Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

| № 10 (250), հինգշաբթի, հունվարի 31, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Ին­չու է վա­րուն­գը ծուռ բուս­նում խմբագրական

էջ 2 ›››

Ին­չո՞վ ենք վատ իս­պա­նա­կան Գա­լի­ցիա­յից Հայկ Խա­նում­յան, տե­սա­կետ

օ ր ա թ ե ր թ

Խո­շոր­ներն ա­վե­լաց­նում են մաս­նակ­ցայ­նու­թյու­նը

Կ­դառ­նա՞ն արդ­յոք «տեխ­նի­կա­կան»

ՊԵԿ-ը հրա­պա­րա­կել է 2012թ. 1000 խո­շոր հարկ վճա­րող­նե­րի ցան­կը

էջ 2 ›››

2013. կանխա­ տեսումներ և լուծումներ

ժի­ նը 24,8% է, 300 խո­ շոր հար­կա­տու­նե­րի դեպ­քում՝ 24,5%։ 1000 խո­ շոր հարկ վճա­րող­նե­րն ա­պա­հո­վել են պետբ­յու­ջե մուտ­քագր­ված ֌210,32  մլրդ­ ուղ­ղա­կի հար­ կե­րի 65,8%-ը։

«Հա­յաս­տա­նում նա­խա­գա­ հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րը նախ­քան ընտ­րար­շա­վի մեկ­ նարկն ան­վան­վե­ցին «տեխ­ նի­կա­կան»: Այս­պի­սի գնա­ հա­տա­կա­նի պատ­ճառ դար­ ձավ խորհր­դա­րա­նա­կան մի քա­նի կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի հրա­ժա­րու­մը թեկ­նա­ծու­ներ ա­ռա­ջադ­րե­լուց, մաս­նա­վո­ րա­պես՝ ա­ռա­ջին նա­խա­ գահ Լևոն Տեր-­Պետ­րոս­յա­ նի՝ ա­ռա­ջադր­վե­լու ցան­ կու­թյան բա­ցա­կա­յու­թյու­նը։ Կենտ­րո­նա­կան ընտ­րա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վը գրան­ցեց ութ թեկ­նա­ծու­թյուն»,– գրում է հոդ­վա­ծա­գի­րը և շա­րու­ նա­կում, թե ընտ­րար­շա­վի ա­ռա­ջին իսկ օ­րե­րից պարզ դար­ ձավ, որ այն կա­ րող է երկ­րի պատ­մու­թյան մեջ մտել որ­պես ա­ռա­վել էքս­ ցենտ­րիկ ընտ­րար­շա­վը։ BBC-ի թղթա­կի­ցը մեջ­ բե­րում է փոր­ձա­գետ­նե­ րի գնա­հա­տա­կան­նե­րը, որ նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րի գլխա­վոր թե­ ման հենց ընտ­րու­թյուն­ ներն են։ «Հա­յաս­տանն այս ա­ռու­մով բա­ցա­ռու­թյուն չէ. հետ­խորհր­դա­յին երկր­նե­ րում ընտ­րար­շա­վի ըն­թաց­ քում քննարկ­ման և բա­նա­ վե­ճե­րի հիմ ­ն ա­կան ա­ռար­ կա դառ­նում են թեկ­նա­ծու­

էջ 4 ›››

էջ 7 ›››

Հ­րա­ժար­վել հայ-թուր­քա­ կան ար­ձա­նագ­րու­թյուն­ նե­րից, կողմ­ն ո­րոշ­վել՝ Եվ­րո­պա­կա՞ն, թե՞ Եվ­րա­ սիա­կան միու­թյուն էջ 3 ›››

Ձեռք­նե­րը Գո­րի­սին էլ հա­սավ Գոր­ծա­դի­րը Հա­յաս­տա­ նում ևս մեկ զբո­սաշր­ջա­ յին կենտ­րոն է ծրագ­րում էջ 4 ›››

Քն­նար­կում ենք սուբ­սի­դա­վո­րել ար­տա­հա­նող­ նե­րի տո­կո­ սադ­րույք­նե­րը Հարցազրույց Հայկ Միր­զո­յա­նի հետ էջ 5 ›››

Արդ­յոք պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մը հաղ­թո՞ւմ է էջ 6 ›››

«Օրակարգ»-ի արխիվից

2012թ. Հա­յաս­տա­նի թիվ մեկ հար­կա­տուն, ինչ­պես և 2011-ին, «Զան­գե­զու­րի պղնձա­մո­լիբ­դե­նա­յին կոմ­բի­նատն» է։

Ան­ցած տա­րի 1000 խո­շոր հար­կա­տու­նե­րը պետբ­յու­ջե են վճա­ րել ֌558,5 մլրդ­ -ի հար­ կեր, ին­ չը 2011թ. հա­ մե­ մատ ա­վե­լի է ֌75 մլրդ­-ով կամ 15,5%-ով։ Ն­րանց բա­ ժին է ըն­ կել հար­ կա­ յին մուտ­ քե­ րի 77,1%-ը, այն դեպ­ քում, երբ 2011թ. ցու­ցա­նի­շը 76,7% էր։ Ան­ցած տա­րի ա­վե­լա­ցել է խո­շոր հար­կա­տու­նե­րի մաս­նա­բա­ժինն ընդ­հա­նուր

հար­կա­յին մուտ­քե­րում, ին­ չից, սա­ կայն, չի նվա­ զել նրանց «ստվե­րայ­նու­թյան»

աս­տի­ճա­նը։ 2012թ. պետբ­ յու­ջեի հար­կա­յին մուտ­քե­ րում ուղ­ղա­կի հար­կե­րի (ե­կամ­տա­հարկ, շա­հու­թա­ հարկ) մաս­նա­բա­ժի­նը կազ­ մել է 29%, այն դեպ­քում, երբ 1000 խո­շոր հար­կա­տու­նե­րի վճարած հար­կե­րում ուղ­ ղա­կի հար­կե­րի մաս­նա­բա­

BBC-ի ռու­սա­կան ծա­ռա­ յու­թյան թղթա­կից Մարկ Գ­րի­գոր­յա­նը հոդ­ված է հրա­պա­րա­կել Հա­յաս­տա­ նում կա­յա­նա­լիք նա­խա­ գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ նե­րի մա­սին՝ «Հա­յաս­ տան. կդառ­նա՞ն արդ­յոք նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րը «տեխ­նի­կա­ կան»» վեր­նագ­րով։

Կիզակետում

1915-ի ուր­վա­կան­նե­րը Հուն­վա­րի 29-ին Economist հան­դե­սը «1915-ի ուր­վա­ կան­ նե­ րը» (The Ghosts of 1915) խո­ րագ­ րով հոդ­ ված է հրա­պա­րա­կել, որն անդ­րա­դառ­նում է վեր­ջին ա­միս­ նե­րին Թուր­քիա­յում հա­յե­րի սպա­նու­թյան դեպ­քե­ րին: Economist-ի թղթա­կից Ամ­բե­րի Զա­մա­նի հոդ­վա­ծը կրճա­տում ­ն ե­րով ներ­կա­յաց­ված է ստորև: «Մա­րի­սա Քու­չու­քը տա­րեց հայ կին էր, ո­ րը միայ­ նակ ապ­րում էր Սա­մա­թիա­յում: Դա գե­ղա­տե­սիլ մի վայր է Ս­տամ­բու­լի մեր­ձա­կայ­քում, որ­տեղ քրիս­տոն­յա­ներն ու մու­սուլ­ման­նե­րը տա­րի­ներ շա­րու­նակ խա­ղաղ գո­յակ­ ցել են:

2012թ. դեկ­տեմ­բե­րի 28ին 85-ամ­ յա կնոջ դին հայտ­նա­բեր­վել է նրա տա­ նը: Դա­նա­կա­հար­ված Քու­ չու­ քի դիա­ կի վրա խաչ էր ար­ված: Անց­յալ շա­բաթ դի­մա­կա­ վոր մի հան­ ցա­ գործ հար­ ձա­ կում է գոր­ ծել մեկ այլ

հա­ յազ­ գի կնոջ վրա այն պա­ հին, երբ նա տուն էր մտնում: Կ­ նոջ վրա հար­ ձակ­վե­լուց և ն­րան գետ­նին գցե­լուց հե­տո հան­ցա­գոր­ ծը սկսել է ոտ­քով հար­վա­ ծել նրան: «Մորս բե­րա­նը լի էր ար­յամբ… նա օգ­նու­թյան է կան­ չել, երբ հարևան­ նե­ րը ե­ կել են, տղա­ մարդն ար­դեն փա­խուս­տի էր դի­ մել»,– ա­սել է Մա­րիամ Յե­ լե­գե­նը «Ա­կոս» թեր­թին: Վեր­ջին սպա­նու­թյու­նը տա­ րեց հայ կա­ նանց դեմ հին­գե­րորդ հան­ցա­գոր­ծու­

թյունն էր վեր­ջին հինգ ամ­ սում. նրան­ցից մե­կը կորց­ րել է աչ­ քը: Բո­ լոր դեպ­ քե­ րը տե­ղի են ու­նե­ցել Սա­մա­ թիա­յում, որ­տեղ բնակ­վում է շուրջ ութ հա­զար հայ, և որ­տեղ Հա­յոց պատ­րիար­ քա­րանն է: Տե­ղի ու­նե­ցա­ ծի վե­րա­բեր­յալ կար­ծիք­ նե­րը տար­բեր են. մի մա­սը կար­ծում է, որ սրանք կազ­ մա­կերպ­ված հան­ցա­գոր­ ծու­թյուն­ներ են ոչ մու­սուլ­ ման­նե­րի դեմ, մյուս մա­սը՝

էջ 3 ›››

Getty Images

Economist-ը՝ Թուր­քիա­յում հա­յե­րի սպա­նու­թյան դեպ­քե­րի մա­սին

«Այս դեպքերը վկայում են, թե որքան ծանր է հայ լինելը Թուրքիայում»,հայ ակտիվիստ և գիտնական Խաչիկ Մուրադյանի խոսքը մեջբերում է Economist-ը:


| № 10 (250), հինգշաբթի, հունվարի 31, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Ին­չու է վա­րուն­գը ծուռ բուս­նում Նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի նա­խընտ­րա­ կան քա­րո­զար­շա­վը տաղտ­կա­լի է: Այ­նո­ւա­մե ­նայ­նիվ, գոր­ծող նա­խա­գահ, նա­խա­գա­հի թեկ­նա­ծու Սերժ Սարգս­յա­նը հե­տաքրք­րու­թյուն է մտցնում դրա­նում: Քա­ղա­քա­ցի­նե­րի հետ հան­պատ­րաս­տից նրա հան­դի­ պում ­ն ե­րը ու­շագ­րավ, ո­րոշ դեպ­քե­րում նույ­նիսկ զա­ վեշ­տա­լի ըն­թացք են ստա­նում: Որ­քան իշ­խա­նու­թյու­նը բաց պա­հեր է ու­նե­նում հա­ ղոր­դակց­վե­լու հա­մար, այն­քան ակն­հայտ է դառ­նում, որ նա չի տի­րա­պե­տում կամ չի ըն­կա­լում Հա­յաս­տա­ նում տի­րող ա­ղե­տա­լի սո­ցիալ-տնտե­սա­կան ի­րա­վի­ ճա­կը: Քա­րո­զար­շա­վի ըն­թաց­քում իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը ա­մեն գնով փոր­ձում են քա­ղա­քա­ցի­նե­րին հա­մո­զել, որ նրանք լավ են ապ­րում, և Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­ թյու­նը սրըն­թաց զար­գա­նում է: Ի­րա­կա­նու­թյան հետ կապ չո­ւնեցող թե­զը այն­քան հա­ճախ ու շեշ­տադր­ված են դնում շրջա­նա­ռու­թյան մեջ, որ իշ­խա­նու­թյուն­ներն ի­րենք են նույ­նիսկ սկսում հա­վա­տալ ի­րենց ա­սա­ծին ու կորց­նել ի­րա­կա­նու­թյան զգա­ցո­ղու­թյունն ու ա­դեկ­ վա­տու­թյու­նը: Տ­պա­վո­րու­թյուն է, որ Սերժ Սարգս­յա­նը ի­րեն հնա­րա­վո­րինս ա­պա­հո­վագ­րել է բա­ցա­սա­կան տե­ղե­կատ­վու­թյու­նից և տ­հաճ վի­ճա­կագ­րու­թյու­նից: Երկ­րում տի­րող ի­րա­վի­ճա­կի մա­սին պե­տու­թյան ղե­կա­վա­րը պատ­կե­րա­ցում է կազ­մում իր ա­ռա­վել քան ա­պա­հով կյան­քով ապ­րող շրջա­պա­տի և կա­ ռա­վա­րու­թյան ներ­կա­յաց­րած թվե­րի մի­ջո­ցով: Սա նման է ինք­նա­խա­բեու­թյան, ո­րը իշ­խող վեր­նա­խա­վի հա­մար ստեղ­ծում է վիր­տո­ւալ տի­րույթ կամ օա­զիս՝ ամ­բող­ջո­վին կտրված ի­րա­կա­նու­թյու­նից: Ա­հա այս­պի­սի պայ­ման­նե­րում է, որ ՀՀ քա­ղա­քա­ ցի­նե­րի մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը պար­զա­պես չի հա­վա­ տում իշ­խա­նու­թյա­նը և ան­գամ չի էլ փոր­ձում հաս­ կա­նալ նրան, քա­նի որ իշ­խող վեր­նա­խա­վը իր ոչ ա­դեկ­վատ հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րով ու ա­րարք­նե­ րով ար­դեն իսկ հա­սա­րա­կու­թյան մեջ իր նկատ­մամբ ձևա­վո­րել է կան­խա­կալ մո­տե­ցում: Նա­խընտ­րա­կան շրջա­նում իշ­խա­նու­թյու­նը քա­ղա­քա­ցի­նե­րի ու իր մեջ չհաս­կաց­վա­ծու­թյան պա­տը քան­դե­լու և այդ չհաս­ կաց­վա­ծու­թյու­նը մի փոքր մեղ­մե­լու փո­խա­րեն ա­վե­ լի է խո­րաց­նում այն: Եվ ան­գամ իշ­խա­նա­կան հզոր քա­րոզ­չա­մե­քե­նան ի վի­ճա­կի չէ քո­ղար­կել իշ­խա­նու­ թյան ակն­հայտ քա­մահ­րա­կան վե­րա­բեր­մուն­քը ժո­ ղովր­դի նկատ­մամբ, ո­րը տվյալ պա­րա­գա­յում ար­ տա­հայտ­վում է Սերժ Սարգս­յա­նի հան­պատ­րաս­տից հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րով: Քա­ղա­քա­կան ղե­կա­վա­րը հա­սա­րա­կու­թյան կող­ մից ըն­դուն­վում և հաս­կաց­վում է ա­ռա­ջին հեր­թին ժո­ղովր­դի դրու­թյան մեջ մտնե­լու և աշ­խար­հին նրա տե­սանկ­յ ու­նից նա­յե­լու ա­ռու­մով, սո­վո­րա­կան քա­ղա­ քա­ցու խնդի­րը իր ա­րած քայ­լե­րի կամ գոր­ծած սխալ­ նե­րի հա­մա­տեքս­տում նա­յե­լու տե­սանկ­յ ու­նից: Հա­կա­ռակ դեպ­քում վա­րուն­գը միշտ էլ ծուռ է բուս­նե­լու: n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 30.01.2013թ. Տպաքանակը՝ 2000

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Ին­չո՞վ ենք վատ իս­պա­նա­կան Գա­լի­ցիա­յից Հայկ Խա­նում­յան

Հ

ա­մաշ­խար­հա­յին ճգնա­ժա­մը օգ­ նել է զար­գա­նալ Իս­պա­նիա­յի լեռ­նա­յին գյու­ղե­րին: Ֆ­րան­սիա­ կան ամ­սագ­րե­րից մե­կում Գա­լի­ցիա­ յի լեռ­նա­յին գյու­ղե­րի մա­սին հե­տաքր­ քիր ռե­ պոր­ տաժ կար, որ­ տեղ նկա­ րագր­ված էր, թե ինչ­պես ճգնա­ժա­մից փախ­չող քա­ղա­քաբ­նակ­նե­րը վե­րա­ դառ­նում են ի­րենց ար­մատ­նե­րին՝ լեռ­ նա­յին փոք­րիկ գյու­ղեր, ու թե ինչ­պես ե­րեք տաս­նամ­յակ անց այդ գյու­ղե­րում ե­րե­խա­յի ճիչ է լսվում: Մեռ­նող գյու­ղե­ րը, ո­րոնք հի­շա­տակ­վում էին ըն­դա­մե­ նը որ­պես ազ­գագ­րա­կան հե­տաքրք­ րու­թյուն ներ­կա­յաց­նող տա­րածք­ներ, նոր բնա­կիչ­նե­րի գա­ղա­փար­նե­րի ու ջան­քե­րի շնոր­հիվ կեն­դա­նա­նում են, սկսում ապ­րել ու ապ­րեց­նել: ՀՀ և ԼՂՀ փոքր, լեռ­ նա­ յին գյու­ ղե­ րը ևս ծանր վի­ճա­կում են, են­թա­կա­ ռուց­վածք­նե­րը թեր­զար­գա­ցած են, ե­րի­տա­սարդ­նե­րը լքում են ծննդա­ վայ­րը: Ս­րան գու­մա­րած՝ այս գյու­ղե­ րը լուրջ մար­տահ­րա­վե­րի առջև են նաև իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կա­տար­յալ ան­տար­բե­րու­թյան քա­ղա­քա­կա­նու­ թյան պատ­ճա­ռով, ին­չը վառ ար­տա­ հայտ­վեց Սերժ Սարգս­յա­նի նա­խընտ­ րա­կան ե­լույթ­նե­րից մե­կում, երբ նա ա­ռա­ջար­կեց սահ­մա­նա­մերձ, լեռ­նա­ յին փոքր գյու­ղե­րի բնա­կիչ­ներին իջ­ նել հար­թա­վայ­րա­յին, են­թա­կա­ռուց­ վածք­ներ ու­նե­ցող բնա­կա­վայ­րեր՝ նոր­մալ կեն­սա­պայ­ման­նե­րում ապ­

րե­լու հա­մար: Ն­ման մտա­ծե­լա­կեր­պը խորհր­դա­յին տա­րի­նե­րին բե­րեց ամ­ բողջ Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նա­յին բնա­ կա­վայ­րե­րի ադր­բե­ջա­նաց­ման, այ­սօր, լա­վա­գույն դեպ­քում, այդ բնա­կա­վայ­ րե­րի ա­մա­յա­ցում տե­ղի կու­նե­նա: Ն­ման ի­րա­վի­ճակ­նե­րում միշտ էլ հայտն­վում են տար­բե­րակ­ներ, ո­րոնք թույլ են տա­լիս ա­վե­լի շատ մտա­ծել փոքր բնա­կա­վայ­րե­րի մա­սին: Ե­թե Եվ­րո­պա­յում ճգնա­ժամն է ստի­պում մարդ­կանց ընտ­րել նոր կեն­սա­կերպ, հա­յու­թյան պա­րա­գա­յում այս ա­մե­նին ա­վե­լա­նում է զգաց­մուն­քա­յին պա­հը, երբ ա­զա­տագր­ված հայ­րե­նի­քի շե­նա­ ցու­մը շա­տե­րը հա­մա­րում են սե­փա­ կան պարտ­քը: Սա մեծ նե­րուժ է, ո­րը փոքր-ինչ օ­ժան­դա­կու­թյան դեպ­քում կա­րող է ստրա­տե­գիա­կան և տն­տե­ սա­կան ա­ռա­վե­լու­թյուն­ներ ա­պա­հո­ վել հա­յու­թյա­նը: Երևա­նում բնա­կու­թյուն հաս­տա­ տած սփյուռ­քա­հայ մի խումբ ե­րի­տա­ սարդ­ներ ստեղ­ծել են http://onearme­ nia.org/ կայ­քը, որ­տեղ տե­ղադր­վում են փոք­րիկ տե­սան­յու­թեր գյու­ղա­ կան խնդիր­նե­րի մա­սին, ա­պա խնդրի լուծ­ ման հա­ մար սկսվում է առ­ ցանց դրա­մա­հա­վաք: Նոր սկսված այս ծրա­գիրն ար­դեն կա­րե­լի է հա­ջող­ ված ան­ վա­ նել: Սա կա­ րող է մրցա­ կից դառ­նալ բյու­րոկ­րա­տա­կան մեծ ծախ­սեր պա­հան­ջող և վս­տա­հու­թյան խնդիր­նե­րին առնչ­վող «Հա­յաս­տան» հա­մա­հայ­կա­կան հիմ ­ն ադ­րա­մին: Շուրջ վեց տասն­յակ ըն­տա­նիք կա,

ո­րոնք ցան­կա­նում են բնա­կու­թյուն հաս­տա­տել Քար­վա­ճա­ռում, սա­կայն մինչ այ­ սօր այն­ տեղ չեն տնե­ րի բա­ ցա­կա­յու­թյան պատ­ճա­ռով: Ար­ցա­խի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը հինգ տա­րի է, ինչ վե­րաբ­նա­կեց­ման ծրագ­րով տուն չի կա­ռու­ցել այս փոք­րիկ լեռ­նա­յին քա­ ղա­քում: Ա­լեք­սանդր Քա­նան­յա­նը, քար­վա­ճառ­ցի մտա­վո­րա­կան, սո­ցիա­ լա­կան ցան­ցե­րում նա­խա­ձեռ­նել է մի ե­րի­տա­սարդ ըն­տա­նի­քի հա­մար տուն կա­ռու­ցե­լու դրա­մա­հա­վաք և բա­վա­ կան մոտ է հա­ջո­ղու­թյան: Բեր­ձոր­ցի Տիգ­րան Կ­յու­րեղ­յա­նի «Մենք» գյու­ղա­ցիա­կան փո­խօգ­նու­ թյան միու­թյու­նը Քա­շա­թա­ղի շրջա­ նում հա­ջո­ղու­թյամբ ի­րա­կա­նաց­նում է մեղ­վա­բու­ծու­թյան զար­գաց­ման ծրա­ գիր՝ ե­կա­մուտ­ներ ա­պա­հո­վե­լով գյու­ ղա­կան շատ ըն­տա­նիք­նե­րի հա­մար: Գ­յու­ղա­կան աղ­քա­տու­թյան կրճատ­ ման բազ­մա­թիվ ծրագ­րեր կան, ո­րոնք հա­ջո­ղու­թյամբ ի­րա­կա­նաց­վել են աշ­ խար­հի տար­բեր երկր­նե­րում: Հայ­կա­ կան գյու­ղե­րին նա­խա­ձեռ­նող ան­ձինք են պետք, խմբեր, ո­րոնք տար­բեր մե­ թոդ­նե­րով կմտա­ծեն գյու­ղա­կան հա­ մայնք­նե­րի զար­գաց­ման մա­սին: Ժա­ մա­նա­կա­կից տե­ղե­կատ­վա­կան տեխ­ նո­լո­գիա­ներն այդ գործն ա­վե­լի են հեշ­տաց­նում: Վե­րոնշ­յալ օ­րի­նակ­նե­ րը ցույց են տա­ լիս, որ այս ան­ ձինք ևս կան, և ն­ րանց թիվն ա­ նընդ­ հատ ա­վե­լա­նա­լու է: Իսկ սա նշա­նա­կում է, որ ոչ միայն իս­պա­նա­կան Գա­լի­ցիա­յի լեռ­նա­յին գյու­ղերն են զար­գա­նա­լու:  n

Ա­ջակ­ցի՛ր Դին­քի սպա­նու­թյա­նը և դար­ձի՛ր նա­խա­րար Ա­լին Օ­զին­յան

Ա

յս օ­րե­րին Թուր­քիա­յի կա­ռա­վա­ րու­թյու­նում տե­ղի են ու­նե­նում նոր նշա­նա­կում ­ն եր: Ա­մե ­նա­կարևոր փո­փո­խու­թյուն­նե­րից մե­կը ներ­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րի նշա­նա­կումն է: ՆԳ նախ­կին նա­խա­րար Իդ­րիս Նաիմ Շա­հի­նը, ներ­կա լի­նե­լով Ս­տամ­բու­ լում տե­ղի ու­նե­ցած Խո­ջա­լո­ւի դեպ­ քե­րի հի­շա­տակ­ման ցույ­ցե­րին, նկար­վել էր այն պաս­տա­ռի տակ, ո­րի վրա գրված էր՝ «բո­լորդ հայ եք, բո­ լորդ վիժ­ վածք եք»: Ն­ ման հան­ րա­ հա­վա­քին նա­խա­րա­րի մաս­նակ­ցու­ թյու­նը քննար­կում ­ն եր էր ա­ռաջ բե­րել Թուր­քիա­յում: Ե՛վ հա­յե­րը, և՛ ժո­ղովր­ դա­վա­րա­կան շրջա­նակ­նե­րը մե­ղադ­ րել էին կա­ռա­վա­րու­թյա­նը նրա ան­ դա­մի լկտի վար­վե­լա­կեր­պի հա­մար: Այ­դու­հան­դերձ միա­միտ կլի­նենք, ե­թե ու­րա­խա­նանք վե­րո­հիշ­յալ նա­ խա­րա­րի պաշ­տո­նան­կու­թյամբ, քա­ նի որ նո­րան­շա­նակ նա­խա­րար Մուա­մեր Գ­յու­լե­րը լկտիու­թյամբ, հա­ կա­հայ­կա­կան պահ­ված­քով և խա­մա­ ճի­կու­թյամբ չի զի­ջում իր նա­խոր­դին: Վեր­հի­շե՛նք անց­յա­լը. 2004թ. Հ­րանտ Դին­քը զրույ­ցի հրա­վիր­վեց Ս­տամ­բու­լի կու­սա­կա­լու­թյուն: Կու­ սա­կա­լու­թյան շեն­քում Դին­քին հան­ դի­պել էին Թուր­քիա­յի Ազ­գա­յին հե­ տա­խու­զու­թյան (MIT) եր­կու բարձ­ րաս­տի­ճան աշ­խա­տա­կից­ներ, ո­րոնք նրան սպառ­նա­լի տո­նով հի­շեց­րել էին Ա­թա­թուր­քի որ­դե­գիր Սա­բի­հա Գ­յոք­չե­նի հայ լի­նե­լու փաս­տի շուրջ գրված հոդ­ վա­ ծը և մատ թափ տա­ լով ա­սել. «Այլևս նման բան չգրես»: Ն­րան­ցից մե­կը MIT-ի Մար­մա­րա­

յի շրջա­նի պա­տաս­խա­նա­տու Օ­զել Յըլ­մազն էր, մյու­սը՝ Հան­դան Սել­չու­ կը: Այս լուրջ նա­խազ­գու­շա­ցու­մը պե­ տա­կան սպառ­նա­լիք էր Հ­րան­տի հա­ մար և ի­րա­կա­նաց­վել էր Ս­տամ­բու­լի այն ժա­մա­նակ­վա կու­սա­կալ Մո­ւա­ մեր Գ­յու­լե­րի ան­մի­ջա­կան մաս­նակ­ ցու­թյամբ և ղե­կա­վա­րու­թյամբ: Փաս­տո­րեն Հ­րան­տի սպա­նու­ թյան ժա­մա­նա­կագ­րու­թյու­նը սկսվել է Մ. Գ­յու­լե­րի ա­ռանձ­նա­սեն­յա­կում: Մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի եվ­րո­պա­ կան դա­տա­րա­նը չորս ան­գամ դա­ տա­պար­տել է Թուր­քիա­յին՝ Դին­քի պաշտ­պա­նու­թյու­նը չա­պա­հո­վե­լու, սպա­նու­թյու­նը չկան­խե­լու, սպա­նու­ թյու­նից հե­տո սկսված դա­տա­վա­րու­ թյու­նը պե­տա­կան պաշ­տոն­յա­նե­րի կող­մից ճիշտ չու­սում ­ն ա­սի­րե­լու հա­ մար: Եվ­րո­պա­կան դա­տա­րա­նի այս ո­րո­շու­մից հե­տո սկսվեց հե­տաքն­ նու­թյուն, ո­րի արդ­յուն­քում ի­նը հնա­ րա­վոր մե­ղա­վոր­նե­րի թվում նշվում էր նաև Գ­յու­լե­րի ա­նու­նը, բայց պե­ տու­թյան կող­մից նրա հե­տա­գա դա­ տաքն­նու­թյու­նը չար­տոն­վեց: Գ­յու­լե­ րը մե­ղադր­վում էր նաև Տ­րա­պի­զո­ նի կու­սա­կա­լու­թյու­նից Դին­քի նկատ­ մամբ մա­հա­փոր­ձի կազ­մա­կերպ­ման վե­րա­բեր­յալ ստաց­ված տե­ղե­կատ­ վու­թյու­նը Ս­տամ­բու­լի անվ­տան­գու­ թյան մար­մի ն­նե­րին չփո­խան­ցե­լու մեջ: Ն­ րա ան­ վան հետ էր կապ­ վում նաև Դին­քի սպա­նու­թյան վայ­րի մո­ տա­կայ­քում տե­ղադր­ված անվ­տան­ գու­թյան տե­սախ­ցիկ­նե­րի տե­սագ­ րու­թյուն­նե­րի ան­հե­տա­ցու­մը: Դին­քի ըն­տա­նի­քի փաս­տա­բան­նե­ րի կող­մից դա­տա­րա­նին ներ­կա­յաց­ ված կաս­կած­յալ­նե­րի ցան­կում Գ­յու­

լերն ա­ռա­ջինն էր: Ի պա­տաս­խան ա­ռա­ջադր­ված լուրջ մե­ղադ­րանք­ նե­րին՝ Գ­յու­լե­րն ասել էր. «Ալ­լա­հը պատ­ժի նրանց բո­լո­րին, ով­քեր սպա­ նե­ցին Հ­րան­տին: Ես այն կու­սա­կալն եմ, որ 36 ժամ­վա ըն­թաց­քում բռնել է ոճ­րա­գոր­ծին»: Գ­յու­լե­րը, 1972թ. ա­վար­տե­լով Ան­կա­րա­յի հա­մալ­սա­ րա­նի ի­րա­վա­բա­նու­թյան ֆա­կուլ­տե­ տը, կոա­լի­ցիոն կա­ռա­վա­րու­թյան իշ­ խա­նու­թյան տա­րի­նե­րին նշա­նակ­վել է կու­սա­կալ Նիգ­դե, Կայ­սե­րի, Գա­ զիան­թեփ և Սամ­սուն քա­ղաք­նե­րում: 2002թ., երբ «Ար­ դա­ րու­ թյուն և զար­ գա­ցում» կու­սակ­ցու­թյու­նը միանձն­ յա իշ­խա­նու­թյուն ստանձ­նեց, Գ­յու­լե­ րը Սամ­սու­նից տե­ղա­փոխ­վեց Ս­տամ­ բուլ և մինչև 2010թ. խորհր­դա­րա­նա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րը, երբ դար­ձավ Ազ­գա­յին մեծ ժո­ղո­վի պատ­գա­մա­ վոր, մնաց այդ պաշ­տո­նում: Գ­յու­լերն ըն­կալ­վում է որ­պես կու­ սակ­ցու­թյան ո­րո­շում ­ն ե­րին ան­վե­ րա­պա­հո­րեն են­թարկ­վող և հա­վա­ տա­րիմ կու­սակ­ցա­կան գոր­ծիչ, որն իշ­խող վեր­նա­խա­վի կամ­քի ան­խոս կա­տա­րողն է: Ակն­հայտ է՝ ներ­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րի պաշ­տո­նում նման անձ­նա­վո­րու­թյան նշա­նա­կու­ մը լիո­վին ձեռն­տու է վար­չա­պետ Էր­դո­ղա­նին, և վեր­ջինս չի խոր­շում օգ­տա­գոր­ծել ան­գամ այդ աս­տի­ճա­ նի վար­կա­բեկ­ված գոր­ծիչ­նե­րի: Գ­յու­ լե­րը մեկն էր այն բազ­մա­թիվ թուրք պաշ­տոն­յա­նե­րից, ո­րոնք ուղ­ղա­կի կամ ա­նու­ղղա­կի առնչ­վելով Դին­քի սպա­նու­թյա­նը, ոչ միայն չպատժ­վե­ ցին, այլև ո­րոշ ժա­մա­նակ անց պաշ­ տո­նի ու դիր­քի բարձ­րա­ցում ­ն եր ու­ նե­ցան:  n


№ 10 (250), հինգշաբթի, հունվարի 31, 2013 թ. |

Օրակարգ | 3

2013. կանխատեսումներ և լուծումներ Հ­րա­ժար­վել հայ-թուր­քա­կան ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րից, կողմ ­ն ո­րոշ­վել՝ Եվ­րո­պա­կա՞ն, թե՞ Եվ­րա­սիա­կան միու­թյուն

«Սի­վի­լի­թաս» հիմ ­ն ադ­րա­մը ե­րեկ ներ­կա­յաց­րեց իր՝ թվով հին­գե­ րորդ տա­րե­կան զե­կույ­ցը, ո­րը վեր­նագր­ված է «Հա­յաս­տան 2012. ընտ­րու­թյան տա­րի»: Զե­կույ­ցի՝ տա­րա­ծաշր­ջա­նին վե­րա­բե­րող բա­ժի­նը վեր­նագր­ված է «Ի­րա­րից հե­ռա­նա­լով»: Բո­լոր բա­ժին­նե­ րի մա­սով զե­կույ­ցը ներ­կա­յաց­նում է հնա­րա­վոր զար­գա­ցում ­ն ե­րը և խն­դիր­նե­րի լուծ­ման տար­բե­րակ­ներ: Զե­կույ­ցի՝ տա­րա­ծաշր­ջա­ նա­յին հնա­րա­վոր զար­գա­ցում ­ն ե­րին, խնդիր­նե­րի և դ­րանց լուծ­ ման տար­բե­րակ­նե­րին վե­րա­բե­րող հատ­վա­ծը ներ­կա­յաց­ված է ստորև:

Հե­ռան­կար

2013-ը նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րի տա­րի է Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի մի­ջազ­գայ­նո­րեն ճա­ նաչ­ված ե­րեք երկր­նե­րում, ինչ­ պես նաև Ի­րա­նում: Հա­յաս­տա­ նի և Ադր­բե­ջա­նի ընտ­րու­թյուն­ նե­րում ինտ­րիգ­ներ կամ ա­նակն­ կալ­ներ չեն սպաս­վում, և գոր­ծո�� եր­կու նա­խա­գահ­ներն էլ կշա­րու­ նա­կեն պաշ­տո­նա­վա­րու­թյու­նը: Քա­նի որ 2013-ը ընտ­րա­կան տա­րի է, Ադր­բե­ջա­նի ռազ­մա­կան հռե­տո­րա­բա­նու­թյու­նը սաստ­կա­ նա­լու է: Ս­րա հետ մեկ­տեղ Ադր­ բե­ջա­նը մի­ջազ­գա­յին և երկ­կողմ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում հա­տուկ ջան­քեր է գոր­ծադ­րե­լու՝ փոր­ձե­ լով բա­նակ­ցա­յին փաս­տաթղ­թե­ րում չե­զո­քաց­նել ինք­նո­րոշ­ման ի­րա­վուն­քի սկզբուն­քը, ինչ­պես նաև մի­ջազ­գայ­նո­րեն տպա­վո­ րու­թյուն ստեղ­ծել, որ բա­նակ­ցա­ յին գոր­ծըն­թա­ցում ինք­նո­րո­շու­մը կարևո­րա­գույն բա­ղադ­րի­չը չէ: Վ­րաս­տա­նի հա­մար հոկ­տեմ­ բե­րին կա­յա­նա­լիք նա­խա­գա­հա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րը ժո­ղովր­ դա­վա­րու­թյան ի­րա­կան թեստ են լի­նե­լու: Ե­թե Ի­վա­նիշ­վի­լին և ն­րա կա­ռա­վա­րու­թյու­նը կա­րո­ղա­նան կազ­մա­կեր­պել ա­զատ, ար­դար և մր­ցակ­ցա­յին ընտ­րու­թյուն­ներ, ինչ­պի­սին էին 2012թ. հոկ­տեմ­ բե­րի խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­ րու­թյուն­նե­րը, ա­պա ժո­ղովր­դա­ վա­րու­թյան ո­րա­կով Վ­րաս­տանն ակն­հայ­տո­րեն կտար­բեր­վի իր ան­մի­ջա­կան հարևան­նե­րից: Ի­րա­նում հու­նի­սին կա­յա­նա­լիք նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ ներն անց­կաց­վե­լու են ա­վե­լի բարդ ներ­քա­ղա­քա­կան և մի­ջազ­ գա­յին պայ­ման­նե­րում: Երկ­րի օ­րենսդ­րու­թյու­նը թույլ չի տա­ լիս Ահ­մա­դի­նե­ժա­դի նոր ա­ռա­ ջադ­րու­մը: Այս­պի­սով՝ հու­նի­սին

Հա­յաս­տանն ար­ տա­քին քա­ղա­քա­ կա­նու­թյան ա­ռաջ­նա­հեր­թու­ թյուն­նե­րի հար­ ցում պետք է հստա­կու­թյուն մտցնի: Ե­թե եվ­ րո­պա­կան ին­

իս­լա­մա­կան հան­րա­պե­տու­թյու­ նը ու­նե­նա­լու է նոր նա­խա­գահ: Չ­նա­յած վեր­ջին խոս­քի ի­րա­վուն­ քը հոգևոր ա­ռաջ­նոր­դին է պատ­ կա­նում, նա­խա­գա­հի ան­ձը, գոր­ ծե­լաոճն ու հռե­տո­րա­բա­նու­թյու­ նը կա­ րող են ազ­ դել Ի­ րա­ նի և հարևան երկր­նե­րի հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րի վրա: Ի­րա­նի վրա մի­ջազ­գա­յին ճնշում ­ն ե­րի մե­ծա­ցու­մը բե­րե­ լու է Թեհ­րան-­Բա­քու հա­րա­բե­ րու­թյուն­նե­րի ա­ռա­վել սրման: Ի­րա­նը խո­րա­պես հա­մոզ­ված է և մ­ տա­ հոգ, որ իր հարևան­ նե­ րից նախևա­ռաջ Ադր­բե­ջանն է պատ­րաստ դառ­նա­լու Արև­մուտ­ քի և Իս­րա­յե­լի հա­մար հրա­պա­ րակ, ե­թե ի­րա­նա­կան մի­ջու­կա­ յին թնջու­ կի «լուծ­ ման» տար­ բե­րակ ընտր­վի ռազ­մա­կան մի­ջամ­տու­թյու­նը: Ռուս-վրա­ցա­կան հա­րա­բե­ րու­թյուն­նե­րի ո­րո­շա­կի բա­րե­ լա­վու­մը ի­րա­կան է թվում, ին­չը դրա­կան ազ­դե­ցու­թյուն կա­րող է ու­նե­նալ ինչ­պես Հա­րա­վա­յին, այն­պես էլ Հ­յու­սի­սա­յին Կով­կա­ սի վրա: Դ­ րա­ նից կշա­ հի նաև Հա­յաս­տա­նը: Հա­յաս­տան-­Թուր­քիա հա­ րա­բե­րու­թյուն­նե­րում և Ղա­րա­ բաղ­յան խնդրի կար­գա­վոր­ ման գոր­ծըն­թա­ցում ա­ռա­ջըն­ թա­ցի ակն­կա­լիք­ներ չկան, քա­նի որ Ան­ կա­ րան Երևա­ նի հետ հա­ րա­բե­րու­թյուն­նե­րի բա­րե­լա­վու­մը կա­պում է Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ ղում ստա­տուս քվո­յի փո­փո­խու­ թյան հետ, իսկ նման փո­փո­խու­ թյու­նը գրե­թե ան­հա­վա­նա­կան է: Ադր­բե­ջա­նը և Թուր­քիան ա­վե­ լի հետևո­ղա­կան և հա­մա­ձայ­նեց­ ված են գոր­ծե­լու ընդ­դեմ Հա­յաս­ տա­նի՝ ինչ­պես Ղա­րա­բաղ­յան, այն­պես էլ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­ թյան ժխտման ու Հա­յաս­տա­նին

տեգ­րու­մը ա­ռաջ­ նա­հեր­թու­թյուն է և ն­պա­տակ, ա­պա դեռևս գո­յու­թյուն չու­նե­ցող Եվ­րա­ սիա­կան միու­թյա­ նը մաս կազ­մե­լու խո­սակ­ցու­թյուն­ ներն ու քննար­ կում­ն ե­րը պետք է մի կողմ թող­նել:

առնչ­վող այլ հար­ցե­րում: Ն­րանք փոր­ձե­լու են նաև Հա­յաս­տանԻ­րան բա­րե­կա­մա­կան հա­րա­բե­ րու­թյուն­նե­րը ներ­կա­յաց­նել իբրև խո­չըն­դոտ այն ջան­քե­րի, որ գոր­ծադ­րում է Արև­մուտ­քը Ի­րա­ նի մի­ջու­կա­յին հա­վակ­նու­թյուն­ նե­րը զսպե­լու գոր­ծում:

Lու­ծում ­ն եր

Հա­յաս­տանն ար­տա­քին քա­ ղա­քա­կա­նու­թյան ա­ռաջ­նա­հեր­ թու­թյուն­նե­րի հար­ցում պետք է հստա­կու­թյուն մտցնի: Ե­թե եվ­ րո­պա­կան ին­տեգ­րու­մը ա­ռաջ­ նա­հեր­թու­թյուն է և ն­պա­տակ, ա­պա դեռևս գո­յու­թյուն չու­նե­ցող Եվ­րա­սիա­կան միու­թյա­նը մաս կազ­մե­լու խո­սակ­ցու­թյուն­ներն ու քննար­կում ­ն ե­րը պետք է մի կողմ թող­ նել: Իսկ ե­ թե, ի վեր­ ջո, Հա­ յաս­տա­նը ստիպ­ված լի­նի մաս կազ­մել ռու­սա­կան այդ ծրագ­ րին, ա­պա ա­վե­լի լավ է այդ մա­ սին ա­նկեղ­ծո­րեն տե­ղե­կաց­նի, քա­նի որ ա­նո­րո­շու­թյու­նը բա­ցա­ սա­բար է ազ­դե­լու Հա­յաս­տանԵվ­րո­պա­կան Միու­թյուն և Հա­ յաս­տան-­Ռու­սաս­տան հա­րա­բե­ րու­թյուն­նե­րի վրա: Հաշ­վի առ­նե­լով Թուր­քիա­յի և Ադր­բե­ջա­նի հետ փակ սահ­ման­ նե­րը և Ի­րա­նի նկատ­մամբ մի­ ջազ­գա­յին պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րը՝ Հա­յաս­տա­նի լիար­ժեք բաց միակ

սահ­մա­նը Վ­րաս­տա­նի հետ է: Հայվրա­ցա­կան միջ­պե­տա­կան հա­րա­ բե­րու­թյուն­նե­րը նոր մա­կար­դա­կի պետք է բարձ­րաց­վեն, սահ­մա­նը եր­կու երկր­նե­րի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի հա­մար շատ ա­վե­լի դյու­րան­ցա­ նե­լի պետք է դառ­նա, եր­կու երկր­ նե­րի մայ­րա­քա­ղաք­նե­րի միջև պետք է վե­րա­կանգն­վի օ­դա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյու­նը: Այս քայ­լե­ րը պետք է լի­նեն եր­կու երկր­նե­րի միջև ա­վե­լի խոր ին­տեգ­րա­ցիա­յի քա­ղա­քա­կա­նու­թյան մա­սը: Ան­կախ նրա­նից, թե ինչ փո­փո­ խու­թյուն­ներ կլի­նեն ռուս-վրա­ ցա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում, Հա­յաս­տա­նը պետք է շա­րու­նա­ կի բա­րիդ­րա­ցիա­կան հա­րա­բե­ րու­թյուն­ներ պահ­պա­նել Վ­րաս­ տա­նի հետ: Վ­րաս­տա­նում որևէ իշ­խա­նա­փո­խու­թյուն չպետք է կաս­ կա­ ծի տակ դնի հայ-վրա­ ցա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյու­նը: Իր մյուս ան­մի­ջա­կան հարևա­ նի՝ Ի­րա­նի դեպ­քում ևս Հա­յաս­ տա­նը պետք է պահ­պա­նի բնա­ կա­նոն հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը և չ­ներգ­րավ­վի Արև­մուտ­քի՝ Թեհ­ րա­նի նկատ­մամբ հնա­րա­վոր տնտե­սա­կան կամ ռազ­մա­կան պատ­ժիչ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րում: Սի­րիա­յի դեպ­քում Հա­յաս­տա­ նը պետք է շա­ րու­ նա­ կի դրա­ կան չե­զո­քու­թյան քա­ղա­քա­կա­

նու­թյու­նը՝ ու­շադ­րու­թյան կենտ­ րո­նում պա­հե­լով հայ հա­մայն­քի ֆի­զի­կա­կան անվ­տան­գու­թյու­նը: Երևա­ նը կա­ րող է և պետք է հրա­ժար­վի Հա­յաս­տան-­Թուր­ քիա ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րից, ո­րոնց գո­յու­թյու­նը չի ծա­ռա­յում Հա­յաս­տա­նի շա­հե­րին: Ար­ձա­ նագ­րու­թյուն­նե­րից հրա­ժար­վե­ լուց հե­տո միայն հնա­րա­վոր կլի­ նի ա­ռա­ջար­կել ճգնա­ժա­մի հաղ­ թա­հար­ման նոր փա­թեթ: Ղա­րա­բաղ­յան խնդրի կար­գա­ վոր­ման հար­ցում Հա­յաս­տա­նի հա­մար ա­ռաջ­նա­յին պետք է լի­ նի ոչ թե հա­կա­ռա­կոր­դի ռազ­ մա­կան հռե­տո­րա­բա­նու­թյանն ու պա­տե­րազ­մի սպառ­նա­լիք­նե­ րին պա­տաս­խա­նե­լը, այլ մի­ջազ­ գա­յին հան­րու­թյա­նը հասց­նե­լը, որ խնդրի կար­գա­վոր­ման հիմ­ քում պետք է ըն­ կած լի­ նի ան­ սահ­մա­նա­փակ ինք­նո­րոշ­ման չա­փո­րո­շի­չը: Հա­յաս­տա­նը պետք է իր ա­ջակ­ ցու­թյու­նը հայտ­նի հայ-ադր­բե­ ջա­նա­կան լրագ­րո­ղա­կան, հա­ սա­րա­կա­կան, մշա­կու­թա­յին և ժո­ղովր­դա­կան դի­վա­նա­գի­տու­ թյա­նը և փոր­ձի նա­խա­ձեռ­նել նման շփում ­ն եր ոչ միայն եր­րորդ երկր­նե­րում, այլև Հա­յաս­տա­նում և Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում:  n Պատ­րաս­տել է Լի­լիթ Մի­քա­յել­յա­նը

1915-ի ուր­վա­կան­նե­րը ‹‹‹ էջ 1 որ հան­ցա­գործ­նե­րի նպա­տա­կը թա­լանն էր: Ս­տամ­բու­լի նա­հան­ գա­պետ Հու­սեյն Ավ­ն ի Մութ­լուն հակ­ված է երկ­րոր­դին: «Հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­ների հիմ­ քում չկա ռա­սա­յա­կան խտրակա­ նու­թյուն: Վս­տա­հեց­նում եմ, որ մենք կգտնենք ոճ­րա­գործ­նե­րին: Բա­րի գի­շեր»,– գրել է պաշ­տոն­ յան Twitter-ի իր միկ­րոբ­լո­գում: Զո­հե­րից ո­մանք իս­կա­պես թա­ լան­վել են: Ըստ հա­ղոր­դագ­րու­ թյուն­նե­րի՝ թուր­քա­կան ոս­տի­ կա­նու­թյու­նը հիմ ­ն ա­կան կաս­ կած­յալ է հա­մա­րում 30-ամ­յա մի տղա­մար­դու, մինչ­դեռ Թուր­ քիա­յի Մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի ա­սո­ցիա­ցիան շա­րու­նա­կում է ան­հող­դողդ մնալ այս հար­ցում:

«Հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­նե­րը կա­ տար­վել են ռա­սա­յա­կան խտրա­ կա­նու­թյան հո­ղի վրա»,– աս­ված է անց­յալ շա­բաթ ա­սո­ցիա­ցիա­յի հրա­պա­րա­կած զե­կույ­ցում: Ա­մե ն դեպ­քում, տե­ղի ու­նե­ ցա­ծը ստի­պել է վեր­հի­շել 1915թ. Օս­ման­յան Թուր­քիա­յում մեկ մի­ լիո­նից ա­վե­լի հա­յե­րի զանգ­վա­ ծա­յին ջար­դը: «Այս դեպ­քե­րը վկա­յում են այն մա­սին, թե որ­քան ծանր է լի­նել հայ Թուր­քիա­յում»,– ա­սել է հայ ակ­տի­վիստ և գիտ­նա­կան Խա­ չիկ Մու­րադ­յա­նը, ո­րի նախ­նի­ նե­րը նույն­պես դար­ձել են 1915թ. ոճ­րա­գոր­ծու­թյան զո­հը: Ա­կա­դե­միա­կան շրջա­նակ­ նե­րի դիր­քո­րո­շումն այն է, որ անց­յալ դա­րասկզ­բին տե­ ղի ու­նե­ցա­ծը ցե­ղաս­պա­նու­

թյուն էր: Թուր­ քիան հեր­ քում է դա՝ պնդե­լով, որ հա­յե­ րի մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը զոհ­վել է հի­վան­դու­թյուն­նե­րի ու սո­ վի պատ­ճա­ռով դե­պի Սի­րիա­ յի ա­նա­պա­տը բռնի տե­ղա­հան­ ման ճա­նա­պար­հին: Պաշ­տո­նա­ կան տե­սա­կե­տը կաս­կա­ծի տակ դնող­ նե­ րը, այդ թվում՝ Թուր­ քիա­ յից Նո­ բել­յան միակ մրցա­ նա­ կի դափնեկիր Օր­ հան Փա­ մու­կը, են­թարկ­վել են հե­տապն­ դում ­ն ե­րի ու սպառ­նա­լիք­նե­րի: Սա­կայն իր դիր­քո­րոշ­ման հա­ մար ոչ ոք չի տու­ ժել այն­ քան, որ­քան ան­վա­նի հայ լրագ­րող Հ­րանտ Դին­քը, ո­րը հիմ ­ն ադ­րել է «Ա­կոս» պար­բե­րա­կա­նը՝ որ­պես 1915թ. դեպ­քե­րի վե­րա­բեր­յալ ա­զատ և ան­կաշ­կանդ բա­նա­վե­ ճի հար­թակ: Դին­քը սպան­վել է

2007թ. Ս­տամ­բու­լի կենտ­րո­նում՝ իր գրա­սեն­յա­կի մոտ, ծայ­րա­հեղ ազ­գայ­նա­կա­նի ձեռ­քով: Դին­քի ըն­ տա­ նի­ քը վստահ է, որ մար­ դաս­պա­նը գոր­ծել է ծայ­րա­հեղ ազ­գայ­նա­կան­նե­րի հրա­մա­նով, ո­րոնք գոր­ծում են անվ­տան­գու­ թյան ու­ժե­րի կազ­մում, վեր­ջին­ ներս էլ ի­րենց հեր­թին կապ­ված են «Քա­ ֆես» (Վան­ դակ) խմբա­ վոր­ ման հետ: Տասն­ յակ կաս­ կած­յալ­ներ, այդ թվում՝ ե­րեք ծո­վա­կալ, դա­տա­պարտ­վել են Թուր­քիա­յում քրիս­տոն­յա­նե­րի դեմ դա­վադ­րու­թյա­նը մաս­նակ­ ցե­լու մե­ղադ­րան­քով: Ն­րանց են­թադր­յալ նպա­տա­կը քրիս­ տոն­յա­նե­րին վա­խեց­նելն է, որ­ պես­զի նրանք ընդ­միշտ հե­ռա­ նան Թուր­քիա­յից: Մինչ­դեռ կա­ռա­վա­րու­թյան

մե­սի­ջը միան­շա­նակ չէ: Դա­ տա­վոր Մեհ­մեդ Նի­հաթ Օ­մե­ րօղ­ լուն, որն ու­ ժի մեջ էր թո­ ղել Հ­րանտ Դին­քի մե­ղադ­րա­ կան դա­տավ­ճի­ռը՝ «թուր­քա­կան ինք­նու­թյու­նը վի­րա­վո­րե­լու» վե­ րա­բեր­յալ, վեր­ջերս խորհր­դա­ րա­ նում եր­ դում է տվել որ­ պես օմ­բուդս­մե ­նի նոր ինս­տի­տու­ տի ղե­կա­վար: Գոր­ծի հրա­պա­ րա­կումն ու լայն լու­սա­բա­նու­մը ժա­մա­նա­կին թշնա­մանք են բոր­ բո­քել Դին­քի դեմ, սա­կայն դա­ տա­ վորը, ըստ երևույ­ թին, ոչն­ չի հա­ մար չի զղջում: «Մենք այս գոր­ծով դա­տավ­ճիռ կա­յաց­ նե­լիս ա­ռաջ­նորդ­վել ենք մեր խղճով»,– ա­սել է օմ­բուդս­մե ­նը Radikal օ­րա­թեր­թին:  n Թարգ­մա­նութ­յու­նը՝ Ս­տել­լա Մեհ­րա­բեկ­յա­նի


| № 10 (250), հինգշաբթի, հունվարի 31, 2013 թ.

4 | Փողեր

Ձեռք­նե­րը Գո­րի­սին էլ հա­սավ

Գոր­ծա­դի­րը Հա­յաս­տա­նում ևս մեկ զբո­սաշր­ջա­յին կենտ­րոն է ծրագ­րում Ջեր­մու­կից հե­տո կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ո­րո­շել է զբո­սաշր­ջու­թյու­ նը զար­գաց­նել նաև Գո­րի­սում։ Է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­րա­րու­թյու­նը մշա­կել և կա­ռա­վա­րու­թյան հաս­տատ­մանն է ներ­կա­յաց­րել «Գո­ րի­սի զբո­սաշր­ջու­թյան զար­գաց­ման ծրա­գի­րը»։ րում է քա­ղա­քի պատ­մամ­շա­ կու­թա­յին մի­ջա­վայ­րի վե­րա­ կանգ­նում, զբո­սաշր­ջա­յին ռե­ սուրս­նե­րի տվյալ­նե­րի բա­զա­յի ստեղ­ծում, զբո­սաշր­ջա­յին են­ թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի բա­րե­լա­ վում և այլն։ Արդ­ յուն­ քում Գո­ րի­սը հա­վակ­նում է վե­րած­վել տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ա­մե ­նամ­ յա ա­վան­դա­կան փա­ռա­տո­ներ կազ­մա­կեր­պող մի­ջազ­գա­յին կենտ­րո­նի։ Է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­րա­րու­ թյան հա­վակ­նու­թյուն­ներն ա­վե­ լի հա­մեստ են։ Մ­շա­կույ­թի նա­ խա­րա­րու­թյու­նը նա­խա­տե­սել է մինչև 2016թ. Գո­ րի­ սը դարձ­ նել մի­ջազ­գա­յին չա­փա­նիշ­նե­ րին հա­մա­պա­տաս­խա­նող՝ տար­ վա չորս ե­ղա­նա­կի զբո­սաշր­ ջա­յին կենտ­րոն։ Վեր­ջին այս դրույ­թը մշա­կույ­թի նա­խա­րա­ րու­թյու­նը պար­զա­պես վերց­րել է Ջեր­մու­կի զար­գաց­ման հա­յե­ցա­ կար­գից, միայն այն տար­բե­րու­ թյամբ, որ Ջեր­մու­կը նման կենտ­ րո­ նի պետք է վե­ րած­ վեր մինչև 2012թ.։ Մ­շա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­ թյա­նը Գո­րի­սը տես­նում էր նաև է­կո­լո­գիա­կան, այ­լընտ­րան­քա­յին և ար­կա­ծա­յին զբո­սաշր­ջու­թյան կենտ­րոն։ Թե որ­քա­նով կա­ռա­վա­րու­թյա­ նը կհա­ջող­վի Գո­րի­սը դարձ­նել զբո­սաշր­ջա­յին կենտ­րոն, ցույց

Մինչև 2016թ. գոր­ծա­դի­րը նա­ խա­տե­սել է Գո­րի­ սը դարձ­նել մի­ ջազ­գա­յին չա­փա­ նիշ­նե­րին հա­մա­ պա­տաս­խա­նող՝ տար­վա չորս vivas.am

Գո­րի­սը պե­տա­կան մեկ գե­րա­ տես­չու­թյու­նից տե­ղա­փոխ­վում է մյու­սի տի­րույթ՝ այդ­պես էլ չվե­ րած­վե­լով զբո­սաշր­ջա­յին կենտ­ րո­նի։ 2011թ. հու­նի­սին մշա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­թյու­նը կա­ռա­վա­րու­ թյան հաս­տատ­մանն էր ներ­կա­ յաց­րել «Գո­րիս քա­ղա­քում զբո­ սաշր­ջու­թյան զար­գաց­ման մա­ սին» ո­րոշ­ման նա­խա­գի­ծը։ Գոր­ ծադի­րի այս տար­վա հուն­վա­րի 31-ի նիս­տին էլ է­կո­նո­մի­կա­յի նա­ խա­րա­րու­թյունն է ներ­կա­յաց­նե­ լու «Գո­րիս քա­ղա­քում զբո­սաշր­ ջու­թյան զար­գաց­ման ծրա­գի­րը հաս­տա­տե­լու մա­սին» ո­րոշ­ման նա­խա­գի­ծը։ Մ­շա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­թյան կող­մից մշակ­ված «Գո­րիս քա­ ղա­քում զբո­սաշր­ջու­թյան զար­ գաց­ման մա­սին» ո­րոշ­ման մեջ նշվում էր, որ է­կո­նո­մի­կա­յի նա­ խա­րա­րու­թյու­նը պետք է ա­պա­ հո­վի Գո­րիս քա­ղա­քում զբո­ սաշր­ջու­թյան զար­գաց­ման ծրագ­ րի մշա­ կու­ մը և այն ներ­ կա­յաց­նի կա­ռա­վա­րու­թյան հաս­ տատ­մա­նը։ Այդ ա­մե ­նը նա­խա­ րա­րու­թյու­նը պետք է կա­տա­րի վե­ցամս­յա ժամ ­կ ե­տում, այ­սինքն՝ մինչև 2011թ. վերջ։ Ծ­րա­գի­րը միայն այժմ է ներ­կա­յաց­վում կա­ ռա­վա­րու­թյան հաս­տատ­մա­նը։ Գո­րի­սում զբո­սաշր­ջու­թյան զար­գաց­ման ծրա­գի­րը են­թադ­

կտա ժա­մա­նա­կը, ինչ­պես նաև նմա­նա­տիպ նա­խորդ ծրագ­րե­րի փոր­ձը։ Խն­դիրն այն է, որ 2008թ. կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը հաս­տա­տել է «Ջեր­մուկ քա­ղա­քը հայ­տա­րա­րել զբո­սաշր­ջա­յին կենտ­րոն» ո­րո­ շու­մը: Ջեր­մու­կը այդ ժա­մա­նակ հա­մե­մատ­վում էր ան­գամ չե­խա­ կան Կառ­լո­վի Վա­րի ա­ռող­ջա­ րա­նա­յին քա­ղա­քի հետ, նշվում է, որ ծրագ­րի ի­րա­կա­նաց­ման արդ­յուն­քում Ջեր­մու­կը հնա­րա­ վոր է վե­րա­ծել հա­մաշ­խար­հա­ յին հե­ղի­նա­կա­վոր զբո­սաշր­ ջա­վայ­րե­րին այ­լընտ­րան­քա­յին զբո­սաշր­ջա­վայ­րի։

Մինչև 2012թ. Ջեր­մու­կը պետք է դառ­նար «մի­ջազ­գա­յին չա­ փա­նիշ­նե­րին հա­մա­պա­տաս­ խա­նող, տար­վա չորս ե­ղա­նա­կի զբո­սաշր­ջա­յին կենտ­րոն՝ ա­ռող­ ջա­րա­նա­յին և ձ­մե­ռա­յին զբո­ սաշր­ջա­յին կենտ­րոն, շախ­մա­ տի մի­ջազ­գա­յին մրցա­շա­րե­րի կազ­մա­կերպ­ման կենտ­րոն, հա­ մա­հայ­կա­կան, ինչ­պես նաև մի­ ջազ­գա­յին ման­կա­պա­տա­նե­կան և ե­րի­տա­սար­դա­կան ճամ­բա­րա­ տե­ղի, մշա­կու­թա­յին զբո­սաշր­ ջու­թյան կենտ­րոն»։ Ընդ ո­րում՝ քա­ղա­քը պետք է ա­պա­հո­վեր տա­րե­կան 100  հազ. զբո­սաշր­ ջա­յին այ­ցե­լու­թյուն, զբո­սաշր­

ե­ղա­նա­կի զբո­ սաշր­ջա­յին կենտ­ րոն։

ջու­թյու­նից ստաց­վող ե­կա­մու­ տը պետք է հասց­վեր տա­րե­կան $100  մլն­-ի, ստեղծ­վեր 4  հազ. լրա­ցու­ցիչ աշ­խա­տա­տեղ։ Ակն­ հայտ է, որ Ջեր­ մու­ կը այս ըն­ թաց­ քում այդ­ պես էլ չի դար­ ձել զբո­սաշր­ջա­յին կենտ­րոն, չեն կա­տար­վել ծրագ­րում նա­խանշ­ ված ցու­ցա­նիշ­նե­րը։ Ինչ ճա­կա­ տա­գիր կվի­ճակ­վի Գո­րի­սի զար­ գաց­ ման ծրագ­ րին՝ ցույց կտա ժա­մա­նա­կը, ա­ռա­վելևս, երբ դա­ դա­րել են հա­մաշ­խար­հա­յին ֆի­ նան­սատն­տե­սա­կան ճգնա­ժա­մի նոր ա­լի­քի մա­սին հայ­տա­րա­րու­ թյուն­նե­րը։  n Ա. Չ.

Խո­շոր­ներն ա­վե­լաց­նում են մաս­նակ­ցայ­նու­թյու­նը ՊԵԿ-ը հրա­պա­րա­կել է 2012թ. 1000 խո­շոր հարկ վճա­րող­նե­րի ցան­կը ‹‹‹ էջ 1 Խո­շոր հար­կա­տու­նե­րի վճա­ րած հար­կե­րում ուղ­ղա­կի հար­ կե­րի փոքր մաս­նա­բա­ժի­նը խո­ սում է այն մա­սին, որ մյուս հար­ կա­տու­նե­րի մոտ, ո­րոնք ա­պա­ հովել են ընդ­հա­նուր հար­կա­յին մուտ­քե­րի 22,9%-ը, գե­րակշ­ռել են ուղ­ղա­կի հար­կե­րը։ Պարզ ա­սած՝ խո­շոր հար­կա­տու­նե­րի ուղ­ղա­կի հար­կե­րի ցածր մաս­նա­ բա­ժի­նը խո­սում է նրանց «ստվե­ րայ­նու­թյան» բարձր աս­տի­ճա­ նի մա­սին, քա­նի որ այդ հար­կա­ տե­սակ­նե­րը, ի տար­բե­րու­թյուն ա­նուղ­ղա­կի հար­կե­րի, վճա­րում են հենց տնտե­սա­վա­րող­նե­րը։

Կան­խավ­ճա­րի հաշ­վին 2012թ. Հա­յաս­տա­նի թիվ մեկ հար­կա­տուն, ինչ­պես և 2011թ., «Զան­գե­զու­րի պղնձա­մո­լիբ­դե­ նա­յին կոմ­բի­նատն» է՝ վճա­րած հար­կե­րի ֌31,67  մլրդ ծա­վա­ լով, ինչն ան­ցած տար­վա հա­մե­ մատ ա­վե­լի է ֌1,9 մլրդ­-ով կամ 6,4%-ով։ Ու­շագ­րավ է, որ 2012թ. ե­րեք ե­ռամս­յակ­նե­րում ըն­կե­րու­ թյունն այս ցան­կում ե­ղել է երկ­ րոր­դը։ Չոր­րորդ ե­ռամս­յա­կում Զան­գե­զու­րի կոմ­բի­նա­տը վճա­ րել է միան­գա­մից ֌9  մլրդ­-ի հար­կեր, ո­րը 2011թ. նույն ե­ռամս­ յա­կի հա­մե­մատ ա­վե­լի է 30%-

ով։ Ն­ման ա­ճը, ա­մե ­նայն հա­վա­ նա­կա­նու­թյամբ, պայ­մա­նա­վոր­ ված է կան­խավ­ճար­նե­րի հան­ գա­ ման­ քով։ Խն­ դիրն այն է, որ 2012թ. պետբ­յու­ջեով նա­խա­տես­ ված լրա­ցու­ցիչ ֌101  մլրդ հար­կե­ րից ֌50 մլրդ­-ը բա­ ժին է ըն­ կել հենց չոր­րորդ ե­ռամս­յա­կին, իսկ հա­վա­քագ­րումն ա­պա­հով­վել է «լո­յալ» ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի կան­ խավ­ճար­նե­րի հաշ­վին։ Ցան­կի երկ­րորդ հո­րի­զո­նա­կա­ նը զբա­ղեց­րել է «Հայ­Ռուս­գա­ զար­դը»՝ վճա­րե­լով ֌30,9  մլրդ, ին­չը 2011թ. ցու­ցա­նի­շը գե­րա­ զան­ցում է ֌9 մլրդ­-ով կամ 41%ով։ Ան­ցած տա­րի ըն­կե­րու­թյան կող­մից գա­զի ի­րաց­ման ծա­վալ­ ներն ա­ճել են ըն­դա­մե ­նը 4,8%ով, իսկ վերջ­նա­կան սպա­ռող­ նե­րի հա­մար սա­կագ­նի փո­փո­ խու­թյուն տե­ղի չի ու­նե­ցել։ Այս պայ­ման­նե­րում վճա­րած հար­ կե­րի 41-տո­կո­սա­նոց ա­ճը ևս մեկ ան­գամ ա­պա­ցու­ցում է այն, որ 2012թ. Հա­յաս­տան ա­ռաք­վող ռու­սա­կան գա­զի գի­նը 1000 խմ­-ի հաշ­վով բարձ­րա­ցել է մոտ $60ով, ին­չի արդ­յուն­քում էլ ա­վե­ լա­ցել է ըն­կե­րու­թյան վճա­րած հար­կե­րի ծա­վա­լը։ Հա­յաս­տա­նի եր­րորդ խո­շոր հար­կա­տուն «Ղ-­Տե­լե­կոմն» է՝ ֌21,7  մլրդ­-ով, ո­րը 2011թ. ցու­ցա­ նի­շը գե­րա­զան­ցում է ֌4  մլրդ­ով կամ 22,5%-ով՝ հիմ ­ն ա­կա­նում ուղ­ղա­կի հար­կե­րի հաշ­վին։ Ե­թե

հաշ­վի առ­նենք, որ ան­ցած տա­րի ըն­կե­րու­թյու­նում աշ­խա­տա­վար­ ձե­րի էա­կան բարձ­րա­ցում տե­ղի չի ու­նե­ցել, իսկ հե­ռա­հա­ղոր­դակ­ ցու­թյան ո­լոր­տում շա­րու­նա­կում են բարդ մնալ մրցակ­ ցու­ թյան պայ­ման­նե­րը, ին­չը նվա­զեց­ նում է շա­հույ­թի հա­վա­նա­կա­ նու­թյու­նը, ա­պա ուղ­ղա­կի հար­ կե­րի ֌3,7  մլրդ­ ա­ճը փոքր-ինչ ան­հաս­կա­նա­լի է։ Ն­ման աճ կա­ րող էր գրանց­վել կան­խավ­ճար­ նե­րի հաշ­վին։ «Շա­հու­թա­հար­ կի մա­սին» օ­րեն­քի հա­մա­ձայն՝ տար­վա ըն­թաց­քում հար­կա­տուն պար­տա­վոր է կա­տա­րել շա­հու­ թա­հար­կի կան­խավ­ճար­ներ։ Մու­ ծում ­ն ե­րը կա­տար­վում են յու­րա­ քանչ­յուր ե­ռամս­յակ՝ նա­խորդ տար­վա շա­հու­թա­հար­կի փաս­ տա­ցի գու­մա­րի կամ շա­հու­թա­ հար­կի հաշ­վար­կա­յին մե­ծու­թյան 18,75%-ի չա­փով։ Խո­շոր հար­կա­տու­նե­րի ցան­ կում չոր­րոր­դը «Ա­լեքս Գ­րիգ» ըն­ կե­րու­թյունն է (փոխ­կա­պակց­ված է պատ­գա­մա­վոր Սամ­վել Ա­լեք­ սան­յա­նի հետ)՝ ֌17,4  մլրդ վ­ճա­ րած հար­ կե­ րով, ո­ րը 2011թ. հա­ մե­ մատ քիչ է ֌0,3 մլրդ­-ով կամ 1,7%-ով։ Ըն­կե­րու­թյու­նը, ի դեպ, գե­րիշ­խող դիրք է զբա­ղեց­նում մի շարք ա­ռա­ջին անհ­րա­ժեշ­ տու­թյան ապ­րանք­նե­րի շու­կա­ նե­րում։ Այս պայ­ման­նե­րում հար­ կե­րի ծա­վա­լի նվա­զու­մը հու­ շում է «ստվե­ րի» մա­ սին, ին­

չի վկա­յու­թյուն կա­րող է լի­նել նաև վճա­րած ուղ­ղա­կի հար­կե­ րի ծա­վա­լը։ Ըն­կե­րու­թյան վճա­ րած ընդ­հա­նուր հար­կե­րում ուղ­ ղա­կի հար­կե­րի մաս­նա­բա­ժի­ նը 5,6% է, մնա­ցա­ծը ա­նուղ­ղա­կի հար­կերն են (ԱԱՀ, ակ­ցի­զա­յին հարկ), որն ի­րա­կա­նում վճա­րում են սպա­ռող­նե­րը։ Հին­գե­րորդ տե­ղում «Ար­մե ն­ Տել» ըն­կե­րու­թյունն է՝ վճա­ րած հար­կե­րի ֌11,4  մլրդ ծա­վա­ լով (2011թ. հա­մե­մատ նվա­զու­ մը՝ ֌1,2 մլրդ­-ով կամ 9,8%-ով)։ Հար­կե­րի ծա­վա­լի կրճա­տու­ մն ա­մե ­նայն հա­վա­նա­կա­նու­ թյամբ պայ­մա­նա­վոր­ված է հե­ ռա­հա­ղոր­դակ­ցու­թյան շու­կա­ յում մրցակ­ցա­յին պայ­ման­նե­ րով. պար­բե­րա­բար նվա­զեց­վում են սա­կագ­նե­րը, ին­չի արդ­յուն­ քում նվա­ զում է նաև հար­ կե­ րի ծա­վա­լը։ Վե­ցե­րորդ հո­րի­զո­նա­կա­նը, ֌11,1  մլրդ հար­կե­րով, զբա­ղեց­ րել է բեն­զի­նի և դիզ­վա­ռե­լի­քի շու­կա­յի խո­շոր խա­ղորդ «Ֆ­լեշ» ըն­կե­րու­թյու­նը։ 2011թ. հա­մե­մատ ըն­կե­րու­թյան վճա­րած հար­կե­րի ծա­վալն ա­վե­լա­ցել է ֌0,7  մլրդ­ -ով կամ 6,7%-ով։ Ա­ ճը պայ­ մա­նա­վոր­ված է ինչ­պես 2012թ. հար­կա­յին օ­րենսդ­րու­թյան փո­ փո­խու­թյուն­նե­րով, այն­պես էլ կա­ռա­վա­րու­թյան կող­մից գյու­ ղա­ցի­նե­րի հա­մար դիզ­վա­ռե­ լի­քի սուբ­սի­դա­վոր­ման ծրագ­

րով. վա­ռե­լի­քը մա­տա­կա­րա­րել է «Ֆ­լե­շը»։ Վա­ռե­լի­քի շու­կա­յի մեկ այլ խո­ շոր խա­ղորդ՝ «Սի­թի պետ­րոլ գրուպ» ըն­կե­րու­թյու­նը զբա­ղեց­ րել է յո­թե­րորդ տե­ղը՝ վճա­րե­լով ֌9,2 մլրդ­-ի հար­ կեր (2011թ. հա­ մե­մատ՝ ֌1,3 մլրդ­-ով կամ 12,3%ով պա­կաս)։ Ն­վա­զու­մը պայ­մա­ նա­վոր­ված է շու­կա­յի կա­ռուց­ ված­քի փո­փո­խու­թյամբ, ինչ­պես նաև բեն­զի­նի և դիզ­վա­ռե­լի­քի գնե­րի բարձ­րաց­ման հետևան­ քով ի­րաց­ման ծա­վալ­նե­րի կրճա­տու­մով։ Ու­թե­րորդ հո­րի­զո­նա­կա­ նում «Հա­յաս­տա­նի է­լեկտ­րա­ կան ցան­ցեր» ըն­կե­րու­թյունն է՝ վճա­րե­լով ֌7,96  մլրդ­-ի հար­ կեր (2011թ. հա­մե­մատ՝ ծա­վա­լը կրճատ­ վել է ֌1,68 մլրդ­-ով կամ 17,4%-ով)։ Ցան­կում ին­նե­րոր­ դը «Դի­նո գոլդ մայ­նինգ քամփ­ նի» ըն­կե­րու­թյունն է՝ ֌7,12  մլրդ հար­կե­րով (2011թ. հա­մե­մատ՝ ֌3,32  մլրդ­-ով կամ 87,4%-ով ա­վե­լի)։ Խո­շոր հար­կա­տու­նե­ րի տասն­յա­կը եզ­րա­փա­կում է ծխա­խո­տի ներկր­մամբ զբաղ­վող «Ա­վերս» ըն­կե­րու­թյու­նը՝ վճա­րե­ լով ֌6,88 մլրդ-ի հար­կեր (2011թ. հա­մե­մատ՝ ֌2,63  մլրդ­-ով կամ 62%-ով ա­վե­լի)։  n 100 խո­շոր հարկ վճա­րող­նե­րի ցան­կը տե՛ս էջ 8-ում։ Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան


№ 10 (250), հինգշաբթի, հունվարի 31, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Քն­նար­կում ենք սուբ­սի­դա­վո­րել ար­տա­հա­նող­նե­րի տո­կո­սադ­րույք­նե­րը Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը Գ­յում­րիի տնտե­սա­կան զար­ գաց­ման հիմ ­ն ադ­րա­մի բա­զա­յի վրա վեր­ջերս ստեղ­ծել է Արդ­ յու­նա­բե­րու­թյան զար­գաց­ման հիմ ­ն ադ­րամ՝ 500  մլն դո­լար հիմ­ նա­դիր կա­պի­տա­լով, ո­րից 300  մլն­-ը պետբ­յու­ջեի մի­ջոց­ներն են: Թե ինչ­պես է նոր կա­ռույցն օ­ժան­դա­կե­լու արդ­յու­նա­բե­րու­թյա­ նը, Banks.am-ին պատ­մել է հիմ ­ն ադ­րա­մի նո­րան­շա­նակ տնօ­ րեն Հայկ Միր­զո­յա­նը, ո­րը մինչ այդ ղե­կա­վա­րել է է­կո­նո­մի­ կա­յի նա­խա­րա­րու­թյան արդ­յու­նա­բե­րա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան վար­չու­թյու­նը:

դոլար/դրամ

407.32

0.43 q 0.11%

425 415 405 395 385 30.07

30.10

եվրո/դրամ

30.01

551.02

3.00 p 0.55%

550

— Այ­սինքն՝ ա­ջակ­ցու­ թյու­նը լի­նե­լու է ա­ռա­ վե­լա­պես ո­լոր­տա­յի՞ն և ոչ թե ուղղ­ված ա­ռան­ ձին բիզ­նես նա­խագ­ծե­րի օ­ժան­դա­կու­թյա՞­նը: — Ա­յո՛, ա­ջակ­ցու­թյու­նը հիմ­ նա­կա­նում ո­լոր­տա­յին է լի­նե­ լու: Օ­րի­նակ՝ մենք նպա­տակ ու­ նենք ստեղ­ծել «Հայ­կա­կան գի­ նի­ներ» բրենդ, ո­րի ներ­քո միա­

վո­րե­լու ենք հայ­կա­կան բո­լոր գի­նե­գոր­ծա­կան ըն­կե­րու­թյուն­ ներն ու ա­ ռաջ մղե­ լու այս «հո­ վա­նո­ցա­յին» բրեն­դը մի­ջազ­ գա­յին շու­կա­յում: Արդ­յու­նա­ բե­րու­թյան տար­բեր ճյու­ղե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ միա­ սին դի­ տար­ կե­ լու ենք, թե որն է տվյալ ո­ լոր­ տի հա­ մար գլխա­ վոր մի­ջազ­գա­յին ցու­ցա­հան­դե­ սը, և հա­մա­ֆի­նան­սա­վո­րե­լու ենք մեր ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի մաս­ նակ­ցու­թյունն այն­տեղ: Սա­կայն պետք է նշեմ, որ ծրագ­րում ենք ա­ջակ­ցու­թյուն նաև ա­ռան­ձին ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի: — Խոս­քը ար­տա­հան­ման ֆի­նան­սա­վոր­մա՞ն մա­ սին է: — Ա­յո՛: Նա­խա­տե­սում ենք սուբ­սի­դա­վո­րել ար­տա­հա­նող­ նե­րի վար­կա­յին տո­կո­սադ­րույք­ նե­ րը: Դա կար­ վի «ՓՄՁ ներդ­ րում ­ն եր» վար­կա­յին կազ­մա­ կեր­պու­թյու­նից ար­տա­հան­ման նպա­տա­կով ֆի­նան­սա­վոր­վող ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հա­մար:

«

«Օրակարգ»-ի արխիվից

530

— Ինչ­պե՞ս է հիմ ­ն ադ­րամն ա­ջակ­ցե­լու արդ­յու­նա­բե­ րու­թյա­նը, և ո՞ր ո­լորտ­նե­ րը կա­րող են օգտ­վել այդ ա­ջակ­ցու­թյու­նից: — Ինչ­ պես գի­ տեք, 2011թ. դեկ­տեմ­բե­րին կա­ռա­վա­րու­ թյունն ըն­դու­նեց Ար­տա­հան­ ման վրա հիմն­ված արդ­յու­նա­ բե­րա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան ռազ­մա­վա­րու­թյու­նը, ո­րը մշակ­ վել է մաս­նա­վոր հատ­վա­ծի հետ հա­մա­տեղ: Ռազ­մա­վա­րու­թյան մեջ ընտր­վեց տնտե­սու­թյան 11 ո­լորտ, և մենք այս ո­լորտ­նե­րի գրե­թե բո­լոր ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հետ հա­մա­տեղ սկսե­ցինք ո­լոր­ տա­յին ռազ­մա­վա­րու­թյուն­նե­րի մշակ­ման աշ­խա­տանք­նե­րը: Ար­դեն իսկ ու­նենք հաս­տատ­ ված չորս ո­լոր­տա­յին ռազ­մա­վա­ րու­թյուն՝ կոն­յա­կա­գոր­ծու­թյան, դե­ղա­գոր­ծու­թյան, գի­նե­գոր­ծու­ թյան և ճշգ­րիտ ճար­տա­րա­գի­ տու­թյան: Ռազ­մա­վա­րու­թյան մեջ նա­խա­տես­ված են մի­ջո­ցա­ ռում ­ներ, ո­ րոնք պետք է ի­ րա­ կա­նաց­վեն պե­տա­կան-մաս­նա­ վոր հատ­վա­ծի հա­մա­ֆի­նան­սա­ վոր­մամբ՝ տե­ղա­կան և օ­տա­ րերկր­յա ցու­ցա­հան­դես­նե­րին մաս­նակ­ցու­թյուն, ու­սում ­ն ա­կան ծրագ­րե­րի կազ­մա­կեր­պում, Հա­ յաս­տա­նում և դր­սում գոր­ծա­րար հա­մա­ժո­ղով­ն ե­րի անց­կա­ցում և այլն: Այս նպա­տակ­նե­րի ի­րա­գործ­ ման համար ան­ կախ Հա­ յաս­ տա­նի պատ­մու­թյան մեջ ա­ռա­ ջին ան­գամ պետբ­յու­ջեում արդ­ յու­նա­բե­րու­թյան զար­գաց­ման հա­մար գու­մար է նա­խա­տես­ վել՝ 300 մլն դ­րա­մի չա­փով, որն արդ­յու­նա­վետ ծախ­սե­լու, ինչ­ պես նաև մաս­նա­վոր հատ­վա­ ծից և դո­նոր­նե­րից մի­ջոց­նե­ րի ներգ­րավ­ման նպա­տա­կով Գ­յում­րիի տնտե­սա­կան զար­ գաց­ման հիմ ­ն ադ­րա­մի հի­ման վրա ստեղծ­վեց Արդ­յու­նա­բե­ րու­թյան զար­գաց­ման ազ­գա­յին հիմ ­ն ադ­րա­մը: Այն ակ­տիվ հա­մա­գոր­ծակ­ցե­ լու է Զար­գաց­ման հայ­կա­կան գոր­ծա­կա­լու­թյան, Փոքր ու մի­ ջին ձեռ­նար­կա­տի­րու­թյան զար­ գաց­ման ազ­գա­յին կենտ­րո­նի (ՓՄՁ ԶԱԿ), «ՓՄՁ ներդ­րում ­ն եր» ու­նի­վեր­սալ վար­կա­յին կազ­մա­ կեր­պու­թյան և բիզ­նե­սի ա­ջակց­ ման այլ կա­ռույց­նե­րի հետ:

510 490 30.07 ռուբլի/դրամ

Հայկ Միր­զո­յան. «Ար­դեն իսկ ու­նենք հաս­տատ­ված չորս ո­լոր­տա­յին ռազ­մա­վա­րու­

— Ս­տաց­վում է, որ նման ա­ջակ­ցու­թյու­նից կա­րող են օգտ­վել այն ո­լորտ­նե­ րը, ո­րոնց ռազ­մա­վա­րու­ թյուն­նե­րը հաս­տատ­վել են: Իսկ այս­տեղ հա­մալ­րում չի՞ սպաս­վում: — Ա­յո՛, շու­տով մենք կհաս­տա­ տենք ոս­կեր­չու­թյան, ա­դա­ման­ դա­գոր­ծու­թյան և ժա­մա­գոր­ծու­ թյան ո­լոր­տա­յին ռազ­մա­վա­րու­ թյու­նը, ո­րին կհա­ջոր­դի թեթև արդ­յու­նա­բե­րու­թյու­նը:

13.57

0.04 p 0.30%

13,20

թյուն­՝ կոն­յա­կա­գոր­ծու­թյան, դե­ղա­գոր­ծու­թյան, գի­նե­գոր­ծու­թյան և ճշգ­րիտ ճար­տա­ րա­գի­տութ­յան»:

12,50

— Հուն­վա­րի 23-ին արդ­ յու­նա­բե­րող­նե­րի հետ հան­ դիպ­մա­նը վար­չա­պետն ա­սել էր, որ է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­րա­րու­թյա­նը հանձ­ նա­րար­ված է ման­րակր­ կիտ վեր­լու­ծու­թյուն ի­րա­ կա­նաց­նել Հա­յաս­տան ներ­մուծ­վող այն ապ­րանք­ նե­րի վե­րա­բեր­յալ, ո­րոնք մեր եր­կի­րը կա­րող է ար­ տադ­րել: Ինչ­պե՞ս են ո­րո­ շում ­ն եր կա­յաց­վե­լու ներ­ մուծ­ման փո­խա­րին­ման վե­րա­բեր­յալ:

Նպատակ ունենք ստեղծել «Հայկական գինիներ» բրենդ, որի ներքո միավորելու ենք հայկական բոլոր գինեգործական ընկերություններին

Կա նաև ար­տա­հան­ման ա­ջակց­ման այլ ձևա­չափ. օ­րի­ նակ՝ ըն­կե­րու­թյու­նը ցան­կա­ նում է ար­տա­հա­նել իր ար­տադ­ րան­քը, բայց ու­նի դրսի շու­կա­ յում սեր­տի­ֆի­կաց­ման խնդիր: Մենք կա­ րող ենք 50%-ի չա­ փով հա­մա­ֆի­նան­սա­վո­րել սեր­ տի­ֆի­կաց­ման ծախ­սե­րը: Մենք ակ­ տիվ հետևում ենք արդ­ յու­ նա­բե­րու­թյա­նը՝ հա­մա­գոր­ծակ­ ցե­լով ո­լոր­տի գրե­թե բո­լոր ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րի հետ: Հա­ճախ, երբ հայտն­վում է նոր ըն­կե­րու­ թյուն, մենք ինք­ ներս ենք հրա­ վի­րում նրանց մաս­նակ­ցե­լու մեր մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րին և ծա­ նո­թա­նա­լու ա­ջակց­ման մեր մե­խա­նիզ­մնե­րին:

30.01

30.10

»

— Մենք հանձ­նա­րա­րու­թյուն ու­նենք ու­սում ­ն ա­սի­րե­լու մեր ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րի հնա­րա­վո­րու­ թյուն­նե­րը, ինչ­պես նաև ներ­ մուծ­վող ապ­րան­քա­տե­սա­կա­նին: Այ­նու­հետև քննար­կում ­ն եր ենք անց­կաց­նե­լու բիզ­նե­սի հետ և դ­րանց հի­ման վրա ա­ռա­ջար­կու­ թյուն­ներ մշա­կե­լու, թե ին­չը կա­ րող ենք ար­տադ­րել տե­ղում, այլ ոչ թե ներ­մու­ծել: — Հան­դիպ­մա­նը վար­չա­ պե­տը նշել էր նաև, որ անց­յալ տա­րի, օ­տա­րերկր­ յա ներդ­րում ­ն ե­րի կտրուկ նվազ­ման պայ­ման­նե­րում,

տնտե­սա­կան աճն ա­պա­ հով­վել է մեր սե­փա­կան ռե­սուրս­նե­րի հաշ­վին: Արդ­ յոք ներ­մուծ­ման փո­խա­ րին­ման քա­ղա­քա­կա­նու­ թյու­նը պայ­մա­նա­վոր­վա՞ծ է այն ի­րո­ղու­թյամբ, որ 2013թ. Հա­յաս­տա­նի տնտե­ սա­կան ա­ճը ևս հիմն­վե­լու է ա­ռա­վե­լա­պես սե­փա­կան ռե­սուրս­նե­րի վրա: — Ա­յո՛, 2012թ. կա­ռա­վա­րու­թյան կող­մից բա­վա­կան մեծ աշ­խա­ տանք կա­տար­վեց բիզ­նե­սի կող­ մից բարձ­րաց­վող խնդիր­նե­րին օ­պե­րա­տիվ լու­ծում տա­լու ուղ­ ղու­թյամբ, և արդ­յուն­քում հնա­րա­ վո­րու­թյուն ե­ղավ ա­պա­հո­վել այդ ա­ճը՝ ա­պա­վի­նե­լով ներ­քին ռե­ սուրս­նե­րին: Անց­յալ տա­րի ա­ջակ­ ցել ենք 8 խո­շոր ներդ­րու­մա­յին ծրագ­րե­րի, այս տա­րի կշա­րու­նա­ կենք նույն ին­տեն­սի­վու­թյամբ աշ­ խա­տել բիզ­նե­սի հետ: — ԱՄՀ-ն օ­րերս նվա­զեց­ րել է գլո­բալ ա­ճի կան­ խա­տե­սում ­ն ե­րը: Ի՞նչ եք կար­ծում, կստաց­վի՞ արդ­ յոք 2013թ. ա­պա­հո­վել Հա­ յաս­տա­նի արդ­յու­նա­բե­րու­ թյան ծրագ­րած ա­ճի (9,2%) տեմ­պը: — Կար­ծում եմ՝ ա­յո՛: Մաս­նա­վոր հատ­վա­ծի հետ մեր ա­մե­նօր­յա ին­ տեն­սիվ աշ­խա­տան­քի նպա­տա­կը հենց դա է: Մենք պետք է հաս­կա­ նանք նրանց բո­լոր խնդիր­նե­րը՝ փոր­ձե­լով ա­րագ վե­րաց­նել ներդ­ րում ­ն ե­րի ի­րա­կա­նաց­ման բո­լոր խո­չըն­դոտ­նե­րը:  n Զ­րու­ցել է Ռու­բեն Հա­րու­թյուն­յա­նը

11,80 30.07

30.10

եվրո/դոլար

1.354

30.01 0.01 p 0.38%

1,34

1,27

1,20 30.07

30.10

WTI Brent

նավթ

30.01

97.69 0.12 p 0.12% 114.61 0.23 p 0.20%

US$/bbl.

120

95

70 30.07 ոսկի

30.10

կբ 100 հհ comex

1663.5 1667.2

30.01 7.0 p 0.42% 4.3 p 0.26%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 30.07

(LME)

պղինձ

30.10

8232

30.01 104.7 p 1.29%

US$/tonne

8600

7800

7000 30.07 ցորեն

(cbt)

30.10

285.04

30.01 0.46 q 0.16%

US$/tonne

370 330 290 250 210 30.07

30.10

30.01

Տվյալները վերցված են 30.01, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 10 (250), հինգշաբթի, հունվարի 31, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

Արդ­յոք պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մը հաղ­թո՞ւմ է Մա­սա­չու­սեթ­սի տեխ­նո­լո­գիա­կան հա­մալ­սա­րա­նի քա­ղա­քատն­տե­ սու­թյան պրո­ֆե­սոր, «Ին­չու են ազ­գե­րը ձա­խո­ղում» (Why Nations Fail) գրքի հա­մա­հե­ղի­նակ Տա­րոն Ա­ճե­մօղ­լուն Project-syndicate. org կայ­քում «Արդ­յոք պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մը հաղ­թո՞ւմ է» վեր­նագ­րով հոդ­ված է հրա­պա­րա­կել՝ կրկին պնդե­լով իր տե­սու­ թյան ճշմար­տա­ցիու­թյու­նը, որ եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ ա­ճին կա­րող են նպաս­տել միայն «հա­մընդգր­կուն» (inclusive) ինս­տի­տուտ­ներ ու­ նե­ցող հա­սա­րա­կու­թյուն­նե­րը և ոչ «կե­ղե­քող» (extractive) ինս­տի­ տուտ­ներ ու­նե­ցող­նե­րը: Աճ­եմօղ­լուն փաս­տա­ցի պա­տաս­խա­նում է իր տե­սու­թյան մի շարք քննա­դատ­նե­րի, ո­րոնք վկա­յա­կո­չում էին տնտե­սա­կան ա­ճը «կե­ղե­քող» այն­պի­սի հա­սա­րա­կու­թյուն­նե­րում, ինչ­պի­սիք Հա­րա­վա­յին Կո­րեան, Սին­գա­պու­րը կամ Չի­նաս­տանն են ե­ղել (են):

Ա­ճե­մօղ­լուն ա­սում է, որ տնտե­սու­

թյուն­ նե­ րը փող և մեծ հաշ­ վով շու­կա­ներ չու­նեին: Պե­տու­թյու­ նը հար­կում էր գյու­ղատն­տե­սա­ կան ար­տադ­րան­քը և վե­րահս­ կում էր գրե­ թե բո­ լոր ապ­ րանք­ նե­րի ար­տադ­րու­թյու­նը: Այն մե­ նաշ­նոր­հում էր առև­տու­րը, և փո­ղի բա­ցա­կա­յու­թյան պայ­ման­ նե­րում բո­լոր ապ­րանք­նե­րի շար­ ժը տե­ ղի էր ու­ նե­ նում նրա հա­ վա­նու­թյամբ: Այն սնունդ և հումք էր տա­լիս ջուլ­հակ­նե­րին և վերց­ նում նրանց ար­տադ­րա­ծը: Ըստ էու­թյան՝ հու­նա­կան բրոն­զի դա­ րաշր­ջա­նի հա­սա­րա­կու­թյուն­նե­ րի ու­նե­ցա­ծը շատ նման էր պե­ տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մի ն: Նույ­ նը ին­ կե­ րի մոտ էր, երբ նրանք կա­ռու­ցում էին ի­րենց հսկա­յա­կան Անդ­յան կայս­րու­ թյու­նը՝ իս­պա­նա­ցի­նե­րի գա­ լուն նա­խոր­դած դա­րաշր­ջա­նում: Ն­րանք նույն­պես փող (կամ գիր) չու­նեին, սա­կայն պե­տու­թյու­ նը մար­դա­հա­մար և գույ­քագ­ րում էր անց­կաց­նում՝ տա­սը տա­ րին մեկ, շուրջ 40 հա­զար կի­լո­ մետր ճա­նա­պարհ­ներ էր կա­ռու­ ցում, ու­ներ սուր­հան­դակ­նե­րի

«

թյան մեջ պե­տու­ թյան դե­րի արդ­ յու­նա­վե­տու­թյու­նը կախ­ված է նրա­ նից, թե որ­քա­նով tumblr.com

Տն­տե­սա­կան ա­ճի մո­դել­նե­րի շուրջ հա­վերժ բա­նա­վե­ճում պե­ տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մի մո­դե­լը վեր­ջին տա­րի­նե­րին կար­ծես տի­ րա­պե­տող է դառ­նում: Լի­բե­րալ կա­պի­տա­լիզ­մի ա­վա­տար­նե­րը [մարմ ­ն ա­վո­րող­նե­րը]՝ Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րը և Միաց­յալ Թա­ գա­վո­րու­թյու­նը, 2012թ. սա­կա­ վար­յու­նու­թյամբ էին տա­ռա­պում այն դեպ­քում, երբ դի­րի­ժիզ­մի [տնտե­սու­թյան պե­տա­կան մո­նո­ պոլ կար­գա­վոր­ման տե­սու­թյուն և պ­րակ­տի­կա] տար­բեր դրսևո­րում­ նե­րով ա­սիա­կան մի շարք երկր­ ներ վեր­ ջին մի քա­ նի տաս­ նամ­ յակ­նե­րին ոչ միայն ու­ժեղ և կա­ յուն աճ են ու­նե­ցել, այլ նաև ար­ ժա­նա­պատ­վո­րեն դի­մա­կա­յել են տնտե­սա­կան վեր­ջին ճգնա­ժա­մե­ րին: Հարց է ա­ռա­ջա­նում՝ արդ­յոք տնտե­սա­գի­տու­թյան դա­սագր­քե­ րը փո­խե­լու ժա­մա­նա՞կն է: Իս­կա­պես, տնտե­սա­գի­տու­ թյու­նը չի սահ­մա­նում, որ ա­զա­ տա­կա­նաց­ված շու­կա­նե­րը ա­վե­ լի լավ են, քան պե­ տա­ կան մի­ ջամ­տու­թյու­նը կամ նույ­նիսկ պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մը: Պե­ տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մի խնդիր­ նե­րը գլխա­վո­րա­պես քա­ղա­ քա­կան են, ոչ՝ տնտե­սա­կան: Ի­րա­կան աշ­խար­հի ցան­կա­ցած տնտե­սու­թյան հա­տուկ են շու­ կա­յի ձա­խո­ղում ­ն ե­րը, այն­պես որ՝ բա­րե­գութ և ա­մե ­նա­կա­րող կա­ռա­վա­րու­թյու­նը կա­րող է բա­ վա­կան հա­ճախ խե­լամ­տո­րեն մի­ջամ­տել: Սա­կայն որևէ մե­կը երբևէ հան­դի­պե՞լ է բա­րե­գութ և ա­մե ­նա­կա­րող կա­ռա­վա­րու­թյան: Պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մի տրա­մա­բա­նու­թյու­նը հաս­կա­նա­ լու հա­ մար օգ­ տա­ կար է նախ­ կի­նից ո­րոշ օ­րի­նակ­ներ վեր­հի­ շել. ոչ միայն սո­ցիա­լիս­տա­կան վար­չահ­րա­մա­յա­կան տնտե­սու­ թյուն­ներն ու ժա­մա­նա­կա­կից հա­սա­րա­կու­թյուն­ներն են փոր­ ձում պայ­քա­րել շու­կա­յի ձա­խո­ ղում ­նե­ րի դեմ, այլ նաև հնա­ գույն քա­ղա­քակր­թու­թյուն­նե­րը: Իս­կա­պես, թվում է՝ հո­ղա­գոր­ ծու­թյան կամ ժո­ղովր­դա­վա­րու­ թյան նման, հա­մաշ­խար­հա­յին պատ­մու­թյան մեջ պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մը ի­րա­րից ան­կախ հայտ­նա­գործ­վել է բազ­մա­թիվ ան­գամ: Վերց­րե՛ք հու­նա­կան բրոն­զի դա­րաշր­ջա­նը, ո­րի ըն­թաց­քում մի­ջերկ­րա­ծով­յ ան ամ­բողջ ա­վա­ զա­նում բազ­մա­թիվ հզոր պե­տու­ թյուն­ներ ձևա­վոր­վե­ցին, ո­րոնք կազ­մա­կերպ­ված էին քա­ղա­քի շուրջ, որ­ տեղ բնակ­ վում էր քա­ ղա­քա­կան է­լի­տան: Այս պե­տու­

յու­նա­վետ բաշ­խու­մը չէ, այլ հա­ սա­րա­կու­թյան և տն­տե­սու­թյան նկատ­մամբ քա­ղա­քա­կան ու­ ժի ա­ռա­վե­լա­գույն օգ­տա­գոր­ծու­ մը: Ե­թե պե­տու­թյան մե­նե­ջեր­նե­ րը կա­րո­ղա­նում են ի­րենց ձեռ­ քը գցել բո­լոր արդ­յու­նա­վետ ռե­ սուրս­նե­րը և դ­րան­ցից օգտ­վե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նը, դա ա­ռա­վե­ լա­գույ­նի է հասց­նում վե­րահս­ կո­ղու­թյու­նը, նույ­նիսկ ե­թե դրա հա­մար զո­հա­բեր­վում է տնտե­ սա­կան արդ­յու­նա­վե­տու­թյու­նը: Աշ­խար­հի շատ վայ­րե­րում պե­ տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մը իս­կա­պես օգ­նել է կոն­սո­լի­դաց­նել պե­տու­ թյու­նը և կենտ­րո­նաց­նել իշ­խա­ նու­թյու­նը,  – ար­դի հա­սա­րա­կու­ թյուն­նե­րի և տն­տե­սու­թյուն­նե­

Պետական կապիտալիզմը բոլորովին էլ տնտեսական ռեսուրսների արդյունավետ բաշխումը չէ, այլ հասարակության և տնտեսության նկատմամբ քաղաքական ուժի առավելագույն օգտագործումը

»

գոր­ծող հա­մա­կարգ՝ ու­ղերձ­ներ ու­ղար­կե­լու և տե­ղե­կատ­վու­թյուն հա­վա­քագ­րե­լու հա­մար, և այդ ա­մե ­նը հաշ­վագ­րում էր գործ­ված պա­րան­նե­րով, որ կոչ­վում էին quipus, ո­ րոնց մեծ մասն այ­ սօր հնա­րա­վոր չէ կար­դալ: Այս ա­մե­ նը նրանց կող­ մից հո­ ղի և աշ­ խա­տու­ժի վե­րահսկ­ման հա­մա­ կար­ գի մասն էր, ո­ րը հիմն­ ված էր ռե­սուրս­նե­րի կենտ­րո­նաց­ված պլա­նա­յին հատ­կաց­ման և հար­ կադր­ման վրա: Ինչ­պե՞ս է պա­տա­հում, որ ան­ հա­մադ­րե­լի այն­պի­սի հա­սա­րա­ կու­թյուն­ներ, ինչ­պի­սիք հու­նա­ կան բրոն­զի դա­րաշր­ջա­նի քա­ ղաք­ներ Կ­նո­սո­սը, Մի­կե­նիան և Ին­կե­րի կայս­րու­թյու­նը, Խորհր­ դա­յին Ռու­սաս­տա­նը, Հա­րա­վա­ յին Կո­րեան և ներ­կա­յում Չի­նաս­ տանն են, – այս բո­լորն ան­ցել են պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մի: Պա­տաս­խանն այն բա­նի գի­ տակ­ցումն է, որ պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մը բո­լո­րո­վին էլ տնտե­սա­կան ռե­սուրս­նե­րի արդ­

րի զար­գաց­ման նա­խադր­յալ­ներ: Սա­կայն տնտե­սու­թյան պե­տա­ կան վե­րահս­կու­մը հիմ ­ն ա­կա­նում խնդրա­հա­րույց է դառ­նում, ո­րով­ հետև նրանք, ով­քեր ղե­կա­վա­րում են պե­տու­թյու­նը, ի­րենց մտքում չու­նեն սո­ցիա­լա­կան բա­րե­կե­ ցու­թյան և ռե­սուրս­նե­րի օպ­տի­ մալ հատ­կաց­ման գա­ղա­փար­նե­ րը: Հու­նա­կան բրոն­զի դա­րաշր­ ջա­նի կամ Ին­կե­րի կայս­րու­թյան պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մի մո­տի­ վա­ցիան տնտե­սա­կան ա­նարդ­ յունա­վե­տու­թյու­նը չէր, ոչ էլ անհ­ րա­ժեշ­տո­րեն արդ­յու­նա­վետ տնտե­սու­թյան ստեղ­ծումն էր: Այն, ինչ ա­նում էր պե­տա­կան կա­ պի­տա­լիզ­մը, քա­ղա­քա­կան ու­ժի կոն­սո­լի­դա­ցումն էր: Ա­վե­լի խոր­քա­յին ա­ռու­մով՝ ի­րա­կան դի­խո­տո­միան ոչ թե պե­ տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մի և ա­զա­ տա­կա­նաց­ված շու­կա­նե­րի միջև է: Այն կե­ ղե­ քող և հա­ մընդգր­ կուն տնտե­սա­կան ինս­տի­տուտ­ նե­րի միջև է: Կե­ղե­քող ինս­տի­ տուտ­նե­րը ստեղ­ծում են ան­հա­

վա­սար դաշտ ու հար­կեր, որ­տեղ ե­կա­մուտ­նե­րը կենտ­րո­նաց­վում են քա­ղա­քա­կան իշ­խա­նու­թյուն ու­նե­ցող­նե­րի կամ դրանց հետ կապ ու­նե­ցող­նե­րի մոտ: Հա­ մընդգր­կուն ինս­տի­տուտ­նե­րը հա­վա­սար դաշտ են ստեղ­ծում և մարդ­կանց մեծ զանգ­ված­նե­րի քա­ջա­լե­րում ու գոր­ծե­լու հնա­րա­ վո­րու­թյուն­ներ են տա­լիս: Ա­ հա այս­ տեղ է գտնվում պե­ տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մի խնդի­ րը. հա­մընդգր­կուն ինս­տի­տուտ­ նե­րը պա­հան­ջում են բա­վա­կա­ նա­չափ հզոր մաս­նա­վոր սեկ­տոր, ո­րը կկա­րո­ղա­նա հա­կակշ­ռել և վե­րահս­կել պե­տու­թյա­նը: Այս­պի­ սով՝ պե­տա­կան սե­փա­կա­նու­թյու­ նը միտ­ված է հա­մընդգր­կուն հա­ սա­րա­կու­թյան ա­մե­նա­կարևոր սյու­նե­րից մե­կը վե­րաց­նե­լուն: Զար­մա­նա­լի չէ, որ պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մը գրե­թե միշտ ա­սո­ ցաց­վում է ավ­տո­րի­տար վար­չա­ կար­գե­րի և կե­ղե­քող քա­ղա­քա­ կան ինս­տի­տուտ­նե­րի հետ: Սա ա­զա­տա­կա­նաց­ված շու­կա­ նե­րի գով­քը չէ: Ժա­մա­նա­կա­կից հա­սա­րա­կու­թյու­նում պե­տու­թյու­ նը կենտ­րո­նա­կան (և ճիշտ) դեր է խա­ղում: Ժա­մա­նա­կա­կից տնտե­ սա­կան ա­ճը, նույ­նիսկ հա­մընդգր­ կուն ինս­տի­տուտ­նե­րի պայ­ման­նե­ րում, հա­ճախ խո­ր ան­հա­վա­սա­ րու­ թյուն­ ներ ու ծուռ դաշ­ տեր են ստեղ­ծում՝ վտան­գի տակ դնե­լով այդ իսկ ինս­տի­տուտ­նե­րի գո­յու­ թյու­նը: Ժա­մա­նա­կա­կից կար­գա­ վո­րող և վե­րա­բաշ­խող պե­տու­ թյու­նը կա­րող է, ո­րո­շա­կի սահ­ ման­նե­րում, նպաս­տել այդ խնդիր­ նե­րը շտկե­լուն: Սա­կայն այդ­պի­սի նա­խա­գի­ծն էա­պես կախ­ված է այն բա­նից, թե որ­քա­նով է հա­սա­ րա­կու­թյու­նը վե­րահս­կում պե­տու­ թյա­նը և ոչ հա­կա­ռա­կը: Պն­դել, թե պե­տա­կան կա­պի­ տա­լիզ­մի հա­ջո­ղու­թյու­նը հաս­ տա­տում է նրա ա­ռա­վե­լու­թյու­նը, նույնն է, ինչ կառ­ քը դնել ձիու ա­ռաջ: Ա­յո՛, Հա­րա­վա­յին Կո­րեան ա­րագ ա­ճել է պե­տա­կան կա­ պի­տա­լիզ­մի օ­րոք, և նույնն այ­ սօր ա­նում է Չի­նաս­տա­նը: Սա­ կայն պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մն ի հայտ է ե­կել ոչ թե որ տնտե­սա­ կան աճ ա­պա­հո­վե­լու որևէ այլ

է հա­սա­րա­կու­ թյու­նը վե­րահս­ կում պե­տու­թյա­նը և ոչ հա­կա­ռա­կը:

ճա­նա­պարհ չկար, այլ ո­րով­հետև այն ա­ճի հնա­րա­վո­րու­թյուն էր տա­լիս՝ ա­ռանց փո­փո­խե­լու իշ­ խա­նու­թյան գո­յու­թյուն ու­նե­ցող կա­ռուց­ված­քը: Չի­նաս­տա­նի պե­ տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մի հան­ճա­ րե­ղու­թյունն այն է, որ այն ա­պա­ հո­վել է Կո­մու­նիս­տա­կան կու­ սակ­ցու­թյան է­լի­տա­յի իշ­խա­նու­ թյան շա­րու­նա­կա­կա­��ու­թյու­նը՝ միա­ժա­մա­նակ բա­րե­լա­վե­լով ռե­ սուրս­նե­րի հատ­կաց­ման գոր­ ծըն­թա­ցը, երբ միանձն­յա չի ո­րո­ շել գնա­յին խթան­նե­րը ֆեր­մեր­ նե­րի հա­մար, ա­պա կա­րո­ղա­ցել է ա­զա­տա­կա­նաց­նել քա­ղա­քա­ յին շու­կա­նե­րը: Պե­տա­կան կա­պի­տա­լիզ­մը կմնա այն­քան ժա­մա­նակ, քա­ նի դեռ գո­յու­թյուն ու­նե­ցող է­լի­ տա­ ներն ի վի­ ճա­ կի են այն պա­ հել և օ­գուտ­ներ քա­ղել դրա­նից… նույ­նիսկ ե­թե տնտե­սա­կան աճն ամ­բող­ջո­վին կանգ­նի։ Եվ լավ պատ­ ճառ կա, թե ին­ չու աս­ տի­ ճա­ նա­ բար հենց այդ­ պես էլ կլի­ նի: Տն­տե­սա­կան կա­յուն ա­ճը են­ թադ­րում է հա­մընդգր­կուն ինս­ տի­տուտ­ներ, ո­րով­հետև ի­նո­վա­ ցիան և ա­րար­չա­կան ա­վե­րումն [creative destruction] ու ան­ կա­ յու­ նու­ թյու­ նը, որ այն ծնում է, կախ­ված է այդ ինս­տի­տուտ­նե­ րից: Կե­ղե­քող ինս­տի­տուտ­ներն ընդ­հա­նուր առ­մամբ և պե­տա­ կան կա­պի­տա­լիզ­մը մաս­նա­վո­ րա­պես տնտե­սա­կան ա­ճին կա­ րող են նպաս­տել ո­րո­շա­կի ժա­ մա­նակ, բայց միայն ա­րա­գան­ցիկ ա­ճի նման ա­ճի, որ Հա­րա­վա­յին Կո­րեան ու­նե­ցավ 1960-80 թթ.՝ նախ­քան իր հա­սա­րա­կու­թյան ու տնտե­սու­թյան ա­վե­լի ար­մա­տա­ կան տրանս­ֆոր­մա­ցիա­յի սկիզ­բը: Ինչ­պես վա­ղա­հաս պտուղն է սպառ­վում, Չի­նաս­տա­նը նույն­ պես ստիպ­ ված է լի­ նե­ լու ընտ­ րու­թյուն կա­տա­րել տնտե­սա­կան և սո­ցիա­լա­կան ա­զա­տու­թյուն­նե­ րի, ի­նո­վա­ցիա­նե­րի և ան­կա­յու­ նու­թյան, ո­րին միայն հա­մընդգր­ կուն ինս­տի­տուտ­նե­րը կա­րող են նպաս­տել, և տն­տե­սու­թյան, քա­ ղա­քա­կա­նու­թյան ու սո­ցիա­լա­ կան կյան­քը տնօ­րի­նե­լու միջև՝ հա­նուն պե­տու­թյու­նը վե­րահս­ կող է­լի­տա­նե­րի:  n


№ 10 (250), հինգշաբթի, հունվարի 31, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Ց­տե­սու­թյուն է­ժան աշ­խա­տուժ

Է­ժան աշ­խա­տու­ժի դա­րաշր­ջա­ նի ա­վար­տի մա­սին տա­րա­ծաշր­ ջա­նում ա­ռա­ջի­նը 2012թ. վեր­ ջին հայ­տա­րա­րեց Ին­դո­նե­զիա­ յի նա­խա­գա­հը։ Դա­րաշր­ջա­նի ա­վարտն ա­ռա­վել ակն­հայտ է Թաի­լան­դում: 2013թ. հուն­վա­րի 1-ից թա­գա­վո­րու­թյու­նում նվա­ զա­գույն աշ­խա­տա­վարձի չա­ փը սահ­ման­վել է օ­րա­կան $10։ Ա­վե­լի ցածր վճա­րե­լու դեպ­քում գոր­ծա­տո­ւին տու­գանք, ան­գամ ա­զա­տազր­կում է սպառ­նում։ Թաի­լան­դում նվա­զա­գույն աշ­խա­տա­վար­ձը պաշ­տո­նա­ պես բարձ­ րա­ ցել է 36%-ով: Գ­յու­ղատն­տե­սա­կան մի շարք շրջան­նե­րում այս ցու­ցա­նի­ շը եր­կու ան­գամ բարձր է: Բիզ­ նեսն ար­ձա­գան­քել է աշ­խա­տա­ կազ­մի կրճատ­ման ու ար­տադ­

րու­թյու­նը ար­տեր­կիր տե­ղա­փո­ խե­լու սպառ­նա­լիք­նե­րով։ Այս­պես՝ ըն­թա­ցիկ տար­ վա ա­ռա­ջին հինգ օ­րե­րին թա­ գա­վո­րու­թյու­նում աշ­խա­տան­ քը կորց­ րել է 2,5  հազ. մարդ: Սա խո­ցե­լի ցու­ցա­նիշ է երկ­րի հա­մար, որ­տեղ գոր­ծազր­կու­ թյու­նը ռե­կոր­դա­յին ցածր՝ 0,6% մա­կար­դա­կում է։ Պաշ­տո­նա­ կան վի­ճա­կագ­րու­թյան հա­մա­ ձայն՝ 2012թ. վեր­ ջի դրու­ թյամբ 74  մլն բ­նակ­չու­թյուն ու­նե­ցող Թաի­լան­դում օ­րա­կան $10-ից պա­կաս վաս­տա­կող­նե­րի թի­ վը կազ­ մել է 5 մլն։ Աշ­ խա­ տու­ ժի թան­կաց­ման պայ­ման­նե­րում կա­ռա­վա­րու­թյու­նը մաս­նա­վոր սեկ­տո­րի հա­մար հար­կա­յին մի շարք ար­տո­նու­թյուն­ներ են սահ­մա­նել։

Քիչ հա­վա­նա­կան է նաև բիզ­ նեսն ար­տեր­կիր տե­ղա­փո­խե­լու հե­ռան­կա­րը։ Այս­պես՝ Թաի­լան­ դին սահ­մա­նա­կից Վիետ­նա­մում նվա­զա­գույն աշ­խա­տա­վար­ձը օ­րա­կան $52 է։ Թեև այն զգա­լիո­ րեն զի­ջում է թա­գա­վո­րու­թյան՝ $200/oր մի­ջին ցու­ցա­նի­շը, սա­ կայն հնա­րա­վո­րու­թյուն է տա­լիս Վիետ­նա­մի ն ընդգրկ­վել ա­ռա­ ջա­տար երկր­նե­րի ցան­կում՝ ըստ աշ­խա­տա­վար­ձե­րի և սո­ցիա­լա­ կան վճար­նե­րի բարձ­րաց­ման տեմ­պե­րի: Ին­դո­նե­զիա­յի մայ­րա­ քա­ղաք Ջա­կար­տա­յում նվա­զա­ գույն աշ­խա­տա­վարձն ա­վե­լա­ցել է 44%-ով: Հօ­գուտ աշ­խա­տող­նե­ րի փո­փո­խու­թյուն­ներ են նա­խա­ տես­վում նաև Մ­յան­մա­րում։ Հա­րա­վարևել­յան Ա­սիա­յի երկր­նե­րում Ա­րա­բա­կան գար­ նան բռնկու­մը կան­խե­լու թիվ մեկ մի­ջո­ցը բնակ­չու­թյան կեն­ սա­մա­կար­դա­կի բարձ­րա­ցումն է։ Այս պայ­ման­նե­րում տա­րա­ ծաշր­ջա­նի երկր­նե­րը, հատ­կա­ պես Չի­նաս­տա­նը, գլո­բալ մի շարք ար­տադ­րող­նե­րի հա­մար

Կ­դառ­նա՞ն արդ­յոք «տեխ­նի­կա­կան» BBC-ն՝ Հա­յաս­տա­նում նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի մա­սին ‹‹‹ էջ 1 «Դժ­վար թե թեկ­ մե­կը կա­րո­ղա­նա ի­րա­կան մրցակ­ ցու­թյուն ստեղ­ծել գոր­ծող նա­խա­ գահ Սերժ Սարգս­յա­նին»,նշվում է BBC-ի հոդ­վա­ծում։

նում երկ­րի նախ­կին վար­չա­պետ Հ­րանտ Բագ­րատ­յա­նը։ «Այ­դու­ հան­դերձ, ան­կախ վեր­լու­ծա­ բան­նե­րը գրե­թե միա­կար­ծիք են, որ դժվար թե թեկ­նա­ծու­նե­րից որևէ մե­կը կա­րո­ղա­նա ի­րա­կան մրցակ­ցու­թյուն ստեղ­ծել գոր­ծող նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նին»,– նշում է հոդ­վա­ծի հե­ղի­նա­կը։ Կով­կա­սի ինս­տի­տու­տի տնօ­ րեն Ա­լեք­սանդր Իս­կան­դար­յա­նը BBC-ին ա­սել է, որ մի շարք քա­ղա­ քա­կան ու­ժե­րի խորհր­դա­րա­նում հայտն­վե­լը դար­ձել է նա­խա­գա­ հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում ընդ­ դի­մու­թյան խնդիր­նե­րի աղբ­յու­ րը։ «Պարզ­վեց, որ ընդ­դի­մա­դիր կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րը սպա­ռել են ի­րենց գա­ղա­փա­րա­խո­սա­կան և կազ­մա­կերպ­չա­կան ռե­սուր­սը։ Մի հարց է խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­ րու­թյուն­նե­րում 7-8% ձայն հա­վա­ քե­լը, մեկ այլ հարց՝ պե­տու­թյան ղե­կա­վա­րի ընտ­րու­թյուն­նե­րում հաղ­ թե­ լը, երբ հարկ է ստա­ նալ ձայ­նե­րի կե­սից ա­վե­լին»,– ա­սել է Իս­կան­դար­յա­նը։ Ար­մա­տա­կան ընդ­դի­մու­թյու­ նը հույ­ սը կա­ պում էր Հա­ յաս­ տա­նի ա­ռա­ջին նա­խա­գահ Լևոն Տեր-­Պետ­րոս­յա­նի հետ, ո­րը, սա­ կայն, դա­դա­րեց հան­րու­թյան

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

չա­փա­զանց «ծանր» են դառ­նում: Այս­պես՝ ան­ցած տա­րի բիզ­նե­ սը Չի­նաս­տա­նից Հա­րա­վարևել­ յան Ա­սիա­յի երկր­ներ տե­ղա­փո­ խե­լու մա­սին հայ­տա­րա­րել է գեր­մա­նա­կան Adidas-ը: Տա­րա­

ծաշր­ջա­նում աշ­խա­տու­ժի նման թան­կաց­ման պայ­ման­նե­րում, բիզ­նե­սը, ա­մե ­նայն հա­վա­նա­կա­ նու­թյամբ, հար­կադր­ված կլի­նի հե­ռա­նալ նաև այս­տե­ղից: Մի­ գու­ցե՝ Աֆ­րի­կա։  n

Yahoo!-ի մեղ­րա­մի­սը շա­րու­նակ­վում է Մա­րի­սա Մա­յե­րը ըն­կե­րու­թյու­նը թան­կաց­րել է $7  մլրդ­-ով Ա­մե­րիկ­յան ին­տեր­նե­տա­յին Yahoo! ըն­կե­րու­թյան նոր գլխա­վոր տնօ­րեն Մա­րի­սա Մա­յե­րի «մեղ­րա­մի­սը» ներդ­րող­նե­րի հետ շա­ րու­նակ­վում է: Ին­տեր­նե­տա­յին հսկան վեր­ջին չորս տա­րում ա­ռա­ ջին ան­գամ հա­սույ­թի 2% աճ է ար­ձա­նագ­րել: Մա­յե­րի ղե­կա­վար­ ման վեց ա­միս­նե­րի ըն­թաց­քում Yahoo!-ի շու­կա­յա­կան կա­պի­տա­ լի­ զա­ ցիան ա­ ճել է 30%-ով, ո­ րը 2008-ից ի վեր ար­ ձա­ նագր­ ված ա­ռա­վե­լա­գույն ցու­ցա­նիշն է։

նա­ծու­նե­րից որևէ

Ֆոտոլուր

նե­ րի անձն ու նրանց հաղ­ թե­ լու շան­սե­րը, քա­նի որ քա­ղա­քա­կա­ նու­թյան և տն­տե­սու­թյան վե­րա­ բեր­յալ հիմ ­ն ա­կան հար­ցե­րում դիր­քո­րո­շում ­ն ե­րը հա­ճախ քիչ են տար­բեր­վում միմ­յան­ցից»,– նշում է հոդ­վա­ծա­գի­րը՝ հա­վե­ լե­լով, սա­կայն, որ «Ժա­ռան­գու­ թյուն» կու­սակ­ցու­թյան ա­ռաջ­ նորդ Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յանն ընտր­վե­լու դեպ­քում խոս­տա­ցել է ան­մի­ջա­պես ճա­նա­չել Լեռ­նա­ յին Ղա­րա­բա­ղի Հան­րա­պե­տու­ թյան ան­կա­խու­թյու­նը։ «Սա կա­րող է նա­խընտ­րա­կան քննար­կում ­ն ե­րի կարևոր թե­ մա դառ­նալ, քա­նի որ մինչ այժմ Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը հայ­տա­րա­րել են, որ պատ­րաստ են դառ­նալ Ղա­րա­բա­ղի ան­կա­ խու­թյու­նը ճա­նա­չած երկ­րորդ եր­կի­րը։ Ար­տա­քին և ներ­քին քա­ ղա­քա­կա­նու­թյան այլ հար­ցե­րում լուրջ տա­րա­ձայ­նու­թյուն­ներ թեկ­ նա­ծու­նե­րի միջև չկան»,– գրում է Մարկ Գ­րի­գոր­յա­նը։ BBC-ի թղթա­կի­ցը նկա­տում է, որ բո­լոր թեկ­նա­ծու­նե­րի նա­ խընտ­րա­կան ծրագ­րե­րում մտա­ հո­գու­թյուն կա աշ­խա­տան­քա­յին միգ­րա­ցիա­յի կա­պակ­ցու­թյամբ, ո­րի հետևան­քով հա­զա­րա­վոր տղա­մար­դիկ լքում են եր­կի­րը՝ մեկ­նե­լով գլխա­վո­րա­պես Ռու­ սաս­տան։ Ընտ­րար­շա­վի ըն­թաց­ քում շո­շափ­վում են նաև կո­ռուպ­ ցիա­յի և ստ­վե­րա­յին տնտե­սու­ թյան, դա­տա­կան հա­մա­կար­գի ան­կա­խու­թյան և ու­ժեղ բա­նա­ կի վե­րա­բեր­յալ խնդիր­ներ։ Հա­ յաս­տա­նի տնտե­սու­թյա­նը հա­ տուկ ու­շադ­րու­թյուն է հատ­կաց­

Ա­սիա­կան է­ժան աշ­խա­տու­ժի դա­րաշր­ջա­նը մո­տե­նում է ա­վար­տին։

առջև երևալ դեռ մինչև խորհր­ դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րը և չ­մաս­նակ­ցեց նա­խա­գա­հա­կան մրցար­շա­վին։ Հույ­սե­րը, որ «Բար­ գա­վաճ Հա­յաս­տա­նի» ա­ռաջ­ նորդ, օ­լի­գարխ Գա­գիկ Ծա­ռուկ­ յա­նը մար­տահ­րա­վեր կնե­տի գոր­ծող նա­խա­գա­հին, նույն­պես չար­դա­րա­ցան։ Սա շփո­թու­թյուն ա­ռա­ջաց­րեց խորհր­դա­րա­նա­ կան խմբակ­ցու­թյուն­ներ ու­նե­ցող ընդ­դի­մա­դիր խո­շոր կու­սակ­ցու­ թյուն­նե­րի ճամ­բա­րում, ո­րոնք ստիպ­ված ե­ղան պաշ­տո­նա­պես հայ­տա­րա­րել նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րին չմաս­նակ­ցե­լու մա­սին։ Բա­ցա­ռու­թյուն կազ­մեց «Ժա­ռան­գու­թյու­նը», ո­րի ա­ռաջ­ նորդ Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը կպայ­քա­րի երկ­րորդ ժամ ­կ ե­տի ձգտող Սերժ Սարգս­յա­նի դեմ։ «Մար­դիկ հիաս­թափ­ված են ընտ­րու­թյուն­նե­րից,– ա­սել է Հայ հե­ղա­փո­խա­կան դաշ­նակ­ ցու­թյան ղե­կա­վար­նե­րից Ար­ մեն Ռուս­տամ­յա­նը։- Միակ բա­ նը, որ կա­ րող է վե­ րա­ կանգ­ նել վստա­հու­թյու­նը, ընդ­դի­մա­ դիր զանգ­վա­ծի հա­մախմ­բումն է, ո­րը պետք է տես­նի խնդիր­նե­րը ճիշտ բարձ­րա­ձայ­նե­լու և… երկ­ րում ի­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­ներ ի­րա­կա­նաց­նե­լու ու­նակ ա­ռաջ­ նոր­դի»։  n

Ան­ցած տար­վա 4-րդ­ ե­ռամս­յա­ կում Yahoo!-ի շա­հույ­թը կրճատ­ վել է 7,9%-ով՝ մինչև $272 մլն, փո­խա­րենն ա­վե­լա­ցել է հա­սույ­ թը՝ մինչև $1,22 մլրդ: Մա­յե­րը ըն­ կե­րու­թյան գլխա­վոր տնօ­րե­նի պաշ­տո­նը ստանձ­նել է 2012թ. հու­լի­սին: Փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ ծի­քով՝ նա իր ղե­կա­վար­ման վեց ա­միս­նե­րի ըն­թաց­քում կա­րո­ղա­ ցել է ա­նել այն, ին­չը չի հա­ջող­ վել իր հինգ նա­խորդ­նե­րին: Մա­ յե­րը ներդ­րող­նե­րին ստի­պել է հա­վա­տալ, որ վաղ է ըն­կե­րու­ թյու­նը «հաշ­վից դուրս գրե­լը», և Yahoo!-ն կա­ րող է Google-ի և Facebook-�� հետ մրցակ­ ցել ին­ տեր­նե­տա­յին գո­վազ­դի և ո­րո­ նում ­ն ե­րի շու­կա­յում։ Ներ­կա­յում Yahoo!-ի մաս­նա­ բա­ժի­նը ԱՄՆ-ի ին­տեր­նե­տա­ յին գո­վազ­դի շու­կա­յում 8,4% է՝ Google-ի 41%-ի հա­ մեմ ­ատ:

Yahoo!-ն օգ­տա­տե­րե­րին ա­վե­լի «մոտ» լի­նե­լու հա­մար, Մա­յե­րի ռազ­մա­վա­րու­թյան հա­մա­ձայն, բա­րե­լա­վել է փոս­տա­յին ծա­ռա­ յու­թյու­նը, վե­րաձևա­վո­րել Flickr ֆո­տո­ծա­ռա­յու­թյու­նը։ Բա­ցի այդ՝ ըն­կե­րու­թյու­նը մտա­դիր է կենտ­ րո­նա­նալ բջջա­յին սար­քա­վո­ րում ­ն ե­րի բիզ­նե­սում։ Փոր­ձա­գետ­նե­րը նշում են, որ Մա­յե­րը գրա­գետ վե­րաձևա­կեր­ պել է ըն­կե­րու­թյան ինչ­պես ներ­ քին, այն­պես էլ ար­տա­քին քա­ղա­ քա­կա­նու­թյու­նը: Մա­յե­րը չի­նա­կան Alibaba ին­տեր­նե­տա­յին ռի­թեյ­լե­ րի 20% բաժ­նե­մա­սի վա­ճառ­քից ստա­ ցած $7,1  մլրդ­-ի մեծ մասն ուղ­ղել է ներդ­րող­նե­րի փոխ­հա­ տու­ցում ­ն ե­րին: Նոր ղե­կա­վա­րից գոհ են նաև ըն­կե­րու­թյան շար­քա­ յին աշ­խա­տա­կից­նե­րը. նրանք նոր iPhone-ներ, ինչ­պես նաև անվ­ճար ճա­շի ի­րա­վունք են ստա­ցել։  n

Մա­րի­սա Մա­յե­րի ղե­կա­վար­ման վեց ա­միս­նե­րի ըն­ թաց­քում Yahoo!-ի twicsy.com

Ա­սիա­կան է­ժան աշ­խա­տու­ժի դա­րաշր­ջա­նը, ո­րը վեր­ջին շրջա­ նում գլո­բալ տնտե­սու­թյան ա­ճի հիմ ­ն ա­կան շար­ժիչն էր, մո­տե­ նում է ա­վար­տին։ Չի­նաս­տա­նը վա­ղուց ար­դեն «թան­կա­ցել է»: Աշ­խա­տուժն ան­շե­ղո­րեն թան­կա­նում է Հա­րա­վարևել­յան Ա­սիա­ յում: Այս ա­մե ­նը վաղ թե ուշ կզգաց­վի տա­րա­ծաշր­ջա­նի սահ­ման­ նե­րից դուրս։

wsj.net

Հա­րա­վարևել­յան Ա­սիա­յում ձեռ­քե­րը թան­կա­նում են

շու­կա­յա­կան կա­ պի­տա­լի­զա­ցիան ա­վե­լա­ցել է 30%ով։


| № 10 (250), հինգշաբթի, հունվարի 31, 2013 թ.

8|

100 խոշոր հարկատուների ցանկ ընդամենը

Հ/Հ

Հարկ վճարողի անվանումը

1 ԶԱՆԳԵԶՈՒՐԻ ՊՂՆՁԱՄՈԼԻԲԴԵՆԱՅԻՆ ԿՈՄԲԻՆԱՏ 2 ՀԱՅ ՌՈՒՍԱԿԱՆ ՀԱՅՌՈՒՍԳԱԶԱՐԴ 3 Ղ ՏԵԼԵԿՈՄ 4 ԱԼԵՔՍ ԳՐԻԳ 5 ԱՐՄԵՆԻԱ ՏԵԼԵՖՈՆ ԿՈՄՊԱՆԻ 6 ՖԼԵՇ 7 ՍԻԹԻ ՊԵՏՐՈԼ ԳՐՈՒՊ 8 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ՑԱՆՑԵՐ 9 ԴԻՆՈ ԳՈԼԴ ՄԱՅՆԻՆԳ ՔԱՄՓՆԻ 10 ԱՎԵՐՍ 11 ՍԱՄ-ՍԵՐ ԳՐՈՒՊ 12 ՖԻԼԻՊ ՄՈՐՐԻՍ ԱՐՄԵՆԻԱ 13 ԻՆՏԵՐՆԵՅՇՆԼ ՄԱՍԻՍ ՏԱԲԱԿ 14 ԳՐԱՆԴ ՏՈԲԱԿՈ ՀԱՅ ԿԱՆԱԴԱԿԱՆ Հ Ձ 15 ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԱՏՈՄԱՅԻՆ ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆ 16 ԱՐՍՕՅԼ ՀՁ 17 ԳԵՈ ՊՐՈ ՄԱՅՆԻՆԳ ԳՈԼԴ 18 ԲԱՐՁՐԱՎՈԼՏ ԷԼԵԿՏՐԱՑԱՆՑԵՐ 19 ՌԵՆԿՈ ԱՐՄԷՍՏԵՅՏ 20 ՍԱՐԳԻՍ ԿԱՐՈԼԻՆԱ 21 ԱԿԲԱ ԿՐԵԴԻՏ ԱԳՐԻԿՈԼ ԲԱՆԿ 22 ՏՐԱՆՍԳԱԶ 23 ԵՐԵՎԱՆԻ ԿՈՆՅԱԿԻ ԳՈՐԾԱՐԱՆ 24 ԲԱՐՍԻՍ 25 ԱԳԱՐԱԿԻ ՊՂՆՁԱ ՄՈԼԻԲԴԵՆԱՅԻՆ ԿՈՄԲԻՆԱՏ 26 ԳՐԱՆԴ ՔԵՆԴԻ ՀԱՅ ԿԱՆԱԴԱԿԱՆ Հ Ձ 27 ԱՌԳԵ ԲԻԶՆԵՍ 28 ՄԱՆԱՆԱ ԳՐԵՅՆ 29 ԿՈԿԱ ԿՈԼԱ ՀԵԼԼԵՆԻԿ ԲՈԹԼԻՆԳ ՔԱՄ ԱՐՄԵՆ 30 ՄԻԿՄԵՏԱԼ 31 ՏՈՅՈՏԱ ԵՐԵՎԱՆ 32 ՕՐԱՆԺ ԱՐՄԵՆԻԱ 33 ԷՅՉ ԷՍ ԲԻ ՍԻ ԲԱՆԿ ՀԱՅԱՍՏԱՆ 34 ՍՕՀՕ 35 ԱՄԵՐԻԱԲԱՆԿ 36 ՄԱՍԻՍ ՏՈԲԱԿՈ 37 ՉՈՐՍ ԸՆԿԵՐ 38 ԱՐՄԵՆԻԱ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՕԴԱՆԱՎԱԿԱՅԱՆՆԵՐ 39 ԻՄԷՔՍ ԳՐՈՒՊ 40 ԱԴԱՄԻՈՒՄ 41 ՔԵԹՐԻՆ ԳՐՈՒՊ 42 ՎՏԲ ՀԱՅԱՍՏԱՆ ԲԱՆԿ 43 ՀԱՐԱՎԿՈՎԿԱՍՅԱՆ ԵՐԿԱԹՈՒՂԻ 44 ԴԻՍԹՐԻՄԷՔՍ 45 ՍՈՎՌԱՆՈ 46 ԵՐԵՎԱՆ ՋՈՒՐ 47 ՆԱՏԱԼԻ ՖԱՐՄ 48 ԱԷՐՈՖԼՈՏ ՌՈՒՍԱՍ ԱՎԻԱՈՒՂ ԲԲԸ ՆԵՐԿ ԵՐԵՎ 49 ՖՈՒՐՆԻՎՈՒԴ 50 ԵՎՐՈՊԱ 51 ՀԱՅԲԻԶՆԵՍԲԱՆԿ 52 ԶԻԳԶԱԳ 53 ՅՈՒՔՈՄ 54 ԱԿՆԱՁՈՐ 55 ԴԵՐԺԱՎԱ Ս 56 ՌՈՒՍԱԼ ԱՐՄԵՆԱԼ 57 ՄԱՔՈՒՐ ԵՐԿԱԹԻ ԳՈՐԾԱՐԱՆ 58 ԱՐԴՇԻՆԻՆՎԵՍՏԲԱՆԿ 59 ԱՐՄԵՆԻԱ ՎԱՅՆ ԳՈՐԾԱՐԱՆ 60 ԱՐՏԺԱՄ 61 ԱՐՄԵՆ ՀԱՄԻԿ ԵՂԲԱՅՐՆԵՐ Հ/Ձ 62 ՅՈՒՆԻԲԱՆԿ 63 ՀՐԱԶԴԱՆԻ ԷՆԵՐԳԵՏԻԿ ԿԱԶՄԱԿ. ՀՐԱԶՋԷԿ 64 ԱՐՄԵՆԻԱՆ ՔԱՓԸՐ ՓՐՈԳՐԱՄ 65 ԿԼԵՈՊԱՏՐԱ 66 ԱՐԱՐԱՏԲԱՆԿ 67 ՊՌՈՇՅԱՆԻ ԿՈՆՅԱԿԻ ԳՈՐԾԱՐԱՆ 68 ՍԻ ԸՆԴ ԷՖ ՔՈ 69 ԱԼՖԱ ՖԱՐՄ 70 ՑԵՊԵԼԻՆ ԱՐՄԵՆԻԱ 71 ԻՆՆ ԸՆԿԵՐ 72 ՍԻԲԻՐ ԱՎԻԱԸՆԿ ԲԲԸ-Ի ՆԵՐԿ ՀՀ Ք ԵՐ-ՈՒՄ 73 ԵՐԵՎԱՆԻ ԳԱՐԵՋՈՒՐ 74 ՍԵՄՈՒՐ ԸՆԴ ԿՈ 75 ՄԻԿԱ ՔՈՐՓՈՐԵՅՇՆ 76 ՍԼԱՎ ԳՐՈՒՊ 77 ԻՆԵԿՈԲԱՆԿ 78 ԼԻԱ Կ ԳՐՈՒՊ 79 ԼԵՌՆԱՄԵՏԱԼՈՒՐԳԻԱՅԻ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ 80 ԱՐՄԵՆԻԱ ՀՅՈՒՐԱՆՈՑԱՅԻՆ ՀԱՄԱԼԻՐ 81 ԱՐԱՅ 82 ՊԵՌՆՈ ՌԻԿԱՐ ԱՐՄԵՆԻԱ 83 ՕՐԻՖԼԵՅՄ ՔՈՍՄԵԹԻՔՍ 84 ՀԵՍԵԼ 85 ՓՐԻԹԻ ՈՒԵՅ 86 ԿԱՖԵ ԴՅՈՒ ԲՐԱԶԻԼ 87 ԱՐԱՔՍ ԹՌՉՆԱՖԱԲՐԻԿԱ 88 ՎԱԳԱ ՖԱՐՄ 89 ԱՌԷԿՍԻՄԲԱՆԿ ԳԱԶՊՐՈՄԲԱՆԿԻ ԽՈՒՄԲ 90 ՎԻԷԼՎԻ ՍԵՆԹՐ 91 ԶՎԱՐԹՆՈՑ ՀԵՆԴԼԻՆԳ 92 ՄԵԼԼԱԹ ԲԱՆԿ 93 ՋԻԷՆՍԻ ԱԼՖԱ 94 ՈՐՈՏԱՆԻ ՀԻԴՐՈԷԼԵԿՏՐԱԿԱՅԱՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱԼԻՐ 95 ԱԽՈՒՐՅԱՆ ԱՐԱՔՍ ՋՐԱՌ 96 ՍՆԱՌՏ 97 ՍԱՐԱՆԻՍՏ 98 ԲԱՐՍԵԼ 99 ՀԱՐԴ ԼԱՅԹՍ 100 ՋԵՐՄՈՒԿ ԳՐՈՒՊ

31 673 302,6 30 918 098,6 21 672 938,1 17 427 004,2 11 403 437,7 11 156 591,3 9 210 737,2 7 962 946,3 7 125 126,5 6 879 199,2 6 684 273,8 6 362 693,2 5 754 240,1 5 327 621,9 5 252 720,7 5 128 385,3 5 061 393,3 4 998 475,6 4 047 511,6 4 006 434,7 3 642 066,9 3 515 793,4 3 256 443,3 3 094 409,0 3 081 098,1 3 058 158,5 3 048 884,3 3 010 112,1 2 934 298,2 2 863 489,7 2 820 173,4 2 803 971,8 2 761 754,9 2 667 246,0 2 609 349,2 2 599 011,8 2 506 966,8 2 385 918,0 2 371 217,0 2 332 600,8 2 290 272,3 2 286 146,6 2 192 954,1 2 080 189,1 1 986 636,6 1 931 663,1 1 926 158,0 1 914 094,9 1 873 330,6 1 830 258,1 1 757 053,6 1 745 783,9 1 734 928,6 1 733 563,8 1 722 903,6 1 640 911,0 1 608 345,9 1 586 309,5 1 556 075,9 1 517 986,7 1 425 781,4 1 405 655,2 1 387 364,6 1 351 067,5 1 337 629,7 1 336 931,3 1 333 012,0 1 324 216,1 1 323 577,2 1 318 024,7 1 299 629,3 1 284 357,8 1 283 333,0 1 273 092,1 1 257 621,2 1 249 380,6 1 235 152,2 1 232 497,6 1 208 830,3 1 198 936,1 1 198 134,3 1 192 953,7 1 179 039,2 1 174 822,3 1 158 355,9 1 118 731,4 1 092 283,5 1 082 787,5 1 072 802,1 1 029 660,6 1 026 508,5 1 016 043,1 1 012 001,1 1 000 580,2 989 105,8 979 991,6 974 117,8 972 134,1 970 717,3 956 682,4

2012 ֆինանսական տարվա սկզբից հունվար-դեկտեմբեր ամիսներում հարկ վճարողի կողմից ՀՀ պետական բյուջե վճարված հարկերի ընդհանուր գումարը (հազ. դրամ) որից այդ թվում՝ հարկային մաքսային մարմինների ուղղակի հարկեր (այդ անուղղակի հարկեր հաստատագրված վճարներ այլ հարկեր, տուրքեր մարմինների կողմից կողմից թվում՝ շահութահարկ, (այդ թվում՝ ԱԱՀ, (այդ թվում՝ մաքսային և պարտադիր հավաքա­գրված հավաքագրված եկամտահարկ) ակցիզային հարկ) սահմանին վճարված) վճարներ 29 527 222,6 30 418 405,1 19 847 728,2 4 235 322,2 10 660 223,3 675 928,8 440 744,2 7 949 305,5 5 193 115,8 190 456,5 120 185,3 321 831,8 5 716 502,0 5 321 192,0 4 805 267,4 301 497,8 3 889 689,9 4 016 355,2 2 588 429,1 318 506,2 3 638 713,3 3 495 089,6 2 075 538,4 992 396,1 1 900 659,7 835 777,2 445 470,3 148 381,9 1 035 495,7 971 679,7 212 717,4 1 294 792,0 2 741 813,7 109 598,0 2 557 469,8 321 687,0 90 698,0 1 341 914,4 552 721,6 129 415,7 100 066,5 2 280 829,6 1 518 235,0 78 026,6 293 500,2 1 912 691,6 396 372,8 1 913 129,9 261 785,8 160 072,2 1 754 463,9 125 801,3 157 494,7 44 267,0 112 718,2 835 407,5 937 246,6 1 571 620,3 442 517,9 73 814,8 79 518,9 1 372 562,2 1 387 087,1 1 300 540,6 1 316 149,8 1 331 329,9 882 301,6 121 403,9 630 708,3 302 979,6 127 123,0 1 284 341,3 949 782,1 151 103,3 64 768,8 71 569,2 1 228 723,2 82 088,6 546 008,1 1 156 551,2 181 903,0 869 202,5 583 543,5 53 826,5 64 608,1 73 603,1 50 612,5 210 432,7 1 072 207,9 96 026,8 941 826,8 1 015 963,9 860 089,9 999 448,4 989 105,8 726 432,8 371 779,4 198 048,4 4 543,2 268 988,2

2 146 080,1 499 693,5 1 825 209,9 13 191 682,1 743 214,5 10 480 662,6 8 769 993,0 13 640,8 1 932 010,7 6 688 742,7 6 564 088,6 6 040 861,5 37 738,1 6 429,9 447 453,3 4 826 887,5 1 171 703,4 982 120,5 1 459 082,4 3 687 928,5 3 353,6 20 703,8 1 180 904,9 2 102 012,9 1 180 438,5 2 222 381,4 2 603 414,1 2 861 730,2 1 898 802,5 1 891 810,0 2 607 456,0 1 509 179,7 19 941,2 2 557 648,0 51 879,4 2 277 324,8 2 416 268,8 1 044 003,6 1 818 495,4 2 203 185,1 2 190 205,8 5 317,0 674 719,0 2 002 162,5 1 693 136,4 18 971,5 1 529 785,2 965,0 1 611 544,9 1 670 186,0 2 589,7 1 619 982,6 1 577 433,9 1 689 296,8 1 610 185,4 805 503,5 671 099,3 14 689,2 1 113 557,9 1 444 171,9 1 346 262,5 33 093,0 277,6 50 526,9 21 479,9 5 601,4 450 710,4 1 202 812,3 692 869,0 1 015 045,2 1 172 506,3 16,5 333 550,9 1 121 988,8 1 192 852,4 1 177 811,4 6 429,0 1 150 408,9 662 822,2 42 385,0 1 016 231,3 323 751,2 595 495,7 1 120 995,9 1 093 747,8 1 045 128,3 1 041 671,0 872 354,7 594,3 933 633,9 84 681,7 79,2 151 911,2 1 131,9 253 558,8 602 338,4 774 085,7 966 174,1 687 694,2

12 390 872,4 1 522 200,0 10 750 000,0 984 963,0 3 913 324,3 665 910,0 429 582,6 3 852 232,1 2 582 085,6 190 200,0 118 811,0 307 863,3 341 300,0 224 589,0 1 530 072,1 300 500,0 2 064 320,0 3 511 188,9 1 005 575,1 98 000,0 3 527 594,5 187 757,2 1 137 500,0 515 000,0 797 230,0 338 000,0 187 082,2 139 800,0 599 857,4 556 800,0 203 300,0 1 292 900,0 2 411 145,0 90 598,0 2 448 099,0 148 700,0 90 698,0 1 197 000,0 173 835,0 32 571,8 99 205,2 1 959 600,0 1 072 253,4 77 210,0 108 951,5 730 653,0 273 474,1 75 949,9 166 500,0 136 283,0 1 596 771,3 76 245,5 155 775,7 41 267,0 108 155,1 833 726,0 913 000,0 1 512 796,4 43 648,8 73 738,8 57 209,8 1 290 974,3 451 182,2 1 107 500,0 36 700,0 1 129 582,3 200 590,9 82 240,0 231 836,4 179 767,0 127 123,0 7 541,3 141 584,8 149 657,8 58 689,9 69 659,5 1 207 571,2 64 973,0 222 080,0 594 367,8 80 110,0 471 500,0 185 417,8 28 727,0 57 325,7 47 202,9 47 500,0 127 993,2 938 146,3 53 987,1 941 826,8 1 011 022,8 493 674,4 198 875,8 8 915,0 130 091,3 337 888,8 61 760,0 4 000,0 178 000,0

7 807 850,6 29 102 255,5 10 613 324,6 15 755 582,4 7 359 027,3 9 872 164,2 8 539 584,2 3 966 005,6 1 971 811,4 56 529,3 4 701 026,2 33 902,8 34 506,8 319 698,7 3 633 658,0 800,0 1 005 861,6 1 422 742,7 2 798 275,0 3 786 949,4 110 377,1 3 294 003,8 1 737 129,5 2 353 318,9 1 076 551,7 2 443 984,0 2 383 729,9 2 844 051,7 1 958 326,9 2 298 812,7 1 829 748,2 1 269 202,3 328 186,8 1 986 146,4 145 187,2 2 417 331,5 1 834 787,4 550 018,9 1 894 761,2 2 262 650,8 1 546 588,5 213 853,0 1 090 706,3 655,6 1 728 746,5 1 113 666,0 1 581 969,8 665,8 1 564 915,3 1 605 899,5 135 249,5 1 214 628,7 1 567 416,6 1 161 383,8 1 534 069,7 758 671,0 608 049,0 52 554,7 1 462 509,2 997 498,1 1 012 273,0 87 496,7 905 277,6 49 656,8 14 767,5 46 416,9 1 017 242,0 1 146 691,2 1 081 761,6 1 035 456,7 903 167,6 16,5 1 105 127,8 1 120 363,5 1 113 914,1 885 174,6 14 119,1 1 072 282,8 868 879,1 573 504,5 810 930,4 688 874,3 943 504,2 910 247,4 766 933,0 747 073,9 1 016 879,2 948 421,9 105 514,2 683 284,3 73 645,2 1 324,5 514 758,4 779 580,7 979 484,9 787 416,1 552 292,4 836 495,4 16 052,6 674 334,3

1 448,0 372,5 5 443,0 8 723,0 47,1 6 618 888,9 6 011 925,0 5 372 368,0 4 775 400,0 4 826 887,5

4 766,4

1 335,0

50,5 105,0

100,0 300,0

1 152,0 7 536,0 1 256,9 103,0

2 002 162,5

150,2

4 521,3 46,5

60,0 500,0

154,6 1 252 001,8 392,0 220,0

4 305,0 287,2 4 098,8

16 117,2 88,0

157,5

942 975,0 2 045,0

11 474 579,6 292 195,2 309 613,5 686 086,4 131 086,1 613 074,2 232 847,4 144 661,4 2 571 229,5 13 581,1 1 864 436,6 9 002,2 6 065,3 7 934,2 88 990,5 197,8 1 991 211,8 64 544,1 238 895,0 121 485,3 4 095,2 34 032,5 380 478,8 226 090,2 1 207 316,5 276 124,1 477 967,3 26 260,4 376 113,9 7 777,0 786 825,2 241 869,4 22 423,1 590 501,6 16 063,0 31 828,3 581 481,5 631 363,1 301 363,9 37 378,2 644 375,5 112 693,6 29 994,4 161,0 148 938,6 87 344,1 70 564,0 1 837 479,2 141 915,4 83 554,3 24 986,2 454 909,7 11 736,4 530 913,0 80 618,9 48 514,0 86 796,9 20 958,5 49 917,8 446 749,8 356 298,6 27 184,2 30 750,2 193 910,7 34 160,5 160 932,2 114 787,1 95 285,0 9 759,3 102 801,0 269 338,8 1 276 800,0 32 315,4 2 783,6 80 918,4 294 546,6 13 461,9 95 241,8 117 871,2 14 946,6 307 005,9 32 579,4 50 117,2 235 848,0 333 939,7 324 454,5 27 904,3 6 372,4 29 141,6 292 389,3 11 036,5 3 695,9 3 568,3 22 123,8 705,9 62 484,3 83 936,7 73 878,7 7 689,7 102 303,1


Orakarg Business Daily