Page 1

Գինը՝ 100 դրամ

| № 9 (249), չորեքշաբթի, հունվարի 30, 2013 թ., www.civilnet.am

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Կարևո­րը՝ ա­պա­հով Մարատ Յավրումյան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Մեր փրկու­թյու­նը նաև մեր հա­վա­քա­կան վա­խի մեջ է

օ ր ա թ ե ր թ

Carrefour-ը ե­րեք հի­պեր­մար­կետ կբա­ցի Երևա­նում

Հայկ Խա­նում­յան, տե­սա­կետ

էջ 3 ›››

Ա­ճում են անխ­տիր ԱՎԾ-ն տա­րին փա­կել է 7,2% տնտե­սա­կան ակ­ տի­վու­թյամբ էջ 4 ›››

Վե­րաց­նել ա­ճը խո­չըն­դո­տող գոր­ծոն­նե­րը «Սի­վի­լի­թա­սի» տա­րե­կան զե­կույ­ցի ա­ռա­ջարկ­նե­րը՝ կա­ռա­վա­րու­թյա­նը էջ 5 ›››

Ոչն­չաց­րո՛ւ հարևա­նիդ Դա­վո­սը քննար­կել է Ճա­պո­նիա­յի ար­ժու­թա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը էջ 6 ›››

Իլ­յան զայ­րաց­րել է Սաա­կաշ­վի­լիին Վ­րաց պատ­րիար­քին մե­ղադ­րել են հայ­րե­նի­քի հոգևոր դա­վա­ճա­նու­թյան մեջ էջ 7 ›››

articolotre.com

Carrefour առևտ­րա­յին ցան­ ցը մտա­դիր է հայ­կա­կան շու­կա դուրս գալ ա­ռա­ջի­կա 12 ա­միս­նե­րի ըն­թաց­քում: Այս մա­սին «Մե­դիա­մաքս» գոր­ծա­կա­լու­թյա­նը հա­ղոր­ դել են այդ ըն­կե­րու­թյան մա­մու­լի ծա­ռա­յու­թյու­նում՝ նշե­ լով, որ Carrefour ապ­ րան­քան­շա­նի զար­գաց­ ման իր հա­յե­ցա­կար­գի հա­ մա­ ձայն՝ Majid Al Futtaim խում­բը շա­րու­նա­կում է վեր­լու­ծել հայ­կա­կան շու­ կան: Majid Al Futtaim խում­ բը զար­գաց­նում է Carrefour ապ­րան­քան­շա­նը Մեր­ձա­ վոր Արևել­քի երկր­նե­րում: Երևա­ նի Dalma Garden Mall

առևտ­րի կենտ­րո­նում շա­ րու­նա­կում են փակց­ված մնալ Carrefour խա­ նու­ թի բա­ցումն ազ­դա­րա­րող պաս­տառ­նե­րը: Սի­վիլ­Նե­թի աղբ­յուր­ նե­րը հա­ղոր­դում են, որ Dalma Garden Mall-ից բա­ցի՝ Carrefour-ը նա­խա­տե­սում է հի­պեր­մար­կետ­ներ բա­ցել Ար­շա­կուն­յաց պո­ղո­տա­յում՝ «Հայ­րե­նիք» կի­նո­թատ­րո­նի մոտ, և Ա­ վա­ նում՝ ԵրևանՍևան ճա­նա­պար­հին: Ըստ նույն աղբ­յու­րի՝ ներ­ կա­ յում Carrefour-ը Dalma Garden Mall-ի սե­փա­կա­նա­ տե­րե­րի հետ բա­նակ­ցում է հի­պեր­մար­կե­տի բաց­ման

ի­րա­վա­կան և վար­ձա­կա­ լա­կան խնդիր­նե­րի շուրջ: Նո­յեմ­բե­րին Ա­րա­բա­կան Միաց­յալ Է­մի­րու­թյուն­ներ կա­տա­րած այ­ցի ժա­մա­նակ Հա­յաս­տա­նի փոխ­վար­չա­ պետ, տա­րած­քա­յին կա­ռա­ վար­ման նա­խա­րար Ար­մե ն Գևորգ­յա­նը հան­դի­պում էր ու­նե­ցել Majid Al Futtaim ըն­ կե­րու­թյան ղե­կա­վար­նե­ րի հետ: Հա­ղորդ­վել էր Հա­ յաս­տա­նում շուրջ 150  մլն դո­լա­րի ներդ­րու­մա­յին նա­ խագ­ծի մա­սին: Carrefour S.A. ըն­կե­րու­ թյու­նը ման­րա­ծախ առևտ­ րի ո­լոր­տի ֆրան­սիա­կան անդ­րազ­գա­յին կոր­պո­րա­

Կիզակետում

Հինգ տա­րի անց «Սի­վի­լի­թասը» ամփոփում է գործունեությունը Այ­սօր՝ ժա­մը 16:00-ին, «Գոլ­դեն Թ­յու­լիփ Երևան» հյու­րա­նո­ցում «Սի­վի­լի­թաս» հիմ ­ն ադ­րա­մը ներ­կա­յաց­նե­լու է իր հեր­թա­կան տա­րե­կան զե­կույ­ցը, ո­րը վեր­ նագր­ված է «Հա­յաս­տան 2012. ընտ­րու­թյան տա­րի»: Զե­կույ­ցի շնոր­հան­դե­սից հե­տո Հիմ ­ն ադ­րա­մը նշե­լու է նաև իր գոր­ծու­նեու­թյան հին­գե­րորդ տա­րին: Ինչ­ պես նա­խորդ տա­րի­նե­րի, 2012թ. տա­րե­կան զե­կույ­ցը ևս վեր­լու­ծում և գ­նա­հա­ տում է տար­վա կարևո­րա­գույն ներ­քին և մի­ջազ­գա­յին ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը, նա­խան­շում զար­գա­ցում ­ն ե­րի հնա­րա­վոր սցե­նար­նե­րը և լուծ­ման տար­բե­րակ­ նե­րը: Զե­կույ­ցից ո­րոշ հատ­ված­ներ ներ­կա­յաց­ված են 5-րդ­ է­ջում, իսկ նե­րա­ծա­ կան հատ­վա­ծը՝ ստորև: Ար­դեն հին­գե­րորդ տա­րին է, ինչ «Սի­վի­լի­թաս» հիմ­ նադ­րա­մը, հետ նա­յե­լով ան­ցած տար­վան, փոր­ ձում է գնա­հա­տել Հա­յաս­ տա­նում և ն­րա շուրջ ի­րո­

ղու­թյուն­ներն ու զար­գա­ ցում ­ն ե­րը: Միշտ էլ խնդիր կա, որ տա­րե­կան այս զե­ կույ­ցը չվե­րած­վի սոսկ ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի շա­ րադր­ման: Մեր նպա­տակն

է կենտ­րո­նա­նալ մի­տում­ նե­րի և ինս­տի­տու­ցիո­ նալ փո­փո­խու­թյուն­նե­ րի վրա: Յու­րա­քանչ­յուր տա­րի, սա­կայն, ա­վե­լի ու ա­վե­լի դժվար է դառ­նում

որևէ նոր բան ա­ սել այս ա­ռու­մով՝ հաշ­վի առ­նե­ լով կա­ռուց­ված­քա­յին փո­ փո­խու­թյուն­նե­րի դժկամ ըն­թաց­քը: 2012-ը տար­բեր­վում էր նա­խորդ տա­րի­նե­րից միայն նրա­ նով, որ թե՛ ժո­ ղովր­դի, թե՛ իշ­խա­նու­թյան հա­մար ընտ­րու­թյան ա­վե­լի մեծ հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ կա­յին: Մեր հյու­սի­սա­յին հարևան­նե­րը ի­րենց ընտ­ րու­թյունն ա­րե­ցին՝ զար­մա­

էջ 2 ›››

ցիա է: Շուրջ 1400 հի­ պեր­ մար­կետ­նե­րով՝ այն աշ­ խար­հի ա­մե ­նա­խո­շոր հի­ պեր­մար­կետ­նե­րի ցան­ ցե­ րից մեկն է: Carrefour-ը ե­կա­մուտ­նե­րի ցու­ցա­նի­ շով երկ­ րորդ, իսկ շա­ հույ­ թի ցու­ցա­նի­շով եր­րորդ խո­շո­րա­գույն ցանցն է աշ­ խար­հում (եր­կու ցու­ցա­ նիշ­նե­րով ա­ռա­ջին տե­ղում ա­մե­րիկ­յան Wal-Mart-ն է): Carrefour S.A.-ն ամ­ բողջ աշ­խար­հում ու­նի շուրջ 520 000 աշ­խա­տա­կից: Ըն­կե­ րու­թյան տա­րե­կան ե­կա­ մու­տը 2012թ. գե­րա­զան­ ցել է $100 մլրդ-ը, իսկ զուտ շա­հույ­թը՝ $4,3  մլրդ-ը:  n

Ա­պա­հո­վագ­րե­լով միմ­յանց Հա­յաս­տա­նի ա­պա­հո­ վագ­րա­կան շու­կա­յի փոքր ծա­վալ­նե­րը ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րին ստի­պում են դի­տար­կել կլան­ման ու միա­ձուլ­ման և ոչ թե ներ­ քին ռե­սուրս­նե­րի հաշ­ վին զար­գաց­ման ճա­նա­ պար­հը։ Այս պայ­ման­նե­ րում «Ռոս­գոստ­րախ Ար­ մե­նիա» և «Գա­րանտ ին­շու­րանս» ա­պա­հո­վագ­ րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րի ակն­կալ­վող միա­ձու­ լու­ մը նոր լիցք կա­ րող է հա­ղոր­դել ո­լոր­տին՝ խո­ շո­րաց­ման մղե­լով նաև մյուս ըն­կե­րու­թյուն­նե­րին։ Հա­յաս­տա­նի ա­պա­հո­վագ­ րա­կան շու­կա­յում շա­րու­ նակ­վում է ըն­կե­րու­թյուն­ նե­րի խո­շո­րաց­ման գոր­ ծըն­թա­ցը։ «Ռոս­գոսստ­ րախ Ար­ մե ­ նիան» ձեռք է բե­րում «Գա­րանտ ին­շու­ րանս» ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյու­նը։ Այս մա­սին news.am-ին ա­սել էր Ազ­գա­ յին ժո­ղո­վի ՀՀԿ խմբակ­ցու­ թյան պատ­գա­մա­վոր, «Գա­ րանտ ին­շու­րան­սի» հիմ­ նա­դիր Ա­րա Բաբ­լո­յա­նը։ Գոր­ծարքն ա­պա­հո­վագ­ րա­կան շու­կա­յում ա­ռա­ջի­ նը չէ և ըստ էու­թյան 2011թ. մեկ­նար­կած գոր­ծըն­թաց­նե­ րի տրա­մա­բա­նա­կան շա­ րու­նա­կու­թյու­նը։ 2011թ. միա­ձուլ­վե­ցին «Ռաս­կո» և Մի­խա­յիլ Բաղ­դա­սա­րո­վին պատ­կա­նող «Այ-Էս-­Ջի» ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­ րու­թյուն­նե­րը, ինչի արդ­յուն­ քում ստեղծ­վեց «Ար­մե­նիա ին­շու­րան­սը»։ Ան­ցած տա­ րի հու­նի­սին փակ­վեց «Ին­ գո Ար­մե­նիա» և «Կաս­կադ ին­շու­րանս» ա­պա­հո­վագ­ րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի միա­ձուլ­ման գոր­ծար­քը։

էջ 5 ›››


| № 9 (249), չորեքշաբթի, հունվարի 30, 2013 թ.

2 | Տեսանկյուն

Կարևո­րը՝ ա­պա­հով

Հինգ տա­րի անց «Սի­վի­լի­թասը» ամփոփում է գործունեությունը ‹‹‹ էջ 1 նա­լի հետևանք­նե­րով, բայց նաև գի­տակ­ցու­թյամբ, որ դա ի­րե՛նց ընտ­րու­թյունն է: Հա­յաս­տա­նում, որ­տեղ տա­րին և՛ ընտ­րա­կան էր, և՛ նա­խընտ­րա­կան, քա­ղա­քա­կան տար­բեր ու­ ժեր նույն­պես ընտ­րու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյուն ու­ նեին՝ կա՛մ լրջո­րեն հա­մա­գոր­ծակ­ցել և մր­ցակ­ցել, կա՛մ ա­նել նվա­զա­գույ­նը դաշ­տում մնա­լու հա­մար: Իշ­խող կու­սակ­ցու­թյու­նը նույն­պես ընտ­րու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ ու­ներ՝ կա՛մ ընտ­րու­թյուն­նե­ րի գնալ՝ ընտ­րող­նե­րի պա­հանջ­նե­րը բա­վա­րա­րե­ լով, կա՛մ ձևաց­ նել, որ ա­ նում է դա: Ընտ­ րու­ թյան հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ ու­ներ նաև կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը՝ կա՛մ բո­լո­րի հա­մար հա­վա­սար տնտե­սա­կան դաշտ ա­պա­հո­վել, կա՛մ դա չա­նե­լով՝ ընկ­նել ման­րի հետևից: Գոր­ծա­րար է­լի­տան ևս զուրկ չէր ընտ­րու­ թյան հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րից՝ կա՛մ գոր­ծել օ­րի­նա­ կան դաշ­տում և ս­տեղծ­ված արդ­յուն­քը կի­սել հան­ րու­թյան հետ, կա՛մ շա­րու­նա­կել ստվե­րա­յին ե­կա­ մուտ­ներ ստա­նալ ու ապ­րել պե­տու­թյան հաշ­վին: Տա­րա­ծաշր­ջա­նում և աշ­խար­հում էլ ընտ­րու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյուն կար՝ կա՛մ ձայն տալ գա­ղա­փար­ նե­րին, կա՛մ տուրք՝ բնազ­դա­յին հա­կազ­դե­ցու­թյուն­ նե­րին: Վեր­ջա­պես, հա­սա­րա­կու­թյան ակ­տիվ մասն էլ ու­ներ ընտ­րու­թյուն՝ ո՛ր մար­տը կռվել և ո՛ր դա­ շին­քին միա­նալ: Ս­տեղծ­ված հու­սա­զուրկ ի­րա­վի­ճա­կում մար­ դիկ նույն­պես ընտ­րու­թյուն ու­նեին: Ն­րանք հու­սա­ հա­տու­թյա­նը պա­տաս­խա­նե­լու եր­կու ձև­ ու­նեին: Ինչ­պես տնտե­սա­գետ Ալ­բերտ Հիրշ­մա­նը կա­սեր, «մար­դիկ ընտ­րում են կա՛մ ոտ­քի ճա­նա­պար­հը, կա՛մ մնա­լու և բո­ղո­քե­լու»: Այս տա­րի ևս շա­տերն ընտ­րե­ցին ա­ռա­ջին տար­բե­րա­կը: Ով­քեր ընտ­րե­ ցին երկ­րորդ տար­բե­րա­կը, դա ա­րե­ցին ա­ռանց խան­դա­վա­ռու­թյան: Եր­կու բա­ցա­ռու­թյամբ, ի­հար­կե: Ա­ռա­ջի­նը նրանք էին, ով­քեր ա­վե­լի մեծ քա­ղա­քա­կան իշ­խա­նու­թյուն և պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն էին ցան­կա­նում և կա­ րո­ղա­ցան հետևում թող­նել միմ­յանց նկատ­մամբ թշնա­մանքն ու վի­րա­վո­րանք­նե­րը և հա­մա­գոր­ծակ­ ցել հա­նուն փո­փո­խու­թյուն­նե­րի՝ թե­կուզ տար­բեր ձևե­րով ու ըն­կա­լում ­ն ե­րով: Երկ­րոր­դը այն փոքր նոր խմբերն էին, ո­րոնք հպար­տո­րեն հայ­տա­րա­ րում են քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նից հե­ռու մնա­լու մա­ սին, բայց ընդվ­զում, պա­հան­ջում և պայ­քա­րում ի­րենց ի­րա­վունք­նե­րի հա­մար: Գա­լիք տա­րում ա­վե­լի շատ ընտ­րու­թյան հնա­ րա­վո­րու­թյուն­ներ են լի­նե­լու՝ թե՛ Հա­յաս­տա­նում և Ադր­բե­ջա­նում, թե՛ Վ­րաս­տա­նում: Այ­նու­հետ այս ժո­ ղո­վուրդ­նե­րից յու­րա­քանչ­յու­րը ստիպ­ված է ցույց տալ, որ ին­քը ընտ­րու­թյուն կա­տա­րե­լու ի­րա­ վունք է ցան­կա­նում և պաշտ­պա­նե­լու է այդ ի­րա­վուն­քը:  n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 3-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 29.01.2013թ. Տպաքանակը՝ 2000

Մարատ Յավրումյան

Հ

ա­յաս­տա­նի ա­մե­րիկ­յան հա­ մալ­սա­րա­նում 2013թ. հու­նի­սից կրթա­ կան նոր ծրա­ գիր կմեկ­ նար­կի։ Կ­պատ­րաստ­վեն տնտե­սա­ գի­տու­թյան մա­գիստ­րոս­ներ: Ծ­րագ­ րի նա­խա­ձեռ­նու­թյու­նը Կենտ­րո­նա­ կան բան­կինն է: Դա­սա­վանդ­վե­լու է անգ­լե­րե­նով, դա­սըն­թաց­նե­րի մի մասն անց­կաց­վե­լու է Դի­լի­ջա­նի ու­ սում ­ն ա­հե­տա­զո­տա­կան կենտ­րո­նում, հրա­վիր­վե­լու են ար­տա­սահ­ման­ ցի հայտ­նի տնտե­սա­գետ­ներ։ Ծ­րագ­ րի տևո­ղու­թյու­նը 15 ա­միս է, Հա­յաս­ տա­նի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի հա­մար ուս­ ման վար­ ձը՝ 1,8  մլն դ­ րամ է, ար­ տա­սահ­ման­ցի­նե­րի հա­մար՝ 3,3  մլն։ Հա­մալ­սա­րա­նի փոխ­նա­խա­գահ­նե­ րը վստահ են, որ «ըն­դու­նե­լու­թյու­նը կլի­նի խիստ մրցակ­ցա­յին»։ Սա գո­ վազդ չէ՝ ո՛չ բա­ ցա­ հայտ, ո՛չ էլ թաքն­ված։ Չ­նա­յած այդ­պես ստաց­վեց։ Այս ա­մե ­նում ինձ մի-եր­կու պահ է հե­տաքրք­րում։ Նախ՝ նա­խա­ ձեռ­նու­թյու­նը, ա­վե­լի ճիշտ կլի­ներ՝ պատ­վե­րը, գա­լիս է Կենտ­րո­նա­կան բան­կից ու այն հանձն­վել է Ա­մե­րիկ­ յան հա­մալ­սա­րա­նին (թյուր տպա­վո­

րու­ թյուն չստեղծ­ վի, որ այս հա­ մալ­ սա­րա­նի նկատ­մամբ ինչ-որ վե­րա­ պա­հում ­ն եր ու­նեմ)։ Ին­չո՞ւ Ա­մե­րիկ­յա­նին։ Դե պարզ է, մյուս­նե­րը «չկան էդ­ քան»։ Տն­տե­սա­գի­տա­կան հա­մալ­սա­ րա­նը կամ էլ մայր բուհ Պետ­հա­մալ­ սա­րա­նի ու մյուս հա­մալ­սա­րան­նե­րի տնտե­սա­գի­տու­թյան ֆա­կուլ­տետ­նե­ րը կամ էլ ԳԱԱ տնտե­սա­գի­տու­թյան ինս­տի­տու­տը: Հա­կադ­րու­թյու­նը աչք ծա­կեց, չէ՞: Չէ՞ որ նրանք սո­վե­տա­կան, ան­գամ ո՛չ խորհր­դա­յին ժա­ռան­գու­թյուն են հի­ շեց­ նում։ Մի­ գու­ ցե և են, չգի­ տեմ։ Եվ ա­հա, այս ա­մե ­նի մեջ պայ­ ծառ բյու­րե­ղը՝ Ա­մե­րիկ­յա­նը։ Ա­վե­ լին՝ անգ­ լե­ րե­ նով, մի հատ էլ ա­ վե­ լին՝ մեկ-մեկ Դի­լի­ջա­նում, բռնվեք՝ ար­տա­սահ­ման­ցի հայտ­նի տնտե­ սա­գետ­ներ, չհուզ­վեք՝ «ու­սա­նող­ նե­րը հնա­րա­վո­րու­թյուն կու­նե­նան ի­րա­կա­նաց­նել հե­տա­զո­տա­կան աշ­ խա­տան­քներ, տպագր­վել մի­ջազ­ գա­յին մաս­նա­գի­տա­կան ամ­սագ­ րե­րում, իսկ դա­սըն­թա­ցի ա­վար­տից հե­տո աշ­խա­տել բան­կա­յին հա­մա­ կար­գում» (տես­նես մյուս հա­մալ­սա­ րան­նե­րի ու­սա­նող­ներն ին­չո՜վ են զբաղ­ված)։ Ու ո­չինչ, որ Հա­յաս­տա­ նի հա­սա­րակ, պարզ, ոչ մայ­րա­քա­ ղա­քա­յին մահ­կա­նա­ցու­նե­րի հա­ մար այս հա­ճույ­քը կար­ժե­նա 1,8  մլն դ­րամ. չէ՞ որ «հա­մալ­սա­րա­նում ու­ սա­նող­նե­րի հա­մար գոր­ծում են ֆի­ նան­սա­կան օ­ժան­դա­կու­թյան ծրագ­ րեր»: Հե­ տո էլ՝ «կրթու­ թյու­ նը թանկ հա­ճույք է», ա­մե­րիկ­յան կրթու­թյու­ նը՝ շատ ա­վե­լի թանկ (անգ­լե­րե­նը, Դի­լի­ջա­նը, ԿԲ-ն, հայտ­նի տնտե­սա­ գետ­ներն էլ վրա­դիր)։

Հի­մա կա­սեք՝ ա­զատ մրցակ­ցու­ թյուն է, շու­ կա, ո­ րա­ կը կարևոր է, հաղ­ թում է՝ ով ու­ ժեղ է, ա­ րագ է կողմ ­ն ո­րոշ­վում, հար­մար­վում է փո­ փոխ­վող աշ­խար­հի փո­փոխ­վող պայ­ ման­նե­րին, մրցու­նակ է և այլն, և այլն։ Ճիշտ է, բայց… «բայց»-ե­րի շա­րա­ նը եր­կար է։ Հե­տո էլ, ով հա­վա­տա­ ցած է նա­խորդ պար­բե­րու­թյու­նում, չի էլ հա­մոզ­վի, ան­գամ բա­նա­վե­ճի մեջ չի մտնի, էլ չեմ ա­ սում ինչ-ինչ հիմ ­ն ա­վո­րում ­ն եր կըն­դու­նի։ Չէ։ Դ­րա հա­մար էլ «բայց»-ե­րի շա­րա­նը կմնա դա­տարկ։ Ես «բայց»-ե­րի հետևանք­նե­րի մա­ սին գրեմ։ Նախ կու­նե­նանք ա­վե­լի շատ «ռեկ­ լամ» (ոչ ան­գամ գո­վազդ), քան գործ, ա­վե­լի շատ միֆ, քան ի­րա­կա­նու­ թյուն, ա­ վե­ լի շատ ոչ հա­ սա­ րակ ու­ սա­նող­ներ, քան հա­սա­րակ, ու է­լի ռեկ­լամ, ռեկ­լամ, ռեկ­լամ։ Ա­սու­լիս­նե­ րի ան­ վերջ շա­ րան՝ կրթու­ թյան նա­ խա­րա­րի, ԿԲ նա­խա­գա­հի, վար­չա­ պե­տի։ Հե­ռուս­տա­տե­սա­յին ռե­պոր­ տաժ­ներ՝ հիմ ­ն ա­կա­նում Դի­լի­ջա­նից, փայ­լուն, օս­լա­յած, է­լի­տար։ Ոչ մի հա­սա­րակ։ Ոչ մի։ Ի՞նչ պի­տի ա­նի հա­սա­րա­կը։ Դե, նա ո­չինչ ա­նել չի կա­րող, ո­րով­հետև նա «ժո­ղո­վուրդ» է, ո­րը եր­բեմն «ամ­բոխ» է, եր­բեմն՝ «թող հինգ-տա­սը հա­զա­րով չծախ­վեր», եր­ բեմն էլ՝ «ի­րեն հաս­նում է»։ Սա էլ «հէչ»։ Միշտ կու­ նե­ նանք պատ­վեր­ներ, ո­րոնք կգնան «ար­տա­ սահ­ման­ցի հայտ­նի տնտե­սա­գետ­նե­ րին», հե­տո՝ ֆի­նան­սիստ­նե­րին, հե­ տո՝ մե­նե­ջեր­նե­րին, հե­տո՝ ին­ժե­ներ­ նե­րին, հե­տո…. Հե­տո էլ… չնա­յած այս ա­մե ­նը՝ «հեչ», կարևո­րը՝ ա­պա­հով։  n

Ութ թեկ­նա­ծու, ութն էլ մի խել­քի

Մ­հեր Ար­շակ­յան

Ր

աֆ­ֆ ի Հով­հ ան­ն իս­յ անն ա­ս ում է. «Ար­մ ա­տ ա­պ ես կփո­խ ենք եր­կ ի­ր ը… ե­թ ե մար­դ իկ թո­թ ա­փ են ճա­կ ա­տ ագ­ր ա­պ աշ­տ ու­թ յու­ն ը»: Եղ­ բայր, էն որ դու նա­խ ա­գահ լի­ն ե­լու հա­վակ­ն ու­թ յամբ ես ա­ս ում էդ բա­ ռե­ր ը, ար­դեն ճա­կ ա­տ ագ­ր ա­պ աշտ լի­ն ե­լու թե­լադ­ր անք է։ Պա­ր ույր Հայ­ր իկ­յ ա­ն ը ե­ռ օր­ յա հա­ց ա­դ ուլ է հայ­տ ա­ր ա­ր ում և ժամ­կ ե­տ ից մեկ օր շուտ դուրս գա­ լիս հա­ց ա­դ ու­լ ից։ «Սր­տ իս շրջա­ նում ծա­կ ոց­ն եր զգա­ց ի»,– հայ­տ ա­ րա­ր ել է նա­խ ա­գա­հ ի թեկ­ն ա­ծ ուն։ Նախ՝ քրիս­տ ոն­յան, որն ու­ն ի ծոմ պա­հ ե­լու իշ­խ ա­ն ու­թ յուն, հա­ց ա­ դու­լ ի ի­ր ա­վունք չու­ն ի։ Երկ­ր որդ՝ հա­ց ա­դ ու­լ ը հենց «սրտի շրջա­ նում զգաց­վող ծա­կ ոց­ն երն է»։ Եր­ րորդ՝ պայ­ք արդ ձևա­կ եր­պ ի՛ր և պայ­ք ա­ր իդ հաս­ց եա­տ ե­ր ե­ր ին ցույց տուր՝ ում ինչ կա­ ր ող է տալ քո հա­ց ա­դ ու­լ ը։

Հ­րանտ Բագ­րատ­յա­նը հայ­տա­րա­ րում է. «Իսկ ին­ չո՞ւ ես չպի­ տի դառ­ նամ նա­ խա­ գահ, ցույց տվեք մե­ կին, որն ին­ձա­նից խե­լոք է»։ Իսկ Հ­րանտ Բագ­րատ­յա­նը թող ցույց տա ՀՀ-ում տե­ղի ու­նե­ցած որևէ ընտ­րու­թյուն, որ­տեղ թեկ­նա­ծուն՝ ա­վա­գա­նու, թա­ ղա­պե­տի, ՄԻՊ-ի, գլխա­վոր դա­տա­ խա­զի, ՍԴ ան­դա­մի և նա­խա­գա­հի, որ­տեղ խել­քը թե­կուզ վեր­ջին դերն է խա­ղա­ցել։ Ե­թե խել­քով լի­ներ, 8 թեկ­ նա­ծու­նե­րից առն­վազն 7-ն իր թեկ­ նա­ծու­թյու­նը չպետք է դներ։ Սերժ Սարգս­յա­նը քա­րո­զար­շա­վի ա­ռա­ջին օ­րից մինչև հի­մա վստա­ հեց­նում է. «Դե­պի ա­պա­հով Հա­յաս­ տան»։ Այս հայ­տա­րա­րու­թյան մեջ ին­տեր­վեն­ցիա­յի կոչ կա։ Օ­տար ներ­ գաղ­թյա­լի հո­գե­բա­նու­թյուն կա։ Այս հայ­տա­րա­րու­թյու­նը Հա­յաս­տա­նից ա­վե­լի ա­պա­հով վայ­րեր մեկ­նող­նե­ րի ին­դուլ­գեն­ցիան է։ Հա­յաս­տանն ինք­նին ար­դեն ե­լա­կետ է, այն չի կա­ րող լի­նել նպա­տակ։ Երբ հայ­տա­րա­ րում ես դե­պի ա­պա­հով Հա­յաս­տան, նշա­նա­կում է՝ Հա­յաս­տա­նից դուրս մի տե­ղից ես պատ­րաստ­վում «գրո­ հել» այս եր­կի­րը։ Վեր­ջին 20 տա­րում «ա­պա­հով Հա­յաս­տան» ներ­խու­ժե­լու բա­զում օ­րի­նակ­ներ ու­նենք։ Ա­րամ Հա­րու­թյուն­յանն ա­սում է. «Ե­ թե ինձ հետ ինչ-որ բան լի­ նի, ի­մա­ցեք, որ ես սրտի խնդիր չու­նեմ»։ Նախ, ե­թե ինչ-որ բան գի­տեք, ու­ղիղ ա­ սեք։ Ին­ չո՞ւ պի­ տի «սրտի խնդիր» չու­ նե­ նաք։ Ո՞ր կող­ մից եք սպա­ սում հար­վա­ծը։ Հա­նուն քա­նի՞ տո­կո­

սի եք սպա­սում, որ Ձեզ հետ ինչ-որ բան պի­տի տե­ղի ու­նե­նա։ Եվ ին­չո՞ւ եք կար­ծում, որ մեր իշ­խա­նու­թյու­նը, ե­թե ու­զում է ինչ-որ մե­կին «գլխից» խփել, պի­տի դե­րա­սա­նու­թյուն­ներ ա­նի այն­պես, որ ոչ ոք գլխի չընկ­նի։ Հա­ցա­դու­լի մեջ գտնվող Անդ­ րիաս Ղու­կաս­յա­նը հայ­տա­րա­րում է. «Հա­ցա­դու­լը դա­դա­րեց­նել նշա­նա­ կում է ար­ժեզր­կել պայ­քա­րը»։ Ու­ րի՞շ։ Դա ի՞նչ պայ­քար է, ո­րից իշ­խա­ նու­ թյան ոտ­ քե­ րը չեն դո­ ղում։ Եվ, ի դեպ, գրազ գա՞նք, որ դա­դա­րեց­նե­լու ես ա­ռանց մեկ հա­տիկ հա­ջո­ղու­թյան։ Մի բան էլ՝ էպո­ սա­ գետ Վար­ դան Սեդ­րակ­յանն ա­սել է. «Ե­թե ընտ­րող­ նե­րի 81 տո­կո­սը քվեար­կի իմ օգ­տին, կստաց­վի, որ նրանք պա­րա­նո­յիկ­ներ են»։ Այ մարդ, բա դրա մա­սի՞ն է խոս­ քը։ Ե­ թե վերևում Աստ­ ված կա, ու­ րեմն ներքևում ա­ մե ն ինչ պա­ րա­ նո­ յա է։ Իսկ ե­թե չկա, ինքդ ո­րո­շիր, թե ինչն է կամ ով է պա­րա­նո­յիկ։ Ո­րով­ հետև, ե­թե կա, ինքն իր կա­տա­կեր­ գու­թյուն­նե­րի մեջ ան­գամ չի գտնի այն, ինչ դու ա­ նում կամ ա­ սում ես ներքևում։ Ար­ման Մե­լիք­յանն ա­սել է, որ նա­ խա­գա­հի թեկ­նա­ծու­նե­րից ե­րեքն աչք են փա­կում ընտ­րա­կեղ­ծա­րա­րու­թյան վրա։ Պետք է կողմ ­նո­ րոշ­ վել՝ կա՛մ աչք են փա­կում ընտ­րա­կեղ­ծա­րա­րու­ թյան վրա, կա՛մ չեն ու­զում լի­նել թեկ­ նա­ծու։ Եվ ե­թե այդ ե­րե­քի մեջ Սերժ Սարգս­ յա­ նը չկա (իսկ Սերժ Սարգս­ յա­նը չկա), ինչ կարևոր է՝ ե­րեք հո­գի են, թե ե­րեք մի­լիոն։  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 9 (249), չորեքշաբթի, հունվարի 30, 2013 թ. |

Տեսանկյուն | 3 Մեր փրկու­թյու­նը նաև մեր հա­վա­քա­կան վա­խի մեջ է

Ղ

ա­րա­բաղ­յան շարժ­ման սկզբնե­րին գրված «Հա­յի վեր­ջին խել­քը» պատմ­ ված­քում Վազ­գեն Սարգս­յանն իր մտա­հո­գու­թյունն է հայտ­նում Մեղ­րիի դա­տարկ­վող գյու­ղե­րի հա­մար։ Հա­յաս­տա­նի ծայ­րա­մա­ սա­յին շատ գյու­ղեր դա­տարկ­ վում էին, փո­խա­րե­նը տե­ղը լրաց­նում էին ադր­բե­ջան­ցի­նե­րը։ Խորհր­դա­յին Հա­յաս­տանն իր ա­րո­տա­վայ­րերն էր տրա­մադ­ րում հարևան Ադր­բե­ջա­նի գյու­ ղա­ցի­նե­րին, ո­րոնք մե­ծա­քա­նակ հո­տեր էին բե­րում այն­տեղ ա­րա­ ծաց­նե­լու, այ­նու­հետև հիմ ­ն ա­ վոր­վում էին՝ ի­րենց հետ բե­րե­լով նաև ազ­գու­տա­կը։ Աս­տի­ճա­նա­ բար ձևա­վոր­վում էին ադր­բե­ջա­ նաբ­նակ գյու­ղեր, բաց­վում ադր­ բե­ջա­նա­կան դպրոց­ներ: Խորհր­ դա­յին Միու­թյու­նում ող­ջուն­վում էր ին­տեր­նա­ցիո­նա­լիզ­մը, սո­վե­

նի­քի մար­զի ա­րո­տա­վայ­րե­րը վար­ձա­կա­լու­թյան տալ Ի­րա­նի ադր­բե­ջան­ցի­նե­րին։ Պատ­ճա­ռա­ բա­նու­թյու­նը ոչ թե ին­տեր­նա­ցիո­ նա­լիզմն է, այլ շա­հու­թա­վե­տու­ թյու­նը։ Հա­յաս­տա­նի թերբ­նա­ կեց­ված մար­զը, որն իշ­խա­նու­ թյուն­նե­րի կող­մից հիմ ­ն ա­կա­նում դիտ­վում է որ­պես հան­քա­հում­ քա­ յին կցորդ, այժմ նաև օ­ տա­ րին վար­ձա­կա­լու­թյան տրվե­լու վտան­գի առջև է կանգ­նած։ Վազ­գեն Սարգս­յա­նը վե­րը հի­ շա­տա­կած պատմ­ված­քի մեջ վա­ խե­նում էր… Մի՞­թե 25 տա­րի անց վա­ խե­ րը պետք է կրկնվեն։ Մի՞­ թե 25 տա­ րի անց մենք պետք է ա­ նենք մի քայլ, որ 70 տա­ րի անց հա­յու­թյան սե­րունդ­նե­ րին դե­ պի պա­ տե­ րազմ է տա­ նե­լու կամ, որ ա­մե ­նա­սար­սա­ փե­ լին է, պա­ տե­ րազմ չի տա­ նե­լու։ Ա­ռանց դի­մադ­րու­թյան ենք թող­նե­լու մեր տա­րածք­նե­րը միշտ դրանց վրա աչք ու­ նե­ ցող կայս­րու­թյուն­նե­րին… «Էհ, ա­մե ­նաա­ռա­ջին չո­բա­նի հայտ­նու­թյու­նից եմ վա­խե­նում։ Չէ, հայտ­նու­թյու­նից չէ՝ մեր կան­ չել-բե­րե­լուց եմ վա­խե­նում»,– ա­սում էր Վազ­գեն Սարգս­յա­նը: Իսկ չո­բա­նին ար­դեն կան­չել են ի­րենց տգի­տու­թյամբ ու ան­կա­ րո­ղու­թյամբ եր­կիր կա­ռա­վա­րել չկա­րո­ղա­ցող իշ­խա­նու­թյուն­նե­ րը, ո­րոնք ա­մե ն ին­չը փո­ղով են չա­փում, ա­մե ն ինչ՝ ինք­նիշ­խա­ նու­թյուն, տա­րածք, ըն­դերք։

1989թ. Վազ­գեն Սարգս­յա­նը վա­ խե­նում էր. «Հայ­ րե­նա­կից­ներ, վա­ խե­նում եմ. չէ, վախ բռնո­ղի մոտ մի տա­րեք, վախս կի­սեք։ Մեր Ֆոտոլուր

Հայկ Խա­նում­յան

տա­հայ ռայ­կո­մի ո­րոշ քար­տու­ ղար­ներ էլ ջա­նա­սի­րա­բար աշ­ խա­տում էին պրակ­տի­կա­յում կյան­քի կո­չել այն։ Արդ­յուն­քում Թուր­քիա­յի, Ադր­բե­ջա­նի, Ի­րա­ նի սահ­մա­նա­մերձ տա­րածք­նե­ րում ադր­բե­ջա­նա­կան հոծ բնակ­ չու­թյուն էր ա­ռա­ջա­նում, ո­րի տե­ սա­կա­րար կշիռն աս­տի­ճա­նա­բար ա­ճում էր։ Հա­յու­թյան ճա­կա­տագ­ րով մտա­հոգ ան­ձինք Հա­յաս­տա­ նում և Սփ­յուռ­քում կի­սա­ձայն բարձ­րաց­նում էին այս հար­ցե­րը, լու­ծում ­ն եր ա­ռա­ջար­կում։ Միև­նույն ժա­մա­նակ, ԼՂԻՄից հա­յու­թյու­նը աս­տի­ճա­նա­բար տար­վում էր դե­պի Ադր­բե­ջա­նի և Մի­ջին Ա­սիա­յի արդ­յու­նա­բե­ րա­կան քա­ղաք­ներ, Ար­ցա­խում նույն­պես ա­վե­լա­նում էր ադր­բե­ ջան­ցի­նե­րի տո­կո­սը: Ղա­րա­բաղ­յան շար­ժու­մը, սրան հա­ջոր­դած պա­տե­րազ­ մը պատ­ճառ դար­ձան, որ հա­յու­ թյու­նը տե­ղա­հան­վի Ադր­բե­ջա­ նի և մա­սամբ էլ մի­ջի­նա­սիա­կան հան­րա­պե­տու­թյուն­նե­րի քա­ղաք­ նե­րից, իսկ Հա­յաս­տա­նի ադր­բե­ ջան­ցի­ներն էլ ա­զա­տե­ցին հայ­ կա­կան բնա­կա­վայ­րե­րը։ Շ­նոր­հիվ այս ա­մե ­նի՝ հա­յու­ թյունն ա­զատ­վեց իր հայ­րե­նի­ քում փոք­րա­մաս­նու­թյուն դառ­ նա­լու հե­ռան­կա­րից, սկսեց կեր­ տել ազ­գա­յին պե­տու­թյուն։ Սա­կայն Ղա­րա­բաղ­յան շար­ ժու­մից 25 տա­րի անց ՀՀ իշ­խա­ նու­թյուն­նե­րը մտա­ծում են Ս­յու­

1989թ. Վազ­գեն Սարգս­յա­ նը վա­խե­նում էր. «Հայ­րե­նա­կից­ ներ, վա­խե­նում եմ. չէ, վախ բռնո­ ղի մոտ մի տա­րեք, վախս կի­սեք։ Մեր փրկու­թյու­նը նաև մեր հա­վա­ քա­կան վա­խի մեջ է։ Հա­վա­քա­ կան ուժ, գու­մա­րած հա­վա­քա­կան վախ, գու­մա­րած հա­վա­քա­կան խելք։ Հա­յի է՜ն, վեր­ջին խել­քը, որ մեզ հի­ մա է պետք։ Թե չէ ա­ մեն կող­մից պատ­րաստ սպա­սում են, նա­յեք, քրքիջն աչք­նե­րում, որ

փրկու­թյու­նը նաև մեր հա­վա­քա­կան վա­խի մեջ է»:

տեն­չում է պայ­թել. «Հա­յի վեր­ջին խել­քը ի­մը լի­ներ»… Չէ, մեր խել­քը մեզ և այ­սօր, հի­մա է պետք։ Խելք խել­քի, եղ­բայր­ներ, ուս ու­սի, եղ­ բայր­ներ, վա­խե­նում եմ»… Հա­ յի վեր­ ջի խելքն ու հա­ վա­ քա­կան վա­խը բե­րեց ան­կախ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան ու ա­զա­տագր­ված Ար­ցա­խի: Այժմ կրկին վա­խե­նա­լու ժա­մա­նակն է՝ ան­կա­խու­թյունն ու Ար­ցա­խը/ Ս­յու­նի­քը չկորց­նե­լու հա­մար:  n

Ար­յու­նոտ հե­ղա­փո­խու­թյուն և ոչ մի ռո­ման­տիզմ

Սու­րեն Մա­նուկ­յան, Tert.am-ի բլո­գից

Ա

յս օ­րե­րին լրա­նում է ե­գիպ­ տա­կան հե­ղա­փո­խու­ թյան երկ­րորդ տա­րին: Ի­րա­կա­ նում հենց Ե­գիպ­տո­սի նա­խա­ գահ Մու­բա­րա­քի հրա­ժա­րա­կա­ նով ա­վարտ­ված ժո­ղովր­դա­կան հու­զում ­ն ե­րը կա­րե­լի է հա­մա­ րել այն երևույ­ թի սկիզ­ բը, ո­ րը հե­տա­գա­յում կո­չե­ցին «Ա­րա­բա­ կան գա­ րուն»: 2010թ. սկզբին Թու­նի­սում տե­ղի ու­նե­ցած իշ­ խա­նա­փո­խու­թյունն այդ­պես էլ կմնար պա­տա­հա­կան մի դեպք, ե­թե այն չշա­րու­նակ­վեր Մեր­ձա­ վոր Արևել­քում Ե­գի­պտո­սի նման կարևո­րա­գույն երկ­րում: Հե­ղա­փո­խու­թյան տա­րե­դար­ ձը Ե­ գիպ­ տո­ սը նշում է նոր ան­ կար­գու­թյուն­նե­րով ու զո­հե­րով: Եր­կա­թյա ձեռ­քով տաս­նամ­յակ­ ներ կա­ռա­վար­վող եր­կի­րը գնա­ լով ա­նիշ­խա­նու­թյան է մատն­ վում: Բո­լո­րիս ծա­նոթ, Ֆ­րան­սիա­ կան Մեծ հե­ղա­փո­խու­թյան շրջա­ նի գոր­ծիչ­նե­րից մե­կի՝ Դան­թո­նի կամ Միլ­յեի միտքն այն մա­սին, որ

«Հե­ղա­փո­խու­թյու­նը խժռում է իր զա­վակ­նե­րին», այս երկ­րում ըն­ դու­նում է ա­մե ­նաայ­լան­դակ ձևե­ րը, և հս­տակ է, որ հե­ղա­փո­խու­ թյու­նը դեռ չի հա­գե­ցել ու նոր զո­ հեր է պա­հան­ջում: Ինչ ար­ժե գո­ նե միայն հետև­յալ լու­րը: Ե­գիպ­տո­սում 21 հո­գի մա­հա­ պատ­ժի են դա­տա­պարտ­վել: Դ­րանք մեկ տա­րի ա­ռաջ՝ փետր­ վա­րի 2-ին, Պորտ Սա­յիդ քա­ղա­ քի մար­զա­դաշ­տում ֆուտ­բո­լա­ յին հան­դիպ­ման ժա­մա­նակ տե­ ղի ու­նե­ցած ան­կար­գու­թյուն­նե­ րի կազ­մա­կեր­պիչ­ներն էին: Այդ դեպ­քե­րի հետևան­քով 74 մարդ էր զոհ­վել: Դա­տա­պարտ­ված­ նե­րի հա­րա­զատ­նե­րը փո­ղոց են դուրս ե­կել դա­տավճ­ռի հրա­պա­ րա­կու­մից ան­մի­ջա­պես հե­տո: Տե­ղա­կան հե­ռուս­տա­տե­սու­թյան տվյալ­նե­րով՝ ամ­բո­խից ինք­նա­ ձի­գի կրա­կա­հեր­թեր են հնչել: Ամ­բոխն ուղևոր­վել է դե­պի բանտ: Բա­խում ­ն ե­րի հետևան­ քով զո­հե­րի թի­վը հա­սել է 36-ի: Financial Times-ը այս մի­ջա­դեպն ան­վա­նել է «Մա­հա­պատ­ժի դեմ մա­հա­ցու ան­կար­գու­թյուն»: Կար­դա­ցի լու­րը և սա­րսա­փե­ցի: Թ­վե­րը, որ հեշ­տու­թյամբ ար­տա­ բե­րում ենք, մարդ­կա­յին կյան­քեր են: Ես իմ գի­ տակ­ ցա­ կան կյան­ քի հա­մար­յա կե­սը զբաղ­վում եմ Մեր­ձա­վոր Արևել­քով և շատ լավ պատ­կե­րաց­նում եմ, որ այն­տեղ գո­յու­թյուն ու­նի կյան­քի և մահ­ վան նկատ­մամբ մե­զա­նից բա­ վա­կա­նին տար­բեր­վող ըն­կա­լում: Գի­տեմ նաև, որ Արևել­քում թույլ լի­նե­լը սխալ է, իսկ իշ­խա­նու­ թյան հա­մար՝ մա­հա­ցու վտան­ գա­վոր, և հաս­կա­նում եմ, որ այ­

սօր­վա ե­գիպ­տա­կան ամ­բո­խի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը հենց սե­փա­ կան ու­ժի զգա­ցումն ու ցու­ցադ­ րումն են: Գի­տեմ նաև, որ մինչև 1970-ա­կան­նե­րին հաս­տատ­ված ռազ­մա­կան վար­չա­կար­գերն ու կա­յու­նու­թյու­նը «ա­րա­բա­կան փո­ղո­ցը» ուղ­ղա­կի թե­լադ­րում էր այդ երկր­նե­րի ներ­քին զար­գա­ ցու­մը, և մի­լիո­նա­նոց ցույ­ցե­րը պա­տա­հա­կան երևույթ­ներ չէին: Գի­տեմ այդ ա­մե ­նը, սա­կայն երբ հետևում եմ Սի­ րիա­ յի ոչն­ չաց­մա­նը, Ե­գիպ­տո­սում չդա­ դա­րող բռնու­թյուն­նե­րի շղթա­ յին, իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կող­մից գրե­թե չվե­րահսկ­վող Լի­բիա­յին, հաս­կա­նում եմ, որ ո­չինչ չէր կա­ րող այդ­քան վար­կա­բե­կել հե­ ղա­փո­խու­թյուն ռո­ման­տիկ եզրն ու երևույ­թը, որ­քան ա­րա­բա­կան զար­գա­ցում ­ն ե­րը: «Հե­ղա­փո­խու­թյուն» բառն իմ սե­րն­դի և ա­վե­լի ե­րի­տա­սարդ­նե­ րի մոտ կապ­ վում է 1990-ա­ կան­ նե­րի «թավշ­յա հե­ղա­փո­խու­ թյուն­նե­րի հետ», ո­րոնց արդ­յուն­ քում փլուզ­վե­ցին կո­մու­նիս­տա­ կան վար­չա­կար­գերն Արևել­յան Եվ­րո­պա­յում: Դ­րանք խա­ղաղ, ոչ բռնու­թյան պայ­քա­րի և բա­րեն­ պաստ մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վի­ճա­ կի հետևանքն էին: Մ­յուս ա­լի­քը, ո­րը կոչ­վեց «Գու­նա­վոր հե­ղա­փո­ խու­թյուն­ներ», նույն­պես ա­ռանց բռնու­թյան ի­րա­կա­նաց­ված մի­ ջո­ցա­ռում ­ն ե­րի ծրագ­րա­վոր­ված մի ամ­բողջ մար­տա­վա­րու­թյուն էր, ո­րի արդ­յուն­քում քա­ղա­քա­ կան և քա­ղա­քա­ցիա­կան ճնշման հետևան­քով հե­ռա­նում էին ավ­ տո­րի­տար իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը: Այ­սօր­վա մեր­ձա­վո­րարևել­

յան հե­ղա­փո­խա­կա­նու­թյու­նը այլ ո­րակ ու բո­վան­դա­կու­թյուն ու­նի, թեև սկզբնա­կան շրջա­նում փորձ ար­վեց այն ռո­մա­տիկ շղար­շով ներ­կա­յաց­նել: Եվ չեմ ու­զում, որ Հա­ յաս­ տա­ նը կրկնի այդ ճա­ նա­պար­հը: Ա­րա­բա­կան գա­րու­ նը և ն­րա կրկնօ­րի­նակ­նե­րը, կա­ րող են խոր­տա­կել ոչ միայն իշ­ խա­նու­թյուն­նե­րին, այլև պե­տա­

կա­նու­թյունն ընդ­հան­րա­պես: Ե­թե հե­ղա­փո­խու­թյան ցան­կու­ թյուն կա, այլ օ­ րի­ նակ­ ներ ընտ­ րենք: Իսկ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը պետք է գի­տակ­ցեն, որ «Ա­րա­բա­ կան գա­րու­նը» հնա­րա­վոր է: Մի պարզ պատ­ ճա­ ռով, որ այն իր էու­թյամբ ոչ այլ ինչ է, քան սո­ ված և ա­նար­դա­րու­թյու­նից հոգ­ նած մարդ­կանց բունտ:  n

«Սիվիլիթաս» հիմնադրամը հրավիրում է ձեզ մասնակցելու

«Հայաստան 2012. ընտրության տարի» զեկույցի շնորհանդեսին Սա Սիվիլիթասի հինգերորդ տարեկան զեկույցն է Հունվարի 30-ին, չորեքշաբթի, ժամը 16:00-ին, Երևան հյուրանոցի Ռոսսինի սրահում տեղի կունենա քննարկում` զեկույցում արտացոլված հիմնական քաղաքական, տարածաշրջանային և տնտեսական խնդիրների շուրջ:

Կմասնակցեն՝ Ալեքսանդր Արզումանյանը,

նախկին արտգործնախարար, Ազատ դեմոկրատներ կուսակցություն

Հովհաննես Իգիթյանը,

Հայոց համազգային շարժում

Արծվիկ Մինասյանը,

Հայ հեղափոխական դաշնակցություն Քննարկումը կվարի լրագրող, Սիվիլիթաս հիմնադրամի վերլուծաբան

Թաթուլ Հակոբյանը Խնդրում ենք զանգահարել 500 119 Ձեր մասնակցությունը հաստատելու համար


| № 9 (249), չորեքշաբթի, հունվարի 30, 2013 թ.

4 | Փողեր

Ա­ճում են անխ­տիր ԱՎԾ-ն տա­րին փա­կել է 7,2% տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյամբ Ազ­գա­յին վի­ճա­կագ­րա­կան ծա­ռա­յու­թյու­նը (ԱՎԾ) 2012թ. աճ է ար­ձա­նագ­րել տնտե­սու­թյան բո­լոր ո­լորտ­նե­րում, նույ­նիսկ 2008ից ան­կում ապ­րող շի­նա­րա­րու­թյու­նում։ ԱՎԾ տվյալ­նե­րով՝ ան­ ցած տա­րի Հա­յաս­տա­նում տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյու­նը կազ­մել է 7,2%։ վոր ա­միս չէ, սա­կայն հենց դեկ­ տեմ­բե­րին է, նո­յեմ­բե­րի հա­մե­ մատ, ո­լոր­տում ար­ձա­նագր­վել կտրուկ՝ 36,8% աճ։ Ան­ցած տա­րի արդ­յու­նա­բե­րու­ թյան ո­լոր­տում ար­ձա­նագր­վել է 8,8% աճ. տա­րե­վեր­ջին ո­լոր­տում նկատ­վել է ա­ճի տեմ­պի դան­դա­ ղում։ Այս­պես՝ տասն­մեկ ա­միս­ նե­րին ա­ճը կազ­մել է 9,1%, տա­սը ա­միս­նե­րին՝ 10%, այն դեպ­քում, երբ ինն ա­միս­նե­րի ցու­ցա­նի­շը 11,6% էր, ութ ա­միս­նե­րի­նը՝ 13,2%։ Ծա­ռա­յու­թյան ո­լոր­տում տար­ վա կտրված­քով ար­ձա­նագր­վել է 10,8% աճ. տեմ­պի դան­դա­ղում նաև այս­տեղ է նկատ­վել։ Տասն­ մեկ ա­միս­նե­րին ո­լոր­տում ա­ճը կազ­մել է 11,1%, տա­սը ա­միս­նե­ րին՝ 11%։ Ան­ցած տա­րի 9,5% աճ է ար­ձա­ նագր­վել գյու­ղո­լոր­տում. տասն­ մեկ ա­միս­նե­րի կտրված­քով ցու­ ցա­նի­շը 8,3% էր։ Տա­րե­կան ցու­ ցա­նիշն ու­շագ­րավ է, ե­թե հաշ­ վի առ­նենք, որ դեկ­տեմ­բե­րը ոչ միայն գյու­ղատն­տե­սա­կան ա­միս չէ, այլև նո­յեմ­բե­րի հա­մե­մատ

2008-ից հե­տո ա­ռա­ջին ան­գամ ԱՎԾ-ն ան­ցած տա­րի աճ է ար­ ձա­նագ­րել շի­նա­ րա­րու­թյան ո­լոր­ տում՝ 0,2%։

Ֆոտոլուր

Ըստ Ազ­գա­յին վի­ճա­կագ­րա­կան ծա­ռա­յու­թյան «ՀՀ-ում սո­ցիալտնտե­սա­կան վի­ճա­կը բնու­թագ­ րող ըն­թա­ցիկ-օ­պե­րա­տիվ ամ­ փոփ­մամբ ստաց­ված նախ­նա­ կան մակ­րոտն­տե­սա­կան ցու­ ցա­նիշ­նե­րը» հրա­պա­րակ­ման՝ ան­ցած տա­րի, 2011թ. հա­մե­մատ, տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյու­ նը կազ­մել է 7,2%։ Հա­մե­մա­տու­ թյան հա­մար՝ տասն­մեկ ա­միս­նե­ րին ցու­ցա­նի­շը ե­ղել է 7,1%, տա­ սը ա­միս­նե­րինը՝ 7,2% ինն ա­միս­ նե­րինը՝ 7,6%, ութ ա­միս­նե­րինը՝ 8,3%, յոթ ա­միս­նե­րինը՝ 7,7%, վեց ա­միս­նե­րինը՝ 7,8%։ ԱՎԾ հրա­պա­րա­կու­մից երևում է, որ 2012թ. տնտե­ սու­ թյան բո­ լոր ճյու­ղե­րում ար­ձա­նագր­վել է աճ, նույ­նիսկ շի­նա­րա­րու­թյու­ նում, ընդ ո­ րում՝ ա­ ռա­ ջին ան­ գամ 2008-ից ի վեր։ Շի­ նո­ լոր­ տի ա­ճը տար­վա կտրված­քով կազ­ մել է 0,2%, ին­ չն ու­ շագ­ րավ է, ե­թե հաշ­վի առ­նենք, որ 11 ա­միս ա­նընդ­հատ ո­լոր­տում ան­կում է գրանց­վել։ Թեև դեկ­տեմ­բե­րը շի­ նա­րա­րու­թյան հա­մար նպաս­տա­

ո­լոր­տում գրանց­վել է 27,6% ան­ կում։ Ան­գամ այս պայ­ման­նե­րում են վի­ճա­կա­գիր­ներն ար­ձա­նագ­ րել ա­ճի նման ցու­ցա­նիշ։ 2012թ. դեկ­տեմ­բե­րին 12-ամս­ յա գնա­ճը կազ­մել է 3,2%, առևտ­ րաշր­ջա­նա­ռու­թյու­նը տար­վա կտրված­քով ա­ճել է 3,6%-ով։ Միև­ նույն ժա­մա­նակ, մի­ջին աշ­խա­տա­ վարձն ա­վե­լա­ցել է 5,1%՝ կազ­մե­լով ֌121,37  հազ.։ Պե­տա­կան հա­մա­ կար­գում աշ­խա­տա­վար­ձերն ա­ճել են 4,2%-ով՝ կազ­մե­լով ֌97,4 հազ.,

մաս­նա­վոր հա­մա­կար­գում՝ 5,5%ով՝ մինչև ֌149 հազ.։ Հաշ­վե­տու ժա­մա­նա­կա­հատ­ վա­ծում Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին առևտ­րաշր­ջա­նա­ռու­թյան ծա­ վա­ լը կազ­ մել է $5,7 մլրդ, ին­ չը 2011թ. հա­մե­մատ ա­վե­լի է 3,9%ով։ Ար­տա­հան­ման ա­ճի տեմպն ա­ռա­ջան­ցիկ է ե­ղել՝ հա­մե­մատ ներկր­ման։ 2012թ. ար­տա­հա­ նումն ա­վե­լա­ցել է 7%-ով (կազ­ մել է $1,43  մլրդ), ներկ­ րու­ մը՝ 2,9%-ով (կազ­մել է $4,27 մլրդ)։

Թեև ար­տա­հան­ման տեմ­պը գե­րա­զան­ցել է ներկր­մա­նը, ար­ տա­քին առևտ­րի բա­ցա­սա­կան հաշ­վեկ­շի­ռը կազ­մել է $2,84  մլրդ։ Հա­մե­մա­տու­թյան հա­մար՝ 2011թ. առևտ­րի բա­ցա­սա­կան հաշ­վեկ­ շի­ռը $2,82  մլրդ­ էր։ Ս­տաց­վում է, որ նույ­նիսկ ար­տա­հան­ման նման ա­ռա­ջան­ցիկ տեմ­պի պայ­ման­ նե­րում բա­ցա­սա­կան հաշ­վեկ­ շի­ ռը ան­ ցած տա­ րի ոչ միայն չի կրճատ­վել, այլև ա­վե­լա­ցել է։  n Ա.Չ.

Պար­տա­պան­նե­րը մի քիչ էլ կսպա­սեն Հար­կա­դի­րը «Նաի­րի­տի» հա­մար պարտ­քի մար­ման ժա­մա­նա­կա­ցույց կսահ­մա­նի

Ան­ցած շա­բաթ­վա վեր­ջին լրագ­ րող­նե­րի հետ հան­դիպ­մա­նը Հա­ յաս­տա­նի գլխա­վոր հար­կա­դիր կա­տա­րող Միհ­րան Պո­ղոս­յա­ նը ա­սել է, որ գոր­ծա­րա­նի պար­ տա­տե­րե­րը եր­կուսն են՝ «ՎՏԲ-­ Հա­յաս­տա­նը» և «Հայ­Ռուս­գա­ զար­դը»։ Գոր­ծա­րա­նի պարտ­քը նրանց կազ­մում է մոտ ֌1,5 մլրդ, ո­ րից միայն ֌1  մլրդ­-ը՝ «Հայ­ Ռուս­գա­զար­դին»։ «Բո­լո­րի հա­ մար հաս­կա­նա­լի է՝ «Նաի­րիտն» այն գոր­ ծա­ րանն է, ո­ րի գոր­ ծա­ռույթ­նե­րը կա­սեց­նե­լը մեծ հետևանք­ներ կու­նե­նա բո­լո­ րիս հա­ մար»,– նշել է Պո­ ղոս­ յա­ նը՝ հա­վե­լե­լով, թե գոր­ծա­րա­ նից բռնա­գան­ձում կա­տա­րե­լուց ա­ռաջ փոր­ձում է վեր­ջի­նիս հա­ մար պարտ­քի մար­ման ժա­մա­ նա­կա­ցույց սահ­մա­նել։ «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» դա­տա­ կան հայ­ցը ընդ­դեմ «Նաի­րի­տի» Շեն­գա­վի­թի դա­տա­րա­նը բա­վա­ րա­րել է դեռ 2010թ.։ 2011թ. եր­կու ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը ստո­րագ­րել են հաշ­տեց­ման հա­մա­ձայ­նա­ գիր, դա­տա­րա­նի կող­մից տրվել է կա­տա­րո­ղա­կան թերթ, և 2011թ. մա­յի­սին ԴԱՀԿԾ-ում հա­րուց­վել է կա­տա­րո­ղա­կան վա­րույթ։ «Նաի­րի­տը» այն­պի­սի ֆի­նան­ սա­կան վի­ճա­կում է, որ հա­զիվ թե ժա­մա­նա­կա­ցույ­ցի սահ­մա­ նու­մը օգ­նի ըն­կե­րու­թյա­նը. այն

թույլ կտա միայն ինչ-որ ժա­ մա­ նակ շա­ հել։ Խն­ դիրն այն է, որ 2011թ. ֆի­նան­սա­կան հաշ­ վետ­վու­թյան հա­մա­ձայն (ի դեպ, վեր­ջին հա­սա­նե­լի հաշ­վետ­վու­ թյունն է)՝ ըն­կե­րու­թյան վնա­սը կազ­մել է մոտ ֌20,5 մլրդ։ Վեր­ ջին չորս տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում, ո­րից մոտ եր­կու­սը գոր­ծա­րա­նը պա­րա­պուր­դի է մատն­ված ե­ղել, կու­տակ­վել են մոտ ֌90  մլրդ­-ի վնաս­ներ։ Պարտ­քա­յին «ծու­ղա­կի» մեջ ըն­կե­րու­թյու­նը հայտն­վել է նաև կա­ռա­վա­րու­թյան փո­խանց­ մամբ։ «Նաի­րի­տի» ֆի­նան­սա­ կան հաշ­վետ­վու­թյու­նից երևում է, որ 2010թ. վեր­ ջի դրու­ թյամբ ըն­կե­րու­թյան առևտ­րա­յին և կ­րե­դի­տո­րա­կան պարտ­քը կազ­ մել է ֌17,6 մլրդ։ Հա­ջոր­դող մեկ տար­վա ըն­թաց­քում այն ա­վե­ լա­ ցել է մոտ ֌4  մլրդ­-ով։ Այս գու­մա­րից ֌2  մլրդ­-ը գո­յա­ցել է հար­կա­յին պար­տա­վո­րու­թյուն­ նե­րի գծով, ֌1,5  մլրդ­-ը՝ աշ­խա­ տա­կից­նե­րի աշ­խա­տա­վար­ձե­ րի։ 2011թ. ֌0,5  մլրդ­-ով ա­ վե­ լա­ցել են ըն­կե­րու­թյան վար­կե­ րի և փո­խա­ռու­թյուն­նե­րի գծով ծախ­սե­րը՝ կազ­մե­լով ֌4  մլրդ։ 2011թ. վեր­ջին ըն­կե­րու­թյան վար­կա­յին պար­տա­վո­րու­թյուն­ նե­րի ընդ­հա­նուր ծա­վա­լը կազ­ մել է ֌51 մլրդ՝ նա­ խորդ տար­

վա հա­մե­մատ ա­վե­լա­նա­լով մոտ ֌10  մլրդ­-ով։ 2011թ. «Նաի­րի­տը» մոտ ֌2,5  մլրդ­-ի դո­լա­րա­յին և դ­րա­ մա­յին մի­ջոց­ներ է ներգ­րա­ վել է Երևա­նի ջէկից (տա­րե­կան 12% տո­կո­սադ­րույ­քով)։ Բա­ցի այդ՝ գոր­ծա­րա­նը չի կա­րո­ղա­ ցել կա­տա­րել իր պար­տա­վո­ րու­թյուն­նե­րը «Հայ­բիզ­նես­բան­ կի» առջև՝ ներգ­րա­ված ֌1  մլրդ­ ընդ­հա­նուր ար­ժե­քով դո­լա­րա­ յին եր­կու վար­կե­րի գծով, ո­րոնք պետք է մար­ վեին 2011թ.։ Արդ­ յուն­քում փո­խա­ռու­թյուն­նե­րի ըն­ թա­ցիկ 11% և 12% տա­րե­կան տո­ կո­սադ­րույք­նե­րը կտրուկ ա­վե­ լա­ ցել են մինչև 24% և 26%՝ հա­մա­պա­տաս­խա­նա­բար։ «Նաի­րի­տի» ֆի­նան­սա­կան դրու­թյու­նը ստի­պում է զգու­ շա­վո­րու­թյուն դրսևո­րել նաև ներդ­րող­նե­րին։ Այս­պես՝ քի­միա­կան հսկա­ յով հե­տաքրքր­ված էր ռու­սա­ կան գա­զա­նավ­թա­յին «Ի­տե­ռա» ըն­կե­րու­թյու­նը, ո­րի պատ­վե­ րով 2011թ. բրի­տա­նա­կան Jacobs Consultancy Limited-ը գոր­ծա­րա­ նում ի­րա­կա­նաց­րել է աու­դիտ։ Արդ­յունք­նե­րը ներ­կա­յաց­վել են «Ի­տե­ռա­յին»։ Սա­կայն վեր­ջի­ նիս կող­մից «Նաի­րի­տի» կա­ ռա­վար­ման և ար­դիա­կա­նաց­ ման ծրագ­րի ի­րա­կա­նաց­ման հար­ցում հիմ ­ն ա­կան խո­չըն­դո­ տը գոր­ծար­քի ֆի­նան­սա­կան կողմն է։ «Ի­տե­ռան» խու­սա­փում է սե­փա­կան մի­ջոց­նե­րը ներդ­նե­ լուց և անհ­րա­ժեշտ գու­մար­նե­ րը ներգ­րա­վե­լու հար­ցը քննար­ կել է Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­

«Նաի­րի­տի» գույ­ քի բռնա­գանձ­ման հար­ցով ար­դեն 1,5 տա­րի է, ինչ զբաղ­վում է Դա­ Ֆոտոլուր

Մինչ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը մտա­ծում է ինչ ա­նել «Նաի­րի­տի» հետ, պար­տա­պան­ներն ա­մե ն գնով փոր­ձում են հետ ստա­նալ ի­րենց մի­ջոց­նե­րը։ Գոր­ծա­րա­նի գույ­քի բռնա­գանձ­ման հար­ցով ար­դեն 1,5 տա­րի է, ինչ զբաղ­վում է Դա­տա­կան ակ­տե­րի հար­կա­դիր կա­ տար­ման ծա­ռա­յու­թյու­նը։ ԴԱՀԿԾ-ն ա­ռայժմ չի դի­մում կտրուկ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի և փոր­ձում է ըն­դա­ռա­ջել քի­միա­կան հսկա­յին։

թյան հետ, բա­նակ­ցել ռու­սա­կան «Գազպ­րոմ­բան­կի» հետ։ «Նաի­րի­տի» և ԱՊՀ միջ­պե­տա­ կան բան­կի կող­մից պատ­րաստ­ վել է «2011-2019  թթ. «Նաի­ րի­ տի» զար­գաց­ման և վե­րա­կա­ ռուց­ման» ծրա­գիր։ Քի­միա­կան հսկա­յի ար­դիա­կա­նա­ցումն ընդ­ հա­նուր առ­մամբ գնա­հատ­վել է $512,26  մլն։ Սա­կայն զար­գաց­ ման ծրագ­րի ներդ­րու­մա­յին գու­

տա­կան ակ­տե­րի հար­կա­դիր կա­ տար­ման ծա­ռա­ յութ­յու­նը։

մա­րից ըն­դա­մե ­նը $367  մլն-ն է ուղղ­վե­լու գոր­ծա­րա­նի ար­դիա­ կա­նաց­մա­նը, $146  մլն պետք է ուղղ­վի պարտ­քե­րի մար­մա­նը, այդ թվում՝ $100 մլն ԱՊՀ Միջ­ պե­տա­կան բան­կի նկատ­մամբ պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րի վե­ րա­ֆի­նան­սա­վոր­մա­նը, $46  մլն՝ գոր­ծա­րա­նի ըն­թա­ցիկ պարտ­քի վե­րա­ֆի­նան­սա­վոր­մա­նը։  n Ա.Չ.


№ 9 (249), չորեքշաբթի, հունվարի 30, 2013 թ. |

Փողեր | 5

Վե­րաց­նել ա­ճը խո­չըն­դո­տող գոր­ծոն­նե­րը «Սի­վի­լի­թա­սի» տա­րե­կան զե­կույ­ցի ա­ռա­ջարկ­նե­րը կա­ռա­վա­րու­թյա­նը

Հե­ռան­կար

Հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սու­ թյան հե­ռան­կա­րի կան­խա­տե­ սում ­ն ե­րը 2013թ. հա­մար ա­վե­ լի լա­վա­տե­սա­կան են, քան վեր­ ջին տա­րի­նե­րի­նը: Ե­թե այդ կան­ խա­տե­սում ­ն երն ի­րա­կա­նա­նան, և Հա­յաս­տա­նի եր­կու ա­մե ­նա­ մեծ տնտե­սա­կան գոր­ծըն­կեր­ ներ Ռու­սաս­տանն ու Եվ­րո­պա­ կան Միու­թյու­նը աճ ար­ձա­նագ­ րեն, ա­պա բնա­կա­նա­բար դրա­ նից կշա­հի նաև Հա­յաս­տա­նը: Հա­մաշ­խար­հա­յին բան­կը Հա­ յաս­տա­նում 2013թ. 4,3 տո­կոս տնտե­սա­կան աճ է կան­խա­տե­ սում, մինչ­դեռ Հա­յաս­տա­նի կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը՝ 7,1 տո­կոս: Լա­ վա­տե­սա­կան այս կան­խա­տե­սու­ մը Հա­յաս­տա­նը կա­րող է ի­րա­ կա­նու­թյուն դարձ­նել մի­միայն այն դեպ­քում, ե­թե նա­խորդ հինգ տա­րի­նե­րին վա­րած տնտե­սա­ կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան և մ­տա­ ծո­ղու­թյան մեջ լի­նեն հիմ ­ն ա­րար փո­փո­խու­թյուն­ներ, ո­րոնց արդ­ յուն­քում հնա­րա­վոր լի­նի երկ­ րում անհ­րա­ժեշտ պայ­ման­ներ ու մի­ջա­վայր ա­պա­հո­վել բիզ­նե­

Զե­կույ­ցում նշվում է, որ կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը «շատ լուրջ գնա­հա­տա­կան պետք է տա իր հա­մար­ձա­կու­թյուն

415 405 395 385 29.07

29.10

եվրո/դրամ

29.01

548.02

2.21 p 0.40%

րում ­ն ե­րի հստակ

550

փո­փո­խու­թյուն­նե­ րով լու­ծում ­ն եր

530

ա­ռա­ջար­կել երկ­րի

սի զար­գաց­ման և օ­տա­րերկր­ յա ներդ­րում ­ն ե­րի հա­մար, ո­րոնք սրըն­թաց ան­կում ու­նե­ցան 2012թ.: Նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րից հե­տո ե­րեք հնա­րա­ վոր զար­գա­ցում կա­րող է լի­նել՝ նոր կա­ռա­վա­րու­թյուն՝ նոր ծրագ­ րով, հին կա­ռա­վա­րու­թյուն՝ նոր ծրագ­րով, հին կա­ռա­վա­րու­թյուն՝ հին ծրագ­րով: Ա­ռա­վել հա­վա­նա­ կան է վեր­ջին տար­բե­րա­կը, ին­չը կնշա­նա­կի նա­խորդ հինգ տա­րի­ նե­րի քա­ղա­քա­կա­նու­թյան շա­րու­ նա­կու­թյուն և տն­տե­սա­կան լճա­ ցած վի­ճա­կի ու ինս­տի­տու­ցիո­ նալ ա­րատ­նե­րի խո­րա­ցում: 2013թ. Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­ թյան հիմ ­ն ա­կան մար­տահ­րա­վեր­ նե­րը կշա­րու­նա­կեն մնալ նույ­նը՝ տնտե­սա­կան ա­ճին զու­գա­հեռ ի­րա­ կան կյան­քում ար­տա­ցոլ­վող տե­ ղա­շար­ժեր՝ աղ­քա­տու­թյան կրճա­ տում, աշ­խա­տա­տե­ղե­րի ստեղ­ծում և աշ­խա­տա­վար­ձե­րի բարձ­րա­ցում, հար­կա­հա­վաք­ման ընդ­լայ­նում և հար­կեր/ ՀՆԱ հա­րա­բե­րակ­ցու­թյան ցու­ցա­նի­շի էա­կան փո­փո­խու­թյուն և, վեր­ջա­պես, կա­ռուց­ված­քա­յին փո­փո­խու­թյուն­նե­րի ի­րա­կա­նա­ցում:

Լու­ծում ­ն եր

Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը, հաշ­վի առ­նե­լով ան­ցած հինգ տա­րի­

առջև ծա­ռա­ցած խնդիր­նե­րին»:

խո­չըն­դո­տող գոր­ծոն­նե­րը՝ կո­ ռուպ­ցիան, հո­վա­նա­վոր­չու­թյու­ նը և մե ­նաշ­նորհ­նե­րը: 2013թ. Հա­յաս­տա­նի առջև դրա­մաշ­նորհ­նե­րի լայն հնա­րա­ վո­րու­թյուն­ներ կա­րող են բաց­ վել Եվ­րո­պա­կան Միու­թյան խոս­տա­ցած դո­նոր­նե­րի հա­մա­ ժո­ղո­վի կազ­մա­կերպ­մամբ և Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րի «Հա­ զա­րամ­յա­կի մար­տահ­րա­վեր­ ներ» ծրագ­րի վերսկս­մամբ: Նա­ խընտ­րա­կան, ընտ­րա­կան և հե­ տընտ­րա­կան փու­լում Հա­յաս­ տա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը պետք է ա­նեն ա­մե ն հնա­րա­վո­րը, որ­ պես­զի ա­պա­հո­վեն այդ գու­ մար­նե­րը հատ­կաց­նե­լու պա­ հանջ­նե­րը՝ հնա­րա­վոր դարձ­նե­ լով դրանց հոս­քը Հա­յաս­տա­նի տնտե­սու­թյուն: Ա­ վար­ տին պետք է հասց­ վի Եվ­րո­պա­կան Միու­թյան հետ Ա­սո­ցաց­ման հա­մա­ձայ­նագ­ րի, ինչ­պես նաև Խոր և հա­մա­ պար­փակ ա­զատ առևտ­րի հա­ մա­ձայ­նագ­րի կնքու­մը: Այս գոր­ ծըն­թա­ցին որևէ կերպ չպետք է խո­չըն­դո­տեն Հա­յաս­տա­նի՝ Ռու­ սաս­տա­նի, Ղա­զախս­տա­նի և Բե­լա­ռու­սի Մաք­սա­յին միու­թյա­ նը միա­նա­լու հար­ցում հնա­րա­ վոր ճնշում ­ն ե­րը:  n

նե­րին ի­րա­կա­նաց­րած տնտե­ սա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան ա­նարդ­յու­նա­վե­տու­թյու­նը և մի կողմ դնե­լով ընտ­րա­կան տրա­ մադ­րու­թյուն­ներն ու նա­խընտ­ րա­կան հռե­տո­րա­բա­նու­թյու­ նը, շատ լուրջ գնա­հա­տա­կան պետք է տա իր գոր­ծու­նեու­թյա­ նը և հա­մար­ձա­կու­թյուն ու­նե­նա շեշ­տադ­րում ­ն ե­րի հստակ փո­ փո­խու­թյուն­նե­րով լու­ծում ­ն եր ա­ռա­ջար­կել երկ­րի առջև ծա­ռա­ ցած տնտե­սա­կան խնդիր­նե­րին: Շեշ­տադ­րու­մը միան­շա­նակ պետք է ար­վի տնտե­սա­կան ա­ճի, աշ­խա­տա­տե­ղե­րի ստեղծ­ման և կեն­սա­մա­կար­դա­կի բարձ­ րաց­ման վրա: Սա են­թադ­րում է ընդ­լայ­նո­ղա­կան հար­կաբ­ յու­ջե­տա­յին և դ­րա­մա­վար­կա­ յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն: Գ­նա­ ճի խնդիր­նե­րը և դ­րանց հա­մա­ պա­տաս­խան լու­ծում ­ն ե­րը պետք է դի­տարկ­վեն տնտե­սա­կան քա­ ղա­քա­կա­նու­թյան այս տրա­մա­ բա­նու­թյան շրջա­նա­կում: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ գոր­ծող նա­խա­գա­հն ա­մե ­նայն հա­վա­նա­ կա­նու­թյամբ երկ­րորդ ժամ ­կ ե­տը կզբա­ղեց­նի՝ նա հնա­րա­վո­րու­ թյուն կու­նե­նա կա­տա­րե­լու նա­ խընտ­րա­կան խոս­տում ­ն ե­րը և վե­րաց­նե­լու տնտե­սա­կան ա­ճը

Դի­վեր­սի­ֆի­կաց­նե­լով պորտ­ֆե­լը Ձեռք բե­րե­լով «Գա­րանտ ին­ շու­րան­սը»՝ «Ռոս­գոստ­րախ Ար­ մե­ նիան» ոչ միայն կընդ­ լայ­ նի մաս­նա­բա­ժի­նը ա­պա­հո­ վագ­րա­կան շու­կա­յում, այլև կդի­վեր­սի­ֆի­կաց­նի ա­պա­հո­

վագ­րա­կան պորտ­ֆե­լը։ «Գա­ րանտ ին­շու­րան­սը» մաս­նա­գի­ տա­ցած է ա­ռող­ջու­թյան ա­պա­հո­ վագ­րու­թյան սեգ­մե ն­տում, ո­րում այժմ դիր­քերն ամ­րապն­դե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն է ստա­նում «Ռոս­գոստ­րախ Ար­մե ­նիան»։ 2012թ. սեպ­տեմ­բե­րի 30-ի դրու­ թյամբ «Գա­րանտ ին­շու­րան­սի» ֌1,1  մլրդ­ ա­պա­հո­վագ­րավ­ճար­ նե­ րի 80%-ը կազ­ մել են ա­ ռող­ ջու­թյան գծով ա­պա­հո­վագ­րավ­ ճար­նե­րը։ «Ռոս­գոստ­րախ Ար­ մե­նիա­յի» ֌7,8  մլրդ­ ա­պա­հո­ վագ­րավ­ճար­նե­րում բժշկա­կան ա­պա­հո­վագ­րու­թյան մաս­նա­ բա­ ժի­ նը կազ­ մել է 31% է, ԱՊՊԱ ա­պա­հո­վագ­րավ­ճար­նե­րի­նը՝ 47%։ Բա­ցի ա­ռող­ջու­թյան ա­պա­հո­ վագ­րու­թյան սեգ­մեն­տում մաս­ նա­բաժ­նի ա­վե­լա­ցու­մից՝ «Ռուս­ գոստ­րախ Ար­մե­նիան» այս գոր­ ծար­քով ո­լոր­տում մաս­նա­գի­տաց­ ված աշ­խա­տա­կից­ներ կստա­նա՝ բարձ­րաց­նե­լով ա­ռող­ջու­թյան ա­պա­հո­վագ­րու­թյան պրո­դուկ­տի սպա­սարկ­ման ո­րա­կը։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

490 29.07

29.10

ռուբլի/դրամ

29.01

13.53

0.02 q 0.15%

13,20

12,50

11,80 29.07

29.10

եվրո/դոլար

1.342

29.01 0.00 q 0.19%

1,34

1,27

1,20 29.07

29.10

WTI Brent

նավթ

29.01

96.53 0.09 p 0.09% 113.39 0.09 q 0.08%

US$/bbl.

120

95

70 29.07 ոսկի

29.01

29.10

կբ 100 հհ comex

1656.5 35.8 q 2.11% 1664 9.1 p 0.55%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 29.07

(LME)

պղինձ

29.10

8058

29.01 18.7 q 0.23%

US$/tonne

8600

7800

7000 29.07 ցորեն

(cbt)

29.10

286.87

29.01 0.55 p 0.19%

US$/tonne

370 330

ginsurance.am/

կե­րու­թյուն­ներ՝ «Ռե­սոն» և «Սիլ ին­շու­րան­սը», ո­րոնք մրցակ­ցու­ թյա­նը դի­մագ­րա­վե­լու խնդիր են ու­նե­նա­լու։ Եր­կու այդ ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րի միա­վո­րու­մը տե­սա­ կա­նո­րեն հնա­րա­վոր է ինչ­պես «Ար­մե ­նիա ին­շու­րան­սի», այն­պես էլ «Նաի­րի ին­շու­րան­սի» հետ։ Ա­պա­հո­վագ­րա­կան շու­կա­յում ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի խո­շո­րա­ցու­ մը ող­ջու­նե­լի է։ Այն թույլ է տա­ լիս ներդ­նել ռիս­կե­րի գնա­հատ­ ման ժա­մա­նա­կա­կից և ծախ­սա­ տար տեխ­նո­լո­գիա­ներ, դի­վեր­ սի­ֆի­կաց­նել ա­պա­հո­վագ­րա­կան պորտ­ֆե­լը, բարձ­րաց­նել կա­ռա­ վար­ման արդ­յու­նա­վե­տու­թյու­նը, նվա­զեց­նել կո­րուստ­նե­րը։

510

տնտե­սա­կան

Շու­կան բռնել է կոն­սո­լի­դաց­ման ու­ղին Հա­յաս­տա­նի ա­պա­հո­վագ­րա­ կան շու­կա­յում կլա­նում ­ն ե­րը շու­ կա­յի թույլ զար­գաց­վա­ծու­թյան և փոքր ծա­վալ­նե­րի արդ­յունք են։ Այս­պես՝ ան­ցած տար­վա սեպ­տեմ­ բե­րի վեր­ջի դրու­թյամբ (վեր­ջին հա­սա­նե­լի տվյալ­ներն են) ա­պա­ հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի ընդ­հա­նուր կա­պի­տա­լը կազ­մել է ֌13,2  մլրդ, ակ­տիվ­ն ե­րը՝ ֌39  մլրդ, ա­պա­հո­վագ­րա­կան վճար­նե­րի ծա­վա­լը՝ ֌29,3  մլրդ, ո­րից 42%-ը բա­ ժին է ըն­ կել ԱՊՊԱ-ին։ Ա­ պա­ հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի պորտ­ֆե­լում խո­շոր մյուս սեգ­մեն­ տը պե­տա­կան հա­մա­կար­գի աշ­ խա­տա­կից­նե­րի հա­մար պար­տա­ դիր բժշկա­կան ա­պա­հո­վագ­րու­ թյան պո­լիս­ներն են։ «Ռոս­գոստ­րախ Ար­մե ­նիա­յի» կող­մից «Գա­րանտ ին­շու­րան­սի» ձեռք­բե­րու­մը նոր թափ կհա­ղոր­ դի շու­կա­յի կոն­սո­լի­դա­ցիա­յին։ Հա­յաս­տա­նի ա­պա­հո­վագ­րա­կան շու­կա­յում դեռևս գոր­ծում են եր­ կու հա­մե­մա­տա­բար փոքր ըն­

1.46 p 0.36%

ու­նե­նա շեշ­տադ­

Ա­պա­հո­վագ­րե­լով միմ­յանց ‹‹‹ էջ 1

407.75

425

գոր­ծու­նեու­թյա­նը և

gov.am

«Սի­վի­լի­թաս» հիմ ­ն ադ­րա­մը հրա­պա­րա­կել է իր հեր­թա­կան տա­րե­կան զե­կույ­ցը, ո­րը վեր­ նագր­ված է «Հա­յաս­տան 2012. ընտ­րու­թյան տա­րի»: Զե­կույ­ ցի տնտե­սա­կան բա­ժի­նը վեր­ նագր­ ված է «Ան­ հետևանք աճ», որ­ տեղ խոս­ վում է այն մա­ սին, որ 2012թ. երկ­րում ար­ձա­նագր­ ված մակ­րոտն­տե­սա­կան ցու­ ցա­նիշ­նե­րի բա­րե­լա­վու­մը ժո­ ղովր­դի ի­րա­կան կյան­քում իր ար­տա­հայ­տու­թյու­նը չի գտել: Բո­լոր բա­ժին­նե­րի մա­սով զե­ կույ­ցը ներ­կա­յաց­նում է հնա­րա­ վոր զար­գա­ցում ­ն ե­րը և խն­դիր­ նե­րի լուծ­ման տար­բե­րակ­ներ: Տն­տե­սա­կան բաժ­նի այդ հատ­ վա­ծը ներ­կա­յաց­ված է ստորև:

դոլար/դրամ

290 250

«Ռոս­գոսստ­րախ Ար­մե ­նիան» ձեռք է բե­

210 29.07

29.10

29.01

րում «Գա­րանտ ին­շու­րանս» ա­պա­հո­

Տվյալները վերցված են 29.01, Երևան, ժ. 16:00

վագ­րա­կան ըն­կե­րութ­յու­նը։

Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 9 (249), չորեքշաբթի, հունվարի 30, 2013 թ.

6 | Մեծ փողեր

Ոչն­չաց­րո՛ւ հարևա­նիդ

Դա­վո­սը քննար­կել է Ճա­պո­նիա­յի ար­ժու­թա­յին քա­ղա­քա­ կա­նու­թյու­նը

Thomson Reuters-ը և Dow Jones-ը, չի

տե­ղե­կու­թյուն­նե­ րը ա­վե­լի շուտ են տրա­մադ­րել, քան մյուս­նե­րին։

Ին­սայ­դե­րա­կան վայրկ­յան­ներ Bloomberg-ը, Thomson Reuters-ը և Dow Jones-ը ժա­մա­նա­կից շուտ են տե­ղե­կատ­վու­թյուն վա­ճա­ռել Ա­մե­րիկ­յան Bloomberg, Thomson Reuters և Dow Jones մե­դիաըն­կե­ րու­թյուն­նե­րը հայտն­վել են սկան­դա­լի կենտ­րո­նում։ Չի բա­ցառ­ վում՝ ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը ո­րոշ հա­ճա­խորդ­նե­րի հա­մար «բա­ցա­ռու­ թյուն են» ա­րել տե­ղե­կատ­վու­թյան տրա­մադր­ման կա­նոն­նե­րում։ մար­մի ն­նե­րին հե­տաքրք­րել են Bloomberg-ի՝ տե­ղե­կատ­վու­թյան փո­խանց­ման հա­մա­կար­գում ար­ձա­նագր­ված թե­րու­թյուն­նե­ րը: Հա­մա­կար­գը տե­ղադր­ված է առևտ­րի նա­խա­րա­րու­թյու­նում, դրանց մա­սին տե­ղե­կաց­րել է հենց գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը։ Հե­տա­խու­զու­թյան դաշ­նա­ յին բյու­ րոն և ԱՄՆ-ի Ար­ ժեթղ­ թե­րի և բոր­սա­նե­րի հանձ­նա­ ժո­ ղո­ վը (Securities and Exchange Commission, SEC) գոր­ծա­կա­լու­ թյուն­նե­րին պաշ­տո­նա­կան մե­ ղադ­րանք չեն ա­ռա­ջադ­րել: Քն­ նիչ­նե­րը վստահ չեն՝ կկա­րո­ ղա­նան արդ­յոք դա­տա­րա­նում ա­պա­ցու­ցել, որ վայրկ­յա­նի հար­ յու­րե­րորդ կամ հա­զա­րե­րորդ մա­սը բա­վա­րար է շա­հու­թա­ բեր գոր­ծարք կա­տա­րե­լու հա­ մար: Բա­ ցի այդ՝ քննիչ­ նե­ րին չի հա­ջող­վել թրեյ­դեր­նե­րի վար­ քագ­ծի և գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­րի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի միջև կա­պի հստակ ա­պա­ցույց­ներ գտնել։  n

Հե­տաքն­նու­թյան ա­ռիթ է դար­ ձել մի շարք թրեյ­ դեր­ նե­ րի տա­ րօ­րի­նակ վար­քա­գի­ծը, ին­չը կա­ րող է վկա­ յել այն մա­ սին, որ այս գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­րի մի­ ջո­ցով տա­րած­վող տե­ղե­կատ­ վու­թյու­նը ո­րոշ ըն­կե­րու­թյուն­ներ ժա­մա­նա­կից շուտ են ստա­ցել։ Bloomberg-ը, Thomson Reuters-ը և Dow Jones-ը այս կերպ վար­ վե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն ու­նե­ցել են՝ օգ­տա­գոր­ծե­լով տե­ղե­կատ­ վու­թյան փո­խանց­ման ի­րենց գե­ րա­րագ հա­մա­կար­գե­րը և հա­մա­ կար­գիչ­նե­րը, ո­րոնք տե­ղա­կայ­ ված են ԱՄՆ-ի պե­ տա­ կան մի շարք հաս­տա­տու­թյուն­նե­րում, այդ թվում՝ առևտ­րի, ֆի­նանս­նե­ րի, է­ներ­գե­տի­կա­յի, գյու­ղատն­ տե­սու­թյան նա­խա­րա­րու­թյուն­ նե­րում և Դաշ­նա­յին պա­հուս­տա­ յին հա­մա­կար­գում։ Այ­դու­հան­դերձ, ա­ռայժմ ուղ­ ղորդ­ված ա­նօ­րի­նա­կան գոր­ծու­ նեու­թյան մա­սին հստակ ա­պա­ ցույց­ներ չկան։ Հե­տաքն­նու­թյան

Հե­ջա­վո­րե­լով ռիս­կե­րը Չի­նաս­տա­նը ոս­կու բոր­սա­յա­կան հիմ ­ն ադ­րամ կստեղ­ծի

Չի­նաս­տա­նի կար­գա­վո­ր­չի պաշ­ տո­նա­կան հա­ղոր­դագ­րու­թյան հա­մա­ձայն՝ ոս­կու ա­ճող շու­կան ներդ­րու­մա­յին դի­վեր­սի­ֆի­կաց­ ված գոր­ծի­քա­կազ­մի անհ­րա­ժեշ­ տու­թյուն է զգում։ Հիմ ­ն ադ­րա­մի ստեղծ­ման ուղ­ղու­թյամբ աշ­խա­ տանք­ներ տար­վել են վեր­ջին մի քա­ նի տա­ րում, այն կսկսի գոր­ ծել մոտ ա­պա­գա­յում: Բոր­սա­յում հնա­րա­վոր կլի­նի ներդ­րում ­ն եր ա­նել նաև Շան­հա­յի ոս­կու բոր­ սա­յի սփո­թա­յին պայ­մա­նագ­րե­րի հի­ման վրա։ Ոս­կու հիմ ­ն ադ­րամ ­ն ե­րին բա­ ժին է ընկ­ նում գլո­ բալ ֆի­ նան­ սա­կան շու­կա­նե­րում կա­տար­

Վեր­ջին մի քա­նի տա­րի­նե­րին ճա­պո­նա­կան յե­նը միայն ամ­ րապնդ­վել է, և Սին­ձո Ա­բեի կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը որ­դեգ­րել է ազ­ գա­յին ար­ժույ­թը թու­լաց­նե­ լու քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն։ Միայն դեկ­տեմ­բեր-հուն­վա­րին ճա­պո­ նա­կան յե­նը դո­լա­րի նկատ­մամբ արժևոր­վել է 10%-ով և 20%-ով՝ եվ­րո­յի նկատ­մամբ։ Եվ­րո­պա­կան երկր­նե­րի ա­ռաջ­ նորդ­նե­րը Դա­վո­սում նշել են, թե Ճա­պո­նիա­յի ար­ժու­թա­յին քա­ղա­ քա­կա­նու­թյու­նը վստա­հու­թյուն չի ներշն­ չում։ Մինչ այս Գեր­ մա­ նիա­յի Բուն­դենս­բան­կի նա­խա­ գահ Յենս Վայդ­մա­նը հայ­տա­րա­ րել էր, որ աշ­խար­հին ար­ժու­թա­ յին պա­տե­րազմ ­ն ե­րի նոր փուլ է սպաս­վում՝ երբ ազ­գա­յին ար­ ժույթ­ներն ա­նօ­գուտ և վ­տան­գա­ վոր կեր­պով ար­ժեզրկ­վում են մրցա­կից երկր­նե­րի ար­ժույթ­նե­րի նկատ­մամբ: Դա­վո­սում գեր­մա­ նա­ցի պաշ­տոն­յա­նե­րը ակ­նար­ կել են Ճա­պո­նիա­յից «վրեժխն­ դիր» լի­նե­լու հնա­րա­վո­րու­թյան մա­սին։ Գեր­մա­նիա­յի Կենտ­րո­նա­կան բան­կը, ըստ էու­թյան, վեր­ջին խո­ շոր բանկն է, ո­ րը չի վա­ րում «ոչն­չաց­րու հարևա­նիդ» քա­ղա­ քա­կա­նու­թյուն և շու­կա­նե­րը չի «հե­ղե­ղում» ի­րաց­վե­լիու­թյամբ։ Ներ­կա­յում շատ չեն երկր­նե­ րը, ո­ րոնք ընտ­ րու­ թյուն են կա­ տա­րում հօ­գուտ ու­ժեղ ազ­գա­յին ար­ժույ­թի, իսկ հա­մաշ­խար­հա­յին շու­կա­յի հան­գու­ցա­յին խա­ղորդ­ նե­րը չեն էլ թաքց­նում, որ կողմ են ար­ժույթ­նե­րի թու­լաց­մա­նը: Փո­խար­ժե­քը հա­րա­բե­րա­կան մե­ծու­թյուն է, հետևա­բար աշ­

Սին­ձո Ա­բեի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը «թույլ յե­նի» քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն է որ­դեգ­րել։

ցը լուրջ չի ըն­ կալ­ վում գլո­ բալ մա­կար­դա­կում և բա­ցա­կա­յում է ազ­դե­ցիկ մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­ կեր­պու­թյուն­նե­րի օ­րա­կար­գից։ Բա­ցի այդ՝ գլո­բալ տնտե­սա­կան ճգնա­ժա­մը սինխ­րո­նի­զաց­րել է տնտե­սու­թյուն­նե­րի դան­դա­ղու­ մը՝ հան­գեց­նե­լով դրա­մա­վար­կա­ յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան ընդ­հա­ նուր մեղ­մաց­ման։ Մեծ քսան­յա­կի երկր­նե­րը ա­ռա­ջի­կա գա­գա­թա­ ժո­ղո­վին, ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­ նու­թյամբ, պաշ­տո­նա­պես կվե­ րա­հաս­տա­տեն փո­խար­ժեք­նե­ րի՝ «շու­կա­յա­կան սկզբունք­նե­րով սահ­ման­ման նկատ­մամբ ի­րենց հա­վա­տար­մու­թյու­նը», ին­չը զգա­ լիո­րեն կսահ­մա­նա­փա­կի յե­նի ար­ժեզրկ­ման Ճա­պո­նիա­յի բան­ կի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը։ Ու­շագ­րավ է, որ Ճա­պո­նիա­յի առևտ­րա­յին գլխա­վոր գոր­ծըն­ կե­րը և մր­ցա­կի­ցը՝ Չի­նաս­տա­ նը, Տո­կիո­յի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րին որևէ կերպ չի ար­ձա­գան­քել։  n

խար­հում բո­լոր փո­խար­ժեք­նե­ րի հա­մա­ժա­մա­նակ­յա նվա­զե­ ցում հնա­րա­վոր չէ։ Ար­ժույթ­նե­ րը կա­րող են ար­ժեզրկ­վել ոս­կու, հո­ղի և այլ ակ­տիվ­ն ե­րի, բայց ոչ միմ­յանց նկատ­մամբ։ Ար­ժույթ­նե­ րից մե­կի ար­ժեզրկ­ման դեպ­քում մյու­սը արժևոր­վում է։ Փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով՝ աշ­խար­հում չկա երկր­նե­րի որևէ խումբ, ո­րը շա­հագրգռ­ված լի­ նի ազ­գա­յին ար­ժույթ­նե­րի ամ­ րապնդ­ման մեջ: Պե­տու­թյուն­նե­ րի մի մա­սը՝ ակ­տի­վո­րեն, մյուս­ նե­րը՝ ա­վե­լի անն­կատ, ձգտում են նվա­զեց­նել փո­խար­ժե­քը։ Գո­յու­թյուն ու­նեն «ոչն­չաց­ րու հարևա­նիդ» քա­ղա­քա­կա­ նու­թյան վնա­սա­կա­րու­թյան մա­ սին մի շարք տե­ սու­ թյուն­ ներ, և երկր­նե­րը, մե­կը մյու­սի հետևից ներ­քաշ­վե­լով այս պա­տե­րազմ­ նե­ րի մեջ, լուրջ սպառ­ նա­ լիք են ստեղ­ծում գլո­բալ տնտե­սու­թյան հա­մար: Ընդ ո­րում՝ գոր­ծըն­թա­

Կա­պի­տա­լը վե­րա­դառ­նում է եվ­րո­գո­տի Դ­րա­գին «բարձ­րաց­րել է» ներդ­րող­նե­րի տրա­մադ­րու­թյու­նը Եվ­րո­պա­կան կենտ­րո­նա­կան բան­կը եվ­րո­գո­տու ար­վար­ ձա­նա­յին երկր­ներ մաս­նա­վոր կա­պի­տա­լի ներ­հոս­ք ի աճ է ար­ձա­նագ­րել։

zeit.de

Չի­նաս­տա­նի ար­ժեթղ­թե­րի շու­ կա­յի կար­գա­վոր­ման հանձ­նա­ ժո­ղո­վը կա­րող է ոս­կու բա­զա­ յով բոր­սա­յա­կան հիմ ­ն ադ­րամ (Exchange Traded Fund, ETF) ստեղ­ծել՝ ընդ­լայ­նե­լով ներդ­ րող­նե­րի հա­մար նա­խա­տես­ ված գոր­ծի­քա­կազ­մը։

Հուն­վա­րի 23-27-ը Դա­վո­ սում կա­յա­ցած Հա­մաշ­խար­ հա­յին տնտե­սա­կան ֆո­րու­մի օ­րա­կար­գում նաև ար­ժու­թա­ յին պա­տե­րազմ ­ն ե­րի խնդիրն է ե­ղել։ Քն­նար­կում ­ն ե­րի ա­ռանց­ քում հայտն­վել է Ճա­պո­նիան. երկ­րում ֆո­րու­մի նա­խօ­րեին ո­րո­շել էին «վերջ տալ» ազ­գա­ յին ու­ժեղ ար­ժույ­թին։

վող գոր­ծարք­նե­րի զգա­լի մա­սը։ 2012թ. հու­ լի­ սին նման հիմ ­նադ­ րամ ­նե­ րի թի­ վը հա­ սել է 240-ի՝ $140  մլրդ­ ակ­տիվ­ն ե­րի ընդ­հա­ նուր ծա­վա­լով։ Չի­նաս­տանն աշ­խար­հում ոս­ կու խո­շոր սպա­ռող­նե­րից է: 2011թ. երկ­րում 361 տ ոս­կի է ար­ տադր­վել, սպա­ռու­մը կազ­մել է 761 տ: Ոս­կու ա­ճող պա­հան­ջար­ կը վկա­յում է այն մա­սին, որ չի­ նա­ցի ներդ­րող­նե­րը թան­կար­ ժեք այս մե­տաղն օգ­տա­գոր­ծում են ռիս­կե­րի հե­ջա­վոր­ման հա­ մար՝ բոր­սա­յա­կան թույլ շու­կա­յի և գ­նա­ճա­յին մտա­վա­խու­թյուն­նե­ րի ֆո­նին։  n

Դ­րա­մա­վար­կա­յին կար­գա­վո­րի­ չը 2012թ. վեր­ ջին՝ խնդրա­ հա­ րույց երկր­նե­րին ա­ջակ­ցու­թյան ծրագ­րի հաս­տա­տու­մից հե­ տո, €100 մլրդ­-ի ներ­հոսք է ար­ ձա­նագ­րել։ 2012թ. վեր­ջին չորս ա­միս­նե­րին կա­պի­տա­լի ներ­ հոս­քը կազ­մել է Իս­պա­նիա­ յի, Ի­տա­լիա­յի, Պոր­տու­գա­լիա­ յի, Իռ­լան­դիա­յի և Հու­նաս­տա­նի ՀՆԱ-ի 9%-ը։ Ըստ փոր­ձա­գետ­նե­րի՝ եվ­րո­ գո­տու ար­վար­ձա­նա­յին երկր­նե­ րում ներդ­րում ­ն ե­րի ա­ճը վկա­ յում է Եվ­րո­պա­յի տնտե­սու­թյան նկատ­մամբ վստա­հու­թյան վե­ րա­կանգն­ման մա­սին։ Դ­րա­գիի խոս­քով՝ 2012թ. հա­մաշ­խար­

հա­յին շու­կա­յում կոն­յուկ­տու­ րան զգա­լիո­րեն բա­րե­լավ­վել է: «Շու­կա­նե­րում հա­րա­բե­րա­ կան հան­դար­տու­թյուն է, սա­ կայն տնտե­սա­կան ի­րա­վի­ճա­կի վերջ­նա­կան բա­րե­լավ­ման հա­ մար անհ­րա­ժեշտ կլի­նեն ի­րա­ կան փո­փո­խու­թյուն­ներ»,– ա­սել է ԵԿԲ նա­խա­գա­հը։ Այ­դու­հան­դերձ, կա­պի­տա­ լի ներ­ հոս­ քը անն­ շան է 2012թ. սկզբին ար­ձա­նագր­ված ար­տա­ հոս­քի հա­մե­մատ։ Այս­պես՝ 2012թ. հուն­վար-օ­գոս­տո­սին եվ­րո­գո­ տու խնդրա­հա­րույց երկր­նե­րից (Իս­պա­նիա, Ի­տա­լիա, Պոր­տու­ գա­լիա, Իռ­լան­դիա և Հու­նաս­ տան) կա­պի­տա­լի ար­տա­հոս­

handelsblatt.de

թրեյ­դեր­նե­րի

bloomberg.com

բա­ցառ­վում, ո­րոշ

ibtimes.com

Bloomberg-ը,

ԵԿԲ նա­խա­գահ Մա­րիո Դ­րա­գին դե­պի եվ­րո­գո­տի կա­պի­տա­լի ներ­հոսք է նկա­տել։

քը կազ­մել է €406 մլրդ կամ այս երկր­ նե­ րի ՀՆԱ-ի 20%-ը: 2011թ. ար­տա­հոս­քը հա­մե­մա­տա­բար քիչ է ե­ղել՝ €300 մլրդ:  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 9 (249), չորեքշաբթի, հունվարի 30, 2013 թ. |

Աշխարհ | 7

Իլ­յան զայ­րաց­րել է Սաա­կաշ­վի­լիին Վ­րաց պատ­րիար­քին մե­ղադ­րել են հայ­րե­նի­քի հոգևոր դա­վա­ճա­նու­թյան մեջ Վ­րաս­տա­նի նա­խա­գահ Մի­խեիլ Սաա­կաշ­վի­լիի «Ազ­գա­յին միաս­ նա­կան շար­ժում» կու­սակ­ցու­թյան ան­դամ ­ն ե­րը քննա­դա­տել են Վ­րաց ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ցու պատ­րիարք Իլ­յա 2-րդի այ­ցը Մոսկ­ վա։ Սաա­կաշ­վի­լիի հա­մա­խոհ­նե­րին վրդովեց­րել են պատ­րիար­քի հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րը՝ ար­ված Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­գահ Վ­լա­ դի­միր Պու­տի­նի հետ զրույ­ցից հե­տո։ Վ­րաս­տա­նի նա­խա­գա­հի ընդ­դի­մա­խոս­նե­րը վստահ են՝ «Ազ­գա­յին միաս­նա­կան շար­ժու­մը» ար­տա­հայ­տում է հենց Սաա­կաշ­վի­լիի կար­ծի­քը։ հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րում, ո­րոն­ ցով նա հան­դես է ե­կել Պու­տի­ նի հետ հուն­ վա­ րի 24-ի հան­ դի­ պու­մից հե­տո։ ՌԴ նա­խա­գա­հի հետ զրույ­ցից հե­տո պատ­րիարք Իլ­յա 2-րդը Պու­տի­նին ան­վա­նել է «շատ ի­ մաս­ տուն մարդ», ո­ րը «կա­նի ա­մե ն ինչ, որ­պես­զի Ռու­ սաս­տանն ու Վ­րաս­տա­նը մնան եղ­բայր­ներ, իսկ եր­կու երկր­նե­րի միջև սե­րը դառ­նա հա­վերժ»։ «Ռու­սաս­տանն ու Վ­րաս­տա­նը նախ­կի­նում եղ­բայր­ներ ե­ղել են, սա­կայն, հա­վա­նա­բար, ինչ-որ մե­ կը նա­խան­ձել է դրան և ար­հես­ տա­կա­նո­րեն թշնա­մանք է ստեղ­ ծել մեր միջև»,– հայ­տա­րա­րել էր Իլ­յա 2-րդը՝ հա­վե­լե­լով, որ 2008թ. պա­տե­րազ­մում «մե­ղա­վոր են ոչ թե Ռու­սաս­տանն ու Վ­րաս­տա­նը, այլ ա­ռան­ձին ան­հատ­ներ»։ Այս հայ­տա­րա­րու­թյունն

Վ­րաց ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ցու պատ­ րիարք Իլ­յա 2-րդի մոս­կով­յ ան հայ­ տա­րա­րու­թյուն­նե­ րը միան­շա­նակ չեն ըն­դուն­վել Վ­րաս­տա­նում։

kommersant.ru

ա­ռանձ­նա­հա­տուկ է վրդո­վեց­րել «Ազ­գա­յին միաս­նա­կան շարժ­ ման» պատ­գա­մա­վոր­նե­րին. նրանք կար­ծում են, որ ե­թե այս խոս­քերն աս­վել են Մոսկ­վա­յում,

Ն­ժա­րը թեք­վել է դե­պի Ա­սա­դը Սի­րիա­յի նա­խա­գա­հը զե­կու­ցել է հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րի մա­սին Սի­րիա­յի նա­խա­գահ Բա­շար ալ Ա­սա­դը հայ­տա­րա­րել է, որ կա­ ռա­վա­րա­կան զոր­քե­րը բե­կում են մտցրել մար­ տա­ կան գոր­ ծո­ղու­թյուն­նե­րում։ Դա­մաս­կո­ սը շու­տով ձեռ­նա­մուխ կլի­ նի փախս­տա­կան­նե­րին վե­ րա­դարձ­նե­լու և քայ­քայ­ված են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րը վե­րա­ կանգ­նե­լու գոր­ծին։

Նի­դեռ­լանդ­նե­րը թա­գա­վոր կու­նե­նա Թա­գու­հի Բեատ­րիք­սը հրա­ժար­վել է գա­հից՝ հօ­գուտ ար­քա­յազ­նի Նի­դեռ­լանդ­նե­րի թա­գու­հի Բեատ­րիք­սը հրա­ժար­վել է գա­ հից՝ հայ­տա­րա­րե­լով, որ այն փո­խան­ցում է որ­դուն՝ 45-ամ­յա ար­քա­յազն Վի­լեմ Ա­լեք­սանդ­ րին։ Վեր­ ջինս գահ կբարձ­ րա­ նա ապ­րի­լի 30-ին։

Զին­յալ խմբա­վո­ րում ­ն ե­րի դեմ պայ­քա­րում սի­ րիա­կան բա­նա­կի հա­ջո­ղու­թյուն­նե­ րի մա­սին Բա­շար ալ Ա­սա­դը պատ­ մել է «ա­րա­բա­ կան հա­սա­րա­ կայ­նու­թյան» ներ­ կա­յա­ցու­ցիչ­նե­ րին։

slabnews.com

Զին­յալ ընդ­դի­մա­դիր խմբա­վո­ րում ­ն ե­րի դեմ պայ­քա­րում սի­րիա­ կան բա­նա­կի հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րի մա­սին Բա­շար ալ Ա­սա­դը պատ­ մել է «ա­րա­բա­կան հա­սա­րա­կայ­ նու­թյան» ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ զրույ­ցի ըն­թաց­քում։ Ա­րա­բա­ կան մի շարք պե­տու­թյուն­նե­րից մշա­կու­թա­յին գոր­ծիչ­նե­րի, լրատ­ վա­մի­ջոց­նե­րի և հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի ներ­կա­ յա­ցու­ցիչ­նե­րի խո­շոր պատ­վի­րա­ կու­թյա­նը Սի­րիա­յի նա­խա­գահն ըն­դու­նել է Դա­մաս­կո­սում՝ Ռաու­ դա պա­լա­տում։ «Հան­րա­պե­տու­թյան զին­ված ու­ժե­րը վե­րա­դարձ­րել են նա­խա­ ձեռ­նու­թյու­նը մար­տի դաշ­տում և հա­սել ար­մա­տա­կան բեկ­ման»,– հայ­տա­րա­րել է Ա­սա­դը՝ նշե­լով, որ սի­րիա­կան բա­նա­կը «ճգնա­ժա­մի 22 ամս­վա ըն­թաց­քում ա­վա­զա­ կախմ­բե­րին թույլ չի տվել ամ­բող­ ջու­ թյամբ գրա­ վել ոչ մի նա­ հանգ և ն­րանց ջախ­ջա­խիչ պար­տու­ թյան է մատ­ նել»։ Ն­ րա խոս­ քով՝ ար­տա­սահ­մա­նից ֆի­նան­սա­վոր­ վող զին­յալ­նե­րի «գոր­ծո­ղու­թյուն­ նե­րի դաշտ» են մնում Թուր­քիա­ յին, Լի­բա­նա­նին և Հոր­դա­նա­նին սահ­մա­նա­կից շրջան­նե­րը, ինչ­պես նաև «մի շարք շրջան­ ներ» մայ­

ա­պա պատ­րիար­քը նկա­տի է ու­ նե­ցել Վ­րաս­տա­նի նա­խա­գա­հին։ «Երկ­րի հոգևոր ա­ռաջ­նոր­դը պետք է միշտ հի­շի՝ ան­թույ­լատ­րե­ լի է խո­սել «եղ­բայ­րու­թյան» մա­սին

րա­քա­ղա­քի ար­վար­ձան­նե­րում, ո­րոն­ցում ներ­կա­յում «զտում ­ն եր» են ի­րա­կա­նաց­վում։ Ընդ ո­րում՝ Բա­շար ալ Ա­սա­դը նշել է, որ «Դա­ մաս­կո­սում ի­րադ­րու­թյունն ա­պա­ կա­յու­նաց­նե­լու բո­լոր փոր­ձե­րը ձա­խող­վել են»։ «Ե­թե Թուր­քիան փա­կի սահ­մա­ նը և դա­դա­րի զին­յալ­ներ ու զենք «մա­տա­կա­րա­րել», Սի­րիա­յում ճգնա­ժա­մը կա­վարտ­վի եր­կու շա­բա­թից»,– մեջ­բե­րում է Սի­րիա­ յի նա­խա­գա­հի խոս­քը լի­բա­նան­ յան «Ալ Ախ­բար» պար­բե­րա­կա­նը։ Բա­շար ալ Ա­սա­դը ող­ջու­նել է ԱՄՆ-ի՝ Սի­րիա­յում գոր­ծող «Ջաբ­հաթ ան Նուս­րա» ծայ­րա­հե­ ղա­կան խմբա­վոր­մա­նը ա­հա­բեկ­ չա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի ցու­ցա­կում նե­րա­ռե­լու ո­րո­շու­մը։ «Ալ Կաի­դա­յի» այս ճյու­ղա­վո­րու­ մը շու­տով ամ­բող­ջու­թյամբ կոչն­

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

չաց­վի»,– վստա­հեց­րել է նա։ Սի­րիա­յի ա­ռաջ­նոր­դը շնոր­հա­ կա­լու­թյուն է հայտ­նել Ռու­սաս­ տա­նին՝ ա­ջակ­ցու­թյան հա­մար։ Ընդ ո­ րում՝ նա վստա­ հու­ թյուն է հայտ­նել, որ ա­ջակ­ցե­լով Սի­րիա­ յին՝ Ռու­սաս­տա­նը «պաշտ­պա­ նում է ի­րեն, այլ ոչ թե Դա­մաս­ կո­սում իշ­խող վար­չա­կար­գին»։ Սի­րիա­յում ներ­քա­ղա­քա­կան ճգնա­ժա­մը շա­րու­նակ­վում է 2011թ. մար­տից։ Երկ­րի ընդ­դի­ մու­թյու­նը պա­հան­ջում է նա­խա­ գահ Բա­շար ալ Ա­սա­դի պաշ­տո­ նան­կու­թյու­նը՝ կա­ռա­վա­րա­կան ու­ժե­րին մե­ղադ­րե­լով խա­ղաղ բնակ­չու­թյան նկատ­մամբ զանգ­ վա­ծա­յին բռնու­թյուն­նե­ր կի­րա­ ռե­լու մեջ։ Պաշ­տո­նա­կան Դա­ մաս­կո­սը վստա­հեց­նում է, որ ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան կար­գա­ խոս­նե­րի քո­ղի ներ­քո երկ­րում գոր­ծում են «զին­ված ա­հա­բեկ­ չա­կան խմբա­վո­րում ­ն եր»։  n

Գա­հը Վի­լեմ Ա­լեք­սանդ­րին փո­ խան­ցե­լու մա­սին թա­գու­հի Բեատ­րիք­սը պաշ­տո­նա­պես հայ­ տա­րա­րել է հե­ռուս­տաու­ղեր­ձում՝ նշե­լով, որ «երկ­րի կա­ռա­վա­րու­ մը պետք է անց­ նի նոր սերն­ դին»։ Թա­գու­հու խոս­քով՝ հուն­ վա­րի 31-ին նշվե­լիք իր 75-ամ­յա և միա­պե­տու­թյան՝ 200-ամ­յա հո­ բել­յան­նե­րը բա­վա­րար հիմք են գա­հը փո­խան­ցե­լու հա­մար։ «Ես գա­ հից հրա­ ժար­ վում եմ ոչ այն պատ­ ճա­ ռով, որ այդ բեռն ինձ հա­ մար ծանր է դար­ ձել։ Պար­ զա­պես ես կար­ծում եմ, որ երկ­րի հա­մար պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­ նը հարկ է փո­խան­ցել նոր սերն­ դին»,– ա­սել է թա­գու­հին։ Թա­գա­վո­րա­կան գա­հը այս կերպ փո­խան­ցե­լը ա­վան­դա­կան է Նի­դեռ­լանդ­նե­րի հա­մար. ին­ քը՝ թա­գու­հի Բեատ­րիք­սը, եր­կի­ րը գլխա­վո­րել է 33 տա­րի ա­ռաջ, երբ գա­հից հրա­ժար­վեց մայ­ րը՝ թա­գու­հի Յու­լիա­նան։ Վի­լեմ Ա­լեք­սանդ­րը, ո­րը կըն­դու­նի Վի­ լեմ 4-րդ տիտ­ղո­սը, կդառ­նա երկ­ րի ա­ռա­ջին թա­գա­վո­րը 1890թ. Վի­լեմ 3-րդի մահ­վա­նից ի վեր։ Փոր­ձա­գետ­նե­րը նշում են, որ թա­գու­հի Բեատ­րիք­սի գա­հից հրա­ժա­րու­մը հա­զիվ թե քա­ղա­ քա­ կան լուրջ հետևանք­ ներ ու­

bild.de

«Անհ­նար է ա­նար­ձա­գանք թող­ նել պատ­րիար­քի այ­ցը Մոսկ­վա և Վ­լա­դի­միր Պու­տի­նի հետ նրա հան­դի­պու­մը»,– աս­ված է Վ­րաս­ տա­նի խորհր­դա­րա­նի «Ազ­գա­յին միաս­նա­կան շարժ­ման» խմբակ­ ցու­թյան ան­դամ ­ն եր Զու­րաբ Ջա­ պա­րի­ձեի և Սեր­գո Ռա­տիա­ նիի հայ­տա­րա­րու­թյու­նում։ Նա­ խա­գա­հի կու­սակ­ցու­թյան ներ­ կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը հի­շեց­րել են, որ Ռու­սաս­տա­նը «օ­կու­պաց­րել է վրա­ցա­կան տա­րած­քի 1/5-ը» և նա­խազ­գու­շաց­րել. «Թշ­նա­մա­ կան պե­տու­թյան ա­ռա­ջին դեմ­քի հետ չա­փա­զանց­ված հար­գան­ քով զրույ­ցը կվնա­սի Վ­րաս­տա­նի սու­վե­րե­նու­թյա­նը»։ «Չա­փա­զանց­ված հար­գանք» հայ­տա­րա­րու­թյան հե­ղի­նակ­նե­ րը նկա­ տել են նաև Վ­ րաց ուղ­ ղա­փառ ե­կե­ղե­ցու ա­ռաջ­նոր­դի

կայս­ րու­ թյան հետ, ո­ րը 200 տար­ վա ըն­թաց­քում մի քա­նի ան­գամ օ­կու­պաց­րել է Վ­րաս­տա­նը՝ հո­ղին հա­վա­սա­րեց­նե­լով վրա­ցա­կան ե­կե­ղե­ցի­նե­րը, և վե­րաց­րել է Վ­րաց ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ցու ան­կա­խու­ թյու­նը»,– նշել են պատ­գա­մա­վոր­ նե­րը՝ Թ­բի­լի­սիի նկատ­մամբ Ռու­ սաս­տա­նի թշնա­ման­քի գլխա­վոր պատ­ճառ ան­վա­նե­լով «վրաց ժո­ ղովր­դի միան­շա­նակ ձգտու­մը եվ­ րատ­լանտ­յան տա­րածք»։ Վ­րաս­տա­նի «Ս­պի­տակ­ներ» կու­սակ­ցու­թյան ա­ռաջ­նորդ և նա­ խա­գահ Սաա­կաշ­վի­լիի հրա­ժա­ րա­կա­նի օգ­տին ստո­րագ­րա­հա­ վա­քի գլխա­վոր կազ­մա­կեր­պիչ Թե­մուր Շա­շիաշ­վի­լին ռու­սա­կան «Կո­մեր­սանտ» պար­բե­րա­կա­նին վստա­հեց­րել է՝ հայ­տա­րա­րու­ թյամբ հան­դես ե­կած պատ­գա­ մա­վոր­նե­րը «ար­տա­հայ­տում են Սաա­կաշ­վի­լիի կար­ծի­քը»։ «Հենց այդ պատ­ ճա­ ռով էլ ես բազ­ միցս ա­սել եմ՝ «ազ­գա­յին­նե­րին» և ն­րանց ա­ռաջ­նոր­դին հարկ է զսպա­շա­պիկ հագց­նել։ Ն­րանք ար­դեն ձայն են բարձ­րաց­նում մեր հոգևո­րա­կա­նու­թյան հիմ­ նաս­յու­նե­րի վրա»,– ա­սել է Շա­ շիաշ­վի­լին։  n

Թա­գու­հի Բեատ­րիք­սը հրա­ժար­վել է գա­հից՝ հօ­գուտ «նոր սերն­դի»:

նե­նա։ Նի­դեռ­լանդ­նե­րում միա­ պետն ի­րա­կան իշ­խա­նու­թյուն չու­ նի, թեև զբա­ ղեց­ նում է Պե­ տա­կան խորհր­դի նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նը։ Այս մար­մի ­նը փաս­ տա­ցի փո­խա­րի­նում է Սահ­մա­ նադ­րա­կան դա­տա­րա­նին։ Վի­լեմ Ա­լեք­սանդրն ա­մուս­նա­ ցած է ար­գեն­տի­նու­հի Մաք­սի­ մա Սո­րեգ­յե­տա­յի հետ։ Նի­դեռ­ լանդ­նե­րի խորհր­դա­րա­նը ժա­ մա­նա­կին դժվա­րու­թյամբ հա­ մա­ձայ­նեց այս ա­մուս­նու­թյա­նը, քա­նի որ Մաք­սի­մա­յի հայ­րը նա­ խա­րա­րա­կան պորտ­ֆել է զբա­ ղեց­րել Ար­գեն­տի­նա­յում զին­վո­ րա­կան խուն­տա­յի իշ­խա­նու­թյան տա­րի­նե­րին։ Վի­լեմ Ա­լեք­սանդրն ու Մաք­սի­մա Սո­րեգ­յե­տան ե­րեք դուստր ու­նեն։ Նի­դեռ­լան­դա­կան գա­հի ժա­ռան­գորդ­նե­րի թվում ա­ռա­ջինն այժմ Վի­լեմ Ա­լեք­սանդ­ րի ա­ վագ դուստրն է՝ ար­ քա­ յա­ դուստր Կա­տա­րի­նա Ա­մա­լիան։  n


| № 9 (249), չորեքշաբթի, հունվարի 30, 2013 թ.

8 | Մշակույթ

Սա աստ­վա­ծա­յին մաս­նա­գի­տու­թյուն է Ե­լե­նա Բո­րի­սեն­կո­յին հայ հե­ռուս­տա­դի­տո­ղը ճա­նա­չեց և սի­րեց շնոր­հիվ «Վեր­վա­րած­ներն ըն­տա­նի­քում» սե­րիա­լում կեր­տած նրա հե­րո­սու­հու։ Ե­լե­նան, ո­րը լուրջ դպրոց է ան­ցել իբրև թատ­րո­նի դե­րա­սան, այլևս չի նկա­րա­հան­վում սե­րիալ­նե­րում, չնա­յած այն ճա­նաչ­մանն ու սի­րուն, ո­րին ար­ժա­նա­ցավ «Կա­րի­նեն», դժվար է հաս­նել թատ­րո­նում, ան­գամ՝ կի­նո­յում։ — Ե­լե­նա, ե՞րբ ե­կար թատ­րոն։ — Վեց տա­ րե­ կան էի, երբ ե­կա Ման­կա­կան գե­ղա­գի­տա­ կան կենտ­րո­նի թատ­րոն: Թատ­ րո­ նի ներ­ սում ևս մեկ թատ­ րոն կար, ո­րի ղե­կա­վա­րը Խա­չիկ Չա­ լիկ­յանն էր: Ն­ րա խում­ բը պար­ զա­պես ման­կա­կան խմբակ չէր, մեզ հետ միա­սին աշ­խա­տում էին պրո­ֆե­սիո­նալ դե­րա­սան­ներ։ Տեր Շա­հենն էր թատ­րո­նում, որն այն ժա­մա­նակ դեռ աշ­խա­տում էր Մա­տե­նա­դա­րա­նում: Չ­նա­յած ե­րե­խա էի, ինձ պարզ էր, որ դե­ րա­սա­նու­թյու­նը շատ լուրջ բան է և ոչ մի կապ չու­նի «կա­պի­կու­ թյան» հետ։ Հե­տո ե­կավ մի պահ, երբ տնօ­ րե­նը փոխ­վեց, խմբակ­նե­րը ցրվե­ցին, մնաց միայն Չա­լիկ­յա­նի թատ­րո­նը: Մութ ու ցուրտ տա­րի­ ներն էին, մո­մի լույ­սի տակ էինք փոր­ձեր ա­նում: Աշ­խա­տա­վարձ չկար, բայց մենք տոմս չէինք վա­ ճա­ ռում: Ու­ նեինք մի արկղ, ո­ րը նկա­րա­զար­դել էր Ա­շոտ Բա­յան­ դու­րը, մեր հյու­րերն այդ արկ­ղի մեջ գու­ մար էին գցում՝ ով որ­ քան ցան­կա­նար: Հե­տո տա­րած­ քի խնդիր ու­նե­ցանք, սա­կայն «Պա­տու­հան» թատ­րո­նը շա­րու­ նա­կում է աշ­խա­տել մինչ օրս։ — Ինչ­պե՞ս ստաց­վեց, որ հե­ռա­ցար թատ­րո­նից։ — Ես տե­ղա­փոխ­վե­ցի Մոսկ­ վա, սա­կայն ոչ մի տեղ չէի խա­ ղում, քա­ նի որ իմ թատ­ րոնն իմ հա­վատքն էր, ես դրա­նից դուրս ո­չինչ չէի ու­զում: Ա­մուս­նու­թյան պես մի բան էր: Եր­կու ան­գամ այդ ըն­թաց­քում ե­կա Երևան, նկա­ րե­ցինք «Պո­ղիկ­տո­սը»: Երբ նո­ րից վե­րա­դար­ձա Երևան 2004թ., Խա­չիկ Չա­լիկ­յա­նը ծննդյանս օր­ վա ա­ռի­թով մի մո­նո­ներ­կա­յա­

ցում նվի­րեց՝ «Ջայ­լա­մը աս­ֆալ­ տի վրա»։ Այն խա­ղա­ցինք «Արմ­ մո­նո» փա­ռա­տո­նին: Հի­մա իմ թատ­րո­նում չեմ՝ սուբ­յեկ­տիվ, անձ­նա­կան պատ­ ճառ­նե­րով: Կար­ծում եմ՝ երբ Խա­չիկ Չա­լիկ­յա­նը ներ­կա­յա­ցում է ստեղ­ծում, չի կա­րե­լի ա­սել, որ դա «Պա­տու­հան» թատ­րո­նի ներ­ կա­յա­ցումն է, ո­րով­հետև «Պա­ տու­հան» թատ­րո­նը ես էի, նա էր, Ա­շոտն էր Բա­յան­դուր և է­լի շա­ տե­րը, ո­րոնք այ­սօր այն­տեղ չեն։

«Ես է­մո­ցիո­նալ դե­րա­սա­նու­հի եմ, եր­բեք չեմ օգտ­ վում «դե­րա­սա­ նա­կան տեխ­նի­ կա» աս­վա­ծից». Ե­լե­նա Բո­րի­սեն­

— Ինչ­պե՞ս անդ­րա­դար­ ձավ քեզ վրա աշ­խա­տան­ քը սե­րիալ­նե­րում։ — Երբ ես թատ­ րոն ու­ նեի և խա­ ղում էի, այդ թատ­ րո­ նը ոչ ո­ քի պետք չէր: Այն ժա­ մա­ նակ շատ ար­վես­տա­գետ­ներ փնո­վում էին «Պա­տու­հա­նը» և թատ­րո­նի այդ տե­ սա­ կը: Ա­ սում էին՝ մտա­ ցա­ծին է, բարդ: Հե­տո նույն մար­ դիկ փնո­վում էին ինձ, որ սկսե­ ցի սե­րիալ­նե­րում նկա­րա­հան­վել: Այ­սօր բո­լոր այդ մար­դիկ ի­րենք են սե­րիա­լում նկա­րա­հան­վում: Ինձ վրա այդ աշ­խա­տան­քը հետք չի թո­ղել, քա­նի որ ես ար­ դեն կա­ յա­ ցած էի իբրև դե­ րա­ սան, թեև հայտ­ նի չէի: Սե­ րիա­ լը և՛ լավ, և՛ վատ կող­ մեր ու­ նի: Նախ՝ ա­մե ն օր տե­սախ­ցի­կի հետ աշ­խա­տե­լիս մաս­նա­գի­տա­կան հմտու­թյուն­ներ ես ձեռք բե­րում, ո­րոնք այլ պայ­ման­նե­րում դժվար է այդ­չափ զար­գաց­նել՝ աշ­խա­ տան­քը տեքս­տի, տե­սախ­ցի­կի, խա­ղակ­ցի հետ և այդ ա­մե ­նը՝ շատ սեղմ ժա­մա­նա­կում: Ի­հար­ կե վատ է, երբ դառ­նում է կլի­շե, երբ այդ վազ­ քի մեջ մո­ ռա­ նում ես, որ դե­ րա­ սան ես, և տեխ­ նի­ կա­պես ես վե­րա­բեր­վում խա­ղին: Դե­րա­սա­նը պի­տի հո­գի ներդ­նի իր աշ­խա­տան­քի մեջ:

կո։

— Ինչ­պե՞ս ես հո­գի ներդ­ նում դրա­մա­տուր­գիա­յից, տրա­մա­բա­նու­թյու­նից և գե­ղար­վես­տա­կան ար­ժե­ քից հե­ռու տեքս­տի մեջ։ — Երբ կար­դում ես տե­սա­րա­նի սցե­նա­րը, իսկ իմ տե­սա­րան­նե­ րը հիմ ­ն ա­կա­նում լավն էին, տես­ նում ես, որ չկա դրա­ մա­ տուր­ գիա, բայց կյան­ քից վերց­ րած մի տե­սա­րան է: Ե­թե լավ դե­րա­ սան ես, զգում ես դա և փոր­ձում ա­նել:

հա­մար դա ար­տադ­րու­թյուն է: Այն պայ­ման­նե­րում, ո­րոնք ա­ռա­ ջար­կում են մեր հե­ռուս­տաա­լիք­ նե­րը սե­րիա­լի նկա­րա­հան­ման հա­մար, ո­րակ ստա­նալն անհ­նա­ րին է: — Այս ըն­թաց­քում նկա­րա­ հան­վե՞լ ես կի­նո­յում։ — Ա­յո՛, մի քա­նի ֆիլ­մում, ո­րոն­ ցից մեկն է ա­վարտ­ված: Գա­րիկ Մաշ­կար­յա­նի ֆիլմն է, կոչ­վում է «Բ­նա­կու­թյան մի­ջա­վայր»: Կար­ ճա­մետ­րաժ փոր­ձա­րա­րա­կան այս ֆիլ­ մում միայն ես եմ հան­ դես գա­լիս և ամ­բողջ ըն­թաց­քում խո­սում եմ: Վեր­ջերս այն ներ­կա­յաց­րի Ղր­ղըզս­տա­նի մի­ջազ­գա­յին կի­ նո­փա­ռա­տո­նին, որ­տեղ շատ դրա­կան լից­քեր ստա­ցա: Զար­ մա­ ցած էի, երբ տե­ սա, որ այդ երկ­ րում, որ­ տեղ մի քա­ նի տա­ րի ա­ռաջ դեռ ո­չինչ չկար, կի­նո է զար­գա­նում:

— Ին­չի՞ն է նման աշ­խա­ տան­քը սե­րիա­լում՝ ա­վե­ լի շատ թատ­րո­նի՞ն, թե՞ կի­նո­յին։ — Ո՛չ ա­ռա­ջի­նին, ո՛չ երկ­րոր­ դին: Բա­ցար­ձակ թատ­րոն չէ, կի­ նո­յի ծաղր կար­ծես լի­նի: Այս­տեղ հիմ ­ն ա­կան թե­լադ­րո­ղը ժա­մա­ նակն է: Ե­թե փոր­ձում ես շարժ­ վել կադ­ րում, ա­ պա այդ տե­ սա­ րա­նի նկա­րա­հա­նու­մը տևում է ոչ թե 10 րո­ պե, այլ կես ժամ, ին­ չը միան­գա­մից դուրս է մղում նկա­ րա­հա­նում ­ն ե­րը ժա­մա­նա­կա­ցույ­ ցից: Այ­սինքն՝ սե­րիա­լի ո­րա­կի խնդի­րը տա­ղան­դի պա­կա­սը չէ, այլ այն, որ հե­ռուս­տա­տե­սու­թյան

— Ե­լե­նա, դու նկա­րա­հան­ վել ես նաև Ռո­ման Մու­ շեղ ­յ ա­նի «Ա­ղոթք» ֆիլ­մում, որ­տեղ բա­վա­կան բարդ դեր ու­նեիր։

Ապ­րիր գույ­նով Վե­նե­տի­կում սկսվել է դի­մակ­նե­րի հեր­թա­կան տո­նը Հուն­վա­րի 26-ի ե­րե­կո­յից Վե­նե­տի­կում մեկ­նար­կել է դի­մակ­նե­րի ու կոստ­յում ­ն ե­րի տո­նը՝ Վե­նե­տի­կի դի­մա­կա­հան­դե­սը։ 17 օր շա­ րու­նակ քա­ղա­քի հնա­գույն պա­լատ­նե­րը զար­դար­ված կլի­նեն դի­ մակ­նե­րով, ջրանցք­նե­րով կանց­նեն գոն­դոլ­նե­րի շքերթ­նե­րը։ տոն, Տի­ցիա­նը, Ջոր­ջո­նեն, Բե­լի­ նին, Վե­րո­նե­զեն։ Դի­մա­կա­հան­դե­սի գլխա­վոր խորհր­դա­նիշն ու հու­շան­վե­րը դի­մակն է: Ա­մե ն տա­րի տո­նա­կա­ տա­րու­թյա­նը մաս­նակ­ցե­լու հա­ մար Վե­նե­տիկ է այ­ցե­լում շուրջ 500  հազ. զբո­սաշր­ջիկ: Դի­մա­կա­ հան­դեսն ընդգր­կում է ամ­բողջ քա­ ղա­ քը և սկս­ վում այն պա­ հից, երբ Սան Մար­ կո տա­ ճա­ րի զան­գա­կատ­նից թռչում է թղթե ա­ղավ­ն ի Կո­լոմ­բի­նան՝ հրա­պա­ րա­կում հա­վաք­ված մարդ­կանց վրա կոն­ ֆետ­ ի շաղ տա­ լով։ Վե­ նե­տիկ­ցի­ներն ու քա­ղա­քի հյու­րե­ րը կրում են դի­մա­կա­հան­դե­սա­ յին հան­դեր­ձանք. ա­մե ­նա­սիր­ված հե­րոս­նե­րը Կո­լոմ­բի­նան, Առ­լե­կի­ նոն, Պան­տա­լո­նեն ու Պիե­րոն են։

«Սա ֆան­տաս­տի­կա է. մեծ հա­ ճույք է ա­ռա­վո­տից ե­րե­կո ու­տել, խմել՝ կրե­լով դի­մակ և կոստ­յում, ու չմտա­ ծել, որ քեզ լու­ սան­ կա­ րում են»,– նշել է դի­ մա­ կա­ հան­ դե­սի մաս­նա­կից­նե­րից մե­կը։  n

Վե­նե­տի­կի դի­մա­կա­հան­դեսն այս տա­րի անց­նում է «Ապ­րիր գույ­նով» (Vivi I Colori) կար­գա­խո­սի ներ­քո։

cts-reisen.de

Վե­նե­տի­կի դի­մա­կա­հան­դե­ սը կարևո­րա­գույն ի­րա­դար­ձու­ թյուն է ոչ միայն Ի­ տա­ լիա­ յի, այլև ամ­բողջ աշ­խար­հի հա­մար: Այս տա­րի այն անց­նում է «Ապ­ րիր գույ­նով» (Vivi I Colori) կար­ գա­խո­սի ներ­քո: «2013թ. Վե­նե­ տի­կի դի­մա­կա­հան­դե­սը կլի­նի «գույ­նի դի­մա­կա­հան­դես», քա­ նի որ ցան­ կա­ ցած գույն շո­ յում է մար­դուն, և մե­զա­նից յու­րա­ քանչ­յուրն իր հո­գե­վի­ճա­կը կա­ պում է որևէ գույ­նի հետ»,– ա­սել են մի­ջո­ցառ­ման կազ­մա­կեր­պիչ­ նե­ րը: Ն­ րանք ընդգ­ ծում են, որ գույ­նի՝ որ­պես «դի­մա­կա­հան­դե­ սի ար­քա­յի» ընտ­րու­թյու­նը բնա­ կան է մի քա­ղա­քի հա­մար, որ­ տեղ ի­րենց գլուխ­գոր­ծոց­ներն են ստեղ­ծել Գ­վար­դին, Բե­լո­

— Ֆիլ­մը ե­րեք ի­րա­կան կա­ նանց մա­ սին է, ո­ րոնք սպա­ նել են ի­րենց ե­րե­խա­նե­րին: Երբ ինձ ա­ռա­ջար­կե­ցին այդ դե­րը, սկզբում հրա­ժար­վե­ցի։ Ես նա­ յե­ցի այդ կնոջ հար­ցազ­րույ­ցը՝ ա­հա­վոր էր: Ա­սա­ցի ռե­ժի­սո­րին, որ ե­թե խա­ղամ, այդ կեր­պա­րին կխղճան: Ա­ սաց, որ հենց դա է ու­զում։ Ես դեռ թատ­ րո­ նում եմ սո­ վո­րել, որ այն, ինչ խա­ղում եմ, և իմ անձ­ նա­ կան կյան­ քը տար­ բեր բա­ ներ են: Սահ­ մա­ նը շատ հստակ է, ես այն եր­բեք չեմ հա­ տում, հո­գուս վրա դե­րը չի ազ­ դում: Սա­կայն այս ֆիլ­մի եր­կու ծանր տե­սա­րան­նե­րում նկա­րա­ հան­վե­լուց հե­տո ֆի­զի­կա­պես հի­վան­դա­ցա: Աշ­խա­տան­քը կի­նո­յում ինձ ստի­ պում է հաս­ կա­ նալ, որ ես ոչն­չու­թյուն եմ իմ մաս­նա­գի­ տու­թյան մեջ, այն ան­ծայ­րա­ ծիր ծով է, իսկ ես փո­ շու հա­ տիկ եմ այդ ծո­ վում: Ես պաշ­ տում եմ իմ մաս­նա­գի­տու­թյու­ նը, որ­տեղ դեռ այն­քա՜ն բան կա ա­նե­լու: Սա աստ­վա­ծա­յին մաս­ նա­գի­տու­թյուն է:  n Զ­րու­ցել է Մա­րիա Հով­սեփ­յա­նը

Orakarg Business Daily  

Create your own agenda

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you