Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

խմբագրական

էջ 2 ›››

Երբ Ս­պի­տակ տան դու­ռը կբաց­վի ՀՀ նա­ խա­գա­հի առջև

օ ր ա թ ե ր թ

Մեղ­րի շոու

Ցու­պի­կը հան­գիստ չի թողնում գոր­ծադ­րին Վար­չա­պե­տի վե­րահս­կո­ ղա­կան ծա­ռա­յու­թյու­նը Սնն­դի անվ­տան­գու­թյան վար­չու­թյան հետ 2010թ. վեր­ջին-2011թ. գար­նա­ նը պան­րի լա­բո­րա­տոր ու­ս ում ­ն ա­ս ի­ր ու­թ յուն­ն ե­ րի արդ­յուն­քում հայտ­նա­ բե­րել էր մար­դու կյան­քի և ա­ռող­ջու­թյան հա­մար վտան­գա­վոր ա­ղի­քա­յին ցու­պի­կի խմբի և այլ ման­ րէ­ներ: Ու­սում ­ն ա­սի­րու­ թյուն­նե­րից հե­տո մոտ 615 կգ ման­րէա­շատ պա­նիր ոչն­չաց­վել էր, տնտեսա­ վա­րող­նե­րը տու­գան­վել էին, հանձ­նա­րար­վել էր վե­րաց­նել խնդիր­նե­րը։ 1,5 տա­րի անց գոր­ծա­դի­ րը կրկին քննար­ կում է պան­րում ա­ղի­քա­յին ցու­ պի­կի խմբի ման­րէ­նե­րի առ­կա­յու­թյու­նը։

Հէ­կի հիմ ­ն ար­կեքն ար­վեց, մնաց կա­ռու­ցե­լը

Թաթուլ Հակոբյան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Կա­ռա­վար­ման խորհր­դա­րա­նա­ կան հա­մա­կար­ գի գա­ղա­փա­րը միա­վոր­ման կետ կա­րող է լի­նել Հարցազրույց Ստյոպա Սաֆարյանի հետ էջ 3 ›››

Կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը մեկ խնդիր ու­նի՝ ինչ­պես պա­հել իշ­խա­նու­թյու­նը Հարցազրույց Վա­հագն Խա­չատր­յա­նի հետ էջ 4 ›››

Պարտ­քը խնա­յո­ղու­թյուն է ու­զում Ար­տա­քին պարտ­քի սպա­սարկ­ման խնդի­րը կա­ռա­վա­րու­թյա­նը ստի­պել է գաղտ­նի «սեկ­ վեստր» ի­րա­կա­նաց­նել էջ 5 ›››

Վար­կա­վոր­ման նոր հար­թակ բոր­սա­յում

էջ 5 ›››

Ֆոտոլուր

Հինգ տա­ րի ձգձգված քննար­կում ­ն ե­րից հե­տո ե­րեկ տե­ղի ու­նե­ցավ Մեղ­ րիի հէկի հիմ ­ն ար­կե­քի հան­ դի­սա­վոր ա­րա­րո­ղու­թյու­ նը։ Նա­խորդ տա­րի­նե­րին հնչող հայ­տա­րա­րու­թյուն­ նե­րի հա­մա­ձայն՝ Մեղ­րիի հէ­ կը պետք է ար­ դեն շա­ հա­գործ­ման հանձն­ված լի­ ներ: Սա­ կայն ինչ­ պես այս, այն­պես էլ հայ-ի­րա­նա­կան մի շարք այլ ծրագ­րեր, այդ թվում՝ Թավ­րիզ-Ե­րասխ նավ­թամ­թեր­քի խո­ղո­վա­ կա­շա­րը, Հա­յաս­տան-Ի­րան եր­կաթ­գի­ծը շա­րու­նա­կում

են մնալ թղթի վրա: Թղ­թի վրա է մնում նաև Հա­ յաս­ տան-Ի­րան 400 կՎ եր­րորդ է­լեկտ­րա­հա­ղորդ­ման գծի ծրա­գի­րը, ո­րի հիմ ­ն ար­կե­ քը, ի դեպ, տե­ ղի ու­ նե­ ցավ 2010թ. հոկ­տեմ­բե­րի 14-ին, և շի­նա­րա­րու­թյու­նը պետք է ի­րա­կա­նաց­վեր 18 ամս­վա ըն­թաց­քում: Հա­յաս­տա­նի և Ի­րա­նի միջև պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­ թյան հա­մա­ձայն՝ Մեղ­րիի հէ­կի կա­ռուց­ման ֆի­նան­ սա­կան ծախ­սե­րը պետք է կա­տա­րի ի­րա­նա­կան կող­ մը, ո­րի դի­մաց հայ­կա­

կան կող­մը պետք է վճա­րի հե­տա­գա­յում ստաց­վե­լիք է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի տես­ քով: Ի­րա­նի նկատ­մամբ մի­ջազ­գա­յին, հատ­կա­պես տնտե­սա­կան ճնշում ­ն ե­րը, ի­րա­նա­կան ար­ժույ­թի ար­ ժեզր­կու­մը և տն­տե­սու­ թյան ընդ­հա­նուր ա­նո­րո­ շու­թյուն­նե­րը հաշ­վի առ­նե­ լով՝ ի­րա­տե­սա­կան չէ, որ ա­ռա­ջի­կա­յում Ա­րաք­սի վրա որևէ լուրջ աշ­խա­տանք­ներ սկսվեն: Մեղ­րիի հէ­կի ե­րեկ­վա հիմ ­ն ար­կե­քը ա­վե­լի շուտ Սերժ Սարգս­յա­նի նա­

Կիզակետում

T I M I N G

2013թ. փետր­վա­րին կա­ յա­նա­լիք ՀՀ նա­խա­գա­ հի ընտ­րու­թյու­նը մեր ան­ կախ պե­տա­կա­նու­թյան ան­ ցած ճա­նա­պար­հը վե­րաի­ մաս­տա­վո­րե­լու, երկ­րի ու հա­սա­րա­կու­թյան խնդիր­

նե­րը ճիշտ ձևա­կեր­պե­ լու, ժո­ղովր­դի բա­րե­կե­ցու­ թյունն ա­պա­հո­վող գոր­ծո­ ղու­թյուն­ներ նա­խան­շե­լու, ար­տա­քին մար­տահ­րա­ վեր­նե­րը ար­ժա­նա­պատ­վո­ րեն դի­մա­կա­յե­լու բա­ցա­ռիկ

հնա­րա­վո­րու­թյուն է։ Ակն­ հայտ է, որ միայն մրցակ­ ցա­յին, բո­վան­դա­կու­թյամբ ա­զատ, ար­դար, նոր ո­րա­կի ընտ­րու­թյուն­նե­րի դեպ­քում կվե­րա­կանգն­վի հա­սա­րա­ կու­թյան վստա­հու­թյու­նը, կբա­րե­լավ­վի բա­րո­յա­հո­գե­ բա­նա­կան մթնո­լոր­տը, եր­ կի­րը բնա­կա­նոն, անվ­տանգ և թ­ռիչ­քաձև զար­գաց­ման հե­ռան­կար կու­նե­նա։ Առ այդ՝ Հայ Յե­ ղա­ փո­ խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թյու­

F O R

The new Royal Lady Chronograph brings a breath of fresh air and clear blue water. The Royal Lady Chronograph is a timepiece dedicated to all ladies, elegant or spor ty, fighters or businesswomen, and to all of those who simply enjoy

ՀՅԴ-ն սահ­մա­նադ­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­ներ է ա­ռա­ջար­կում մինչև 2015թ. ՀՅԴ Հա­յաս­տա­նի Գե­րա­գույն մար­մի ­նը նա­խա­գա­հա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րին ըն­դա­ռաջ հայ­տա­րա­րու­թյուն է տա­րա­ծել, ո­րում ներ­կա­յաց­նում է ա­ռա­ջի­կա նա­խա­ գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րին մաս­նակ­ցու­թյան պայ­ ման­ներն ու ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն­նե­րը։ Հայ­տա­րա­րու­ թյու­նը ներ­կա­յաց­ված է ստորև:

խընտ­րա­կան շոո­ւի մասն էր, երբ ամ­բողջ ա­րա­րո­ղու­ թյու­նը կազ­մա­կերպ­ված էր ըն­դա­մե ­նը նա­խընտ­րա­կան նպա­տակ­նե­րով՝ լրատ­ վա­մի­ջոց­նե­րով գո­վազ­դե­ լու հա­մար: Նա­խընտ­րա­ կան շոու լի­նե­լու մա­սին խո­սում է նաև այն փաս­տը, որ Ի­րա­նից ե­կած ա­մե ­նա­ բարձ­րաս­տի­ճան պաշ­տոն­ յան այդ երկ­րի է­ներ­գե­տի­ կա­յի նա­խա­րարն էր, այն դեպ­քում, երբ հայ­կա­կան կող­ մից Մեղ­ րի էր գնա­ ցել ան­ձամբ հան­րա­պե­տու­ թյան նա­խա­գա­հը:  n

նը այս հայ­տա­րա­րու­թյամբ քա­ղա­քա­կան օ­րա­կարգ է բե­րում այն հիմ ­ն ախն­դիր­ նե­րը, ո­րոնց ա­ռա­ջադր­ մամբ և լուծ­ մամբ կա­ րող ենք դուրս գալ տևա­ կան տե­ղապ­տույ­տից. 1. Ս­տեղ­ծել ժո­ղովր­դի ա­զատ կա­մար­տա­հայ­ տու­թյամբ իշ­խա­նու­թյան ձևա­վո­րումն ու փո­փո­ խու­թյու­նը ե­րաշ­խա­վո­

էջ 3 ›››

Ե­րեկ՝ մինչև կա­ռա­վա­րու­ թյան նիս­ տը սկսե­ լը, վար­ չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­ յա­նի հանձ­նա­րա­րու­թյամբ Սնն­դամ­թեր­քի անվ­տան­ գու­թյան պե­տա­կան ծա­ ռա­յու­թյան պետ Աբ­րա­համ Բախ­չա­գուլ­յա­նը ներ­կա­ յաց­րել է պան­րի ո­լոր­տում ու­ս ում ­ն ա­ս ի­ր ու­թ յուն­ն ե­ր ի արդ­յունք­նե­րը։ Իմի­ջիայ­լոց, արդ­յունք­նե­րը ներ­կա­յաց­ նե­լուց հե­տո Բախ­չա­գուլ­ յա­նը շա­րու­նա­կել է զբա­ ղեց­նել պաշ­տո­նը, չնա­ յած Հա­յաս­տա­նում սննդի անվ­տան­գու­թյան հա­մար պա­տաս­խա­նա­տու է հենց նրա կող­մից ղե­կա­վար­վող կա­ռույ­ցը։ Այս­պես, ըստ Բախ­չա­գուլ­ յա­նի, վար­չա­պե­տի հանձ­ նա­րա­րու­թյամբ այս տար­վա

էջ 4 ››› C H A M P I O N S fine objec t s . The new Roy al L ad y Chronogr aph invites you on a new, adventure-packed journey. Edox is the official timekeeping partner of Class-1 and the FIA World Rally Championship. Edox – Timing for Champions.

Information & Shops › www.edox.ch

ՀՀԿ-ն՝ լու­սանց­քում

I SSN 1829- 331X

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

9 771829 331002

12212 >

| № 143 (212), ուրբաթ, նոյեմբերի 9, 2012 թ., www.civilnet.am


| № 143 (212), ուրբաթ, նոյեմբերի 9, 2012 թ.

2 | Տեսանկյուն ՀՀԿ-ն՝ լու­սանց­քում ՀՅԴ Հա­յաս­տա­նի Գե­րա­գույն մար­մի ­նը հայ­տա­րա­ րու­թյուն է տա­րա­ծել, ո­րում ներ­կա­յաց­նում է ա­ռա­ ջի­կա նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րին մաս­նակ­ ցու­թյան պայ­ման­ներն ու ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն­նե­ րը։ Հայ­տա­րա­րու­թյան մեջ կարևոր­վում է ան­ցու­մը 100-տո­կո­սա­նոց հա­մա­մաս­նա­կան ընտ­րա­կար­գին և մինչև 2015թ. ա­վար­տը սահ­մա­նադ­րա­կան փո­փո­խու­ թյուն­նե­րի ի­րա­կա­նա­ցու­մը կա­ռա­վար­ման խորհր­դա­ րա­նա­կան հա­մա­կար­գի անց­նե­լու նպա­տա­կով: Ա­վան­դա­կան կու­սակ­ցու­թյան այս հայ­տա­րա­ րու­թյու­նը հա­ջոր­դեց ըն­դա­մե ­նը մի քա­նի օր ա­ռաջ «Բար­գա­վաճ Հա­յաս­տան» կու­սակ­ցու­թյան մեկ այլ հայ­տա­րա­րու­թյան, որ­տեղ խոս­վում էր նույն բա­նե­ րի մա­սին: Խորհր­դա­րա­նա­կան հան­րա­պե­տու­թյուն ու­նե­նա­լու հե­ռան­կա­րը այս պա­հին լռել­յայն կոն­սեն­ սուս է ձևա­վո­րել ՀՅԴ-ի և ԲՀԿ-ի, ինչ­պես նաև իշ­ խա­նա­կան դաշ­տից դուրս գտնվող քա­ղա­քա­կան այլ ու­ժե­րի միջև: ՀՅԴ-ի և ԲՀԿ-ի միջև ծրագր­ված խորհր­դակ­ցու­թյուն­նե­րը վա­ղա­ժամ կա­րե­լի է արդ­ յու­նա­վետ հա­մա­րել, քա­նի որ դա­տե­լով այս ու­ժե­ րի հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րից՝ լիար­ժեք հա­մա­ձայ­ նու­թյան հաս­նե­լու հա­մար նրանք ըն­դա­մե ­նը պետք է հա­մա­ձայ­նեն դե­տալ­նե­րի և ժամ ­կ ետ­նե­րի շուրջ: Ե­թե այս թե­մա­նե­րը նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ նե­րի ժա­մա­նակ օ­րա­կար­գի ա­ռաջ­նա­յին հարց դառ­ նան, ա­պա ՀՅԴ-ն և ԲՀԿ-ն կա­րող են հան­գիստ պայ­մա­նա­վոր­վել նաև միաս­նա­կան թեկ­նա­ծուի հար­ցի շուրջ: Կա­ռա­վար­ման խորհր­դա­րա­նա­կան հա­մա­կար­գի անց­նե­լը կարևոր­վում է նաև «Ժա­ռան­գու­թյան» կող­ մից, ին­չի մա­սին այդ կու­սակ­ցու­թյու­նը վա­ղուց էր խո­սում: Հետևա­բար՝ «Ժա­ռան­գու­թյան» հետ խորհր­ դակ­ցու­թյուն­նե­րը և այս գա­ղա­փա­րի շուրջ հա­մա­ ձայ­նու­թյան հաս­նե­լը տե­սա­կա­նո­րեն որևէ բար­դու­ թյուն չպետք է ներ­կա­յաց­նի: Խորհր­դա­րա­նա­կան ու­ժե­րից Հայ ազ­գա­յին կոնգ­ րե­սի ներ­սում թեև վե­րա­պա­հում ­ն եր կան խորհր­դա­ րա­նա­կան հան­րա­պե­տու­թյուն ու­նե­նա­լու շուրջ, սա­ կայն այս թե­մա­յով քննար­կում ­ն եր սկսե­լու ԲՀԿ-ի ա­ռա­ջար­կին դրա­կան ազ­դակ­ներ են հնչել: Ե­թե ա­ռա­ջադր­ված քա­ղա­քա­կան օ­րա­կար­գը ի­րա­կան հե­ ռան­կար է բա­ցում հա­մա­կար­գա­յին փո­փո­խու­թյուն­ նե­րի հա­մար, ա­պա Կոնգ­րե­սը շատ մեծ հա­վա­նա­ կա­նու­թյամբ հնա­րա­վոր է՝ դա­շին­քի մաս կազ­մի: Որ­քան էլ տա­րօ­րի­նակ է, 100-տո­կո­սա­նոց հա­մա­ մաս­նա­կան ընտ­րա­կար­գի գա­ղա­փա­րի մա­սին դրա­ կան է ար­տա­հայտ­վել նաև ՀՀԿ-ի կրտսեր կոա­լի­ ցիոն գոր­ծըն­կեր ՕԵԿ-ը: Չ­նա­յած քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րի միջև կոն­սուլ­տա­ ցիա­նե­րը դեռ առջևում են, բայց կա­րե­լի է ա­սել, որ գործ­նա­կա­նում լուրջ հիմք է ստեղծ­վել ընդ­հա­նուր հա­մա­ձայ­նու­թյան գա­լու հա­մար: Ակն­հայ­տո­րեն իշ­ խա­նու­թյան հաշ­վարկ­նե­րում այս սցե­նա­րը լրիվ ա­նակն­կալ էր, և այն հի­մա լու­սանց­քում է հայտն­վել։ n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 2-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 08.11.2012թ. Տպաքանակը՝ 2000

Երբ Ս­պի­տակ տան դու­ռը կբաց­վի ՀՀ նա­խա­գա­հի առջև Հայ-ա­մե­րիկ­յան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի պատ­մու­թյու­նից

Թա­թուլ Հա­կոբ­յան

Հ

ա­յաս­տա­նի նա­խա­գա­հը շնոր­ հա­վո­րել է Բա­րաք Օ­բա­մա­յին՝ հույս հայտ­ նե­ լով, որ նրա վե­ րընտր­վե­լը թույլ կտա շա­րու­նա­կել և ակ­տի­վո­րեն զար­գաց­նել ու խո­ րաց­նել հայ-ա­մե­րիկ­յան հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րը, ո­րոնք, Սերժ Սարգս­յա­նի խոս­քով, Երևան-­Վա­շինգ­տոն երկ­ կողմ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի պատ­ մու­ թյան ողջ ըն­ թաց­ քում «այս պա­ հին գտնվում են ա­ մե ­ նա­ բարձր մա­ կար­դա­կի վրա»: Սերժ Սարգս­յա­նի վի­ճե­լի ընտ­րու­ թյու­նից, մար­տի 1-ի ող­բեր­գա­կան դեպ­քե­րից և դ­րան հա­ջոր­դած հար­ յու­րա­վոր մարդ­կանց ձեր­բա­կա­լու­ թյու­նից հե­տո հենց այդ պատ­ճառ­նե­ րով ԱՄՆ-ի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը սա­ ռեց­րեց «Հա­զա­րամ­յա­կի մար­տահ­ րա­վեր­ներ» ծրագ­րով Հա­յաս­տա­նի հա­մար հաս­տատ­ված գու­մա­րի մի մա­սը՝ շուրջ 160 մի­լիոն դո­լար նվի­ րատ­վու­թյու­նը, ո­րը պետք է ուղղ­վեր Հա­յաս­տա­նի գյու­ղա­կան հա­մայնք­ նե­րի զար­գաց­մա­նը: Նա­խա­գա­հու­ թյան հինգ տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում Սերժ Սարգս­ յա­ նին այդ­ պես էլ չհա­ ջող­վեց ըն­դու­նե­լու­թյան ար­ժա­նա­ նալ Ս­պի­տակ տա­նը՝ ի տար­բե­րու­ թյուն ա­ռա­ջին և երկ­րորդ նա­խա­ գահ­ներ Լևոն Տեր-­Պետ­րոս­յա­նի և Ռո­բերտ Քո­չար­յա­նի: Սարգս­յա­նը նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նը զբա­ղեց­նե­լուց հե­տո տար­բեր մի­ջազ­ գա­յին մի­ջո­ցա­ռում ­ն ե­րի մաս­նակ­ցե­ լու նպա­տա­կով մի քա­նի ան­գամ այ­ ցե­լել է ԱՄՆ, բայց ոչ Ս­պի­տակ տուն: Ե­թե 2013թ. նա­խա­գա­հա­կան ընտ­ րու­թյուն­նե­րը ևս­ ու­ղեկց­վեն այն­պի­ սի հա­մա­տա­րած կեղ­ծիք­նե­րով ու բռնու­թյուն­նե­րով, ինչ­պես 2008թ., ա­պա Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գա­հը, ան­ կախ նրա­նից, թե ինչ ազ­գա­նուն կու­ նե­նա, զրկված կլի­նի Ս­պի­տակ տուն այ­ցե­լե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նից: Հայ-ա­մե­րիկ­յան հա­րա­բե­րու­ թյուն­ նե­ րում կարևոր տեղ է գրա­ վում Հա­յաս­տա­նի ժո­ղովր­դա­վա­րա­ կան զար­գաց­ման աս­տի­ճա­նը, խոս­ քի ա­զա­տու­թյան պաշտ­պա­նու­թյու­ նը, օ­րեն­քի իշ­խա­նու­թյան հար­գու­մը, քա­ղա­քա­կան հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­ թյու­նը: Եվ քա­նի որ Հա­յաս­տա­նում քվեար­կու­թյուն­նե­րը պար­բե­րա­բար կեղծ­վում են, հատ­կա­պես նա­խա­ գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի ժա­մա­ նակ, Երևան-­Վա­շինգ­տոն հա­րա­բե­ րու­թյուն­նե­րը պար­բե­րա­բար լար­վա­ ծու­թյուն են ապ­րում: Ն­ման լար­վա­ ծու­ թյուն ստեղծ­ վեց 1996թ., 2003թ.

և 2008թ. խիստ վի­ճե­լի և ա­նար­դար ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո: Նա­խա­գա­հու­թյան հինգ տա­րի­նե­ րի ըն­թաց­քում Սարգս­յա­նը ա­մե­րի­ կա­ցի­նե­րի ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­ նում է ե­ ղել և միան­ շա­ նակ ա­ ջակ­ ցու­թյան է ար­ժա­նա­ցել հայ-թուր­ քա­կան գոր­ծըն­թա­ցի պատ­ճա­ռով: Հա­յաս­տան-­Թուր­քիա հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րի բա­րե­լավ­ման ա­մե ­նա­ջեր­ մե­ռանդ պաշտ­պա­նը Միաց­յալ Նա­ հանգ­ներն էր: Հենց պետ­քար­տու­ ղար Հի­լա­րի Ք­լին­թո­նի ան­մի­ջա­կան ջան­քե­րի շնոր­հիվ էր, որ Ց­յու­րի­խում ստո­րագր­վե­ցին հայ-թուր­քա­կա­ն եր­ կու ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րը: Հա­յաս­ տա­նում շա­տե­րը, իսկ Սփ­յուռ­քի մեծ մա­սը ա­նըն­դու­նե­լի ո­րա­կե­ցին այդ ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րի բո­վան­դա­ կու­թյու­նը՝ նշե­լով, որ դրան­ցով Հա­ յաս­տա­նը կա­տա­րեց Թուր­քիա­յի ե­րեք նա­խա­պայ­ման­նե­րից առն­վազն եր­կու­սը: Հա­յաս­տա­նում Միաց­յալ Նա­հանգ­ նե­րի դես­պան Ջոն Հե­ֆեր­նը հայ­տա­ րա­րել է, որ հայ-թուր­քա­կան ար­ձա­ նագ­րու­թյուն­նե­րի վա­վե­րա­ցու­մը Վա­ շինգ­տո­նի գե­րա­կա խնդիր­նե­րից է ե­ղել

ներն է: Այդ օգ­ նու­ թյու­ նը տրվում է 1998-ից ի վեր: Ճիշտ է, Միաց­յալ Նա­ հանգ­նե­րը ճա­նա­չում է Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյու­ նը, սա­կայն մյուս կող­մից՝ չի կան­խո­ րո­շում ղա­րա­բաղ­յան կար­գա­վոր­ման բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի արդ­յունք­նե­րը: Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րը Հա­յաս­ տա­նի հա­մար կարևոր գոր­ծըն­կեր է մի քա­նի ա­ռում ­ն ե­րով: Ա­ռա­ջինէ Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րը այ­սօր աշ­ խար­հի հզո­րա­գույն պե­տու­թյունն է և միակ գեր­տե­րու­թյու­նը: Երկ­րորդ՝ այդ երկ­րում հաս­տատ­վել են ա­վե­ լի քան մեկ մի­ լիոն հա­ յեր: Եր­ րորդ՝ Միա­ցալ Նա­հանգ­նե­րը Ղա­րա­բաղ­ յան խնդրի կար­գա­վոր­ման Մինս­կի խմբի ե­ռա­նա­խա­գահ պե­տու­թյուն­ նե­րից է Ռու­սաս­տա­նի և Ֆ­րան­սիա­ յի հետ միա­ սին: Չոր­ րորդ՝ Միաց­ յալ Նա­հանգ­նե­րը Հա­յաս­տա­նին մար­ դա­սի­րա­կան և տեխ­նի­կա­կան օգ­ նու­թյուն տրա­մադ­րող խո­շո­րա­գույն դո­նորն է: Հա­յաս­տա­նը և Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րը հա­մա­գոր­ծակ­ցում են նաև մի­ջազ­գա­յին տար­բեր ծրագ­րե­ րի, այդ թվում՝ խա­ղա­ղա­րար ա­ռա­ քե­լու­թյան շրջա­նակ­նե­րում:

Reuters

Խմբագրական

Սերժ Սարգս­յա­նի վի­ճե­լի ընտ­րու­թյու­նից հե­տո ԱՄՆ-ի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը սա­ռեց­րեց «Հա­զա­ րամ­յա­կի մար­տահ­րա­վեր­ներ» ծրագ­րով Հա­յաս­տա­նի հա­մար հաս­տատ­ված գու­մա­րի մի մա­սը՝ շուրջ 160 մի­լիոն դո­լար նվի­րատ­վութ­յու­նը:

դրանց ստո­րագ­րու­մից ի վեր: Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րը ող­ջու­նում է, որ նա­խա­ գահ Սարգս­յա­նը շա­րու­նա­կում է ար­ ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րը պա­հել օ­րա­կար­ գում, ընդգ­ծել է դես­պան Հե­ֆեր­նը: Հա­յաս­տա­նի, Ար­ցա­խի և Սփ­յուռ­քի հա­մար մեկ այլ ա­ռանց­քա­յին՝ Լեռ­ նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հա­կա­մար­տու­ թյան կար­գա­վոր­ման հար­ցում Վա­ շինգ­տո­նի դիր­քո­րո­շու­մը 1988-ից ի վեր կրել է փո­փո­խու­թյուն­ներ: Քա­ նի դեռ Հա­յաս­տա­նը Խորհր­դա­յին Միու­թյան կազ­մում էր, Միաց­յալ Նա­ հանգ­նե­րը հա­մակ­րում և ա­ջակ­ցում էր Ար­ցա­խում հայ ժո­ղովր­դի պա­ հանջ­նե­րին: Սա­կայն երբ Հա­յաս­տա­ նը ան­կա­խու­թյուն ձեռք բե­րեց, ա­մե­ րիկ­յան քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը ղա­ րա­բաղ­յան հար­ցում կրեց փո­փո­ խու­թյուն: Ան­շուշտ, չի կա­րե­լի ա­սել, որ Ար­ցա­խի հար­ցում Վա­շինգ­տո­նի կեց­ված­քը ադր­բե­ջա­նա­մետ է: Ա­վե­ լին, Հա­յաս­տա­նից բա­ցի, միակ եր­ կի­րը, որ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղին ֆի­ նան­սա­կան օ­ժան­դա­կու­թյուն է տրա­ մադ­րում, հենց Միաց­յալ Նա­հանգ­

Ան­կաս­կած, կա­րե­լի է թվար­կու­մը շա­րու­նա­կել, բայց աս­վածն էլ բա­վա­ րար է, որ­պարզ լի­նի Միաց­յալ Նա­ հանգ­նե­րի կարևո­րու­թյու­նը Հա­յաս­ տա­նի և հայ ժո­ղովր­դի հա­մար: Հ.Գ. Հա­յաս­տա­նի արտ­գործ­նա­ խա­րա­րու­թյան կայ­քէ­ջում՝ «Երկ­ կողմ հա­րա­բե­րու­թյուն­ներ. ԱՄՆ. Ընդ­հա­նուր տե­ղե­կու­թյուն­ներ» (http://www.mfa.am/hy/country-bycountry/us/) բաժ­ նում, որ­ պես հայ ա­ռա­ջին բարձ­րաս­տի­ճան պաշ­ տոն­ յա­ յի այց ԱՄՆ նշվում է նախ­ կին արտ­գործ­նա­խա­րար Վա­հան Փա­փազ­յա­նի՝ 1993թ. հու­լիս­յան այ­ ցը: Ան­կաս­կած ոչ կան­խամ­տած­ված կեր­պով բաց է թողն­վել Հա­յաս­տա­ նի ա­ռա­ջին նա­խա­գա­հի ա­ռա­ջին այ­ցը Միաց­յալ Նա­հանգ­ներ և Կա­ նա­դա, ո­րը տե­ղի է ու­նե­ցել 1991թ. աշ­նա­նը՝ Լևոն Տեր-­Պետ­րոս­յա­նի նա­խա­գահ ընտր­վե­լուց ան­մի­ջա­ պես հե­տո: Միաց­յալ Նա­հանգ­նե­րը դար­ձավ նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նում Տեր-­Պետ­րոս­յա­նի ընտր­վե­լուց հե­տո ա­ռա­ջին ար­տա­սահ­ման­յան այ­ցը:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 143 (212), ուրբաթ, նոյեմբերի 9, 2012 թ. |

Օրակարգ | 3

Կա­ռա­վար­ման խորհր­դա­րա­նա­կան հա­մա­կար­գի գա­ղա­փա­րը միա­վոր­ման կետ կա­րող է լի­նել

— Պա­րոն Սա­ֆար­յան, ի՞նչ խնդիր եք փոր­ձե­լու լու­ծել թիվ 1 ընտ­րա­տա­րած­քում: — Թեկ­նա­ծու ա­ռա­ջադր­վե­լու ա­ռու­մով ա­ռա­ջին խնդի­րը ԱԺում այդ տա­րած­քի ներ­կա­յաց­վա­ ծու­թյան հար­ցի լու­ծումն է: Կար­ ծում եմ՝ Ա­վան և Նոր Նորք վար­ չա­կան շրջան­նե­րը կու­նե­նան ա­մե ­նօր­յա ի­րենց տե­սա­կետ­նե­րը հայտ­նող, բուռն պատ­գա­մա­վո­ րա­կան գոր­ծու­նեու­թյուն ծա­վա­ լող, օ­րենսդ­րա­կան աշ­խա­տան­ քով ի­րենց խնդիր­նե­րը լու­ծող պատ­գա­մա­վոր: — Հա­յաս­տան­յան ընտ­ րու­թյուն­նե­րի ա­ռանձ­ նա­հատ­կու­թյուն­նե­րից է, երբ թեկ­նա­ծուն, բա­ցի իր նա­խընտ­րա­կան ծրա­ գի­րը ներ­կա­յաց­նե­լուց, խնդիր­նե­րի մա­սին խո­ սե­լուց, մտա­ծում է՝ ինչ­ պես դի­մագ­րա­վել ընտ­ րա­կեղ­ծիք­նե­րին: Ինչ­պե՞ս եք պատ­րաստ­վում դի­ մագ­րա­վել հնա­րա­վոր ըն­տրա­կեղ­ծիք­նե­րին: — Շատ կարևոր դի­տար­կում եք ա­նում, ո­րով­հետև, ցա­վոք, ստիպ­ ված ես նյու­թա­կան ռե­սուրս­նե­րի, մի­ջոց­նե­րի զգա­լի մա­սը դնել այն բա­նի մեջ, որ ընտ­րող­նե­րի քվեն պա­հես և ընտ­րու­թյուն­նե­րի օ­րի­ նա­կա­նու­թյու­նն ա­պա­հո­վես: Ցա­ վոք, դա թեկ­ նա­ ծո­ ւի կամ կու­ սակ­ցու­թյան ա­ռա­քե­լու­թյու­նը չէ, դա պետք է ա­ներ պե­տու­թյու­նը: Բայց քա­նի որ մեր պե­տու­թյու­նը ներգ­րավ­ված է ընտ­րու­թյու­ննե­ րի կեղծ­ման և խե­ղա­թյուր­ման մեջ, ստիպ­ված ես այդ պար­տա­ կա­նու­թյու­նը ևս քեզ վրա վերց­ նել: Ար­դեն ներ­կա­յաց­րել ենք

հանձ­նա­ժո­ղով ­ն ե­րում մեր ներ­ կայ­ցու­ցիչ­նե­րին, և ի տար­բե­րու­ թյուն մա­ յի­ սի 6-ի՝ այս ան­ գամ մար­տի են նետ­վում կա­տա­րե­լա­ պես պրո­ֆե­սիո­նալ­նե­րը, ո­րոնք ի­րենց կեն­սագ­րու­թյան մեջ ու­նեն տասն­յակ ընտ­րու­թյուն­նե­րի մաս­ նակ­ցե­լու փորձ, ու­շա­դիր են, գի­ տեն՝ որ­տեղ են հիմ ­ն ա­կան ռիս­ կե­րը: Այս ան­գամ ու­նե­նա­լու եմ նաև վստահ­ված ան­ձեր, և փոր­ ձե­լու ենք ընտ­րա­կան գոր­ծըն­թա­ ցը վե­րահս­կել ոչ միայն ըն­տրա­ տե­ղա­մա­սի ներ­սում, որ­տեղ բա­ րե­բախ­տա­բար վեր­ջին տա­րի­ նե­ րին ա­ վե­ լի քիչ բան է տե­ ղի ու­նե­նում, այլև դրսում: Այժմ մեր ռե­սուրս­նե­րը դա թույլ կտան, քա­ նի որ նա­ խորդ ան­ գամ կու­ սակ­ցու­թյու­նը հար­կադր­ված էր իր ամ­բողջ ռե­սուր­սը ներդ­նել հան­րա­պե­տու­թյան տա­րած­քով մեկ: Այս ան­գամ լա­վա­գույն ակ­ տի­վի մո­բի­լի­զա­ցիան կլի­նի թիվ 1 ընտ­րա­տա­րած­քում: —  Ընտ­րու­թյուն­նե­րի օ­րի­ նա­կա­նու­թյու­նը խե­ ղող փաս­տեր ար­դեն ար­ ձանագր­վո՞ւմ են: — Քա­րո­զար­շա­վը սկսվել է ա­ վե­ լի շուտ: Ես ու­ նեի ստույգ տե­ղե­կու­թյուն­ներ այն մա­սին, որ մինչև այն պա­հը, երբ ՀՀԿ-ն իր քաղ­խորհր­դի նիս­տով կա­ռա­ ջադ­րեր իր թեկ­նա­ծո­ւին, նրանք ար­դեն դռնե­դուռ ակ­ցիա­ներ էին կազ­մա­կեր­պել՝ այ­ցե­լե­լով իմ հա­մա­կիր­նե­րի և ընտ­րող­նե­րի տներ և հոր­դո­րե­լով ընտ­րել Տա­ րոն Մար­գար­յա­նի ա­նե­րոր­դուն: — Կ   ­ցան­կա­նա­յի՝ անդ­րա­ դառ­նանք քա­ղա­քա­կան օ­րա­կա­ր­գի այն խնդրին, որ

PanARMENIAN

Երևա­նի Ա­վան և Նոր Նորք հա­մայնք­ներն ընդգր­կող ընտ­րա­տա­ րած­քում պատ­գա­մա­վո­րա­կան մե­ծա­մաս­նա­կան թա­փուր տե­ղի հա­մար պայ­քա­րում է Ստ­յո­պա Սա­ֆար­յա­նը «Ժա­ռան­գու­թյուն» կու­սակ­ցու­թյու­նից: Մա­յի­սին կա­յա­ցած ընտ­րու­թյուն­նե­րում այս­ տեղ հաղ­թել էր հան­րա­պե­տա­կան Ռու­բեն Հայ­րա­պետ­յա­նը, ո­րը «Հարս­նա­քա­րի» հայտ­նի մի­ջա­դե­պից հե­տո վայր դրեց պատ­գա­ մա­վո­րա­կան ման­դա­տը: Սի­վիլ­Նե­թը Սա­ֆար­յա­նի հետ զրու­ցել է նրա ծրագ­րե­րի և քա­ղա­քա­կան ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կի մա­սին:

«Ն­ման ա­ռանց­քա­յին հար­ցե­րում դիր­քո­րո­շում ­ն ե­րի նույ­նու­թյուն ու­նե­նալն ար­դեն իսկ լուրջ է»,– կա­ռա­վար­ման խորհր­դա­րա­նա­կան հա­մա­կար­գի մա­սին ա­սում է Սա­ֆար­յա­նը:

վեր­ջերս շրջա­ռա­նու­թյան մեջ դրվեց: Խոս­քը խորհր­ դա­րա­նա­կան տի­պի հան­ րա­պե­տու­թյուն ու­նե­նա­ լու մա­սին է: ՀՅԴ-ն ար­դեն հայ­տա­րա­րու­թյամբ հան­ դես է ե­կել դրա օգ­տին: «Ժա­ռան­գու­թյու­նը» ևս քա­ նիցս խո­սել է այդ թե­մա­յի մա­սին: Սա կա­րո՞ղ է լի­նել այն օ­րա­կար­գը, ո­րը նա­ խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ նե­րից ա­ռաջ կա­րող է բե­ րել կոն­սո­լի­դա­ցիա­յի: — Դա կա­րող է օ­րա­կար­գի խնդիր­նե­րից մե­կը լի­նել: Ինք­ ներդ եք հաս­ կա­ նում, որ նա­ խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­ րի նա­խա­շե­մի ն նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի ցան­կա­ցած թեկ­նա­ծու, այդ թվում՝ Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը, և «Ժա­ռան­գու­ թյու­նը», ըստ էու­թյան, նաև նա­ խա­պատ­րաս­տա­կան փու­լում է գտնվում հենց իր թեկ­նա­ծու­թյան ա­ռու­մով, հան­րու­թյա­նը ներ­ կա­յա­նա­լու է չա­փա­զանց լայն խնդիր­նե­րի սպեկտ­րով: Կարևոր է, ար­ժե­քա­վոր է մեր գոր­ծըն­ կեր­նե­րի՝ «Բար­գա­վաճ Հա­յաս­ տա­նի» ա­ռա­ջար­կը լսե­լը: Րաֆ­ ֆի Հով­հան­նիս­յա­նը հոկ­տեմ­բե­րի 1-ին իր ա­սու­լի­սում չա­փա­զանց կարևո­րեց խորհր­դա­րա­նա­կան կա­ռա­վար­ման հա­մա­կար­գին անց­նե­լու հար­ցը՝ որ­պես հա­ մա­կար­գա­փո­խու­թյան, Հա­յաս­

տա­նում ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյունն ա­ռաջ տա­նե­լու հար­թակ: Եվ հի­ մա լավ է, որ խնդի­րը, որ մշտա­ պես ե­ղել է «Ժա­ռան­գու­թյան» նա­խընտ­րա­կան, հե­տընտ­րա­կան բո­լոր ծրագ­րե­րում, դրան այ­սօր անդ­րա­դառ­նում է նաև ԲՀԿ-ն: — Առն­վազն ե­րեք խորհր­ դա­րա­նա­կան կու­սակ­ցու­ թյուն դրա­կան է գնա­հա­ տում ԲՀԿ-ի նա­խա­գի­ծը: —  Բ­նա­կա­նա­բար, այս կտրված­ քով ես կար­ծում եմ, որ դա կա­րող է շատ լուրջ միա­վոր­ման կետ լի­ նել: Ինչ արդ­յունք­ներ կտան կոն­ սուլ­տա­ցիա­նե­րը, դա ար­դեն ժա­ մա­նա­կը ցույց կտա: Ես չեմ կա­րող կան­խա­տե­սում ­ն եր ա­նել: Բայց նման ա­ռանց­քա­յին հար­ցե­րում դիր­քո­րո­շում ­ն ե­րի նույ­նու­թյուն ու­ նե­նալն ար­դեն իսկ լուրջ է։ — Փաս­տո­րեն, միա­վո­ րու­մը կա­րող է տե­ղի ու­ նե­նալ ոչ թե թեկ­նա­ծո­ւի կամ ան­ձի շուրջ, այլ գա­ ղա­փա­րի՝ հա­մա­կար­գա­յին փո­փո­խու­թյան: — Դա ճիշտ է: Մի բան պետք է հստակ նշվի, ե­թե դա կապ ու­ նի ա­ռա­ջի­կա նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի հետ, ե­թե մենք այդ­պի­սի սպա­սում ­ն եր ու­նենք, ա­սենք և՛ ա­ռա­ջար­կո­ղը, և՛ ունկն­ դիր­նե­րը, զրու­ցա­կից­նե­րը, ով­ քեր կլի­նեն երկ­կողմ կոն­սուլ­

տա­ցի­անե­րի մաս­նա­կից­ներ, պի­ տի հաս­ կա­ նանք, որ մեկ խնդրի շուրջ նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րին ըն­դա­ռաջ հա­մա­ձայ­ նու­թյուն­նե­րը քիչ են, ո­րով­հետև կան ար­տա­քին ու ներ­քին քա­ղա­ քա­կա­նու­թյան հար­ցեր նույն­պես, ո­րոն­ցով նա­խա­գա­հի թեկ­նա­ ծուն ներ­կա­յա­նում է հան­րու­թյա­ նը, և պետք է առն­վազն կոն­սեն­ սուս­ներ, կոմպ­րո­միս­ներ և ա­մեն ինչ լի­ նի ամ­ բողջ սպեկտ­ րի հետ կապ­ված: Չի կա­րող նա­խա­գա­հի թեկ­նա­ծուն սա­տար­վել այն­պի­ սի կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի կող­մից, ո­րոնք ըն­դա­մե­նը մեկ խնդրով ու­ նեն մո­տե­ցում ­ն ե­րի նույ­նու­թյուն, բայց մնա­ցած հար­ցե­րով տար­ բեր են։ Իսկ ե­թե մենք դա ըն­դա­ մե­նը դի­տար­կում ենք որ­պես մեկ խնդիր, ո­րը կա­րող են լու­ծել քա­ ղա­քա­կան ու­ժե­րը՝ ան­կախ նա­ խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­ րից, ա­պա ինձ հա­մար դա էլ ըն­ դու­նե­լի է, բայց պի­տի հաս­կա­ նանք, որ այդ խնդի­ րը լուծ­ վե­ լու է նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­ նե­րից հե­տո, ո­րով­հետև հան­րաք­ վեի, ո­րի մի­ջո­ցով կա­տար­վում են սահ­մա­նադ­րա­կան փո­փո­խու­ թյուն­ներ, այս­պես ա­սենք, տե­սա­ նե­լի հե­ռան­կար չկա: Ես հի­շում եմ՝ 2011-ից Րաֆ­ֆի Հով­հան­նիս­ յա­նը ե­րեք կարևո­րա­գույն ա­ռա­ ջարկ ներ­կա­յաց­րեց բո­լո­րին: Ցա­ վոք, այն լռու­թյան հան­դի­պեց, բայց խոս­քը վե­րա­բե­րում էր սահ­ մա­նադ­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­ ներ նա­խա­ձեռ­նե­լու գա­ղա­փա­ րին, սահ­մա­նա­դիր ժո­ղո­վի մի­ջո­ ցով կա­ռա­վար­ման խորհր­դա­րա­ նա­կան հա­մա­կար­գի անց­նե­լուն։ Մենք խորհր­դա­րա­նա­կան կա­ռա­ վար­ման անց­նե­լու ինչ­պի­սի մե­ խա­ նիզմ էլ որ որ­ դեգ­ րենք, միև­ նույն է, այս ո­րո­շու­մը կյան­քի կո­ չե­լու տե­սանկ­յու­նից հար­կա­վոր է ժա­մա­նակ, դրա հա­մար հար­կա­ վոր է պրո­ցես….  n Զրուցեց Դերենիկ Մալխասյանը Հար­ցազ­րույցն ամ­բող­ջու­թյամբ դի­տե՛ք Civilnet.am կայ­քում:

ՀՅԴ-ն սահ­մա­նադ­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­ներ է ա­ռա­ջար­կում մինչև 2015թ. ‹‹‹ էջ 1 րող ընտ­րա­կան հա­մա­կարգ. բա­ցա­ռել ընտ­րա­կա­շառ­քը, պե­տա­կան-վար­չա­կան ռե­ սուր­սի օգ­տա­գոր­ծու­մը, ան­ ցում կա­տա­րել խորհր­դա­րա­նի ընտ­րու­թյան 100 տո­կոս հա­մա­ մաս­նա­կան սկզբուն­քի։ 2. Մինչև 2015թ. ա­ վար­ տը նա­ խա­ձեռ­նել սահ­մա­նադ­րա­ կան փո­փո­խու­թյուն­ներ՝ կա­ ռա­վար­ման խորհր­դա­րա­նա­ կան հա­մա­կար­գի անց­նե­լու նպա­տա­կով: 3. Իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին վե­րահս­ կե­լու և հա­կակշ­ռե­լու նպա­ տա­կով՝ օ­րեն­քով ե­րաշ­խա­ վոր­ված գոր­ծուն լծակ­ներ տրա­մադ­րել ընդ­դի­մու­թյա­նը։ Մաս­նա­վո­րա­պես՝ Քա­ղա­քա­ ցիա­կան ծա­ռա­յու­թյան խորհր­

դի, Տն­տե­սա­կան մրցակ­ցու­ թյան պաշտ­պա­նու­թյան և Հան­րա­յին ծա­ռա­յու­թյու­նը կար­գա­վո­րող հանձ­նա­ժո­ղով­ նե­րի, ինչ­պես նաև ստեղծ­վե­ լիք հա­կա­կո­ռուպ­ցիոն գոր­ ծա­կա­լու­թյան ղե­կա­վա­րու­մը վե­րա­պա­հել ընդ­դի­մու­թյա­նը: Վե­րահս­կիչ պա­լա­տի խորհր­ դում ընդ­դի­մու­թյա­նը քվո­տա ամ­րագ­րել: 4. Հս­տակ տա­րան­ջա­տել բիզ­նեսն ու քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը, ա­պա­ հո­վել դա­տա­կան իշ­խա­նու­ թյան լիար­ժեք ան­կա­խու­թյու­նը։ Ար­մա­տա­կան փո­փո­խու­թյան են­թար­կել տնտե­սա­կան քա­ ղա­քա­կա­նու­թյու­նը՝ նպա­տակ դարձ­նե­լով նոր աշ­խա­տա­տե­ ղե­րի ստեղ­ծու­մը, ար­ժա­նա­պա­ տիվ վար­ձատ­րու­թյու­նը և աղ­ քա­տու­թյան վե­րա­ցու­մը:

5.Ամ­րագ­րել պե­տու­թյան կազ­ մա­կեր­պիչ-կար­գա­վո­րիչ դե­ րա­կա­տա­րու­թյու­նը հա­վա­սար հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րով հա­ սա­րա­կու­թյան կա­յաց­ման, բա­ րիք­նե­րի ստեղծ­ման ա­զա­տու­ թյու­նը և դ­րանց բաշխ­ման ար­դա­րու­թյու­նը ա­պա­հո­վե­լու գոր­ծում: Սո­ցիա­լա­կան քա­ղա­ քա­կա­նու­թյան հիմ­քում դնել կեն­սա­պա­հով­ման նվա­զա­ գույն բյու­ջեի մե­ծու­թյու­նը: 6. Ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­ թյան մեջ որ­դեգ­րել ազ­գա­ յին-պե­տա­կան այն­պի­սի ու­ ղե­գիծ, ո­րի գերխն­դիրն է հայ­կա­կան պե­տա­կա­նու­թյան ան­կա­խու­թյան, անվ­տան­գու­ թյան և ինք­նու­րույ­նու­թյան ա­պա­հո­վու­մը: 7. ՀՀ-ի և ԼՂՀ-ի միջև կնքել ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան դա­շինք:

Ամ­րագ­րել, որ հիմ ­ն ախնդ­ րի լուծ­ման հիմ­քը Ար­ցա­խի բնակ­չու­թյան հա­մա­ժո­ղովր­ դա­կան հան­րաք­վե­նե­րով ար­ դեն իսկ ար­տա­հայտ­ված կամքն է:­ Բա­նակ­ցու­թյուն­նե­ րում ա­պա­հո­վել ԼՂՀ կար­գա­ վի­ճա­կի և անվ­տան­գու­թյան ա­ռաջ­նայ­նու­թյու­նը: Հետ կան­չել ՀՀ ստո­րագ­րու­ թյու­նը հայ-թուր­քա­կան ար­ձա­ նագ­րու­թյուն­նե­րից: Թուր­քիա­ յի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը կար­գա­վո­րել՝ մեկ­նե­լով ազ­գա­ յին անվ­տան­գու­թյան ռազ­մա­ վա­րու­թյու­նից, չվտան­գե­լով հայ ժո­ղովր­դի նպա­տակ­նե­րի ի­րա­ կա­նաց­ման, պատ­մա­կան ար­ դա­րու­թյան վե­րա­կանգն­ման հե­ռան­կա­րը: Հ.Յ. Դաշ­նակ­ցու­թյու­նը հա­մոզ­ ված է, որ այս խնդիր­ նե­ րի լու­

ծումն է մեր ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյու­ նը։ Նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րից հե­տո՝ հա­ջորդ հինգ տա­րի­նե­րին, պե­տա­կան կա­ռա­ վար­ման արդ­յու­նա­վե­տու­թյու­ նը պայ­մա­նա­վոր­ված է լի­նե­ լու ընտր­վե­լիք նա­խա­գա­հի՝ այս մար­տահ­րա­վեր­նե­րը գի­տակ­ ցե­լու, ստանձ­նե­լու և լու­ծե­լու հանձ­նա­ռու­թյամբ։ Մեկ­նե­լով այս հաս­տա­տում­ նե­րից՝ ՀՅԴ Հա­յաս­տա­նի Գե­րա­ գույն մար­մի ­նը նա­խա­ձեռ­նում է քա­ղա­քա­կան քննար­կում ­ն եր կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի, հա­սա­րա­ կու­թյան լայն շեր­տե­րի և մաս­նա­ գի­տա­կան խմբե­րի հետ։ Այդ քննար­կում ­ն ե­րի արդ­յուն­ քում Դաշ­նակ­ցու­թյու­նը կհստա­ կեց­նի իր մաս­նակ­ցու­թյան ձևն ու տա­րո­ղու­թյու­նը նա­խա­գա­հա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րին:  n


| № 143 (212), ուրբաթ, նոյեմբերի 9, 2012 թ.

4 | Օրակարգ

Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը մեկ խնդիր ու­նի՝ ինչ­պես պա­հել իշ­խա­նու­թյու­նը Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը չի ու­զում կամ խնդիր չի էլ դրել զբաղ­վել Հա­ յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան մի­ջին քա­ղա­քա­ցուն հու­զող հար­ ցե­րով, «Օ­րա­կար­գի» հետ զրույ­ցում ա­սում է տնտե­սա­գետ Վա­ հագն Խա­չատր­յա­նը։ Ըստ նրա՝ 2013թ. բյու­ջեն վեր­ջին տա­րի­նե­րի ա­մե ­նաան­հա­ջող բյու­ջեն է, այն ա­պա­գա­յին միտ­ված որևէ քայլ չի պա­րու­նա­կում։

մը, ո­ րը տրված էր բյու­ ջե­ տա­ յին աշ­խա­տիկց­նե­րին, դա էլ չի ար­վում: Սա վեր­ջին տա­րի­նե­րի ա­մե ­նաան­հա­ջող բյու­ջեն է, ո­րը ա­պա­գա­յին միտ­ված որևէ քայլ չի պա­րու­նա­կում։

թե նվա­զա­զա­գույն աշ­խա­ տա­վար­ձը, ա­սենք, բարձ­ րաց­նում է 2500 դրա­մով։ — Ա­ վե­ լի լավ է չա­ նեին: Ե­ թե դա ա­ ներ աֆ­ րիկ­յան կամ աշ­ խար­հի այն­պի­սի մի երկ­րի կա­ ռա­վա­րու­թյուն, որ­տեղ նվազա­ գույն աշ­խա­տա­վար­ձը օ­րա­կան 50 ցենտ է և դառ­նում է մեկ դո­ լար, ո­ րը նրանց հա­ մար էա­ կան նշա­նա­կու­թյուն ու­նի, այլ բան։ Աշ­խար­հում մի տա­րի ա­ռաջ աղ­ քատ­նե­րի թի­վը եր­կու հար­յուր մի­լիո­նով պա­կա­սեց, երբ Չի­նաս­ տա­նը այդ­պի­սի քայլ ա­րեց: Բայց երբ Հա­յաս­տա­նում նվա­զա­գույն աշ­խա­տա­վար­ձը 32  հազ. դրամ է, և ա­ վե­ լաց­ նում են 2500 դրա­ մով, ու մյուս կող­ մից էլ նշում են, թե նվա­զա­գույն սպա­ռո­ղա­ կան զամբ­յու­ղը պաշ­տո­նա­պես 50 հազ. դրամ է, իսկ ոչ պաշ­տո­ նա­պես՝ ի­րա­կան գնե­րով՝ մոտ 110  հազ., կյան­քի էա­կան փո­փո­ խու­թյուն տե­ղի չի ու­նե­նա այն մարդ­կանց հա­մար, ո­րոնք դրա կա­րի­քը ու­նեն: Այ­սօր­վա իշ­խա­նու­թյուն­նե­ րը նրա հա­մար չեն, որ նվա­զա­ գույն աշ­խա­տա­վարձ բարձ­րաց­ նեն։ Բ­յու­ջեն հենց դա էլ ա­սում է. բյու­ջեում ո­չինչ չկա, աշ­խա­տա­ վար­ձի բարձ­րա­ցում չկա, այն­ տեղ ընդ­հա­կա­ռա­կը՝ սո­ցիա­լա­ կան ծրագ­րե­րի հետ կապ­ված կրճա­տում ­ն եր կան, կեն­սա­թո­ շակ­նե­րի բարձ­րա­ցում չկա: Նույ­ նիսկ աշ­խա­տա­վար­ձի բա­զա­ յին թի­վը մե­ծաց­նե­լու խոս­տու­

— Ի՞նչ ա­սել է ա­պա­գա­յին միտ­ված քայլ։ — Վերց­նենք արդ­յու­նա­բե­րու­ թյան զար­գաց­ման քա­ղա­քա­ կա­նու­թյու­նը, ո­րի մա­սին եր­կու տա­րի թմբկա­հա­րում են: Ի դեպ՝ մենք վերց­րել ենք հինգ կամ վեց ճյուղ, դրա մեջ մտնում է ճշգրիտ սար­քա­շի­նու­թյուն, դե­ղա­գոր­ծու­ թյուն, տե­ղա­կան ար­տադ­րու­ թյուն, ես նկա­ տի ու­ նեմ կոն­ յա­ կի բա­զա­յի վրա կոն­յա­կա­գոր­ ծու­թյան զար­գա­ցում: Այն­տեղ է­լի եր­կու ճյուղ կա, մոտ հինգ ճյուղ: Հի­ մա երբ ես փոր­ ձում եմ այս բյու­ջեն նա­յե­լուց հաս­կա­նալ, թե որ քա­ղա­քա­կա­նու­թյան արդ­յուն­ քում պետք է այդ ճյու­ղե­րը զար­ գա­նան, չկա: Ոչ մի ներդ­րում կամ պե­տա­կան ա­ջակ­ցու­թյուն չկա, և, ընդ­հան­րա­պես, թե ինչ­քա­նով է սա ազ­դե­լու մեր տնտե­սա­կան զար­գաց­ման վրա, բյու­ջեում որևէ ձևով ար­տա­հայտ­ված չէ:

— Իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը պնդում են, որ այս բյու­ ջեն մեկ քայլ ա­ռաջ է, և հա­ջորդ տա­րի մենք ա­վե­լի լավ ենք ապ­րե­լու։ 2013թ. ի՞նչ փո­փո­խու­թյուն կա­րե­լի է ակն­կա­լել մի­ջին վի­ճա­ կագ­րա­կան հայ քա­ղա­քա­ ցու հա­մար։ — Այ­սօր ա­մե ­նա­կարևոր հար­ ցե­րից մե­կը հենց բյու­ջեն է։ Այն ոչ միայն տնտե­սա­կան, այլև քա­ ղա­քա­կան փաս­տա­թուղթ է։ Ձեզ հե­տաքրք­րող հար­ցը պետք է ուղ­ղել կա­ռա­վա­րու­թյա­նը, չնա­ յած նա չի ու­զում կամ խնդիր չի էլ դրել զբաղ­վել Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան մի­ջին քա­ղա­ քա­ցուն հու­զող հար­ցե­րով։ Ն­ման ծրա­գիր իր ա­ռաջ դրված չէ։ Ե­ թե հարցն ինձ եք ուղ­ ղում՝ ա­պա ո­չինչ էլ չի փոխ­վի, ո­րով­ հետև նո­րից եմ կրկնում՝ կա­ռա­ վա­րու­թյու­նը նման խնդիր չու­ նի իր առջև: Այն ու­ նի մեկ այլ կարևոր խնդիր՝ ինչ­ պես պա­ հել իշ­խա­նու­թյու­նը, ինչ­պես օգ­ նել, ա­ջակ­ցել այն մարդ­կանց, ո­րոնք ի­րեն բե­րել են իշ­խա­նու­ թյան, այ­սինքն՝ օ­լի­գար­խիա­ յի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րին, բիզ­նե­ սի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րին, նրանց, ո­վքեր այ­սօր իշ­խա­նու­թյան մեջ են, պատ­գա­մա­վոր­ներ են կամ կա­ռա­վա­րու­թյան ան­դամ ­ն եր: — Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը հրա­պա­ րա­կավ հայ­տա­րա­րում է,

— Պա­րոն Խա­չատր­ յան, շատ է խոս­վում նաև տնտե­սա­կան ա­պա­կենտ­ րո­նաց­ման մա­սին։ Բ­յու­ջեն ինչ-որ քայլ նա­խա­տե­սո՞ւմ է այդ ուղ­ղու­թյամբ։ — Հա­յաս­տա­նի ա­պա­գա­յի մա­ սին մտա­ծող ցան­կա­ցած կա­ռա­ վա­րու­թյուն կամ իշ­խա­նու­թյուն ա­ռաջ­նա­հերթ խնդիր պետք է հա­մա­րի Երևա­նից դուրս զար­ գաց­ման խնդիր լու­ծե­լը։ Երբ նա­յում ենք բնակ­չու­թյան թվա­քա­նա­կի տե­ղա­բաշխ­մա­նը,

«Այ­սօր­վա իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը նրա հա­մար չեն, որ նվա­զա­գույն աշ­խա­տա­վարձ բարձ­ րաց­նեն». Վա­հագն Խա­չատր­յան։

արդ­յու­նա­բե­րա­կան թվա­քա­նա­ կի տե­ղա­բաշխ­մա­նը, նա­յում եք գյու­ղատն­տե­սա­կան բնա­գա­վա­ ռի տե­ղա­բաշխ­մա­նը կամ հզո­ րու­թյուն­նե­րին, պարզ­վում է, որ այդ ա­մե ­նը կենտ­րո­նաց­ված է Երևա­նում կամ Երևա­նի շուրջ։ Մի փոքր արդ­յու­նա­բե­րա­ կան պո­տեն­ցիալ կա հա­րա­ վում՝ Զան­գե­զու­րում՝ կապ­ված պղնձա­մո­լիբ­դե­նա­յին հա­մա­լի­րի կամ ընդ­հան­րա­պես լեռ­նա­հան­ քա­յին հա­մա­լի­րի հետ: Մ­նա­ցած տե­ղե­րում գյու­ղե­րը, շրջկենտ­ րոն­նե­րը և ի վեր­ջո մար­զե­րը աս­ տի­ճա­նա­բար մա­րում են: — Հա­մաշ­խար­հա­յին հե­ղի­ նա­կա­վոր կազ­մա­կեր­պու­ թյուն­նե­րի ցու­ցա­նիշ­նե­րով Հա­յաս­տա­նը տնտե­սա­կան ա­ռու­մով մեծ թռիչք է ար­ձա­ նագ­րում: Ի՞նչ է, մի­ջազ­գա­յին այդ կա­ռույց­ներն էլ են կո­ ռու­պաց­վա՞ծ, սխալ գնա­հա­ տա­կան­ներ են տա­լիս։

—  Ես ինքս այդ­պի­սի մի ցան­ ցի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ եմ, խնդի­ րը բազ­ միցս բարձ­ րաց­ վել է. չի կա­րող պա­տա­հել, որ Հա­յաս­ տա­նի տնտե­սա­կան ա­զա­տու­ թյան գոր­ծա­կիցն ա­վե­լի լա­ վը լի­նի, քան Գեր­մա­նիա­յի­նը: Այս հա­մա­տեքս­տում մեկ փաստ նշեմ՝ հետևու­թյու­նը թող­նե­լով Ձեզ: Doing bussines-ով ա­ մե ­ նա­ մեծ ա­ռա­ջըն­թա­ցը Հա­յաս­տա­ նում ապ­ րել է, ե­ թե չեմ սխալ­ վում, ներդ­րու­մա­յին գրավ­չու­ թյան դաշ­տը: Բայց վեց ամս­վա կտրված­քով միայն ԱՄՆ-ի ուղ­ ղա­կի ներդ­րում ­ն ե­րը Հա­յաս­տա­ նում կրճատ­վել են 80%-ով, իսկ ընդ­հա­նուր առ­մամբ՝ 60%-ով: Ցու­ցա­նիշ­նե­րով գրա­վիչ ենք, սա­կայն փաս­տա­ցի ներդ­րում ­ն ե­ րը կրճատ­վում են:  n Զ­րու­ցեց Դե­րե­նիկ Մալ­խաս­յա­նը Հար­ցազ­րույցն ամ­բող­ջու­թյամբ դի­տեք civilnet.am կայ­քում։

Ցու­պի­կը հան­գիստ չի թողնում գոր­ծադ­րին Կա­ռա­վա­րու­թյու­նում կրկին հի­շել են պան­րի ո­րա­կի մա­սին ‹‹‹ էջ 1 սեպ­տեմ­բեր-հոկ­տեմ­բե­րին պան­ րի ար­տադ­րու­թյամբ զբաղ­վող 59 տնտեսա­վա­րող սուբ­յեկ­տի մոտ տես­չա­կան ստու­գում ­ն եր են ի­րա­ կա­նաց­վել: «Պան­րի ստու­գա­թեր­ թը հի­մա փոր­ձարկ­ման փու­լում է: Ս­տու­գա­թեր­թում նե­րառ­ված են 84 պա­հան­ջի նկատ­մամբ հար­ ցեր, և 59 տնտեսա­ վա­ րող սուբ­ յեկ­տի մոտ հայտ­նա­բեր­վել են խախ­տում ­ն եր, ո­րոնք վե­րա­բե­ րում էին թե՛ սա­նի­տա­րա­հի­գիե­ նիկ, թե՛ մակնշ­ման, թե՛ պահ­ման պայ­ման­նե­րի չկա­տար­ման հետ կապ­ված խնդիր­նե­րին: Ս­տու­ գում ­ն ե­րի արդ­յուն­քում թվով 18 տնտես­ավա­րող սուբ­յեկ­տի գոր­ ծու­նեու­թյունն ար­գել­վել է՝ ա­ռան­ ձին ար­տադ­րու­թյան կամ ամ­ բողջ ար­տադ­րու­թյան կտրված­ քով»,– ա­սել է Բախ­չա­գուլ­յա­նը։ Բախ­չա­գուլ­յա­նը թվար­կել է նաև ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի ա­նուն­նե­ րը, ո­րոնց մոտ տես­չա­կան ստու­ գում ­ն ե­րի արդ­յուն­քում կա­տար­ ված նմու­շա­ռում ­ն ե­րի ու լա­բո­րա­ տոր փոր­ձաքն­նու­թյան արդ­յուն­

քում հայտ­նա­բեր­վել են ա­ղի­քա­յին ցու­պի­կի ման­րէ­ներ՝ մե­ծ ­մա­սամբ չա­նախ պան­րի ար­տադ­րա­տե­սա­ կում: 5,5 տոն­նա պա­նիր ոչն­չաց­ վել է, ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը սկսել են սա­նի­տա­րա­հի­գիե­նիկ պայ­ման­նե­ րի բա­րե­լավ­ման աշ­խա­տանք­ներ՝ ծա­ռա­յու­թյան հա­մա­պա­տաս­խան տե­սուչ­նե­րի վե­րահս­կո­ղու­թյան ներ­քո: Թ­վով 59 տնտեսա­վա­ րող սուբ­յեկտ են­թարկ­վել է վար­ չա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան, կի­րառ­վել է տու­գանք, ընդ­հա­նուր գու­մա­րը կազ­մել է ֌10,45  մլն։ Ու­շագ­րավ է, որ Բախ­չա­գուլ­ յա­ նը չի նշել, թե ա­ ղի­ քա­ յին ցու­ պի­կով պա­նիր­նե­րը որ­քան ժա­ մա­նակ են ի­րաց­վել շու­կա­յում։ «Տեխ­նի­կա­կան կա­նո­նա­կար­գով առ­կա է ա­ղի­քա­յին ցու­պի­կի սահ­ ման­ված թույ­լատ­րե­լի չափ: Ա­ղի­ քա­յին ցու­պի­կի ման­րէ­նե­րի թույ­ լատ­րե­լի քա­նա­կի գե­րա­զան­ցու­ մը բնակ­չու­թյան մոտ մար­սո­ղա­ կան հա­մա­կար­գի խնդիր­ներ է ա­ռա­ջաց­նում»,– ա­սել է նա՝ ըստ էու­թյան հաս­տա­տե­լով, որ բնակ­ չու­թյան ա­ռող­ջու­թյա­նը վնաս է հասց­վել։

Բախ­չա­գուլ­յա­նի այս հայ­տա­ րա­րու­թյուն­նե­րից հե­տո, որ­քան էլ զար­մա­նա­լի է, վար­չա­պե­տը ոչ թե աշ­խա­տան­քից ա­զա­տել է Սնն­դամ­թեր­քի անվ­տան­գու­թյան պե­տա­կան ծա­ռա­յու­թյան պե­տին, այլև հայ­տա­րա­րել, թե ա­ռա­ջին հեր­թին պետք է հրա­պա­րա­կա­յին դարձ­նել այն ար­տադ­րող­նե­րի, ձեռ­նար­կու­թյուն­նե­րի, պան­րի տե­ սա­կի ա­նուն­նե­րը, «որ­պես­զի քա­ ղա­քա­ցի­նե­րը չօգտ­վեն դրան­ցից. ե­թե վա­ճառ­քում հան­դի­պեն նման ապ­րան­քա­տե­սակ­ներ, ա­պա հրա­ ժար­վեն դրան­ցից»։ Վար­չա­պե­տը սննդի անվ­տան­գու­թյան ա­պա­ հով­ման պե­տա­կան գե­րա­տես­ չու­թյան պար­տա­կա­նու­թյուն­նե­ րը, ըստ էու­թյան, տե­ղա­փո­խել է հան­րա­յին գի­տակ­ցու­թյան դաշտ։ Ու­շագ­րավ է Բախ­չա­գուլ­յա­նի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, թե խո­շոր ար­տադ­րող­նե­րի մոտ սա­նի­տա­ րա­հի­գիե­նիկ նոր­մե­րի պա­հանջ­ նե­րի կա­տար­ման խնդիր­ներ չեն հայտ­նա­բեր­վել։ «Մեր խնդի­րը փոքր ար­տադ­րու­թյուն­ներն են, ո­րոնք չեն կա­րո­ղա­նում ներդ­ նել սա­նի­տա­րա­հի­գիե­նիկ անվ­

Սնն­դամ­թեր­քի անվ­տան­գու­թյան պե­տա­կան ծա­ռա­ յու­թյան պետ Աբ­ րա­համ Բախ­չա­ գուլ­յա­նը ե­րեկ ներ­կա­յաց­րել է պան­րի ո­լոր­տում ու­սում ­ն ա­սի­րու­ թյուն­նե­րի արդ­ յունք­նե­րը։

տան­գու­թյան ա­պա­հով­ման հա­ մա­կար­գեր: Սա­կայն մենք պար­ բե­րա­բար հսկո­ղու­թյան տակ ենք առ­նում այդ ար­տադ­րու­թյուն­նե­ րը»,  – ա­սել է Բախ­չա­գուլ­յա­նը։ Չի բա­ ցառ­ վում, որ այս հայ­ տա­ րա­րու­թյուն­նե­րից հե­տո պան­րի շու­ կա­ յից դուրս մղվի փոքր և մի­ ջին բիզ­նե­սը և այն ամ­բող­ջա­պես կենտ­րո­նա­նա մի քա­նի ըն­կե­րու­ թյուն­ նե­ րի ձեռ­ քում։ Այն, որ փոքր և մի­ջին բիզ­նե­սի ար­տադ­րու­թյան պան­րում առ­կա է ա­ղի­քա­յին ցու­ պիկ, և բ­նակ­չու­թյու­նը տևա­կան ժա­մա­նակ սպա­ռել է այդ ար­տադ­ րան­քը, պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան

իր բա­ ժինն ու­ նի նաև Սնն­ դամ­ թեր­քի անվ­տան­գու­թյան պե­տա­ կան ծա­ռա­յու­թյու­նը։ Ծա­ռա­յու­ թյան նպա­տակ­ներն ու խնդիր­նե­րը սննդամ­թեր­քի անվ­տան­գու­թյան, ա­նաս­նա­բու­ժու­թյան բնա­գա­վառ­ նե­րի պե­տա­կան կար­գա­վո­րումն է, սննդի շղթա­յում (ար­տադ­րու­թյու­ նից մինչև սպա­ռում) դի­տար­կում­ ներ և վե­րահս­կո­ղու­թյուն ի­րա­կա­ նաց­նե­լը։ Այ­նինչ դեռևս 1,5 տա­րի ա­ռաջ ար­ված բա­ցա­հայ­տում ­ն ե­րից հե­տո պան­րի շու­կա­յում վի­ճա­կը ոչ միայն չի բա­րե­լավ­վել, այլև խնդիր­ ները է՛լ ա­վե­լի խո­րա­ցել են։  n Ա.Չ.


№ 143 (212), ուրբաթ, նոյեմբերի 9, 2012 թ. |

Փողեր | 5

Պարտ­քը խնա­յո­ղու­թյուն է ու­զում

Ար­տա­քին պարտ­քի սպա­սարկ­ման խնդի­րը կա­ռա­վա­րու­թյա­նը ստի­պել է գաղտ­նի «սեկ­վեստր» ի­րա­կա­նաց­նել Տա­րին մո­տե­նում է ա­վար­տին, իսկ գոր­ծա­դի­րը դեռ $200  մլն նոր վար­կա­յին մի­ջոց­ներ ներգ­րա­վե­լու խնդիր ու­նի՝ ար­տա­քին պարտ­քը սպա­սար­կել և բ­յու­ջեի դե­ֆի­ցի­տը ֆի­նան­սա­վո­րել կա­ րո­ղա­նա­լու հա­մար։ Ն­ման ի­րա­վի­ճա­կը կա­ռա­վա­րու­թյա­նը ստի­ պել է ինն ա­միս­նե­րին բյու­ջեով նա­խա­տես­ված ծախ­սե­րը թե­րա­ կա­տա­րել ֌57,4  մլրդ­-ով կամ մոտ $140  մլն­-ով։ Ըն­թա­ցիկ տար­վա տա­սը ա­միս­ նե­րին Հա­յաս­տա­նի պե­տա­ կան պարտ­քը դրա­մա­յին ար­ տա­հայ­տու­թյամբ ա­վե­լա­ցել է 10,4%-ով՝ հոկ­տեմ­բե­րի վեր­ջին կազ­մե­լով ֌1,758  տրլն. ար­տա­ քին պարտքն ա­ ճել է 10,4%-ով՝ կազ­մե­լով ֌1,592  տրլն, ներ­քին պարտքն ա­վե­լա­ցել 11,24%-ով՝ մինչև ֌240,5 մլրդ։ Այս ըն­թաց­քում դո­լա­րա­ յին ար­տա­հայ­տու­թյամբ Հա­ յաս­տա­նի պե­տա­կան պարտ­քի աճն ա­ վե­ լի հա­ մեստ է ե­ ղել՝ 5% (հոկ­տեմ­բե­րի վեր­ջին կազ­մել է $4,335  մլրդ), ար­տա­քին պարտ­քի ծա­վալն ա­ճել է 4,9%-ով (կազ­մել է $3,742 մլրդ)։ Դ­րա­մա­յին ար­տա­հայ­տու­ թյամբ պե­տա­կան պարտ­քի ա­ճի ա­վե­լի ա­րագ տեմ­պը պայ­մա­ նա­վոր­ված է ազ­գա­յին ար­ժույ­ թի ար­ժեզրկ­մամբ։ Ե­թե ան­ցած տա­րի պե­տա­կան պարտ­քը հաշ­ վարկ­վել է ֌385,77/$1 մի­ջին փո­ խար­ժե­քով, ա­պա այս տար­ վա տա­սը ա­միս­նե­րի հա­մար մի­ ջին փո­խար­ժեք է ըն­դուն­վել ֌405,57/$1-ը։ Չ­նա­յած դրա­մի ար­ժեզր­կու­մը հան­գեց­րել է պե­տա­կան պարտ­ քի բե­ռի ծան­րաց­մա­նը, թույլ դրամն ի­րա­կա­նում աշ­խա­տել է հօ­գուտ կա­ռա­վա­րու­թյան։ Խն­ դիրն այն է, որ այս տար­վա հուն­ վար-հոկ­տեմ­բե­րին Հա­յաս­տա­ նը ներգ­րա­վել է $297,4 մլն­-ի մի­ ջոց­ներ, ո­րից $249,4  մլն­-ը ե­ղել է կա­ռա­վա­րու­թյան պարտ­քը, $48  մլն­-ը՝ Կենտ­րո­նա­կան բան­ կի­նը։ Մ­յուս կող­մից՝ ար­տա­քին պարտ­քի սպա­սարկ­մանն ուղղ­ վել է $158,2  մլն, ո­ րից 120,6  մլն­

-ը՝ մայր գու­մա­րի մար­մա­նը ($43,2  մլն­-ը՝ կա­ռա­վա­րու­թյան, $77,4  մլն­-ը՝ ԿԲ պար­տա­վո­րու­ թյուն­նե­րի մա­սով)։ Այս տար­վա տա­սը ա­միս­նե­րին ար­տա­քին պարտ­քը սպա­սարկ­ վել է նոր պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­ րի մի մա­սի հաշ­վին. մյուս մասն ուղղ­վել է դե­ֆի­ցի­տի ֆի­նան­սա­ վոր­մա­նը։ Թույլ դրա­մը նպաս­ տել է, որ ար­տա­քին փո­խա­ռու­ թյուն­նե­րի հաշ­վին դե­ֆի­ցի­տի ֆի­նան­սա­վոր­մանն ա­վե­լի շատ գու­մար ուղղ­վի։ Հուն­վար-հոկ­ տեմ­բե­րին դե­ֆի­ցի­տի ֆի­նան­սա­ վոր­մանն ուղղ­վել է ֌99,23 մլրդ, ո­րից ֌80,86  մլրդ­-ը՝ ար­տա­քին աղբ­յուր­նե­րի հաշ­վին։ Դ­րա­մի 20 կե­տով ար­ժեզրկ­ման արդ­յուն­ քում կա­ռա­վա­րու­թյու­նը կա­րո­ ղա­ցել է ար­տա­քին աղբ­յուր­նե­ րից ստա­ցած վար­կա­յին մի­ջոց­ նե­րից դե­ֆի­ցի­տի ֆի­նան­սա­վոր­ մա­նը հա­վել­յալ ֌4  մլրդ­ ուղ­ղել։ Ըն­թա­ցիկ տար­վա հա­մար պետբ­յու­ջեի դե­ֆի­ցի­տը ծրագր­ ված է ֌132,5  մլրդ­-ի մա­կար­դա­ կում, ին­չը նշա­նա­կում է, որ կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը տա­սը ա­միս­նե­ րի կտրված­քով ֆի­նան­սա­վո­րել է դե­ֆի­ցի­տի ըն­դա­մե ­նը 75%-ը։ Մ­նա­ցած մա­սը պետք է ֆի­նան­ սա­վոր­վի ներ­քին և ար­տա­քին պարտ­քի հաշ­վին, ընդ ո­րում՝ ֌20  մլրդ­-ը բա­ժին է ընկ­նե­լու ար­տա­քին պարտ­քին։ Դե­ֆի­ցի­տի ֆի­նան­սա­վոր­ման հա­մար մոտ $50  մլն նոր վար­կա­յին մի­ջոց­ներ ներգ­րա­վե­լուց բա­ցի՝ տա­րե­վեր­ ջի եր­կու ա­միս­նե­րին կա­ռա­վա­ րու­թյանն անհ­րա­ժեշտ է լի­նե­ լու ևս $107 մլն ուղ­ղել ար­տա­քին պարտ­քի սպա­սարկ­մա­նը։

դոլար/դրամ

408.56

0.63 p 0.15%

425 415 405 395 385 08.05

08.08

եվրո/դրամ

08.11

520.22

3.52 q 0.67%

530

510

490 08.05

08.11

08.08

ռուբլի/դրամ

12.95

0.08 q 0.61%

Տա­րին մո­տե­նում է ա­վար­տին, իսկ գոր­ծա­դի­րը դեռ $200  մլն նոր վար­կա­յին մի­ջոց­ներ ներգ­րա­վե­լու խնդիր ու­նի։

Այս տար­վա ըն­թաց­քում ծրագր­ված է ար­տա­քին աղբ­ յուր­նե­րից ներգ­րա­վել $509  մլն-ի վար­կա­յին մի­ջոց­ներ, իսկ ար­ տա­քին պե­տա­կան պարտ­ քի գծի սպա­սարկ­մա­նն ուղ­ղել $265,3 մլն ($193,7 մլն՝ մայր գու­ մա­րի մար­մա­նը, մոտ $71,6  մլն՝ տո­կո­սավ­ճար­նե­րին)։ Ըստ էու­թյան անհ­րա­ժեշտ ա­վե­լի քան $150  մլն­-ից ա­ռայժմ հայտ­ նի են մոտ $70  մլն վար­ կա­յին մի­ջոց­նե­րի ներգ­րավ­ման աղբ­յուր­նե­րը. մաս­նա­վո­րա­պես՝ $52  մլն-ը դեկ­տեմ­բե­րին ակն­կալ­ վում է ստա­նալ Ար­ժույ­թի մի­ջազ­ գա­յին հիմ ­ն ադ­րա­մից։ Մ­նա­ցած $80 մլն­-ի խնդի­րը մնում է բաց։ Չի բա­ցառ­վում, որ պարտ­քի սպա­սարկ­ման շուրջ ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կում գոր­ծա­դի­րը հար­ կադր­ված լի­նի դի­մել դե­ֆի­ցի­ տի կրճատ­ման, բայց ոչ թե սեկ­ վեստ­րի ճա­նա­պար­հով, այլ պար­ զա­պես գե­րա­տես­չու­թյուն­նե­ րին «ներ­քին կար­գով» ծախ­սե­րի կրճա­տում հրա­հան­գե­լով։ Ն­ման մի­տում կար­ծես ար­դեն առ­կա է։ Այս­պես՝ ըն­թա­ցիկ տար­վա հուն­վար-սեպ­տեմ­բե­րին պետբ­

յու­ջեի ե­կա­մուտ­նե­րը կազ­ մել են ֌666,4  մլրդ, ծախ­ սե­ րը՝ ֌660,2  մլրդ, ո­ րոնք հա­ մա­ պա­տաս­խա­նա­բար 101%-ով և 92%-ով ա­պա­հո­վել են կա­ռա­ վա­րու­թյան ին­նամս­յա ծրագ­ րի կա­տա­րու­մը: Պարզ ա­սած՝ գոր­ծա­դի­րը ծրագ­րել էր, որ հուն­ վար-սեպ­տեմ­բե­րին պետբ­յու­ ջեի հաշ­վին պետք է կա­տար­վեր ֌717,6 մլրդ-ի ծախս, այ­նինչ գե­ րա­տես­չու­թյուն­նե­րը ֌57,4  մլրդ­ով քիչ ծախս են կա­տա­րել։ Ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­ թյու­նը, ի­հար­կե, կա­րող է վստա­ հեց­նել, որ կա­տա­րել է պե­տա­ կան բյու­ջեի ծախ­սա­յին ծրագ­ րե­րի շրջա­նակ­նե­րում պե­տա­ կան մար­մի ն­նե­րին՝ սահ­ման­ված կար­գով ստանձ­նած պար­տա­ վո­րու­թյուն­նե­րի ամ­բող­ջա­կան կա­տա­րու­մը: Սա­կայն ան­հաս­ կա­նա­լի է, թե ին­չու պե­տա­կան կա­ռույց­նե­րը, ստա­նա­լով անհ­ րա­ժեշտ ֆի­նան­սա­վո­րու­մը, չեն շտա­պել կա­տա­րել նա­խա­տես­ ված աշ­խա­տանք­նե­րը՝ դրա­նով իսկ ա­պա­հո­վե­լով բյու­ջեի մի­ջոց­ նե­րի տնտե­սում։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

13,20

12,50

11,80 08.05

08.08

եվրո/դոլար

1.273

08.11 0.00 q 0.26%

1,34

1,27

1,20 08.05

08.08

WTI Brent

նավթ

08.11

85.47 1.03 p 1.22% 107.67 0.85 p 0.80%

US$/bbl.

120

95

70 08.05 ոսկի

08.08

կբ 100 հհ comex

08.11

1715.3 24.3 p 1.43% 1718.6 4.6 p 0.27%

US$/t oz.

1800

Վար­կա­վոր­ման նոր հար­թակ բոր­սա­յում «ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Ար­մե ­նիա» բոր­սա­յում ներդր­վում է առևտ­րա­ յին նոր հար­թակ, ո­րը բան­կե­րին հնա­րա­վո­րու­թյուն կտա վար­կա­ վո­րել միմ­յանց՝ չօգտ­վե­լով Կենտ­րո­նա­կան բան­կի ծա­ռա­յու­թյուն­ նե­րից։ Բոր­սա­յում բան­կե­րը կկա­րո­ղա­նան ոչ միայն օ­վեր­նայթ, այլև յո­թօր­յա ժամ ­կ ե­տայ­նու­թյամբ վար­կեր ստա­նալ։ Ե­ րեկ «ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Ար­ մե ­նիա» բոր­սա­յում հայ­տա­ րար­վեց ժամ ­կ ե­տա­յին վար­ կա­յին ռե­սուրս­նե­րի հար­թա­կի գոր­ծարկ­ման մա­սին։ Հար­թա­ կի գոր­ծարկ­ման մի­ջո­ցառ­մա­ նը բոր­սա­յի գլխա­վոր տնօ­րեն Կոնս­տան­տին Սա­րո­յանն ա­սաց, որ նոր հար­թա­կում կկազ­մա­կեր­ պի յոթ օր ժամ ­կ ե­տայ­նու­թյամբ միջ­բան­կա­յին վար­կա­յին գոր­ ծարք­նե­րի կնքման գոր­ծըն­թաց։ 2013թ. այս հար­թա­կի գոր­ծի­ քա­կազ­մը նա­խա­տես­վում է հա­ մալ­րել նոր՝ եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ և կար­ճա­ժամ ­կ ետ վար­կա­յին ռե­ սուրս­նե­րով։ Շու­կա­յի մաս­նա­ կից­նե­րին կա­ռա­ջարկ­վի դրա­ մա­կան շու­կա­յի գոր­ծիք­նե­րի լայն շրջա­նակ, ո­րը ներ­կա­յում նե­ րա­ ռում է նաև 2010թ. ապ­ րի­լից սպա­սարկ­վող օ­վեր­

նայթ վար­կա­յին ռե­սուրս­նե­րի հար­թա­կը: «Սա ևս մեկ կարևոր քայլ է բոր­սա­յա­կան ծա­ռա­յու­թյուն­նե­ րի ընդ­ լայն­ ման և նոր ֆի­ նան­ սա­կան գոր­ծիք­ներ շու­կա­յին ա­ռա­ջար­կե­լու գոր­ծում։ Ներ­կա­ յում մենք ար­դեն ա­պա­հո­վում ենք բաժ­նե­տոմ­սե­րի, կոր­պո­րա­ տիվ և պե­տա­կան պար­տա­տոմ­ սե­րի, ար­տար­ժույ­թի, ռե­պո պայ­ մա­նագ­րե­րի, օ­վեր­նայթ վար­կե­ րի և ժամ ­կ ե­տա­յին վար­կա­յին ռե­սուրս­նե­րի առև­տու­րը և ք­լի­ րին­գը»,– ա­սաց Կոնս­տան­տին Սա­րո­յա­նը: «ՆԱՍԴԱՔ ՕԷՄԷՔՍ Ար­ մե­ նիա­յի» գլխա­վոր տնօ­րե­նի տե­ղա­կալ Կա­րեն Զա­քար­յա­ նի խոս­ քով՝ ակն­ կալ­ վում է, որ ժամ ­կ ե­տա­յին վար­կա­յին ռե­ սուրս­նե­րի հար­թա­կը կդառ­նա

բոր­սա­յի կող­մից կազ­մա­կերպ­ վող ա­մե ­նա­մեծ շու­կա­նե­րից մե­կը։ Օ­վեր­նայթ վար­կա­յին ռե­ սուրս­նե­րի հար­թա­կի հետ մեկ­ տեղ այն կստեղ­ծի ակ­տիվ ­ն ե­րի ա­ռա­վել արդ­յու­նա­վետ և ճ­կուն կա­ռա­վար­ման հնա­րա­վո­րու­ թյուն­ներ, ինչ­պես նաև կնպաս­ տի կար­ճա­ժամ ­կ ետ վար­կա­յին տո­կո­սադ­րույք­նե­րի ար­դար և թա­փան­ցիկ գնա­գո­յաց­մա­նը: «Ժամ ­կ ե­տա­յին վար­կա­յին ռե­ սուրս­նե­րի հար­թակն իր էու­ թյամբ բա­ցա­ռիկ է ֆի­նան­սա­ կան շու­կա­նե­րի հա­մար, քա­ նի որ հա­մա­տե­ղում է ա­նա­նուն երկ­կող­մա­նի ա­ճուր­դը և գ­րա­ վի կենտ­րո­նաց­ված կա­ռա­վա­ րու­մը, ո­րի ամ­բողջ գոր­ծըն­ թա­ցը ղե­կա­վար­վում է բարդ ծրագ­րա­յին հա­մա­կար­գե­րի մի­ ջո­ցով։ Մեր թի­մի կա­տա­րած աշ­խա­տան­քի շնոր­հիվ այ­սօր մենք շու­կա­յին ա­ռա­ջար­կում ենք նո­րա­րա­րա­կան լու­ծում­ նե­րով սկզբուն­քո­րեն նոր ֆի­ նան­սա­կան գոր­ծիք»,– ա­սաց Զա­քար­յա­նը։

Ըստ նրա՝ վար­ կե­ րի գրա­ վի ա­ռար­կա կլի­նեն պե­տա­կան պար­տա­տոմ­սե­րը, իսկ վար­ կա­վոր­ման տո­կո­սադ­րույք­նե­ րը կտա­տան­վեն Կենտ­րո­նա­կան բան­կի կող­մից բան­կե­րից ներգ­ րավ­վող մի­ջոց­նե­րի տո­կո­սադ­ րույ­քի (ներ­կա­յումս 6,5%) և լոմ­ բար­դա­յին ռե­պո­յի տո­կո­սադ­ րույ­քի (9,5%) մի­ջա­կայ­քում։ Ժամ ­կ ե­տա­յին վար­կա­յին ռե­ սուրս­նե­րի հար­թա­կում առևտ­ րին մաս­նակ­ցե­լու են առևտ­ րա­յին բան­կե­րը: Առևտ­րա­յին նստաշր­ջան­ներն անց­կաց­վե­լու են ա­մե ն աշ­խա­տան­քա­յին օր՝ 11:00-ից մինչև 13:00-ը: Առևտ­րա­ յին նստաշր­ջա­նի փ��կ­մա­նը հա­ ջոր­դող տա­սը րո­պե­նե­րի ըն­թաց­ քում կանց­կաց­վի հե­տառևտ­րա­ յին նստաշր­ջան, ո­րի ըն­թաց­քում շու­կա­յի մաս­նա­կից­նե­րը հնա­րա­ վո­րու­թյուն կու­նե­նան վար­կա­ յին ռե­սուրս­ներ տրա­մադ­րել և ս­տա­նալ տվյալ առևտ­րա­յին օր­ վա ըն­թաց­քում ձևա­վոր­ված մի­ ջին կշռված տո­կո­սադ­րույ­քով:  n Ա.Չ.

1700 1600 1500 08.05

(LME)

պղինձ

08.08

7615

08.11 3.3 p 0.04%

US$/tonne

8600

7800

7000 08.05 ցորեն

(cbt)

08.08

329.31

08.11 0.83 p 0.25%

US$/tonne

370 330 290 250 210 08.05

08.08

08.11

Տվյալները վերցված են 08.11, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 143 (212), ուրբաթ, նոյեմբերի 9, 2012 թ.

6 | Մեծ փողեր

Հին նա­խա­գահ, հին խնդիր­ներ Օ­բա­ման հստա­կեց­րել է տնտե­սա­կան մար­տահ­րա­վեր­նե­րը

խնդի­րը լու­ծել՝ խթա­նե­լով ա­ճը ար­տադ­րու­թյան տար­բեր ճյու­ ղե­րում։ Նա ա­ռա­ջի­կա չորս տա­ րում ար­տադ­րու­թյան ո­լոր­տում աճ և լ­րա­ցու­ցիչ 1  մլն աշ­խա­տա­ տեղ է խոս­տա­ցել: Ար­տադ­րու­թյու­նը խթա­նե­ լու հա­մար երկ­րում կրճատ­վե­ լու է կոր­պո­րա­տիվ հար­կադ­րույ­ քը, ո­րը ներ­կա­յում 35% է. տե­ղա­ ցի ար­տադ­րող­նե­րի հա­մար այն կնվա­զի մեկ քա­ռոր­դով՝ մինչև 26,25%: Բա­ցի այդ՝ հար­կա­յին ար­տո­նու­թյուն­ներ կսահ­ման­վեն այն ձեռ­նար­կու­թյուն­նե­րի հա­ մար, ո­րոնք վար­ձում են նոր աշ­ խա­տա­կից­ներ կամ բարձ­րաց­ նում նրանց աշ­խա­տա­վար­ձը: Օ­բա­ման խոս­տա­ցել է շա­րու­ նա­ կել $250 հազ-ից մինչև $1 մլն ե­կա­մուտ­ներ ու­նե­ցող տնա­յին

Հաղ­թա­նա­կից հե­տո իր ա­ռա­ջին ե­լույ­թում Օ­բա­ման հայ­տա­րա­րել է, թե մտա­դիր է ԱՄՆ-ը ա­զա­տել օ­տա­րերկր­յա նավ­թի մա­տա­կա­ րա­րում ­ն ե­րից ու­նե­ցած կախ­վա­ ծու­թյու­նից: Սա­կայն նրա մակ­ րոտն­տե­սա­կան հիմ ­ն ա­կան օ­րա­ կար­գը բյու­ջե­տա­յին ծախ­սե­ րի պահ­պա­նու­մը կլի­նի, ո­րոնք պետք է խթա­նեն տնտե­սա­կան ա­ճը։ Ի տար­բե­րու­թյուն Ռոմ­ նիի՝ Օ­բա­ման դեմ է բյու­ջե­տա­ յին ծախ­սե­րի կրճատ­մա­նը, քա­ նի դեռ տնտե­սու­թյու­նը լիո­վին չի վե­ րա­ կանգն­ վել, և չի նվա­ զել գոր­ծազր­կու­թյան բա­վա­կան բարձր մա­կար­դա­կը: Գոր­ծազր­կու­թյու­նը վե­րընտր­ ված նա­խա­գա­հի թերևս հիմ­ նա­կան տնտե­սա­կան մար­տահ­ րա­վերն է։ Օ­մա­բան մտա­դիր է

Ա­ռաջ դե­պի վատ­թա­րա­ցում

2013թ. Հու­նաս­տա­նի տնտե­ սու­թյու­նը կկրճատ­վի 4,2%-ով, 2014թ. այն 0,6% աճ կար­ ձա­ նագ­ րի: Մինչ այս 2013թ. հա­ մար Հու­նաս­տա­նում զրո­յա­կան աճ էր ակն­կալ­վում։ Այս­պի­սի տվյալ­ներ է պա­րու­նա­կում Եվ­ րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վի հրա­պա­րա­ կած նոր կան­խա­տե­սու­մը:

sportme.gr

Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վը վե­րա­նա­յել է տա­րա­ծաշր­ջա­նի ՀՆԱ-ի ա­ճի կան­խա­տե­սում ­ն ե­րը

Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վը տա­րա­ծաշր­ջա­նի

businessweek.com

Ա­մե­րիկ­յ ան բոր­սա­յա­կան ին­դեքս­նե­րը Բա­րաք Օ­բա­մա­յի վե­րընտր­ մանն ար­ձա­գան­քել են շուրջ 2% ան­կու­մով։ Նո­յեմ­բե­րի 7-ին արդ­ յու­նա­բե­րա­կան Dow Jones-ը նվա­զել է 2,36%-ով, բարձր­տեխ­նո­լո­ գիա­կան Nasdaq-ը՝ 2,48%-ով, S&P 500-ը՝ կորց­րել 2,36%։ Փոր­ձա­ գետ­նե­րը բոր­սա­նե­րի նման պահ­վածք կան­խա­տե­սել էին նախ­ քան ընտ­րու­թյուն­նե­րի արդ­յունք­նե­րի հրա­պա­րա­կու­մը: Օ­բա­մա­յի մրցա­կի­ցը՝ հան­րա­պե­տա­կան Միթ Ռոմ ­ն ին, ֆի­նան­սա­կան շրջա­ նակ­նե­րում ա­վե­լի լայն ա­ջակ­ցու­թյուն է վա­յե­լում, նա ըն­կալ­վում է որ­պես բիզ­նե­սի շա­հե­րի պաշտ­պան, հար­կադ­րույք­նե­րի և սո­ ցիա­լա­կան ծախ­սե­րի կրճատ­ման կողմ ­ն ա­կից:

տնտե­սու­թյուն­նե­րի հա­մար հար­ կադ­րույք­նե­րի կրճատ­ման գոր­ ծըն­ թա­ ցը, ո­ րը սկսվել է դեռևս Բուշ Կրտ­սե­րի պաշ­տո­նա­վար­ ման ժա­մա­նակ: $1  մլն­-ը գե­րա­ զան­ցող ե­կա­մուտ­ներ ու­նե­ցող­ նե­րի հա­մար հար­կադ­րույ­քը կկազ­մի 30%: Խոս­տում ­ն ե­րից ա­մե­նա­կարևո­ րը թերևս Ի­րա­քից և Աֆ­ղանս­տա­ նից ա­մե­րիկ­յան զոր­քե­րի դուրս­ բեր­ման արդ­յուն­քում խնայ­վող

գու­մար­նե­րը ճա­նա­պարհ­նե­րի, կա­մուրջ­նե­րի, օ­դա­նա­վա­կա­յան­ նե­րի և այլ են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի շի­նա­րա­րու­թյանն ուղ­ղելն է։ Մի­ ջոց­նե­րը կա­րող են ուղղ­վել նաև բյու­ջեի դե­ֆի­ցի­տի կրճատ­մա­նը։ Խնդ­րա­հա­րույց է նաև ան­շարժ գույ­քի ո­լոր­տը, ո­րի վե­րա­կանգ­ նու­մը, չնա­յած գոր­ծադր­վող ջան­ քե­րին, բա­վա­կան ցածր տեմ­պով է ըն­թա­նում: Օ­բա­ման մտա­դիր է ա­ջակ­ցել ա­ռա­վել թույլ վար­

Օ­բա­ման տնտե­ սա­կան հին խնդիր­նե­րին ստիպ­ված է լի­նե­ լու նոր լու­ծում ­ն եր ա­ռա­ջար­կել։

կա­ռու­նե­րին՝ նրանց ցածր տո­ կո­սադ­րույք­նե­րով վե­րա­ֆի­նան­ սա­վոր­ման հնա­րա­վո­րու­թյուն ա­ռա­ջար­կե­լով։ Ար­տա­քին տնտե­սա­կան քա­ղա­ քա­կա­նու­թյան հար­ցե­րում Օ­բա­ ման խոս­տա­ցել է նոր սկզբունք­ ներ կի­րա­ռել, ո­րոնք կդա­դա­ րեց­նեն «առևտ­րա­յին պա­տե­ րազմ ­ն ե­րը» Չի­նաս­տա­նի հետ։ Ծ­րագ­րի մշա­կու­մը կա­վարտ­վի մինչ 2016թ.։  n

Ծախ­սե­րը կհո­գան մե­նե­ջեր­նե­րը Boeing-ը կրճա­տում է աշ­խա­տա­կից­նե­րի թի­վը Ա­մե­րիկ­յ ան ա­վիա­շի­նա­կան Boeing ա­վիա­կոն­ցեռ­նը կվե­րա­ կա­ռու­ցի իր ռազ­մա­կան և տիե­ զե­րա­կան ստո­րա­բա­ժա­նում ­ն ե­ րը և 30%-ով կկրճա­ տի մե­ նե­ ջեր­նե­րի կազ­մը։ Վե­րա­կազ­մա­ վո­րում ­ն ե­րի նպա­տա­կը մինչ 2015թ. ծախ­քե­րի $1,6  մլրդ-ով կրճա­տումն է: Ըն­կե­րու­թյու­նում հայ­տա­րա­րել են, որ փո­փո­խու­թյուն­ներն ուղ­ղա­ կի պա­ տաս­ խան են ԱՄՆ-ի բյու­ ջեի ծախ­սե­րի լրա­ցու­ցիչ կրճատ­ ման ծրագ­ րին, ո­ րը կսկսի գոր­

ծել 2013թ. հուն­ վա­ րի 2-ից: Ըստ Boeing-ի՝ ո­րո­շում ­ն ե­րը նաև եր­ կա­րա­ժամ ­կ ետ նպա­տակ­ներ են հե­տապն­դում։ Կոր­պո­րա­ցիան մտա­դիր է մե­նե­ ջեր­նե­րի և մ­յուս աշ­խա­տա­կից­նե­ րի թվի 1:9,7 հա­րա­բե­րակ­ցու­թյու­ նը հասց­նել մինչև 1:12,5-ի: Boeingում աշ­խա­տա­տե­ղե­րի կրճատ­ման ծրա­գի­րը մեկ­նար­կել է 2010-ից։ Ըն­կե­րու­թյու­նում չեն նշում, թե քա­նի աշ­խա­տա­կից է մինչ այժմ ա­զատ­վել աշ­խա­տան­քից։ Վեր­ջին շրջա­նում ծախ­քե­ րի կրճատ­ման մի­ջո­ցա­ռում­

ներ են ի­րա­կա­նաց­նում ԱՄՆ-ի ռազ­մա-արդ­յու­նա­բե­րա­կան հա­ մա­լի­րի գրե­թե բո­լոր խո­շոր կոր­պո­րա­ցիա­նե­րը՝ Lockheed Martin-ը, Northrop Grumman-ը և Raytheon-ը: Lockheed-ը, օ­րի­նակ, մե­նե­ջեր­նե­րի թի­վը կրճա­տել է 25%-ով: Boeing-ի հա­սույ­թում ռազ­մա­ կան պատ­վեր­նե­րի մաս­նա­բա­ժի­ նը 40% է: Այս ո­լոր­տում ե­կա­մուտ­ նե­րի վե­րահս­կու­մը ըն­կե­րու­թյան ընդ­հա­նուր շա­հու­թա­բե­րու­թյան ա­պա­հով­ման հար­ցում հան­գու­ ցա­յին նշա­նա­կու­թյուն ու­նի:  n

տնտե­սա­կան ա­պա­գան մռայլ գույ­նե­րով

Եվ­րո­պա­կան իշ­խա­նու­թյուն­ նե­րը 2013թ. ռե­ցե­սիա են ակն­կա­ լում Իս­պա­նիա­յում, Ի­տա­լիա­յում, Պոր­տու­գա­լիա­յում, Ս­լո­վե­նիա­ յում և Կիպ­ րո­ սում: Մ­ յուս երկր­ նե­րը, ըստ Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­ վի, թեև կկա­րո­ղա­նան խու­սա­ փել ռե­ցե­սիա­յից, սա­կայն ՀՆԱ-ի ա­ճի տեմ­պի էա­կան դան­դա­ղում կար­ձա­նագ­րեն։ Այս­պես՝ 2013թ. Գեր­մա­նիա­յում տնտե­սու­թյու­նը կա­ ճի 0,8%-ով (նա­ խորդ՝ գար­ նա­նա­յին կան­խա­տե­սու­մը՝ 1,7%), Ֆ­րան­սիա­յում՝ 0,4%-ով (նա­խոր­ դը՝ 1,3%), Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յում՝ 0,9%-ով (նա­խոր­դը՝ 1,7%): Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վը դե­պի նվա­զում է վե­րա­նա­յել նաև Եվ­ րա­միու­թյան ՀՆԱ-ի ա­ճի կան­խա­ տե­սու­մը։ 2012թ. ԵՄ-ում կար­ձա­ նագր­վի 0,3% ան­կում, եվ­րո­գո­ տում՝ 0,4%: Գար­ նա­ նը այս տա­ րի ԵՄ-ում ակն­կալ­վում էր ՀՆԱ-ի զրո­յա­կան աճ, եվ­րո­գո­տում՝ 0,3% ան­կում։ Հա­մա­ձայն նոր կան­խա­տես­ման՝ 2013թ. եվ­րո­գո­տում ՀՆԱ-ն կա­ճի

է տե­սել։

0,1%-ով։ ԵՄ տնտե­սու­թյու­նը կար­ ձա­նագ­րի միայն 0,4% աճ՝ գար­նա­ նը ակ­նկալ­վող 1,3%-ի դի­մաց։ Կան­խա­տե­սում ­ն ե­րի դե­պի նվա­զում վե­րա­նա­յու­մը Եվ­րա­ հանձ­նա­ժո­ղո­վում պայ­մա­նա­վո­ րել են ԵՄ երկր­ նե­ րում տնտե­ սա­կան ակ­տի­վու­թյան նվազ­ մամբ, ինչ­պես նաև պա­հան­ջար­կի կրճատ­մամբ: Այ­դու­հան­դերձ, ԵՄ պե­տու­թյուն­նե­րում աս­տի­ճա­նա­ բար վե­րա­կանգն­վում է տնտե­սա­ կան ակ­տի­վու­թյու­նը, թեև ա­ռա­ վել խո­ցե­լի երկր­նե­րի ֆի­նան­ սա­կան դրու­թյու­նը շա­րու­նա­կում է բա­ցա­սա­բար անդ­րա­դառ­նալ մյուս­նե­րի վրա: Ըստ Եվ­րա­հանձ­նա­ժո­ղո­վի՝ եվ­ րո­գո­տու տնտե­սա­կան հե­ռան­կար­ նե­րի վատ­թա­րաց­ման պատ­ճա­ռով բյու­ջե­տա­յին պա­կա­սուր­դի կրճատ­ ման խնդիր ու­նե­ցող երկր­նե­րը, ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, կձա­խո­ղեն այդ գոր­ծըն­թա­ցը։  n

Ս­պաս­վա­ծից ա­վե­լի եր­կար Գ­լո­բալ տնտե­սու­թյունը կշա­րու­նա­կի դան­դա­ղել Գ­լո­բալ տնտե­սու­թյան վե­րա­կանգ­նու­մը դան­դաղ կլի­նի, աս­վում է մի­ջազ­գա­յին աու­դի­տո­րա­կան PricewaterhouseCoopers (PwC) ըն­կե­րու­թյան՝ հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սու­թյան հե­ռան­կար­նե­րի 2012թ. հոկ­տեմ­բե­րի կան­խա­տես­ման մեջ։ Հոկ­տեմ­բե­րի սկզբին աշ­խար­հի ա­ռա­ջա­տար երկր­նե­րի ֆի­նանս­ նե­րի նա­խա­րար­նե­րի հան­դի­պու­ մը ցույց է տվել, որ դեռ գե­ րիշ­ խում են հու­սա­հատ տրա­մադ­րու­ թյուն­նե­րը, ինչն ար­տա­ցոլ­վել է նաև Ար­ժույ­թի մի­ջազ­գա­յին հիմ­ նադ­րա­մի՝ գլո­բալ տնտե­սու­թյան ա­ճի կան­խա­տե­սում ­ն երն ի­ջեց­ նե­լու ո­րոշ­ման մեջ։ Վե­րա­կանգ­ նու­մը դան­դաղ կլի­նի և մինչ այս հնչած կան­խա­տե­սում ­ն ե­րի հա­ մե­մատ շատ ա­վե­լի եր­կար կտևի։ PwC-ի մաս­նա­գետ­նե­րը մտա­ հո­գիչ են հա­մա­րել հատ­կա­պես

ԱՄՆ-ի և եվ­րո­գո­տու տնտե­սա­ կան ցու­ցա­նիշ­նե­րը: ԱՄՆ-ում տա­րեսկզ­բին ար­ ձա­նագր­ված խոս­տում ­ն ա­լից ա­ճը ներ­կա­յում դան­դա­ղել է, ին­չը պայ­մա­նա­վոր­ված է գլո­ բալ տնտե­սա­կան ի­րադ­րու­թյան վատ­թա­րաց­մամբ և ա­նո­րո­շու­ թյուն­նե­րի ա­ճով, ո­րի պատ­ճա­ռը ԱՄՆ-ի այս­ պես կոչ­ ված «հար­ կաբ­յու­ջե­տա­յին ճեղք­վածքն է»: ԱՄՆ-ի տնտե­սու­թյան հա­մար լուրջ ռիս­կեր են պա­րու­նա­կում գոր­ծազր­կու­թյունն ու ան­կա­ ռա­վա­րե­լի «հար­կաբ­յու­ջե­տա­յին

ճեղք­ված­քը», ին­չի հետևան­քով գոր­ծազր­կու­թյան մա­կար­դա­ կը երկ­ րում կա­ րող է բարձ­ րա­ նալ մինչև 9,1%, իսկ տնտե­ սա­ կան ա­ճը կարող է բա­ցա­սա­կան լի­նի մինչ 2013թ։ Ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը պետք է պատ­րաստ լի­նեն հա­ջոր­դող մի քա­նի շա­բաթ­նե­րին դի­մա­կա­յել եվ­րո­գո­տու տնտե­սա­կան բա­ ցա­սա­կան ցու­ցա­նիշ­նե­րի ազ­դե­ ցու­թյա­նը։ Պն­դում ­ն ե­րը, թե ար­ ժու­թա­յին գո­տին ռե­ցե­սիա­յում է, ա­մե ­նայ�� հա­վա­նա­կա­նու­ թյամբ կհաս­տատ­վեն նո­յեմ­բե­րի կե­սին, երբ հրա­պա­րակ­վեն ըն­ թա­ցիկ տար­վա 3-րդ­ ե­ռամս­յա­ կի ցու­ցա­նիշ­նե­րը:  n Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 143 (212), ուրբաթ, նոյեմբերի 9, 2012 թ. |

Աշխարհ | 7

Ընտ­րու­թյուն­նե­րը փո­խել են Սաա­կաշ­վի­լիի կյան­քը

Ա­սա­դը հրա­ժար­վել է խա­մա­ճիկ լի­նելուց

Նա­խա­գա­հի կու­սակ­ցու­թյու­նը ո­րո­շել է բոյ­կո­տել խորհր­դա­րա­նը

Սի­րիա­յի նա­խա­գա­հը խոս­տա­ցել է ապ­րել ու մեռ­նել Սի­րիա­յում

Մի­խեիլ Սաա­կաշ­վի­լին հայտն­վել է վրա­ցա­կան նոր իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի թի­րա­խում։

յին ծրագ­րի մի­ջո­ցով, ո­րը ինքն է ո­րո­շում պե­տու­թյան առջև հար­ կա­յին պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րը ու­նե­ցող կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը»,– հայ­տա­րա­րել է երկ­րի ֆի­նանս­ նե­րի նա­խա­րար Նո­դար Խա­ դու­րին։ Նա­խա­րա­րի խոս­քով՝ Վ­րաս­տա­նի հան­րա­յին հե­ռուս­ տա­տե­սու­թյան հար­կա­յին պար­ տա­վո­րու­թյուն­նե­րը պետբ­յու­ջեի առջև այս պա­հին 3,8  մլն լա­րի է ($2,3  մլն)։ Այ­դու­հան­դերձ, խորհր­դա­րա­ նա­կան փոք­րա­մաս­նու­թյան ներ­ կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը վստահ են, որ հար­կա­յին ստու­գու­մը լրատ­վա­

մի­ջոց­նե­րի վրա ճնշում գոր­ծադ­ րե­լու փորձ է։ «Միաց­յալ ազ­գա­ յին շարժ­ման» ան­դամ ­ն ե­րի կար­ ծի­քով՝ ան­հանգս­տա­նա­լու ևս մեկ ա­ռիթ է Վ­րաս­տա­նի զին­ված ու­ժե­րի միաց­յալ շտա­բի պետ Գեոր­գի Կա­լան­դա­ձեի ձեր­բա­ կա­լու­թյու­նը։ Նա մե­ղադր­վում է պաշ­տո­նա­կան լիա­զո­րու­թյուն­ նե­րը չա­րա­շա­հե­լու մեջ։ Մինչ այս ձեր­բա­կալ­վել էր Վ­րաս­տա­նի պաշտ­պա­նու­թյան, ա­պա ներ­քին գոր­ծե­րի նախ­կին նա­խա­րար, Սաա­կաշ­վի­լիի մեր­ ձա­վոր զի­նա­կից հա­մար­վող Բա­ չո Ա­խա­լա­յան։  n

Մեր­կե­լը ման­րա­մաս­նել է Լոն­դո­նի շա­հե­րը Միաս­նա­կան բյու­ջեի շուրջ տա­րա­ձայ­նու­թյուն­նե­րը սպառ­նում են պա­ռակ­տել Եվ­րա­միու­թյու­նը Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի վար­չա­պետ Դեյ­վիդ Քե­մե­րոնն ու Գեր­մա­ նիա­յի դաշ­նա­յին կանց­լեր Ան­ գե­լա Մեր­կե­լը Լոն­դո­նում քննար­կել են Եվ­րա­միու­թյան բյու­ջեի ո­րոշ ման­րա­մաս­ներ, ո­րոնք սպառ­նում են պա­ռակ­ տում ա­ռա­ջաց­նել Բ­րի­տա­նիա­ յի և մայր­ցա­մա­քա­յին Եվ­րո­ պա­յի միջև։

նման քայ­լի դի­մե ն, ոչ ոք չի կա­ րո­ ղա­ նա ա­ սել, թե ինչ կհետևի դրան,– նշել է Սի­ րիա­ յի նա­ խա­ գա­ հը։- Կար­ ծում եմ՝ այդ [ար­ տա­քին-խմբ.] ներ­խուժ­ման գի­ նը, ե­թե այն տե­ղի ու­նե­նա, կլի­ նի ա­ վե­ լին, քան ամ­ բողջ աշ­ խար­հը կա­րող է պատ­կե­րաց­նել։ Մենք աշ­խար­հի­կու­թյան և կա­յու­ նու­թյան ու հա­մա­գո­յակ­ցու­թյան վեր­ջին հե­նա­կետն ենք տա­րա­ ծաշր­ջա­նում. այս­պես ա­սենք՝ այն [հետևանք­նե­րը-խմբ.] կու­նե­նա դո­մի ­նո­յի է­ֆեկտ և կազ­դի ամ­ բողջ աշ­խար­հի վրա՝ Ատ­լանտ­ յան օվ­կիա­նո­սից մինչև Խա­ղաղ օվ­կիա­նոս»։ Բա­ շար ալ Ա­ սա­ դի հետ հար­ ցազ­րույցն ամ­բող­ջու­թյամբ Russia Today-ը ցու­ցադ­րե­լու է այ­սօր։  n

«Մու­սուլ­ման­նե­րի ան­մե­ղու­թյու­նը» սկան­դա­լա­յին ֆիլ­մի հե­ղի­նակ Նա­կու­լա Բա­սե­լի Նա­կու­լան դա­ տա­պարտ­վել է մեկ տար­վա ա­զա­տազրկ­ման։

Ան­մե­ղու­թյունն էլ կան­խա­վար­կարծ չէ Ձեր­բա­կալ­վել է մու­սուլ­ման­նե­րի մա­սին սկան­դա­լա­յին ֆիլ­մի հե­ղի­նա­կը «Մու­սուլ­ման­նե­րի ան­մե­ղու­թյու­նը» սկան­դա­լա­յին ֆիլ­մի հե­ղի­ նակ Նա­կու­լա Բա­սե­լի Նա­կու­լան դա­տա­պարտ­վել է մեկ տար­ վա ա­զա­տազրկ­ման՝ պայ­մա­նա­կան վա­ղա­ժամ ­կ ետ ա­զատ ար­ ձակ­ման պայ­ման­նե­րը խախ­տե­լու հա­մար։

դաշ­նա­յին կանց­ sueddeutsche.de

«Մենք եր­կուսս էլ են­թադ­րում ենք, որ եվ­րո­պա­կան երկր­նե­ րը, ինչ­պես նաև Եվ­րա­միու­թյու­ նը, պետք է ապ­րեն ըստ մի­ջոց­ նե­րի»,– հայ­տա­րա­րել է Քե­մե­րո­ նը։ Ան­գե­լա Մեր­կե­լը խո­սել է ԵՄ բյու­ջե­տա­յին մի­ջոց­ներն արդ­յու­ նա­վետ օգ­տա­գոր­ծե­լու անհ­րա­ ժեշ­տու­թյան մա­սին ու Մեծ Բ­րի­ տա­նիա­յին նա­խազ­գու­շաց­րել՝ Եվ­րա­միու­թյու­նից դուրս գա­լը չի հա­մա­պա­տաս­խա­նում Լոն­դո­ նի շա­հե­րին։ «Կար­ծում եմ՝ դուք կղզում կա­ րող եք լավ ապ­ րել,– ա­սել է բրի­տա­նա­ցի­նե­րին Մեր­ կե­լը,– սա­կայն միայ­նու­թյու­նը ձեզ ա­վե­լի եր­ջա­նիկ չի դարձ­նի»։ ԵՄ բյու­ջեի ընդ­լայն­ման շուրջ խո­ր տա­րա­ձայ­նու­թյուն­նե­րը տա­ րա­ծաշր­ջա­նում երկր­նե­րը բա­ժա­

Գեր­մա­նիա­յի

«Ես խա­մա­ճիկ չեմ։ Ես Արևմուտ­ քի «ար­տադ­րան­քը» չեմ, որ գնամ Արև­ մուտք կամ որևէ այլ եր­կիր,– ա­սել Ա­սա­դը։- Ես սի­ րիա­ ցի եմ, ես ծնվել եմ Սի­ րիա­ յում, ես պետք է ապ­րեմ Սի­րիա­ յում և մեռ­նեմ Սի­րիա­յում»։ Ա­սա­դը նշել է, որ չի կար­ծում, թե Արև­մուտ­քի երկր­նե­րը ռազ­ մա­կան ուժ կկի­րա­ռեն սի­րիա­ կան ճգնա­ժա­մում, սա­կայն հա­ վե­լել է, որ Սի­րիա­յում ցան­կա­ ցած ին­տեր­վեն­ցիա չա­փա­զանց թանկ կնստի նրա մաս­ նա­ կից­ նե­ րի վրա, իսկ հետևանք­ նե­ րը կզգաց­վեն «Ատ­լանտ­յա­նից մինչև Խա­ղաղ օվ­կիա­նոս»։ «Չեմ կար­ ծում, թե Արև­ մուտ­ քը պատ­րաստ­վում է ին­տեր­ վեն­ցիա­յի, սա­կայն ե­թե նրանք

politicallmatters.net

Ներ­կա­յում ար­դեն ընդ­դի­մա­դիր «Միաց­յալ ազ­գա­յին շար­ժում» կու­սակ­ցու­թյան պատ­գա­մա­վոր­ նե­րի հա­մար բոյ­կո­տի ո­րոշ­ման պատ­ճառ է դար­ձել միան­գա­ մից մի քա­նի ի­րա­դար­ձու­թյուն, ո­րոնք Մի­խեիլ Սաա­կաշ­վի­լիի կողմ ­ն ա­կից­նե­րը պայ­մա­նա­վո­ րել են մի­միայն քա­ղա­քա­կան դրդա­պատ­ճառ­նե­րով։ Այս­պես՝ չո­րեք­շաբ­թի Վ­րաս­ տա­նի ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­ րա­րու­թյան ե­կա­մուտ­նե­րի ծա­ ռա­յու­թյու­նը ստու­գում ­ն եր է սկսել Վ­րաս­տա­նի հան­րա­յին հե­ռուս­տա­տե­սու­թյու­նում։ «Վ­րաս­տա­նի հան­րա­յին հե­ ռուս­տա­տե­սու­թյու­նում ստու­ գում ­ն եր անց­կաց­նե­լու ընտ­րու­ թյու­նը կա­տար­վել է է­լեկտ­րո­նա­

Սի­րիա­յի նա­խա­գահ Բա­շար ալ Ա­սա­դը հար­ցազ­րույց է տվել ռու­ սա­կան Russia Today հե­ռուս­տաա­լի­քին, ո­րում հայ­տա­րա­րել է, թե չի պատ­րաստ­վում լքել եր­կի­րը։

ivn.us

Վ­րաս­տա­նի նա­խա­գահ Մի­ խեիլ Սաա­կաշ­վի­լիի «Միաց­յալ ազ­գա­յին շար­ժում» կու­սակ­ ցու­թյան պատ­գա­մա­վոր­նե­րը հայ­տա­րա­րել են, որ ժա­մա­ նա­կա­վո­րա­պես դա­դա­րեց­նում են աշ­խա­տան­քը խորհր­դա­րա­ նում։ Ըն­դուն­ված ո­րո­շումն ար­ ձա­գանք է Վ­րաս­տա­նի զին­ված ու­ժե­րի միաց­յալ շտա­բի պետ Գեոր­գի Կա­լան­դա­ձեի ձեր­ բա­կա­լու­թյանն ու Վ­րաս­տա­ նի հան­րա­յին հե­ռուս­տա­տե­ սու­թյու­նում սկսված հար­կա­յին ստու­գում ­ն ե­րին։

նել են մի քա­նի խմբե­րի։ Արևել­ յան և Հա­րա­վա­յին Եվ­րո­պա­յի 15 երկր­ներն ա­ջակ­ցում են Եվ­րա­ հանձ­նա­ժո­ղո­վի ա­ռա­ջար­կին՝ յոթ տար­վա հա­մար միաս­նա­կան բյու­ջեն սահ­մա­նել ԵՄ ընդ­հա­նուր ՀՆԱ-ի 1,08%-ի չա­ փով (€1 տրլն)։ Գեր­մա­նիան, որն ընդ­հա­նուր առ­ մամբ ա­ջակ­ցում է Ֆ­րան­սիա­յին ու Ի­տա­լիա­յին, ա­ռա­ջար­կում է ծա­վա­լը սահ­մա­նա­փա­կել ՀՆԱ-ի 1%-ով (մոտ €960 մլրդ)։ Մեծ Բ­րի­ տա­նիա­յում հա­մա­րում են, որ Եվ­ րա­միու­թյան յոթ տար­վա բյու­ջեն չպետք է գե­րա­զան­ցի €900  մլրդ­ -ը։ Նի­դեռ­լանդ­նե­րը, Շ­վե­դիան, Ֆին­լան­դիան, Չե­խիան ևս ն­ման ծա­վա­լի կողմ ­ն ա­կից են։

Էջը պատրաստեց Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

լեր Ան­գե­լա Մեր­ կելն ու Մեծ Բ­րի­ տա­նիա­յի վար­չա­ պետ Դեյ­վիդ Քե­ մե­րո­նը Լոն­դո­ նում, 7 նո­յեմ­բերի։

Միաս­նա­կան բյու­ջեն քննարկ­ վե­լու է նո­յեմ­բե­րի 22-23-ը Բր­ յու­սե­լում կա­յա­նա­լիք ԵՄ գա­գա­ թա­ժո­ղո­վում։ Քե­մե­րո­նը սպառ­ նա­ցել է վե­տո կի­րա­ռել գա­գա­ թա­ժո­ղո­վի ցան­կա­ցած ո­րոշ­ման նկատ­մամբ, ո­րը կնա­խա­տե­սի բյու­ջեի՝ Լոն­դո­նի հա­մար թույ­ լատ­րե­լի սահ­մա­նը գե­րա­զան­ ցող մե­ծա­ցում։ Մեր­կելն իր հեր­ թին հայ­ տա­ րա­ րել էր, որ պատ­ րաստ է հե­տաձ­գել հան­դի­պու­մը, ե­թե Մեծ Բ­րի­տա­նիան հա­մա­ռի և փոխ­զիջ­ման չգնա։ Հան­դի­պու­մից հե­տո Լոն­դո­ նում հայ­տա­րա­րել են «միաս­նա­ կան բյու­ջեի խնդրի քննարկ­ման ժա­մա­նակ ճկու­նու­թյուն դրսևո­ րե­լու պատ­րաս­տա­կա­մու­թյան մա­սին»։  n

Նա­կու­լան ի­րեն մե­ղա­վոր է ճա­ նա­չել վա­ղա­ժամ ­կ ետ ա­զատ ար­ ձակ­ման պայ­ման­նե­րը խախ­տե­լու չորս դեպ­քում։ Մե­ղադ­րանք­նե­րից ոչ մե­կը «Մու­սուլ­ման­նե­րի ան­մե­ ղու­թյու­նը» ֆիլ­մի հետ կապ չու­նի։ Շր­ջա­նա­յին դա­տա­վոր Ք­րիս­ տի­նա Ս­նայ­դե­րը հայ­տա­րա­րել է, որ 55-ամ­յա Նա­կու­լան 12 ա­միս կանց­կաց­նի բան­տում, ո­րից հե­ տո չորս տա­ րի կլի­ նի ոս­ տի­ կա­նու­թյան վե­րահս­կո­ղու­թյան տակ, ա­զա­տու­թյան մեջ։ Մե­ղադ­ րող կող­մը եր­կու տար­վա ա­զա­ տազր­կում է պա­հան­ջել։ Նա­կու­լան ֆի­նան­սա­կան խար­դա­խու­թյուն­նե­րի մե­ղադ­ րան­քով 2010թ. դա­տա­պարտ­ վել է 21 ամս­վա ա­զա­տազրկ­ման։ 2011թ. վա­ղա­ժամ ­կ ետ ա­զատ ար­ ձակ­վե­լուց հե­տո նրան ար­գել­ վել է հինգ տար­վա ըն­թաց­քում, ա­ռանց ոս­տի­կա­նու­թյան հա­ մա­ձայ­նու­թյան, օգտ­վել հա­մա­ կարգ­չից կամ ին­տեր­նե­տից։ Նա­կու­լան, ո­րը հայտ­նի է նաև Սեմ Բա­սիլ, Նա­կո­լա Բա­սի­լի և

Մարկ Բաս­լեյ Յու­սուֆ ա­նուն­նե­ րով, ձեր­բա­կալ­վել է այս տար­վա սեպ­տեմ­բե­րի 27-ին։ Են­թադր­ վում է, որ նա ծա­գու­մով ղպտի է։ ԱՄՆ-ի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը կար­ ծում են, որ հենց Նա­ կու­ լան է «Մու­սուլ­ման­նե­րի ան­մե­ղու­թյան» հե­ղի­նա­կը, սա­կայն չեն հստա­ կեց­նում, թե ով է ֆիլ­մը տե­ղադ­ րել ին­տեր­նե­տում։ «Մու­սուլ­ման­նե­րի ան­մե­ղու­ թյու­նը» սկան­դա­լա­յին ֆիլ­մը այս տար­վա սեպ­տեմ­բե­րին Մեր­ձա­ վոր Արևել­քի, Հ­յու­սի­սա­յին Աֆ­ րի­կա­յի և Ա­սիա­յի մի շարք երկր­ նե­րում բո­ղո­քի զանգ­վա­ծա­յին ցույ­ցե­րի, ինչ­պես նաև իս­լա­մի վրդով­ված հետևորդ­նե­րի ու ոս­ տի­կա­նու­թյան միջև ար­յու­նա­լի բա­խում ­ն ե­րի տե­ղիք տվեց։ Լի­ բիա­կան Բեն­ղա­զիում ԱՄՆ-ի հյու­պա­տո­սու­թյան վրա ար­մա­ տա­կան իս­լա­մա­կան­նե­րի հար­ ձակ­ման հետևան­քով զոհ­վեց Լի­բիա­յում Միաց­յալ Նա­հանգ­ նե­րի դես­պան Ք­րիս­տո­ֆեր Ս­թի­ վեն­սը։  n


| № 143 (212), ուրբաթ, նոյեմբերի 9, 2012 թ.

8 | Մշակույթ

Ջազն արթ­նաց­րել է զգաց­մունք­ներ ու ա­զա­տու­թյան զգա­ցում Այս տա­րի նշվեց Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան ջազ նվա­գախմ­բի 75-ամ­յա­կը. Հա­յաս­տանն ու­նի ջա­զա­յին հա­րուստ ա­վան­դույթ­ներ �� միշտ աչ­ քի է ըն­ կել իր ջազ­ մե ն­ նե­ րով, նրան­ ցից մեկն էլ Վա­ հագն Հայ­րա­պետ­յանն է:

«Չ­գի­տեմ՝ ինչ է փո­խել ջա­զը իմ

— Ճա­նաչ­ված ջու­թա­կա­ հար Կա­րո Հայ­րա­պետ­յա­ նի որ­դին եք, ե­րաժշ­տու­ թյու­նը Ձեր մեջ, կա­րե­լի է ա­սել, գե­նե­րով է, և կար­ ծեք՝ բո­լոր նա­խա­պայ­ ման­նե­րը կա­յին, որ ընտ­ րեիք դա­սա­կան ե­րաժշ­ տու­թյու­նը։ Բայց Դուք գնա­ցիք այլ ուղ­ղու­թյամբ, ո­րը բո­լո­րո­վին ու­րիշ աշ­ խար­հըն­կա­լում է, ու­րիշ զգա­ցո­ղու­թյուն։ Ին­չո՞ւ։ — Ու­րիշ ուղ­ղու­թյամբ չեմ գնա­ ցել (ժպտում է – Ս.Ա.), տասն­մեկ տա­րի սո­վո­րել եմ Չայ­կովս­կու ան­վան ե­րաժշ­տա­ կան դպրո­ցում, հե­տո՝ կոն­սեր­ վա­տո­րիա­յում՝ դա­սա­կան կոմ­ պո­զի­ցիա, դաշ­նա­մուր։ Սո­վո­րել եմ լա­վա­գույն մաս­նա­գետ­նե­ րի մոտ՝ Է­դո­ւարդ Բաղ­դա­սար­ յա­նի, Էդ­գար Հով­հան­նիս­յա­նի, Տիգ­րան Ման­սուր­յա­նի, Ա­րամ Սա­թյա­նի։ Ն­րան­ցից տար­բեր բա­ներ եմ վերց­րել, և այ­սօր իմ ջա­զա­յին ե­րաժշ­տու­թյան մեջ կա նաև այդ դա­ սա­ կա­ նը։ Դա օգ­նում է ինձ ստեղ­ծա­գոր­ծել: Իսկ ջա­զը այլ չէ, է­լի ե­րաժշ­ տու­ թյուն է: Դեռ ման­ կուց այդ ե­րաժշ­տու­թյու­նը շատ եմ սի­րել, տա­ նը միշտ այն հնչել է, քա­ նի որ մայրս ջա­ զա­ յին հա­ կում ու­ ներ, ու մենք շատ հա­ րուստ ձայ­նա­դա­րան ու­նեինք: Ե­րաժշ­տա­կան դպրո­ցում քննու­թյուն­նե­րի ժա­մա­նակ բո­ լո­րը դա­սա­կան գոր­ծեր պետք է նվա­գեին. ես էլ էի դա­սա­կան նվա­գում, բայց վեր­ջում ան­պայ­ ման պետք է մեկ-եր­կու ջա­զա­ յին գործ նվա­ գեի, որ ժյու­ րիի ան­դամ ­ն ե­րը մի քիչ հանգս­տա­ նա­յին այդ դա­սա­կան նո­տա­նե­ րից (ծի­ծա­ղում է – Ս.Ա.):

— Ջա­զը հա­մա­րում են ապ­րե­լա­կերպ, հո­գե­բա­ նեու­թյուն։ Ի՞նչ է փո­խել այն Ձեր կյան­քում։ — Չ­ գ ի­ տ եմ՝ ինչ է փո­ խ ել, բայց շատ բան արթ­ ն աց­ ր ել է՝ զգաց­մ ունք­ն եր, ա­զա­տ ու­թ յան ու իմպ­ր ո­վ ի­զա­ց իոն ար­վես­տ ի, հար­մ ո­ն իա­յ ի ռիթ­մ ի զգա­ց ո­ղու­ թյուն… Ա­վե­լ ի ա­զատ աշ­խ ար­ հըն­կ ա­լում և ա­վե­լ ի ա­զատ մո­ տե­ց ում ե­ր աժշ­տ ու­թ յա­ն ը, որն ինձ օգ­ն ում է ստեղ­ծ ա­գ որ­ծ ել նաև ու­ր իշ ժան­ր ե­ր ում։

կյան­քում, բայց շատ բան արթ­ նաց­րել է՝ զգաց­ մունք­ներ, ա­զա­ տու­թյան ու իմպ­ րո­վի­զա­ցիոն ար­ վես­տի, հար­մո­ նիա­յի ռիթ­մի զգա­ցո­ղու­թյուն… Ա­վե­լի ա­զատ աշ­ խար­հըն­կա­լում և ա­վե­լի ա­զատ մո­ տե­ցում ե­րաժշ­ տութ­յա­նը…». Վա­ հագն Հայ­րա­

— Հայ­կա­կան ջա­զը ին­ չո՞վ է տար­բեր­վում մյուս­նե­րից։ — Դե, նախ նրա­ն ով, որ հա­ յերն են նվա­ գ ում, դա ար­ դեն շատ կարևոր է. հա­ յ ե­ ր ը, լավ ի­մ աս­տ ով, «հա­յ ա­վա­ր ի» են նվա­գ ում: Յո­թ ա­ն ա­ս ուն­ հինգ տա­ր ի է, ինչ Հա­յաս­տ ա­ նում կա ջա­զա­յ ին ա­վան­դ ույթ՝ ստեղծ­ված Ար­տ ե­մ ի Այ­վազ ­յ ա­ նի և մի շարք լե­գեն­դար կոմ­ պո­զ ի­տ որ­ն ե­ր ի կող­մ ից: Ջա­զ ը գու­ց ե ստեղծ­վել է ա­մ ե­ր իկ­յ ան ո­ր ո­շ ա­կ ի տա­ր ած­ քում՝ սևա­մ որ­թ նե­ր ի ռիթ­մ ե­ր ից և բլ­ յ ուզ­ ն ե­ ր ից, բայց այն այ­ սօր աշ­խ ար­հ ի ե­ր աժշ­տ ու­թ յուն է: Աշ­խ ար­հ ում չկա մի տեղ, որ­ տեղ ջա­զ ը իր ազ­դե­ց ու­թ յու­ն ը թո­ղած չլի­ն ի, նույ­ն իսկ դա­ս ա­ կան ե­ր աժշ­տ ու­թ յան մեջ ջազն ու­ն ի իր ազ­դե­ց ու­թ յու­ն ը՝ նեոկ­ լա­ս ի­ց իզ­մ ի, իմպ­ր ե­ս իո­ն իզ­մ ի մեջ: Ար­դեն վա­ղուց ջա­զ ը դա­ սա­կ ան ե­ր աժշ­տ ու­թ յան հետ հա­մ ըն­թ աց քայ­լում է աշ­խ ար­ հով մեկ: Դ­ ր ա հա­ մ ար զար­ մա­ ն ա­ լ ի չէ, որ մենք այդ­ ք ան տար­վա ջա­զա­յ ին պատ­մ ու­ թյուն ու­ն ենք։

պետ­յան։

— Այ­սօր ջազ լսող­նե­րը կար­ծես շա­տա­ցել են։ — Ընդ­հա­կա­ռա­կը՝ պա­կա­սել են, ո­րով­հետև ե­րա­ժիշտ­ներն են պա­կա­սել: — Մի՞­թե։ — Ե­րա­ժիշտ­նե­րից շա­տե­րը լքել են Հա­յաս­տա­նը։ Դե, որ ե­րա­ ժիշտ­նե­րը գնում են, լսող­ներն էլ հետզ­հե­տե պա­կա­սում են: Ա­ռաջ ա­վե­լի շատ էին լի­նում ջա­զա­յին հա­մերգ­ներ, ա­վե­լի շատ հյու­րեր էինք ու­նե­նում: Հի­ մա էլ կա, բայց երևի ժա­մա­նակն է այդ­պի­սին… Ա­ռաջ, երբ մի ձայ­ նաս­կա­վա­ռակ էր հայտն­վում քա­ղա­քում, բո­լո­րը դրա­նով էին տար­ված, ի­րար ձեռ­քից փախց­ նում էին, կամ էլ մի քսան հո­գով հա­վաք­վում էինք մե­կի տա­նը՝ լսե­լու: Հի­մա այդ ամ­բող­ջը կա, և կա նաև ին­ֆոր­մա­ցիա, բայց այն համն ու հոտն է կո­ րել, դար­ ձել ա­ռօր­յա ինչ-որ բան: Ջա­զը ստեղծ­ված է ժո­ղովր­դի հա­մար, կար­ծի­քը, թե այն միայն «է­լի­տար մաս­սա­յի» հա­մար է, հի­մար մտա­ծե­լա­կերպ է: Միաց­

յալ Նա­հանգ­նե­րում մար­դիկ գի­ տեին ջա­զա­յին բո­լոր եր­գե­րը: Հի­մա ե­րա­ժիշտ­նե­րը սկսել են այն­պի­սի ջազ նվա­գել, որ մար­ դիկ չհաս­կա­նան. ամ­բողջ աշ­ խար­հում է այս մի­տու­մը։ — Ո՞րն է պատ­ճա­ռը: — Չ­գի­տեմ: Հար­յուր տե­սա­ կի մո­դեռն ուղ­ղու­թյուն­ներ կան, նույ­նը դա­սա­կան ե­րաժշ­տու­թյան մեջ էլ կա: Ա­ մե ն մե­ կը ու­ զում է յու­րո­վի իր խոս­քը ա­սել… — Յու­րո­վի բար­դաց­ նում են, որ ան­հաս­կա­նա­ լի՞ լի­նի։ — Դա էլ կա: Ջա­ զի ամ­ բողջ հմայքն այն է, որ կա­րո­ղա­նում ես ինք­նա­տիպ ներ­կա­յաց­նել հո­գիդ, զգաց­մունք­ներդ, ար­տա­հայ­տել է­մո­ցիա­ներդ… Մի օր այդ­պի­սի տրա­մադ­րու­թյուն ու­նես, այդ­պի­սի գործ ես գրում, հա­ջորդ օ­րը՝ այլ… — Որ­պես Հա­յաս­տա­նի քա­ ղա­քա­ցի՝ մե­կու­սա­ցած չե՞ք այ­սօր­վա մեր ի­րա­կա­նու­ թյու­նից։ Ինչ­պի­սի՞ն է այն։

Ա­ռա­քել Ա­ռա­քել­յա­նի աշ­խա­տանք­նե­րը կցու­ցադր­վեն Ն­կար­չի տա­նը Նո­յեմ­բե­րի 13-ին Ն­կա­րիչ­նե­րի միու­թյու­նում կբաց­վի Հա­յաս­տա­նի վաս­տա­կա­վոր նկա­րիչ Ա­ռա­քել Ա­ռա­քել­յա­նի ան­հա­տա­կան ցու­ցա­հան­ դե­սը։ Ցու­ցադր­վե­լու են նրա տար­բեր տա­րի­նե­րի աշ­խա­տանք­նե­րը: Ա­ռա­քել Ա­ռա­քել­յա­նը ճա­նաչ­ված գե­ղան­կա­րիչ Սեդ­րակ Ա­ռա­քել­ յա­նի որ­դին է: Հայ­րը նշա­նա­վոր կո­լո­րիստ էր, նույ­նը կա­րե­լի է ա­սել որ­դու մա­սին: Ցու­ցա­հան­դե­սի հա­մար նկար­ չի ըն­տա­նի­քի ան­դամ ­ն ե­րը մեկ­ տե­ ղել են նրա կտավ ­նե­ րը Հա­ յաս­տա­նի մար­զա­յին թան­գա­ րան­նե­րից և մաս­նա­վոր հա­ վա­քա­ծու­նե­րից, ինչ­պես նաև Ազ­գա­յին պատ­կե­րաս­րա­հից: Ն­կա­րիչ­նե­րի միու­թյու­նում կներ­ կա­յաց­վեն Ա­ռա­քել­յա­նի Ե­ղեգ­ նա­ձոր­յան շար­քը, Ե­կե­ղե­ցի­նե­րի շար­քը, Ձ­մե­ռա­յին պատ­կեր­ներն ու Ժան­րա­յին ուր­վա­պատ­կեր­նե­ րը՝ մոտ 60 կտավ: Ա­ռա­քել­յա­նի սի­րե­լի շար­քե­ րից մե­կը՝ Ա­րա­գիլ­նե­րը, կներ­կա­ յաց­վի միայն մեկ կտա­վով: Ինչ­

պես ա­ սում է նկար­ չի կի­ նը՝ Էս­ մա Ա­ռա­քել­յա­նը, նա հեշ­տո­րեն էր բա­ժան­վում իր աշ­խա­տանք­ նե­րից, և այժմ գրե­թե անհ­նար է գտնել դրան­ցից շա­տե­րը: Սա Ա­ռա­քել Ա­ռա­քել­յա­նի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան ա­ռա­ջին ցու­ցադ­րու­թյունն է, ո­րը, ի դեպ, նվիր­ված է բնան­կար­չի 85-ամ­ յա­կին։ Ինչ­պես պատ­մեց տի­ կին Էս­ման, լի­նե­լով չա­փա­ զանց հա­մեստ մարդ՝ ա­մու­սի­նը միշտ խու­սա­փել է ան­հա­տա­կան ցու­ցա­հան­դես կազ­մա­կեր­պել: «Միշտ ա­սում էր՝ որ­պես­զի ան­ հա­տա­կան ցու­ցա­հան­դես բա­ ցեմ, պի­տի մի եր­կու-ե­րեք տա­րի ա­նընդ­մեջ աշ­խա­տեմ: Չէր կար­ ծում, որ մինչ այդ պա­հը ստեղ­ ծած նկար­ներն իր գա­գաթ­նա­ կետն են»:  n

Ա­ռա­քել Ա­ռա­քել­ յա­նի աշ­խա­ տանք­նե­րից։

— Այ­սօր­վա ի­րա­կա­նու­ թյունն այն­պի­սին է, ինչ­պի­սին կա, չնա­ յած մենք ու­ զում ենք այլ կերպ ներ­ կա­ յաց­ նել այն և ա­նընդ­հատ ղե­կը դե­պի վատն ենք տա­նում: Ի­րա­կա­նում այն­ քան էլ վատ չէ, որ­քան մենք ու­ զում ենք տես­նել: Հե­ռուս­տա­տե­սու­թյամբ ցու­ ցադ­րում են հի­մար և ա­նի­մաստ սե­րիալ­ներ, բայց մենք այդ­պի­ սին չենք. հայ կի­նը եր­բեք այդ­ քան ան­բա­րո չի ե­ղել, կամ հայ տղա­մար­դը, ինչ­պես փոր­ձում են ներ­կա­յաց­նել սե­րիալ­նե­ րում… Դա չէ մեր նկա­րա­գի­րը: Չ­գի­տեմ՝ ին­չու են փոր­ձում մեզ այդ­պի­սին դարձ­նել: Չեն կա­րող, ո­րով­հետև մեր ա­ կունք­ նե­ րը մեզ թույլ չեն տա, մենք ար­մատ ու­նե­ցող ազգ ենք և ոչ հո­րին­ված, բա­րո­յա­կա­նու­ թյուն ու­նե­ցող, ար­ժեք գնա­հա­ տող…։ Մենք չենք կա­ րող այն­ պի­սին լի­նել, ինչ­պի­սին ու­զում են, որ ինք­ ներս մեզ տես­ նենք: Մեր ի­րա­կա­նու­թյու­նը շատ ա­վե­ լի ա­ռողջ է։  n Սա­թե­նիկ Ա­զատ­յան


Orakarg Business Daily