Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

Լ­ռեք, որ մենք էլ լռենք խմբագրական

էջ 2 ›››

Գան­ձա­սա­րը և ժա­մա­նա­կի մոր­ֆո­լո­գիան

Սուրեն Մանուկյան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Լ­րագ­րու­թյու­նը կա­պի­կու­թյան մի՛ վե­րա­ծեք

օ ր ա թ ե ր թ

Վիշ­տը քա­ղա­քի դեմ­քին՝ քա­ռորդ դար անց

Ա­րա Թադևոս­յան, Mediamax.am, տեսակետ էջ 3 ›››

Վ­րաս­տա­նի նոր կա­ռա­վա­րու­թյան նկատ­մամբ հայ հա­մայն­քի ըն­կա­ լու­մը դրա­կան է Հարցազրույց Լևոն Ի­սա­խան­յա­նի հետ էջ 4 ›››

Չա­րա­շա­հում­ ներ ա­ռանց բա­ցա­ռու­թյան

էջ 5 ›››

Բան­կե­րը չեն կա­ րո­ղա­նա վար­կա­ վո­րել աշ­խար­հը

Ն­րանք կա­պի­տա­լի €474  մլրդ-ի պա­կա­սուրդ ու­նեն էջ 6 ›››

Forbes-ը հաշ­վել է փողն ու իշ­խա­նու­թյու­նը

Օ­բա­ման շա­րու­նա­կում է մնալ աշ­խար­հի ա­մե­ նաազ­դե­ցիկ մար­դը էջ 7 ›››

Ֆոտոլուր

1988թ. դեկ­տեմ­բե­րի 7-ի ա­ղե­տա­լի երկ­րա­շար­ժից ան­ցել է 24 տա­րի կամ գրե­ թե քա­ ռորդ դար: Հա­ յաս­ տա­նի պատ­մու­թյան ող­ բեր­գա­կան այս է­ջի մա­սին այ­ սօր մենք խո­ սում են ոչ թե անց­յալ ժա­մա­նա­կով, այլ ներ­ կա: Ա­ ղե­ տը թե՛ հո­ գե­բա­նա­կան և թե՛ նյու­թա­ կան հար­թու­թյուն­նե­րում հաղ­թա­հար­ված չէ: Ա­մե­ նա­շատ մարդ­կա­յին և ն­յու­ թա­կան վնաս­նե­րը կրած Գ­յում­րիում, որ հան­րա­պե­

տու­թյան երկ­րորդ քա­ղաքն է, յու­րա­քանչ­յուր քայ­լա­ փո­խի կա­րե­լի է հան­դի­ պել 88-ի հետ­քե­րի: Երկ­րա­ շարժն իր բո­լոր հետևանք­ նե­րով դաջ­ված է ոչ միայն քա­ղա­քի, այլև բնա­կիչ­նե­րի դեմ­քե­րին և քա­ռորդ դար անց ի­րեն հի­շեց­նել է տա­ լիս ժա­մա­նա­կա­վոր տնակ­ նե­րի տես­քով: 24 տա­ րի է` բո­ լոր իշ­ խա­նու­թյուն­նե­րը խո­սում են ա­ղե­տի գո­տու վե­րա­ կանգն­ման և ընդ­հան­րա­

պես «ա­ղե­տի գո­տի» հաս­ կա­ցու­թյան վե­րաց­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թյան մա­սին: Գործ­նա­կա­նում, սա­կայն, հետևանք­նե­րի հաղ­թա­հար­ ման շրջա­նա­կում հատ­վա­ ծա­կան բնակա­րա­նա­շի­նու­ թյու­նն օգ­տա­գործ­վում է զուտ քա­ղա­քա­կան դի­վի­ դենդ­ներ ստա­նա­լու հա­մար: Մենք այ­ սօր պետք է ոչ թե խո­սեինք ա­ղե­տի գո­ տու վե­րա­կանգն­ման անհ­ րա­ժեշ­տու­թյան մա­սին, այլ, որ­քան էլ տա­րօ­րի­նակ հնչի,

Կիզակետում

«Ա­մե­րիան» չա­փել է զբո­սաշր­ջու­թյու­նը «Ա­մե­րիա» խորհր­դատ­վա­կան ըն­կե­րու­թյու­նը պար­ զել է, որ վեր­ջին հինգ տա­րի­նե­րին Հա­յաս­տա­նում գրանց­վել է հյու­րա­նոց­նե­րի ընդ­հա­նուր թվի կրկնա­ կի աճ, թեև հյու­րա­նո­ցա­յին հա­մար­նե­րում առ­կա մահ­ճա­կալ­ներն ա­վե­լա­ցել են ըն­դա­մե ­նը 1,4 ան­գամ։ Ազ­գա­յին վի­ճա­կագ­րա­կան ծա­ռա­յու­թյան տվյալ­նե­ րով՝ ան­ցած տա­րի Հա­յաս­տա­նում հյու­րա­նոց­նե­րի թիվն ա­վե­լա­ցել է ըն­դա­մե ­նը մե­կով՝ հաս­նե­լով 143ի։ Ու­շագ­րավ է, որ Հա­յաս­տա­նին բա­ժին է ընկ­նում Հա­րա­վա­յին Կով­կաս զբո­սաշր­ջա­յին այ­ցե­լու­թյուն­ նե­րի ըն­դա­մե ­նը 14,5%-ը։ «Ա­մե­րիան» ի­րա­կա­նաց­ րել է Հա­յաս­տա­նի զբո­ սաշր­ջու­թյան և հ­յու­րա­ նո­ցա­յին գոր­ծու­նեու­թյան ո­լոր­տի վե­րա­բեր­յալ հա­ մա­պար­փակ հե­տա­զո­

տու­թյուն, ո­րի նպա­տա­ կը ո­լոր­տի ըն­թա­ցիկ վի­ ճա­կի և զար­գաց­ման դի­ նա­մի­կա­յի գնա­հա­տումն է։ Ըստ ըն­կե­րու­թյան հա­ղոր­ դագ­րու­թյան՝ հե­տա­զո­

տու­թյու­նը ներ­կա­յաց­նում է Հա­յաս­տա­նի մակ­րոտն­ տե­սա­կան ի­րա­վի­ճա­կի վեր­լու­ծու­թյու­նը, հյու­րա­ նո­ցա­յին ո­լոր­տի շրջա­ նա­ռու­թյան ծա­վալ­նե­ րը, մաս­նա­բա­ժի­նը ՀՆԱում, Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի տա­րա­ծաշր­ջա­նի տար­բեր կար­գի հյու­րա­նոց­նե­րում սեն­յակ­նե­րի մի­ջին տա­րե­ կան սա­կագ­նե­րի և զ­բաղ­ վա­ծու­թյան հա­մե­մա­տա­ կան վեր­լու­ծու­թյուն։ Ու­ս ում ­ն ա­ս ի­ր ու­թ յուն­ն ե­ րի արդ­յուն­քում պարզ­վել է, որ վեր­ջին հինգ տա­րի­ նե­րի ըն­թաց­քում Հա­յաս­

տա­նում գրանց­վել է հյու­ րա­նոց­նե­րի ընդ­հա­նուր թվի կրկնա­կի աճ, սա­կայն հյու­րա­նո­ցա­յին հա­մար­նե­ րում առ­կա մահ­ճա­կալ­նե­ րի թիվն ա­ վե­ լա­ ցել է ըն­ դա­մե ­նը 1,4 ան­գամ։ Երկ­ րում ա­ճել է փոքր հյու­րա­ նոց­նե­րի թի­վը, այ­սինքն՝ բաց­վել են կա­ցա­րան­ներ՝ քիչ թվով սեն­յակ­նե­րով։ Հե­տա­զո­տու­թյան արդ­ յունք­ նե­ րը ցույց են տա­ լիս, որ 2011թ. շուրջ 5,2 մլն մարդ այ­ցե­լել է Հա­րա­վա­ յին Կով­կա­սի տա­րա­ծաշր­

էջ 5 ›››

հպար­տա­նա­յինք, որ կա­րո­ ղա­ցել ենք հաղ­թա­հա­րել դա­րի ա­մե ­նա­մեծ ա­ղետ­նե­ րից մե­կը, հպար­տա­նա­յինք, որ հան­րա­պե­տու­թյան երկ­ րորդ քա­ղա­քի բնակ­չու­թյու­ նը ոչ միայն չի պա­ կա­ սել, այլև ա­վե­լա­ցել ու բար­գա­ վա­ճել է: Բայց քա­ռորդ դար անց ա­ղե­տի գո­տի հաս­կա­ ցու­թյու­նը ոչ միայն ֆի­զի­ կա­պես չի վե­րա­ցել, այլև այդ գո­տին մե­ծաց­րել է իր աշ­խար­հագ­րա­կան և հո­գե­ բա­նա­կան շա­ռա­վի­ղը…  n

9 771829 331002

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

I SSN 1829- 331X

12227 >

| № 159 (228), ուրբաթ, դեկտեմբերի 7, 2012 թ., www.civilnet.am

Մաք­սա­յի­նին հեշ­տաց­րել են ար­ժե­քը Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը սեպ­ տեմ­բե­րին ո­րո­շել էր պար­ զեց­նել մաք­սա­յին ար­ժե­քի ո­րոշ­ման գոր­ծըն­թա­ցը և, ըստ էու­թյան, վե­րաց­նել կա­մա­յա­կա­նու­թյան տար­ րե­րը։ Ազ­գա­յին ժո­ղո­վը, սա­կայն, այս ըն­թաց­քում չի շտա­ պել և միայն դեկ­ տեմ­ բե­ րի 4-ին և 5-ին է, հա­մ ա­պ ա­տ աս­խ ա­ն ա­բ ար ա­ռա­ջին և երկ­րորդ ըն­ թերց­մամբ, ըն­դու­նել «Հա­ յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­ թյան մաք­սա­յին օ­րենսգր­ քում փո­փո­խու­թյուն­ներ և լ­րա­ցում ­ն եր կա­տա­ րե­լու մա­սին» օ­րի­նա­գի­ ծը։ Ու­ շագ­ րավ է, որ գոր­ ծադ­րի օ­րենսդ­րա­կան նա­ խա­ձեռ­նու­թյա­նը դեմ են քվեար­կել ՀԱԿ խմբակ­ցու­ թյան պատ­գա­մա­վոր­նե­ րը, «Ժա­ռան­գու­թյու­նում», ՀՅԴ-ում և ԲՀԿ-ում ո­րո­շել են ձեռն­պահ մնալ։ Ոչ իշ­խա­նա­կան խմբակ­ ցու­թյուն­նե­րի վար­քա­գի­ծը տա­րօ­րի­նակ է, ե­թե հաշ­ վի առ­նենք, որ կա­ռա­վա­ րու­թյան ա­ռա­ջար­կու­թյուն­ նե­րը զգա­լիո­րեն հեշ­տաց­ նե­լու են մաք­սա­յին ար­ժե­ քի ո­րոշ­ման ու մաք­սա­յին ձևա­կեր­պում ­ն ե­րի գոր­ ծըն­թաց­նե­րը, կրճա­տե­ լու են պա­հանջ­վող ժա­մա­ նակն ու ծախ­ սե­ րը, սահ­ մա­նա­փա­կե­լու են պե­տա­ կան հո­վա­նա­վոր­չու­թյան տար­րե­րը։ Այս փո­փո­խու­ թյուն­ներն ա­ռա­ջին հեր­ թին չեն բխում գոր­ ծա­ րար պատ­գա­մա­վոր­նե­րի շա­ հե­րից, քա­նի որ ներ­կա­յիս օ­րենսդ­րու­թյան պայ­ման­ նե­րում, մաք­սա­վոր­նե­րի հետ սերտ հա­մա­գոր­ծակ­

էջ 4 ›››


| № 159 (228), ուրբաթ, դեկտեմբերի 7, 2012 թ.

2 | Տեսանկյուն

Գան­ձա­սա­րը և ժա­մա­նա­կի մոր­ֆո­լո­գիան

Խմբագրական

Լ­ռեք, որ մենք էլ լռենք Կոա­լի­ցիոն նախ­կին գոր­ծըն­կեր­ներ ՀՀԿ-ի և ԲՀԿ-ի միջև նոր սկան­դալ է հա­սու­նա­նում: Չո­րեք­շաբ­թի ԲՀԿ-ն հա­ղոր­դագ­րու­թյուն էր տա­րա­ծել, ըստ ո­րի՝ Գա­ գիկ Ծա­ռուկ­յա­նը հայ­տա­րա­րել է «որ անհ­նար է երկ­ րում պայ­քա­րել կո­ռուպ­ցիա­յի դեմ, ե­թե հիմ ­ն ա­կան կո­ ռում­պաց­ված ան­ձինք ենք ղե­կա­վա­րում այդ պայ­քա­ րը»: Այ­սինքն՝ Ծա­ռուկ­յա­նը ան­մի­ջա­կա­նո­րեն մե­ղադ­րել է ՀՀ նա­խա­գա­հին և վար­չա­պե­տին կո­ռում­պաց­ված լի­ նե­լու և կո­ռուպ­ցիոն երևույթ­նե­րը կոծ­կե­լու մեջ: Բ­նա­կա­նա­բար, իշ­խող Հան­րա­պե­տա­կան կու­սակ­ ցու­թյան պա­տաս­խա­նը չու­շա­ցավ: ՀՀԿ խոս­նակ, ԱԺ փոխ­նա­խա­գահ Է­դո­ւարդ Շար­մա­զա­նո­վը ԲՀԿ-ի բրյու­սել­յան հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նը ո­րա­կեց «ա­մո­թա­լի և թա­տե­րա­կան ներ­կա­յա­ցում»: Սա­կայն ու­շագ­րավն այն է, որ Շար­մա­զա­նո­վը ոչ թե հեր­քում է իշ­խա­նու­ թյան վեր­նա­խա­վի կո­ռում­պաց­ված լի­նե­լու հան­գա­ ման­քը, այլ ԲՀԿ ա­ռաջ­նոր­դին խոր­հուրդ է տա­լիս լռել այդ մա­սին, քա­նի որ ըստ ՀՀԿ խոս­նա­կի՝ «ա­մե ն ինչ չէ, որ կա­րե­լի է ա­սել, և ա­մե ն ինչ չէ, որ ար­դա­ րաց­ված է»: Շար­մա­զա­նո­վը մեջ­բե­րում է Չեր­չի­լին. «Ես անխ­նա քննա­դա­տում եմ իմ երկ­րի իշ­խա­նու­ թյուն­նե­րին երկ­րի ներ­սում, բայց եր­բեք ինձ շռայ­լու­ թյուն թույլ չեմ տա քննա­դա­տել իմ երկ­րի կա­ռա­վա­ րու­թյա­նը երկ­րի սահ­ման­նե­րից դուրս»: Փաս­տո­րեն, հան­րա­պե­տա­կան­նե­րի տրա­մա­բա­նու­ թյան հա­մա­ձայն, ան­կախ իշ­խա­նու­թյան ո­րա­կից և բո­վան­դա­կու­թյու­նից, ան­բա­րո­յա­կան է և գ­րե­թե պե­ տա­կան դա­վա­ճա­նու­թյուն է հայ­րե­նի իշ­խա­նու­թյուն­ նե­րին օ­տար­նե­րի մոտ քննա­դա­տե­լը: Հիմ ­ն ա­վոր­ ված փաս­տարկ­նե­րով և կոնկ­րետ օ­րի­նակ­նե­րով ԲՀԿ հայ­տա­րա­րու­թյան մեջ տեղ գտած գնա­հա­տա­կա­ նը հեր­քե­լու փո­խա­րեն Շար­մա­զա­նովն ըստ էու­թյան սպառ­նում է քննա­դա­տել ԲՀԿ-ին և ա­սել այն­պի­ սի բա­ներ, ո­րոնց մա­սին մինչ այդ չէր խո­սել: Զար­ մա­նա­լի է այդ տրա­մա­բա­նու­թյու­նը. ստաց­վում է, որ նրանք ի­րենց մրցա­կից­նե­րին հոր­դո­րում են չքննա­ դա­տել իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին՝ դրա փո­խա­րեն խոս­ տա­նա­լով, որ իշ­խա­նու­թյունն էլ իր հեր­թին ի­րեն «կո­ռեկտ» կպա­հի… Տ­պա­վո­րու­թյուն է, որ ՀՀԿ-ն քա­ղա­քա­կան բա­ նա­վե­ճի և քն­նա­դա­տու­թյան հաս­կա­ցու­թյուն­նե­ րի ա­ռու­մով աղ­ճատ­ված պատ­կե­րա­ցում ­ն եր ու­ նի: Ե­թե նա ա­սե­լիք ու քննա­դա­տե­լիք ու­նի ԲՀԿ-ի հաս­ցեին, ա­պա հա­սա­րա­կու­թյու­նը ան­հա­պաղ պետք է տե­ղե­կա­նա այդ մա­սին: Ա­ռողջ քա­ղա­քա­ կան բա­նա­վեճն ու քննա­դա­տու­թյու­նը հենց այն բա­նի հա­մար են, որ հատ­կա­պես ընտ­րու­թյուն­նե­ րից ա­ռաջ հա­սա­րա­կու­թյու­նը բազ­մա­կող­մա­նի տե­ ղե­կաց­ված լի­նի և ք­վեար­կու­թյան պա­հին ճիշտ ո­րո­շում կա­յաց­նի: Ե­թե, ի­հար­կե, քա­ղա­քա­ցի­նե­րը ա­ռա­ջի­կա նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­ րի ժա­մա­նակ ա­զատ ընտ­րե­լու հնա­րա­վո­ րու­թյուն ու­նե­նան: n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Սու­րեն Մա­նուկ­յան

Մ

ի քա­ նի օր ա­ ռաջ, լու­ րեր տա­րած­վե­ցին, որ վերսկս­ վել է Գան­ձա­սա­րի ե­կե­ղե­ ցու պարս­պա­պա­տե­րի ե­րես­պա­տու­ մը, հե­տո դրանք հաս­տատ­վե­ցին լու­ սան­կար­նե­րով: Փաս­տո­րեն, մեկ տա­ րի ա­ռաջ հան­րա­յին ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում հայտն­ված այս խայ­տա­ ռակ պատ­մու­թյու­նը ժա­մա­նա­կա­վոր դա­դա­րից հե­տո նո­րից շա­րու­նակ­ վում է: Առն­վազն 13-րդ դա­րով թվագր­վող Գան­ձա­սա­րի քա­րե պա­րիս­պը, ո­րը մաս­նա­կի նո­րոգ­վել է 17-րդ, 19-րդ և 20-րդ դա­րե­րում՝ պահ­պա­նե­լով իր նախ­կին՝ պատ­մա­կան տես­քը, ե­րես­ պատ­վում է Ար­ցա­խի միջ­նա­դար­ յան ճար­տա­րա­պե­տու­թյան հա­մար

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից:

Հայկ Խա­նում­յան

Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 2-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 06.12.2012թ. Տպաքանակը՝ 2000

դիր­քո­րո­շու­մը: Արդ­յոք, բա­րե­գոր­ծու­ թյունն ի­րա­վունք ու­նի՞ պայ­ման­ներ թե­լադ­րել, մա­նա­վանդ երբ խոս­քը Գան­ձա­սա­րի նման բա­ցար­ձակ ազ­ գա­յին ար­ժեք մա­սին է: Կա ևս մեկ հարց, որն ար­դեն մշա­ կու­թա­բա­նա­կան դաշ­տում է: Այս պա­րա­գա­յում Լևոն Հայ­րա­պետ­յա­նը «ճիշտ» է: Նա մշա­կու­թա­յին ար­ժեք­ նե­րը «հա­մա­հունչ» է դարձ­նում մեր ժա­մա­նակ­նե­րին: 20-րդ դա­րի սկզբին գեր­մա­նա­ ցի հայտ­նի հնա­գետ և ազ­գագ­րա­ գետ Լեո Ֆ­րո­բե­նիու­սը ա­ռաջ քա­շեց «մշա­կույ­թի մոր­ֆո­լո­գիա» հաս­կա­ ցու­թյու­նը: Ըստ այդ տե­սու­թյան, ո­րը մե­ծա­պես ազ­դել է նաև Շ­պենգ­լե­րի հա­յացք­նե­րի վրա, մշա­կույ­թը հո­գի ու­նե­ցող սո­ցիա­լա­կան օր­գա­նիզմ է: Եր­կար տա­րի­ներ ու­սում ­ն ա­սի­րե­լով աֆ­րիկ­յան ան­հե­տա­ցած քա­ղա­քակր­ թու­թյուն­նե­րի մշա­կույ­թը՝ Ֆ­րո­բե­ նիու­սը պնդում էր, որ ան­ցած դա­րե­ րի մշա­կույթ­նե­րը կա­րե­լի է ըն­կա­լել՝ ու­սում ­ն ա­սի­րե­լով նրանց նյու­թա­կան հու­շար­ձան­նե­րը: Հենց այս մշա­կույ­թի մոր­ֆո­լո­գիա­ յի տե­սա­կե­տից Լևոն Հայ­րա­պետ­ յա­նի նա­խա­ձեռ­նած ե­րես­պա­տումն ստեղ­ծում է 21-րդ դա­րի սկզ­բի սաու­ նա­նե­րի, խո­րո­վա­ծա­նոց­նե­րի և «եվ­ րոա­ռանձ­նատ­նե­րի» Հա­յաս­տա­ նին հա­մա­պա­տաս­խա­նող մշա­կույթ: Այն ա­վե­լի հա­մա­հունչ է ի­րա­կա­նու­ թյա­նը, և ա­պա­գա­յի գիտ­նա­կան­նե­ րը ա­վե­լի ճիշտ կըն­կա­լեն մեր օ­րե­ րի Հա­յաս­տա­նի մշա­կույ­թը դրա, քան փա­ռա­հեղ միջ­նա­դար­յան շար­ված­ քով կո­թող­նե­րի մի­ջո­ցով:  n

Ավ­տո­րի­տար նա­խա­ձեռ­նո­ղա­կա­նու­թյուն

օ ր ա թ ե ր թ

«Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ.

ոչ բնո­րոշ, սրբա­տաշ քա­րե սա­լիկ­ նե­րով: Պարս­պի նոր տեսքն ամ­բող­ ջո­վին խա­թա­րում է վա­նա­կան հա­ մա­լի­րի ար­տա­քին տես­քը և պատ­ մա­կան ար­ժե­քը: Ընդ ո­րում՝ որ­քան տեղ­յակ եմ, ՀՀ մշա­կույ­թի նա­խա­րա­ րու­թյու­նը, ՀՀ հու­շար­ձան­նե­րի պահ­ պա­նու­թյան վար­չու­թյու­նը, ինչ­պես նաև ԼՂՀ կա­ռա­վա­րու­թյանն ա­ռըն­ թեր զբո­սաշր­ջու­թյան վար­չու­թյան հու­շար­ձան­նե­րի պահ­պա­նու­թյան և ու­սում ­ն ա­սիր­ման վար­չու­թյու­նը դեմ են ար­տա­հայտ­վել 1989-ից գո­յու­ թյուն ու­նե­ցող նա­խագ­ծից տար­բեր­ վող վե­րա­նո­րոգ­ման աշ­խա­տանք­նե­ րի ի­րա­կա­նաց­մա­նը, սա­կայն ար­դեն մի շա­բաթ է՝ շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­ տանք­նե­րը վերսկս­վել են: Աշ­խա­տանք­նե­րը հո­վա­նա­վո­րող գոր­ծա­րար, բա­րե­րար Լևոն Հայ­րա­ պետ­յա­նը կար­ծես սկզբուն­քո­րեն ո­րո­շել է ա­վար­տին հասց­նել Գան­ ձա­սա­րի պա­րիսպ­նե­րի ե­րես­պատ­ ման աշ­խա­տանք­նե­րը: Ի­հար­կե, հար­ցը կեն­սա­կան նշա­ նա­կու­թյուն ու­նի, քա­նի որ խոս­քը հենց Գան­ձա­սա­րի մա­սին է, ո­րը հայ­ կա­կան ճար­տա­րա­պե­տու­թյան ա­մե­ նա­փայ­լուն և ա­մե ­նա­հայտ­նի նմուշ­ նե­րից է: Պատ­մա­կան բազ­մա­թիվ այլ կա­ռույց­ներ նման ձևով ար­դեն փաս­ տա­ցի ան­հե­տա­ցել են՝ դառ­նա­լով ըն­դա­մե ­նը 21-րդ դա­րի կա­ռույց­ներ: Այս պա­րա­գա­յում հիմ ­ն ա­րար հարց է ա­ռա­ջա­նում՝ ո­րո՞նք են բա­րե­րա­րի պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան, մե­կե­նա­ սի ի­րա­վունք­նե­րի սահ­ման­նե­րը: Որ­ տե՞ղ են դրանք վեր­ջա­նում, և որ­տե՞ղ է սկսվում պե­տու­թյան սկզբուն­քա­յին

Վ

եր­ջերս «Ատ­լե­տի­կո» ֆուտ­բո­ լա­յին ա­կում­բի և Ադր­բե­ջա­ նի ֆուտ­բո­լի ֆե­դե­րա­ցիա­յի միջև կնքված €20-մի­լիո­նա­նոց պայ­մա­ նա­գի­րը ոչ միայն լայն քննարկ­ման է դրվել ադր­բե­ջա­նա­կան բլոգ­նե­րում և սոց­ցան­ցե­րում, այլև գրա­վել է մի­ ջազ­գա­յին մա­մու­լի ու­շադ­րու­թյու­նը, լրատ­վա­մի­ջոց­ներն է­լի սկսել են խո­ սել Ադր­բե­ջա­նի ավ­տո­րի­տար ռե­ժի­ մի մա­սին։ Վեր­ջին տա­րի­նե­րին Ադր­բե­ջա­ նը հսկա­յա­կան գու­մար­ներ է ծախ­ սում այս­պես կոչ­ված պրես­տի­ժի քա­ղա­քա­կա­նու­թյան հա­մար։ Ս­րա մեջ պետք է տես­նել թե՛ ՄԱԿ-ի Անվ­ տան­գու­թյան խորհր­դի ան­դամ

դառ­նա­լը, թե՛ Եվ­րա­տե­սի­լում ադր­ բե­ջան­ցի մաս­նակ­ցի հաղ­թա­նակն ու շոու-բիզ­նե­սի այս մի­ջո­ցա­ռու­ մը սե­փա­կան երկ­րում անց­կաց­նե­ լը, թե՛ Բաք­վում ին­տեր­նետ կա­ռա­ վար­ման ֆո­րու­մի կազ­մա­կեր­պու­մը։ Սա­կայն երկ­րի ի­մի­ջը բա­րե­լա­վե­ լուն ուղղ­ված այս մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րը նոր գլխա­ցա­վանք բե­րե­ցին ադր­ բե­ջա­նա­կան ղե­կա­վա­րու­թյա­նը. այս մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րը մի­ջազ­գա­ յին ԶԼՄ-նե­րի և ի­րա­վա­պաշտ­պան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի լրա­ցու­ցիչ ու­շադ­րու­թյու­նը հրա­վի­րե­ցին Ադր­ բե­ջա­նի ներ­քին խնդիր­նե­րի, մար­ դու և քա­ղա­քա­ցու ի­րա­վունք­նե­ րի հա­մա­տա­րած խախտ­մա­ն, կո­ ռուպ­ցիա­յի, ավ­տո­րի­տար ռե­ժի­մի ն հա­տուկ այլ երևույթ­նե­րի վրա։ Որ­ պես կա­նոն, դրա­նից հե­տո Ադր­բե­ ջա­նը «սուր քննա­դա­տու­թյան» է են­ թար­կում մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյա­ նը՝ սե­փա­կան ջան­քերն ան­տե­սե­լու կամ Հայ­կա­կան սփյուռ­քի գե­րին լի­ նե­լու հա­մար։ Օ­րերս Ս­տե­փա­նա­կեր­տում զրու­ ցում էի «Հա­յաս­տա­նի եվ­րո­պա­ ցի բա­րե­կամ ­ն եր» կազ­մա­կեր­պու­ թյան նա­խա­գահ Մայքլ Քեմ­բե­ կի հետ: Նա ա­սաց, որ Ա­լիևի նման «նա­խա­ձեռ­նո­ղա­կա­նու­թյու­նը» և ա­պա բա­ցա­սա­կան ար­ձա­գանք­նե­ րին սուր քննա­դա­տու­թյու­նը խիստ նման է Կա­դա­ֆիի վար­վե­լա­կեր­ պին։ Դու կազ­մա­կեր­պում ես մի­ջո­ ցա­ռում, քո փո­ղե­րով հյու­րեր հրա­

վի­րում, իսկ այդ հյու­րե­րը մի հատ էլ սկսում են նկա­տել այն, ին­չը պետք չէ նկա­տեին։ Ի­րա­կա­նում բո­լոր ավ­տո­րի­տար ռե­ժիմ ­ն երն էլ նույն խնդիրն ու­նեն։ Դ­րան­ցից գլխա­վո­րը իշ­խող ռե­ժի­մի լե­գի­տի­մու­թյան ու հե­ղի­նա­կու­թյան բարձ­րա­ցումն է։ Եվ «Ատ­լե­տի­կո­ յին» €20 մի­լիոն վճա­րելն ամ­բող­ջու­ թյամբ այս տրա­մա­բա­նու­թյան մեջ է։ Դա բնույ­թով բո­լո­րո­վին չի տար­ բեր­վում ՄԱԿ-ի ԱԽ ան­դամ դառ­նա­ լու նպա­տա­կով տար­բեր երկր­նե­րի վրա ար­ված ծախ­սե­րից։ Ադր­բե­ջա­նա­կան ռե­ժի­մի նման ցայտ­նո­տա­յին վի­ճակը, ի­հար­կե, ամ­բող­ջո­վին ձեռն­տու է մեզ։ Բայց ա­րի ու տես այս ա­մե ­նից ոչ թե օգտ­ վում ենք, այլ փոր­ձում ենք նմա­նա­ կել։ Հա­յաս­տա­նում ևս փոր­ձում են պրես­տի­ժից բխող մի­ջո­ցա­ռում ­ն եր անց­կաց­նել՝ սե­փա­կան հե­ղի­նա­կու­ թյունն ընդգ­ծե­լու հա­մար՝ միև­նույն ժա­մա­նակ երկ­րի ներ­սում ա­վե­ լի խո­րաց­նե­լով ոչ ժո­ղովր­դա­վա­ րա­կան ձգտում ­ն ե­րը, խորհր­դա­րան մտցնե­լով տար­բեր ա­ներ­ձա­գնե­րի, փե­սա­նե­րի ու որ­դի­նե­րի։ Գու­ցե այս հա­մե­մա­տու­թյու­նը վի­ րա­վո­րի շա­տե­րին, սա­կայն մի­տու­մը նույնն է, և այս­տեղ էա­կան նշա­նա­ կու­թյուն չու­նի, թե ով է ա­վե­լի ավ­ տո­ րի­ տար։ Հենց սա է, որ թույլ չի տա­լիս մեզ օգտ­վել հա­կա­ռա­կոր­դի՝ մեզ նվի­րած հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­ րից։  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 159 (228), ուրբաթ, դեկտեմբերի 7, 2012 թ. |

Տեսանկյուն | 3

Լ­րագ­րու­թյու­նը կա­պի­կու­թյան մի՛ վե­րա­ծեք Ա­րա Թադևոս­յան, Mediamax.am

Հ

այտ­նի ար­տա­հայ­տու­թյուն կա այն մա­ սին, որ ա­ մե ն հա­սա­րա­կու­թյուն ու­նի այն­պի­սի ա­ռաջ­նորդ­ներ, ո­րոնց ար­ժա­նի է: Փոր­ձեմ վե­րաձևա­ կեր­պել. այ­սօր­վա հայ լրագ­րու­ թյունն ու­նի այն «հե­րոս­նե­րին», ո­րոնց ար­ժա­նի է: Վա­ղուց էի ու­զում այս թե­մա­ յով գրել, բայց զսպում է ինձ՝ ել­ նե­լով լրագ­րո­ղա­կան հա­մե­րաշ­ խու­թյան սկզբուն­քից, ո­րը, կար­ ծում եմ, պետք է փոր­ ձել հնա­ րա­վո­րինս պահ­պա­նել: Սա­կայն նա­յե­լով ո­րոշ լրագ­րող­նե­րի պահ­ված­քին ստորև ներ­կա­յաց­ ված տե­սա­հո­լո­վա­կում [պատ­ գա­մա­վոր Սամ­վել Ա­լեք­սան­յա­ նի՝ Azatutyun.am կայ­ քում տե­ ղադր­ված տե­սա­ճե­պազ­րույ­ցը լրագ­րող­նե­րի հետ]՝ հա­մոզ­վե­ցի, որ չեմ կա­րող հա­մե­րաշ­խու­թյուն դրսևո­ րել այն մարդ­ կանց ու երևույթ­նե­րի հետ, ո­րոնք լրագ­ րու­թյան հետ որևէ կապ չու­նեն: Վեր­ջին տա­րի­նե­րին Հա­յաս­ տա­նում ձևա­վոր­վեց ի­րենց լրագ­րող հա­մա­րող մարդ­ կանց (հիմ ­ն ա­կա­նում՝ ան­հաս­ կա­նա­լի ար­տա­քին, հա­գուստ ու վարք ու­նե­ցող ե­րի­տա­սարդ աղ­ջիկ­նե­րի) մի զանգ­ված, ո­րին ան­կեղ­ծո­րեն դուր է գա­ լիս, երբ ի­ րենց դի­ մում են «ա­ զիզ ջան», «մեռ­ նեմ ջա­ նիդ» ար­տա­հայ­տու­թյուն­նե­րով: Ն­րանք, բնա­կա­նա­բար, չգի­ տեն լրագ­րու­թյան այն ոս­կե կա­

նո­նը, որ երբ զրու­ցակ­ցիդ թույլ ես տա­լիս անց­նել «դիս­տան­ ցիան», դու այլևս որևէ շանս չու­նես լավ նյութ պատ­րաս­տե­ լու: Զա­վեշ­տա­լին, սա­կայն, այն է, որ լավ նյութ պատ­ րաս­ տե­ լու խնդիր դրված չէ: Հիմ ­նա­ կան ի­մաս­տը ժա­մա­նակ անց­ կաց­նելն է, ե­րե­կո­յան ըն­կեր-ըն­ կե­րու­հի­նե­րին պատ­մե­լը, որ «դե է­սօր է­լի Ա­լեք­սան­յան Սամ­վե­լին բռնաց­րինք, մենք ի­րա վրա կայ­ ֆեր բռնե­ցինք, ին­քը՝ մեր վրա»: Իմ ոչ հար­գե­լի «գոր­ծըն­կեր­ ներ», փոր­ձեք վեր­ջա­պես հաս­ կա­ նալ, որ սա խաղ չէ: Այ­ սօր նման ա­նար­ժան կեց­վածք դրսևո­րե­լով՝ դուք ոչն­չաց­ նում եք հույ­սը, որ Հա­յաս­տա­նի լրատ­վա­կան դաշ­տը երբևէ կա­ րող է մաքր­վել, ո­րով­հետև աս­ տի­ճա­նա­բար մարդ­կանց սկսում է թվալ, որ լրագ­րու­թյու­նը հենց այն է, ինչ դուք եք ա­նում: Դուք լրագ­ րող չեք: Դուք ըն­ դա­մե ­նը կա­րող եք ձայ­նագ­ րիչ պա­ հել այս կամ այն, մեղմ ա­սած, հա­կա­սա­կան կեր­պա­ րի բե­ րա­ նի մոտ ու սրտատ­ րոփ սպա­ սել, թե երբ է նա մի բան բլթցնե­ լու (ձեր ժար­ գո­ նով ա­ սած), որ ձեր թեր­ թում կամ կայ­ քում «ի­ րա վրով» (է­ լի ձեր ժար­ գո­ նով ա­ սած) մի բան գրեք: Ե­ թե լրագ­ րող լի­ նեիք, ու ձեզ իս­կա­պես հե­տաքրք­րեին, ա­սենք, Սամ­վել Ա­լեք­սան­յա­նի ար­տադ­րած շա­քա­րի գնա­գո­ յաց­ման հար­ցե­րը, կա­րող էիք ու­սում ­ն ա­սի­րել ԱՊՀ տա­րած­ քում գոր­ծող նմա­նա­տիպ գոր­ ծա­րան­նե­րի գնե­րի դի­նա­մի­կան,

կապ հաս­ տա­ տել նրա հում­ քի բրա­զի­լա­ցի մա­տա­կա­րար­ նե­ րի հետ, կա­ րող էիք փոր­ ձել պար­զել, թե որ­քան հումք ու ինչ գնով են ներկ­րում պատ­գա­մա­ վո­րի հի­շա­տա­կած Կո­կա-կո­լան ու Պեպ­ սի-կո­ լան, և այլն: Այ­ սինքն՝ զբաղ­վեիք նրա­նով, ին­չը և կոչ­վում է լրագ­րու­թյուն: Բայց ին­չո՞ւ գնալ նման բարդ ճա­նա­պար­հով: Կա­րե­լի է, ա­սենք, հեր­թա­կան ան­գամ զան­ գել Ս­յու­նի­քի մարզ­պե­տին, տալ նրան ծեծ­ ված հար­ ցեր, ստա­ նալ ծեծ­ված պա­տաս­խան­ներ՝ հրամց­ված հայ­հո­յա­խառն ար­ տա­հայ­տու­թյուն­նե­րով, ու այդ «զրույ­ցը» ներ­կա­յաց­նել թեր­թի մի ողջ է­ջում: Ի­րա­կա­նում դուք չեք ցան­կա­ նում, որ Հա­յաս­տա­նում չլի­նեն մա­կա­նու­նա­վոր պատ­գա­մա­ վոր­ներ: Չեք ցան­կա­նում, ո­րով­ հետև ե­թե նրանք վե­րա­նան, կվե­րա­նաք նաև դուք: Այլևս ո՞ւմ հետ եք մտեր­միկ զրույց­նե­րի բռնվե­լու Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի մի­ ջանցք­նե­րում՝ չհաս­կա­նա­լով, որ ձեզ պար­զա­պես օգ­տա­գոր­ ծում են: Դուք այն­պի­սին եք, ինչ­պի­ սին որ կաք, ու ես պատ­ րանք­ ներ չու­ նեմ, որ երբևէ կա­ րող եք փոխ­ վել ու իս­ կա­ կան լրագ­ րող դառ­ նալ: Բայց մի՛ փոր­ ձեք ձևաց­ նել, որ այս կամ այն պատ­գա­մա­վո­րին շաբ­լո­նա­յին հար­ցեր տա­լով՝ դուք փոր­ձում եք «մեր­կաց­նել» նրան: Ի­րա­ կա­նում ինք­նա­հաս­տատ­վում եք միմ­յանց հաշ­վին: Ու հենց դա է սար­սա­փե­լին:  n

«Մաս­տեր կլաս» մա­տու­ցող հար­գե­լի Ա­րա Թադևոս­յա­նին… Մա­րի­նա Բաղ­դագ­յուլ­յան, Hayeli.am

«Մ

ե­դիա­մաքս» կայ­քի տնօ­րեն Ա­րա Թադևոս­ յանն այ­սօր ո­րո­շել է իր կայ­քում յու­րօ­րի­նակ «մաս­տեր կլաս» մա­տու­ցել հա­յաս­տան­յան բո­լոր լրագ­րող­նե­րին միա­ժա­մա­նակ… Հար­գե­լի Ա­րա, ցու­ցա­փայ­ տը ձեռ­քը վերց­նե­լուց և լ­րագ­ րող­նե­րին մի լավ «ծե­ծե­լուց» ա­ռաջ հա­նեք հրա­պա­րակ, խնդրեմ, Ձեր կայ­ քի, ան­ ձամբ Ձեր նյու­թե­րը, որևէ օ­լի­գար­ խի, որևէ կո­ռում­պաց­ված իշ­ խա­նա­վո­րի, ընդ­հան­րա­պես, ռե­ժի­մի դեմ գրված որևէ նյութ հրա­պա­րակ բե­րեք: Ա­պա­ցու­ ցեք, որ Դուք այն լրագ­րողն եք, ով ի­ րա­ վունք ու­ նի մատ թափ տալ, օ­րի­նակ, Մ­հեր Ար­շակ­յա­ նի և Աստ­ ղիկ Բեդև­ յա­ նի վրա, ով­քեր նույն­պես Ձեր նշած տե­ սան­յու­թում հար­ցեր են ուղ­ղում իր չափն ու սահ­մա­նը կորց­րած օ­լի­գար­խին: Ա­սա­ցե՛ք խնդրեմ, որ­տեղ էիք Դուք, երբ ընդ­դի­մա­դիր հա­ յացք­ներ ու­նե­նա­լու հա­մար պատժ­վում էին լրագ­րող­ներ, ամ­բող­ջա­կան թեր­թեր, կայ­ քեր: Ա­միս­ներ ա­ռաջ, օ­րի­նակ,

կայ­քե­րը լցվե­ցին այն ին­ֆոր­ մա­ցիա­յով, որ ATV հե­ռուս­տա­ տե­սու­թյան տնօ­րեն Հ­րաչ Քե­ շիշ­յա­նը ա­ռանց որևէ հիմ ­ն ա­ վոր պատ­ճա­ռա­բա­նու­թյան հե­ ռաց­րեց նո­րաս­տեղծ «Փաստ» լրատ­վա­կան ծրագ­րի գլխա­վոր խմբա­գիր Վար­դու­հի Սի­մոն­ յա­նին, որն ըն­դա­մե ­նը ա­միս­ նե­րի ըն­թաց­քում կա­րո­ղա­ցել էր հե­ռուս­տա­դաշ­տում ստեղ­ ծել իր պրո­ֆե­սիո­նա­լիզ­մով և նոր կոն­ցեպ­տով նմա­նը չու­նե­ ցող ծրա­ գիր: Ին­ չո՞ւ Ձեր կայ­ քը չնկա­տեց այս Փաս­տը: Կի­լո­ մետ­րե­րով հոդ­ված­ներ կա­րե­լի է գրել «ա­խու­վա­խի», «վաշ-վի­ շի» մա­կար­դա­կով, բայց ինչ­պես Ձեր հոդ­ վա­ ծի տակ մեր գոր­ ծըն­կեր Վար­դու­հի Սի­մոն­յանն է գրել. «Հե­ղի­նա­կը լավ կա­ներ իր կո­լե­գա­նե­րին դաս տա­լուց ա­ռաջ ինքն իր նյու­թը կա­ռու­ցեր հստակ փաս­տե­րի վրա: Ե­թե հա­մար­ձա­կու­թյուն չկա խո­սել մե­դիա­յի մո­նո­պոլ կա­ռա­վար­ ման, գո­վազ­դի բաշխ­ման և ռեյ­տին­գա­վոր­ման միա­հե­ծան և կո­ռուպ­ցիոն մո­դե­լի, է­ժան աշ­ խա­տու­ժի ներգ­րավ­մամբ մե­ դիան փո­շիաց­նե­լու հստակ քա­ ղա­քա­կա­նու­թյան մա­սին՝ նշե­ լով կոնկ­րետ ա­նուն­ներ և հաս­

ցե­ներ,ա­պա ա­վե­լորդ փո­շի բաց թող­նե­լու կա­րիք չկա»: Տեղ­յա՞կ եք, Դուք, արդ­յոք, որ այ­սօր լա­վա­գույն լրագ­րող­նե­ րը կա՛մ դուրս են նետ­վում փո­ ղոց, կա՛մ էլ օ­րա­հա­ցի հա­մար բա­նում են զօ­րու­գի­շեր՝ վտան­ գե­լով ի­րենց ա­ռող­ջու­թյունն ու ոչ մի ե­րաշ­խիք չու­նե­նա­ լով, որ իշ­խա­նա­կան բան­դա­ ներն ու օ­լի­գարխ­նե­րը կա­րող են ա­մե ն վայրկ­յան հաշ­վե­հար­ դար տես­նել նրանց հետ: Ո՞վ է Ձեզ ի­րա­վունք տվել ծա­նա­կել ի­րենց մաս­նա­գի­տա­կան ար­ ժա­նա­պատ­վու­թյունն ու խիղ­ ճը եր­բեք չու­րա­ցող այն լրագ­ րող­նե­րին, ով­քեր այ­սօր դուրս են ե­կել ռե­ժի­մի դեմ և փոր­ձում են ա­նել ա­ռա­վե­լա­գույ­նը: Ին­չո՞ւ եք աս­ լան կտրել Ձեր գոր­ ծըն­ կեր­նե­րին ցե­խը կո­խե­լու հար­ ցում, բայց ան­խոս հար­սի հնա­ զան­դու­թյամբ մո­ռա­ցել եք գո­ նե մեկ նա­խա­դա­սու­թյամբ խո­ սել վե­րը նշված խնդիր­նե­րի մա­սին: Լ­րագ­րո­ղա­կան է­թի­ կան և գոր­ծըն­կե­րա­յին հա­մե­ րաշ­խու­թյունն ինձ ստի­պում է լռել մնա­ ցա­ ծի մա­ սին և այս­ տեղ հրա­ժեշտ տալ Ձեզ: Ա­ռողջ ե­ղեք, հար­գե­լի Ա­րա Թադ­ևոս­ յան:  n

Երբ լրագ­րո­ղը դառ­նում է «մեր քու­րը», «զա­վոդն» էլ այլևս բիզ­նես չէ Նու­նե Հախ­վերդ­յան, Media.am «Լ­րագ­րող­ներն ա­նում են այն, ինչն ի­րեն­ցից պա­հան­ջում են լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րի գլխա­վոր­ նե­րը. ա­մե ն գնով և շատ ա­րագ «թեժ» բա­ռա­պա­շա­րով «թեժ» մտքեր են գտնում»

Ա

Ժ պատ­գա­մա­վոր Սամ­վել Ա­լեք­սան­յա­նը, ԱԺ մի­ջանց­ քի բազ­մո­ցին նստած, հան­պատ­ րաս­տից ճե­պազ­րույց ու­նե­ցավ լրագ­րող­նե­րի հետ ու միան­գա­ մից հայտն­վեց հան­րու­թյան ու­ շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում։ Մա­ նա­վանդ որ այդ բազ­մո­ցա­յին զրույ­ցը նկա­րա­հա­նել ու լայն դիտ­ման է դրել «Ա­զա­տու­թյուն» ռա­դիո­կա­յա­նի կայ­քը։ Զ­րույ­ցը շատ ու­շագ­րավ էր եր­ կու ա­ռում ­ն ե­րով։ Նախ՝ այն հա­ խուռն ու աբ­սուր­դա­յին էր որ­պես լրագ­րո­ղա­կան աշ­խա­տանք, քա­ նի որ լրագ­րող­ները, ի­րար հերթ չտա­լով, պատ­գա­մա­վո­րին գա­ մել էին բազ­մո­ցին թիկ­նա­կին ու ա­րա­գո­րեն հար­ցեր էիր ուղ­ղում այս­տե­ղից-այն­տե­ղից՝ շա­քա­րա­ վա­զի ներկ­րու­մից, աշ­խար­հի մո­ տա­լուտ գալս­տից, մե­նաշ­նոր­հա­ յին հանձ­նա­ժո­ղո­վից ու Դու­բայ մեկ­նե­լու մտադ­րու­թյու­նից։ Ի­հար­կե, մեր ի­րա­կա­նու­թյան մեջ կան մար­դիկ (հիմ ­ն ա­կա­նում մե­ծա­հա­րուստ­ներն ու բարձ­րաս­ տի­ճան պաշ­տոն­յա­նե­րը կամ էլ միա­ժա­մա­նակ եր­կու­սը), ո­րոնց ցան­կա­ցած խոս­քը մե­դիան հա­ ճույ­քով է մեջ­բե­րում, քա­նի որ այդ անձ­նա­վո­րու­թյուն­նե­րը սո­ վո­րա­բար այն­քան էլ ուս­յալ ու հան­րա­յին շփում ­ն ե­րում հմտա­ ցած չեն (նրանց գոր­ ծը ստվերն է), որ կա­րո­ղա­նան քո­ղար­կել ի­րենց եր­բեմն ծայ­րաս­տի­ճան պար­զու­նակ մտքե­րը։ Եվ լրագ­րող­նե­րը լավ հաս­կա­ նում են, որ բա­ վա­ կան է նման մարդ­ կանց «բռնեց­ նել» ու «խո­ սեց­նել», որ­պես­զի ան­պայ­ման գրե­լու բան ստաց­վի։ Ան­գամ ե­թե դիկ­տո­ֆո­նի ու խցի­կի առջև հայտն­ված հե­րո­սը ոչ մի կարևոր բան չա­ սի, նա, միև­ նույն է, իր սրտի խոր­քից ու մշու­շոտ անց­յա­ լից «խո­սուն» ու ցնցող մի միտք կհան­րայ­նաց­նի։ Պար­զա­պես պետք է հա­մառ գտնվել ու թույլ չտալ են­թադր­յալ նյու­թի հե­րո­սին լռել կամ խու­սա­փել հար­ցե­րից։ ԱԺ-ում հա­վա­տար­մագր­ված լրագ­րող­նե­րը, քաջ գի­տակ­ցե­ լով դա, ա­րե­ցին այն, ին­չը թերևս ի­րեն­ցից պա­հան­ջում են լրատ­ վա­մի­ջոց­նե­րի գլխա­վոր­նե­րը. ա­մե ն գնով և շատ ա­րագ «թեժ» բա­ռա­պա­շա­րով «թեժ» մտքեր հա­նե­ցին պատ­գա­մա­վո­րից։ Լ­րագ­րո­ղա­կան նման աշ­խա­ տան­ քը կա­ րե­ լի է կո­ չել որս։ Ընդ ո­րում՝ խա­ղի (որ­սի) կա­նոն­նե­րը շատ հստակ են՝ այդ տա­ րած­ քում ո;չ զոհ կա, ո;չ էլ որ­ սորդ։ Զո­ հը ցան­կա­ցած պա­հի ինքն է որ­սորդ դառ­նում, իսկ ի­րեն որ­սորդ հռչա­ կա­ծը զո­հա­բեր­վում է հա­նուն որ­սի հայ­րե­նան­վեր ու վեհ գա­ղա­փա­րի։

Ե­թե ԱԺ պատ­գա­մա­վո­րը լրագ­րո­ղին դի­մում է «դու»-ով (նաև՝ «ա­ զիզ ջան»-ով, «մեր քույ­րիկ»-ով ու «ցավդ տա­նեմ»ով), իսկ լրագ­ րող­ ներն էլ դա նոր­մալ դի­մե­լաձև են հա­մա­րում ու շա­րու­նա­կում են ի­րենց գործն ա­նել, ու­րեմն ի­րենք են դառ­նում մեծ որ­սի զո­հը։ Ա­կա­մա են դառ­ նում ու մեծ պատ­րաս­տա­կա­մու­ թյամբ, քա­նի որ աշ­խա­տան­քա­ յին այլ դաշտ պար­զա­պես չկա։ Այդ որ­սի կա­նոն­նե­րը հստա­ կեց­րել են ոչ թե լրագ­րող­նե­րը (հիմ ­ն ա­կա­նում ե­րի­տա­սարդ աղ­ ջիկ­նե­րը), այլ ա­վե­լի վերև­նե­րում նստած մե­դիա քա­ղա­քա­կա­նու­ թյուն մշա­կող­նե­րը։ Երբ գրե­թե բո­լոր մե­դիա հար­թակ­նե­րից ՀՀ նա­խա­գա­հը ՀՀ ա­ռող­ջա­պա­հու­ թյան նա­խա­րա­րին «դու»-ով ու կար­ճաց­ված, հեշ­տաց­ված ա­նու­ նով է դի­մում (բո­լորս հի­շում ենք, որ Սերժ Սարգս­յա­նը Դե­րե­նիկ Դու­ման­յա­նին ա­սաց «Իսկ դու, Դե­ րո…»), ին­ չո՞ւ պի­ տի այդ քայ­ լից փոր­ձի խու­սա­փել ՀՀ շար­քա­ յին պատ­գա­մա­վո­րը։ Նա չի խու­սա­փի, ընդ­հա­կա­ ռա­կը՝ ա­ռա­վել կսրի պսևդոմ­ տեր­միկ, իսկ ի­րա­կա­նում՝ աչք ու ա­կանջ ծա­կող, տնա­վա­րի շփման կանոն­նե­րը։ Մա­նա­վանդ որ ի­րեն էլ է դա հար­կա­վոր, այդ­ պես պատ­գա­մա­վո­րը լե­գի­տի­ մաց­նում ու ամ­րապն­դում է «ա­ զիզ» հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը։ Ի դեպ՝ ե­թե Սամ­վել Ա­լեք­սան­յա­նին այս զրույ­ ցը տհաճ լի­ ներ, նրան բա­վա­կան կլի­ներ ըն­դա­մե ­նը վեր կե­ նալ տե­ ղից, քա­ նի որ փռված տե­ղից ուղ­ղա­հա­յաց դիրք ըն­ դու­նող մար­դը միան­գա­մից փո­ խում է իր ներ­կա­յա­նա­լիու­թյան աս­տի­ճա­նը։ Դառ­նում է ոչ թե «մեր քույ­րի­կի» հետ փա­փուկ բազ­մո­ցին խո­սող անձ, այլ ԱԺում ո­րո­շա­կի գործ ա­նել ցան­կա­ ցող պատ­գա­մա­վոր։ Բայց նա հա­ճույ­քով խո­սում է «ա­զիզ» ու «քույ­րիկ» լրագ­րող­ նե­րի հետ, իսկ լրագ­րող­ներն էլ ոչ միայն չեմ ընդ­ դի­ մա­ նում, այլ�� ջա­նա­սի­րա­բար սա­տա­րում են այդ «ա­ զիզ» գոր­ ծին։ Քիչ է մնում՝ ի­ րենք էլ ա­ սեին՝ Սա­ մո ջան… Թերևս, մյուս ան­գամ կա­ սեն։ Իսկ ին­ չո՞ւ ոչ, ե­ թե շփման այդ մո­դե­լը օ­րի­նա­կե­լի են դարձ­ նում բարձ­րա­ս­տի­ճան (ա­վե­լի բարձր չի լի­նում) ծա­ռա­յող­նե­րը։ Սա­կայն այս տե­սա­ճե­պազ­րույ­ ցը շատ կարևոր բա­ցա­հայ­տում ա­րեց, ո­րը, սա­կայն, փոքր-ինչ ստվե­րում մնաց։ Լ­րագ­րող­նե­րի ինք­նա­բուխ ու եր­բեմն ծի­ծա­ղե­լի հար­ցե­րի արդ­յուն­քում ԱԺ պատ­ գա­մա­վորն ա­սաց, որ «զա­վոդ ու­նի», ո­րի մեջ «հար­յուր մի­լիո­ նից ա­վել փող է դրել»։ Իսկ հե­ տո խնդա­լով ա­վար­տեց իր միտ­ քը. «Ես բիզ­նես չու­նեմ»: Այս պա­հից ար­դեն լրագ­րող­ նե­րի գոր­ծը (վատ, թե լավ, պրո­ ֆե­սիո­նալ, թե դի­լե­տան­տա­կան) ա­վարտ­ված է։ Գոր­ծի պի­տի անց­ նեն այլ մար­ մի ն­ ներ ու այլ մաս­նա­գետ­նե­ր։ Ի վեր­ջո, լրագ­ րող­ նե­ րից զատ՝ այլ կարևոր օ­ղակ­ներ կան։  n


| № 159 (228), ուրբաթ, դեկտեմբերի 7, 2012 թ.

4 | Օրակարգ

Վ­րաս­տա­նի նոր կա­ռա­վա­րու­թյան նկատ­մամբ հայ հա­մայն­քի ըն­կա­լու­մը դրա­կան է —

Վ­րաս­տա­նում գնա­լով սրվում են հա­կա­սու­թյուն­նե­րը նո­րան­ շա­նակ վար­չա­պետ Բի­ձի­նա Ի­վա­նիշ­վի­լիի և նա­խա­գահ Մի­ խեիլ Սաա­կաշ­վի­լիի միջև: Երկ­րում փաս­տա­ցի եր­կիշ­խա­նու­թյան պայ­ման­նե­րում բար­դա­նում է Հա­յոց ե­կե­ղե­ցու և հայ հա­մայն­քի խնդիր­նե­րի լու­ծու­մը: Այս թե­մա­յի շուրջ Սի­վիլ­նե­թը զրու­ցել է Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու Վի­րա­հա­յոց թե­մի ի­րա­վա­բա­նա­կան վար­ չու­թյան ղե­կա­վար Լևոն Ի­սա­խան­յա­նի հետ:

—  Ամ­բողջ աշ­խար­հի հայ հա­մայնք­նե­րի պա­րա­գա­ յում դա այդ­պես է: Սա­ կայն ընտ­րու­թյուն­նե­րից ա­ռաջ Վ­րաս­տա­նի վար­ չա­պե­տը մի հայ­տա­րա­րու­ թյուն ա­րեց, ո­րը չըն­դուն­ վեց հա­յե­րի կող­մից: — Խոս­քը Ի­վա­նիշ­վի­լիի հայ­ տա­րա­րու­թյան մա­սին է, թե ին­ չու են հա­յե­րն ապ­րում Վ­րաս­ տա­նում, ե­թե ու­նեն ի­րենց հայ­ րե­նի­քը: Այդ հայ­տա­րա­րու­թյու­ նից հե­տո նա հայ­տա­րա­րեց, որ դա ի­րա­կա­նում իր հայ­տա­րա­ րու­ թյու­ նը չէր, և ինքն ա­ սել էր, որ իր հա­մար ան­հաս­կա­նա­լի է հա­յե­րի՝ Վ­րաս­տա­նում ապ­րե­ լու հան­գա­ման­քը, քա­նի որ ին­քը ո­րոշ ժա­մա­նակ ապ­րել էր Ֆ­րա­ սիա­յում և ա­նըմբռ­նե­լի էր հա­ մա­ րում այն, թե ինչ­ պես մարդ կա­րող է ապ­րել օ­տար երկ­րում՝ ու­նե­նա­լով սե­փա­կան հայ­րե­նի­

քը: Իսկ այն, ինչ ներ­ կա­ յաց­ վել էր մա­մու­լի կող­մից, նրա ա­սա­ծի խե­ղա­թյուր­ված տար­բե­րակն էր: — Վեր­ջերս Հայ ա­ռա­քե­ լա­կան ե­կե­ղե­ցու ի­րա­վա­ կան կար­գա­վի­ճա­կը բարձ­ րաց­վել է: Կ­պատ­մե՞ք այդ մա­սին: -­ Դա հա­մայն­քի ա­ռաջ­նա­յին խնդիր­նե­րից է: Ի­րա­կա­նում կար­ գա­վի­ճա­կը ոչ թե բարձ­րաց­վել, այլ շնորհ­ վել է, քա­ նի որ նախ­ կի­նում, Վ­րաս­տա­նի օ­րենսդ­րու­ թյան հա­մա­ձայն՝, մեր ե­կե­ղե­ցին որևէ ի­րա­վա­կան կար­գա­վի­ճակ չու­ներ: Վ­րաս­տա­նի պե­տա­կա­ նու­թյան վե­րա­կանգ­նու­մից հե­տո միայն Վ­րաց ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ ցին ի­րա­վունք ու­ներ հան­դես գալ որ­պես ի­րա­վա­բա­նա­կան անձ: Կ­րո­նա­կան մյուս բո­լոր միա­վոր­ նե­րը՝ Հայ ա­ռա­քե­լա­կան, կա­թո­ լիկ, լյու­թե­րա­կան, բապ­տիս­տա­ կան ե­կե­ղե­ցի­նե­րը, ինչ­պես նաև մու­սուլ­մա­նա­կան և հ­րեա­կան հա­մայնք­նե­րը ի­րա­վա­բա­նո­րեն ճա­նաչ­ված չէին: 2011թ. հու­լի­սին Վ­րաս­տա­նի խորհր­դա­րա­նն ուղ­ ղում ­ներ մտցրեց երկ­ րի քա­ ղա­ քա­ցիա­կան օ­րենսգր­քում, ո­րոնց հա­մա­ձայն՝ հայ­կա­կան և մ­յուս կրո­նա­կան միա­վոր­նե­րը ստա­ցել են հան­րա­յին ի­րա­վուն­քի ի­րա­վա­ բա­նա­կան ան­ձի կար­գա­վի­ճակ: Սա­ կայն այս ուղղ­ ման հետ կապ­ված մի խնդիր կա: Այդ հոդ­ վա­ծի ա­ռա­ջին մա­սում աս­վում է, որ այն կրո­նա­կան կազ­մա­կեր­ պու­թյուն­նե­րը, ո­րոնք Վ­րաս­տա­ նի հետ ու­ նեն պատ­ մա­ կան կա­ պեր կամ Եվ­րո­պա­յի խորհր­դի այլ պե­տու­թյուն­նե­րում ճա­նաչ­վում են որ­պես կրո­նա­կան կազ­մա­կեր­ պու­թյուն­ներ, կա­րող են ստա­ նալ հան­րա­յին ի­րա­վուն­քի ի­րա­ վա­բա­նա­կան ան­ձի կար­գա­վի­

«Վ­րաս­տա­նում հայ­կա­կան ե­կե­ Սարգիս Բուլղադարյան/«Օրակարգ»

—  Ար­դեն եր­կու ա­միս է, ինչ Վ­րաս­տա­նում ընտ­րու­ թյուն­ներն ա­վարտ­վել են: Ինչ­պի­սի՞ն է ի­րա­վի­ճա­կը հայ հա­մայն­քում, ի՞նչ փո­ փո­խու­թյուն­ներ կան: —  Ինչ­պես գի­տեք, Վ­րաս­տա­ նում ա­վե­լի քան 250 հազ. հայ է ապ­րում, և հա­յե­րը՝ որ­պես էթ­նիկ խումբ, ի­րենց թվա­քա­նա­կով եր­ րորդն են՝ վրա­ցի­նե­րից ու ադր­ բե­ջան­ցի­նե­րից հե­տո: Վ­րաս­տա­ նի հայ հա­մայն­քը բա­ժան­ված է եր­կու են­թա­հա­մայնք­ի՝ Ջա­ վախ­քի հա­յե­րը և Վ­րաս­տա­նում ապ­րող մյուս հա­յե­րը: Նո­րըն­ տիր կա­ռա­վա­րու­թյան նկատ­ մամբ ըն­կա­լու­մը, ես կա­սեի, ինչ­ պես միշտ դրա­ կան է, քա­ նի որ հայ հա­մայն­քը գի­տակ­ցում է, որ դա է հա­մայն­քի բա­րե­կե­ցու­թյան հիմ ­ն ա­կան գրա­վա­կա­նը:

ղե­ցի­նե­րը այդ երկ­րի մշա­կու­թա­ յին ժա­ռան­գու­ թյան մասն են, և դ­րանց ա­վե­րու­մը կո­րուստ է նախևա­ռաջ Վ­րաս­տա­նի մշա­ կու­թա­յին ժա­ռան­ գու­թյան հա­ մար»,- ա­սում է Ի­սա­խան­յա­նը:

Ի՞նչ եք կար­ծում, ի­րա­վա­ կան այս կար­գա­վի­ճա­ կը ինչ­պե՞ս կազ­դի Վ­րաս­ տա­նում վի­ճե­լի հա­մար­վող ե­կե­ղե­ցի­նե­րի ճա­կա­տագ­ րի վրա: — Վի­ճե­լի ե­կե­ղե­ցի­նե­րի խնդի­րը նույն­պես կարևո­րա­ գույն­նե­րից է Վի­րա­հա­յոց հա­ մայն­քի հա­մար: Դժ­բախ­տա­բար, քա­ղա­քա­ցիա­կան օ­րենսգր­ քի փո­փո­խու­թյու­նը որևէ կերպ չի անդ­րա­դար­ձել խորհր­դա­յին տա­րի­նե­րին կրո­նա­կան կազ­ մա­կեր­պու­թյուն­նե­րից առգ­րավ­ ված սե­փա­կա­նու­թյու­նը վե­րա­ դարձ­նե­լու հար­ցին: Ինչ­պես գի­ տեք, Վ­րաս­տա­նում Հայ ա­ռա­ քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու Վի­րա­հա­յոց թե­մը եր­կար պատ­մու­թյուն ու­ նի, ո­րի ըն­թաց­քում այն միշտ էլ նշա­նա­կա­լի սե­փա­կա­նու­թյուն է ու­նե­ցել: Խորհր­դա­յին տա­րի­նե­ րին իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը բռնագ­ րա­վել են ոչ միայն հայ­կա­կան,

ճակ, մինչ­դեռ նրանց ի­րա­վունք­ ներն ու պար­տա­կա­նու­թյուն­նե­րը կար­գա­վոր­վում են մաս­նա­վոր ի­րա­վուն­քով: Հետևա­բար՝ ի­րա­ վա­կան տե­սանկ­յու­նից հա­կա­սա­ կան ի­րա­վի­ճակ է ստաց­վում: Այ­ սինքն, ե­թե ի­րա­վա­բա­նա­կան ան­ ձը հա­մար­վում է հան­րա­յին ի­րա­ վուն­քի սուբ­յեկտ, ա­պա վեր­ջի­նիս ի­րա­վունք­ներն ու պար­տա­կա­նու­ թյուն­նե­րը պետք է կար­գա­վոր­վեն այդ նույն օ­րեն­քով, ո­րը սահ­մա­ նում է տվյալ ի­րա­վա­բա­նա­կան ան­ձի կար­գա­վի­ճա­կը: Սա երկ­ րի բարձ­րա­գույն ներ­կա­յա­ցուց­ չա­կան մար­մին հան­դի­սա­ցող խորհր­դա­րա­նի ըն­դու­նած ո­րո­ շումն էր, ուս­տի դրա վրա ոչ ոք չէր կա­րող ազ­դել: Մենք օգտ­վե­ ցինք հան­րա­յին ի­րա­վուն­քի ի­րա­ վա­բա­նա­կան ան­ձի կար­գա­վի­ճակ ստա­նա­լու այս հնա­րա­վո­րու­թյու­ նից և 2012թ. մար­տին գրանց­վե­ ցինք որ­պես հան­րա­յին ի­րա­վուն­ քի ի­րա­վա­բա­նա­կան անձ:

այլև մյուս կրո­նա­կան միա­վոր­ նե­րի սե­փա­կա­նու­թյու­նը: Վ­րաս­ տա­նում պե­տա­կան ​ան­կա­խու­ թյան վե­րա­կանգ­նու­մից հե­տո ի­րար հա­ջոր­դած բո­լոր կա­ռա­ վա­րու­թյուն­նե­րը վա­րել են այն­ պի­սի քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն, ո­րը միտ­ված էր սոսկ Վ­րաց ուղ­ղա­ փառ ե­կե­ղե­ցուց առգ­րավ­ված սե­փա­կա­նու­թյու­նը վե­րա­դարձ­ նե­լուն, իսկ կրո­նա­կան մյուս միա­վոր­նե­րը զրկված են ե­ղել այդ հնա­րա­վո­րու­թյու­նից: Ինչ վե­րա­բե­րում է վի­ճե­լի կոչ­վող ե­կե­ղե­ցի­նե­րին՝ նկա­ տի ու­նենք վեց ե­կե­ղե­ցի, ո­րոն­ ցից հին­գը Թ­բի­լի­սիում են, մե­ կը՝ Ա­խալց­խա­յում: Ընդ ո­րում՝ Թ­բի­լի­սիում գտնվող հինգ ե­կե­ ղե­ցի­նե­րից եր­կուսն ա­վեր­ված են, իսկ 2012թ. մա­ յի­ սին Թ­ բի­ լի­սիի կենտ­րո­նում փլուզ­վեց Սուրբ Ն­շան ե­կե­ղե­ցու գմբե­թը: Այս ա­մե ­նի պատ­ճա­ռը պատ­ մամ­շա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­ թյան պահ­պան­ման հար­ցում պե­տա­կան մար­մի ն­նե­րի ցու­ ցա­բե­րած ան­փու­թու­թյունն է: Մենք վստահ ենք, որ Վ­ րաս­ տա­նում հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցի­նե­ րը այդ երկ­րի մշա­կու­թա­յին ժա­ ռան­գու­թյան մասն են, և դ­րանց ա­վե­րու­մը կո­րուստ է նախևա­ ռաջ Վ­րաս­տա­նի մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թյան հա­մար: — Պե­տու­թյունն է՞լ է այդ­ պես մտա­ծում: — Չեմ կար­ ծում, այ­ լա­ պես չէինք ու­նե­նա փլուզ­ված ե­կե­ղե­ցի­ներ: — Ի՞նչ կա­րող է ա­նել Հա­ յաս­տա­նը վի­րա­հա­յե­րի հա­մար, որ չի ա­նում: — Լա­ վա­ գույն բա­ նը, որ Հա­ յաս­տա­նը կա­րող է ա­նել, Վ­րաս­ տա­ նի հայ հա­ մայն­ քի և մայր հայ­րե­նի­քի միջև մշա­կու­թա­յին կա­պե­րի ամ­րապն­դումն է:  n Զ­րու­ցել է Հա­րութ Էք­ման­յա­նը Հար­ցազ­րույցն ամ­բող­ջու­թյամբ դի­տեք Civilnet.am-ում:

‹‹‹ էջ 1 ցու­թյամբ, նրանք կա­րո­ղա­նում են ստա­նալ մրցակ­ցա­յին ա­ռա­ վե­լու­թյուն­ներ մյուս գոր­ծա­րար­ նե­րի նկատ­մամբ։ Ներ­կա­յում գոր­ծող օ­րենսդ­ րու­թյամբ հստակ չէ գոր­ծար­քի գնի ո­րոշ­ման հա­մար պա­հանջ­ վող փաս­տաթղ­թե­րի ցան­կը, ապ­րան­քի հա­շիվ-ապ­րան­քագ­ րից բա­ցի՝ մաք­սա­յին ծա­ռա­յու­ թյան աշ­խա­տա­կից­նե­րը պա­ հան­ ջում են մի շարք այլ փաս­ տաթղ­թեր, ին­չը ո­րո­շա­կի բար­ դու­թյուն­ներ է ա­ռա­ջաց­նում մաք­սա­յին ար­ժե­քը ո­րո­շե­լիս։ Օ­րենսդ­րա­կան այս բա­ցը մաք­ սա­յին ծա­ռա­յող­նե­րի հա­մար կա­ մա­յա­կա­նու­թյուն­նե­րի հնա­րա­վո­ րու­թյուն է ըն­ձե­ռում և թույլ տա­ լիս գոր­ծա­րար­նե­րին բա­ժա­նել յու­րա­յին­նե­րի և ոչ յու­րա­յին­նե­րի։

Տա­րի­նե­րի փորձն ու գոր­ծա­ րար­նե­րի դժգո­հու­թյու­նը ցույց է տա­լիս, որ մաք­սա­զերծ­ման ժա­ մա­նակ որ­պես կա­նոն կի­րառ­ վում է ոչ թե գոր­ծար­քի գնի մե­ թո­դը, այլ հա­ման­ման ապ­րանք­ նե­րի գոր­ծար­քի գնի, ներ­քին շու­կա­յում ապ­րան­քի միա­վո­ րի ի­րաց­ման գնի, հաշ­վար­կա­ յին ար­ժե­քի կամ պա­հուս­տա­յին գնի մե­թոդ­նե­րը։ Այս մե­թոդ­նե­րի կի­րառ­ման դեպ­քում ապ­րան­քի մաք­սա­յին ար­ժե­քը զգա­լիո­րեն տար­բեր­վում է ի­րա­կան մաք­ սա­յին ար­ժե­քից, ին­չի հետևան­ քով գոր­ծա­րար­նե­րը վճա­րում են ա­վե­լի շատ մաք­սա­տուրք և հար­ կեր։ Տար­բեր տնտե­սա­վա­րող­նե­ րի նկատ­մամբ տար­բեր մե­թոդ­ նե­րի կի­րա­ռու­մը ապ­րան­քա­յին միև­նույն շու­կա­յում ան­խու­սա­ փե­լիո­րեն ստեղ­ծում է ան­հա­վա­ սար մրցակ­ցա­յին պայ­ման­ներ։

Մաք­սա­յի­նում կա­մա­յա­կա­նու­ թյուն­նե­րը նվա­զա­գույ­նի հասց­ նե­լու հա­մար կա­ռա­վա­րու­թյու­նը օ­րենսդ­րո­րեն ամ­րագ­րել է, որ մաք­սա­յին մար­մի ն­նե­րը մաք­սա­ յին ար­ժե­քը գոր­ծար­քի գնի մե­ թո­դով հաշ­վար­կե­լու մերժ­ման վե­րա­բեր­յալ մինչև վերջ­նա­կան ո­րո­շում ըն­դու­նե­լը հայ­տա­րա­րա­ տո­ւին պետք է գրա­վոր ներ­կա­ յաց­նեն այդ մե­թո­դի կի­րառ­մա­ նը խան­գա­րող հան­գա­մանք­նե­րը և ա­ռա­ջար­կեն մեկ աշ­խա­տան­ քա­յին օր­վա ըն­թաց­քում գրա­վոր ներ­կա­յաց­նել լրա­ցու­ցիչ ա­պա­ ցույց­ներ և պար­զա­բա­նում ­ն եր։ Օ­րենսդ­րա­կան այս փո­փո­խու­ թյու­նը ե­զա­կի­նե­րից է, որն իս­ կա­պես ուղղ­ված է գոր­ծա­րար մի­ջա­վայ­րի բա­րե­լավ­մա­նը և մաք­սա­յին ո­լոր­տում կա­մա­յա­կա­ նու­թյուն­նե­րի վե­րաց­մա­նը։  n Ա.Չ.

Ֆոտոլուր

Մաք­սա­յի­նին հեշ­տաց­րել են ար­ժե­քը

Ազգային Ժողովը դեկտեմբերի 4-ին և 5-ին է, համապատասխանաբար առաջին և երկրորդ ընթերցմամբ, ընդունել «Հայաստանի Հանրապետության մաքսային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրինագիծը։


№ 159 (228), ուրբաթ, դեկտեմբերի 7, 2012 թ. |

Փողեր | 5

Չա­րա­շա­հում­ն եր ա­ռանց բա­ցա­ռու­թյան

Ե­րեկ ֆի­նան­սա­կան վե­րահս­ կո­ղու­թյան տես­չու­թյան պետ Սո­նա Ղա­րիբ­յա­նը հրա­վի­րած ա­սու­լի­սին ներ­կա­յաց­րեց քա­ ղա­քա­շի­նու­թյան նա­խա­րա­րու­ թյան կող­մից դպրո­ցա­շի­նու­ թյան և մ­շա­կու­թա­յին օբ­յեկտ­նե­ րի վե­րա­նո­րոգ­ման 2011-2012  թթ. մրցույթ­նե­րով կա­տար­ված աշ­ խա­տանք­նե­րի ստուգ­ման արդ­յունք­նե­րը։ Ս­տու­գում ­ն ե­րը կա­տար­վել են 16 օբ­յեկտ­նե­րում, ո­րից 13-ը ե­ղել են դպրոց­ներ։ Հայտ­նա­բեր­վել են ընդ­հա­նուր առ­մամբ ֌670  մլն-ի խախ­տում ­ն եր, թե­րու­թյուն­ներ ու ոչ արդ­յու­նա­վետ ծախ­սեր։ Դ­րան­ցից ֌109  մլն­-ը բա­ցա­հայտ­ վել է նա­խագ­ծա­նա­խա­հաշ­վա­յին փաս­տաթղ­թե­րի ու­սում ­ն ա­սի­րու­ թյան ժա­մա­նակ. գու­մար­նե­րը վճար­վել են, իսկ աշ­խա­տանք­նե­ րը չեն կա­տար­վել։ Մեկ դեպ­քում կա­պա­լա­ռուն ստա­ցել է ֌68  մլն և ընդ­հան­րա­պես ոչ մի աշ­խա­ տանք չի կա­տա­րել։ Ս­տու­գում ­ն ե­րը ցույց են տվել, որ խախ­տում ­ն ե­րը պայ­մա­նա­ վոր­ված են ե­ղել ա­ռա­վե­լա­պես հիմ ­ն ա­նո­րոգ­ման աշ­խա­տանք­ նե­րի ոչ ճիշտ կազ­մա­կերպ­ մամբ։ Նա­խագ­ծա­նա­խա­հաշ­ վա­յին փաս­տաթղ­թե­րը կազմ­ վել են ա­ռանց հաշ­վի առ­նե­լու շի­նու­թյան վնաս­վա­ծու­թյան աս­

տի­ճա­նը և տեխ­նի­կա­կան վի­ ճա­կը, ին­չի հետևան­քով նաև դպրո­ ցի փլուզ­ ման մեկ դեպք է ար­ձա­նագր­վել։ «Այս երևույթ­նե­ րը քա­ղա­քա­շի­նու­թյան ո­լոր­տում հա­մա­տա­րած բնույթ են կրել»,– ա­սաց Ղա­րիբ­յա­նը։ Այս­պես, հաշ­վի չառ­նե­լով դպրո­ցի վնաս­վա­ծու­թյան աս­տի­ ճա­նը, Ս­յու­նի­քի մար­զի Տեղ գյու­ ղի դպրո­ցի վե­րա­նո­րոգ­ման հա­ մար հայ­տա­րար­վել է մրցույթ, 2009թ. կա­պա­լա­ռու «Առ­վա եր­ կիր» ըն­կե­րու­թյու­նը կա­տա­րել է ֌43  մլն­-ի վե­րա­նո­րոգ­ման աշ­ խա­տանք­ներ, իսկ 2011թ. ամ­ռա­ նը դպրո­ցը փլուզ­վել է։ Սո­նա Ղա­րիբ­յա­նի խոս­քով՝ քա­ղա­քա­շի­նա­կան մրցույթ­նե­ րը կազ­ մա­ կեր­ պում է և անց­ կաց­նում է քա­ղա­քա­շի­նու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան Ծ­րագ­րե­ րի ի­րա­կա­նաց­ման գրա­սեն­յա­ կը (ԾԻԳ)։ Ու­շագ­րավ է, որ նա­ խա­րա­րու­թյուն­նե­րի ԾԻԳ-ե­րի կա­նո­նադ­րու­թյամբ սահ­ման­ ված է, որ հիմ ­ն ար­կի բարձ­րա­ գույն ղե­կա­վար պաշ­տո­նա­տար ան­ ձը դրա տնօ­ րենն է, ո­ րին պաշ­տո­նի նշա­նա­կում և պաշ­ տո­նից ա­զա­տում է Հա­յաս­տա­ նի Հան­րա­պե­տու­թյան վար­ չա­պե­տը՝ մրցու­թա­յին կար­ գով: Հիմ ­ն ար­կի տնօ­րե­նի և աշ­խա­տող­նե­րի մրցույ­թի անց­

կաց­ման կար­գը սահ­մա­նում է կա­ռա­վա­րու­թյու­նը:

ջա­նի երկր­ներ՝ գոր­ծա­րար, հանգս­ տի կամ այլ նպա­ տակ­ նե­րով: Հատ­կան­շա­կան է, որ վեր­ջին տա­սը տար­վա ըն­թաց­ քում մի­ջազ­գա­յին ժա­մա­նում­ նե­րի բա­ղադր­յալ մի­ջին տա­րե­ կան ա­ ճի տեմ­ պի (CAGR) ա­ մե­ նա­բարձր ցու­ցա­նի­շը Վ­րաս­ տա­նում է՝ 25,2%, այ­նու­հետև Հա­յաս­տա­նում՝ 16,7%, և Ադր­ բե­ջա­նում՝ 10,5%: «Ա­մե­րիա» ՓԲԸ կա­ռա­վար­ ման խորհր­դատ­վա­կան ծա­ռա­ յու­թյան գլխա­վոր մաս­նա­գետ Ար­ման Փոր­սուղ­յա­նի խոս­քով՝ հե­տա­զո­տու­թյունն ի­րա­կա­ նաց­ վել է Colliers International, HVS Global Hospitality Services, Richard Cancellor և այլ ըն­ կե­ րու­թյուն­նե­րի կող­մից տրա­ մադր­ված տվյալ­նե­րի, ինչ­պես նաև մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­ պու­թյուն­նե­րի և Ազ­գա­յին վի­ ճա­կագ­րա­կան ծա­ռա­յու­թյան կող­մից (ԱՎԾ) ի­րա­կա­նաց­ված տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հե­տա­զո­ տու­թյուն­նե­րի արդ­յունք­նե­րի հի­ման վրա: Հաշ­վի առ­նե­լով ԱՎԾ տվյալ­ նե­րը, ըստ ո­րի՝ ան­ցած տա­րի Հա­յաս­տան այ­ցե­լել է 758  հազ. զբո­սաշր­ջիկ, ստաց­վում է, որ

Հա­րա­վա­յին Կով­կաս այ­ցե­լած­ նե­րի ըն­դա­մե ­նը 14,5%-ն է այ­ ցե­լել Հա­յաս­տան։ Այ­ցե­լու­ թյուն­նե­րի մնա­ցած մա­սը բա­ ժին է ըն­կել Վ­րաս­տա­նին և Ադր­բե­ջա­նին։ Հա­յաս­տա­նի զբո­սաշր­ջու­ թյան ո­լոր­տում բա­վա­կան հե­ տաքրք­րի տվյալ­ներ է ար­ձա­ նագ­ րել նաև ԱՎԾ-ն։ Ըստ վի­ ճա­կա­գիր­նե­րի՝ այս տար­վա ի­նը ա­միս­նե­րին զբո­սաշր­ջիկ­ներն օգտ­վել են 53 հյու­րա­նոց­նե­րից՝ ան­ցած տար­վա 55-ի հա­մե­մատ։ Ս­տաց­վում է, որ Հա­յաս­տա­նում զբո­սաշր­ջիկ­ներն օգտ­վում են առ­կա հյու­րա­նոց­նե­րի ըն­դա­մե­ նը 1/3-ի ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րից։ Այս տար­վա ի­նը ա­միս­նե­րին Հա­յաս­տան այ­ցե­լած զբո­սաշր­ ջիկ­նե­րի 17,5%-ը հանգր­վա­նել է հյու­րա­նոց­նե­րում, մյուս­նե­րը նա­խընտ­րել են մնալ բա­րե­կա­ մի կամ հա­րա­զա­տի տա­նը կամ էլ վար­ձով տրվող բնա­կա­րան­ նե­րում։ Այս ըն­թաց­քում Հա­յաս­ տան այ­ցե­լած զբո­սաշր­ջիկ­նե­րի 29,3%-ը ժա­մա­նել է գործ­նա­ կան նպա­տակ­նե­րով, 21,3%-ը՝ հանգս­տի և ժա­ման­ցի, 48,8%-ը՝ «այլ նպա­տա­կով»։ «Այլ նպա­տակ­ներ» նշած զբո­ սաշր­ջիկ­նե­րը, ա­մե ­նայն հա­վա­ նա­կա­նու­թյամբ, հա­րա­զատ­

425

395 385 06.06

06.09

եվրո/դրամ

06.12

532.39

0.80 q 0.15%

530

510

490 06.06

06.09

ռուբլի/դրամ

06.12

13.21

0.01 q 0.08%

13,20

Ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյան ֆի­նան­ սա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյան տես­չութ­յան

12,50

պետ Սո­նա Ղա­րիբ­յան։

գեն Խա­չիկ­յա­նը, ո­րին մե­ղադ­ րանք է ա­ռա­ջադր­վել ֌240  մլն յու­րաց­նե­լու մեջ։ Ս­տաց­վում է, որ ֆին­նա­խի տվյալ­նե­րով՝ միայն մեկ տար­վա ըն­թաց­քում կեն­սա­թո­շակ­նե­րի վճար­ման ո­լոր­տում ան­հայ­տա­ ցել է ֌10 մլրդ, սա­ կայն քննչա­ կան մար­մի ն­նե­րը ձեր­բա­կա­լել են ան­ձանց, ո­րոնք յու­րաց­րել են այդ գու­մա­րի ըն­դա­մե ­նը 3,3%-ը։ Թե ով է յու­րաց­րել մնա­ցած գու­ մար­նե­րը, առայ­սօր պարզ չէ։ Չի բա­ցառ­վում, որ Վազ­գեն Խա­ չիկ­յա­նը և մ­յուս­նե­րը յու­րաց­ րել են ա­վե­լի մեծ չա­փի գու­մար­ ներ, ո­րոնց վրա աչք են փա­կում քննչա­կան մար­մի ն­նե­րը։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

«Ա­մե­րիան» չա­փել է զբո­սաշր­ջու­թյու­նը ‹‹‹ էջ 1

0.27 q 0.07%

405

Խա­չիկ­յա­նը «ան­մեղ է»

Պա­տաս­խա­նե­լով հար­ցին, թե հնա­ րա­ վոր է արդ­ յոք, որ 2011թ. սո­ցիա­լա­կան ա­պա­հո­վու­ թյան ո­լոր­տում հայտ­նա­բեր­ված ֌10  մլրդ­-ի նման չա­րա­շա­հում­ ներ ե­ղել են նաև նա­խորդ տա­ րի­ներին, Ղա­րիբ­յա­նն ա­սաց, որ խախ­տում ­ն ե­րը կրել են հա­մա­ կար­գա­յին բնույթ, և հաշ­վի առ­ նե­լով այս հան­գա­ման­քը՝ կա­րե­ լի է են­ թադ­ րել, որ գրե­ թե նույն ծա­վա­լի չա­րա­շա­հում ­ն եր ե­ղել են նաև 2009թ. կամ 2010թ.: Ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­ թյան ֆի­նան­սա­կան վե­րահս­ կո­ղու­թյան տես­չու­թյան պե­ տը, փաս­տո­րեն, չի բա­ցա­ռում, որ վեր­ջին ե­րեք տա­րի­նե­րին պետբ­յու­ջեից յու­րաց­վել է մոտ ֌30 մլրդ։ Ան­ցած տա­րի կեն­սա­թո­շա­կա­ ռու­նե­րի ցու­ցակ­նե­րի ճշգրտու­ մից հե­տո ցու­ցակ­նե­րից դուրս էին բեր­ վել 11  հազ. ան­ ձանց ա­նուն­ներ, ո­րոնք տա­րի­ներ շա­ րու­նակ կեղծ փաս­տաթղ­թե­րի հի­ման վրա կեն­սա­թո­շակ էին ստա­ցել: Ու­շագ­րավ է, որ կեն­սա­թո­շակ­ նե­րի նշա­նակ­ման և վ­ճար­ման գոր­ծըն­թա­ցում ար­ձա­նագր­ված չա­րա­շա­հում ­ն ե­րի հատ­կա­նիշ­ նե­րով 2011թ. մա­յի­սին հա­րուց­ ված քրեա­կան գոր­ծի շրջա­նա­ կում Ոս­տի­կա­նու­թյան քննչա­կան գլխա­վոր վար­չու­թյու­նում պար­ զել են, որ 42 մե­ ղադր­ յա­ լի կա­ տա­րած հան­ցա­գոր­ծու­թյամբ պե­ տու­թյա­նը պատ­ճառ­ված վնա­սը կազ­ մել է ֌327,5 մլն։ Մե­ ղադր­ յալ­նե­րի թվում է Սո­ցիա­լա­կան ա­պա­հո­վու­թյան պե­տա­կան ծա­ ռա­յու­թյան նախ­կին պետ Վազ­

407.09

415

Ֆոտոլուր

Ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյան ֆի­նան­սա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյան տես­չու­թյու­նը դպրո­ցա­շի­նու­թյան և մ­շա­կու­թա­յին օբ­յեկտ­նե­րի վե­րա­նո­րոգ­ման գոր­ծըն­թաց­նե­րի ստուգ­ման արդ­յուն­քում բո­լոր 16 օբ­յեկտ­նե­րում չա­րա­շա­հում ­ն եր և խախ­տում ­ն եր է հայտ­նա­ բե­րել։ Աշ­խա­տանք­նե­րի ֌2,4  մլրդ կա­տա­րո­ղա­կա­նի պայ­ման­նե­ րում բա­ ցա­ հայտ­ վել է ֌670 մլն­-ի կամ մոտ 30%-ի ոչ արդ­ յու­ նա­ վետ օգ­տա­գոր­ծում։ Տես­չու­թյան պետ Սո­նա Ղա­րիբ­յա­նը, սա­կայն, պնդում է, որ ճիշտ չէ պատ­կե­րը տա­րա­ծել դպրո­ցա­շի­նու­թյան և մ­շա­կու­թա­յին օբ­յեկտ­նե­րի վե­րա­նո­րոգ­ման ամ­բողջ գոր­ծըն­թա­ցի վրա, քա­նի որ ստու­գում ­ն երն ի­րա­կա­նաց­վել են՝ հիմն­վե­լով ռիս­ կե­րի գնա­հատ­ման մե­թո­դի վրա։

դոլար/դրամ

11,80 06.06

06.09

եվրո/դոլար

1.307

06.12 0.00 q 0.11%

1,34

1,27

1,20 06.06

06.09

WTI Brent

նավթ

06.12

86.9 1.89 q 2.13% 107.76 2.52 q 2.29%

US$/bbl.

120

95

70 06.06 ոսկի

06.12

06.09

կբ 100 հհ comex

1694.0 4.0 q 0.23% 1692.1 13.4 q 0.79%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 06.06

(LME)

պղինձ

06.09

8084

06.12 32.0 q 0.39%

US$/tonne

8600

7800

Հա­յաս­տա­նին բա­ժին է ընկ­նում Հա­րա­վա­յին Կով­կաս զբո­սաշր­ջա­յին այ­ցե­լու­թյուն­նե­ րի ըն­դա­մե ­նը 14,5%-ը։

7000 06.06 ցորեն

(cbt)

06.09

316.27

06.12 0.55 p 0.17%

US$/tonne

նե­րին տե­սակ­ցու­թյան հա­մար ժա­մա­նած­ներն են, ո­րոնք թեև դա­սա­կան ի­մաս­տով զբո­սաշր­ ջիկ չեն, բայց այդ­ պի­ սին են ըստ մե­թո­դա­բա­նու­թյան։ Հաշ­ վի չառ­նե­լով ազ­գա­յին ա­ռանձ­ նա­հատ­կու­թյուն­նե­րը, մաս­նա­ վո­րա­պես «նոր Սփ­յուռ­քի» գոր­ ծո­նը՝ ԱՎԾ-ն զ­բո­սաշր­ջիկ­նե­րի հաշ­վարկ­ման հար­ցում օգտ­ վում է ՄԱԿ-ի զբո­ սաշր­ ջու­

թյան հա­մաշ­խար­հա­յին կազ­ մա­կեր­պու­թյան մե­թո­դա­բա­ նու­թյու­նից։ Այն զբո­սաշր­ջիկ է հա­մա­րում ցան­կա­ցած ան­ձի, ո­րը հանգս­տա­նա­լու, բուժ­վե­ լու, հա­րա­զատ­նե­րին այ­ցե­լե­լու, գործ­նա­կան, կրո­նա­կան և այլ նպա­տակ­նե­րով ճա­նա­պար­հոր­ դում է մեկ այլ վայր ոչ պա­կաս, քան 24 ժամ տևո­ղու­թյամբ։  n Ա.Չ.

370 330 290 250 210 06.06

06.09

06.12

Տվյալները վերցված են 06.12, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 159 (228), ուրբաթ, դեկտեմբերի 7, 2012 թ.

6 | Մեծ փողեր

Բան­կե­րը չեն կա­րո­ղա­նա վար­կա­վո­րել աշ­խար­հը Ն­րանք կա­պի­տա­լի €474  մլրդ-ի պա­կա­սուրդ ու­նեն

Աշ­խար­հի ա­ռա­ջա­տար բան­կե­րի կա­պի­տա­լի պա­կա­սուր­դը կազ­ մում է €474  մլրդ: Այս­պի­սի տվյալ­ներ է հրա­պա­րա­կել ա­մե­րիկ­յան The Boston Consulting Group (BCG) վեր­լու­ծա­կան-խորհր­դատ­վա­ կան ըն­կե­րու­թյու­նը: Ընդ ո­րում՝ սա բան­կե­րի խնդիր­նե­րից մեկն է միայն. նրանց մոտ ա­պա­գա­յում ա­պագ­լո­բա­լա­ցում և կոն­սո­լի­ դաց­ման նոր ա­լիք է սպաս­վում։ բան­կե­րի սե­փա­կան խնդիր­նե­րը սրվում են պարտ­ քա­ յին ճգնա­ ժա­մի պատ­ճա­ռով։ Եվ­րո­պա­յում բան­կե­րի կա­պի­տա­լի պա­կա­ սուր­դը €256  մլրդ­ է։ Բան­կե­րի նկատ­մամբ ճնշում են գոր­ծադ­րում նաև բաժ­նե­ տե­րե­րը։ Ներդ­րող­նե­րի դժգո­ հու­թյան հիմ ­ն ա­կան պատ­ճառն այն է, որ խո­շոր բան­կե­րի բաժ­ նե­տոմ­սե­րի գնան­շում ­ն ե­րը նա­ խաճգ­նա­ժա­մա­յին մա­կար­դա­ կին շա­րու­նա­կում են զի­ջել 50-80%-ով։ Բան­կե­րը բիզ­նե­սի շա­հու­թա­բե­ րու­թյու­նը բարձ­րաց­նե­լու, ինչ­պես նաև կա­պի­տա­լի ի­րաց­վե­լիու­ թյունն ա­վե­լաց­նե­լու նպա­տա­կով պետք է ակ­տի­վո­րեն կրճա­տեն ի­րենց ակ­տիվ­ն ե­րը: Ե­թե մինչև այժմ նրանք ա­զատ­վել են հիմ ­ն ա­ կա­նում ա­ծանց­յալ գոր­ծարք­նե­ րից, ա­պա ներ­կա­յում հար­կադր­ ված են լի­նե­լու նույ­նը ա­նել նաև բիզ­նե­սի ա­ռանց­քա­յին հատ­ված­ նե­րում: Սա կա­րող է հան­գեց­նել բան­կա­յին շու­կա­յի ա­պագ­լո­բա­

Մոտ ա­պա­գա­յում բան­կե­րը չեն կա­ րո­ղա­նա ա­պա­հո­ վել հա­մաշ­խար­ հա­յին տնտե­սու­ nytimes.com

BCG-ն ու­սում ­ն ա­սի­րել է ԱՄՆ-ի, Եվ­րո­պա­յի և Ա­սիա­յի 145 բանկ, ո­րոնց բա­ժին է ընկ­նում տա­րա­ ծաշր­ջան­նե­րում բան­կա­յին ակ­ տիվ­ն ե­րի 75%-ը: Բան­կե­րը գլո­ բալ ֆի­նան­սատն­տե­սա­կան ճգնա­ժա­մից 5 տա­րի հե­տո էլ չեն կա­րո­ղա­ցել վե­րա­կա­ռու­ցել բիզ­ նե­սը և այն հար­մա­րեց­նել նոր պայ­ման­նե­րին։ Այս­պես՝ բան­կե­րի տնտե­սա­ կան շա­հույ­թը (բա­ցա­ռու­թյամբ բո­լոր, այդ թվում՝ այ­լընտ­րան­ քա­յին ծախ­քե­րի) բա­ցա­սա­կան է ար­ դեն չոր­ րորդ տա­ րին շա­ րու­նակ: 2011թ. բան­կե­րի շա­հույ­ թը կազ­մել է €89 մլրդ: Գլ­խա­վոր պատ­ ճառն այն է, որ բան­ կե­ րի ռիս­կե­րը 75%-ով ա­վե­լի թանկ են, քան նա­խաճգ­նա­ժա­մա­յին շրջա­ նում: Մոտ ա­պա­գա­յում շա­հույ­թի վրա ճնշու­մը կպահ­պան­վի։ Ամ­բողջ աշ­խար­հում բան­կե­ րի կա­պի­տա­լի պա­կա­սուր­դը €474  մլրդ­ է՝ ներ­կա­յիս կա­պի­ տա­լի 17%-ը: Ա­մե ­նից վատ­թար վի­ճա­կում Եվ­րո­պան է, որ­տեղ

ըն­կե­րու­թյուն­ներ կհետևեն UBS-ի օ­րի­նա­կին, ո­րը հոկ­տեմ­բե­րին հայ­տա­րա­րել է 10  հազ. աշ­խա­ տակ­ցի կրճատ­ման ու բան­կի ներդ­րու­մա­յին ստո­րա­բա­ժա­նու­ մը փա­կե­լու մա­սին։ Ծախ­քե­րի կրճա­տու­մը կա­ րող է ո­լոր­տում կոն­սո­լի­դա­ցիա­ յի նոր ա­լի­քի հան­գեց­նել: Սա, իր հեր­թին, կնպաս­տի գոր­ծառ­նա­ կան ծախ­սե­րի, ինչ­պես նաև ֆի­ նան­սա­վոր­ման ու կա­պի­տա­լի

լաց­ման, քա­նի որ բան­կե­րը հար­ կադր­ված կլի­նեն հրա­ժար­վել բիզ­նե­սից այն երկր­նե­րում, ո­րոն­ ցում այն բա­վա­րար շա­հու­թա­բեր չէ կամ ա­ռե­րես­վում է կար­գա­վո­ րիչ­նե­րի խիստ պա­հանջ­նե­րին։ Ն­ման պայ­ման­նե­րում բան­կե­ րը կշա­րու­նա­կեն կրճա­տել ծախ­ քե­րը, ընդ ո­րում՝ շատ ա­վե­լի ակ­ տիվ։ Հետևա­ բար՝ մեծ է հա­ վա­նա­կա­նու­թյու­նը, որ բան­կա­ յին ո­լոր­տի ա­վե­լի ու ա­վե­լի շատ

թյանն անհ­րա­ ժեշտ եր­կա­րա­ ժամ ­կ ետ ֆի­նան­ սա­վո­րու­մը։

կրճատ­ման։ Մ­յուս կող­մից՝ ար­դեն կա­տար­վող փո­փո­խու­թյուն­նե­ րի և ս­պաս­վող վե­րա­փո­խում ­ն ե­ րի արդ­յուն­քում բան­կե­րի բիզ­նես մո­դե­լը կա­րող է սահ­մա­նա­փակ­ վել միայն կար­ ճա­ ժամ ­կետ վար­ կա­վոր­մամբ ու ակ­տիվ­ն ե­րի ճկուն պորտ­ֆել­նե­րով: Այդ դեպ­քում նրանք չեն կա­րո­ղա­նա ա­պա­հո­ վել հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սու­ թյանն անհ­րա­ժեշտ եր­կա­րա­ժամ­ կետ ֆի­նան­սա­վո­րու­մը։  n

Պե­տութ­յուն պե­տութ­յան մեջ bloomberg.com

ին Standard&Poor’s-ը հնա­րա­վոր է՝ կրկին բարձ­րաց­ նի Հու­նաս­տա­նի վար­կա­նի­շը:

Ա­ռայժմ ընտ­րո­վի դե­ֆոլ­տի մեջ Standard&Poor’s-ը ի­ջեց­րել է Հու­նաս­տա­նի վար­կա­նի­շը Մի­ջազ­գա­յին վար­կան­շա­յին Standard&Poor’s գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը Հու­նաս­տա­նի սու­վե­րեն վար­կա­նի­շը CCC մա­կար­դա­կից ի­ջեց­րել է մինչև SD՝ «ընտ­րո­վի դե­ֆոլտ»: Գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը վար­կա­նի­ շի ի­ջե­ցու­մը պայ­մա­նա­վոր­ել է պետ­պար­տա­տոմ­սե­րի հետգն­ման ծրագ­րով, ո­րի մեկ­նար­կի մա­սին ամս­վա սկզբին հայ­տա­րա­րել են երկ­րի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը։ S&P-ի փոր­ձա­գետ­նե­րը իշ­խա­ նու­թյուն­նե­րի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը դի­տար­կել են որ­պես ընտ­րո­վի դե­ֆոլտ: Ըստ գոր­ծա­կա­լու­թյան՝ դեկ­տեմ­բե­րի 17-ին, երբ ա­վարտ­ վի պար­տա­տոմ­սե­րի հետգ­նու­մը, հնա­րա­վոր է՝ վար­կա­նի­շը կրկին բարձ­րաց­վի մինչև CCC: Դեկ­տեմ­բե­րի 3-ին հու­նա­կան PDMA գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը հայ­ տա­րա­րել է պար­տա­տոմ­սե­ րի հետգն­ման ծրագ­րի մեկ­նար­ կի մա­սին: Նշ­վում էր, որ Ա­թեն­քը պատ­ րաստ է մինչև €10  մլրդ­-ի պար­ տա­ տոմս հետ գնել: Ներդ­ րող­նե­րին ա­ռա­ջարկ­վել է ար­ ժեթղ­թե­րը վա­ճա­ռել 60% զեղ­ չով: Հու­նաս­տա­նը պար­տա­տոմ­ սե­ րը հետ է գնում ԱՄՀ և ԵՄ

ա­ջակ­ցու­թյամբ: Պար­տա­տոմ­սե­ րի հետգ­նու­մը կնպաս­տի կրճա­ տել պետ­պարտ­քը, ո­րը 2013թ. կա­րող է գե­րա­զան­ցել ՀՆԱ-ի 190%-ը՝ €400 մլրդ։ Standard&Poor’s-ը դեռ այս տար­վա օ­գոս­տո­սին Հու­նաս­տա­ նի վար­կա­նի­շի կան­խա­տե­սու­մը «կա­յու­նից» նվա­զեց­րել էր «բա­ ցա­սա­կա­նի»: Եվս եր­կու ա­միս ա­ռաջ վար­կա­նի­շը SD-ից բարձ­ րաց­վել էր մինչև CCC: Հու­նաս­տա­նի վար­կա­նի­շը մինչև «ընտ­րո­վի դե­ֆոլտ» ի­ջեց­ վել էր նաև այս տար­վա փետր­ վա­րին, երբ մաս­նա­վոր վար­կա­ տու­նե­րը հա­մա­ձայ­նել էին դուրս գրել երկ­րի պետ­պարտ­քի գրե­թե կե­սը:  n

Մոսկ­վան շա­րու­նա­կում է պահ­պա­նել Ռու­սաս­տա­նում կղզյակ-պե­տու­թյան իր ոչ պաշ­տո­նա­կան կար­գա­վի­ճա­կը: Մայ­րա­քա­ղա­քի կո­մեր­ցիոն ան­ շարժ գույ­քի շու­կան եր­րորդն է եվ­րո­պա­կան քա­ղաք­նե­րի շար­ քում։ Ի տար­բե­րու­թյուն Մոսկ­ վա­յի՝ Ռու­սաս­տա­նի ռե­գիոն­ նե­րում ներդ­րում ­ն ե­րը նվա­զել են 55%-ով: Այս­ պի­ սի տվյալ­ ներ է հրա­պա­րա­կել ա­մե­ րիկ­յան Cushman & Wakefield ըն­կե­րու­թյու­նը: Ռու­ս աս­տ ա­ն ի կո­մ եր­ց իոն ան­ շարժ գույ­ք ի շու­կ ա­յ ում ներդ­ րում ­ն ե­ր ի առ­յ ու­ծ ի բա­ժ ի­ նը պատ­կ ա­ն ում է Մոսկ­վա­յ ին՝ 83%: Մինչ տա­ր ե­վերջ մայ­ր ա­ քա­ղա­ք ում գոր­ծ արք­ն ե­ր ի ծա­ վա­լ ը կգե­ր ա­զան­ց ի $6  մլրդ­-ը: Եվ սա այն պայ­մ ան­ն ե­ր ում, երբ ռե­գ իոն­ն ե­ր ում ներդ­ր ում ­ն ե­ր ի ծա­վա­լ ը կրճատ­վել է մեկուկես ան­գամ, Ռու­ս աս­տ ա­ն ում ակ­ տի­վու­թ յու­ն ը նվա­զել 5%-ով: Առևտ­ր ա­յ ին տա­ր ածք­ն ե­ր ի սեգ­ մեն­տ ում ներդ­ր ում ­ն ե­ր ի մաս­ նա­բ ա­ժ ի­ն ը կկազ­մ ի 45%, գրա­ սեն­յ ա­կ ա­յ ին ո­լոր­տ ում՝ 30%, և 15% ու 7%՝, հա­մ ա­պ ա­տ աս­խ ա­ նա­բ ար հյու­ր ա­ն ո­ց ա­յ ին և պա­ հեստ­ն ե­ր ի սեգ­մ ենտ­ն ե­ր ում: Մի­ջ ազ­գա­յ ին Real Capital Analytics ըն­կ ե­ր ու­թ յան տվյալ­ նե­ր ի հա­մ ա­ձ այն՝ Մոսկ­վան Եվ­ րո­պ ա­յ ի ներդ­ր ու­մ ա­յ ին խո­շ որ շու­կ ա­ն ե­ր ի շար­ք ում եր­ր որդն է Լոն­դ ո­ն ից և Փա­ր ի­զ ից հե­տ ո: Ռու­ս աս­տ ա­ն ի մայ­ր ա­ք ա­ղա­ք ը գրա­վ իչ է հատ­կ ա­պ ես մի­ջ ազ­

urbancentre.net

Դեկ­տեմ­բե­րի 17-

Մոսկ­վան եր­րորդն է Եվ­րո­պա­յում ան­շարժ գույ­քի շու­կա­յում ներդ­րում ­ն ե­րի ծա­վա­լով

Ռու­սաս­տա­նի մայ­րա­քա­ղա­քը գրա­վիչ է հատ­կա­պես մի­ջազ­գա­յին խո­շոր ներդ­րող­նե­ րի հա­մար:

գա­յ ին խո­շ որ ներդ­ր ող­ն ե­ր ի հա­մ ար: Մոսկ­վան ե­ղել և մ ­ն ում է Ռու­ս աս­տ ա­ն ի գրա­ս են­յ ա­կ ա­ յին և պա­հ ես­տ ա­յ ին սեգ­մ ենտ­ նե­ր ի ներդ­ր ու­մ ա­յ ին միակ շու­ կան՝ ի տար­բ ե­ր ու­թ յուն առևտ­ րա­յ ին և հ­յ ու­ր ա­ն ո­ց ա­յ ին սեգ­ մենտ­ն ե­ր ի, որ­տ եղ զգա­լ ի է ռե­գ իոն­ն ե­ր ի մայ­ր ա­ք ա­ղաք­ նե­ր ի մրցակ­ց ու­թ յու­ն ը, հատ­ կա­պ ես Սանկտ Պե­տ եր­բ ուր­ գի, ո­ր ը Ռու­ս աս­տ ա­ն ի երկ­ր որդ ա­մ ե­ն ա­խ ո­շ որ ներդ­ր ու­մ ա­յ ին շու­կ ան է: 2012թ. Եվ­ր ո­պ ա­յ ի խո­շ ո­ րա­գ ույն շու­կ ա­ն ե­ր ի ցան­կ ում Սանկտ Պե­տ եր­բ ուր­գ ը 14-րդ տեղն է զբա­ ղեց­ ր ել, ին­ չ ի հա­ մար «պար­տ ա­կ ան է» «Գա­լե­ր ե­

յա» առևտ­ր ի տա­ն ը։ Ներդ­ր ող­ նե­ր ի կող­մ ից մեծ հե­տ աքրք­ր ու­ թյան պայ­մ ան­ն ե­ր ում ան­գամ քա­ղա­ք ում ներդ­ր ու­մ ա­յ ին օբ­ յեկտ­ն ե­ր ի պա­կ աս է զգաց­վում: Հետևա­պ ես մոտ ա­պ ա­գա­յ ում ներդ­ր ում ­ն ե­ր ի ծա­վա­լ ը կպահ­ պան­վ ի չա­փ ա­վոր՝ տա­ր ե­կ ան մոտ 800  մլն­-ի մա­կ ար­դա­կ ում: 2012թ. Ռու­ս աս­տ ա­ն ի ռե­ գիոն­ն ե­ր ի ան­շ արժ գույ­ք ի շու­ կա­ն ե­ր ում ներդ­ր ում ­ն ե­ր ի ծա­ վա­լ ը կկազ­մ ի $75  մլն, ո­ր ը 2009-ից ի վեր ար­ձ ա­ն ագր­ված ա­մ ե­ն ա­ց ածր ցու­ց ա­ն իշն է. այն 55%-ով զի­ջ ում է 2011թ. և 75%ով 2010թ. ցու­ց ա­ն ի­շ ը։  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 159 (228), ուրբաթ, դեկտեմբերի 7, 2012 թ. |

Աշխարհ | 7 Լատ­վիա­յում կրկին հաշ­վել են անց­յա­լը Հայտ­նի են Եվ­րախմ­բի Երկ­րում «խորհր­դա­յին օ­կու­պա­ցիան» $375 մլրդ­ են գնա­հա­տել ղե­կա­վա­րի պաշ­տո­նի հա­վակ­նորդ­նե­րը

լը կազ­մել է ամ­բողջ ՀՆԱ-ի մոտ 70%-ը,– հայ­տա­րա­րել է Օ­կու­ պա­ցիա­յի հե­տա­զո­տող­նե­րի լատ­վիա­կան հան­րակ­ցու­թյան վար­չու­թյան նա­խա­գահ Ռու­տա Պազ­դե­րեն։- Բո­լոր գոր­ծա­րան­ նե­րում քա­ղա­քա­ցիա­կան պատ­ վե­րի ան­վան տակ ար­տադր­վել են ապ­րանք­ներ ռազ­մա­կան կա­ րիք­նե­րի հա­մար։ Սնն­դամ­թերք, հան­դեր­ձանք… բո­լո­րը ար­ տադր­վել է գլխա­վո­րա­պես զին­ վո­րա­կան­նե­րի հա­մար։ ԽՍՀՄ փլու­զու­մից հե­տո սար­քա­վո­ րում ­ն երն ար­տա­հան­վե­ցին Ռու­ սաս­տան, և մեր գոր­ծա­րան­նե­րը դա­դա­րե­ց��ն գոր­ծել»։

«Խորհր­դա­յին օ­կու­պա­ցիա­յի»

Ֆ­րան­սիա­յի ֆի­նանս­նե­րի նա­ խա­րար Պիեռ Մոս­կո­վի­սին և Ավստ­րիա­յի կանց­լեր Վեռ­ներ Ֆայ­մա­նը դի­տարկ­վում են որ­ պես Եվ­րախմ­բի՝ եվ­րո­գո­տու 17 երկր­նե­րի ֆի­նանս­նե­րի նա­ խա­րար­նե­րի խորհր­դի ղե­կա­ վա­րի պաշ­տո­նի թեկ­նա­ծու­ներ։

վնա­սը Լատ­վիա­ յում $375 մլրդ­է գնա­հատ­վել։

Հե­տա­զո­տող­նե­րը նշում են, որ ան­ձամբ ի­րենք չեն պատ­րաստ­ վում որևէ մե­կին հա­շիվ ներ­կա­ յաց­նել «օ­կու­պա­ցիա­յի» հա­մար։ «Թող քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ քա­ ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րը զբաղ­ վեն։ Մեր խնդի­րը հե­տա­զո­տելն է»,– ա­սում է Պազ­դե­րեն։ Լատ­վիա­յում նման հաշ­վարկ ա­ռա­ջին ան­գամ չէ, որ ի­րա­կա­ նաց­վում է։ Սեյ­մի պատ­գա­մա­ վոր­նե­րից մե­կը, օ­րի­նակ, ա­ռա­ ջար­կել էր Ռու­սաս­տա­նից մի­ լիար­դա­կան դո­լար պա­հան­ ջել ԽՍՀՄ կազ­մում անց­կաց­րած յու­րա­քանչ­յուր տար­վա հա­մար. ստաց­վել էր մոտ $50 մլրդ։  n

Եվ­րախմ­բի գոր­ծող նա­խա­ գահ Ժան-Կ­լոդ Յուն­կե­րը օ­րերս հաս­տա­տեց, որ ծրագ­րում է լքել պաշ­տո­նը ըն­թա­ցիկ տար­ վա վեր­ջին-հա­ջորդ տար­վա սկզբին։ Յուն­կե­րի ման­դա­տը, որն ա­ վարտ­ վել էր այս տար­ վա հու­լի­սին, եր­կա­րաձգ­վել էր ևս­ եր­կու­սու­կես տա­րով։ «Ժան-Կ­լոդ Յուն­կերն ազ­դա­ րա­րել է ի­րա­վա­հա­ջոր­դի ո­րո­ նում ­ն ե­րի մեկ­նար­կը. որ­պես հնա­րա­վոր թեկ­նա­ծու­ներ դի­ տարկ­վում են Ֆ­րան­սիա­յի ֆի­ նանս­նե­րի նա­խա­րար Մոս­կո­վի­

spiegel.de

Հեր­թա­կան հե­տա­զո­տու­թյունն ի­րա­կա­նաց­րել է Օ­կու­պա­ցիա­յի հե­տա­զո­տող­նե­րի լատ­վիա­կան հան­րակ­ցու­թյու­նը։ Հե­տա­զո­ տու­թյու­նը, ո­րում գնա­հատ­վում է Լատ­վիա­յին և Մերձ­բալ­թյան մյուս հան­րա­պե­տու­թյուն­նե­րին պատ­ճառ­ված վնա­սը, կա­տար­ վել է Եվ­րա­խորհր­դա­րա­նի ֆի­ նան­սա­կան ա­ջակ­ցու­թյամբ։ Հե­ տա­զո­տու­թյան արդ­յունք­նե­ րի պաշ­տո­նա­կան շնոր­հան­դե­ սը տե­ղի կու­նե­նա դեկ­տեմ­բե­րի 7-ին։ Հե­տա­զո­տու­թյու­նում վնա­ սի ընդ­հա­նուր ծա­վա­լը գնա­ հա­ տում է 200  մլրդ լատ (մոտ $375  մլրդ)։ Հե­տա­զո­տող­նե­ րը մատ­նան­շում են խորհր­դա­ յին շրջա­նում Լատ­վիա­յի տնտե­ սու­թյան ռազ­մա­կա­նաց­ման բա­ ցա­սա­կան է­ֆեկ­տը։ «Պե­տա­կան ռազ­մա­կան պատ­վե­րի ծա­վա­

pacelkarogu.lv

Լատ­վիա­յում հեր­թա­կան ան­ գամ հաշ­ վել են «խորհր­ դա­ յին օ­կու­պա­ցիա­յի» պատ­ճա­ ռած վնա­սի չա­փը։ Հան­րա­ պե­տու­թյան վնաս­նե­րը հար­ յուր մի­լիար­դա­վոր լատ են գնա­հատ­վել։

Ժան-Կ­լոդ Յուն­կե­րի ման­դա­տը ա­վարտ­ վել է այս տար­վա հու­լի­սին։

սին և Ավստ­րիա­յի կանց­լեր Ֆայ­ մա­նը»,– գրում է Եվ­րա­միու­թյան լրատ­վա­կան կայ­քը՝ Euractiv-ը։  n

Վե­նե­սո­ւե­լան դար­ձել է Պա­ղես­տի­նի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի հա­մար մուտ­քի վի­զա­նե­րը չեղ ­յ ալ հայ­տա­րա­րած ա­ռա­ջին եր­կի­րը, նշվում է պա­ղես­տին­յան արտ­գործ­նա­խա­րա­րու­թյան տա­րա­ծած հա­ղոր­ դագ­րու­թյան մեջ։ Քա­ղա­քա­ցիա­կան և դի­վա­նա­ գի­տա­կան անձ­նագ­րեր ու­նե­ ցող­նե­րի հա­մար այ­ցագ­րա­յին ըն­թա­ցա­կար­գե­րից հրա­ժար­ վե­լու մա­սին հա­մա­ձայ­նա­գի­ րը մեկն է տասն­ յակ հա­ մա­ տեղ փաս­տաթղ­թե­րից, որ ստո­րագր­ վել են Կա­րա­կա­սում Պա­ղես­տի­ նի արտ­գործ­նա­խա­րար Ռի­յադ ալ Մա­լի­քի և ն­րա վե­նե­սո­ւե­լա­

ցի պաշ­տո­նա­կից Նի­կո­լաս Մա­ դու­րո­յի միջև բա­նակ­ցու­թյուն­նե­ րի արդ­յունք­նե­րով։ «Վե­նե­սո­ւե­լան պա­ղես­տին­ցի­ նե­րին թույ­լատ­րել է ա­նայ­ցա­գիր մուտք՝ դառ­նա­լով աշ­խար­հում ա­ռա­ջին պե­տու­թյու­նը, որն այս­ պես է վար­ վում»,– ա­ սել է Պա­ ղես­տի­նի արտ­գործ­նա­խա­րա­ րու­թյան հյու­պա­տո­սա­կան բաժ­

նի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը։ Ար­տա­քին գե­րա­տես­չու­թյան հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նից հետևում է, որ Վե­նե­սո­ւե­լան խոս­տա­ցել է հի­ վան­դա­նոց կա­ռու­ցել պա­ղես­տին­ յան տա­ րածք­ նե­ րում, իսկ Ալ Մա­ լի­քին շնոր­հա­կա­լու­թյուն է հայտ­ նել Կա­րա­կա­սին՝ ՄԱԿ-ում քվեար­ կու­թյան ժա­մա­նակ ցու­ցա­բե­րած ա­ջակ­ցու­թյան հա­մար։ Անց­յալ շա­ բաթ ՄԱԿ-ի Գլ­խա­վոր ա­սամբ­լեան ձայ­նե­րի ճնշող մե­ծա­մաս­նու­ թյամբ Պա­ղես­տի­նին տրա­մադ­րեց կազ­մա­կեր­պու­թյու­նում դի­տորդ պե­տու­թյան կար­գա­վի­ճակ։  n

Օ­րի­նա­կան մա­րի­խո­ւա­նա ու միա­սեռ ա­մուս­նու­թյուն­ներ Դեկ­տեմ­բե­րը հե­ղա­փո­խա­կան է ե­ղել Վա­շինգ­տոն նա­հան­գում

Վա­շինգ­տոն նա­ հան­գում դեկ­ տեմ­բե­րի 6-ից օ­րի­նա­կա­նաց­վել է մա­րի­խո­ւա­նա­յի անձ­նա­կան օգ­

Այ­դու­հան­դերձ, հան­րա­յին վայ­ րե­րում մա­րի­խո­ւա­նա ծխե­լը շա­րու­նա­կե­լու է օ­րենսդ­րո­րեն պատ­ժե­լի մնալ։ Բա­ցի այդ՝ դեռ մեկ տա­րի մա­րի­խո­ւա­նա հնա­ րա­վոր չի լի­նի ձեռք բե­րել օ­րի­ նա­կան ճա­նա­պար­հով։ Հա­մա­ձայն տնտե­սա­գետ­նե­րի

տա­գոր­ծու­մը։

totallywp.com

ԱՄՆ-ի Վա­շինգ­տոն նա­հան­գում դեկ­տեմ­բե­րի 6-ից օ­րի­նա­կա­ նաց­վել է մա­րի­խո­ւա­նան՝ անձ­ նա­կան օգ­տա­գործ­ման հա­մար։ Հա­մա­պա­տաս­խան օ­րենքն ըն­ դուն­վել է նո­յեմ­բե­րին։ Նույն օ­րը նա­հան­գում ու­ժի մեջ է մտել նաև միա­սեռ ա­մուս­նու­ թյուն­նե­րը թույ­լատ­րող օ­րեն­քը։

կան­խա­տե­սում ­ն ե­րի՝ թեթև թմրան­յու­թի վա­ճառ­քից ստաց­ վող հար­կե­րը Վա­շինգ­տո­նին տա­րե­կան մի քա­նի հար­յուր մի­ լիոն դո­լար կա­պա­հո­վեն։ Ընդ ո­րում՝ դաշ­նա­յին կա­ռա­վա­րու­

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

թյու­նը մա­րի­խո­ւա­նա­յի ա­զատ վա­ճառ­քը Վա­շինգ­տո­նի տա­րած­ քում ար­գե­լա­փա­կե­լու հնա­րա­վո­ րու­թյուն ու­նի։ Դեկ­տեմ­բե­րի 6-ին Վա­շինգ­տո­ նում ու­ժի մեջ է մտել նաև միա­ սեռ ա­մուս­նու­թյուն­նե­րը թույ­ լատ­րող օ­րի­նա­գի­ծը։  n

ivn.us

Վե­նե­սո­ւե­լան վե­րաց­րել է վի­զա­նե­րը պա­ղես­տին­ցի­նե­րի հա­մար

ԱՄՆ-ի նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­ման ու Ռու­սաս­տա­նի վար­չա­պետ Վ­լա­դի­միր Պու­տի­նը Մոսկ­վա­յում, ԱՄՆ-ի նա­խա­գա­հի՝ Ռու­սաս­տան այ­ցե­լու­թյան ըն­թաց­քում, 6 հու­լի­սի, 2009թ.։

Forbes-ը հաշ­վել է փողն ու իշ­խա­նու­թյու­նը Օ­բա­ման շա­րու­նա­կում է մնալ աշ­խար­հի ա­մե­նաազ­դե­ցիկ մար­դը ԱՄՆ-ի նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­ ման պահ­պա­նել է ա­ռա­ջա­տա­ րի դիր­քը ա­մե­րիկ­յան Forbes հան­դե­սի կազ­մած աշ­խար­հի ա­մե ­նաազ­դե­ցիկ մարդ­կանց ցան­կում։ Օ­բա­ման «տիտ­ղո­ սին» ար­ ժա­ նա­ ցել է այս տար­ վա նո­յեմ­բե­րի 6-ին կա­յա­ցած նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ նե­րում տա­րած հաղ­թա­նա­կի շնոր­հիվ, ին­չը նրան հնա­րա­ վո­րու­թյուն է տվել ա­ռա­ջի­կա չորս տա­րի­նե­րին շա­րու­նա­կել կյան­քի կո­չել իր քա­ղա­քա­կան գա­ղա­փար­նե­րը, պար­զա­բա­նել է ամ­սա­գիրն իր ընտ­րու­թյու­նը։ 2012թ. Forbes-ի ա­մե ­նաազ­դե­ ցիկ մարդ­կանց ցու­ցա­կի երկ­ րորդ հո­րի­զո­նա­կա­նը զբա­ղեց­ րել է Գեր­մա­նիա­յի դաշ­նա­յին կանց­լեր Ան­գե­լա Մեր­կե­լը։ Եր­ րորդ տե­ղում Ռու­սաս­տա­նի նա­ խա­գահ Վ­լա­դի­միր Պու­տինն է։ Հան­դե­սի վար­կա­նի­շում ընդգրկ­ ված են 71 հա­սա­րա­կա­կան,

հոգևոր, քա­ղա­քա­կան ու ֆի­նան­ սա­կան գոր­ծիչներ, ո­րոնց «ազ­ դե­ցու­թյու­նը աշ­խար­հի ճա­կա­ տագ­րի վրա կախ­ված է փո­ղից և իշ­խա­նու­թյու­նից»։ Չոր­րորդ տե­ղում գոր­ծա­րար և Microsoft ըն­կե­րու­թյան հիմ ­ն ա­ դիր Բիլ Գեյթսն էլ։ Հին­ գե­ րորդ ա­մե­նաազ­դե­ցիկ մար­դու կո­չու­մը Forbes-ը շնոր­հել Հ­ռո­մի պապ Բե­ նե­ դիկ­ տոս 16-րդին։ ԱՄՆ-ի Դաշ­ նա­յին պա­հուս­տա­յին հա­մա­կար­գի ղե­կա­վար Բեն Բեռ­նան­կեն զբա­ ղեց­րել է ցու­ցա­կի վե­ցե­րորդ հո­րի­ զո­նա­կա­նը, Սաուդ­յան Ա­րա­բիա­յի թա­գա­վոր Աբ­դալ­լահ բեն Աբդ ալ Ա­զի­զը՝ յո­թե­րոր­դը, Եվ­րո­պա­կան կենտ­րո­նա­կան բան­կի ղե­կա­վար Մա­րիո Դ­րա­գին՝ ու­թե­րոր­դը։ Ին­նե­րորդ հո­րի­զո­նա­կա­նում Չի­նաս­տա­նի կո­մու­նիս­տա­կան կու­սակ­ցու­թյան կենտ­րո­նա­կան կո­մի­տեի գլխա­վոր քար­տու­ղար Սի Ց­զին­պինն է։ Տասն­յա­կը եզ­րա­ փա­կում է Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի վար­ չա­պետ Դեյ­վիդ Քե­մե­րո­նը։  n


| № 159 (228), ուրբաթ, դեկտեմբերի 7, 2012 թ.

8 | Մշակույթ

Հա­յաս­տա­նի ա­ղը՝ Գ­յում­րին Լևոն Լա­ճիկ­յան, ար­վես­տա­բան Հա­մե­մա­տու­թյու­նը Հով­հան­ նես Շի­ րա­ զինն է: Ծն­ ված լի­ նե­ լով Գ­ յում­ րիում՝ նա էլ, իր մյուս հա­մա­քա­ղա­քա­ցի­նե­րի նման, պաշ­տե­լու աս­տի­ճան սի­րում էր ծննդա­վայրն ու նրա մարդ­կանց: Խո­րա­պես գի­տակ­ ցում էր ու շատ լավ գի­ տեր՝ ինչ որ ե­ղավ, Գ­յում­րիով ե­ղավ: Մինչև կյան­ քի վերջ նա պահ­ պա­նեց տե­ղի բար­բա­ռի համ­ նու­հո­տը, նիս­տու­կա­ցի ելևէջ­ նե­րը: Միշտ ափ­սո­սում էինք, որ մեծ բա­նաս­տեղ­ծը չտե­սավ 1988թ. փետր­վար­յան զար­թոն­ քը, բայց և բա­րե­բախ­տու­թյուն էր, որ ա­կա­նա­տե­սը չե­ղավ իր հայ­րե­նի ոս­տա­նի կոր­ծան­մանը նույն տար­վա դեկ­տեմ­բե­րին: 1988թ. ա­վե­րիչ երկ­րա­շար­ժը Գ­յում­րիի շուրջ ե­րեք­հա­զա­րամ­յա պատ­մու­թյու­նը բա­ժա­նեց եր­կու ան­հա­վա­սար մա­սե­րի։ Հին պատ­ մու­թյուն ու­նի Հա­յաս­տա­նի երկ­ րորդ խո­շոր քա­ղա­քը: Վեր­ջինս իր ու­ղեգ­րու­թյուն­նե­րում հի­շա­ տա­կել է հույն պատ­միչ Ք­սե­նո­ փո­նը: Կու­մայ­րի ա­նու­նով բնա­ կա­վայ­րի մա­սին ա­ռա­ջին պատ­ մա­կան տե­ղե­կու­թյու­նը տվել է Ղևոնդ պատ­մի­չը (VIII դ.): Պատ­ մա­կան այդ ա­նու­նը դա­րե­րի ըն­ թաց­քում հո­լով­վում, փո­փոխ­վում է՝ վե­րած­վե­լով Գ­յում­րիի: Փոխ­ վում է նաև ին­քը՝ քա­ղա­քը: Տն­տե­ սա­կան աշ­խու­ժա­ցու­մը սկսվում է հատ­կա­պես ռուս-պարս­կա­կան (1826-1828) և ռուս-թուր­քա­կան (1828-1829) պա­տե­րազմ ­ն ե­րից հե­տո, երբ Էրզ­րու­մից, Կար­սից, Մու­շից ու Բա­յա­զե­տից հա­զա­րա­ վոր հա­յեր են գաղ­թում այս­տեղ: Օգտ­վե­լով ռու­սա­կան կայս­րու­ թյան տված ար­տո­նու­թյուն­նե­րից՝ նրանք ո­րո­շում են ըն­տա­նիք­ նե­րով բնա­կու­թյուն հաս­տա­տել Ա­խուր­յան գե­տի ձա­խա­կողմ­յան ա­փին գտնվող այդ բնա­կա­վայ­ րում՝ սկսե­լով նոր տներ կա­ռու­ ցել և շե­նաց­նել այն: Սև բեր­դի կա­ռուց­ման ա­վար­ տի կա­պակ­ցու­թյամբ 1837թ. հոկ­

տեմ­բե­րի 4-ին Գ­յում­րի է ժա­մա­ նում Նի­կո­լայ I ռու­սա­կան կայս­ րը՝ մաս­նակ­ցե­լով նաև նա­հա­ տակ թա­գու­հի Ա­լեք­սանդ­րա Հ­ռո­մեա­ցու ա­նու­նը կրող ռու­ սա­կան ե­կե­ղե­ցու հիմ ­ն ար­կե­քին: Ռուս կայ­սեր հրա­մա­նով քա­ ղա­քը վե­��ան­վան­վում է Ա­լեք­ սանդ­րա­պոլ: Վեր­ջինս քա­ղա­ քա­յին բնա­կա­վայր է հռչակ­վում 1840թ.՝ են­թարկ­վե­լով նոր ու կա­նո­նա­վոր հա­տա­կագծ­ման և կա­ռու­ցա­պատ­ման: XIX դա­րի վեր­ջին քա­ղաքն ար­ դեն ու­ ներ 32 հա­ զար բնա­ կիչ և առևտ­րաարդ­յու­նա­բե­րա­կան ու մշա­կու­թա­յին եր­րորդ խո­ շոր կենտ­րոնն էր Անդր­կով­կա­ սում՝ Բաք­վից ու Թիֆ­լի­սից հե­ տո: 1912թ. ա­ռա­ջինն այս­տեղ բե­ մադր­վեց Ար­մե ն Տիգ­րան­յա­նի «Ա­նուշ» օ­պե­րան: Մինչև 1919թ. Հա­յաս­տա­նում գե­ղար­վես­տա­ կան ցու­ցա­հան­դես­ներ կազ­մա­ կերպ­ վել են միայն այս քա­ ղա­ քում: Տե­ղի նկար­չա­կան դպրո­ցը, որ հիմ ­ն ադր­վել է 1921թ. և կ­րում է ան­վա­նի քան­դա­կա­գործ Մեր­ կու­րո­վի ա­նու­նը, կյան­քի ու­ղե­ գիր է տվել այն­պի­սի նշա­նա­վոր նկա­րիչ­նե­րի, ինչ­պի­սիք են Մա­ րիամ ու Ե­րա­նու­հի Աս­լա­մազ­յ ան­ նե­րը, Խա­չա­տուր Ե­սա­յա­նը, Կա­ րա­պետ Տի­րա­տուր­յա­նը, Հա­կոբ Ա­նա­նիկ­յա­նը, Ռա­ֆա­յել Ա­թո­յա­ նը, շատ ու­րիշ­ներ: Մինչև Երևան տե­ղա­փոխ­վե­լը նախ այս­տեղ դրվեց Պե­տա­կան հա­մալ­սա­րա­ նի հիմ­քը: XX դա­րի սկզ­բին տե­ղա­կան տպա­րան­նե­րում հրա­տա­րակ­վել են ա­շուղ­ներ Ջի­վա­նու, Շե­րա­մի, բա­նաս­տեղծ­ներ Ա­վե­տիք Ի­սա­ հակ­յա­նի, Ա­թա­բեկ Խն­կո­յա­նի, բա­նա­սեր Գա­րե­գին Լևոն­յա­նի և հայ մշա­կույ­թի շատ այլ գոր­ծիչ­ նե­րի գե­ղար­վես­տա­կան գրքերն ու եր­կա­սի­րու­թյուն­նե­րը: Գաղտ­ նիք չէ, սա­ կայն, որ Ա­լեք­սանդ­րա­պո­լը հիմ ­ն ա­կա­ նում ե­ղել է ար­հես­տա­վո­րա­ կան քա­ղաք, որ­տեղ զար­գա­ցող ար­հեստ­նե­րի թիվն անց­նում էր հար­յու­րից: Դ­րանք հա­մա­ձույլ էին քա­ղա­քի կա­ռու­ցա­պատ­ման ըն­թաց­քին։ Գ­յում­րե­ցի վար­պետ­ նե­րի կա­ռու­ցած յու­րա­քանչ­յուր

Լևոն Լա­ճիկ­յան, Բ­նա­կե­լի տուն Գ­յում­րիում (Ջի­ վա­նու 73):

շեն­քի վրա թե՛ ճար­տա­րա­պե­ տի, թե՛ շի­նա­րա­րի, թե՛ եր­կա­թա­ գոր­ծի ու փայ­տա­գոր­ծի աշ­խա­ տան­ քի դրոշ­ մը կա: Մինչ այ­ սօր էլ աչք են շո­ յում շեն­ քե­ րի բազ­ մա­շերտ քի­վե­րը, եր­կա­թա­կուռ դար­պաս­նե­րը, լու­սա­մուտ­նե­ րի փայ­տե ե­րե­սա­կալ­նե­րը: Հե­ տաքր­ քիրն այն է, որ գե­ ղե­ ցի­ կի բո­լոր օ­րենք­նե­րով կա­ռուց­ վել են ոչ միայն թան­գա­րան­ներն ու հա­սա­րա­կա­կան շի­նու­թյուն­ նե­րը, այլև սո­վո­րա­կան բնա­կե­լի տնե­րը: Ու չնա­յած ի­րենց ար­տա­ քին-ո­ճա­յին բազ­մա­զա­նու­թյա­նը՝ դրանք ներ­քին մի միաս­նու­թյուն են կազ­մում։ Ու­սա­նե­լի է մեր ոս­կե­ձե­ռիկ ճար­տա­րա­պետ Ռա­ֆա­յել Իս­րա­ յել­յա­նի հետև­յալ խոս­քը. «Սի­րում եմ Լե­նի­նա­կա­նը՝ Շի­րա­կի կենտ­ րո­նը: Շի­րա­կի, որ մեր սքան­չե­ լի Ա­նիի հայ­րե­նիքն է: Այս­տեղ է ձևա­վոր­վել մեր ժո­ղովր­դի ճար­տա­րա­պե­տա­կան ար­վեստ մեծ դպրո­ցը: Լի­նե­լով Ար­ցա­խի ծնունդ՝ իմ շնորհ­քի ա­կուն­քը ես տես­նում եմ այս­տեղ՝ Շի­րա­կում»: Բա­րե­բախ­տու­թյուն էր այն, որ ա­թեիս­տա­կան խան­դա­վա­ռու­ թյան տա­րի­նե­րին հնա­րա­վո­րինս քիչ տու­ժե­ցին պաշ­տա­մուն­քա­

յին կա­ռույց­նե­րը, ո­րոնք քա­ղա­ քին տվել ու տա­ լիս են հնօր­ յա շունչ և ազ­գա­յին անշ­փո­թե­լի նկա­րա­գիր: Իս­կա­կան վա­յելք է Գ­յում­րիով քայ­լե­լը։ Հա­յաց­քիդ առջև պարզ­ վում են սև սր­ բա­ տաշ քա­ րե­ րով կերտ­ ված և կար­ միր տու­ ֆով շրջա­նակ­ված պա­տու­հան­ ներ ու­նե­ցող, մե­կը մյու­սից գե­ ղե­ցիկ հնա­կա­ռույց­նե­րը։ Դ­րանք այս­տեղ պահ­պան­վել են ամ­բող­ ջա­կան թա­ղա­մա­սե­րով։ Կա­րե­ լի է շնչա­հեղձ լի­նել այդ անն­կա­ րագ­րե­լի գե­ղեց­կու­թյու­նից: Այս քա­ղա­քում գե­ղե­ցի­կի հան­դեպ նա­խաս­տեղծ սեր կա, որ վե­րած­ վում է մերթ կա­մա­րա­կապ մուտ­ քի, մերթ դրվա­գա­զարդ ջրա­մա­ նի, մերթ էլ դառ­նում գե­ղան­կար­ չա­կան կտավ ու ե­րաժշ­տա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն: Գ­յում­րիի ժո­ղովր­դա­կան ճար­ տա­րա­պե­տու­թյու­նը ինք­նա­տիպ է ու գրա­ վիչ: Դ­ րա­ նում տար­ րեր կան թե՛ ռու­ սա­ կան քա­ ղա­ քա­շի­նու­թյու­նից, թե՛ եվ­րո­պա­ կան կլա­սի­ցիզ­մից ու նեոկ­լա­սի­ ցիզ­մից, թե՛ XX դա­րի սկզ­բի մո­ դեռ­նիզ­մից և թե՛ խորհր­դա­յին կոնստ­րուկ­տի­վիզ­մից: Գ­յում­րե­ ցի ար­հես­տա­վոր­նե­րը, սա­կայն,

դրանք այն­պի­սի վար­պե­տու­ թյամբ են հա­ մադ­ րել ու տե­ ղայ­ նաց­ րել, որ ստեղ­ ծել են ազ­ գա­ յին բնիկ մի­ջա­վայր: Այդ գե­ղե­ցիկ մի­ջա­վայրն էլ իր հեր­թին կրթում է մար­դու հո­գին, գե­ղա­գի­տո­րեն դաս­տիա­րա­կում նրան, օժ­տում ար­վես­տա­գե­տի հա­յաց­քով: Նույ­նիսկ 1988թ. երկ­րա­շարժն ան­զոր ե­ղավ քան­դել-ա­վե­րե­լու գյում­րե­ցի վար­պետ­նե­րի ձեռ­քով կա­ռու­ցած ա­մուր հնա­կա­ռույց­ նե­րը: Դ­րանք, բա­րե­բախ­տա­ բար, մնում են որ­ պես քա­ ղա­ քի հնու­թյան վա­վե­րագ­րեր և ն­րա բնա­կիչ­նե­րի հո­գու ազն­վու­թյան հա­վաս­տագ­րեր։ Այ­սօր, ի­հար­կե, խեղ­ճա­ցել է գյում­րե­ցին, կքել ա­ռօր­յա հոգ­սե­ րի բե­ռի տակ: Չէ՞ որ հա­զա­րա­վոր ըն­տա­նիք­ներ 24 տա­րի շա­րու­նակ ապ­րե­ցին մե­տաղ­յա տնակ­նե­րում: Մի ամ­բողջ սե­րունդ մե­ծա­ցավ, որ աշ­խար­հը տե­սավ ու ըն­կա­լեց «դո­միկ­նե­րի» նեղ պա­տու­հան­նե­ րից: Ան­մարդ­կա­յին պայ­ման­նե­րը, սա­կայն, չչա­րաց­րին գյում­րե­ցի­ նե­ րին, նրանք մնա­ ցին նույն ան­ քեն ու սրա­միտ մար­դիկ: Ու չպի­ տի կորց­նել Գ­յում­րին, պի­տի պա­ հել գյում­րե­ցու ո­գին՝ Հա­յաս­տա­նի ա­ղը ցրիվ չտա­լու հա­մար։  n

Քիմ Քաշ­քաշ­յանն ա­ռա­ջադր­վել է «Գ­րե­միի» ԱՄՆ-ի Ձայ­նագր­ման ազ­գա­յին ա­կա­դե­միան հրա­պա­րա­կել է «Գ­րե­մի» 55-րդ մր­ցա­նա­կա­բաշ­խու­թյանն ա­ռա­ջադր­ված ե­րա­ ժիշտ­նե­րի ա­նուն­նե­րը: Ցան­կում նաև հա­յազ­գի հայտ­նի ալ­տա­ հար Քիմ Քաշ­ քաշ­ յանն է. նա ա­ ռա­ ջադր­ ված է «Լա­ վա­ գույն դա­ սա­կան մե­նան­վագ կա­տա­րում» ան­վա­նա­կար­գում՝ հուն­գա­րա­ցի կոմ­պո­զի­տոր­ներ Կուր­տա­գի և Լի­գե­տիի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­ րի կա­տար­ման հա­մար: Քաշ­քաշ­յա­նի «Ե­րաժշ­տու­թյուն ալ­տի հա­ մար» սկա­վա­ռա­կը այս տա­րի թո­ղար­կել է ECM Records-ը:

«Գ­րե­միի» հա­ վակ­նում է հա­ յազ­գի ալ­տա­հար Քիմ Քաշ­քաշ­յա­ նը։

Նույն ան­վա­նա­կար­գում ներ­ կա­յաց­ված են նաև դաշ­նա­կա­ հար Անդ­րեաս Շի­ֆի կա­տար­ մամբ՝ Բա­խի «Լավ տեմ­պե­րաց­ ված կլա­վի­րը», Ժո­րի Վի­նի­կու­րի՝ «Ռա­մո­յի կլա­վե­սի­նի» ամ­բող­ջա­ կան աշ­խա­տանք­նե­րը, Կ­լաու­ սիո Կ­րու­սի՝ «Գա­լի և Ել­գա­րի թավ­ջու­թա­կի կոն­ցերտ­նե­րը» և Հանս­յորգ Ալբ­ռեխ­տի՝ Հոլս­տի «Մո­լո­րակ­նե­րը»։ Ա­վան­դույ­թի հա­մա­ձայն՝ դա­ սա­կան ե­րաժշ­տու­թյան ո­լոր­ տում «Գ­րե­միի» հա­վակ­նորդ­նե­ րի թվում են նաև ռուս ե­րա­ժիշտ­

նե­րը, դի­րի­ժոր­ներ Վա­լե­րի Գեր­ գիևը և Վ­լա­դի­միր Յու­րովս­կին՝ Ռախ­մա­նի­նո­վի «Սիմ­ֆո­նիկ պա­ րե­րի» և Ստ­րա­վինս­կու «Ա­նա­ռա­ կի ար­կած­նե­րը» օ­պե­րա­յի կա­ տա­րում ­ն ե­րով: Ա­ռա­ջադ­րում ­ն ե­ րի քա­նա­կով այս տա­րի ա­ռա­ ջա­տար­նե­րը Fun, Mumford&Sons և The Black Keys ռոք խմբերն են, ինչ­ պես նաև ռե­ փեր Ֆ­ րենկ Օու­շե­նը: Ինչ­պես հայտ­նում է «Գ­րե­ միի» պաշ­տո­նա­կան կայ­քը, ան­ ցած տար­վա ա­ռա­ջա­տար Ա­դե­ լը, ո­ րը 2012թ. սկզբին հաղ­ թեց

ա­ռա­ջադր­ված բո­լոր վեց ան­վա­ նա­կար­գե­րում, այս տա­րի միայն մեկ ար­ձա­նի­կի է հա­վակ­նում. «Լա­վա­գույն սո­լո փոփ-կա­տա­ րում» ան­վա­նա­կար­գում ներ­կա­ յաց­ված է բրի­տա­նա­ցի երգ­չու­հու Set Fire To The Rain եր­գը: «Գ­րե­ միի» են հա­ վակ­ նում նաև Քե­ թի Փե­րին, Ռի­հան­նան, Florence&The Machine-ը, LMFAO-ն, Maaron 5-ը, Pink-ը: Ռոք և մե­տալ ան­վա­նա­կար­գե­ րում ներ­կա­յաց­ված են բրի­տա­ նա­կան Coldplay խում­բը, Բր­յուս Սփ­րինգս­թե­նը, Մեր­լին Մեն­սո­նը, Ջեք Ո­ւայ­թը, Muse, MumfordSons, Iron Maiden, Anthrax, Lamb of God, Megadeth խմբե­րը: 55-րդ «Գ­րե­մի» մրցա­նա­ կա­բաշ­խու­թյան հաղ­թող­նե­րի ա­նուն­նե­րը հայտ­նի կդառ­նան 2013թ. փետր­վա­րի 10-ին կա­յա­ նա­լիք հան­դի­սա­վոր ա­րա­րո­ղու­ թյան ըն­թաց­քում:  n


Orakarg Business Daily