե­ լա­ ցել են 14,2%-ով՝ կազ­ մե­ լով ֌2,237  մլրդ։ Չ­նա­յած ար­ձա­ նագր­ված ա­ճին՝ ծա­վա­լը դեռևս 1,5%-ով զի­ջում է նա­խաճգ­նա­ ժա­մա­յին 2008թ. ցու­ցա­նի­շը։ Մաս­նա­վոր փո­խան­ցում ­ն ե­ րի վի­ճա­կագ­րու­թյու­նից երևում է, որ ճգնա­ժա­մից հե­տո տե­ղի է ու­նե­ցել տրանս­ֆերտ­նե­րի կա­ ռուց­ված­քի փո­փո­խու­թյուն։ Ե­թե 2008թ. մաս­նա­վոր փո­խան­ցում­ նե­րի 64,3%-ը բա­ժին էր ընկ­նում Ռու­սաս­տա­նին, ա­պա ան­ցած տա­րի Ռու­սաս­տա­նի մաս­նա­բա­ ժի­նն ընդ­հա­նուր փո­խան­ցում ­ն ե­ րում կազ­մել է 73,5% ($1,64 մլրդ)։ Ի տար­բե­րու­թյուն ընդ­հա­նուր մաս­նա­վոր փո­խան­ցում ­ն ե­րի՝ ֆի­զի­կա­կան ան­ձանց ոչ առևտ­ րա­յին տրանս­ֆերտ­նե­րի ծա­վա­ լը ան­ ցած տա­ րի 3,2%-ով գե­ րա­զան­ցել է 2008թ. մա­կար­դա­ կը՝ կազ­մե­լով $1,687 մլրդ։ 2011թ. հա­մե­մատ ոչ առևտ­րա­յին մաս­ նա­վոր փո­խան­ցում ­ն ե­րի ծա­վալն ա­ ճել է 9,1%-ով, տրանս­ ֆերտ­ նե­րի 86%-ը ($1,44 մլրդ­-ը) կրկին բա­ժին է ըն­կել Ռու­սաս­տա­նին։ Ընդ ո­ րում՝ այս երկ­ րից Հա­ յաս­

0.19 p 0.05%

420

400 11.08

«Օրակարգ»-ի արխիվից

Ըստ Ազ­գա­յին վի­ճա­կագ­րա­կան ծա­ռա­յու­թյան (ԱՎԾ)՝ 2012թ. Հա­ յաս­տա­նից ար­տա­հան­ման ծա­ վալ­ ներն ա­ ճել են 7%-ով՝ կազ­ մե­լով ֌1,428 մլրդ, այն դեպ­քում, երբ Պե­տա­կան ե­կա­մուտ­նե­րի կո­մի­տեի «ՀՀ ար­տա­քին առև­ տուրն ԱՏԳ ԱԱ-ի ապ­րան­քախմ­ բե­րով (2011-2012  թթ.)» աղ­յու­սա­ կից երևում է, որ ան­ ցած տա­ րի Հա­յաս­տա­նի ար­տա­հա­նու­մը կազ­մել է ֌1,361  մլրդ. ցու­ցա­նի­շը 2011թ. հա­մե­մատ ա­վե­լի է ըն­դա­ մե­նը 1,8%-ով։ Եր­կու գե­րա­տես­ չու­թյուն­նե­րի տվյալ­նե­րի միջև շե­ղու­մը $67  մլն է, ին­չը մե­թո­դա­ բա­նա­կան է խնդիր է։ ԱՎԾ-ն ար­տա­քին առևտ­րի ծա­ վալ­նե­րը հաշ­վար­կե­լիս հիմք է ըն­դու­նում մաք­սա­յին վի­ճա­ կագ­րու­թյու­նը, ո­րը հա­մալր­վում է կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի կող­ մից տրա­մադր­վող՝ է­լեկտ­րաէ­ ներ­գիա­յի և բ­նա­կան գա­զի ար­ տա­հան­ման և ներ­մուծ­ման վե­ րա­բեր­յալ տվյալ­նե­րով: Ի տար­ բե­րու­թյուն ԱՎԾ-ի՝ Պետական եկամուտների կոմիտեն (ՊԵԿ) ար­տա­քին առևտ­րի մաք­սա­յին վի­ճա­կագ­րու­թյու­նում չի նե­րա­

406.29

11.11

(LME)

պղինձ

8268

11.02 15.5 q 0.19%

US$/tonne

8600

Ան­ցած տա­րի Ռու­սաս­տա­նի մաս­նա­բա­ժի­նն ընդ­հա­նուր մաս­նա­վոր փո­խան­ցում ­ն ե­ րում կազ­մել է 73,5% ($1,64 մլրդ)։

7800

7000 11.08 ցորեն

(cbt)

11.11

276.86

11.02 1.02 q 0.37%

US$/tonne

370 330 290 250 210 11.08

11.11

11.02

Տվյալները վերցված են 11.02, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 16 (256), երեքշաբթի, փետրվարի 12, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

Չի­նաս­տա­նը առևտ­րա­յին գեր­տե­րու­թյուն Մինչ 2017թ.՝ նաև թիվ մեկ տնտե­սու­թյուն

Ան­ցած տա­րի Չի­նաս­տա­նը դար­ձել է հա­մաշ­խար­հա­յին առևտ­ րի ա­ռա­ջա­տար՝ գե­րա­զան­ցե­լով ԱՄՆ-ին, ո­րը մրցակ­ցու­թյու­նից դուրս էր Երկ­րորդ աշ­խար­հա­մար­տից ի վեր: Ըստ ԱՄՆ-ի առևտ­ րի նա­խա­րա­րու­թյան տվյալ­նե­րի՝ 2012թ. երկ­րի ար­տա­քին ապ­ րան­քաշր­ջա­նա­ռու­թյու­նը կազ­մել է $3,82  տրլն. Չի­նաս­տա­նի ցու­ ցա­նի­շը $3,87  տրլն­ է։ մա­ ձայն՝ 2013թ. երկ­ րում տնտե­ սա­կան ա­ճը կգե­րա­զան­ցի 8%-ը: Այ­դու­հան­դերձ, Հա­մաշ­խար­ հա­յին բան­կի տվյալ­նե­րով՝ ԱՄՆ-ի տնտե­սու­թյու­նը գու­մա­ րա­յին ար��տա­հայ­տու­թյամբ եր­ կու ան­գամ գե­րա­զան­ցում է Չի­նաս­տա­նի տնտե­սու­թյու­ նը: 2011թ. ԱՄՆ-ի ՀՆԱ-ն կազ­ մել է $15  տրլն՝ Չի­նաս­տա­նի $8,3  տրլն-ի հա­մե­մատ։ Մի­ջազ­գա­յին Pricewaterhouse­ Coopers աու­դի­տո­րա­կան և խորհր­դատ­վա­կան ըն­կե­րու­ թյու­նում կար­ծում են, որ մինչև 2017թ. Չի­նաս­տա­նը ա­ռաջ կանց­նի ԱՄՆ-ից՝ դառ­նա­լով աշ­ խար­հի թիվ մեկ տնտե­սու­թյուն: Pricewater­houseCoopers-ի զե­ կույ­ցի հա­մա­ձայն՝ մինչև 2017թ.

Չի­նաս­տանն ան­ շե­ղո­րեն ա­վե­ լաց­նում է ար­ տա­քին առևտ­ րաշր­ջա­նա­ռու­ թյու­նը։

econews.com.au

Ա­մե­րիկ­յան Goldman Sachs Group-ի կան­խա­տես­ման հա­մա­ ձայն՝ Չի­նաս­տա­նի ա­ճող ազ­դե­ ցու­թյու­նը կա­րող է խարխ­լել մի շարք առևտ­րա­յին դա­շինք­ներ: Մաս­նա­վո­րա­պես՝ Գեր­մա­նիա­ յի ար­տա­հա­նում ­ն ե­րը Չի­նաս­ տան եր­կու ան­գամ կգե­րա­զան­ ցեն ար­տա­հան­ման ծա­վալ­նե­րը Ֆ­րան­սիա։ Մինչ 2016թ. Չի­նաս­ տա­նը կա­րող է դառ­նալ հա­մաշ­ խար­հա­յին առևտ­րա­յին գեր­տե­ րու­թյուն՝ պահ­պա­նե­լով է­ներ­գա­ կիր­նե­րի խո­շո­րա­գույն սպա­ռո­ղի և ոս­կեար­ժու­թա­յին ա­մե ­նա­մեծ պա­հուստ­ներ ու­նե­ցող երկ­ րի իր կար­գա­վի­ճա­կը: Չի­նաս­ տա­նի պե­տա­կան ներդ­րու­մա­յին հիմ ­ն ադ­րա­մի՝ China Investment Corp-ի կան­խա­տե­սում ­ն ե­րի հա­

Չի­նաս­տա­նի ՀՆԱ-ն կ­կազ­ մի շուրջ $20  տրլն՝ գե­ րա­ զան­ ցե­լով ԱՄՆ-ի ցու­ցա­նի­շը: Մինչ 2030թ. Ճա­պո­նիան, ո­րը ներ­կա­ յում աշ­խար­հի եր­րորդ տնտե­ սու­ թյունն է, իր տե­ ղը կզի­ ջի Հնդ­կաս­տա­նին։ Ըն­կե­րու­թյան փոր­ձա­գետ­նե­ րի գնա­հա­տա­կա­նով՝ ըն­թա­ ցիկ տաս­նամ­յա­կում Չի­նաս­տա­

նի տնտե­սա­կան ա­ճի տեմ­պե­րը կհա­տեն Պե­կի­նի կող­մից թի­րա­ խա­յին սահ­ման­ված տա­րե­կան 7% ցու­ցա­նի­շը: Մինչև 2050թ. ա­ճը կդան­դա­ղի, և Չի­նաս­տա­նի տնտե­սու­թյու­նը, որն ա­ռա­վե­լա­ պես ար­տա­հան­ման ուղղ­վա­ծու­ թյուն ու­նի, կսկսի հեն­վել ներ­քին սպառ­ման վրա՝ պայ­մա­նա­վոր­ ված բնակ­չու­թյան ծե­րաց­մամբ

և աշ­խա­տու­ժի թան­կաց­մամբ։ Բա­ցի այդ՝ չի­նա­կան ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րը ար­տադ­րա­կան հզո­ րու­թյուն­նե­րը կտե­ղա­փո­խեն այլ երկր­ներ, մաս­նա­վո­րա­պես՝ Վիետ­նամ և Ին­դո­նե­զիա։ Հան­ գու­ցա­յին մի շարք շու­կա­նե­րում (ԱՄՆ, Եվ­րո­պա) մրցակ­ցու­թյու­նը կկենտ­րո­նա­նա գին/ո­րակ սեգ­ մեն­տում։  n

Պու­տի­նի ոս­կե ազ­գայ­նա­կա­նու­թյու­նը Ա­մե­նից շատ ոս­կի աշ­խար­հում Ռու­սաս­տանն է գնել Վե­նե­սո­ւե­լան րում հին­գե­րորդ ան­գամ դևալ­վաց­ նում է ազ­գա­յին ար­ժույ­թը՝ այս ան­գամ 32%-ով:

Բո­լի­վա­րը չդի­մա­ցավ Չա­վեսն ազ­գա­յին ար­ժույ­թը դևալ­ վաց­րել է 32%-ով Վե­նե­սո­ւե­լան վեր­ջին ի­նը տա­րում ար­դեն հին­գե­րորդ ան­գամ դևալ­վաց­նում է ազ­գա­յին ար­ժույ­թը՝ այս ան­գամ 32%-ով: Դևալ­ վա­ցիան ի­րա­կա­նաց­վել է երկ­րի նա­խա­գահ Ու­գո Չա­վե­սի հրա­ մա­նագ­րով, ո­րը վի­րա­հա­տու­թյու­նից հե­տո եր­կու ա­միս է, ինչ չի երևա­ցել հան­րու­թյան առջև։ Նա­խա­գա­հի ո­րո­շու­մը խստո­րեն քննա­դա­տել է ընդ­դի­մու­թյու­նը։ Ազ­գա­յին ար­ժույ­թի նա­խորդ դևալ­վա­ցիան տե­ղի է ու­նե­ցել 2010թ.։ Ո­րո­շումն ու­ժի մեջ կմտնի փետր­վա­րի 13-ին, և վե­նե­սո­ւե­ լա­կան բո­լի­վա­րի փո­խար­ժե­քը դո­լա­րի նկատ­մամբ կբարձ­րա­ նա մինչև 6,3:1՝ ներ­ կա­ յիս 4,3:1ի հա­մե­մատ։ Դևալ­վա­ցիան ան­խու­սա­փե­լի է Վե­նե­սո­ւե­լա­յի հա­մար։ Նավ­ թի ար­տա­հա­նու­մից ստաց­վող ե­կա­մուտ­նե­րի ա­վե­լաց­ման հաշ­ վին նա­խա­տես­վում է կրճա­տել պետբ­յու­ջեի դե­ֆի­ցի­տը, ո­րը, տար­բեր հաշ­վարկ­նե­րով, 2012թ. կազ­մել է ՀՆԱ-ի 7-15%-ը։ Դևալ­ վա­ցիան կա­պա­հո­վի ՀՆԱ-ի ևս 3%-ին հա­մար­ժեք ե­կա­մուտ­ ներ։ Բա­ցա­սա­կան հետևանք­նե­ րի ցան­կում բարձր գնաճն է, ո­րը հուն­վա­րին տա­րե­կան կտրված­ քով կազ­մել է 22%։ Դևալ­վա­ցիա­յից տնտե­սա­կան օ­գուտ հնա­րա­վոր կլի­նի քա­ ղել միայն Չա­վե­սի քա­ղա­քա­կան վար­կա­նի­շի կորս­տի հաշ­վին: 2012թ. հոկ­տեմ­բե­րին նա­խա­գա­ հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում Չա­ վե­սի մրցա­կից Էն­րի­կե Կապ­րի­ լե­սը կա­ռա­վա­րու­թյա­նը մե­ղադ­

րում էր նավ­թա­յին ե­կա­մուտ­ նե­րի վատն­ման, թան­կար­ժեք ընտ­րար­շա­վի և կո­ռուպ­ցիա­ յի մեջ: Վե­նե­սո­ւե­լա­յի ընդ­դի­մու­ թյունն այս մե­ղադ­րանք­ներն օգ­ տա­գոր­ծե­լու է նաև ար­տա­հերթ ընտ­րու­թյուն­նե­րում, ո­րոնք կա­ րող են տե­ղի ու­նե­նալ Չա­վե­սի՝ պաշ­տո­նից վա­ղա­ժամ հե­ռա­նա­ լու դեպ­քում։ Բո­լի­վա­րի փո­խար­ժե­քը 2003ից սահ­մա­նում է Վե­նե­սո­ւե­լա­յի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը: 2012թ. հու­ լի­սին երկ­րի իշ­խա­նու­թյուն­նե­ րը մեղ­մաց­րել են ար­տար­ժույ­ թով գոր­ծարք­նե­րը սահ­մա­նա­ փա­կող օ­րենսդ­րա­կան նոր­ մը՝ օ­տա­րերկր­յա և տե­ղա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րին թույլ տա­ լով վե­նե­սո­ւե­լա­կան բան­կե­րում հաշ­վե­հա­մար­ներ բա­ցել և ար­ տար­ժու­թա­յին գոր­ծարք­ներն ի­րա­կա­նաց­նել պաշ­տո­նա­կան փո­խար­ժե­քով։ Դո­լա­րի պաշ­տո­ նա­կան փո­խար­ժե­քը զգա­լիո­ րեն զի­ջում է ի­րա­կան՝ «սև շու­ կա­յում» ձևա­վոր­վող փո­խար­ժե­ քին, ո­րը մոտ 17 վե­նե­սո­ւե­լա­ կան բո­լի­վար է՝ 1 ԱՄՆ դո­լա­րի դի­մաց։  n

Վեր­ջին տա­սը տա­րում Ռու­ սաս­տա­նի Կենտ­րո­նա­կան բան­ կը 570 տ ոս­ կի է գնել, վկա­յում են Ար­ժույ­թի մի­ջազ­ գա­յին հիմ ­ն ադ­րա­մի տվյալ­նե­ րը։ Սա եր­ կու ան­ գամ գե­ րա­ զան­ցում է Ա­զա­տու­թյան ար­ ձա­նի քա­շը Ն­յու Յոր­քում։ Ռու­սաս­տա­նի Կենտ­րո­նա­կան բան­կի տվյալ­նե­րով՝ 2013թ. հուն­ վա­ րի 1-ի դրու­ թյամբ երկ­ րի մի­ ջազ­գա­յին պա­հուստ­նե­րում ոս­կու ծա­վա­լը 958 տ է՝ 2003թ. 389 տ­-ի հա­մե­մատ: Ըստ Ռու­սաս­տա­նի ԿԲ-ի՝ ա­վե­լա­ցել է նաև երկ­րի ոս­ կեար­ժու­թա­յին պա­հուստ­նե­րում թան­կար­ժեք այս մե­տա­ղի մաս­ նա­բա­ժի­նը։ Այս­պես՝ ե­թե 2003թ. $62  մլրդ­ ընդ­հա­նուր ծա­վա­լով պա­հուստ­նե­րում ոս­կու մաս­նա­ բա­ժի­նը $3,7 մլրդ­էր, 2013թ. այն ա­վե­լա­ցել է մինչև $45 մլրդ՝ ընդ­ հա­նուր $499  մլրդ­-ում։ Bloomberg-ը Ռու­սաս­տա­նի ԿԲ-ի կող­մից ոս­կու ակ­տիվ գնու­ մը պայ­մա­նա­վո­րել է երկ­րի նա­ խա­գահ Վ­լա­դի­միր Պու­տի­նի ռե­ սուր­սա­յին ազ­գայ­նա­կա­նու­թյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ: Պու­տի­ նը մի­ջազ­գա­յին պա­հուստ­նե­րում ոս­կու մաս­նա­բա­ժի­նը մե­ծաց­նե­ լու ա­ռա­ջար­կին հա­մա­ձայ­նել էր

Պու­տի­նը մի­ջազ­ գա­յին պա­հուստ­ նե­րում ոս­կու մաս­նա­բա­ժի­նը մե­ծաց­նե­լու ա­ռա­ ջար­կին հա­մա­ ձայ­նել էր դեռ 2005թ.։

www.kyivpost.com

guardian.co.uk

վեր­ջին ի­նը տա­

դեռ 2005թ.: Փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով՝ զար­գա­ցող շու­կա­նե­րում ոս­կու պա­հան­ջա­ր­կի ա­ճը պայ­մա­նա­ վոր­ված է խո­շոր տնտե­սու­թյուն­ նե­րի դրա­մա­վար­կա­յին ընդ­լայ­ նո­ղա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ։ Զար­գա­ցած երկր­նե­րը, ընդ­հա­ կա­ռա­կը, ակ­տի­վո­րեն վա­ճա­ ռում են թան­կար­ժեք մե­տա­ղը: Այս­պես՝ վեր­ջին տաս­նամ­յա­կում ա­մե ­նից շատ ոս­կի վա­ճա­ռել է

Շ­վեյ­ցա­րիան՝ 877 տ: Երկ­րորդ տե­ղում Ֆ­րան­սիան է՝ 589 տ ծա­ վա­լով, ո­րին հա­ջոր­դում են Նի­ դեռ­լանդ­նե­րը և Պոր­տու­գա­լիան՝ 200-ա­կան տ­-ով։ Ու­շագ­րավ է, որ Ռու­սաս­տա­ նը ոս­կու ընդ­հա­նուր պա­հուստ­ նե­րի ծա­վա­լով աշ­խար­հում ու­ թե­րորդն է: Ա­ռա­ջի­նը ԱՄՆ-ն է՝ 8,134  հազ. տ ցու­ցա­նի­շով, ո­րին հա­ջոր­դում է Գեր­մա­նիան՝ 3,391  հազ. տ ծա­վա­լով։  n

Թան­կար­ժեք նոր ռե­կորդ Sotheby’s-ի վա­ճառք­ներն ան­ցած տա­րի $460,5 մլն են կազ­մել 2012թ. Լոն­դո­նի հե­ղի­նա­կա­վոր Sotheby’s ա­ճուր­դի տու­նը ռե­կոր­ դա­յին՝ $460,5  մլն­-ի թան­կար­ժեք ի­րեր է վա­ճա­ռել: Ըն­կե­րու­թյու­նում հա­ջո­ղու­թյու­նը պայ­մա­նա­վո­րել են մաս­նա­վոր հա­վա­քա­ծու­նե­րի՝ հատ­կա­պես պատ­մա­կան ար­ժեք ու­նե­ցող ա­դա­մանդ­նե­րի և թան­կար­ժեք քա­րե­րի ու ոսկ­յա ի­րե­րի նկատ­ մամբ հե­տաքրք­րու­թյան ա­ճով:

2012թ. մա­յի­սին Sotheby’s-ը ա­ճուրդ­նե­րի նոր ռե­կորդ էր սահ­ մա­նել՝ վա­ճա­ռե­լով տար­բեր ան­ ձանց պատ­կա­նող $108,4 մլն­-ի ոս­ կեր­չա­կան ի­րեր: Դ­րանց թվում էր Beau Sancy հայտ­ նի ա­ դա­ ման­ դը, ո­րը պատ­կա­նել է Ֆ­րան­սիա­յի,

Անգ­լիա­յի, Նի­դեռ­լանդ­նե­րի և Պ­րու­ սիա­յի թա­գա­վո­րա­կան ըն­տան­իք­ նե­րին: Այն վա­ճառ­վել է $9,7 մլն­-ով: 2012թ. վա­ճառ­վել է ա­ճուր­ դի հան­ված թան­կար­ժեք ի­րե­րի 84%-ը: Ընդ ո­րում՝ Լոն­դո­նում և Ժնևում ըն­կե­րու­թյու­նը կա­րո­ղա­ ցել է վա­ճա­ռել լո­տե­րի 100%-ը:n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 16 (256), երեքշաբթի, փետրվարի 12, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Էր­դո­ղա­նի Սահ­մա­նադ­րու­թյու­նը և քր­դա­կան կու­սակ­ցու­թյան նկրտում ­ն ե­րը Թուր­քիա­յում, ըստ ստեղծ­ված քա­ղա­քա­կան մի­ջա­վայ­րի և թուր­քա­կան, քրդա­կան ու մի­ջազ­գա­յին մա­մու­լի, քրդա­կան հար­ցի լուծ­ման ուղ­ղու­թյամբ լուրջ քայ­լեր են կա­տար­վում, և կար­ծես թե Օ­ջա­ լա­նի հետ Թուր­քիա­յի ազ­գա­յին հե­տա­խու­զու­թյան (MIT) աշ­խա­տա­կից­նե­րի մի­ջո­ցով հան­դի­պող կա­ ռա­վա­րա­կան և պե­տա­կան ու­ժե­րը հաս­կա­նում են, որ բա­ցի Ա­փո­յից՝ պետք է բա­նակ­ցել Էր­բի­լում գտնվող քրդա­կան զին­ված ու­ժե­րի և մեծ մա­սամբ սա­րե­րում եր­կար ժա­մա­նակ զին­ված պայ­քա­ րը շա­րու­նա­կե­լուց հե­տո Եվ­րո­պա­յում ա­պաս­տա­նած ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րից ու մտա­վո­րա­կան­նե­րից բաղ­կա­ցած եվ­րո­պա­կան քրդա­կան հա­մայնք­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ: Սա­կայն չպետք է մո­ ռա­նալ Թուր­քիա­յի խորհր­դա­րա­նում ներ­կա­յաց­ված քրդա­կան «Խա­ղա­ղու­թյուն և ժո­ղովր­դա­վա­րու­ թյուն» կու­սակ­ցու­թյան (BDP) մա­սին: Թուր­քա­կան մա­մու­լը, չնչին բա­ ցա­ռու­թյուն­նե­րով, BDP-ն ներ­կա­ յաց­նում է որ­պես ա­հա­բեկ­չա­կան խմբա­ վո­ րում, այլ ոչ թե քա­ ղա­ քա­կան կու­սակ­ցու­թյուն: BDP-ն մինչ օրս պնդում է, որ այլևս քրդե­րին հա­վա­սար քա­ ղա­քա­ցիա­կան կար­գա­վի­ճակ «շնոր­հե­լը» բա­վա­րար չի լի­նե­լու: Ըստ Դե­միր­թա­շի՝ այ­սօր քրդե­ րի մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը ցան­կա­ նում է ա­ռան­ձին պե­տու­թյան իշ­ խա­նու­թյան տակ ապ­րել, քա­նի որ նրանք, եր­կար տա­րի­ներ ապ­ րե­լով Թուր­քիա­յում, հա­սել են այն գի­տակ­ցու­թյան, որ թուր­քա­ կան պե­տու­թյու­նը պատ­կա­նում է միայն թուրք ազ­ գին, իսկ յու­ րա­քանչ­յուր պե­տա­կան կա­ռույ­ցի հե­տաքրք­րու­թյուն­նե­րի կենտ­րո­ նում ըն­կած է միայն թուրք ազ­գի շա­հե­րի պաշտ­պա­նու­թյու­նը: Դե­միր­թա­շը պնդում է, որ քուրդ ժո­ղովր­դի հա­մար այլևս ա­նըն­ դու­նե­լի է թուր­քա­կան կա­ռա­վա­ րու­թյան կող­մից ղե­կա­վար­վե­լը: Ն­րանք, կողմ լի­նե­լով ան­կա­խու­ թյա­նը, ըն­դու­նում են, որ կա­րող են բա­վա­րար­վել նաև ինք­նա­ վա­րու­թյամբ: Իսկ այն հար­ցին, թե ինք­նա­վա­րու­թյուն ինչ­պես են նա­խա­տե­սում ձեռք բե­րել, հի­ շեց­նում են հան­րաք­վեի մի­ջո­ցով ազ­գե­րի ինք­նո­րոշ­ման ի­րա­վուն­ քը և ա­վե­լաց­նում. «Լավ կլի­նի ար­յուն չթափ­վի, և հար­ցը լուծ­վի

խա­ղա­ղու­թյամբ»: Կա­րե­լի է են­ թադ­ րել, որ ակ­ նարկ­ վում է նաև քուրդ ժո­ղովր­դի կող­մից զին­ված պայ­քա­րը շա­րու­նա­կե­լու հա­վա­ նա­կա­նու­թյան մա­սին: Բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի գոր­ծըն­ թա­ցին հետևող հե­տա­զո­տող լրագ­րող­նե­րի տե­ղե­կու­թյուն­նե­ րի հա­մա­ձայն՝ Ա­փո­յի հետ տե­ ղի ու­նե­ցած հան­դի­պում ­ն ե­րի ժա­մա­նակ որևէ պայ­մա­նա­վոր­ վա­ծու­թյուն ձեռք չի բեր­վել ան­ կախ Քրդս­տա­նի ստեղծ­ման կամ այ­լընտ­րան­քա­յին դաշ­նա­ յին կա­ռա­վար­ման վե­րա­բեր­յալ: Հետևա­բար՝ Թուր­քիա­յի ներ­կա սահ­ման­նե­րից ներս ոչ մի վար­ չա­տա­րած­քա­յին և կա­ռա­վար­ ման փո­փո­խու­թյան մա­սին պայ­ մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն տե­ղի չի ու­նե­նում: Այս ա­ռու­մով ու­շագ­ րավ է բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի ժա­ մա­նակ Ա­փո­յի կող­մից հնչեց­ված «ազ­գա­յին պե­տու­թյուն չեմ ու­ զում» հա­վաս­տիա­ցու­մը: Ա­ռա­ջի­կա­յում Թուր­քիա­յում սպաս­վում են սահ­մա­նադ­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­ներ, ո­րոնց շրջա­ նա­կում կա­րող է փո­փո­խու­թյան են­թարկ­վել «թուր­քի» կոն­ցեպ­ ցիան, և այն կստա­նա նոր ա­նուն՝ «Թուր­քիա­յի Հան­րա­պե­տու­թյան քա­ղա­քա­ցի», այլևս չի օգ­տա­ գործ­վի «թուրք ազգ» եզ­րույ­թը, և նույ­նիսկ թուր­քե­րե­նը կդա­դա­ րի միակ պե­տա­կան լե­զուն լի­նե­

Հոր­դա­նա­նը պատ­րաստ­վում է գար­նա­նը Հոր­դա­նա­նի թա­գա­վոր Աբ­դալ­ լահ 2-րդը խոս­տա­ցել է երկ­րում խորհր­դա­րա­նա­կան բա­րե­փո­ խում ­ն եր ի­րա­կա­նաց­նել։ Փետր­ վա­րի 10-ին նա բա­ցել է վեր­ջերս ընտր­ված խորհր­դա­րա­նի ա­ռա­ ջին նիս­տը։ Միա­պե­տը հայ­տա­ րա­ րել է նաև, որ օ­ րենս­ դիր իշ­ խա­նու­թյու­նը երկ­րում պետք է ա­վե­լի ներ­կա­յա­ցուց­չա­կան լի­նի։

Աբ­դալ­լահ 2-րդը նո­րըն­տիր խորհր­դա­րան ուղղ­վե­լիս, 10 փետր­վարի, 2013թ.։

Հոր­դա­նա­նում անց­յալ ա­միս տե­ ղի ու­նե­ցած խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րը իս­լա­միստ­նե­ րը բոյ­կո­տել էին՝ հա­մա­րե­լով, որ ընտ­րա­կան գոր­ծող օ­րենսդ­րու­ թյու­ նը խախ­ տում է խո­ շոր քա­ ղաք­նե­րում ընտ­րող­նե­րի ի­րա­ վունք­նե­րը։ Իս­լա­միստ­նե­րը հույս ու­ նեին հենց այս­ տեղ էլ ստա­ նալ ա­մե­նա­մեծ ա­ջակ­ցու­թյու­նը։ «Ընտ­րու­թյուն­ներն ի­րա­կա­նաց­ վել են ըստ օ­րենսդ­րու­թյան, ո­րը չի կա­րե­լի ան­վա­նել ի­դեա­լա­կան։ Այ­

media.thestate.com

Թա­գա­վորն իս­լա­միստ­նե­րին քա­ղա­քա­կան բա­րե­փո­խում­ն եր է խոս­տա­ցել

դու­հան­դերձ, այն մեզ թույլ տվեց հաս­նել ազ­գա­յին ո­րո­շա­կի կոն­ սեն­սու­սի։ Միա­ժա­մա­նակ, ես կոչ եմ ա­նում վե­րա­նա­յել օ­րենսդ­րու­ թյու­նը և ընտ­րա­կան հա­մա­կար­գը, որ­պես­զի հան­րա­յին հա­մա­ձայ­նու­ թյու­նը դառ­նա է՛լ ա­վե­լի ա­մուր, տար­բեր խա­վե­րի ներ­կա­յաց­վա­ ծու­թյու­նը՝ է՛լ ա­վե­լի հա­մա­մաս­նա­ կան, որ­պես­զի կու­սակ­ցու­թյուն­ նե­րը կա­րո­ղա­նան մրցակ­ցել և ձևա­վո­րել մե­ծա­մաս­նու­թյան կա­

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

ռա­վա­րու­թյուն»,– ա­սել է թա­գա­ վոր Աբ­դալ­լահ 2-րդը նո­րըն­տիր խորհր­դա­րա­նի ա­ռա­ջին նիս­տում։ Անց­յալ տա­րի Հոր­դա­նա­նի թա­ գա­վո­րը սահ­մա­նադ­րա­կան բա­ րե­փո­խում էր նա­խա­ձեռ­նել՝ իշ­ խա­նա­կան լիա­զո­րու­թյուն­նե­ րը կի­սե­լով խորհր­դա­րա­նի հետ։ Փո­փո­խու­թյուն­նե­րի Աբ­դալ­լահ 2-րդը գնա­ցել էր եր­կի­րը հա­մա­ կած բո­ղո­քի ա­լի­քից հե­տո։ Ակ­ ցիա­նե­րի մաս­նա­կից­նե­րը իշ­խա­ նու­թյուն­նե­րին մե­ղադ­րում էին կո­ռուպ­ցիա­յի մեջ։  n

Հաշ­վի առ­նե­լով Թուր­քիա­յի ստե­ րի և մեղ­քե­րի վրա կա­ռուց­ված անց­յա­լը՝ միամ­ տու­թյուն կլի­նի «Օ­րա­կարգ»-ի ար­խի­վից

Կու­սակ­ցու­թյան փոխ­ղե­կա­վար Սե­լա­հա­թին Դե­միր­թա­շը ինչ­քան էլ փոր­ձի թաքց­նել այս բա­նակ­ ցու­թյուն­նե­րի ըն­թաց­քում կա­ ռա­վա­րու­թյան կող­մից ի­րենց հաշ­վի չառ­նե­լը և, հետևա­բար, ի­րենց ակ­տիվ դե­րի բա­ցա­կա­յու­ թյու­նը, ակն­հայտ է, որ վե­րո­հիշ­ յալ հան­գա­ման­քը չա­փա­զանց ան­հանգս­տաց­նում է նրան: Երբ նրան հի­շեց­վում են Օ­ջա­լա­նի և MIT-ի հան­դի­պում ­ն ե­րը և ի­րենց՝ որ­պես կու­սակ­ցու­թյուն, դրանց ան­մասն մնա­լը, նա, չըն­դու­նե­ լով բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի գոր­ ծըն­թա­ցից դուրս մղված լի­նե­լու մե­ղադ­րանք­նե­րը, պնդում է, որ կող­մերն ա­մե նևին էլ մտա­դիր չեն ի­ րենց ան­ տե­ սել, իսկ կու­ սակ­ցու­թյունն իր հեր­թին մտա­ ծում է, թե ին­չով կա­րող է օգ­նել գոր­ծըն­թա­ցին: Ս­խալ­ված չենք լի­նի, ե­թե նշենք, որ BDP-ն հա­սա­րա­կու­ թյու­նը հաշ­տեց­ման նա­խա­պատ­ րաս­ տե­ լու գոր­ ծում մեծ դեր է խա­ղում, սա­կայն BDP-ն ի­րա­կա­ նում նա­խա­պատ­րաս­տում է ոչ այն­քան քուրդ ժո­ղովր­դին, որ­ քան թուրք հա­սա­րա­կու­թյա­նը: Գու­ ցե դա է պատ­ ճառ լի­ նում, որ պե­տա­կան օ­ղակ­նե­րից հե­ ռուս­տա­տե­սու­թյուն­նե­րին կար­ ծես ար­գե­լում են BDP-ի ան­դամ­ նե­րին խոսք տալ քա­ղա­քա­կան քննար­կում ­ն ե­րի ծրագ­րե­րում:

լուց: Դ­րանց ի­րա­կա­նաց­ման պա­ րա­գա­յում քրդե­րը չեն սահ­մա­նա­ փակ­վի Թուր­քիա­յի տա­րած­քի մեկ յո­թե­րոր­դով, այլ կդառ­նան տա­ րա­ծաշր­ջա­նի հա­մար ա­մե­նա­մեծ կարևո­րու­թյուն ու­նե­ցող երկ­րի «ա­զատ, ի­րա­վա­հա­վա­սար և ան­ զեն քա­ղա­քա­ցի­ներ»: Ն­մա­նա­տիպ բա­րե­փո­խում ­ն ե­րի արդ­յուն­քում Թուր­քիան իս­կա­պես կդառ­նա այն պե­տու­թյու­նը, որ­տեղ քրդե­րը և մ ­ն ա­ցած փոք­րա­մաս­նու­թյուն­նե­ րը կկա­րո­ղա­նան, բա­ցի շնչե­լուց, բա­ռի բուն ի­մաս­տով՝ ապ­րել, սա­ կայն հաշ­վի առ­նե­լով Թուր­քիա­ յի ստե­րի և մեղ­քե­րի վրա կա­ռուց­ ված անց­յա­լը՝ գու­ցե միամ­տու­ թյուն կլի­ նի հա­ վա­ տալ, որ նման

հա­վա­տալ, որ բա­րե­փո­խում ­ն ե­րի ի­րա­կա­նա­ցու­մը նպա­տակ ու­նի լու­ծել քրդա­կան հար­ցը կամ ձևա­ վո­րել ժո­ղովր­դա­ վա­րա­կան եր­կիր:

բա­րե­փո­խում ­ն ե­րի ի­րա­կա­նաց­ման դի­նա­մի­կան նպա­տակ ու­նի լու­ծել քրդա­կան հար­ցը կամ ձևա­վո­րել ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան եր­կիր: Վեր­ջի­վեր­ջո, չպետք է մո­ռա­ նալ վար­չա­պետ Էր­դո­ղա­նի կու­ սակ­ցու­թյունը և եր­կիր ղե­կա­ վա­րե­լու ո­ճը և քե­մա­լիս­տա­կան Թուր­քիա­յում քա­րա­ցած սահ­ ման­նե­րը և օ­րի­նա­չա­փու­թյու­նե­ րը կոր­ծա­նե­լու ու Թուր­քիա­յում նրա շնոր­հիվ տե­ղի ու­նե­ցած փո­ փո­խու­թյուն­նե­րին նաև իր անձ­ նա­կան սահ­մա­նադ­րու­թյունն ա­վե­լաց­նե­լու ձգտու­մը, ո­րի հա­ մար նրան հույժ անհ­ րա­ ժեշտ է քրդե­րի ա­ջակ­ցու­թյու­նը:  n Ա­լին Օ­զին­յան

Պա­պը թող­նում է Հ­ռո­մը Բե­նե­դիկ­տոս 16-րդը փետր­վա­րի 28-ին կլքի պա­պա­կան ա­թո­ռը Հ­ռո­մի պապ Բե­նե­դիկ­տոս 16-րդը պատ­րաստ­վում է հրա­ժա­րա­ կան տալ։ Նա պա­պա­կան ա­թո­ռը կթող­նի փետր­վա­րի 28-ին։ Հայ­ տա­րա­րու­թյու­նը Պապն ան­ձամբ է ա­րել՝ ե­լույթ ու­նե­նա­լով Օտ­ րան­տո­յի նա­հա­տակ­նե­րի սրբաց­ման ա­րա­րո­ղու­թյա­նը։ Նա իր ո­րո­շու­մը բա­ցատ­րել է ա­ռող­ջա­կան վի­ճա­կի վատ­թա­րաց­ մամբ։ Հ­ռո­մի պա­պը հայ­տա­րա­րել է, որ զա­ռամ­յալ տա­րի­քի պատ­ճա­ ռով չու­նի ե­կե­ղե­ցին ղե­կա­վա­րե­լու բա­վա­րար ուժ։ «Լիո­վին գի­տակ­ցե­ լով այս քայ­լի ամ­բողջ լրջու­թյու­նը՝ ես ինք­նա­կամ հայ­տա­րա­րում եմ, որ հրա­ժար­վում եմ Հ­ռո­մի ե­պիս­կո­ պո­սի, Սուրբ Պետ­րո­սի ժա­ռան­գոր­ դի տիտ­ղո­սից»,– հայ­տա­րա­րել է Բե­նե­դիկ­տոս 16-րդը։ Պա­պը նշել է, որ ցան­կա­նում է շա­րու­նա­կել ե­կե­ ղե­ցա­կան ծա­ռա­յու­թյու­նը։ Բե­նե­դիկ­տոս 16-րդի ո­րո­շումն անս­պա­սե­լի է ե­ղել բո­լո­րի, այդ թվում՝ ե­կե­ղե­ցու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ նե­րի հա­մար։ Հ­ռո­մի պա­պը ինք­նա­ կամ հրա­ժա­րա­կա­նի մա­սին վեր­ ջին ան­գամ հայ­տա­րա­րել է մոտ 500 տա­ րի ա­ ռաջ. 1415թ. գա­ հից հրա­ժար­վել է Գ­րի­գո­րիոս 12-րդը կա­թո­լիկ ե­կե­ղե­ցու պա­ռակտ­ման պատ­ճա­ռով։

Ծա­գու­մով գեր­մա­նա­ցի Յո­զեֆ Ռատ­ցին­գե­րը, նույն ին­քը՝ Բե­նե­ դիկ­տոս 16-րդը, Հ­ռո­մի կա­թո­լիկ ե­կե­ղե­ցին գլխա­վո­րում է 2005թ. ապ­րի­լից՝ 78 տա­րե­կա­նում դառ­ նա­լով Հ­ռո­մի 265-րդ Պա­պը։ Ներ­ կա­յում նա 85 տա­րե­կան է և Հ­ռո­մի կա­թո­լիկ ե­կե­ղե­ցու պատ­մու­թյան մեջ ա­մե­նա­տա­րեց Պա­պե­րից։ Ն­րա ղե­կա­վար­ման շրջա­նում Կա­թո­ լիկ ե­կե­ղե­ցին հայտն­վել է մի շարք սկան­դալ­նե­րի կենտ­րո­նում՝ սկսած քա­հա­նա­նե­րի՝ ման­կապղ­ծու­թյան մեջ զանգ­վա­ծա­յին մե­ղադ­րանք­նե­ րից, մինչև կո­ռուպ­ցիա։ Վա­տի­կա­նի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Ֆե­ դե­րի­կո Լոմ­բար­դին հայ­տա­րա­ րել է, որ Հ­ռո­մի կա­թո­լիկ ե­կե­ղե­ցու նոր ա­ռաջ­նորդ ընտ­րե­լու հա­մար կար­դի­նալ­նե­րի ժո­ղով կհրա­վիր­ վի մար­տի սկզբին։ Այն կգու­մար­վի եր­կու շա­բաթ, և կա­վարտ­վի մինչև մար­տի 31-ը՝ կա­թո­լիկ օ­րա­ցույ­ցով Սուրբ հա­րու­թյան տո­նը։  n


| № 16 (256), երեքշաբթի, փետրվարի 12, 2013 թ.

8 | Մշակույթ

Էքստ­րե­մալ ֆիլմ էքստ­րե­մալ պայ­ման­նե­րում «Ալ­պի­նիս­տի» նկա­րա­հա­նում­ն ե­րը Գե­ղա­մա լեռ­նե­րում են՝ ծո­վի մա­կար­դա­կից 2300 մետր բարձ­րու­թյան վրա

Մի քա­նի տա­րի է, ինչ ռու­սաս­տան­յան «Բերգ սաունդ» ըն­կե­րու­ թյունն աշ­խա­տում է հայ կի­նո­գոր­ծիչ­նե­րի հետ։ Կի­նոս­տու­դիան մաս­նա­գի­տա­նում է հիմ ­ն ա­կա­նում հե­ռուս­տաար­տադ­րան­քի շու­ կա­յում, թեև պրոդ­յու­սեր­նե­րը ո­րո­շել են ևս մեկ քայլ կա­տա­րել ու ստեղ­ծել լիա­մետ­րաժ գե­ղար­վես­տա­կան ֆիլմ: Ն­կա­րա­հա­նում­ նե­րը նրանք վստա­հել են դե­րա­սան և ռե­ժի­սոր Ար­շա­լույս Հա­ րու­թյուն­յա­նին, օ­պե­րա­տո­րը Սու­րեն Թադևոս­յանն է, բե­մադ­րող նկա­րի­չը՝ Մի­կա Վա­թին­յա­նը։

«Ալ­պի­նիս­տի» նկա­րա­հա­նում ­ն ե­ րը Գե­ղա­մա լեռ­ նե­րում են՝ ծո­վի մա­կար­դա­կից 2300 մետր բարձ­ րութ­յան վրա:

շատ է հե­ ��աքրք­ րել: «Խորհր­ դա­յին տա­րի­նե­րին ե­ղել են ֆիլ­ մեր ալ­պի­նիզ­մի մա­սին, սա­կայն դրա­նից հե­տո ո­չինչ չի ար­վել։ Հե­տաքր­քիր է, ռո­ման­տիկ, ես նման բան եր­ բեք չեմ փոր­ ձել: Այս պա­ հին դա­ ժան պայ­ քար է կի­նոն­կա­րի կա­յաց­ման հա­մար, քա­նի որ անհ­րա­ժեշտ է հասց­նել նկա­րա­հա­նում ­ն ե­րը: Հա­րավ­ ցի­ներն ա­վե­լի քիչ են լար­վում, ի­ րար չեն անց­ նում, ին­ չի շնոր­ հիվ գոր­ծըն­թացն ա­վե­լի փա­ փուկ է: Ռու­սաս­տա­նում մենք սո­վոր ենք, որ երբ ժա­մա­նա­կա­ ցույ­ցից հետ ենք ընկ­նում, լար­ վա­ծու­թյու­նը պար­զա­պես սար­ սա­փե­լի է դառ­նում՝ ընդ­հուպ մինչև գո­ռոց­ներ: Այս­տեղ ա­վե­ լի հան­գիստ է: Եր­բեմն էլ շա՜տ հան­գիստ՝ ին­չու շտա­պել, ա­մե ն ինչ կհասց­ նենք: Ինչ­ պես մեր հրա­շա­լի ռե­ժի­սորն է ա­սում՝ ա­ մե ն ինչ լավ է լի­ նե­ լու: Այդ ար­տա­հայ­տու­թյու­նը երևի մեր ֆիլ­մի կար­գա­խոսն է: Ի­հար­ կե, մենք եր­բեմն ան­հանգս­տա­

Ազատ Գևորգյան/«Օրակարգ»

ներ, կո­րած ա­դա­մանդ­ներ, սպա­ նու­թյուն­ներ, կռվի տե­սա­րան­ ներ, մի խոս­քով՝ ար­կա­ծա­յին մար­տա­ֆիլ­մի ժան­րին բնո­րոշ մի շարք տար­րեր։ Գլ­խա­վոր դե­րե­րում հայտ­նի ռուս դե­րա­սան­ներ են՝ Դ­միտ­ րի Կ­լե­պաց­կի, Ա­լեք­սանդր Նո­ սիկ, Նա­տալ­յա Գ­րո­մուշ­կի­նա, Նա­տալ­յա Բար­դո և Դա­վիթ Կա­ ցա­րա­վա: Ֆիլ­մի ն մաս­նակ­ ցում է նաև պրո­ ֆե­ սիո­ նալ ալ­ պի­նիստ­նե­րի խումբ, ո­րը, բա­ ցի դե­րա­սան­նե­րին պատ­րաս­ տե­լուց, նրանց փո­խա­րի­նում է դրվագ­նե­րում: Ար­ շա­ լույսն ա­ սում է, որ մար­ տա­ֆիլմ նկա­րե­լը յու­րա­հա­տուկ գոր­ ծըն­ թաց է. «Մեզ մոտ ա­ մե ն ինչ այլ կերպ է լի­նում՝ աշ­խար­ հում վա­ղուց գո­յու­թյուն ու­նեն մշակ­ված մե­խա­նիզմ ­ն եր, մե­ թոդ­ներ և են­թա­կա­ռույց­ներ՝ զա­ նա­զան ժան­րե­րում աշ­խա­տե­լու հա­մար, բայց մենք ա­մե ն ան­գամ նո­րից հե­ծա­նիվ ենք հայտ­նա­ գոր­ծում»: Ըստ ռե­ժի­սո­րի՝ գրե­ թե բո­լոր տե­սա­րան­նե­րում ի­րենք ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան մտքի թռիչ­ քով են ստիպ­ված լի­նում հաս­նել զա­նա­զան է­ֆեկտ­ներ ստա­նա­լու հնա­րա­վո­րու­թյա­նը։ Ռուս դե­րա­սան Ա­լեք­սանդր Նո­սի­կի հա­մար այս նկա­րա­հա­ նում ­ն ե­րը սո­վո­րա­կան են, քա­նի որ նա ա­ ռա­ ջին ան­ գամ չէ էքշն ժան­րում աշ­խա­տում: Դե­րա­ սանն ա­սում է, որ թե­ման նրան

նում ենք, քա­ նի որ այլ ռիթ­ մի ենք սո­վոր, մյուս կող­մից էլ՝ շատ շնոր­հա­կալ ենք նկա­րա­հա­ նող խմբին, որ չկան ա­ նա­ խոր­ ժու­թյուն­ներ։ Դա շատ լավ է»,– ա­սում է Նո­սի­կը: Ն­կա­րա­հա­նում ­ն ե­րը Գե­ղա­մա լեռ­նե­րում են՝ ծո­վի մա­կար­դա­կից 2300 մետր բարձ­ րու­ թյան վրա:

Դր­վագ­նե­րի նկա­րա­հա­նու­մը եր­ բեմն մի ամ­բողջ օր է պա­հան­ջում ու շատ կա­լո­րիա­ներ՝ սառ­ցե քա­ մուն դի­մա­կա­յե­լու հա­մար: Ֆիլ­մը կի­սով չափ պատ­րաստ է։ Իսկ թե ինչ կստաց­վի վեր­ջում, չի կա­րող կան­խա­տե­սել ոչ ոք՝ ռե­ժի­սո­րից բա­ցի, ի­հար­կե։  n Մա­րիա Հով­սեփ­յան

Քա­րե մղձա­վանջ Ռա­գըփ Զա­րա­քո­լուն Այ­լիս­լիին Ադր­բե­ջա­նի խիղճ է ան­վա­նել Թուրք հայտ­նի ի­րա­վա­պաշտ­պան, հրա­տա­րա­կիչ ու լրագ­րող Ռա­գըփ Զա­րա­քո­լուն «Հ­րա­տապ կոչ. տեր կանգ­նենք Ադր­բե­ջա­ նի խղճին» վեր­տա­ռու­թյամբ հոդ­ված է հրա­պա­րա­կել՝ նվիր­ված ադր­բե­ջան­ցի գրող Աք­րամ Այ­լիս­լիին։ Նա Ադր­բե­ջա­նում ապ­րող հա­յե­րի և ն­րանց դեմ ի­րա­կա­նաց­ված բռնու­թյուն­նե­րի մա­սին պատ­մող «Քա­րե ե­րազ­ներ» գրքի պատ­ճա­ռով զրկվել է Ադր­բե­ ջա­նի «Ժո­ղովր­դա­կան գրող» կո­չու­մից:

coollib.net

Ար­շա­լույս Հա­րու­թյուն­յա­նի կար­ ծի­քով՝ վստա­հու­թյան պատ­ճա­ռը մեր խառն­ վածքն է: «Ռուս­ ներն ա­ վե­ լի սառն են, մենք՝ ջերմ: Ն­ րանց դուր է գա­ լիս մեր աշ­ խար­հա­յաց­քը, բա­ցի այդ՝ մենք լիո­վին ենք նվիր­վում աշ­խա­ տան­քին։ Կար­ծում եմ՝ շատ լավ հնա­րա­վո­րու­թյուն է հայ կի­նո­ գոր­ծիչ­նե­րի հա­մար, հատ­կա­պես ե­րի­տա­սարդ, քա­նի որ աշ­խա­ տել է պետք՝ աշ­խա­տել և սո­վո­ րել։ Այս ֆիլ­մե­րը մեզ նման հնա­ րա­վո­րու­թյուն են ըն­ձե­ռում»,– ա­սում է ռե­ժի­սո­րը: Ար­շա­լույս Հա­րու­թյուն­յա­նը Կա­մե­րա­յին թատ­րո­նի դե­րա­ սան է: Եր­ կու տա­ րի ա­ ռաջ նա նկա­րա­հա­նեց իր ա­ռա­ջին ֆիլ­մը՝ «Թա­փա­ռում» ռոք օ­պե­րան: Հա­ մա­կարգ­չա­յին գրա­ֆի­կա­յով լի ե­րաժշ­տա­կան այս ֆիլ­մը իս­կա­ կան փոր­ձու­թյուն էր Ար­շա­լույ­սի հա­մար: Ռե­ժի­սորն ա­սում է, որ գի­տակ­ցե­լով թե­րու­թյուն­նե­րը՝ այ­նո­ւա­մե ­նայ­նիվ գոհ է ֆիլ­մից: Հա­ջոր­դը «Հո­բել­յա­նա­կան հա­ ճա­խորդն» էր: «Ե­րեք ֆիլ­մերն էլ բա­ցար­ձակ տար­բեր ժան­րե­րում են, և սա ա­մե ն ան­գամ նոր փոր­ ձու­թյուն է ինձ հա­մար. բայց շատ հե­տաքր­քիր է»,– խոս­տո­վա­նում է ռե­ժի­սո­րը: «Ալ­պի­նիստ» աշ­խա­տան­քա­ յին ան­վա­նու­մով ֆիլ­մը խի­զախ լեռ­նագ­նաց­նե­րի մա­սին է, ո­րոնք լեռ­նե­րում հան­դի­պում են ա­վա­ զա­կախմ­բի հետ: Հե­տապն­դում­

«Քա­րե ե­րազ­նե­ րի» ռու­սա­կան հրա­տա­րա­կու­ թյան շա­պի­կը։

Զա­րա­քո­լուն հոդ­վա­ծում ներ­կա­ յաց­նում է Այ­լիս­լիի ան­ցած ու­ղին։ Անդ­րա­դառ­նա­լով «Քա­րե ե­րազ­ նե­րին»՝ թուրք ի­րա­վա­պաշտ­պա­նը գրում է, թե ինչ հե­տապն­դում ­ն ե­րի ու հա­լա­ծանք­նե­րի է են­թարկ­վում մտա­վո­րա­կանն Ադր­բե­ջա­նում: Այ­ նու­հետ Այ­լիս­լիի շուրջ ստեղծ­ված դրու­թյու­նը Զա­րա­քո­լուն հա­մե­մա­ տում է Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վի ըն­դու­ նե­լու­թյան և հե­րո­սաց­ման հետ: «Ադր­բե­ջա­նի պա­տի­վը մահ­վան սպառ­ նա­ լի­ քի տակ է»,– գրում է թուրք հրա­տա­րա­կի­չը։ «Ռու­սաս­տանն ու արևմտ­յան երկր­նե­րը Այ­լիս­լիին խոս­տա­նում են ա­պաս­տան տրա­մադ­րել։ Այ­ լիս­լին, ար­ժա­նա­պա­տիվ կեց­վածք դրսևո­րե­լով, ա­սում է, որ Ադր­բե­ ջանն իր հայ­րե­նիքն է, և ին­քը չի հե­ռա­նա­լու»,– նշում է Զա­րա­քո­լուն:

Զա­րա­քո­լուն մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյա­նը, Թուր­քիա­յի և Ադր­բե­ջա­նի դե­մոկ­րա­տա­կան շրջան­նե­րին կոչ է ա­նում ի­րենց զո­րակ­ցու­թյու­նը հայտ­նել Այ­լիս­ լիին, որ նա չար­ժա­նա­նա Հ­րանտ Դին­քի ճա­կա­տագ­րին: Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գահ Իլ­համ Ա­լիևը Աք­րամ Այ­լիս­լիին «Ժո­ ղովր­դա­կան գրող» կո­չու­մից և նա­խա­գա­հի կող­մից հատ­կաց­ վող անձ­նա­կան թո­շա­կից զրկե­ լու մա­սին հրա­մա­նա­գիր է ստո­ րագ­րել նա­խօ­րեին: Ըստ Ա­լիևի՝ գրո­ղը չա­րա­շա­հել է իր նկատ­ մամբ բարձր վստա­հու­թյու­նը և վեր­ջին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­ րում Ադր­բե­ջա­նի մա­սին ի­րո­ղու­ թյուն­նե­րը ներ­կա­յաց­րել ադր­ բե­ջան­ցի գրո­ղի հա­մար ոչ հա­ րիր ձևով: Այ­լիս­լին մե­ղադր­վել

է «ադր­բե­ջան­ցի ժո­ղովր­դի ոչ մար­դա­սի­րա­կան կեր­պար կեր­ տե­լու, հա­մա­մարդ­կա­յին ար­ ժեք­նե­րի դեմ գոր­ծո­ղու­թյուն­ ներ ի­րա­կա­նաց­նե­լու, հայ-ադր­ բե­ջա­նա­կան հա­կա­մար­տու­թյան էու­թյու­նը կեղ­ծե­լու, Ադր­բե­ջա­նի վեր­ջին շրջա­նի պատ­մու­թյու­նը խե­ղա­թյու­րե­լու մեջ»։ Այ­լիս­լիի՝ ռու­սա­կան «Դ­րուժ­ բա նա­րո­դով» գրա­կան հան­ դե­սում հրա­պա­րակ­ված «Քա­րե ե­րազ­ներ» վի­պա­կը մեծ աղ­մուկ է բարձ­րաց­րել ինչ­պես Ադր­բե­ ջա­նում և Հա­յաս­տա­նում, այն­ պես էլ ամ­բողջ աշ­խար­հում: Գր­ քում զու­գա­հեռ­ներ են տար­վում Ա­գու­լի­սում 1919թ. հա­յե­րի նկատ­ մամբ ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի կի­րա­ ռած բռնու­թյուն­նե­րի և դա­րա­ վեր­ջի՝ Սում­գա­յիթի և Բաք­վի ջար­դե­րի միջև: Ա­գու­լիս­ցի հե­ղի­ նա­կը (Այ­լի­սը Ա­գու­լի­սի թուր­քա­ կան տար­բե­րակն է) ներ­կա­յաց­ նում է Ա­գու­լի­սի հա­յե­րի կյան­ քը և գիր­քը նվի­րում իր հայ հա­ մերկ­րա­ցի­նե­րի հի­շա­տա­կին։  n Պատ­րաս­տեց Ս­տել­լա Մեհ­րա­բեկ­յա­նը


Orakarg Business Daily