Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

Ար­դա­րա­դա­ տու­թյան սով խմբագրական

էջ 2 ›››

Հա­վա­սա­րու­թյան սկզբուն­քի օ­տա­ րաց­ման խնդի­րը

Սե­զո­նը մեկ­նար­կում է զեղ­չե­րով Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը պետ­գույ­քի օ­տար­ման նոր գոր­ծարք է նա­խա­պատ­րաս­տում

Այլ օ­պե­րա, այլ գա­րուն Թաթուլ Հակոբյան, տե­սա­կետ էջ 3 ›››

Ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու դիր­ քո­րո­շում ­ն ե­րը խիստ խմբագ­ րե­լի են Հարցազրույց Վահե Սարգսյանի հետ էջ 4 ›››

Ա­պա­հո­վագր­վել տաք­սի­նե­րից ԱՊՊԱ ո­լոր­տը փոր­ձում է հնա­րա­վո­րինս նվա­զեց­ նել վնա­սա­բե­րու­թյու­նը էջ 5 ›››

Ներդ­րող­նե­րը ար­հա­մար­ հում են վար­կան­շա­յին մեծ եռ­յա­կին էջ 6 ›››

Այդ տղա­նե­րը բան­դիտ­ներ են Ալ Բա­րա­դեն՝ «Մու­սուլ­ ման եղ­բայր­նե­րի» մա­սին էջ 7 ›››

PanARMENIAN

Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը, տրանս­պոր­տի և կա­պի նա­խա­րա­րու­թյան նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ, պատ­րաստ­վում է պե­տա­կան գույ­քի օ­տար­ման հեր­թա­կան գոր­ծար­քի։ Ա­ռա­ջի­կա­ յում գոր­ծա­դի­րը բա­վա­կան է­ժան գնով կի­րաց­նի 2,9 հա մա­կե­րե­սով տա­րածք Նոր­ քի 5-րդ զանգ­վա­ծում՝ ան­շարժ գույ­քի 1 քմ­-ի մնա­ցոր­դա­յին ար­ժե­քը գնա­հա­տե­ լով ֌385։ Գոր­ծար­քը, սո­վո­րույ­թի հա­մա­ձայն, կի­րա­կա­նաց­վի ուղ­ղա­կի վա­ճառ­քի սկզբուն­քով։ Տ­րանս­պոր­տի և կա­պի նա­ խա­րա­րու­թյու­նը կա­ռա­ վա­րու­թյան դեկ­տեմ­բե­րի 20-ի նիս­տին ներ­կա­յաց­րել

է ո­րոշ­ման մի նա­խա­գիծ, ո­րում ա­ռա­ջար­կում է «Հա­ րավ­կով­կաս­յան եր­կա­թու­ ղի» (ՀԿԵ) ըն­կե­րու­թյա­նը

փո­խանց­ված կոն­ցե­սիոն ակ­տիվ ­ն ե­րի կազ­մից հա­նել Երևա­նի Նոր­քի 5-րդ զանգ­ վա­ծում գտնվող 2,9 հա հո­

Կիզակետում

Ֆոտոլուր

Հա­յաս­տան­յան ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րը IPO-ի (բաժ­նե­ տոմ­սե­րի հրա­պա­րա­կա­յին տե­ղա­բաշխ­ում) մո­տի­վա­ ցիա չու­ նեն: «Առ­ կա» գոր­ ծա­կա­լու­թյան հետ հար­ ցազ­րույ­ցում նման հայ­տա­ րա­րու­թյուն է ա­րել NASDAQ OMX Armenia բորսայի տնօ­րեն Կոնս­տան­տին Սա­րո­յա­նը: «Հա­յաս­տան­յան բիզ­նե­ սը կողմ ­ն ո­րոշ­ված է դե­պի վար­կա­յին ռե­սուրս­նե­րը, նախ՝ ո­րով­հետև դա ա­վե­ լի սո­վո­րա­կան և հաս­կա­

նա­լի գոր­ծիք է, և երկ­րորդ՝ թա­փան­ցի­կու­թյան և կար­ գա­վոր­ման պա­հանջ­ներ չկան: Ար­ժեթղ­թե­րի շու­կան են­թադ­րում է վե­րահս­կո­ ղու­ թյուն ոչ միայն բոր­ սա­

յի և Կենտ­րո­նա­կան դե­պո­ զի­տա­րիա­յի կող­մից, այլև հենց ներդ­րող­նե­րի»,– ա­սել է Սա­րո­յա­նը: Մ­ յուս կող­ մից, ըստ նրա, շու­կա­յում թո­ղարկ­վում են պար­տա­տոմ­սեր, ո­րոնք ա­վե­լի հաս­կա­նա­լի են թե՛ ներդ­րող­նե­րի և թե՛ թո­ղար­ կող­նե­րի հա­մար, և դ­րանց նկատ­մամբ պա­հանջ­ներն ա­վե­լի մեղմ են: Բաժ­նե­տոմ­սե­րի և IPO-ի շու­կա­յի զար­գա­ցու­մը Սա­ րո­յա­նը տես­նում է հենց պար­տա­տոմ­սե­րի մե­խա­

ղա­տա­րած­քը և գույ­քը ու այն հանձ­նել Պե­տա­կան գույ­քի կա­ռա­վար­ման վար­ չու­թյան տնօ­րի­նու­թյա­նը։ Ո­րոշ­ման նա­խագ­ծի հիմ­ նա­ վոր­ ման մեջ նշվում է, որ ՀԿԵ-ին փո­խանց­ված և կոն­ցե­սիոն ակ­տիվ ­ն ե­ րի կազ­մից հան­վող գույ­քը

էջ 5 ››› T I M I N G

Հա­յաս­տան­յան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը IPO-ի մո­տի­վա­ցիա չու­նեն նիզ­մի մի­ջո­ցով: «Ըն­կե­րու­ թյուն­ներն սկսում են պար­ տա­տոմ­սեր թո­ղար­կել, ըն­ դու­նում են կար­գա­վոր­ման ո­րո­շա­կի նոր­մեր, ա­դապ­ տաց­վում են, հար­մար­վում են հաշ­վետ­վո­ղա­կա­նու­ թյուն ներ­կա­յաց­նե­լու, ին­ չից հե­տո նրանց ա­վե­լի հեշտ է բա­ցատ­րել բաժ­նե­ տոմ­սե­րի ա­ռա­վե­լու­թյուն­ նե­րը: Ն­ման տրանս­ֆոր­մա­ ցիոն մե­խա­նիզ­մի մի­ջո­ցով կա­ րե­ լի է գալ IPO-ի ի­ րա­ կա­նաց­ման»,– ա­սել է Սա­ րո­յա­նը:  n

Զու­րաբ­յանն ու Օս­կան­յա­նը դի­մել են դա­տա­խա­զու­ թյուն ԱԺ ՀԱԿ խմբակ­ցու­թյան քար­տու­ղար Լևոն Զու­րաբ­ յա­ նը և ԲՀԿ խմբակ­ ցու­ թյան պատ­գա­մա­վոր Վար­ դան Օս­կան­յա­նը դի­մում են հաս­ցեագ­րել Գլ­խա­վոր դա­տա­խա­զու­թյուն՝ ի­րենց ա­ռանձ­նազ­րույ­ցի «ա­պօ­րի­ նի գաղտ­նալս­ման» և ձայ­ նագ­րու­թյու­նը հա­մա­ցան­ ցում տե­ղադ­րե­լու փաս­տի ա­ռի­թով քրեա­կան գործ հա­րու­ցե­լու պա­հան­ջով:

Ար­մե ն Գ­րի­գոր­յան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Չվս­տա­հել գոր­ծա­կա­լու­ թյուն­նե­րին

9 771829 331002

օ ր ա թ ե ր թ

F O R

The new Royal Lady Chronograph brings a breath of fresh air and clear blue water. The Royal Lady Chronograph is a timepiece dedicated to all ladies, elegant or spor ty, fighters or businesswomen, and to all of those who simply enjoy

Դի­մու­մում, մաս­նա­վո­ րա­պես, աս­ված է. «Ա­ռա­ ջար­ կում ենք մեր զրույ­ ցի ա­պօ­րի­նի գաղտ­նալս­ ման և սոց­ցան­ցե­րում տե­ղադր­ման կա­պակ­ցու­ թյամբ հա­րու­ցել քրեա­ կան գործ՝ հայտ­նա­բե­րել և պատ­ժել հան­ցա­գոր­ծու­ թյան պա­տաս­խա­նա­տու­ նե­րին: Կից ներ­կա­յաց­նում ենք այդ կա­պակ­ցու­թյամբ մեր կող­մից ար­ված հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րը»։ Դեկ­տեմ­բե­րի 16-ին հա­ մա­ցան­ցում էր հայտն­վել Զու­րաբ­յա­նի և Օս­կան­յա­նի զրույ­ցի ձայ­նագ­րու­թյու­նից մի հատ­ ված, ո­ րում նրանք քննար­կում են նա­խա­գա­ հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում հա­վա­նա­կան թեկ­նա­ծու­նե­ րին։ Պատ­գա­մա­վոր­ներն ա­վե­լի ուշ հան­դես էին ե­կել հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րով: Լևոն Զու­րաբ­յա­նը, մաս­ նա­վո­րա­պես, մե­ղադ­րել էր Ազ­գա­յին անվ­տան­գու­ թյան ծա­ռա­յու­թյա­նը (ԱԱԾ) զրույ­ցի գաղտ­նալս­ման և հ­րա­պա­րակ­ման մեջ: ԱԱԾ-ն, իր հեր­ թին, հեր­ քել էր ի­րեն ուղղ­ված բո­լոր մե­ ղադ­րանք­նե­րը։  n

C H A M P I O N S fine objec t s . The new Roy al L ad y Chronogr aph invites you on a new, adventure-packed journey. Edox is the official timekeeping partner of Class-1 and the FIA World Rally Championship. Edox – Timing for Champions.

Information & Shops › www.edox.ch

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

I SSN 1829- 331X

12234 >

| № 165 (234), չորեքշաբթի, դեկտեմբերի 19, 2012 թ., www.civilnet.am


| № 165 (234), չորեքշաբթի, դեկտեմբերի 19, 2012 թ.

2 | Տեսանկյուն

Հա­վա­սա­րու­թյան սկզբուն­քի օ­տա­րաց­ման խնդի­րը

Խմբագրական

Ար­դա­րա­դա­տու­թյան սով 2006թ. ի­րենց ծա­ռա­յա­կից­նե­րի սպա­նու­թյան մեջ մե­ ղադր­վող Ռազ­միկ Սարգս­յա­նը, Մու­սա Սե­րոբ­յա­ նը և Ա­րա­յիկ Զալ­յա­նը, այս­պես կոչ­ված «Մա­տա­ղի­սի գոր­ծով» ցմահ դա­տա­պարտ­ված­նե­րը, ե­րեկ Շի­րա­կի մար­զի ընդ­հա­նուր ի­րա­վա­սու­թյան դա­տա­րա­նի կող­ մից ան­մեղ ճա­նաչ­վե­ցին: «Մա­տա­ղի­սի գոր­ծը» կա­ րե­լի է փակ­ված հա­մա­րել և գ­րան­ցել պատ­մու­թյան դա­սագր­քե­րում որ­պես մինչև 2012թ. ան­կախ Հա­յաս­ տա­նի պատ­մու­թյան մեջ գրանց­ված ար­դա­րա­դա­ տու­թյան ե­զա­կի դրսևո­րում ­ն ե­րից մե­կը: Երբ դա­տա­վո­րը հնչեց­րեց ար­դա­րաց­նող դա­տավ­ ճի­ռը, դահ­լի­ճից զար­մա­ցա­կան բա­ցա­կան­չու­թյուն հնչեց, որ «Հա­յաս­տա­նում ար­դա­րա­դա­տու­թյուն հնա­րա­վոր է»: Հան­րա­յին ըն­կալ­մամբ՝ Հա­յաս­տա­ նում ար­դա­րա­դա­տու­թյու­նն այն­քան ե­զա­կի և բա­ցա­ ռիկ երևույթ է, որ դա­տա­րան­նե­րում նման ա­նակն­ կա­լի հան­դի­պե­լիս քա­ղա­քա­ցի­նե­րը ապ­շում են: Ի­հար­կե, ու­րա­խա­լի է, որ ան­մեղ ե­րի­տա­սարդ­նե­ րը ար­դա­րաց­վե­ցին: Սա­կայն ա­նար­դա­րու­թյուն­նե­ րի և ա­պօ­րի­նու­թյուն­նե­րի օ­րի­նա­չա­փու­թյան հա­մա­ տեքս­տում այս բա­ցա­ռու­թյու­նը պար­զա­պես ընդգ­ծում է օ­րի­նա­չա­փու­թյու­նը: Ա­վե­լին՝ կաս­կա­ծե­լի զու­գա­դի­ պու­թյամբ ար­դա­րա­դա­տու­թյան, կո­ռուպ­ցիա­յի և ա­րա­ տա­վոր երևույթ­նե­րի մա­սին հի­շում են նա­խընտ­րա­ կան շրջա­նում, երբ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի հա­մար քա­ղա­ քա­կան տե­սա­կե­տից նպա­տա­կա­հար­մար է, որ նման ճչա­ցող և հան­րա­յին մեծ ար­ձա­գանք ստա­ցող ար­ դա­րա­դա­տու­թյան դեպք գրանց­վի: Բա­ցի այդ՝ կա­րե­ լի է ա­սել, որ «Մա­տա­ղի­սի» գոր­ծում այժմ ընդ­դի­մա­ դիր, իսկ 2006թ. զին­դա­տա­խազ Գա­գիկ Ջ­հան­գիր­յա­ նի ներգ­րավ­վա­ծու­թյու­նը քիչ դեր չի խա­ղա­ցել: Նույ­ նիսկ ար­դա­րա­դա­տու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նե­լու մի­ջո­ցով իշ­խա­նու­թյու­նը այս կամ այն կերպ քա­ղա­քա­կան հաշ­ վե­հար­դար է տես­նում իր մրցա­կից­նե­րի նկատ­մամբ: Ան­կախ իշ­խա­նա­մետ կամ ընդ­դի­մա­դիր լի­նե­լու հան­գա­ման­քից՝ հան­ցա­գործ­նե­րը պետք է պատժ­ վեն, սա­կայն ա­րա­տա­վոր է այն պրակ­տի­կան, երբ օ­րեն­քը ամ­բողջ խստու­թյամբ գոր­ծում է ոչ իշ­խա­նա­ մետ հան­ցա­գործ­նե­րի նկատ­մամբ: Ներ­կա­յում Հա­ յաս­տա­նում ար­դա­րա­դա­տու­թյուն ու­նե­նալ-չու­նե­նա­ լու խնդի­րը դի­տարկ­վում է բա­ցա­ռա­պես քա­ղա­քա­ կան նպա­տա­կա­հար­մա­րու­թյան տե­սա­կե­տից: Իսկ այդ­պի­սի նպա­տա­կա­հար­մա­րու­թյուն ա­ռա­ջա­նում է հինգ կամ չորս տա­րին մեկ: Ցա­վոք, «Մա­տա­ղի­սի» գոր­ծով նման դա­տավճ­ռի հրա­պա­րա­կու­մը ա­մե նևին էլ ե­րաշ­խիք չէ, որ ի­րա­ վա­պահ մար­մի ն­ներն ու դա­տա­րան­նե­րը կդա­դա­րեն իշ­խա­նու­թյան խա­մա­ճիկ­նե­րը լի­նե­լուց և կհ­րա­ժար­ վեն իշ­խա­նու­թյան շա­հե­րը սպա­սար­կել: Մ­յուս կող­ մից՝ այս դա­տավճ­ռի հետ կապ­ված քա­ղա­քա­ցի­նե­ րի ոգևո­րու­թյունն ու զար­ման­քը հստակ ցույց է տա­լիս, թե Հա­յաս­տա­նում ար­դա­րա­դա­տու­ թյան ինչ սով է տի­րում: n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 2-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 18.12.2012թ. Տպաքանակը՝ 2000

Ար­մե ն Գ­րի­գոր­յան

Ա

լ­դոուս Հաքս­լեյ­սի «Կետն ընդ­ դեմ կե­տի» վե­պում գլխա­վոր հե­րոս Սիդ­նեյ Քո­ւար­լե­սը հա­ ճախ իր բնա­կա­վայ­րից մեկ­նում է Լոն­դո­նի Բ­րի­տա­նա­կան թան­գա­րան՝ ու­սում ­ն ա­սի­րե­լու մ.թ.ա. IV և III դա­ րե­րի Հնդ­կաս­տա­նի ժո­ղովր­դա­վա­ րու­ թյու­ նը: Երբ նա կնո­ ջը ա­ սում է, որ գնում է Լոն­դոն՝ ու­սում ­ն ա­սի­րե­ լու Հին Հնդ­կա��­տա­նի ժո­ղովր­դա­վա­ րու­թյու­նը, կնոջ մեջ կաս­կած է ա­ռա­ ջա­նում, որ ա­մու­սի­նը սի­րու­հի ու­նի: Կաս­կա­ծի գլխա­վոր պատ­ճա­ռը լի­ նում է այն հա­մոզ­մուն­քը, որ ժո­ղովր­ դա­վա­րու­թյուն Հնդ­կաս­տա­նում չի ե­ղել, այն էլ՝ մ.թ.ա. IV և III դա­րե­րում: Հա­յաս­տա­նում ըն­թա­ցող դիս­կուր­ սը հա­վա­սա­րու­թյան, մար­դու ի­րա­ վունք­նե­րի, օ­րեն­քի գե­րա­կա­յու­թյան և ն­մա­նա­տիպ հար­ցե­րի շուրջ ինձ հա­ճախ հի­շեց­նում է այս պատ­մու­ թյու­նը: Հա­ճախ մո­տե­ցում կա, որ այդ ար­ժեք­նե­րը արևմտ­յան են, և դ­րանց կի­րա­ռու­մը այլ հա­սա­րա­կու­թյուն­ նե­րում հնա­րա­վոր չէ: Ն­ման փաս­ տարկն ի­րա­կա­նու­թյու­նից հե­ռու է, քա­նի որ այլ հա­սա­րա­կու­թյուն­ներ ևս տար­բեր շրջա­նում կի­րա­ռել են այդ սկզբունք­նե­րը ի­րենց հա­սա­րա­կու­ թյուն­նե­րը կա­ռա­վա­րե­լու գոր­ծում: Ըն­ դու­ նում եմ, որ վեր­ ջին 300 տա­ րի­նե­րի ըն­թաց­քում Արև­մուտ­քը մեծ ներդ­ րում է ու­ նե­ ցել այս սկզբունք­

նե­րի կի­րառ­ման և զար­գաց­ման գոր­ ծում, սա­ կայն միայն Արև­ մուտ­ քը չէ, որ այս սկզբունք­նե­րը կի­րա­ռել է հա­ սա­րա­կու­թյան տար­բեր ո­լորտ­ներ կա­ռա­վա­րե­լու հա­մար: Պատ­մու­թյան ըն­թաց­քում տար­բեր հա­սա­րա­կու­ թյուն­ներ ներդ­րում են ու­նե­ցել այդ սկզբունք­նե­րի կի­րառ­ման և զար­ գաց­ման գոր­ծում: Հնդ­կաս­տա­նում ար­դեն մ.թ.ա. IV և III դա­րե­րում Մաուր­յա դի­նաս­տիա­ յի օ­րոք տե­ղա­կան ինք­նա­կա­ռա­վար­ ման գոր­ծում ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան սկզբունք­ներ էին կի­րառ­վում: 1919թ. հու­նի­սին Հա­յաս­տա­նում կա­յա­ցան խորհր­դա­րա­նա­կան ա­ռա­ ջին ընտ­րու­թյուն­նե­րը: Խորհր­դա­րա­ նի 80 ընտր­ված ան­դամ ­ն ե­րից ե­րե­քը կին էին: Այս շրջա­նում արևմտ­յան մի շարք երկր­նե­րում կա­նայք նույ­նիսկ ընտ­րե­լու ի­րա­վունք չու­նեին, մինչ­ դեռ Հա­յաս­տա­նում եր­կու սե­ռե­րին հնա­րա­վո­րինս հա­վա­սար հնա­րա­վո­ րու­թյուն էր տրվել մաս­նակ­ցե­լու երկ­ րի քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րին: Ե­ թե ինչ-որ մի փու­ լում որևի­ ցե պե­տու­թյուն կամ պե­տու­թյուն­նե­րի խումբ հա­վա­սա­րու­թյան սկզբուն­քը կի­րա­ռում է, ա­պա դա չի նշա­նա­կում, որ այն կի­րա­ռե­լի է միայն տվյալ հա­ սա­րա­կու­թյան հա­մար: Հա­վա­սա­ րու­թյան սկզբուն­քը հա­մա­մարդ­կա­ յին ար­ժեք է և կի­րա­ռե­լի է ցան­կա­ ցած հա­սա­րա­կու­թյան հա­մար: Ցան­ կա­ցած հա­սա­րա­կու­թյուն կա­րող է հա­վա­սա­րու­թյան սկզբունք­ներ կի­

րա­ռել, ե­թե տվյալ հա­սա­րա­կու­թյու­ նը ու­նի կամք և պայ­քար է մղում այդ սկզբունք­նե­րի հաս­տատ­ման հա­մար: Եվ­րո­պան միշտ չէ, որ հա­վա­սա­րու­ թյան սկզբուն­քով է ղե­կա­վար­վել: Մի շարք երկր­նե­րում մինչև 1970-ա­կան­ նե­րը բռնա­պե­տու­թյուն էր: Հու­նաս­ տա­նում և Իս­պա­նիա­յում ռազ­մա­կան խուն­տան էր ղե­կա­վա­րում եր­կի­րը: Եվ հա­վա­սա­րու­թյան սկզբուն­քի վե­ րագ­րում Եվ­րո­պա­յին նաև ա­նար­դար վե­րա­բեր­մունք է պատ­մա­կան փաս­ տե­րի նկատ­մամբ: Հա­վա­սա­րու­թյու­նը, մար­դու ի­րա­ վունք­նե­րը, օ­րեն­քի գե­րա­կա­յու­թյու­ նը և ն­մա­նա­տիպ այլ սկզբունք­ներ ե­ղել և լի­նե­լու են հա­մա­մարդ­կա­յին սկզբունք­ներ: Դ­րանք կի­րա­ռե­լի են բո­լոր հա­սա­րա­կու­թյուն­նե­րի հա­մար, ե­թե այդ հա­սա­րա­կու­թյու­նը պայ­քա­ րում և հաս­տա­տում է այդ սկզբունք­ նե­րը: Այդ սկզբունք­նե­րի դի­տար­ կու­մը որ­պես միայն եվ­րո­պա­կան կամ արևմտ­յան սահ­մա­նա­փա­կում­ ներ ստեղ­ ծում և հի­ շեց­ նում է վե­ րը նշված վե­պի հե­րո­սի կնոջ ի­րա­վի­ճա­ կը: Սահ­մա­նա­փա­կում ­ն ե­րից և ն­ման ի­րա­վի­ճակ­նե­րից խու­սա­փե­լու հա­ մար այդ սկզբունք­ներն անհ­րա­ժեշտ է դի­տար­կել հա­մա­մարդ­կա­յին լի­ նե­լու տե­սանկ­յու­նից, քա­նի որ փոր­ ձը ցույց է տա­լիս, որ դրանք կա­րող են կի­րառ­վել ոչ միայն Եվ­րո­պա­յում, այլև Հնդ­կաս­տա­նում ու այլ երկր­նե­ րում՝ պատ­մա­կան տար­բեր փու­լե­ րում:  n

Ու­շադ­րու­թյու­նը դե­պի Արևելք Հայկ Խա­նում­յան

Հ

Հ ներ­քա­ղա­քա­կան կյան­քում ա­ռա­ջա­ցած ճա­հի­ճը բե­րել է մի վի­ճա­կի, երբ քա­ղա­քա­կան կյան­ քին ա­մե ն մի մաս­նակ­ցու­թյուն ա­նի­ մաստ է։ Խորհր­դա­րա­նի ի­րենց հար­ գող քա­ղա­քա­կան ու­ժերն ու գոր­ծիչ­ նե­րը լավ կլի­նի բոյ­կո­տեն նիս­տե­րը՝ խորհր­դա­րա­նը վե­րա­ծե­լով ու­սա­նո­ ղա­կան տա­րի­նե­րին ին­ֆոր­մա­տո­ րի պար­տա­կա­նու­թյուն­նե­րը սրբու­ թյամբ կա­տա­րած մի քա­նի ինք­նա­ սի­րա­հար­ված ե­րիտ­հան­րա­պե­տա­ կան­նե­րի գոր­ծե­լու դաշ­տի, որ­տեղ նրանք դեռ կդաս­տիա­րակ­վեն Գա­ լուստ Սա­հակ­յա­նի ցի­նիզ­մով և Տիգ­ րան Սարգս­յա­նի դե­մա­գո­գիկ ե­լույթ­ նե­րով։ Քա­ղա­քա­կան դաշ­տում գոր­ ծող մի ստվար զանգ­վա­ծի մոտ, և ոչ միայն հան­րա­պե­տա­կան­նե­րի մեջ, քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը հենց դա է, որ կա։ Հե­տաքր­քիր վի­ճակ կա­րող է ստեղծ­վել ա­ռա­ջի­կա նա­խա­գա­հա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի ժա­մա­նակ, որն աչ­քի կընկ­նի ան­նա­խա­դեպ ցածր մաս­նակ­ցու­թյամբ։ Փող է­լի կբա­ ժան­ վի, բայց ոչ թե որևէ թեկ­ նա­ծո­ւի օգ­տին քվեար­կե­լու, այլ ուղ­ ղա­կի ընտ­րա­տե­ղա­մաս գնա­լու հա­ մար։ Սերժ Սարգս­ յանն իր հաղ­ թա­ նա­կը կա­րող է ա­պա­հո­վել նաև ար­ դար ընտ­րու­թյուն­նե­րի մի­ջո­ցով, է­պո­սա­գե­տի հետ մրցա­պայ­քա­րում, ին­չը, սա­կայն, չի ա­վե­լաց­նի նրա լե­ գի­տի­մու­թյու­նը և ա­վե­լի կթու­լաց­նի Հա­յաս­տա­նը։ Պաշ­տո­նա­կան Երևա­

նը կդառ­նա խիստ խո­ցե­լի և են­թա­ կա ճնշում ­ն ե­րի ղա­րա­բաղ­յան բա­ նակ­ցու­թյուն­նե­րում, ինչ­պես նաև տար­բեր վե­րազ­գա­յին միու­թյուն­նե­րի մեջ ներ­քաշ­ման գոր­ծում։ Միև­նույն ժա­մա­նակ, Սերժ Սարգս­յա­նից հե­ տո իշ­խա­նու­թյու­նը ժա­ռան­գե­լու հա­ մար ներ­քին պայ­քա­րը իշ­խա­նու­թյան ներ­սում ևս կա­րող է հան­գեց­նել ան­ կան­խա­տե­սե­լի հետևանք­նե­րի՝ եր­ կիրն ար­տաք­նա­պես ա­վե­լի կախ­յալ դարձ­նե­լով։ Այս պա­րա­գա­յում հա­յու­թյան կյան­քում կրկին կարևոր դեր կա­րող է խա­ղալ Ար­ցա­խը։ Հու­լի­սին անց­ կաց­ված նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րը նոր հույ­սեր արթ­նաց­րին և նոր կրակ­ներ վա­ռե­ցին մարդ­կանց մեջ՝ լրա­ցու­ցիչ հա­վատ նե­րար­կե­լով սե­փա­կան ու­ժե­րի և փո­փո­խու­թյուն­ նե­րի նկատ­մամբ։ Ե­թե ժա­մա­նա­կին ՀՀ-ում արթ­նա­ցած պայ­քա­րի ո­գին սե­փա­կա­նաշ­նորհ­վեց մի խումբ մարդ­կանց կող­մից, ով­քեր չկա­րո­ ղա­ցան նույ­նիսկ մի ա­ռաջ­նոր­դի հո­ գե­բա­նա­կան սինդ­րո­մը հաղ­թա­հա­ րել, ինչն էլ բե­րեց կրա­կի մար­մանն ու ու­ժի հե­ղի­նա­կազրկ­մա­նը, ա­պա Ար­ցա­խում նա­խա­գա­հա­կան ընտ­ րու­թյուն­նե­րից ան­մի­ջա­պես հե­տո քա­ղա­քա­կան մթնո­լոր­տի փո­փո­խու­ թյան մեջ հսկա­յա­կան ներդ­րում ու­ նե­ցած Վի­տա­լի Բա­լա­սան­յա­նը չսե­ փա­կա­նաշ­նոր­հեց այդ մթնո­լոր­տը և իր կողմ ­ն ա­կից­նե­րի կող­մից չհռչակ­ վեց միակն ու ան­փո­խա­րի­նե­լին։ Սա հիա­նա­լի հնա­րա­վո­րու­թյուն է նոր ա­ռաջ­նորդ­նե­րի և նոր քա­ղա­քա­կան

ու­ժե­րի ա­ռա­ջաց­ման հա­մար։ Բա­լա­ սան­յա­նի և ն­րա ո­րոշ կողմ ­ն ա­կից­ նե­րի կող­մից ստեղծ­ված «Սահ­մա­ նադ­րա­կան Ար­ցախ» քա­ղա­քա­ցիա­ կան շար­ժու­մը հայ­տա­րա­րեց իշ­ խա­նու­թյան չհա­վակ­նե­լու մա­սին՝ դառ­նա­լով յու­րա­տե­սակ բա­րո­յա­ կան հե­ղի­նա­կու­թյուն, որն իր կար­ ծի­քը կհայտ­նի ժա­մա­նակ առ ժա­ մա­նակ և կզ­բաղ­վի ժո­ղովր­դի մեջ քա­ղա­քա­ցիա­կան ո­գին վառ պա­հե­ լով։ «Սահ­մա­նադ­րա­կան Ար­ցախն» ու­նի նե­րուժ նման գոր­ծու­նեու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նե­լու, նրա ա­ռանց­քա­յին դեմ­քե­րից է Մա­սիս Մա­յիլ­յա­նը, ո­րը 2007թ. նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րի ժա­մա­նակ այ­լընտ­րան­ քա­յին թեկ­նա­ծու էր՝ ա­ռա­ջի­նը Ար­ ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան պատ­մու­ թյան մեջ։ Դաշտն այժմ բաց է նոր ա­ ռաջ­ նորդ­նե­րի և նոր ու­ժե­րի ա­ռա­ջաց­ ման հա­մար։ Ար­ցա­խում քա­ղա­քա­ կա­նու­թյունն ու քա­ղա­քա­կան գոր­ ծըն­թաց­ներն այն­քան վար­կա­բեկ­ված չեն, որ­քան ՀՀ-ում, փո­ղը մեծ դեր չի խա­ղում, ճնշում ­ն երն էլ ա­րագ սահ­ մա­նա­փակ­վում են հա­մա­պա­տաս­ խան դի­մադ­րու­թյան դեպ­քում։ Ար­ցա­խում քա­ղա­քա­կան կյան­ քի աշ­խու­ժա­ցու­մը, ժո­ղովր­դի ակ­ տիվ մաս­նակ­ցու­թյու­նը քա­ղա­քա­կան կյան­քին և շո­շա­փե­լի արդ­յունք­նե­րի գրան­ցու­մը կարևոր ազ­դե­ցու­թյուն կա­րող են ու­նե­նալ հա­յաս­տան­յան քա­ղա­քա­կան կյան­քի վրա՝ թույլ տա­ լով եր­կի­րը դուրս քա­շել առ­կա ճահ­ ճա­ցու­մից։  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 165 (234), չորեքշաբթի, դեկտեմբերի 19, 2012 թ. |

Տեսանկյուն | 3 «Օ­րա­կար­գը» հրա­պա­րա­կել էր Թա­թուլ Հա­կոբ­յա­նի գրա­խո­սա­ կա­նը «Հա­յոց պատ­մու­թյուն» բու­հա­կան դա­սագր­քի վե­րա­բեր­յալ: Ըն­թեր­ցո­ղի դա­տին ենք ներ­կա­յաց­նում Թա­թուլ Հա­կոբ­յա­նի «Կա­ նաչ ու սև. ար­ցախ­յան օ­րա­գիր» գրքի այն հատ­վա­ծը, ո­րը վե­րա­ բե­րում է 2008թ. մար­տի 1-ի ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րին: Գր­քի այդ հատ­վա­ծը գրվել է ող­բեր­գա­կան դեպ­քե­րից մի քա­նի օր անց: Հե­ ղի­նա­կը պատ­րաստ է լսել քննա­դա­տա­կան խոս­քեր:

Թա­թուլ Հա­կոբ­յան

2008

թ. փետր­վա­րի 19-ի Հա­յաս­տա­նի նա­ խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­ րում նախ­կին նա­խա­գահ և նա­ խա­գա­հի թեկ­նա­ծու Տեր-­Պետ­ րոս­յա­նը ոչ միայն չէր ըն­դու­նում պար­տու­թյու­նը, այլև ընտ­րու­ թյուն­նե­րի հա­ջորդ իսկ օր­վա­նից՝ փետր­վա­րի 20-ից, տասն­յակ հա­ զա­րա­վոր կողմ ­ն ա­կից­նե­րի հետ սկսել էր չար­տոն­ված և ան­ժամ­ կետ հան­րա­հա­վաք­նե­րի շարք: Ա­զա­տու­թյան հրա­պա­րա­կը վե­ րած­վել էր վրա­նա­յին ա­վա­նի: Տեր-­Պետ­րոս­յա­նը վի­ճար­կում էր նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ նե­րի արդ­յունք­նե­րը, ո­րոն­ցում, ըստ պաշ­տո­նա­կան տվյալ­նե­ րի, վար­չա­պետ Սերժ Սարգս­յա­ նը հաղ­թել էր քվե­նե­րի շուրջ 53 տո­կո­սով: Տեր-­Պետ­րոս­յա­նը երկ­րորդն էր՝ քվե­նե­րի 21,5 տո­կո­սով: Նախ­կին նա­խա­գա­հին մինչև վերջ գնա­լու վճռա­կա­նու­թյու­ նից հետ չէր պա­հում նաև ԵԱՀԿ նախ­նա­կան զե­կույ­ցի գնա­ հա­տա­կա­նը, հա­մա­ձայն ո­րի՝ ընտ­րու­թյուն­նե­րը հիմ ­ն ա­կա­ նում հա­մա­պա­տաս­խա­նել էին ԵԱՀԿ-ի և Եվ­րո­պա­յի խորհր­դի առջև Հա­յաս­տա­նի ստանձ­նած պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րին: Փետր­վա­րի 25-ի հան­րա­հա­վա­ քում Տեր-­Պետ­րոս­յանն իր կողմ­ նա­կից­նե­րին քա­ջա­լե­րում էր՝ ա­սե­լով, որ պե­տա­կան հա­մա­ կար­գը՝ ոս­տի­կա­նու­թյու­նը, անվ­ տան­գու­թյան ծա­ռա­յու­թյու­նը, գա­լու և կանգ­նե­լու է ժո­ղովր­դի կող­քին: Իսկ լու­րե­րը, թե իշ­խա­ նու­թյուն­նե­րը պատ­րաստ­վում են ուժ գոր­ծադ­րել, ըն­դա­մե ­նը հո­ գե­բա­նա­կան ճնշման նպա­տակ են հե­ տապն­ դում: «Մինչև չտե­ ղա­փոխ­վեմ նա­խա­գա­հի նստա­ վայր, ես այս­ տե­ ղից չեմ գնա»,– ա­սում էր նա: Ա­մե նատ­պա­վո­րիչ հան­րա­հա­ վա­քը կա­յա­ցավ փետր­վա­րի 26ին: Երևա­նը եր­բեք այդ­քան մար­ դա­շատ չէի տե­սել: Փո­ղոց­նե­րը լեփ-լե­ցուն էին ժո­ղովր­դով: Տեր-­ Պետ­րոս­յա­նը նա­խա­գահ Քո­ չար­յա­նին և վար­չա­պետ Սերժ Սարգս­յա­նին հոր­դո­րեց ժա­մա­ նել Ա­զա­տու­թյան հրա­պա­րակ և հենց հար­թա­կից հրա­ժա­րա­կան տալ: «Այս­ տեղ առն­ վազն կանգ­ նած է կես մի­լիոն մարդ: Ես ըն­ կե­ րա­ կան ձեզ եմ դի­ մում. Ռո­ բե՛րտ, Սե՛րժ, խել­ քի՛ ե­ կեք, հաս­ կա­ ցե՛ք, թե ինչ է կա­ տար­ վում այս երկ­րում: Քա­ջու­թյո՛ւն ու­նե­ ցեք: Կա­ րող եք ժո­ ղովր­ դի մի­ ջով չգալ: Օ­պե­րան ու­նի հետ­նա­ մուտք. այն­տե­ղից դուք կա­րող եք գալ: Մենք մի կար­ միր գորգ էլ կփռենք ձեր ա­ռաջ՝ մինչև այս խո­սա­փո­ղը, և այս­տե­ղից տվե՛ք ձեր հրա­ժա­րա­կա­նը, թո­ղե՛ք-հե­ ռա­ցե՛ք այս երկ­րից»: Նույն օ­րը Հան­րա­պե­տու­թյան հրա­պա­րա­կում բազ­մա­հա­զա­ րա­նոց հան­րա­հա­վաք էր կազ­

մա­կերպ­վել՝ ի պաշտ­պա­նու­ թյուն Սերժ Սարգս­ յա­ նի: «Դի­ մում եմ նախ­կին թեկ­նա­ծու­նե­ րին. ե­կե՛ք հա­մա­գոր­ծակ­ցենք: Ընդ­հուպ մինչև կոա­լի­ցիոն կա­ ռա­վա­րու­թյան ձևա­վո­րում: Ն­պա­ տակ­նե­րիցս մեկն է՝ օգ­տա­գոր­ ծել բո­լոր կա­ռու­ցո­ղա­կան ու­ ժե­րին՝ ի նպաստ Հա­յաս­տա­նի զար­գաց­ման»,– ա­ռա­ջար­կում էր Սարգս­յա­նը: Տեր-­Պետ­րոս­յա­նը, սա­կայն, չէր լսում: Ն­րան հա­վա­նա­բար թվում էր, թե Քո­ չար­ յանն ու Սարգս­ յա­նը չեն հա­մար­ձակ­վի ուժ գոր­ծադ­րել: Մար­տի 1-ի լույս գի­շե­րը ոս­տի­ կա­նու­թյան ստո­րա­բա­ժա­նում ­ն ե­ րը՝ մա­հակ­նե­րով, վա­հան­նե­րով և է­լեկտ­րա­շո­կե­րով զին­ված, ծե­ ծու­ջար­դի, է­լեկտ­րա­շո­կի մի­ջո­ ցով մի քա­նի հա­զար մարդ­կանց դուրս քշե­ցին Ա­զա­տու­թյան հրա­ պա­րա­կից և ա­վե­րե­ցին վրա­նա­ յին ա­վա­նը: Ող­բեր­գու­թյու­նը, սա­կայն, առջևում էր: Մար­տի 1-ի ա­ռա­վոտ­ յան Տեր-­Պետ­րոս­յա­նի հա­զա­րա­ վոր կողմ ­ն ա­կից­ներ հա­վաք­վե­ ցին Մ­յաս­նիկ­յան հրա­պա­րա­կում՝ Ֆ­րան­սիա­յի և Ի­տա­լիա­յի դես­ պա­նատ­նե­րին ու Երևա­նի քա­ղա­ քա­պե­տա­րա­նին հա­րող տա­րած­ քում: Կե­սօ­րից հե­տո տա­րած­քից հե­ռա­ցան ներ­քին զոր­քե­րի ստո­ րա­բա­ժա­նում ­ն ե­րը: Ի­րադ­րու­թյու­ նը դառ­նում էր ան­կա­ռա­վա­րե­ լի: Ե­րե­կո­յան դեմ լսվե­ցին կրա­ կոց­ներ: Նա­խա­գահ Քո­չար­յա­նը Երևա­նում 20-օր­յա ժամ ­կ ե­տով ար­տա­կարգ դրու­թյուն հայ­տա­ րա­րե­լու հրա­մա­նա­գիր ստո­րագ­ րեց, ո­րով ար­գել­վեց ժո­ղով ­ն ե­րի, հան­րա­հա­վաք­նե­րի, ցույ­ցե­րի, եր­ թե­րի և զանգ­վա­ծա­յին այլ մի­ջո­ ցա­ռում ­ն ե­րի անց­կա­ցու­մը: Մար­տի 2-ի ա­ռա­վոտ­յան հա­ ղորդ­վեց ութ սպան­վա­ծի և հար­ յու­րից ա­վե­լի վի­րա­վոր­նե­րի մա­ սին: Ապ­րի­լի 11-ին, հրա­զե­նի վնաս­ված­քից գի­տակ­ցու­թյան չգա­լով, մա­հա­ցավ ին­նե­րորդ հա­յոր­դին՝ 19-ամ­յա մի զին­վոր: Ապ­րի­լի 14-ին հի­վան­դա­նո­ցում մա­հա­ցավ վի­րա­վոր­ված ցու­ցա­ րար­նե­րից 29-ամ­յա մի քա­ղա­քա­ ցի: Փետր­վա­րի 19-ի ընտ­րու­թյուն­ նե­րին հա­ջոր­դած ընդ­դի­մա­դիր գոր­ծիչ­նե­րի ձեր­բա­կա­լու­թյուն­նե­ րը նոր թա­փով շա­րու­նակ­վե­ցին մարտ ամս­վա ըն­թաց­քում: Երկ­րում ստեղծ­ված վի­ճա­ կի մա­սին Հա­յաս­տա­նի մար­ դու ի­րա­վունք­նե­րի պաշտ­պա­ նի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը ար­ժա­ նա­ցավ նա­խա­գահ Քո­չար­յա­նի խիստ քննա­դա­տու­թյա­նը: Ար­ մեն Հա­րու­թյուն­յա­նի գրա­վոր հայ­տա­րա­րու­թյու­նում աս­վում էր, որ ող­բեր­գա­կան ի­րա­դար­ ձու­թյուն­նե­րը սկսվե­ցին «խա­ ղաղ նստա­ ցույ­ ցը բռնի կեր­ պով դա­դա­րեց­նե­լուց» հե­տո: Մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի պաշտ­ պա­նն ակն­կա­լում էր իշ­խա­նու­ թյուն­նե­րից ստա­նալ ո­րոշ հար­ ցե­րի պա­տաս­խան, մաս­նա­վո­ րա­պես. «Ո՞վ, ե՞րբ և ի՞նչ հան­գա­

մանք­նե­րում է ո­րո­շում կա­յաց­րել խա­ղաղ նստա­ցույ­ցը մար­տի 1-ի վաղ ա­ռա­վոտ­յան ու­ժի գոր­ ծադր­մամբ հար­կա­դիր դա­դա­ րեց­նե­լու վե­րա­բեր­յալ, արդ­յոք նստա­ցույ­ցի մաս­նա­կից­նե­րին ներ­կա­յաց­վե՞լ է խու­զար­կու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նե­լու հրա­պա­րա­կա­ յին պա­ հանջ, և արդ­ յոք քա­ ղա­ քա­ցի­նե­րը հրա­ժար­վե՞լ կամ դի­ մադ­րու­թյո՞ւն են ցու­ցա­բե­րել, արդ­յոք ու­ժի կի­րա­ռու­մը հա­մար­ ժե՞ք է ե­ղել ստեղծ­ված ի­րա­վի­ ճա­ կին: Ի՞նչն էր պատ­ ճա­ ռը, որ ոս­տի­կա­նու­թյու­նը խո­չըն­դո­տեց լրագ­րող­նե­րի մաս­նա­գի­տա­ կան գոր­ծու­նեու­թյան ի­րա­կա­ նաց­ումը, ին­չը հնա­րա­վո­րու­թյուն կըն­ձե­ռեր ստա­նալ լիար­ժեք և ա­նա­չառ տե­ղե­կատ­վու­թյուն»: 2008թ. գա­րու­նը այլ գա­րուն էր: Իմ բա­նաս­տեղծ ըն­կեր­նե­րից մե­կը գրեց. «Գար­նա­նա­յին քա­ ղա­քի հո­րի­զոն­նե­րը բաց­վում են որ­պես վեր­քի վրա ծա­վալ­վող ար­յուն: Եվ այդ քա­ղա­քում ա­մե ն բան ա­ռա­ջին ան­գամ ճա­ղատ է, ինչ­պես վեր­քը խնա­մե­լու հա­մար սափր­վող գլու­խը: Այս գա­րու­նը մարդ­ կանց գա­ րուն չէ: Եվ փո­ ղոց­նե­րը մարդ­կանց փո­ղոց­նե­րը չեն: Սա գա­րուն է, ո­րը պա­տու­ հան­ նե­ րի ոչ մի կող­ մում չէ: Սա քա­ղաք է, որ­տեղ ա­մե ն­քը պան­ դուխտ են ի­րենց անց­յա­լի մեջ»: Բայց սա դեռ վեր­ջը չէ: 2008թ. ապ­րի­լի 8-ին հայ­կա­ կան հե­ռուս­տաըն­կե­րու­թյուն­նե­ րի ե­թե­րից Քո­չար­յա­նը նա­խա­ գա­հի պաշ­տո­նում վեր­ջին ան­ գամ դի­մում էր Հա­յաս­տա­նի քա­ ղա­քա­ցի­նե­րին: Ու­ղեր­ձը հա­կիրճ էր. նա­խա­գա­հը չթվար­կեց «վեր­ ջին տա­սը տա­րի­նե­րի ձեռք­բե­ րում ­ն ե­րը», սա­կայն շեշ­տեց, որ «քա­ղա­քա­ցի­նե­րի կյան­քը զգա­ լիո­րեն բա­րե­լավ­վել է»: «Ես շնոր­հա­կալ եմ Հա­յաս­տա­նի ժո­ ղովր­դին այն վստա­հու­թյան հա­ մար, ո­րի շնոր­հիվ տա­սը տա­րի պա­տաս­խա­նա­տու էի մեր երկ­րի հա­մար: Ես շնոր­հա­կալ եմ բո­լոր նրանց, ում հետ ա­ռիթ եմ ու­նե­ցել աշ­խա­տել և միա­սին ի­րա­գոր­ծել բազ­մա­թիվ ծրագ­րեր: Ես շնոր­ հա­կալ եմ յու­րա­քանչ­յուր քա­ղա­ քա­ցու, ով երկ­րի զար­գաց­ման գոր­ծին բե­րել է իր՝ թող և ա­մե­ նա­փոք­րիկ լու­ման: Ես շնոր­հա­ կալ եմ սփյուռ­քին իմ նա­խա­ձեռ­ նու­թյուն­նե­րին սա­տա­րե­լու հա­ մար: Նե­րո­ղու­թյուն եմ խնդրում նրան­ցից, ում կյանքն այս տա­րի­ նե­րին չի բա­րե­լավ­վել: Ն­րան­ցից, ում սպա­սում ­ն ե­րը չեն ար­դա­ րաց­վել, իսկ ե­րա­զանք­նե­րը չեն կա­տար­վել: Պաշ­տո­նը թող­նե­ լիս յու­րա­քանչ­յուր մար­դու ա­ռաջ հարց է ծա­ գում. արդ­ յոք հնա­ րա­վոր չէ՞ր ա­նել ա­վե­լին: Գու­ ցե հնա­րա­վոր էր, բայց ես ա­րել եմ իմ ու­ժե­րի ա­ռա­վե­լա­գույ­նը»,– ա­սաց երկ­րորդ նա­խա­գա­հը: Հա­ջորդ օ­րը՝ ապ­րի­լի 9-ին, Օ­պե­րա­յի թատ­րո­նում օ­տա­ րերկր­յա պատ­վի­րա­կու­թյուն­նե­ րի և այլ հրա­վիր­յալ­նե­րի ներ­կա­ յու­թյամբ տե­ղի էր ու­նե­նում Հա­ յաս­տա­նի եր­րորդ նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նա­մու­տի ա­րա­րո­ղու­թյու­ նը: Սերժ Սարգս­յա­նը, չնա­յած ընտ­րու­թյուն­նե­րում, ըստ պաշ­ տո­նա­կան տվյալ­նե­րի, ստա­ ցել էր քվե­նե­րի շուրջ 53 տո­կո­ սը, պաշ­տո­նը ստանձ­նում էր չա­

Մարտին Շահբազյան

Այլ օ­պե­րա, այլ գա­րուն

2009թ. ապ­րի­լի 9-ին, երբ «Վե­հա­մոր Ա­վե­տա­րա­նի» վրա Սարգս­յա­նը երդ­վում էր, իսկ քիչ հե­տո Ա­զա­տու­թյան հրա­պա­րա­կում ըն­դու­նում զին­վո­րա­կան շքերթ, Երևա­նի կենտ­րո­նա­կան մեկ այլ հրա­պա­րա­կում՝ Մ­յաս­նիկ­յա­նի ար­ձա­նի մոտ, մի քա­նի հար­յուր քա­ղա­քա­ցի­ներ ծա­ղիկ­ներ էին դնում ու մո­մեր վա­ռում:

փա­զանց բարդ պայ­ման­նե­րում: Մար­տի ա­ռա­ջին օ­րե­րի ող­բեր­ գու­թյան հետևանք­նե­րի ա­պա­ քին­ման եր­կա­րատև սուր ցա­վը փո­խանց­վում էր Սարգս­յա­նին: Երկ­րում՝ մայ­րա­քա­ղա­քի կենտ­րո­նում, վեց շա­բաթ ա­ռաջ ար­ յուն էր թափ­ վել: Այն ժա­ մե­ րին, երբ հար­յու­րա­վոր ոս­տի­ կան­նե­րով շրջա­փակ­ված Օ­պե­ րա­յի թատ­րո­նում՝ ձեռ­քը Սահ­ մա­նադ­րու­թյան մայր օ­րի­նա­կի և յո­թե­րորդ դա­րի «Վե­հա­մոր Ա­վե­ տա­րա­նի» վրա Սարգս­յա­նը երդ­ վում էր, իսկ քիչ հե­տո Ա­զա­տու­ թյան հրա­պա­րա­կում ըն­դու­նում զին­վո­րա­կան շքերթ, Երևա­նի կենտ­րո­նա­կան մեկ այլ հրա­պա­ րա­կում՝ Մ­յաս­նիկ­յա­նի ար­ձա­նի մոտ, մի քա­նի հար­յուր քա­ղա­քա­ ցի­ ներ ծա­ ղիկ­ ներ էին դնում ու մո­մեր վա­ռում: Այս հրա­պա­րա­կում սպան­ված ե­րի­տա­սարդ­նե­րից մե­կի մայ­րը՝ 23-ամ­յա որ­դու նկա­րը վեր պար­ զած, ան­խոս մո­տե­ցավ թարմ ծա­ղիկ­նե­րին ու վառ­վող մո­մե­ րին և գ­լու­խը ի­ջեց­նե­լով՝ սկսեց ամ­բողջ մարմ ­ն ով հե­կե­կալ: Սերժ Սարգս­ յա­ նը մեծ գին կվճա­րեր, որ իր պաշ­տո­նա­ մու­տը չհա­մընկ­ներ հայ մայ­րե­ րի հե­կե­կո­ցին: Եր­րորդ նա­խա­ գա­հը երդմ ­ն ա­կա­լու­թյու­նից հե­ տո ե­լույ­թում ա­սաց. «Այս ա­րա­ րո­ղու­թյու­նը տե­ղի է ու­նե­նում ցա­վա­լի ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րից շուրջ մեկ ա­ միս անց, ի­ րա­ դար­ ձու­թյուն­ներ, ո­րոնց թո­ղած վեր­ քե­ րը դեռ թարմ են: Այդ վեր­ քե­ րը բո­լո­րիս ցավ ու դառ­նու­թյուն

պատ­ճա­ռե­ցին: Այ­սօր ես հոր­դո­ րում եմ ա­ ռաջ նա­ յել, միաս­ նա­ բար փնտրել ու գտնել ա­ պա­ քին­ման ու հա­մախմբ­ման ճա­ նա­պար­հը, վաղ­վա Հա­յաս­տա­նի զար­գաց­ման ճա­նա­պար­հը»: Նա­խա­գահն իր ե­լույ­թում հա­ տուկ դի­մեց Հա­յաս­տա­նի այն քա­ղա­քա­ցի­նե­րին, որոնք ընտ­ րու­թյուն­նե­րում պաշտ­պա­նել էին այլ թեկ­նա­ծու­նե­րի. «Դուք ի­րա­վունք ու­նեիք քվեար­կե­լու ոչ իմ օգ­տին, սա­կայն ես ի­րա­վունք չու­նեմ չլի­նե­լու ձեր նա­խա­գա­ հը: Մենք չպետք է բա­ժան­վենք, մենք չպետք է մեր ժո­ղովր­դի մի մա­սի ու մյու­սի միջև անջր­պետ­ ներ ստեղ­ծենք, չպետք է ան­հա­ ղորդ լի­նենք միմ­յանց մտա­հո­ գու­թյան ու ցա­վի նկատ­մամբ, չպետք է դուրս գանք փո­ խա­ դարձ հա­սա­նե­լիու­թյան սահ­մա­ նից: Ե­թե ան­գամ մեր միջև չհաս­ կաց­վա­ծու­թյան պատ կա, կոչ եմ ա­ նում, ե­ կեք քան­ դենք այդ պա­տը»: Նույն օ­րը նա­խա­գահ Սարգս­ յա­նը այ­ցե­լեց Ե­ռաբ­լուր և հար­ գան­քի տուրք մա­տու­ցեց ի­րենց կյան­քը հայ­րե­նի­քի ա­զա­տու­թյան հա­մար զո­հա­բե­րած հայ­րե­նա­ սեր­նե­րի հի­շա­տա­կին: Նոր նա­ խա­գա­հը կա­րող էր նաև այ­ցե­ լել Մ­յաս­նիկ­յա­նի ար­ձա­նի մոտ, մի մոմ վա­ռել, մի փունջ գար­նա­ նա­յին ծա­ղիկ­ներ դնել: Այդ քայ­ լով նա­խա­գա­հը մի անկ­յու­նա­ քար կգլո­րեր «չհաս­կաց­վա­ծու­ թյան պա­տից» ու նաև կհաղ­թա­ հա­րեր պաշ­տո­նա­մու­տի օր­վա մե­նու­թյու­նը:  n


| № 165 (234), չորեքշաբթի, դեկտեմբերի 19, 2012 թ.

4 | Փողեր

Ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու դիր­քո­րո­շում ­ն ե­րը խիստ խմբագ­րե­լի են «Միտք» վեր­լու­ծա­կան կենտ­րո­նի փոր­ձա­գետ, պատ­մա­բան Վա­հե Սարգս­յա­նը վեր­ջերս հոդ­ված էր հրա­պա­րա­կել, որ­տեղ նշել էր, որ Ա­մե ­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կոս Գա­րե­գին Բ-ի՝ 2011թ. Վ­րաս­տան կա­տա­րած այ­ցը ձա­խող­վել է: Սարգս­յա­նը ա­ռանձ­նա­կի մտա­հո­ գու­թյուն է հայտ­նում, որ Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին տեր չի կանգ­նում հայ քաղ­կե­դո­նա­կան ժա­ռան­գու­թյա­նը: Թե­մա­յի շուրջ Սի­վիլ­Նե­թը զրու­ցել է Սարգս­յա­նի հետ: «Ա­ռա­քե­լա­կան

—  Եվ ո՞րն է այդ պատ­մա­ կան ի­րո­ղու­թյու­նը: — Մենք գի­ տենք, որ ու­ նենք մեր քաղ­կե­դո­նիկ հայ­րե­նա­ կից­նե­րի կող­մից միջ­նա­դա­րում ստեղ­ծված մշա­կու­թա­յին ար­ ժեք­ներ: Այդ­պի­սիք են 7-րդ դա­ րի պատ­մա­ճար­տա­րա­պե­տա­կան մշա­կու­թա­յին ար­ժեք­ներ Զ­վարթ­ նո­ցը և այլն, ո­րոնք ՀՀ տա­րած­ քում են: Մենք նաև ու­ նենք 1013-րդ դա­ րե­ րի կրկին նույն դա­ վա­նան­քի մեր հայ­րե­նա­կից­նե­ րի ձեռ­քով կա­ռուց­ված վան­քեր, ե­կե­ղե­ցի­ներ, պատ­մա­ճար­տա­ րա­պե­տա­կան ար­ժեք­ներ, ո­րոնք գտնվում են Արևմտ­ յան Հա­ յաս­ տա­նում, Ջա­վախ­քում, Լո­ռիում և Տա­շի­րում: 7-րդ դա­րում մեկ դա­ րաշր­ ջան մենք ապ­ րել ենք որ­ պես պաշ­տոնա­կան քաղ­կե­դո­նիկ ե­կե­ղե­ցի ու­նե­ցող ժո­ղո­վուրդ, մինչև Հով­հան­նես Օձ­նե­ցի կա­թո­ ղի­կո­սը: 10-13-րդ դա­րե­րում Հա­ յաս­տա­նի ա­ռան­ձին գա­վառ­նե­ րում քաղ­կե­դո­նիկ հոծ հա­մայնք­ ներ կա­յին: Ն­րանք Ջա­վախ­քում ստեղ­ ծել են մի քա­ նի տասն­ յակ ե­կե­ղե­ցի­ներ, Լո­ռիում՝ բա­վա­ կա­նին թվով ե­կե­ղե­ցի­ներ: Հի­ մա Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին, ի­րեն ան­վա­նե­լով ա­ռա­քե­լա­դա­ վան իր հո­ տի պաշտ­ պան, այս­ պես ա­սենք, փաս­տա­ցի ի­րե­նը չի հա­մա­րել եւ չի պայ­քա­րել հայ ժո­ ղովր­դի քաղ­կե­դո­նիկ հատ­վա­ ծի ժա­ռան­գու­թյան հա­մար: Այդ պատ­ճա­ռով Ջա­վախ­քում ար­ դեն եր­կու տաս­նամ­յա­կից ա­վե­ լի է՝ օր առ օր, գյուղ առ գյուղ վրա­ցա­կան կող­մը բռնա­զավ­ թում է հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցի­նե­րը: Երբ քննում ես խոր­ քա­ յին ի­ րո­

ղու­թյուն­նե­րը, այս ե­կե­ղե­ցի­նե­ րը չպա­հան­ջե­լը բե­րում է Լոռ­վա նույն մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­ թյուն հան­դի­սա­ցող ար­ժեք­նե­ րի նկատ­մամբ վրա­ցա­կան կող­ մի պա­հան­ջին, այ­սինքն՝ շուրջ տա­սը ե­կե­ղեցի­ներ՝ Պ­ղն­ձա­հան­ քի, Կի­րան­ցի, Ախ­թա­լա­յի ե­կե­ղե­ ցի­նե­րը, Քո­բայ­րա­վան­քը և այլն, գտնվում են ՀՀ տա­րած­քում: Հայ հո­գե­ւ ո­րա­կան­նե­րի տրա­մա­բա­ նու­թյամբ ա­ռաջ­նորդ­վե­լու դեպ­ քում փաս­տո­րեն վրա­ցի­նե­րը հիմք ու­նեն դրանք պա­հան­ջե­լու: Եվ հա­կընդ­դեմ պա­հան­ջով՝ Իլ­ յա Բ-ն Թ­բի­լի­սիի և Ա­խալց­խա­յի հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցի­նե­րի հարցն ու­ղարկ­եց պատ­մու­թյան գիր­կը: —  «Մե­րը» ա­սե­լով՝ նկա­ տի ու­նեք Հայ ա­ռա­քե­լա­ կան ե­կե­ղե­ցո՞ւն, թե՞ հայ հա­մայն­քին: — Ցա­վա­լիո­րեն, Հայ ա­ռա­քե­ լա­կան ե­կե­ղե­ցին տա­րան­ջա­տում է մշա­կու­թա­յին այս ար­ժեք­նե­րը, դրա­նով՝ նաև հայ ժո­ղովր­դին, այ­սինքն՝ կա­թո­լիկ հա­յու­թյա­նը, քաղ­կե­դո­նիկ հա­յու­թյա­նը: — Ըստ այդ տրա­մա­բա­նու­ թյան՝ կա­թո­լիկ հա­յը հայ չէ՞: — Պատ­մու­թյան մեջ այդ­պես է առն­ վազն դիտ­ վել: Հի­ մա այդ մա­սին բա­ցեի­բաց չի հայ­տա­ րար­ վում, քա­ նի որ Լոռ­ վա գյու­ ղե­րում, Շի­րա­կում կա­թո­լիկ­նե­ րը լավ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի մեջ են ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու հետ, ուս­ տի խնդի­ րը այդ սրու­ թյամբ չի դրվում: Բայց, օ­րի­նակ,

«

ե­կե­ղե­ցու տրա­ Հրանտ Մարինոսյան/«Օրակարգ»

— Պա­րոն Սարգս­յան, ին­ չո՞ւ եք Գա­րե­գին Բ-ի այ­ցը հա­մա­րում ձա­խող­ված: —  Ա­ մե ն ինչ սկսվեց նրա­ նից, որ Ջա­վախ­քում թե­մի բաց­ման հիմ ­ն ա­հար­ցը հե­տաձգ­վեց: Գա­ րե­գին Բ-ն 2011թ. ամ­ռանն իր այ­ ցի շրջա­նա­կում հույս ներշն­չեց, և մեծ ոգևո­րու­թյուն ա­ռա­ջա­ցավ, որ մեկ տար­վա մեջ Ջա­վախ­քում թեմ է բաց­վե­լու: Այ­սինքն՝ Վի­րա­ հա­յոց թե­մը պետք է եր­կու մա­սի բա­ժան­վեր, և Ջա­վախ­քը ու­նե­ նար ա­ռան­ձին թեմ: Հի­մա ար­դեն մե­կու­կես տա­րի է ան­ցել, և ոչ մի տե­ղա­շարժ այդ ու­ղղու­թյամբ: Մեզ այս հար­ցը ուղ­ղա­կի մտո­րե­ լու տե­ղիք տվեց, և մենք, խոր­քա­ յին այլ ի­րո­ղու­թյուն­ներ ևս հաշ­ վի առ­նե­լով, փոր­ձե­ցինք հան­ րու­թյա­նը բա­ցատ­րել, թե ինչն էր ձա­խող­ման պատ­ճա­ռը: Ձա­խո­ ղում ա­սե­լով՝ մենք հաս­կա­նում ենք ե­կե­ղե­ցի­նե­րի վե­րա­դար­ձի խնդի­րը պատ­մու­թյա­նը հանձ­նե­ լը: Ուղ­ ղա­ կի մենք հարկ հա­ մա­ րե­ցինք այս հար­ցի ար­ծար­ծու­մը, որ­պես­զի հան­րու­թյա­նը ներ­կա­ յաց­նենք թե՛ խոր­քա­յին, թե՛ պատ­ մա­կան ի­րո­ղու­թյուն­նե­րը:

չքննար­կե­լով այս հար­ցե­րը, հաշ­ վի չառ­նե­լով այս ա­մե ­նը, ան­գամ այ­ցե­լե­ցին Ա­խալ­քա­լա­քի մսուրման­կա­պար­տե­զի վրա կա­ռուց­ ված վրա­ցա­կան ե­կե­ղե­ցի, ո­րը կրում է Մետ­րո­պո­լիտ Ա­խալ­քա­ լա­քի և Գում­բուր­դո­յի ա­նու­նը, ո­րը նույն­պես բռնա­զավթ­ված քաղ­կե­դո­նիկ տա­ճար է: — Հայ­կա­կա՞ն: — Միան­ շա­ նակ, ե­ թե ես չեմ նշում վրաց քաղ­կե­դո­նիկ, ու­րեմն խոս­քը հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցու մա­ սին է, խոս­քը այս դեպ­քում 974թ. կա­ռուց­ված ե­կե­ղե­ցու մա­սին է, ո­րը կա­ռուց­վել է քաղ­կե­դո­նիկ հա­յե­րի ձեռ­քով: Քա­նի որ 10-13րդ դա­րե­րում Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին ար­գե­լում էր, որ քաղ­ կե­դո­նիկ ե­կե­ղե­ցա­կան ար­ժեք­նե­ րի վրա հա­յե­րեն փո­րագ­րու­թյուն, գրա­ռում ­ն եր ար­վեն, գրա­ռում ­ն ե­ րը կա­տար­վում էին վրա­ցե­րեն: Այ­սինքն՝ հայ քան­դա­կա­գործ­նե­ րը վրա­ցե­րեն տա­ռե­րով փո­րագ­ րում էին հայ քաղ­կե­դո­նիկ ե­կե­ ղե­ ցու վրա: Հենց այս հան­ գա­

Ե­ թե դու ա­ռաջ­նոր­դում ես ամ­բողջ հայ ազ­գը և կոչ­վում ես Ա­մե­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­ կոս, ա­պա պար­տա­ վոր ես տեր կանգ­նել նրա մի հատ­վա­ծի ստեղ­ծած մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­ գու­թյա­նը, ան­գամ ե­թե մու­սուլ­ման են կա­թո­լի­կու­թյու­նը ա­ղանդ է հա­ մար­ վել: Ես բա­ ցեի­ բաց լսել եմ հոգևո­րա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ նե­րից կամ առն­վազն հոգևո­րա­ կա­նին հա­րող ե­կե­ղե­ցա­կան աշ­ խա­տա­կից­նե­րից, ո­րոնք ա­վե­ տա­րան­չա­կան­նե­րին, կա­թո­լիկ­ նե­րին ան­վա­նում են ա­ղանդ: Ն­րանք նույ­նաց­նում են ե­հո­վա­ կան­նե­րի, մոր­մոն­նե­րի և այլ ազ­ գա­քան­դիչ, քայ­քա­յիչ ծրագ­րե­րի հետ: Հի­մա, ե­թե ա­ռաջ­նորդ­վենք այդ տրա­մա­բա­նու­թյամբ, Վե­ նե­տի­կի Մ­խի­թար­յան­նե­րը, Հայ­ կազ­յ ան հա­մալ­սա­րա­նը եւ այլն, ո­րոնք Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ ղե­ցուն չեն պատ­կա­նում, օ­տա՞ր են: Մի քիչ ան­հաս­կա­նա­լի այս թե­զը բե­րեց խնդրի հիմ­քա­յին ցնցման, ին­չը հան­գեց­րեց կա­թո­ ղի­կո­սի այ­ցի ձա­խող­մա­նը: Մեր պատ­վի­րա­կու­թյան ան­դամ ­ն ե­րը,

»

մանքն էլ հիմք է տվել վրա­ ցա­ կան կող­մի ն, որ բռնա­զավ­թեն հայ քաղ­կե­դո­նիկ այդ ե­կե­ղե­ցին, ինչ­պես նաև նմա­նա­տիպ շատ այլ ե­կե­ղե­ցի­ներ: Ներ­կա­յում Ջա­վախ­քի շրջան­ նե­րի պաշ­տո­նա­կան կայ­քե­րը ու­ նեն այդ շրջան­նե­րի մշա­կու­թա­ յին ժա­ռան­գու­թյուն­նե­րի բա­ժին­ ներ, ո­րոնք բա­ցում ես և տես­նում, որ դրանք ներ­կա­յաց­ված են որ­ պես վրա­ցա­կան ե­կե­ղե­ցի­ներ: — Կա­րե­լի՞ է ա­սել, որ Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ ղե­ցու գոր­ծու­նեու­թյու­ նը գո­նե այս հա­մա­ տեքս­տում չի նպաս­տում հա­յա­պահ­պա­նու­թյա­նը: —  Ես դա­վա­նա­բա­նա­կան խնդի­ րը չեմ քննում, ես փաստն եմ ար­ձա­նագ­րում: Օ­րի­նակ՝

մենք Ա­խալց­խա­յում 1770թ. ու­ նենք բնիկ կա­ թո­ լիկ հայ հա­ մայնք: Սա­կայն Սի­մոն Ե­րե­ւ ան­ցի կա­թո­ղի­կո­սը Ա­խալց­խա­յի թուրք փա­շա­յին խնդրում է ձեր­բա­կա­ լել կա­թո­լիկ­նե­րին եւ ուղար­կել Էջ­միա­ծին: Սա գա­նա­կո­ծում է, որն այս մադ­կանց ուղ­ղա­կի մղեց հա­յու­թյու­նից օ­տար­ման ու ձուլ­ ման վրա­ցա­կան հա­մայն­քին: —  Այ­սինքն՝ Սի­մոն Ե­րե­ւան­ ցի կա­թո­ղի­կո­սը դի­մել է Ա­խալց­խա­յի թուրք փա­ շա­յին, որ­պես­զի կա­թո­լիկ հա­յե­րին բե­րեն Էջ­միա­ծի՞ն: — Բազ­ միցս է խնդրել, մեկեր­կու ան­գամ չի կա­տա­րել խնդրան­քը, բայց մեկ-եր­կու ան­ գամ էլ կա­ տա­ րել է: Լց­ րել են սայ­լե­րը եւ բե­րել են Էջ­միա­ծին, գցել են նկուղ­ ներն ու սրանց գա­նա­կո­ծել են, ա­նի­ծել, եղ­ծել եւ այլն: Միայն այն բա­ նի հա­ մար, որ այդ հա­յե­րը կա­թո­լիկ­ներ էին: —  Այ­սինքն՝ Ա­խալց­խա­յի բնիկ կա­թո­լիկ հա­մայն­քը Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ ցու ջան­քե­րո՞վ է վե­րաց­վել: —  Ա­յո՛, բնիկ հա­մայն­քը, վեց գյու­ղեր եւ Ախալց­խա­յի Ռա­բաթ թա­ղա­մա­սը, ո­րոնք բնա­կեց­ված էին բնիկ կա­թո­լիկ հա­յե­րով, վե­ րա­ցան: Այդ հա­մայն­քը Հե­րակլ Բ թա­գա­վո­րի ջերմ ըն­դու­նե­լու­ թյամբ եւ հայ ե­կե­ղե­ցու հա­լա­ ծանք­նե­րի արդ­յուն­քում ըն­կավ վրա­ցա­խո­սու­թյան գիր­կը, օ­տար­ վե­ ցին հայ հա­ մայնքից, եւ հի­ մա չու­նենք Ա­խալց­խա­յի բնիկ հա­յու­ թյուն: Նույն Վա­նո Մե­րա­բիշ­վի­ լին՝ Վ­րաս­տա­նի ներ­քին գոր­ծե­ րի նա­խա­րա­րը, Սի­մոն Ե­րե­ւ ան­ցու ջան­քե­րի շնոր­հիվ վրա­ցած հա­յե­ րի սե­րունդ­նե­րից է: —  Այս­քա­նից հե­տո Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին ինչ­քա­նո՞վ ի­րա­վունք ու­նի պա­հան­ջե­լու նույն քաղ­կե­ դո­նիկ մշա­կույ­թի ար­ժեք­ նե­րը: Նա արդ­յոք պա­հան­ ջա­տե­րի ի­րա­վուն­քով կա­ րո՞ղ է դրանք վրա­ցի­նե­րից հետ վերց­նել: — Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին ներ­կա­յի իր դիր­քո­րո­շում ­ն ե­րով, առն­վազն իր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ նե­րի հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րով, խիստ խմբագ­րե­լի ճա­նա­պար­հի

մա­բա­նու­թյամբ ստաց­վում է, որ ե­թե կա­թո­լիկ­նե­րը մի օր վե­րա­նան, ա­պա նրանց մշա­ կու­թա­յին ողջ ժառ­ա­նգու­թյու­նը հանձն­վե­լու է Հ­ռո­մի ն»,– ա­սում է Վա­հե Սարգս­ յա­նը:

վրա է: Կ­ նե­ րեք, ե­ թե կո­ պիտ եմ ա­սում, Ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու տրա­մա­բա­նու­թյամբ ստաց­վում է, որ ե­թե կա­թո­լիկ­նե­րը մի օր վե­ րա­նան, ա­պա նրանց մշա­կու­թա­ յին ողջ ժառ­ան­գու­թյու­նը հանձն­ վե­լու է Հ­ռո­մի ն: Նույ­նը քաղ­կե­ դո­նի­կի դեպ­քում է. կա՛մ պետք է հանձ­նել Վ­րաս­տա­նին, կա՛մ Բ­յու­ զան­դիա­յին: Պետք է քաղ­կե­դո­ նիկ մի որևէ եր­կիր գտնել, ո­րին պետք է հանձ­նել ժա­ռան­գու­թյու­ նը: Ես կար­ծում եմ, որ ե­կե­ղե­ցին լիար­ժեք ի­րա­վունք­ներ ու­նի, քա­ նի որ նա ի­րա­վա­հա­ջորդն է մեկ դար գոր­ծած մեր պաշ­տո­նա­կան քաղ­կե­դո­նիկ ե­կե­ղե­ցու: Հով­ նան Օձ­նե­ցին ի­րա­վա­հա­ջորդն է քաղ­կե­դո­նիկ նա­խորդ կա­թո­ղի­ կոս­նե­րի: Մ­յուս կարևոր գոր­ծո­նը այն է, որ ե­թե դու ա­ռաջ­նոր­դում ես ամ­բողջ հայ ազ­գը և կոչ­վում ես Ա­մե ­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կոս, այլ ոչ ա­մե ­նայն ա­ռա­քե­լա­դա­ վան հա­յոց կա­թո­ղի­կոս, ե­թե դու այս­տեղ չես տա­րան­ջա­տում ու ա­ սում ես, որ պաշտ­ պա­ նում ես ա­մբողջ հայ ազ­գի շա­հե­րը, ա­պա պար­տա­վոր ես տեր կանգ­ նել նրա մի հատ­վա­ծի ստեղ­ծած մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թյա­նը, ան­գամ ե­թե մու­սուլ­ման են: Ե­կե­ ղե­ ցին դա պետք է պատ­ մա­ կան լայն հար­թու­թյան վրա դի­տար­կի: Մի շարք բարդ հար­ցեր կան: Ես պար­զա­պես Ջա­վախ­քի օ­րի­նա­ կով ցույց եմ տա­լիս, որ սա կոր­ ծա­նա­րար, վրա­ցա­կան նկրտում­ նե­րին տուրք տա­լու գոր­ծըն­թաց է, ո­րը պետք է խմբագր­վի: — Հի­մա կա­րո՞ղ ենք ար­ ձա­նագ­րել, որ մեզ հա­մար հայ քաղ­կե­դո­նիկ մշա­կույ­ թը կորս­ված է: — Գի­տե՞ք, ե­կե­ղե­ցին իր պա­ սի­ վու­ թյամբ բե­ րել է նրան, որ գրե­թե ան­դառ­նա­լի են: Սա­կայն առն­վազն գի­տա­կան մա­կար­դա­ կով այս հար­ցի բարձ­րա­ցու­մը մեզ հիմք կտա բա­ցա­ռել նրանց նկրտում ­ն ե­րը մեր հան­րա­պե­տու­ թյան տա­րած­քում գտնվող ե­կե­ ղե­ցի­նե­րի նկատ­մամբ և բարձ­ րաց­նել Թ­բի­լի­սիի ե­կե­ղե­ցու վե­ րա­դարձ­ման հար­ցը: Ն­ման կերպ կա­րե­լի է ո­րո­շա­կիո­րեն ընդ­լայն­ վել և քիչ-քիչ հա­ջո­ղու­թյուն­ներ ար­ձա­նագ­րել:  n Զ­րու­ցել է Դե­րե­նիկ Մալ­խաս­յա­նը


№ 165 (234), չորեքշաբթի, դեկտեմբերի 19, 2012 թ. |

Փողեր | 5

Ա­պա­հո­վագր­վել տաք­սի­նե­րից

ԱՊՊԱ ո­լոր­տը փոր­ձում է հնա­րա­վո­րինս նվա­զեց­նել վնա­սա­բե­րու­թյու­նը Ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը խու­սա­փում են ԱՊՊԱ պայ­ մա­ նագ­ րեր կնքել տաք­ սի­ նե­ րի հետ, այն դեպ­ քում, երբ դրանք պար­տա­դիր են ավ­տոտ­րանս­պոր­տա­յին բո­լոր փո­խադ­րա­մի­ջոց­ նե­րի հա­մար։ Տաք­սի­նե­րի հա­մար այս պայ­մա­նագ­րե­րը թանկ են մոտ 50%-ով՝ հա­մե­մատ անձ­նա­կան տրանս­պոր­տա­յին մի­ջոց­նե­ րի, իսկ վնա­սա­բե­րու­թյու­նը 150-250% է։ սա­բե­րու­թյու­նը մի քա­նի ան­գամ գե­րա­զան­ցում է այլ ավ­տո­մե­քե­ նա­նե­րի­նը։ Չ­նա­յած տաք­սի­նե­րի մեկ տար­ վա պո­ լի­ սը մոտ 50%ով թանկ է, քան անձ­նա­կան ավ­ տո­մե­քե­նա­նե­րի­նը, սա­կայն մեծ է նաև վնա­սա­բե­րու­թյու­նը՝ 150250% (ԱՊՊԱ ո­լոր­տի վնա­սա­բե­ րու­ թյու­ նը 72% է)։ Պարզ ա­ սած՝ ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րը մոտ եր­կու ան­գամ ա­վե­լի գու­մար են ուղ­ղում տաք­ սի­նե­րի կող­մից հասց­ված վնաս­ նե­րի հա­տուց­մա­նը, քան հա­վա­ քագ­րում են։ Ս­տաց­վում է, որ ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կում տաք­սի­նե­րի հա­ տու­ցում ­ն ե­րին ուղղ­վում են ա­վե­ լի պար­տա­ճա­նաչ վա­րորդ­նե­ րից հա­վա­քագր­վող մի­ջոց­նե­ րը։ Ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րը հա­վա­քագ­րում ­ն ե­րին և հա­տու­ցում ­ն ե­րին ուղղ­վող գու­մար­նե­րի միջև ճեղք­ված­քը կրճա­տե­լու նպա­տա­կով տաք­ սի­ նե­ րի հետ կնքում են կար­ ճա­ ժամ ­կ ետ՝ ե­րեք ամս­վա պայ­մա­ նագ­րեր, ո­րոնք 40%-ով ա­վե­ լի թանկ են։ Նույ­նիսկ այս պայ­ ման­նե­րում վնա­սա­բե­րու­թյան խնդի­րը չի լուծ­վում։ Հա­յաս­տա­ նում գրանց­ ված է 8 հազ. տաք­ սի, ո­րը ա­պա­հո­վագր­ված ավ­տո­ մե­քե­նա­նե­րի 2%-ն է։ Չն­չին թվա­ ցող այս մաս­նա­բա­ժի­նն ըստ էու­ թյան խա­թա­րում է ԱՊՊԱ ո­լոր­տի կա­յու­նու­թյու­նը։ Ո­լոր­տի բնա­կա­նոն գոր­ծու­ նեու­թյան ա­պա­հով­ման հա­մար առ­կա է եր­կու ճա­նա­պարհ՝ կա՛մ Ավ­տոա­պա­հո­վագ­րող­նե­րի բյու­ րոն պետք է վե­ րա­ նա­ յի տաք­ սի­նե­րի պո­լիս­նե­րի սա­կագ­նե­

0.08 p 0.02%

425 415

395 385 18.06

18.09

եվրո/դրամ

18.12

536.78

0.88 p 0.16%

530

510

490 18.06

18.09

ռուբլի/դրամ

Չ­նա­յած տաք­սի­նե­րի մեկ տար­վա ա­պա­հո­վագ­րա­կան պո­լի­սը թանկ է մոտ 50%-ով,

18.12

13.19

0.05 q 0.38%

13,20

սա­կայն մեծ է նաև վնա­սա­բե­րու­թյու­նը՝ 150-250% (ո­լոր­տում վնա­սա­բե­րու­թյու­նը 72% է)։

րը, կա՛մ տաք­սի ծա­ռա­յու­թյան ո­լոր­տը կար­գա­վո­րող մար­մի ­նը՝ տրանս­պոր­տի և կա­պի նա­խա­ րա­րու­թյու­նը, պետք է խստաց­նի վե­րահս­կո­ղու­թյու­նը։ Տաք­սի­նե­րի բարձր վնա­սա­բե­ րու­թյու­նը պայ­մա­նա­վոր­ված է նրա­նով, որ կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ նե­րում հա­մա­տա­րած խախտ­վում են տրանս­պոր­տա­յին մի­ջոց­նե­րի շա­հա­գործ­ման, ինչ­պես նաև աշ­ խա­տան­քա­յին օ­րենսգր­քի պա­ հանջ­նե­րը։ Հա­յաս­տա­նում ուղևո­ րա­փո­խադ­րում ­ն եր կազ­մա­կեր­ պե­լու լի­ցեն­զիա­նե­րը տրա­մադ­ րում է տրանս­ պոր­ տի և կա­ պի նա­խա­րա­րու­թյու­նը, ո­րը և ի­րա­ կա­նաց­նում է վե­րահս­կո­ղու­թյու­ նը։ Ծա­ռա­յու­թյուն մա­տու­ցող ըն­ կե­րու­թյու­նը պետք է ու­նե­նա ավ­ տո­մե­քե­նա­նե­րը եր­թու­ղի դուրս գա­լուց ա­ռաջ տեխ­նի­կա­կան վի­ ճա­կի վե­րահսկ­ման ու վա­րորդ­ նե­րի ա­մե նoրյա բուժզնն­ման կետ։ Սա­կայն տաք­սի ծա­ռա­յու­ թյուն­նե­րում ոչ միայն չեն պահ­ պան­վում լի­ցեն­զա­վոր­ման այս

պայ­ման­նե­րը, այլև վա­րորդ­նե­րը աշ­խա­տում են օ­րենսդ­րու­թյամբ սահ­ման­ված ժա­մա­նա­կից ա­վե­ լի, ին­չի հետևան­քով նվա­զում է զգո­նու­թյու­նը։ Հա­յաս­տա­նում աշ­խա­տան­քա­ յին օ­րենսդ­րու­թյան և աշ­խա­ տան­քի ի­րա­վուն­քի նոր­մեր պա­ րու­նա­կող այլ նոր­մա­տիվ ի­րա­ վա­կան ակ­տե­րի պահ­պան­ ման վե­րահս­կո­ղու­թյու­նը պետք է ի­րա­կա­նաց­նի Աշ­խա­տան­քի պե­տա­կան տես­չու­թյու­նը։ Վեր­ ջինս կար­ծես չի նկա­տում տաք­ սի ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րում տի­րող ի­րա­վի­ճա­կը։ Ս­տաց­վում է, որ եր­կու պե­տա­ կան գե­րա­տես­չու­թյուն­նե­րի ան­ գոր­ծու­նեու­թյան արդ­յուն­քում մի կող­մից ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րը դի­մում են վնա­ սա­բե­րու­թյու­նը նվա­զեց­նե­լու հնարք­նե­րի՝ խախ­տե­լով օ­րեն­քը, մյուս կող­մից՝ տաք­սի ծա­ռա­յու­ թյուն­նե­րում խախտ­վում են աշ­ խա­տան­քա­յին պայ­ման­նե­րը։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

12,50

11,80 18.06

18.09

եվրո/դոլար

1.318

Սե­զո­նը մեկ­նար­կում է զեղ­չե­րով Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը պետ­գույ­քի օ­տար­ման նոր գոր­ծարք է նա­խա­պատ­րաս­տում

18.12 0.00 p 0.05%

1,34

1,27

1,20 18.06

18.09

WTI Brent

նավթ

18.12

87.71 0.51 p 0.58% 108.26 0.63 p 0.59%

US$/bbl.

120

95

70 18.06 ոսկի

18.12

18.09

կբ 100 հհ comex

1695.7 1699.5

0.5 q 0.03% 1.1 p 0.06%

US$/t oz.

1800

1700 1600

‹‹‹ էջ 1 ներ­կա­յում չի օգ­տա­գործ­վում եր­ կա­թու­ղու ար­տադ­րա­կան գոր­ ծըն­թաց­նե­րում, այն բա­րո­յա­պես և ֆի­զի­կա­պես մաշ­ված է։ «Նշ­ված գույ­քի հանձ­նու­մը ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյանն ա­ռըն­թեր պե­ տա­կան գույ­քի կա­ռա­վար­ման վար­չու­թյա­նը հնա­րա­վո­րու­թյուն կտա լու­ծել եր­կար ժա­մա­նակ եր­ կա­թու­ղու կող­մից չշա­հա­գործ­ վող գույ­քի հե­տա­գա ճա­կա­տագ­ րի հար­ ցը»,– նշված է ո­ րոշ­ ման նա­խագ­ծի հիմ­քում։ Պարզ ա­ սած (ու հաշ­ վի առ­ նե­լով կա­ռա­վա­րու­թյան գոր­ծե­ լաո­ճը)՝ 2,9 հա տա­րած­քի և գույ­ քի հա­մար ար­դեն իսկ առ­կա են գնորդ­ներ, և գոր­ծա­դի­րը պար­ զա­պես լու­ծում է գոր­ծար­քի ի­րա­ վա­կան կող­մը։ Մի­կո­յան 18 հաս­ցեով գտնվող տա­րած­քում առ­կա են շի­նու­ թյուն­ներ, մաս­նա­վո­րա­պես՝ 471 քմ մա­կե­րե­սով վար­չա­կան շենք, 3,7  հազ. քմ մա­կե­րե­սով նո­րոգ­

407.42

405

Արմեն Հակոբյան

Ավ­տոա­պա­հո­վագ­րող­նե­րի բյու­ րոն հա­ղոր­դագ­րու­թյուն է տա­ րա­ծել, ըստ ո­րի՝ Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քում գոր­ծող ա­պա­հո­ վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը պար­տա­վոր են ԱՊՊԱ պայ­մա­ նա­գիր կնքել ի­րենց դի­մող յու­ րա­քանչ­յուր ան­ձի հետ։ «Ա­պա­ հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րը պար­տա­վոր են կնքել ԱՊՊԱ պայ­մա­նա­գիր ի­րենց դի­մող ան­ ձանց հետ օ­րեն­քի շրջա­նակ­նե­ րում՝ վեր­ջին­նե­րիս նա­խընտ­ րած պայ­ման­նե­րով: ԱՊՊԱ պայ­մա­նա­գիր կա­րե­լի է կնքել նվա­զա­գույ­նը 3 ա­միս և ա­ռա­ վե­լա­գույ­նը՝ 1 տա­րի ժամ ­կ ե­ տով»,– նշված է հա­ղոր­դագ­րու­ թյու­նում։ Ըստ Բ­յու­րո­յի՝ ա­պա­ հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րը ոչ միայն որևէ հիմք չու­ նեն մեր­ժե­լու ի­րենց դի­մած ան­ձանց, այլև սահ­մա­նա­փա­կում ­ն եր դնե­ լու ԱՊՊԱ պայ­մա­նա­գիր կնքե­լու հար­ցում։ ԱՊՊԱ հա­մա­կար­գի կա­յու­ նու­թյան և զար­գաց­ման ա­պա­ հով­ման նպա­տա­կով ստեղծ­ված Բ­յու­րոն ըստ էու­թյան հոր­դո­րում է պահ­պա­նել «Ավ­տոտ­րանս­պոր­ տա­յին մի­ջոց­նե­րի օգ­տա­գոր­ծու­ մից բխող պա­տաս­խա­նատ­վու­ թյան պար­տա­դիր ա­պա­հո­վագ­ րու­թյան մա­սին» օ­րեն­քի տա­ ռը՝ չնշե­լով հա­ղոր­դագ­րու­թյան ու ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­ րու­թյուն­նե­րի նման վար­քագ­ծի ի­րա­կան պատ­ճառ­նե­րը։ Խն­դիրն այն է, որ ա­պա­հո­վագ­ րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը ա­մե ն կերպ խու­ սա­ փում են ԱՊՊԱ պայ­մա­նագ­րեր կնքել տաք­սի­ նե­րի հետ, քա­նի որ դրանց վնա­

դոլար/դրամ

Սա ա­ռա­ջին դեպքը չէ, երբ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը պե­տա­կան գույ­քի օ­տար­ման գոր­ծըն­ թա­ցը հար­մա­րեց­նում է գնոր­դի պա­հանջ­նե­րին։

ման ար­ հես­ տա­ նոց, 500 քմ մա­ կե­րե­սով ավ­տոլ­վաց­ման տե­ղա­ մաս։ Ան­շարժ գույ­քի մնա­ցոր­ դա­յին ար­ժե­քը գնա­հատ­վել է ֌2,5 մլն կամ 1 քմ­-ի դի­ մաց մի­ ջի­նը ֌385։ Հաս­կա­նա­լի է, որ պե­տա­կան սե­փա­կա­նու­թյան հան­դի­սա­ցող գույ­քը կօ­տար­վի նույն այս գնով, ե­ թե ոչ ա­ վե­ ��ի է­ ժան, այն դեպ­ քում, երբ Նոր­քի 5-րդ զանգ­վա­ ծում 1 քմ տա­ րած­ քի գի­ նը երկ­ րոր­դա­յին շու­կա­յում ֌200  հազ.

է։ Որ­քան էլ ֆի­զի­կա­պես մաշ­ ված լի­ նի այդ ան­ շարժ գույ­ քը, վե­րա­նո­րո­գու­մից հե­տո այն հնա­ րա­վոր կլի­նի օգ­տա­գոր­ծել հան­ րա­յին ծա­ռա­յու­թյուն­ներ կազ­մա­ կեր­պե­լու հա­մար։ Տա­րած­քի մի մա­սը հնա­րա­վոր է օգ­տա­գոր­ծել նաև բազ­մաբ­նա­կա­րան բնա­կե­լի շեն­քե­րի կա­ռուց­ման հա­մար. այն գտնվում է բնա­կե­լի գո­տում։ Ի դեպ՝ սա ա­ռա­ջին դեպքը չէ, երբ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը, ա­ռան­ ձին ան­հատ­նե­րի շա­հե­րից ել­նե­

լով, պե­տա­կան գույ­քի օ­տար­ման գոր­ծըն­թա­ցը հար­մա­րեց­նում է գնոր­դի պա­հանջ­նե­րին։ Այս տար­վա հոկ­տեմ­բե­րի 25-ին կա­ռա­վա­րու­թյան ո­րոշ­մամբ «Հա­ նա Տ­րանս» ըն­կե­րու­թյա­նը (պատ­ կա­նում է Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նի զար­միկ Նա­րեկ Սարգս­յա­նին) ֌950  հազ-ով վա­ ճառ­վեց 502 քմ մա­կե­րե­սով «Հա­ րավ­կով­կաս­յան եր­կա­թու­ղի» ըն­ կե­րու­թյան նախ­կին հյու­րա­նո­ ցի շեն­ քը և 0,29 հա մա­ կե­ րե­ սով հո­ղա­մա­սը Վար­դե­նի­սում։ Շու­ կա­յի ներ­կա­յիս գնե­րով՝ նմա­նա­ տիպ շի­նու­թյուն ձեռք բե­րե­լու հա­ մար «Հա­նա Տ­րանս» ըն­կե­րու­թյու­ նը պետք է վճա­րեր ֌18 մլն։ Մինչ այդ, կա­ռա­վա­րու­թյան մեկ այլ ո­ րոշ­ մամբ, գույ­ քը նախ հան­ վել էր ՀԿԵ-ի հաշ­վեկ­շ­ռից, ա­պա փո­խանց­վել տրանս­պոր­տի և կա­ պի նա­խա­րա­րու­թյա­նը։ Վեր­ջինս, իր հեր­ թին, այն փո­ խան­ ցել էր է­ներ­գե­տի­կա­յի և բ­նա­կան պա­ շար­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյա­նը։  n Ա. Չ.

1500 18.06

18.09

(LME)

պղինձ

8065

18.12 26.5 q 0.33%

US$/tonne

8600

7800

7000 18.06 ցորեն

(cbt)

18.09

295.78

18.12 1.10 q 0.37%

US$/tonne

370 330 290 250 210 18.06

18.09

18.12

Տվյալները վերցված են 18.12, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 165 (234), չորեքշաբթի, դեկտեմբերի 19, 2012 թ.

6 | Մեծ փողեր

Չվս­տա­հել գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­րին

կա­ցել է մինչև €1400-1500/1  քմ։

Բ­նա­կա­րա­նա­յին մեծ գաղթ Եվ­րո­գո­տին նա­խընտ­րում է Գեր­մա­նիա­յի ան­շարժ գույ­քի շու­կան Հույ­նե­րը, իս­պա­նա­ցի­նե­րը և ի­տա­լա­ցի­նե­րը ա­վե­լի ու ա­վե­լի հա­ ճախ են ան­շարժ գույք ձեռք բե­րում Գեր­մա­նիա­յում։ Մեծ է հատ­ կա­պես բնա­կա­րան­նե­րի պա­հան­ջար­կը Բեռ­լի­նում, Համ­բուր­գում և Մ­յուն­խե­նում։ Հա­րա­վա­յին Եվ­րո­պա­յի խնդրա­հա­րույց երկր­նե­րը այս կերպ փոր­ձում են ա­պա­հո­վագ­րել վեր­ջին խնա­յո­ղու­թյուն­նե­րը։ Ի­տա­լա­ցի փոր­ձա­գետ­նե­րի խոս­ քով՝ ճգնա­ ժա­ մի սկզբից Գեր­ մա­նիա­յի ան­շարժ գույ­քի շու­ կա­յում օ­տա­րերկր­յա գնորդ­նե­րի թի­վը ա­նընդ­մեջ ա­ճում է։ Ներ­ կա­յում նրանց բա­ժին է ընկ­նում գոր­ծարք­նե­րի մեկ եր­րոր­դը։ Ընդ ո­րում, ի տար­բե­րու­թյուն գեր­մա­ նա­ցի­նե­րի, ի­տա­լա­ցի­նե­րը վճա­ րում են կան­խիկ։ «Գեր­մա­նա­կան TetzlaffImmobilien ըն­կե­րու­թյու­նում նշում են հատ­կա­պես Իս­պա­նիա­ յից հա­ճա­խորդ­նե­րի մեծ հոս­ քի մա­սին: Ան­շարժ գույ­քի գեր­ մա­նա­կան մեկ այլ ըն­կե­րու­թյան՝ Engel & Voelkers-ին, դի­ մում են հիմ ­ն ա­կա­նում հույ­ներն ու ի­տա­ լա­ցի­նե­րը»,– գրում է գեր­մա­նա­ կան Handelsblatt պար­բե­րա­կա­նը։ Գեր­մա­նա­կան IVG ըն­կե­ րու­թյան փոր­ձա­գետ Թո­մաս Բա­յեռլեի խոս­քով՝ Գեր­մա­ նիան Շ­վեյ­ցա­րիա­յի հետ միա­ սին «հույ­սի վեր­ջին խա­րիսխն է»։ Ըստ նրա՝ հույ­ ներն ու իս­ պա­նա­ցի­նե­րը այժմ ա­մե ն կերպ ձգտում ա­պա­հո­վագ­րել ի­րենց կա­պի­տա­լը և կա­յու­նու­թյան դի­ մաց պատ­րաստ են շատ ա­վե­լի բարձր գին վճա­րել։ Արդ­յուն­քում Գեր­մա­նիա­յում կտրուկ ա­ճել են բնա­կա­րան­

նե­րի ինչ­պես վա­ճառ­քի, այն­ պես էլ վար­ձա­կա­լու­թյան գնե­ րը: Գեր­մա­նիա­յի բնա­կա­րան­ նե­րի վար­ձա­կալ­նե­րի միու­թյան տվյալ­նե­րի հա­մա­ձայն՝ վեր­ջին հինգ տա­րում երկ­րում նոր պայ­ մա­նագ­րե­րի ար­ժե­քը բարձ­րա­ ցել է շուրջ 20%-ով: Ընդ ո­րում՝ ի տար­բե­րու­թյուն 2004թ. բնա­ կա­րա­նա­յին բու­մի՝ երբ մեծ էր ա­ռանձ­նատ­նե­րի պա­հան­ջար­կը, այս ան­գամ ա­ռա­վել մեծ է բազ­ մաբ­նա­կա­րա­նա­յին շեն­քե­րում բնա­կա­րան­նե­րի նկատ­մամբ հե­ տաքրք­րու­թյու­նը։ Օ­տա­րերկր­յա գնորդ­նե­րը վստահ են, որ ո­րոշ ժա­մա­նակ անց այդ բնա­կա­րան­ նե­րը ի­րենց կհա­ջող­վի ա­վե­լի բարձր գնով վա­ճա­ռել։ Գեր­մա­նա­կան քա­ղաք­նե­րի շար­քում ա­մե ­նագ­րա­վի­չը Բեռ­ լինն է, որ­ տեղ ան­ շարժ գույք հնա­րա­վոր է ձեռք բե­րել €14001500/1 քմ գ­նով: Փա­րի­զում, Մի­ լա­նում և Բո­լո­նիա­յում այս­պի­ սի գներ հնա­ րա­ վոր չէ պատ­ կե­րաց­նել: Ի տար­բե­րու­թյուն Մ­յուն­խե­նի և Համ­բուր­գի՝ Բեռ­ լի­նում բնա­կա­րան­նե­րի գնե­ րը պահ­պա­նում են ա­ճի մի­տու­ մը, իսկ ներդ­րող­նե­րը՝ հե­տա­գա շա­հու­թա­բեր վա­ճառ­քի հե­ռան­ կա­րը։  n

Գ­լո­բալ ա­ճը կա­րա­գա­նա Goldman Sachs-ի կան­խա­տե­սում ­ն ե­րը լա­վա­տե­սա­կան են 2013թ. գլո­բալ տնտե­սու­թյան ա­ճի տեմ­պը կա­րա­գա­նա մինչև 3,3%, 2014թ.՝ մինչև 4,1%՝ 2012թ. 3%-ի հա­ մե­ մատ: Այս­ պի­ սի կան­ խա­ տե­ սում է պա­րու­նա­կում Goldman Sachs ներդ­րու­մա­յին բան­կի զե­կույ­ցը։ 2013թ. ԱՄՆ-ի տնտե­սու­թյու­նը կդան­դա­ղի մինչև 1,9%՝ ըն­թա­ցիկ տար­վա 2,2%-ի հա­մե­մատ՝ պայ­ մա­նա­վոր­ված «հար­կաբ­յու­ջե­տա­ յին ճեղք­ված­քի» սպա­սում ­ն ե­րով։ Սա­կայն տար­վա երկ­րորդ կե­սին ա­ճի տեմ­պը կարա­գա­նա մինչև 2,5% և 2014թ. կկազ­մի 2,9%։ Եվ­րո­գո­տու տնտե­սու­թյու­նը ըն­թա­ցիկ տա­րում կնվա­զի 0,4%ով, 2013թ.՝ 0,2%-ով։ 2014թ. այս­ տեղ կան­խա­տես­վում է 0,9% աճ:

Ի­տա­լիա­յում տնտե­սա­կան ա­ճի վե­րա­կանգ­նու­մը կսկսվի 2013թ. երկ­րորդ կե­սից, Իս­պա­նիա­յում՝ 2014թ. ամ­ռա­նից։ Goldman Sachs-ի փոր­ձա­գետ­ նե­ րը 2013թ. հա­ մար 10-20% աճ են կան­խա­տե­սում գլո­բալ գրե­ թե բո­լոր ին­դեքս­նե­րի հա­մար։ Այս­պես՝ ա­մե­րիկ­յան Standard & Poor’s 500-ը հա­ջորդ տա­րի կա­ ճի մինչև 1575 կետ, Stoxx Europe 600-ը՝ մինչև 310 կետ։  n

Bloomberg-ի տվյալ­նե­րի հա­մա­ ձայն՝ մի­ջազ­գա­յին գոր­ծա­կա­ լու­թյուն­նե­րի կող­մից այս կամ այն երկ­րի վար­կա­նի­շի փո­ փոխ­ ման 52%-ի դեպ­ քում սու­ վե­րեն պար­տա­տոմ­սե­րի ե­կամ­ տա­բե­րու­թյան դի­նա­մի­կան չի հա­մա­պա­տաս­խա­նել Moody’s-ի կամ Standard & Poor’s-ի տրա­ մադ­րած խոր­հուրդ­նե­րին։ Ընդ ո­րում՝ այս ա­ռու­մով «ա­ռա­ջա­ տա­րը» Moody’s-ն է. ան­հա­մա­ պա­տաս­խա­նու­թյուն­ներ ար­ձա­ նագր­վել են 56% դեպ­քե­րում՝ S&P-ի 50%-ի հա­մե­մատ։ Պարտ­քա­յին ճգնա­ժա­մի ըն­

Պարտ­քա­յին ճգնա­ժա­մի ըն­թաց­քում Moody’s-ը և S&P-ն ա­ռա­վել հա­ճախ են ի­ջեց­րել սու­վե­րեն պար­տա­տոմ­սե­րի վար­կա­նիշ­նե­րը:

վել, որ չի կա­ րո­ ղա­ ցել կան­ խա­տե­սել ֆի­նան­սա­կան, այ­ նու­հետ պարտ­քա­յին ճգնա­ժա­ մը։ Ս­րա­նով է պայ­մա­նա­վոր­ված մի շարք երկր­նե­րի՝ սե­փա­կան վար­կան­շա­յին գոր­ծա­կա­լու­ թյուն­նե­րի ստեղծ­ման ուղղ­ված ա­ջակ­ցու­թյու­նը։ 2012թ. հոկ­տեմ­բե­րին հա­մա­ տեղ վար­կան­շա­յին գոր­ծա­կա­ լու­թյուն ստեղ­ծե­լու մա­սին հայ­ տա­րա­րե­ցին Ռու­սաս­տա­նը, Չի­ նաս­տա­նը և ԱՄՆ-ը։  n

թաց­ քում Moody’s-ը և S&P-ն ա­ռա­վել հա­ճախ են ի­ջեց­րել սու­ վե­րեն պար­տա­տոմ­սե­րի վար­կա­ նիշ­նե­րը: Այս­պես՝ Moody’s-ի կող­ մից վար­կա­նի­շը բարձ­րաց­ված մեկ պար­տա­տոմ­սին բա­ժին է ընկ­նում վար­կա­նիշն ի­ջեց­ված 6,4 պար­տա­տոմս: S&P-ի դեպ­քում հա­րա­բե­րակ­ցու­թյու­նը 1։4,3 է: Վար­կան­շա­յին գոր­ծա­կա­ լու­թյուն­նե­րի «մեծ եռ­յա­կը» (Moody’s, S&P, Fitch) բազ­ միցս քննա­դա­տու­թյան է են­թարկ­

Հա­ցա­հա­տի­կի ռու­սա­կան ռե­կոր­դը Ըն­թա­ցիկ տա­րում ցո­րե­նը թան­կա­ցել է շուրջ եր­կու ան­գամ 2012թ. Ռու­սաս­տա­նում ցո­րե­նի գնե­րի ա­ճը գե­րա­զան­ցել է 90%ը: Այս­պի­սի տվյալ­ներ է հրա­պա­րա­կել Ռու­սաս­տա­նի գյու­ղատն­ տե­սու­թյան նա­խա­րա­րու­թյու­նը: Գե­րա­տես­չու­թյու­նը ցո­րե­նի նման թան­կա­ցու­մը պայ­մա­նա­վո­րել է ցածր բեր­քատ­վու­թյամբ։ Եր­րորդ կար­գի ցո­րե­նի (այն օգ­ տա­գործ­վում է հա­ցամ­թեր­քի ար­ տադ­րու­թյան մեջ) մի­ջին գի­նը տա­րեսկզ­բի հա­մե­մատ ա­ճել է 86,3%-ով՝ կազ­մե­լով 10,35  հազ. ռուբ­ լի 1 տ­-ի դի­ մաց (326 $/տ), 4-րդ կար­ գի­ նը՝ 90,7%-ով՝ մինչև 10,35 հազ. ռուբ­լի (326 $/տ): 5-րդ կար­գի ցո­րե­նը թան­կա­ցել է մինչև 10,09 հազ. ռուբ­լի (312 $/տ)։ 2012թ. Ռու­սաս­տա­նում ցո­րե­ նի բեր­քը փոքր-ինչ գե­րա­զան­

նը Նո­վո­սի­բիրս­կում վա­ճառ­վել է 11 հազ. ռուբ­լի/1 տ գ­նով, ին­ չը ռե­կոր­դա­յին է ԽՍՀՄ տա­րի­ նե­րից ի վեր։ Ռու­սաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը ցո­րե­նի ար­տա­հա­նու­մը չսահ­մա­նա­փա­կե­լու ո­րո­շում է կա­յաց­րել, սա­կայն ի­րադ­րու­թյան կա­յու­նաց­ման հա­մար հա­ցա­ հա­տի­կի մե­ծա­ծախ վա­ճառք­ներ է նա­խա­ձեռ­նել ին­տեր­վեն­ցիոն ֆոն­դե­րից, որ­տեղ պահ­վում է ա­վե­լի քան 5  մլն տ հա­ցա­հա­ տիկ: Արդ­յուն­քում ցո­րե­նի գնե­ րը հնա­րա­վոր է ե­ղել կա­յու­նաց­ նել 10 հազ. ռուբ­լին (310 $/տ) գե­ րա­զան­ցող սահ­մա­նում։  n

ցել է 70 մլն տ-ն: Հա­ մե­ մա­ տու­ թյան հա­մար՝ ան­ցած տա­րի ցու­ցա­նի­շը 94  մլն տ էր: Ա­վե­լի վաղ կան­խա­տես­վում էր, որ ցո­ րե­նի այս տար­վա բեր­քը հա­մե­ մա­տե­լի կլի­նի ան­ցած տար­վա հետ։ Սա­ կայն երբ պարզ դար­ ձավ, որ ե­րաշ­տը ոչ­նչաց­րել է հա­ցա­հա­տի­կի բեր­քը մի մա­սը, գնե­րը, ա­ռա­ջին հեր­թին ցո­րե­ նի, սկսե­ցին ա­ճել: Օ­գոս­տո­սին նշվում է, որ 4-րդ կար­գի ցո­րե­

Եվ­րո­պան Ս­լի­մի վրա թանկ է նստել Մե­դիա­մագ­նա­տը մոտ €2  մլրդ­ է կորց­րել Մեք­սի­կա­ցի մե­դիա­մագ­նատ, մի­լիար­դա­տեր Կառ­լոս Ս­լի­մը, ո­րը գլխա­վո­րում է աշ­խար­հի ա­մե ­նա­հա­րուստ մարդ­կանց Forbes-ի վար­կա­նի­շը, Եվ­րո­պա­յի հե­ռա­հա­ղոր­դակ­ցա­յին ակ­տիվ­ն ե­րում կա­ տա­ րած ներդ­ րում­նե­ րից €1,8 մլրդ­-ի վնաս է կրել: Ամ­ ռա­ նը ձեռք բեր­ված ակ­տիվ­ն ե­րն ար­ժեզրկ­վել են 42-46%-ով։ Ըն­թա­ցիկ տար­վա ամ­ռա­նը Ս­լի­ մի կող­մից վե­րահսկ­վող America Movil ըն­կե­րու­թյու­նը, ո­րը Լա­տի­ նա­կան Ա­մե­րի­կա­յում կա­պի խո­ շո­րա­գույն օ­պե­րա­տորն է, հո­լան­ դա­կան KPN-ում և ավստ­րիա­կան Telekom Austria-ում €3,95 մլրդ­-ի բաժ­ նե­ մաս է ձեռք բե­ րել։ Փոր­ ձա­գետ­նե­րի գնա­հատ­մամբ՝ Ս­լի­ մի հա­մար այդ գոր­ծարք­նե­րը շա­հա­վետ էին, քա­նի որ պարտ­ քա­յին ճգնա­ժա­մի պայ­ման­նե­ րում եվ­րո­պա­կան այս ակ­տիվ­ նե­րի գի­նը բա­վա­կան ցածր էր։ Սա­կայն գոր­ծար­քից հե­տո ակ­ տիվ ­ն ե­ր�� կտրուկ ար­ժեզրկ­վել են: Այս­ պես՝ Telekom Austria-ի բաժ­նե­տոմ­սե­րն է­ժա­նա­ցել են 42%-ով, KPN-ինը՝ 46%-ով: Այս

ա­մե ­նի հետևան­քով մե­դիա­մագ­ նա­տի վնաս­նե­րը կազ­մել են €1,8 մլրդ: KPN-ը ար­դեն հայ­տա­ րա­ րել է, որ 2012թ. հա­ մար շա­ հա­բա­ժին­ներ չի վճա­րի, 2013թ. դրանք չնչին գու­մար կկազ­մե ն։ Ու­շագ­րավ է, որ եվ­րո­պա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը չեն ող­ջու­ նել America Movil-ի ներդ­ րում­ նե­րը, չնա­յած դրանք հան­գեց­րել են բաժ­նե­տոմ­սե­րի կար­ճա­ժամ­ կետ արժևոր­ ման։ KPN-ի ղե­ կա­ վա­րու­թյու­նը նույ­նիսկ պայ­քա­ րում էր Ս­լի­մի կող­մից ա­վե­լի մեծ թվով բաժ­նե­տոմ­սե­րի ձեռք­բեր­ ման դեմ։ Փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով՝ Ս­լի­մը վնաս­նե­րը կկա­րո­ղա­նա վե­ րա­կանգ­նել, ե­թե սպա­սի բաժ­նե­

ft.com

շարժ գույ­քը թան­

welt.de

Բեռ­լի­նում ան­

Պար­տա­տոմ­սե­րի գլո­բալ շու­ կա­յում թրեյ­դեր­նե­րը սկսել են ա­վե­լի հա­ճախ ա­նու­շադ­ րու­թյան մատ­նել մի­ջազ­գա­յին խո­շոր գոր­ծա­կա­լու­թյուն­նե­ րի, ինչ­պես օ­րի­նակ՝ Moody’s-ի և Standard&Poor’s-ի վար­ կա­ նիշ­նե­րը: Ա­վե­լին՝ նրանք վար­ վում են գոր­ծա­կա­լու­թյուն­ նե­րի խոր­հուրդ­նե­րին ճիշտ հա­կա­ռակ։

ftd.de

Ներդ­րող­նե­րը ար­հա­մար­հում են վար­կան­շա­յին մեծ եռ­յա­կին

2012թ. ամ­ռա­նը Ս­լի­մի ն պատ­կա­նող America Movil-ը հո­լան­դա­կան KPN-ում և ավստ­րիա­կան Telekom Austria-ում €3,95  մլրդ­-ի բաժ­նե­մաս է ձեռք բե­րել։

տոմ­սե­րի արժևոր­մա­նը, ին­չի հա­ մար մի­գու­ցե մի քա­նի տա­րի պա­ հանջ­վի՝ հաշ­վի առ­նե­լով եվ­րո­գո­ տու պարտ­քա­յին ճգնա­ժա­մը։  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 165 (234), չորեքշաբթի, դեկտեմբերի 19, 2012 թ. |

Աշխարհ | 7

Այդ տղա­նե­րը բան­դիտ­ներ են

«Ալ Բա­րա­դեն պար­զա­բա­նում է, թե «Մու­սուլ­ման եղ­բայր­ներն» ին­չու են ան­հանգս­տու­թյուն պատ­ճա­ռում, և կտ­րուկ քննա­ դա­տում է ԱՄՆ-ին՝ իս­լա­միս­տա­ կան այս կազ­մա­կեր­պու­թյու­նում ա­ճող ավ­տոկ­րա­տա­կան մի­ տում ­ն ե­րի կող­քով լուռ անց­նե­լու հա­մար»,– գրում է հան­դե­սը։ «Մու­սուլ­ման եղ­բայր­նե­րի» ա­ռաջ­նորդ­նե­րը, Ալ Բա­րա­դեի հա­վաստ­մամբ, «նույն լեզ­վով, ո­րով խո­սում էր Մու­բա­րա­քը, խո­սում են կա­յու­նու­թյան մա­սին։ Այդ տղա­նե­րը բան­դիտ­ներ են, նրանք օգ­տա­գոր­ծում են նույն մար­տա­վա­րու­թյու­նը՝ միայն թե մո­րուք ու­նեն»։ Հան­դե­սը հար­ցազ­րույ­ցը վա­ րել է, երբ Ե­գիպ­տո­սում տե­ղի էր ու­նե­նում նոր Սահ­մա­նադ­րու­ թյան՝ հիմ ­ն ա­կա­նում «Մու­սուլ­ ման եղ­բայր­նե­րի» կազ­մած նա­ խագ­ծի վե­րա­բեր­յալ հան­րաք­վեի ա­ռա­ջին փու­լը։ Foreign Policy-ն գրում է, որ Ալ Բա­րա­դեի խոս­քով՝ այդ փաս­ տաթղ­թում «խառն­վել են օ­րենքն

Հնդ­կաս­տանն ու­նի բո­լոր շան­սե­րը՝ փո­խա­րի­նե­լու Չի­նաս­տա­նին գլո­բալ տնտե­սու­ թյան գլխա­վոր շար­ժի­չի դե­րում։

Շու­տով Հնդ­կաս­տան՝ Չի­նաս­տա­նի փո­խա­րեն

wikipedia.org

«Ե­գիպ­տա­կան ընդ­դի­մու­թյան հա­մար սա կրի­տի­կա­կան պահ է. ընդ­դի­մու­թյունն անս­պա­սե­ լիո­րեն հայտն­վել է իր նկատ­ մամբ թշնա­մա­բար տրա­մադր­ ված նա­խա­գա­հի հար­վա­ծի տակ և խիստ մտա­ հոգ­ ված է Սահ­մա­նադ­րու­թյան նա­խագ­ ծի կա­պակ­ցու­թյամբ, ո­րը, ինչ­ պես ինքն է կար­ ծում, չի պաշտ­պա­նե­լու մար­դու հիմ­ նա­րար ի­րա­վունք­նե­րը»,– գրում է ա­մե­րիկ­յան հե­ղի­նա­ կա­ վոր Foreign Policy հան­ դե­ սը, ո­րը զրու­ցել է Ա­տո­մա­յին է­ներ­գիա­յի մի­ջազ­գա­յին գոր­ ծա­կա­լու­թյան (ՄԱԳԱՏԷ) նախ­ կին ղե­կա­վար և ե­գիպ­տա­կան ընդ­դի­մու­թյան ոչ պաշ­տո­նա­ կան ա­ռաջ­նորդ Մու­հա­մադ Ալ Բա­րա­դեի հետ։

bloomberg.com

Ալ Բա­րա­դեն՝ «Մու­սուլ­ման եղ­բայր­նե­րի» մա­սին

Ալ Բա­րա­դեի խոս­քով՝ Սահ­մա­նադ­րու­թյան նոր նա­խագ­ծում «խառն­վել են օ­րենքն ու բա­րո­յա­կա­նու­թյու­նը»։

կա­յու­թյու­նը, նշում է հան­դե­սը։ Ալ Բա­րա­դեին ա­մե ­նից շատ ան­հանգս­տաց­նում է այն, որ նոր Սահ­մա­նադ­րու­թյու­նը ե­գիպ­տա­ կան հա­սա­րա­կու­թյան տար­բեր խա­վե­րի հա­մար «ընդ­հա­նուր լե­ զու» չի ա­ռա­ջար­կում, ին­չը ան­ կա­յու­նու­թյուն է ե­րաշ­խա­վո­րում ա­պա­գա­յում, գրում է Foreign Policy-ն։ Ալ Բա­ րա­ դեն ու նրա դաշ­ նա­ կից­նե­րը կու­նե­նան «Մու­սուլ­ման եղ­բայր­նե­րի» գե­րա­կա­յու­թյու­նը սահ­մա­նա­փա­կե­լու ևս մի հնա­ րա­վո­րու­թյուն՝ խորհր­դա­րա­նա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րը, ո­րոնք պետք է տե­ղի ու­նե­նան եր­կու ամ­իս հետո։ Հար­ ցին՝ կկա­ րո­ ղա­նա արդ­յոք ընդ­դի­մու­թյու­ նը ստա­նալ ձայ­նե­րի մե­ծա­մաս­ նու­թյուն, նա պա­տաս­խա­նել է ԱՄՆ-ի նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­ մա­յի ար­տա­հայ­տու­թյամբ. «Ա­ յո՛, մենք կա­րող ենք, ինչ­պես աս­ վում է»։  n

ու բա­րո­յա­կա­նու­թյու­նը»։ Ըստ ա­ռա­ջին փու­լի քվեար­կու­թյան ոչ պաշ­տո­նա­կան տվյալ­նե­րի՝ ե­գիպ­տա­ցի­նե­րի 56,5%-ը կողմ է քվեար­կել Սահ­մա­նադ­րու­թյա­նը, սա­կայն Ալ Բա­րա­դեն այս թվերն ան­վա­նում է «զանգ­վա­ծա­յին կեղ­ծում ­ն ե­րի» արդ­յունք։ «Մար­դիկ քվեար­կում են՝ ընդ­ դեմ խմբի, ո­ րը, ինչ­ պես ի­ րենք են կար­ծում, մղվում է իշ­խա­նու­ թյան, և դեռ չի լու­ծել ե­գիպ­տա­ ցի­ նե­ րին հու­ զող ոչ մի խնդիր՝ ապ­րուստ, ա­ռող­ջա­պա­հու­թյուն, կրթու­թյուն, բնա­կա­րան»,– ա­սում է Ալ Բա­րա­դեն։ Ընդ­դի­մա­դիր քա­ղա­քա­կան գոր­ ծիչ­ ներն ու Human Rights Watch մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վա­ պաշտ­պան կազ­մա­կեր­պու­թյու­ նը քննա­դա­տում են նոր Սահ­մա­ նադ­րու­թյան նա­խագ­ծում ա­ղոտ ձևա­կեր­պում ­ն երն ու մար­դու, հատ­կա­պես կա­նանց ի­րա­վունք­ նե­րի պաշտ­պա­նու­թյան բա­ցա­

Սահ­մա­նա­փա­կել մինչև վերջ Վ­րաս­տա­նում ա­ռա­ջար­կում են նա­խա­գա­հին ընտ­րել խորհր­դա­րա­նի մի­ջո­ցով

Խմ­բի ղե­կա­վար Յա­գո Ցիկ­ լաու­րիի խոս­քով՝ երբ հա­վաք­ վի 200  հազ. ստո­րագ­րու­թյուն, հան­րաք­վեի կդրվի Վ­րաս­տա­ նում կա­ռա­վար­ման խորհր­դա­ րա­նա­կան ձևի ան­ցե­լու և նա­ խա­գա­հի լիա­զո­րու­թյուն­նե­րը սահ­մա­նա­փա­կե­լու հար­ցը։ Նա­ խա­ձեռ­նու­թյան հե­ղի­նակ­նե­րը հան­րաք­վեի անհ­րա­ժեշ­տու­թյու­ նը պայ­մա­նա­վո­րել են ավ­տո­րի­ տար հա­մա­կար­գից խու­սա­փե­լու հրա­մա­յա­կա­նով։ Վ­րաս­տա­նում 2013թ. նա­ խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­ րից հե­տո, հա­մա­ձայն Սահ­մա­

նադ­րու­թյան փո­փո­խու­թյուն­նե­ րի, սահ­մա­նա­փակ­վում են նա­ խա­գա­հի լիա­զո­րու­թյուն­նե­րը։ Այ­դու­հան­դերձ, նա­խա­ձեռ­նու­ թյունն ա­ռա­ջար­կում է նա­խա­ գա­հին ընտ­րել ոչ թե ուղ­ղա­կի քվեար­կու­թյամբ, այլ խորհր­դա­ րա­նի մի­ջո­ցով։ Վ­րա­ցա­կան օ­րենսդ­րու­թյան հա­մա­ձայն՝ 200  հազ. ստո­րագ­ րու­թյան առ­կա­յու­թյան դեպ­ քում նա­խա­գա­հը պար­տա­վոր է հան­րաք­վե նշա­նա­կել, հա­կա­ ռակ դեպ­քում նա­խա­ձեռ­նող­նե­րը ի­րա­վունք կստա­նան դի­մել Սահ­ մա­նադ­րա­կան դա­տա­րան։  n

kyivpost.com

Վ­րաս­տա­նում նա­խա­ձեռ­նող խումբ է ստեղ­ծել, ո­րը պա­հան­ջում է սահ­մա­նադ­րա­կան հան­րաք­վե անց­կաց­նել և հ­րա­ժար­վել նա­խա­ գա­հա­կան ուղ­ղա­կի ընտ­րու­թյուն­նե­րից։

2013թ. նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­ րից հե­տո Վ­րաս­տա­նում սահ­մա­նա­փակ­

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

վում են նա­խա­գա­հի լիա­զո­րու­թյուն­նե­րը։

Bloomberg-ը ա­ռա­վե­լու­թյուն­ներ է նկա­տել ա­մե­նուր Հնդ­կաս­տանն ու­նի բո­լոր շան­սե­րը՝ փո­խա­րի­նե­լու Չի­նաս­տա­նին գլո­բալ տնտե­սու­թյան գլխա­վոր շար­ժի­չի դե­րում, Bloomberg-ի հա­ մար գրում է ա­ մե­ րիկ­յան Gary Shilling & Co. խորհր­ դատ­ վա­ կան ըն­կե­րու­թյան նա­խա­գահ Գա­րի Շի­լին­գը։ Չի­նաս­տա­նի բուռն ա­ճը մինչև 2008թ. պայ­մա­նա­վոր­ված էր դե­պի Ա­սիա ար­տադ­րա­ կան հզո­րու­թյուն­նե­րի գլո­բալ տե­ղա­շար­ժով ու ա­պա­հով­ված չէր ներ­քին պա­հան­ջար­կով։ Չի­նաս­տա­նի տնտե­սու­թյու­նը շա­րու­նա­կում է էա­պես կախ­ ված մնալ ար­տա­հա­նու­մից. չի­ նա­ցի սպա­ռող­նե­րը ա­պա­հո­վում են երկ­ րի ՀՆԱ-ի միայն 38%ը, ին­չը ծայ­րա­հեղ ցածր ցու­ցա­ նիշ է զար­գա­ցող ու զար­գա­ցած տնտե­սու­թյուն­նե­րի մեծ մա­սի հա­մար։ Չի­նա­ցի­նե­րը քիչ են ծախ­սում և ձգ­տում են հնա­րա­վո­րինս շատ խնա­յել, հա­մա­պա­տաս­խան կոն­ ֆու­ցիո­սա­կան հա­մոզ­մունք­նե­րի՝ ա­պա­հո­վի՛ր ըն­տա­նիքդ, վճա­ րի՛ր ե­րե­խա­նե­րիդ կրթու­թյան ու նրանց ա­ռող­ջու­թյան հա­մար, մտա­ծի՛ր թո­շա­կիդ մա­սին նա­ խօ­րոք։ Պե­տա­կան ընդ­հա­նուր բժշկա­կան ա­պա­հո­վագ­րու­թյու­ նը, ո­րը չի­նա­ցի ա­ռաջ­նորդ­նե­ րը խոս­տա­ցել են մինչև 2020թ., ըստ ա­մե ­նայ­նի կլի­նի խիստ պար­զեց­ված, և չի­նա­կան ա­ռող­ ջա­պա­հու­թյան հա­մա­կար­գը քիչ կփոխ­վի։ Բ­նակ­չու­թյան ծախ­սե­րը խթա­ նե­լու նպա­տա­կով նվա­զա­գույն ամ­սա­կան աշ­խա­տա­վար­ձի մա­ կար­դա­կը բարձ­րաց­նե­լու փոր­ ձե­րը Չի­նաս­տա­նում միայն հան­ գեց­րել են ար­տադ­րա­կան հզո­ րու­թյուն­նե­րի մի մա­սի տե­ղա­ փոխ­ման Վիետ­նամ, Բանգ­լա­դեշ և Պա­կիս­տան, որ­տեղ աշ­խա­ տա­վար­ձե­րը շա­րու­նա­կում են ցածր մնալ։ Արևմտ­յան ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րը ա­վե­լի ակ­տիվ են դի­մա­կա­ յում տեխ­նո­լո­գիա­նե­րը Չի­նաս­ տան տե­ղա­փո­խե­լու պա­հանջ­ նե­րին։ Բա­ցի այդ՝ ժո­ղովր­դագ­ րա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան պատ­ճա­ռով երկ­րում ծե­րա­նում է աշ­խա­տու­ժը. մինչև 2030թ. 15-24 տա­րե­կան­նե­րի շրջա­նում աշ­խա­տող­նե­րի թի­վը կնվա­զի մինչև 150  մլն, 1990թ. ցու­ցա­նի­շը 250 մլն էր։

Հնդ­կաս­տա­նը չի զսպում բնակ­չու­թյան ա­ճը, այդ իսկ պատ­ճա­ռով երկ­րում ե­րի­տա­ սարդ­նե­րի ու ծե­րե­րի հա­րա­բե­ րակ­ցու­թյու­նը հօ­գուտ ե­րի­տա­ սարդ­նե­րի է։ Հնդ­կաս­տա­նի քա­ ղա­քա­կան հա­մա­կար­գը, ո­րն ըստ էու­թյան բրի­տա­նա­կան ժա­ռան­ գու­թյուն է, շատ ա­վե­լի ա­զա­տա­ կան է՝ հա­մե­մատ չի­նա­կա­նի, և ու­նակ ա­վե­լի ա­րագ հար­մար­վե­ լու հսկա ու «խայ­տաբ­ղետ» երկ­ րի կա­ռա­վար­մա­նը։ Չի­նա­ցի­նե­րի հա­մե­մատ մեկ այլ մեծ ա­ռա­վե­լու­թյուն կա­րող է դառ­նալ անգ­լե­րե­նի ի­մա­ցու­ թյու­ նը. մեծ թվով հնդիկ ին­ ժե­ ներ­ներ ու գիտ­նա­կան­ներ խո­ սում են անգ­ լե­ րեն, ին­ չը նպաս­ տում է երկ­րում բարձր տեխ­նո­լո­ գիա­նե­րի հատ­վա­ծի ա­ճին։ Բա­ցի այդ՝ բրի­տա­նա­կան ու ա­մե­րիկ­ յան ըն­կե­րու­թյուն­ներն ար­դեն այ­սօր օ­րի­նա­կան ճա­նա­պար­ հով բժշկա­կան ծա­ռա­յու­թյուն­ ներ են մա­տու­ցում Հնդ­կաս­տա­ նում աութ­սոր­սով, ին­չը երկ­րին տա­րե­կան $69  մլրդ­-ի հա­սույթ է ա­պա­հո­վում, չհաշ­ված «քոլ կենտ­րոն­նե­րը»։ Հնդ­կաս­տա­նում ընդ­լայն­վում է մի­ջին խա­վը։ Հա­մա­ձայն բրի­տա­ նա­կան PricewaterhouseCoopers աու­դի­տո­րա­կան ըն­կե­րու­թյան տվյալ­ նե­ րի՝ մոտ 470  մլն հն­ դիկ 2010թ. $1000-4000-ի տա­րե­ կան ե­կա­մուտ է ստա­ցել։ Այս­պի­ սի սպա­ռող­նե­րի թի­վը ա­ռա­ջի­կա տա­սը տա­րի­նե­րին ա­վե­լա­նա­լու է ևս 100 մլն­-ով։ Կարևոր է նաև մա­մու­լի ա­զա­ տու­թյու­նը։ Ի տար­բե­րու­թյուն Չի­ նաս­տա­նի, որ­տեղ լրատ­վա­մի­ ջոց­նե­րը պե­տու­թյան կող­մից վե­ րահսկ­վող քա­րոզ­չա­մե­քե­նա են, Հնդ­կաս­տա­նում մա­մու­լը ա­զատ է, ան­շե­ղո­րեն ա­ճում է ին­տեր­նե­ տի օգ­տա­գոր­ծու­մը։  n


| № 165 (234), չորեքշաբթի, դեկտեմբերի 19, 2012 թ.

8 | Մշակույթ Ք­րիս Բոհ­ջալ­յա­նի «Ա­վա­զամ­րո­ցի աղ­ջիկ­նե­րը» վեպն այս տա­րի ընդգրկ­վել է New Ար­սի­նե Խանջ­յան.

York Times և USA

«Ես միշտ հրա­

Today թեր­թե­րի

ժար­վում էի Թուր­

բեսթ­սելեր­նե­րի

քիա գնալ, ե­թե

ցու­ցա­կում:

ինձ հնա­րա­վո­ րութ­յուն չէին տա­ լու ա­սել այն, ինչ ես մտա­ծում եմ»:

Է­րիկ Նա­զար­յան. «1895թ., երբ Փա­ րի­զում ստեղծ­վեց ա­ռա­ջին տե­սախ­ ցի­կը, այդ նույն ժա­մա­նակ Զեյ­ թու­նում ու Սա­սու­ նում թուր­քերն ար­դեն սկսել էին ցե­ղաս­պա­նու­թյու­ նը»:

Ա­տոմ Է­գո­յան. «Պետք է շա­րու­ նա­կել Թուր­քիա­ յից պա­տաս­խան պա­հան­ջել շա­ րու­նա­կա­կան ժխտո­ղա­կա­նու­ թյան հա­մար»:

Դահ­լի­ճը:

Ար­դա­րու­թյան ո­րո­նում ­ն եր՝ ար­վես­տի մի­ջո­ցով Հա­յազ­գի նշա­նա­վոր ար­վես­տա­գետ­նե­րը՝ Ցե­ղաս­պա­նու­թյան ի­րենց հու­շե­րի մա­սին

Դեկ­տեմ­բե­րի 9-ին Ն­յու Յոր­քի Բժշ­կա­կան ա­կա­դե­միա­յում տե­ղի ու­նե­ցավ «Կո­տո­րած­նե­րը և դ­րա ար­տա­հայ­տու­մը. ար­դա­րու­թյան ո­րո­նում­ն եր՝ ար­վես­տի մի­ջո­ցով» (Atrocities & Expression: Pursuing Justice Through Art) խո­րագ­րով մի ե­րե­կույթ, ո­րին մաս­նակ­ցում էին դե­րա­սա­նու­հի Ար­սի­նե Խանջ­ յա­նը, գրող Ք­րիս Բոհ­ջալ­յա­նը, ռե­ժի­սոր­ներ Ա­տոմ Է­գո­յա­նը և Է­րիկ Նա­զար­յա­նը: Մի­ջո­ցառ­ման ըն­ թաց­քում նրանք ներ­կա­յաց­րին Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան ճա­նաչ­ման ա­պա­գա­յի վե­րա­բեր­յալ ի­րենց մտա­հո­գու­թյուն­նե­րը: Մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյան հետ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան մա­ սին ար­վես­տի մի­ջո­ցով խո­սե­ լու կարևո­րու­թյան մա­սին ա­ռա­ ջի­նը խո­սեց ռե­ժի­սոր, 2008թ. «Ոս­կե ծի­րան» կի­նո­փառա­տո­ նի «Հայ­կա­կան հա­մայ­նա­պատ­ կեր» ծրագ­ րի գլխա­ վոր մրցա­ նա­կիր Է­րիկ Նա­զար­յա­նը: «Խո­ սել ցե­ղաս­պա­նու­թյան մա­սին մշա­կու­թա­յին լեզ­վով կարևոր է ոչ այն­քան հայ հան­դի­սա­տե­ սի հա­մար, որ­քան այլ ազ­գե­րին ի­րա­կա­նու­թյու­նը ներ­կա­յաց­նե­լու հա­մար: Մենք ու­րիշ­նե­րին պետք է ան­ կեղծ պատ­ մե նք մեր ազ­ գի պատ­մու­թյու­նը: Պատ­մու­թյու­ նը կոր­ չում է, ե­ թե այն չգրան­ ցես: Իսկ ա­ռա­վել տպա­վո­րիչ է վի­զուալ պատմ­ված­քը»,– դե­պի խո­սա­փո­ղը մի փոքր ա­ռա­ջա­նա­ լով, է­մո­ցիո­նալ ժես­տե­րով հա­ մե­մե­լով իր խոս­քը՝ ա­սում էր ռե­ ժի­սո­րը: «Պատ­կե­րաց­րե՛ք, ե­թե այն ժա­մա­նակ լի­ներ Ֆեյս­բու­ քը կամ Թ­վի­թե­րը… Սա­կայն ճա­ կա­տա­գիրն այն­պես դա­սա­վոր­ վեց, որ 1895 թ., երբ Փա­ րի­ զում ստեղծ­վեց ա­ռա­ջին տե­սախ­ցի­կը, այդ նույն ժա­մա­նակ Զեյ­թու­նում ու Սա­սու­նում թուր­քերն ար­դեն սկսել էին ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը»: Որ­պես վի­զո­ւալ մի­ջոց­նե­րով պատ­մու­թյու­նը գրան­ցե­լու օ­րի­ նակ Նա­զար­յա­նը մի հատ­ված ցու­ցադ­րեց ռե­ժի­սոր Օս­կար Ափ­

ֆե­ լի՝ Metro Goldwyn Mayer կի­ նոըն­կե­րու­թյան 1918թ. նկա­րա­ հա­նած «Հո­գի­նե­րի ա­ճուրդ» ֆիլ­ մից: Ֆիլմ, ո­րը նկա­րա­հան­վել է Ցե­ղաս­պա­նու­թյան ա­կա­նա­տես տաս­չոր­սամ­յա Ար­շա­լույս (Ավ­ րո­րա) Մար­դի­կան­յա­նի «Հո­շոտ­ ված Հա­յաս­տան» հու­շե­րի հի­ման վրա: Հե­ տաքր­ քիր է, որ ին­ քը՝ Ար­շա­լույ­սը, ֆիլ­մում մարմ ­ն ա­վո­ րում է սե­փա­կան կեր­պա­րը: Տասն­յա­կից ա­վե­լի գրքե­րի հե­ ղի­նակ, գրող և ս­յու­նա­կա­գիր Ք­րիս Բոհ­ջալ­յա­նի «Ա­վա­զամ­րո­ ցի աղ­ջիկ­նե­րը» վեպն այս տա­րի ընդգրկ­ վել է New York Times և USA Today թեր­թե­րի բեսթ­սել­եր­ նե­րի ցու­ցա­կում: Թեև Բոհ­ջալ­յա­ նը հա­յե­րեն չի խո­սում, սա­կայն իր մեջ կրում է նախ­նի­նե­րի հի­ շո­ղու­թյունն ու կո­րուս­յալ հայ­րե­ նի­քի ցա­վը: «Իմ մայ­րը շվե­դու­ հի էր, սա­ կայն հորս հայ­ կա­ կան ըն­տա­նի­քում նա եր­բեք այ­լազ­գի չէր ըն­կալ­վում: Լի­նե­լով ծայ­րա­ հեղ սնո­ տիա­ պաշտ՝ մայրս տա­ նից դուրս չէր գա­լիս ա­ռանց բա­ նա­լի­նե­րի կա­պո­ցի, ո­րից կախ­ ված էր պատ­մա­կան Հա­յաս­տա­ նի ձևով մի նշան: Իսկ կի­ րա­ կի օ­ րե­ րը, երբ հայրս ա­ վագ եղ­ բայր­նե­րիս ու­ղեկ­ցում էր բեյս­ բո­լի, մայրս ինձ տա­նում էր հո­ րա­կան պա­պիս տուն, որ­տեղ պար­տա­դիր էին բա­րե­կամ ­ն ե­րի հա­վաք­նե­րը, սուրճն ու ա­նու­շե­

ղե­նը»,– դահ­լի­ճին պատ­մում էր Բոհ­ջալ­յա­նը: «Ա­վա­զամ­րո­ցի աղ­ջիկ­նե­ րը» վե­պը Ե­լի­զա­բեթ Էն­դի­քո­տի և Ար­մե ն Պետ­րոս­յա­նի, ինչ­պես նաև նրանց թոռ­ նու­ հու պատ­ մու­թյունն է այն մա­սին, թե ինչ­ պես է վեր­ջինս փոր­ձում բա­ցա­ հայ­տել այն ա­մե ­նը, ին­չի մա­սին լռում էին տա­ տիկն ու պա­ պի­ կը: Ք­րիս Բոհ­ջալ­յա­նի Ֆեյս­բու­ քի է­ջը լի է նրա երկր­պա­գու­նե­րի լու­սան­կար­նե­րով, ո­րոնք կար­ դում են գիր­քը Ն­յու Յոր­քում, Տո­ րոն­տո­յում, Սա­րաևո­յում, պատ­ մա­կան Հա­յաս­տա­նում, Հա­յաս­ տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նում, Ռու­սաս­տա­նում և այ­լուր: Այ­սօր նրանք Է­րիկ Նա­զար­յա­նի հետ պատ­րաստ­վում են էկ­րա­նա­վո­ րել ֆիլ­մը: «Այս գիր­ քը գրվեց մի շարք պատ­ճառ­նե­րով: Ա­ռա­ջի­նը՝ ծայ­ րա­հեղ կարևոր է կրկին ու կրկին խո­սել կա­տար­վա­ծի մա­սին, քա­ նի որ հա­մար­յա ոչ ոք Հ­յու­սի­սա­ յին Ա­մե­րի­կա­յում չգի­տի մե­կու­ կես մի­լիոն զո­հե­րի մա­սին: Խո­ սում են Հո­լո­քոս­տի, Դար­ֆու­րի, Հա­րավս­լա­վիա­յի, բայց ոչ Հա­ յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան մա­սին: Ես ցան­կա­նում էի, որ «Ա­վա­զամ­ րո­ցի աղ­ջիկ­նե­րը» կար­դան Տե­ խա­սում, Կան­զա­սում ու ի­մա­նան ի­րա­կան պատ­մու­թյու­նը: Այդ ա­ռու­մով հիա­նում եմ այն­պի­

սի գոր­ծե­րով, ո­րոնք ա­նուղ­ղա­կի կեր­պով, սա­կայն վառ նկա­րագ­ րում են պատ­մա­կան դրվագ­նե­ րը, ա­սենք, «Անգ­լիա­կան հի­վան­ դը» և «Հա­տու­ցում» գրքե­րը»,– ա­սաց նա: Ք­սա­նից ա­վե­լի կար­ճա­մետ­ րաժ, վա­վե­րագ­րա­կան և լիա­ մետ­րաժ ֆիլ­մե­րի, այդ թվում՝ «Ա­րա­րատ» ֆիլ­մի հե­ղի­նակ Ա­տոմ Է­գո­յանն էլ ա­սաց, թե կա­ րիք չկա որևէ մե­կին ա­պա­ցու­ցել Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան ի­րա­ կա­նու­թյան մա­սին: «Ան­բե­կա­նե­ լի փաստ է, ո­րը հայտ­նի է բո­լո­ րին: Այլ հարց է, թե ին­չու է այն շա­րու­նա­կա­բար ժխտվում: Բ­նա­ կա­ նա­ բար, մենք գի­ տենք՝ ինչ է կա­ տար­ վել, ու կա­ րիք չկա բա­ ցատ­րե­լու, քա­նի որ շա­տե­րը գի­ տեն, սա­ կայն պետք է շա­ րու­ նա­կել Թուր­քիա­յից պա­տաս­ խան պա­հան­ջել շա­րու­նա­կա­կան ժխտո­ղա­կա­նու­թյան հա­մար»,– ա­սաց Է­գո­յա­նը: Դե­րա­սա­նու­հի Ար­սի­նե Խանջ­ յա­նը զգա­յա­կան ե­լույ­թի ըն­թաց­ քում պատ­մեց, որ Թուր­քիա­յում ի­ րեն ըն­ կա­ լում էր ոչ թե զբո­ սաշր­ ջիկ, այլ մարդ, ո­ րը ե­ կել է իր սե­փա­կան տա­րածք: Ար­սի­նեն ներ­կա­յաց­րեց մոր ի­րերն Արևմտ­ յան Հա­յաս­տան տա­նե­լու և Ա­րա­ րատ լե­ռան բար­ձուն­քում թա­ղե­ լու պատ­մու­թյու­նը: «Ի­րա­կա­նում գո­յու­թյուն ու­նեն ցե­ղաս­պա­նու­ թյան մա­ սին բա­ զում գրքեր ու հու­շեր, բայց ա­մե ­նը չէ, որ մշա­ կու­ թա­ յին ար­ ժեք է, պետք է ու­ շա­դիր լի­նել ար­ժա­նին էկ­րա­ նա­վո­րե­լու հա­մար: Ի­րա­կա­նում, կի­նոար­տադ­րու­թյան թվա­յին տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի զար­գաց­ման

այ­սօր­վա պայ­ման­նե­րում լավ ֆիլմ նկա­րե­լու հա­մար մի­լիար­ դա­վոր գու­մար­ներ պետք չեն»: «Ես միշտ հրա­ ժար­ վում էի Թուր­քիա գնալ, ե­թե ինձ հնա­րա­ վո­րու­թյուն չէին տա­լու ա­սել այն, ինչ ես մտա­ ծում եմ: Այս տա­ րի իմ բա­րե­կամ Սալ­բի Ղա­զար­յանն ինձ հա­մո­զեց կար­դալ թուրք հե­ ղի­ նա­ կի մի բա­ րակ գիրք՝ խոս­ տա­նա­լով, որ ար­ցունք­ներն ան­ խու­սա­փե­լի են: Այն կոչ­վում է «Մեծ մայրս», հե­ղի­նա­կը փաս­ տա­բան Ֆեթ­հիե Չե­թինն է, ո­րի տա­ տը մի օր իր թո­ ռա­ նը՝ Ֆեթ­ հիեին, խոս­տո­վա­նում է, որ հայ է: Ես ի­ րոք լա­ ցում էի, բայց ոչ թե դա­ժան տե­սա­րան­նե­րի նկա­ րագ­րու­թյու­նից, այլ այն փաս­ տից, թե ինչ­ պես այդ կի­ նը սե­ փա­կան կյան­քը փրկե­լու հա­մար տա­րի­ներ ապ­րել է մու­սուլ­ման կնոջ քո­ղի տակ, ա­մուս­նա­ցել մու­սուլ­մա­նի հետ և դաս­տիա­րա­ կել մու­սուլ­ման սե­րունդ: Այդ­պես ես ներգ­րավ­վե­ցի «Սարն ի վեր» ծրագ­րին, ո­րի շրջա­նա­կում ես և Ֆեթ­հիեն հան­դի­պում ­ն եր ու­նե­ ցանք Եվ­րո­պա­յում, Թուր­քիա­յում և Հա­յաս­տա­նում: Այդ ըն­թաց­քում Թուր­քիա­յում շա­տե­րին հան­ դի­պե­ցի, ո­րոնք ա­սում էինք, որ ի­րենց տա­տը, բա­րե­կա­մը նույն­ պես հայ են ե­ղել»: Ե­րե­կո­յին ներ­կա հայ հա­մայն­ քի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը դահ­լի­ ճից դուրս էին գա­ լիս՝ հա­ մոզ­ ված, որ ժա­մա­նա­կը գնում է, իսկ ար­դա­րու­թյու­նը վե­րա­կանգ­նե­լու ճա­նա­պար­հին ա­նե­լիք­նե­րը դեռ ան­չափ շատ են:  n Ա­նա­հիտ Մի­նաս­յան, Ն­յու Յորք


Orakarg Business Daily