Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

Սև ու սպի­տակ ար­տա­գաղթ խմբագրական

էջ 2 ›››

Պաշտ­պա­նու­թյու­ նը՝ նախևա­ռաջ Հայկ Խա­նում­յան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

օ ր ա թ ե ր թ

Գազն ան­գին է

Նավ­թա­տար­նե­րը կա­րող են ռազ­մա­կան թի­րախ դառ­նալ

Հայ-ռու­սա­կան գա­զաէ­ներ­գե­տիկ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյա­նը եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ հստա­կե­ցում ­ն եր են սպաս­վում

Օս­կան­յա­նը մտա­հոգ է, որ օ­տա­րերկր­յա ներդ­րում ­ն ե­րը կտրուկ ան­կում են ու­նե­ցել

էջ 3 ›››

Գի­նը շու­կան չի ո­րո­շում Սնն­դամ­թեր­քը թանկ է ե­ղել ոչ միայն ման­կա­պար­տեզ­ նե­րի, այլև ման­կատ­նե­րի ու ծե­րա­նոց­նե­րի հա­մար էջ 4 ›››

Բիզ­նե­սը կա­ռա­վա­րում է Ա­սիան

Financial Times-ը կազ­մել է MBA լա­վա­գույն ծրագ­րե­րի վար­կա­նի­շը էջ 6 ›››

Ա­մե­րի­կան չի մի­ջամ­տի, ե­թե վե­րընտր­վի Օ­բա­ման

Հարցազրույց Հեն­րի Բար­քիի հետ էջ 7 ›››

Ֆոտոլուր

Աստ­վածն ու կի­նը Ի­րա­նում Պի­տեր Սին­գերը՝ Project Syndicate-ի համար էջ 5 ›››

Ձա­խից աջ՝ Ռու­սաս­տա­նի տրանս­պոր­տի նա­խա­րար Մաք­սիմ Սո­կո­լո­վը, Հա­յաս­տա­նի վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը և Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­գա­հի խորհր­դա­կան Ի­գոր Լևի­տի­նը, հայ-ռու­սա­կան միջ­տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ֆո­րու­մ, 13 հոկ­տեմ­բե­րի:

2006թ. ապ­րի­լին Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյան և ռու­սա­կան «Գազպ­րո­մի» միջև 25 տար­վա հա­մա­ գոր­ծակ­ցու­թյան հա­մա­ձայ­նա­գիր է կնքվել։ «Գազպ­ րո­մէքս­պոր­տի» և «Հայ­Ռուս­գա­զար­դի» միջև 2008թ. հու­լի­սի 2-ին ստո­րագր­վել է պայ­մա­նա­գիր, ո­րով ամ­ րագր­վում է Հա­յաս­տան ա­ռաք­վող ռու­սա­կան գա­զի գնա­գո­յաց­ման սխե­ման։ Եր­կու այս հա­մա­ձայ­նագ­րե­ րին ա­վե­լա­նա­լու է ևս մե­կը՝ Հա­յաս­տա­նը «Գազպ­ րո­մի» հետ բա­նակ­ցու­թյուն­ներ է վա­րում է­ներ­գա­ռե­ սուրս­նե­րի մա­տա­կա­րար­ման եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ պայ­ մա­նագ­րի շուրջ։ Է­ներ­գա­ռե­սուրս­նե­րի մա­ տա­կա­րար­ման եր­կա­ րա­ժամ ­կ ետ պայ­մա­նագ­ րի շուրջ Հա­յաս­տա­նի և

«Գազպ­րո­մի» միջև ըն­ թա­ցող բա­նակ­ցու­թյուն­ նե­րի մա­սին հոկ­տեմ­բե­ րի 13-ին հայ­տա­րա­րել է

Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­գա­ հի խորհր­դա­կան Ի­գոր Լևի­տի­նը հայ-ռու­սա­ կան միջ­տա­րա­ծաշր­ջա­ նա­յին ֆո­րու­մի արդ­յունք­ նե­րի ամ­փոփ­ման ա­սու­ լի­սում: «Ա­ռա­ջին հեր­թին՝ այդ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­ նը պետք է կրի եր­ կա­ րա­ ժամ ­կետ բնույթ: Այդ բա­ նակ­ցու­թյուն­նե­րի գա­ղա­ փարը է­ներ­գա­ռե­սուրս­ նե­րի մա­տա­կա­րար­ման եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ պայ­մա­ նա­ գիրն է»,– ա­ սել է Լևի­ տի­նը: Ն­րա խոս­քով՝ գա­զի

Կիզակետում

ԵՄ պատ­վի­րա­կու­թյու­նը՝ Օս­կան­յա­նի գոր­ծի մա­սին Հա­յաս­տա­նում Եվ­րո­պա­ կան Միու­թյան պատ­վի­ րա­կու­թյու­նը Սի­վիլ­Նե­ թի խնդրան­քով մեկ­նա­ բա­ նու­ թյուն է տվել նախ­ կին արտ­գործ­նա­խա­րար, «Բար­գա­վաճ Հա­յաս­տան» կու­սակ­ցու­թյան պատ­գա­ մա­վոր Վար­դան Օս­կան­յա­ նի դեմ հա­ րուց­ ված քրեա­ կան գոր­ծի վե­րա­բեր­յալ: «Մենք ու­շա­դիր հետևել ենք «Սի­վի­լի­թաս» հիմ­ նադ­րամ ոչ կա­ռա­վա­ րա­կան կազ­մա­կեր­պու­ թյան հիմ­ն ա­դիր Վար­դան

Օս­կան­յա­նի գոր­ծի շուրջ զար­գա­ցում­ն ե­րին: Պա­ րոն Օս­կան­յա­նի պա­րա­ գա­յում ար­դա­րա­դա­տու­ թյան խտրա­կան կի­րառ­ ման և գոր­ծի՝ քա­ղա­քա­կան դրդա­պատ­ճառ­ներ ու­նե­ նա­լու մա­սին ըն­կա­լում­ն ե­ րից խու­սա­փե­լու հա­մար շատ էա­կան է, որ գլխա­վոր դա­տա­խա­զը ի­րա­վա­կան ըն­թա­ցա­կար­գե­րի թա­փան­ ցի­կու­թյունն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար ձեռ­նար­կի հնա­րա­ վոր բո­լոր քայ­լե­րը, որ­պես­ զի ա­պա­հո­վի հան­րու­թյան

վստա­հու­թյու­նը, որ հարգ­ վել են մի­ջազ­գա­յին դա­ տա­կան չա­փա­նիշ­նե­րը և պա­րոն Օս­կան­յա­նի բո­լոր ի­րա­վունք­նե­րը: Եվ­րո­պա­ կան Միու­թյու­նը կշա­րու­ նա­ կի հետևել այս գոր­ ծի զար­գա­ցում­ն ե­րին»,– նշված է ԵՄ պատ­վի­րա­կու­թյան մեկ­նա­բա­նու­թյու­նում։ Մա­յի­սի 25-ին Ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թյան ծա­ռա­յու­ թյու­նը «փո­ղե­րի լվաց­ման» հատ­կա­նիշ­նե­րով քրեա­ կան գործ է հա­րու­ցել, որն առնչ­վում է «Սի­վի­լի­թաս»

հիմ­ն ադ­րա­մի ն և ն­րա հիմ­ նա­դիր Վար­դան Օս­կան­յա­ նին: Հոկ­տեմ­բե­րի 2-ին Ազ­ գա­յին ժո­ղո­վը գլխա­վոր դա­տա­խա­զի միջ­նոր­դու­ թյամբ Վար­դան Օս­կան­յա­ նին զրկեց պատ­գա­մա­վո­ րա­կան ան­ձեռնմ ­խ ե­լիու­ թյու­նից, որ­պես­զի նրան գոր­ծում ներգ­րա­վի որ­պես մե­ղադր­յալ:  n

9 771829 331002

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

I SSN 1829- 331X

12197 >

| № 128 (197), երեքշաբթի, հոկտեմբերի 16, 2012 թ., www.civilnet.am

մա­տա­կա­րար­ման նոր հա­ մա­ձայ­նա­գի­րը գտնվում է մշակ­ման փու­լում։ Նոր պայ­մա­նագ­րի անհ­ րա­ժեշ­տու­թյու­նը ան­հաս­ կա­նա­լի է այն­քա­նով, որ­ քա­նով առ­կա է 2008թ. ստո­ րագր­ված փաս­տա­թուղ­թը, ո­րում հստակ ամ­րագր­ ված է Հա­յաս­տան մա­տա­ կա­րար­վող գա­զի գնի հաշ­ վարկ­ման բա­նաձևը։ Վեր­ ջի­նիս հիմ­քում դրված են հա­մա­պա­տաս­խան

էջ 4 ›››

ՀՀ զին­ված ու­ժե­րը շա­րու­ նա­կում են հե­ռա­հար հրթի­ ռա­յին հար­ված­նե­րը՝ որ­պես մար­տա­կան պատ­րաստ­վա­ ծու­թյան ա­ռաջ­նա­յին տար­ բե­րակ դի­տար­կել և անհ­ րա­ժեշ­տու­թյան դեպ­քում հար­վա­ծել հա­կա­ռա­կոր­ դի տնտե­սա­կան նշա­նա­կու­ թյան օբ­յեկտ­նե­րին, մաս­նա­ վո­րա­պես՝ գա­զա­տա­րնե­րին և նավ­թա­տա­րնե­րին։ Այս մա­սին ե­րեկ լրագ­րող­նե­րի հետ հան­դիպ­մանն ա­սել է ՀՀ զին­ված ու­ժե­րի գլխա­վոր շտա­բի օ­պե­րա­տիվ վար­չու­ թյան պետ, գե­նե­րալ-մա­յոր Ար­տակ Դավ­թյա­նը (Tert.am): Ըստ նրա՝ հայ­կա­կան կողմն իր զին­տեխ­նի­կա­յով կա­րող է 300 կմ և ա­վե­լի հե­ ռա­հա­րու­թյան հար­ված­ներ հասց­նել: «Զո­րա­վար­ժու­թյան ըն­ թաց­քում խա­ղարկ­վեց հրթի­ ռա­յին հար­ված­նե­րի ի­րա­ կա­նա­ցու­մը այն­պես, ինչ­ պես պլա­նա­վո­րել ենք: Մենք անհ­րա­ժեշ­տու­թյան դեպ­ քում հար­վա­ծե­լու ենք հա­կա­ ռա­կոր­դի հա­մար տնտե­սա­ կան կարևոր նշա­նա­կու­թյուն ու­նե­ցող օբ­յեկտ­նե­րին և են­ թա­կ ա­ռ ուց­վածք­ն ե­ր ին»,– ա­սել է նա: Ար­տակ Դավ­թյա­նը հստա­ կեց­ րել է, որ ՀՀ ԶՈԻ խնդիրն է ի­րա­կա­նաց­նել կե­տա­յին հար­ված­ներ, ոչ թե զանգ­վա­ծա­յին: «Խա­ղաղ բնակ­չու­թյան դեմ հար­ ված­ ներ չեն հասց­ վում, և չենք էլ պլա­ նա­ վո­րում: Ռազ­մա­կան կամ տնտե­սա­կան օբ­յեկտ­նե­ րի դեմ են մեր նշա­ նա­ կե­ տե­րը լի­նե­լու, մաս­նա­վո­րա­ պես՝ նավ­թա­յին և գա­զա­յին են­թ ա­կ ա­ռ ուց­վածք­ն ե­ր ի»,– ա­սել է նա:  n


| № 128 (197), երեքշաբթի, հոկտեմբերի 16, 2012 թ.

2 | Տեսանկյուն Պաշտ­պա­նու­թյու­նը՝ նախևա­ռաջ

Խմբագրական

Սև ու սպի­տակ ար­տա­գաղթ «Աշ­խար­հի շատ ժո­ղո­վուրդ­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ ներ ապ­րում են ի­րենց հայ­րե­նի­քից դուրս: Բայց հա­յե­ րի պա­րա­գա­յում այդ ի­րա­վի­ճա­կը ա­զատ ընտ­րու­թյան և ա­վե­լի լավ կյանք փնտրե­լու պատ­ճա­ռով չի ստեղծ­ վել: Հա­յերն այլ երկր­նե­րում են հայտն­վել ցե­ղաս­պա­ նու­թյան և հայ­րե­նազրկ­ման արդ­յուն­քում»,– ե­րեկ հայ­ տա­րա­րել է ՀՀ նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նը Երևա­ նում Ա­րա Աբ­րա­համ­յա­նի Հա­մաշ­խար­հա­յին հայ­կա­կան կոնգ­րե­սի երկ­րորդ հա­մա­գու­մա­րին իր ե­լույ­թում: Սերժ Սարգս­յանն ըն­դու­նում է, որ Հայ­կա­ կան սփյուռ­քի առ­կա­յու­թյու­նը Ցե­ղաս­պա­նու­ թյան հետևանք է: Հե­տաքր­քիր է, որ ընդ­հան­րա­ պես ար­տա­գաղթ երևույ­թը նա փաս­տա­ցի պատ­ ճա­ռա­բա­նում է «ա­վե­լի լավ կյանք» փնտրե­լու հրա­մա­յա­կա­նով: Տար­բեր գնա­հա­տա­կան­նե­րի հա­մա­ձայն՝ Հա­յաս­տա­ նը վեր­ջին 5-6 տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում ա­մեն օր մոտ 400 մարդ է լքում, ա­վե­լի պատ­կե­րա­վոր՝ ա­մեն օր՝ մեկ գյուղ: Այ­սինքն՝ երբ զանգ­վա­ծա­բար քա­ղա­քա­ցի­ նե­րը փախ­չում են քո երկ­րից, դա չի կա­րող բա­ցատր­ վել միայն ա­վե­լի լավ ապ­րե­լու մի­տու­մով: Այս տեմ­պե­ րը խո­սում են այն մա­սին, որ քա­ղա­քա­ցի­նե­րը Հա­յաս­ տա­նը լքում են առ­հա­սա­րակ գո­յատևե­լու հա­մար: Դա­րասկզ­բին Օս­ման­յան Թուր­քիա­յից հա­յե­րը փախ­չում էին ի­րենց ֆի­զի­կա­կան գո­յու­թյու­նը փրկե­ լու հա­մար: Պար­զա­պես այն ժա­մա­նակ թուր­քե­րը բիրտ մի­ջոց­նե­րով ստի­պում էին, որ հա­յերն ի­րենց բնօր­րա­նը լքեն ոչ թե հար­յուր­նե­րով կամ հա­զար­նե­ րով, այլ հար­յուր հա­զար­նե­րով՝ շատ կարճ ժա­մա­նա­ կա­հատ­վա­ծում: Իսկ ա­հա 21-րդ դա­րի սկզ­բին Հա­ յաս­տա­նում պայ­ման­նե­րը, հա­մե­մա­տած 20-րդ դա­րի սկզբնե­րի Թուր­քիա­յի հետ, այն­քան տա­նե­լի են, որ հա­յե­րը հե­ռա­նում են «ինք­նա­կամ»: Բայց վերջ­նա­կան արդ­յուն­քում՝ ինչ­պես դա­տարկ­վեց Արևմտ­յան Հա­ յաս­տա­նը ըն­դա­մե­նը մի քա­նի տար­վա ըն­թաց­քում, այդ­պես էլ դա­տարկ­վում է Արևել­յան Հա­յաս­տա­նը: Սա ըն­դա­մե­նը մի քա­նի տաս­նամ­յա­կի հարց է, ե­թե դրա դե­մը չառն­վի: Այս­տեղ բնավ էլ կարևոր չէ՝ ին­չի հետևան­քով է դա­տարկ­վում՝ սև ցե­ղաս­պա­նու­թյան, թե սպի­տակ: Կարևորն այն է, որ հա­յե­րը կրկին հայ­րե­նազրկ­վում են, այս ան­գամ, որ­քան էլ ցա­վա­լի է, սե­փա­կան կամ­ քով և հայ­րե­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի պար­տադ­րան­քով: Հա­յաս­տա­նի յու­րա­քանչ­յուր բարձ­րաս­տի­ճան պաշ­տոն­յա՝ նա­խա­գա­հից մինչև նա­խա­րար և գե­րա­ տես­չու­թյուն­նե­րի ղե­կա­վար­ներ, պա­տաս­խա­նա­տու են յու­րա­քանչ­յուր ար­տա­գաղ­թո­ղի ո­րոշ­ման հա­մար: Այդ բո­լոր պաշ­տոն­յա­նե­րին հարց պետք է տրվի՝ քա­նի՞ հո­գի է ար­տա­գաղ­թում ան­ձամբ ձեր կամ ձեր այս կամ այն հա­րա­զա­տի, ըն­կե­րոջ կամ հո­ վա­նա­վոր­յա­լի յու­րա­քանչ­յուր ա­պօ­րի­նութ­յու­ նից հե­տո: n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրութ��ունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 2-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 15.10.2012թ. Տպաքանակը՝ 2000

Հայկ Խա­նում­յան

Վ

եր­ջերս Ար­ցա­խում անց­կաց­ վում էին զի­նա­վար­ժու­թյուն­ ներ, որ­տեղ լայ­նո­րեն ներգ­ րավ­ված էր պա­հես­տա­զո­րը: Սա մի­ գու­ցե պա­հես­տա­զո­րի ներգ­րավ­մամբ ա­մե ­նա­մասշ­տա­բա­յին ու եր­կա­րատև զո­րա­վար­ժու­թյուն­ներն էին: Չ­նա­յած տա­րաբ­նույթ մեկ­նա­բա­նու­թյուն­նե­ րին և զո­րա­վար­ժու­թյան ըն­թաց­քում զո­հի առ­կա­յու­թյա­նը` պետք է նշել, որ պաշտ­պա­նու­թյան բա­նա­կի այս նա­խա­ձեռ­նու­թյու­նը խիստ սպաս­ված և անհ­րա­ժեշտ մի­ջո­ցա­ռում էր: Պա­տե­րազ­մի վերսկս­ման ա­նընդ­ հատ սպառ­նա­լիք­նե­րի դեպ­քում մենք այլ ելք չու­նենք, քան մար­տու­ նա­կու­թյան ա­ռա­վե­լա­գույն աս­տի­ ճան ու­նե­նա­լը: Դա մե­ծա­պես վե­ րա­բե­րում է մո­բի­լի­զա­ցիոն ռե­ սուրս­նե­րին, պաշտ­պա­նա­կան կա­ռույց­նե­րի առ­կա­յու­թյա­նը, քա­ղա­ քա­ցիա­կան պաշտ­պա­նու­թյան զար­ գա­ցած են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րին: Ֆ­րան­սա­հայ քա­ղա­քա­գետ, աշ­ խար­հահռ­չակ կոնֆ­լիկ­տո­լոգ Ժե­րար Շալ­յա­նը զար­մա­ցած էր Ս­տե­փա­նա­ կեր­տում ա­պաս­տա­րան­նե­րի ո­րա­կից

ու ոչ բա­վա­րար քա­նա­կից: Տար­բեր հա­կա­մար­տու­թյուն­նե­րի մա­սին աշ­ խա­տու­թյուն­ներ հե­ղի­նա­կած մաս­ նա­գե­տը գտնում է, որ Ս­տե­փա­նա­ կեր­տը և ընդ­հան­րա­պես Ար­ցա­խը պետք է ու­նե­նան ա­պաս­տա­րան­նե­րի լա­վա­գույն հա­մա­կարգն աշ­խար­հում, մո­տա­վո­րա­պես այն­պես, ինչ­պես Իս­ րա­յե­լում: Մեզ՝ ստե­փա­նա­կերտ­յան ա­ռօր­յա­յով ապ­րող մարդ­կանց, այդ խոր­հուրդ­նե­րը մի քիչ ծայ­րա­հեղ էին թվում, քան­զի զի­նա­դա­դա­րի հաս­ տա­տու­մից ի վեր Ար­ցա­խի բնա­կիչ­ նե­րը ա­պաս­տա­րա­նի կա­րիք չէին ու­նե­ցել: Ար­ցախ­յան պա­տե­րազ­մի զո­րա­ վար­նե­րից Վի­տա­լի Բա­լա­սան­յա­նը, որն ա­միս­ներ ա­ռաջ հա­վակ­նում էր ԼՂՀ նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նին, նա­ խընտ­րա­կան քա­րո­զար­շա­վի ժա­մա­ նակ կարևոր ա­ռա­ջարկ­ներ էր ա­րել սահ­մա­նա­յին պաշտ­պա­նու­թյան հա­ մա­կար­գի ար­դիա­կա­նաց­ման և վե­ րա­զին­ման, մար­տա­կան հեր­թա­փո­ խու­թյան բա­րե­փոխ­ման վե­րա­բեր­յալ, ին­չը թույլ կտար էա­կա­նո­րեն պա­կա­ սեց­նել մեր զին­վոր­նե­րի խո­ցե­լիու­ թյու­նը և բարձ­րաց­նել սահ­ման­նե­րի պաշտ­պա­նու­նա­կու­թյու­նը: Ժա­մա­նակն է, որ բա­ցի պա­հես­տա­ զո­րին ակ­տիվ զո­րա­վար­ժու­թյուն­ նե­րի մեջ ներգ­րա­վե­լուց՝ ձեռ­նա­ մուխ լի­նենք Շալ­յա­նի և Բա­լա­սան­ յա­նի ա­ռա­ջարկ­նե­րը կա­տա­րե­լուն: Ճիշտ է՝ դրանք զգա­ լի գու­ մար­ ներ են պա­հան­ջում, սա­կայն պաշտ­պա­ նու­թյան նման հա­մա­կարգ ու­նե­նա­ լու դեպ­ քում մենք լրջո­ րեն խնա­ յած կլի­նենք մարդ­կա­յին ռե­սուրս­նե­րի և ռիս­կի ո­լոր­տում, իսկ պա­տե­րազ­մի վերսկս­ման դեպ­քում պրակ­տի­կո­րեն

ան­խո­ցե­լի կդառ­նանք թշնա­մու հա­ մար: Օ­րախն­դիր է նաև պա­հես­տա­ զո­րի մաս­նակ­ցու­թյամբ զո­րա­վար­ ժու­թյուն­նե­րի ա­ռա­վել հա­ճա­խա­կի անց­կա­ցու­մը: Ոչ վաղ անց­յա­լի հա­մաշ­խար­հա­ յին պատ­մու­թյու­նը ցույց է տա­լիս, որ գրա­գետ պաշտ­պան­վող, արդ­յու­ նա­վետ պաշտ­պա­նա­կան հա­մա­կար­ գեր ստեղ­ծած ժո­ղո­վուրդ­նե­րը միշտ էլ հաղ­թող են դուրս գա­լիս հար­ձա­ կո­ղա­կան սպա­ռա­զի­նու­թյամբ մե­ծա­ քա­նակ բա­նակ­նե­րի դեմ պայ­քա­րում: Ա­վե­լին՝ պաշտ­պան­ված «միջ­նա­ բերդ» ու­նե­նա­լով՝ հնա­րա­վո­րու­թյուն են ու­նե­նում էա­կա­նո­րեն ըն­դար­ ձա­կել ի­րենց տա­րածք­նե­րը: Լա­վա­ գույն օ­րի­նա­կը 1967թ. վե­ցօր­յա պա­ տե­րազմն է Իս­րա­յե­լի և ա­րա­բա­կան երկր­նե­րի դա­շին­քի միջև, ո­րի ժա­մա­ նակ հրեա­կան պե­տու­թյու­նը բա­ցար­ ձակ հաղ­թա­նակ տա­րավ և ըն­դար­ ձա­կեց իր սահ­ման­նե­րը: Հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան հնա­րա­վոր պա­տե­րազ­մում 1988-94  թթ. տված զո­հե­րի և տա­րածք­նե­րի կորս­տի կրկնու­թյու­նը ուղ­ղա­կի ան­թույ­լատ­ րե­լի է հայ­կա­կան կող­մե­րի հա­մար: Ա­ռա­վել ևս՝ ան­թույ­լատ­րե­լի են քա­ ղա­քա­ցիա­կան բնակ­չու­թյան շրջա­ նում հնա­րա­վոր զո­հե­րը: Ս­րա­նից խու­սա­փե­լու ա­մե ­նաարդ­յու­նա­վետ և է­ժան տար­բե­րա­կը մեծ ծախ­սեր պա­հան­ջող պաշտ­պա­նա­կան հա­մա­ կարգ ստեղ­ծելն է, ո­րը կա­րող է նաև զսպիչ ֆունկ­ցիա կա­տա­րել՝ Ադր­բե­ ջա­նին ստի­պե­լով հրա­ժար­վել պա­ տե­րազ­մի մտքից: Բո­լոր այլ տար­բե­ րակ­նե­րը շատ ա­վե­լի մեծ ծախ­սեր ու զո­հեր են պա­հան­ջե­լու: Վ­կան՝ ար­ ցախ­յան ա­ռա­ջին պա­տե­րազ­մը:  n

Լե­գի­տիմ մե­ռել­նե­րի եր­կի­րը Մ­հեր Ար­շակ­յան

Դ

եռ ու­սա­նո­ղա­կան տա­րի­նե­ րից միշտ այն զգա­ցումն եմ ու­ նե­ցել, որ այս եր­կի­րը կա­ռա­վա­րում են ըն­կալ­ման խնդիր­ներ ու­նե­ցող­նե­ րը: Ն­րանք նույ­նիսկ հա­տուկ բա­ռեր ու­նեն՝ ազգ, եր­կիր, հա­նուն Հայ­րե­ նի­քի, ո­րոնք սրում են իմ զգա­ցու­մը: 1995թ. Սահ­մա­նադ­րու­թյան հան­րաք­ վեից հե­տո, երբ ար­դեն ու­սա­նող չէի, հաս­կա­ցա, որ լի­նե­լու է ա­վե­լի վատ, ո­րով­հետև մեզ միշտ կա­ռա­վա­րե­լու են քաղ­քե­նի­նե­րը: Ով­քե՞ր են նրանք: Քաղ­քե­նի­նե­րը մար­դիկ են, ո­րոնք ուղնուծու­ծով «սահ­մա­նադ­րա­կան» մի հաս­կա­ցու­թյուն են ճա­նա­չում՝ սե­ փա­կան հար­մա­րա­վե­տու­թյու­նը: Դի­ ցուք, մար­դու ի­րա­վունք­նե­րը ի­մաստ ու­ նեն, ե­ թե դրանք նախ իր ի­ րա­ վունք­ներն են: Մեր չի­նով ­ն ի­կա­կան դա­սը զուտ քաղ­քե­նիա­կան է, այդ դա­սի յու­րա­քանչ­յուր մարդ ան­ձամբ է ջա­նա­ցել, որ Սերժ Սարգս­յա­նին դարձ­նի նա­խա­գահ, նույն­քան ան­ ձամբ կրա­կել է նրանց վրա, ով­քեր չեն ըն­կա­լել այդ­պի­սի ջան­քը: Այդ­ պի­սով (դի­մում եմ քաղ­քե­նուն) ընտ­ րու­թյա­նը կաս­կա­ծող­նե­րին դարձ­նե­ լով թշնա­ մի ­ ներ՝ նրանց մեջ սրսկել եք լե­գի­տիմ մե­ռել լի­նե­լու ար­ճի­ճը: Ձե­զա­նից յու­րա­քանչ­յու­րը գի­տի, որ король то не настоящий: Ձեզ սար­ սա­փեց­նում է Սերժ Սարգս­յա­նի նա­ խա­տին­քը կամ զայ­րույ­թը, ո­րով­հետև դուք նրան հա­մա­րում եք hան­րա­պե­ տու­թյան նա­խա­գահ: Բայց դուք հենց

այն մար­դիկ եք, ո­րոնք գի­տեն ին­ձա­ նից և շար­քա­յին ցան­կա­ցած ընտ­րո­ ղից ա­վե­լի, որ նա եր­բեք էլ նա­խա­ գահ չի ընտր­ վել, որ 1996-ից ի վեր եր­կի­րը միշտ ե­ղել է ա­նար­խիա­յի և կա­նո­նա­վո­րու­թյան եզ­րագ­ծին, որ դուք խա­ղա­ցել եք ձեր տագ­նապ­նե­ րը՝ են­թարկ­վե­լով ձեզ պաշ­տոն­ներ նշա­նա­կող­նե­րին, և որ 1996-ից մինչև այ­սօր այս երկ­րում որևէ լե­գի­տիմ օր­ գան չի ե­ղել և չ­կա: Ձեզ հա­մար խա­ ղի կա­նո­նը Սերժ Սարգս­յա­նի նա­խա­ գահ լի­նե­լը չէ, քաղ­քե­նու խա­ղի կա­ նոնն ինքն է, հետևա­բար՝ ձեզ հա­մար խա­ղի կա­նոն­նե­րը ձեր հար­մա­րա­վե­ տու­ թյունն է: Այ­ սինքն՝ դուք կեղ­ ծել եք բո­լոր ընտ­րու­թյուն­նե­րը ու­նե­նա­լու հա­մար մի ի­րա­կա­նու­թյուն, ո­րում ոչ ոք մար­դա­հա­շիվ չէ: Ձեզ հա­մար Հա­ յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը նույն­ քան կեղծ է, որ­քան այս երկ­րի դե­ղե­ րը, ո­գե­լից խմիչք­նե­րը: Որ­քան կեղծ է ե­րե­խան, ո­րը ձե­րը չէ, որ­քան կեղծ է Մա­սի­սը, ո­րի դի­մաց հայ­րե­նա­սեր եք: Որ­քան կեղծ է երկ­րի նա­խա­գա­հը, քա­նի որ նրան ա­զա­տել եք մյուս­նե­րի նման մարդ լի­նե­լու ի բնե դրված­քից: Դուք գե­րա­զանց գի­տեք, որ նույ­նիսկ լե­գի­տիմ նա­խա­գա­հը ան­հա­տի հա­ մար որևէ նշա­նա­կու­թյուն չու­նի, որ ան­հա­տի ա­մե ­նա­լե­գի­տիմ կեր­պա­րը վագրն է, ծի­տի­կը, ծա­ռը, քա­մի ն, մի խոս­քով՝ բնու­թյու­նը: Լե­գի­տիմ է իր սեր­մից ծնված ե­րե­խան, քա­րը տրա­ քի՝ եղ­բոր ե­րե­խան: Բայց հաս­կա­ցու­ թյամբ պատ­ճա­ռա­բան­վող մար­դը՝ նա­խա­գա­հը, խա­ռա­տը, փի­լի­սո­փան, բա­նաս­տեղ­ծը լե­գի­տիմ չեն:

Լե­գի­տի­մը դա­գա­ղա­գործն է կամ գե­րեզ­մա­նա­փո­րը, քա­նի որ նրանց աշ­խա­տան­քից կոնկ­րետ օ­գուտ կա: Ան­խու­սա­փե­լի է դա­գաղ կամ գե­ րեզ­ման մտնե­լու մեր «կո­չու­մը»: Իսկ դրա հա­մար անհ­րա­ժեշտ են դա­գա­ ղա­գործ­ներ և գե­րեզ­մա­նա­փոր­ներ: Վատ դա­գա­ղա­գոր­ծը նույն­քան լե­ գի­տիմ է, որ­քան լավ դա­գա­ղա­գոր­ ծը, ո­րով­հետև եր­կուսն էլ հա­մե­մատ­ վում են ի­րենց հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­ րի ա­ռա­վե­լա­գույ­նի մեջ: Վատ դա­գա­ ղա­գոր­ծը հեն­ման կետ ու­նի հան­ձին լա­վի, նա ու­րի­շի կող­մը նա­յե­լու աչք ու­նի: Ու­րի­շից սո­վո­րե­լու բան ու­ նի, հիա­նա­լու բան ու­նի, ու­րի­շով իր կյան­քը լա­վաց­նե­լու խթան ու­նի: Ո՞ւմ կողմն եք նա­յե­լու դուք, ո՞ր լավ նա­ խա­րա­րի, ո՞ր լավ նա­խա­գա­հի, լավ վար­չա­պե­տի, լավ օ­լի­գար­խի կող­ մը պի­տի նա­յեք դուք: Դուք հեն­ման կետ չու­նեք, ո­րով­հետև ձեր հո­գի­նե­ րում ա­պո­կա­լիպ­սիս է, դուք ապ­րում եք վեր­ ջին կամ միակ օր­ վա տրա­ մա­բա­նու­թյամբ, հան­կարծ որևէ մե­ կը ձեզ­նից չխլի այդ միակ օ­րը: Դուք ձեր ա­ ռանցքն եք, որ­ տե­ ղից դուրս եք շպրտել բո­լո­րին: Ձե­զա­նով ի­րենց կա­րող են պատ­ճա­ռա­բա­նել միայն դա­գա­ղա­գործն ու գե­րեզ­մա­նա­փո­րը: Եվ ե­թե ան­գամ նրանք ձեր մեջ ճա­ նա­չեն մի մե­ռե­լի, ո­րը չի էլ ապ­րել, դրա­նից մե­ռելն իր լե­գի­տի­մու­թյու­ նը չի կորց­նում: Նա պետք է հու­ղար­ կա­վոր­վի: Ձեր Հա­յաս­տա­նը մար­դա­ խույս է, ա­ հա ին­ չու այն­ տեղ իս­ կա­ պես էլ ընտ­րու­թյուն­նե­րին կա­րող են մաս­նակ­ցել մե­ռել­նե­րը:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 128 (197), երեքշաբթի, հոկտեմբերի 16, 2012 թ. |

Օրակարգ | 3

Օս­կան­յա­նը մտա­հոգ է, որ օ­տա­րերկր­յա ներդ­րում ­ն ե­րը կտրուկ ան­կում են ու­նե­ցել

Ռու­սաս­տա­նի դաշ­նա­յին միգ­ րա­ցիոն ծա­ռա­յու­թյու­նը (ԴՄԾ) մտա­դիր չէ փա­կել ներ­կա­յա­ցուց­ չու­թյու­նը Հա­յաս­տա­նում՝ ան­ կախ ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյան քննա­ դա­տու­թյու­նից հայ­րե­նա­կից­նե­ րի կա­մա­վոր վե­րաբ­նա­կեց­ման ա­ջակ­ցու­թյան ռու­սաս­տան­յան ծրագ­րի հաս­ցեին: Panarmenian. net-ի փո­խանց­մամբ՝ այդ մա­սին «Ին­տեր­ֆաք­սին» հայ­տա­րա­րել է ԴՄԾ ղե­կա­վա­րի տե­ղա­կալ Ե­կ��­ տե­րի­նա Ե­գո­րո­վան: «Ներ­կա­յա­ցուց­չու­թյունն աշ­ խա­տում է: Կար­ծում եմ, որ Հա­ յաս­տա­նում մեր դես­պանն այդ հար­ցում լավ ար­տա­հայտ­վեց»,  – ա­սել է նա: (Հա­յաս­տա­նում Ռու­ սաս­տա­նի դես­պան Վ­յա­չես­ լավ Կո­վա­լեն­կոն լրագ­րող­նե­ րի հետ հան­դիպ­մա­նը խոր­հուրդ էր տվել Հա­յաս­տա­նից ար­տա­ գաղ­թի պատ­ճառ­նե­րը չփնտրել «Հայ­րե­նա­կից­ներ» ծրագ­րի մեջ): Հայ­կա­կան կող­մի ա­ռար­կու­ թյուն­նե­րը ար­ձա­նագր­վել էին կա­ռա­վա­րու­թյան հոկ­տեմ­բե­րի 12-ի նիս­տի ա­վար­տին կազմ­ված փաս­տաթղ­թում: Վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը ԴՄԾ-ի «Հայ­րե­նա­կից­ներ» ծրագ­րի վե­ րա­բեր­յալ հայ­տա­րա­րել է, որ այդ ծրա­գիրն ըն­դու­նե­լի չէ Հա­ յաս­տա­նի հա­մար: «Մենք հա­մա­ ձայ­նու­թյուն չենք տվել մեր ռուս

Ֆոտոլուր

Ռուս­նե­րը կշա­րու­նա­կեն «Հայ­րե­նա­կից­ներ» ծրա­գի­րը Հա­յաս­տա­նում

«Հա­յաս­տա­նում մեր դես­պանն այդ հար­ ցում լավ ար­տա­հայտ­վեց»,– ա­սել է ռուս պաշ­տոն­յան:

գոր­ծըն­կեր­նե­րին, որ­պես­զի այդ ծա­ռա­յու­թյու­նը գոր­ծի Հա­յաս­ տա­նում», – ա­սել էր նա:  n

Ա­նո­րո­շու­թյուն­ներ. ո­րո­շա­ կիու­թյու­նը և տն­տե­սու­թյու­ նից ներդ­րո­ղի ու սպա­ռո­ ղի ակն­կա­լիք­նե­րը տնտե­ սու­թյան խթան­ման ա­մե­ նա­կարևոր գոր­ծոնն են: Այդ ա­ռու­մով և՛ օ­րենսդ­ րա­կան դաշ­տը, և՛ ակն­կա­ լիք­նե­րը խիստ մշու­շոտ են: Միայն հար­կա­յին և մաք­սա­ յին օ­րենսդ­րու­թյու­նը վեր­ջին մի քա­նի տա­րի­նե­րի ըն­թաց­ քում ա­նընդ­հատ փո­փոխ­ վում է, և խո­սակ­ցու­թյուն­նե­ րը հե­տա­գա փո­փո­խու­թյուն­ նե­ րի մա­ սին եր­ բեք չեն դա­ դա­րում: Ներդ­րում­ն ե­րին լրջո­րեն խան­գա­րում է նաև դրա­մի փո­խար­ժե­քի ա­նո­րոշ վար­քա­գի­ծը: 3. Ար­դա­րու­թյուն. ցան­կա­ցած ներդ­ րող այ­ սօր լուրջ մտա­ հո­գու­թյուն ու­նի, որ ինչ-որ խնդիր ու­նե­նա­լու դեպ­քում, հատ­կա­պես ե­թե դա ինչ-որ մե­կի հետ է, որն ու­նի քա­ղա­ քա­կան լծակ­ներ, չի կա­րող վստահ լի­նել ար­դա­րա­դա­ տու­թյան հար­ցում: Այս­տեղ լուրջ մտա­հո­գու­թյուն կա նաև խտրա­կան ար­դա­րա­դա­տու­ թյան ա­ռու­մով, երբ ա­ռանց ի­րա­վա­կան հիմ­ն ա­վո­րում­ն ե­ րի պե­տա­կան մար­մի ն­ներն օգ­տա­գործ­վում են ինչ-որ խնդիր­ներ լու­ծե­լու հա­մար: 4. Խա­ղա­ղու­թյուն և կա­յու­ նու­թյուն. այս հար­ ցը բնա­ կա­նա­բար բո­լո­րի մտքում

Օս­կան­յա­նի կար­ ծի­քով՝ ար­տա­քին ներդ­րում ­ն ե­րը խո­չըն­դո­տող գոր­ծոն­նե­րից մեկն էլ խտրա­ կան ար­դա­րա­դա­ տու­թյունն է:

կա: Այ­սօր ա­վե­լի, քան երբևէ սա ներդ­րում­ն ե­րի հա­մար լուրջ խո­չըն­դոտ է: Ադր­բե­ ջա­նը ան­վե­րա­պա­հո­րեն զին­ վում է, խստաց­րել է ռազ­մա­ կան հռե­տո­րա­բա­նու­թյու­նը, շփման գծում զի­նա­դա­դա­րի խախտ­ման դեպ­քե­րը հա­ճա­ խա­կիա­ցել են, իսկ բա­նակ­ ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցը մտել է լուրջ փա­կու­ղի:

Ա­հա­վա­սիկ, ես կար­ծում եմ, որ այս գոր­ ծոն­ նե­ րին պետք է նույն­ քան ու­շադ­րու­թյուն դարձ­նել, որ­ քան տնտե­սա­կան ցու­ցա­նիշ­նե­ րին, ո­րով­հետև սո­վո­րա­կան քա­ ղա­քա­ցու ա­ռօր­յա խո­սակ­ցու­թյան թե­ մա­ նե­ րը սրանք են, քան ժո­ ղովր­դի մե­ծա­մաս­նու­թյա­նը ան­ հա­սա­նե­լի և հա­ճախ ա­նըն­կա­լե­ լի մակ­րոտն­տե­սա­կան ցու­ցա­նիշ­ ներն ու վեր­լու­ծու­թյուն­նե­րը:  n

Ա­րա Աբ­րա­համ­յա­նը կսա­տա­րի Սերժ Սարգս­յա­նին Ռու­սաս­տա­նի հա­յե­րի միու­ թյան և Հա­մաշ­խար­հա­յին հայ­ կա­կան կոնգ­րե­սի նա­խա­գահ Ա­րա Աբ­րա­համ­յա­նը ե­րեկ Երևա­ նում կա­յա­ցած կոնգ­րե­սի երկ­ րորդ հա­մա­գու­մա­րին հայ­տա­ րա­րել է ա­ռա­ջի­կա նա­խա­գա­հա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րին Հա­յաս­ տա­նի գոր­ծող նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նին սա­տա­րե­լու ո­րոշ­ ման մա­սին: Ո­րո­շու­մը, ըստ նրա, ըն­դուն­վել է կոնգ­րե­սի խորհր­դի նիս­տում: «Մենք ա­ ռայժմ չու­ նենք այլ թեկ­նա­ծու: Ոչ մե­կը չի հայ­տա­ րա­րել»,– ա­սել է Աբ­րա­համ­յա­նը (Azatutyun.am): Դի­տարկ­մա­նը, որ ընդ­դի­մու­թյու­նը դեռ կա­րող է թեկ­նա­ծու ա­ռա­ջադ­րել, նա ար­ ձա­գան­քել է. «Եր­կու ամ­սում չեն դառ­նում նա­խա­գահ: Նա­խա­ գահ դառ­ նա­ լու հա­ մար պետք է պատ­րաստ­վել»: Աբ­րա­համ­յա­նի խոս­քով՝ Սերժ Սարգս­յա­նի թեկ­նա­ծու­թյու­նը պաշտ­պա­նե­լու շատ պատ­ճառ­ ներ կան. «օ­ րի­ նակ՝ նա խոս­ տա­ցավ և ս­տեղ­ծեց Սփ­յուռ­քի նա­խա­րա­րու­թյու­նը»: «Այ­սօր Ցե­ղաս­պա­նու­թյան [ա­ռու­մով], ղա­րա­բաղ­յան խնդրի կար­գա­վոր­ման [ուղ­ղու­թյամբ] ա­րած աշ­խա­տանք­նե­րի հա­մար Սերժ Սարգս­յա­նին բարձր գնա­ հա­ տա­ կան պետք է տրվի: Որ­ պես Սփյուռ­քի ներ­կա­յա­ցու­ ցիչ՝ ես շատ լավ գի­տեմ, թե ինչ

Ա­րա Աբ­րա­համ­ յա­նը հա­մա­ձայ­նել է դի­տարկ­մա­նը, PanARMENIAN

ներդ­րող­նե­րի ո­րո­շում­ն ե­րի վրա: Վեր­ջերս Սի­րիա­յից ժա­մա­նած հա­ջո­ղակ, լուրջ նյու­թա­կան մի­ ջոց­ներ և ար­տադ­րու­թյան ո­լոր­ տում գի­տե­լիք ու­նե­ցող մարդ­ կանց հետ էի զրու­ ցում: Չ­ նա­ յած նրանց հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­ րին և Հա­յաս­տա­նում ներդ­րում ա­նե­լու ցան­կու­թյա­նը՝ նրանք շատ լուրջ մտա­հո­գու­թյուն­ներ և վե­րա­պա­հում­ն եր ու­նեն, ո­րոնք մեծ հաշ­վով կա­րե­լի է ամ­փո­փել հետև­յալ չորս կե­տե­րով: 1. Հույս և հե­ ռան­ կար երկ­ րի ա­պա­գա­յի նկատ­մամբ. երկ­րի ա­պա­գա­յի նկատ­մամբ հույսն ու վստա­հու­թյու­նը ոչ միայն անհ­րա­ժեշտ են ներդ­ րում­ն ե­րի, այլև Հա­յաս­տա­ նից ար­տա­գաղ­թը կա­սեց­նե­ լու հա­մար: Այս հույ­սի ներշն­ չու­ մը պետք է գա ա­ ռա­ ջին հեր­թին իշ­խա­նու­թյան գլուխ կանգ­նած­նե­րից, նրանց խոս­ քով և գոր­ ծով: Պետք է գա նաև քա­ղա­քա­կան հա­մա­ կար­գից, ո­րը պետք է ու­նե­նա հա­կակ­շիռ­նե­րի անհ­րա­ժեշտ մե­խա­նիզ­մը և երկ­րի զար­ գաց­ման ու հե­ռան­կար­նե­րի և այ­լընտ­րանք­նե­րի շուրջ ան­ կաշ­կանդ ու ա­ռողջ բա­նա­վե­ ճը: Դա այ­սօր իս­պառ բա­ցա­ կա­յում է:

Հա­յաս­տա­նի մակ­րոտն­տե­սա­ կան մտա­հո­գիչ ցու­ցա­նիշ­նե­րից մե­կը օ­տա­րերկր­յա ներդ­րում­ն ե­ րի կտրուկ ան­կումն է: Դա մտա­ հո­գիչ է, ո­րով­հետև բո­լո­րի հա­ մար էլ պարզ է, որ ա­ռանց ար­ տա­քին լուրջ ներդ­րում­ն ե­րի հնա­րա­վոր չէ կա­յուն տնտե­սա­ կան զար­գա­ցում ա­պա­հո­վել: 2012թ. ա­ռա­ջին կե­սին նա­խորդ տար­վա նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­ վա­ծի հա­մե­մատ օ­տա­րերկր­յա ուղ­ղա­կի ներդ­րում­ն ե­րը նվա­զել են 40 տո­ կո­ սով, իսկ երկ­ րորդ ե­ռամս­յա­կի կտրված­քով այդ ան­կու­մը կազ­մել է 60 տո­կոս: Ցան­կա­ցած ներդ­րող՝ օ­տար, թե տե­ղա­ցի, ո­րո­շում կա­յաց­նե­ լիս բնա­կա­նա­բար դի­տար­կում է երկ­րի մակ­րոտն­տե­սա­կան ցու­ ցա­նիշ­նե­րը՝ տնտե­սա­կան աճ, գնաճ, ար­տա­քին առևտ­րի հաշ­ վեկ­շիռ, պե­տա­կան պարտք և այլն: Ան­խու­սա­փե­լիո­րեն հաշ­ վի է առն­ վում նաև ա­ զատ շու­ կա­յա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­ րի հիմ­ն ա­րար սկզբունք­նե­րի կի­ րա­ռումն ու հար­գու­մը՝ ա­զատ մրցակ­ցու­թյուն, հա­վա­սար պայ­ ման­ներ և սե­փա­կա­նու­թյան ան­ձեռնմ ­խ ե­լիու­թյուն: Բայց կան նաև զուտ տնտե­ սա­գի­տու­թյու­նից դուրս գոր­ծոն­ ներ, ո­ րոնք էա­ պես ազ­ դում են

2.

PanARMENIAN

Հա­յաս­տա­նի նախ­կին արտ­գործ­նա­խա­րար, ԲՀԿ ան­դամ Վար­դան Օս­կան­յա­նը Ֆեյս­բու­քի իր է­ջում հեր­թա­կան գրա­ռումն է ա­րել Հա­յաս­տա­նում օ­տա­րերկր­յա ներդ­րում­ն ե­րը խո­չըն­դո­տող գոր­ ծոն­նե­րի մա­սին: Գ­րա­ռու­մը ներ­կա­յաց­ված է ստորև:

մա­կար­դա­կի ա­սել է նա:

բարձ­րաց­րեց»,–

«Հայ­րե­նա­կից­ներ» ծրագ­րի մա­սին «Ա­զա­տ ու­թ յուն» ռա­դ իո­կ ա­ յա­ն ի հետ զրույ­ց ում Ա­ր ա Աբ­ րա­հ ամ­յ ա­ն ն անդ­ր ա­դ ար­ձ ել է նաև Հա­յ աս­տ ա­ն ում Ռու­ս աս­ տա­ն ի կող­մ ից ի­ր ա­կ ա­ն աց­ վող «Հայ­ր ե­ն ա­կ ից­ն եր» ծրագ­ րին, ո­ր ը հա­կ ա­ս ու­թ յուն­ն եր է ա­ռ ա­ջ աց­ր ել եր­կ ու երկր­ն ե­ րի միջև: Վար­չ ա­պ ետ Տիգ­ր ան Սարգս­յ ա­ն ը, մաս­ն ա­վո­ր ա­ պես, հայ­տ ա­ր ա­ր ել էր, որ այդ ծրա­գ ի­ր ը Հա­յ աս­տ ա­ն ի հա­մ ար ըն­դ ու­ն ե­լ ի չէ: «Մենք պետք է մի բան ի­մ ա­ նանք: Մար­դ ը չի մ նա այս­տ եղ, ե­թ ե ա­պ ա­գա չու­ն ե­ն ա,– ա­ս ել է Ա­ր ա Աբ­ր ա­հ ամ­յ ա­ն ը:– Ե­կ եք

որ եր­կի­րը լքե­լու պատ­ճա­ռը նաև դժգո­հու­թյունն է իշ­խա­նու­թյուն­նե­ րից:

մեր ու­ժ ե­ր ը միաց­ն ենք՝ այս­ տեղ լա­վաց­ն ենք կյան­ք ը, քան թե մեր ու­ ժ ե­ ր ը միաց­ նենք՝ պայ­ ք ա­ ր ենք, որ ծրագ­ րեր փա­կ են… Այ­ս օր՝ Ռու­ս աս­ տա­ն ը, վա­ղ ը՝ Ա­մ ե­ր ի­կ ան. բո­ լո­ր ի դեմ պայ­ք ա­ր ե՞նք: Տա­ սը հա­զար մարդ դուրս ե­կ ավ գրին քար­տ ի շա­հ ում ­ն ե­ր ով: Դե գնա­ց եք Ա­մ ե­ր ի­կ ա­յ ի հետ էլ պայ­ք ա­ր եք»: «Մենք պետք է մեր ու­ ժ ե­ րը կենտ­ր ո­ն աց­ն ենք մեր կյան­ք ը բա­ր ե­լա­վե­լու հա­մ ար»,– եզ­ր ա­ փա­կ ել է Ա­ր ա Աբ­ր ա­հ ամ­յ ա­ն ը: Նա հա­մ ա­ձ այ­ն ել է դի­տ արկ­ մա­ն ը, որ եր­կ ի­ր ը լքե­լու պատ­ ճա­ռ ը նաև դժգո­հ ու­թ յունն է իշ­խ ա­ն ու­թ յուն­ն ե­ր ից, սա­կ այն նշել է, թե նա­խ ա­գահն ու վար­ չա­պ ե­տ ը չու­ն են այն «կա­խ ար­ դա­կ ան փայ­տ ի­կ ը, ո­ր ով բո­լո­ր ի վի­ճ ա­կ ը լա­վաց­ն են»:  n


| № 128 (197), երեքշաբթի, հոկտեմբերի 16, 2012 թ.

4 | Փողեր

Գի­նը շու­կան չի ո­րո­շում

Սնն­դամ­թեր­քը թանկ է ե­ղել ոչ միայն ման­կա­պար­տեզ­նե­րի, այլև ման­կատ­նե­րի ու ծե­րա­նոց­նե­րի հա­մար Տն­տե­սա­կան մրցակ­ցու­թյան պաշտ­պա­նու­թյան պե­տա­կան հանձ­ նա­ժո­ղո­վը ման­կա­պար­տեզ­նե­րում պե­տա­կան գնում­ն ե­րի ու­ սում­ն ա­սի­րու­թյուն­նե­րի արդ­յունք­նե­րով սեպ­տեմ­բե­րի վեր­ջին 27 տնտե­սա­վա­րո­ղի են­թար­կեց պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան։ Ե­րեկ հանձ­նա­ժո­ղո­վը վար­չա­կան վա­րույթ է հա­րու­ցել հինգ տնտե­սա­ վա­րո­ղի նկատ­մամբ, ո­րոնք չա­րա­շա­հում­ն եր են թույլ տվել ման­ կատ­նե­րին և ծե­րա­նոց­նե­րին պետգ­նում­ն ե­րով սննդի մա­տա­կա­ րար­ման գոր­ծըն­թա­ցում։

Տն­տե­սա­կան մրցակ­ցու­թյան պաշտ­պա­նու­թյան պե­տա­կան հանձ­ նա­ժո­ղո­վը վար­ չա­կան վա­րույթ է հա­րու­ցել հինգ

ման­կա­տան կամ ծե­րա­նո­ցի կող­մից հայ­տա­րար­ված մրցույ­ թին, ներ­կա­յաց­րել են գրե­թե նույն փա­թեթ­նե­րը՝ նույն գնա­ յին ա­ռա­ջար­կով, տա­ռաս­խալ­ նե­րով և ան­գամ նույն կոն­տակ­ տա­յին տվյալ­նե­րով ու տնօ­րե­նի ստո­րագ­րու­թյամբ: Ար­ձա­նագր­վել են նաև այն­ պի­սի դեպ­քեր, երբ նույն ըն­կե­ րու­թյու­նը մի մրցույ­թում հաղ­ թել է և կար­տո­ֆի­լը մա­տա­ կա­ րա­ րել 1 կգ­-ը ֌300-ով, իսկ հենց նույն ըն­թաց­քում տե­ղի ու­նե­ցած մեկ այլ մրցույ­թում պարտ­վել է՝ նույն կար­տո­ֆի­ լի հա­մար ա­ռա­ջար­կե­լով 70%ով ա­ վե­ լի բարձր գին՝ ֌500: Արդ­յուն­քում վեր­ջին մրցույ­թում հաղ­թող է ճա­նաչ­վել այդ ըն­կե­ րու­թյան հետ փոխ­կա­պակց­ված մեկ այլ ըն­կե­րու­թյուն՝ կար­ տո­ֆի­լը մա­տա­կա­րա­րե­լով իր հա­մար բա­վա­կան շա­հա­վետ՝ ֌320-ով գնով: ՏՄՊՊՀ-ն ար­ձա­նագ­րել է, որ բո­լոր մրցույթ­նե­րում ձեռք բեր­ ված ապ­րանք­նե­րի ար­ժեք­նե­րը,

տնտե­սա­վա­րո­ղի նկատ­մամբ, ո­րոնք չա­րա­շա­ հում ­ն եր են թույլ տվել ման­կատ­նե­ րին և ծե­րա­նոց­ Ֆոտոլուր

Տն­տե­սա­կան մրցակ­ցու­թյան պաշտ­պա­նու­թյան պե­տա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վը (ՏՄՊՊՀ), պե­ տա­կան գնում­ն ե­րի շրջա­նա­կում կա­տա­րե­լով հեր­թա­կան ու­սում­ նա­սի­րու­թյու­նը, հայտ­նա­բե­րել է, որ հան­րա­պե­տու­թյան տա­րած­ քում գոր­ծող 11 հաս­տա­տու­թյուն­ նե­ րի կող­ մից, ո­ րից ութը՝ ման­ կատ­ներ, ապ­րանք­նե­րի գնման նպա­տա­կով հայ­տա­րար­ված մրցու­թա­յին փա­թեթ­նե­րում ե­ղել են մի շարք խնդիր­ ներ. դրանց մեծ մա­սը վե­րա­բե­րում է գնում­ նե­րի գոր­ծըն­թա­ցին։ Ո­րոշ ման­ կատ­ներ և ծե­րա­նոց­ներ պետգ­ նում­ն ե­րով սնուն­դը ձեռք են բե­ րել շու­կա­յա­կա­նը եր­կու ան­գամ գե­րա­զան­ցող գնով։ ՏՄՊՊՀ-ում ու­սում­ն ա­սի­րու­ թյան արդ­յունք­նե­րի ներ­կա­յաց­ ման ժա­մա­նակ հայ­տա­րար­վեց, որ մրցույթ­նե­րին մաս­նակ­ցող ո­րոշ ըն­կե­րու­թյուն­ներ աշ­խա­ տել են միմ­ յանց հետ փոխ­ կա­ պակց­ված: Օ­րի­նակ՝ առ­կա են դեպ­քեր, երբ եր­կու տար­բեր ըն­ կե­րու­թյուն­ներ, մաս­նակ­ցե­լով

որ­պես կա­նոն, էա­պես բարձր են ե­ղել շու­կա­յա­կա­նից։ Օ­րի­ նակ՝ սննդամ­թեր­քի ձեռք­բեր­ ման մրցույթ­նե­րից մե­կում հաղ­ թող ըն­կե­րու­թյու­նը բա­զու­ կը մա­տա­կա­րա­րել է ֌300-ով, մինչ­դեռ նույն ժա­մա­նա­կա­ հատ­վա­ծում շու­կա­յում բա­զու­ կի գի­նը ե­ղել է ա­ռա­վե­լա­գույ­ նը ֌100: Ընդ ո­րում՝ ձեռք­բեր­ման փաս­տաթղ­թե­րից հստակ չէ, թե ինչ տե­ սա­ կի սնունդ կամ տնտե­սա­կան ապ­րանք է ձեռք բեր­ վել։ Օ­ րի­ նակ՝ նշված է, որ գնվել է ձեթ կամ կաթ­նամ­թերք, սա­կայն այս սննդամ­թերք­նե­րի

տե­սա­կա­նին թե՛ գնա­յին և թե՛ ո­րա­կա­կան ա­ռու­մով շու­կա­յում խիստ բազ­մա­զան է: Ըստ հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­ գահ Ար­տակ Շա­բո­յա­նի՝ մա­ տա­կա­րար ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րի և սոց­հաս­տա­տու­թյուն­նե­րի նման վար­քագ­ծի հետևան­քով սահ­մա­նա­փակ­վել է մրցակ­ցու­ թյու­նը, ապ­րանք­նե­րը մա­տա­ կա­րար­վել են շու­կա­յա­կա­նից բարձր գնե­րով, և արդ­յուն­քում տե­ղի է ու­նե­ցել պե­տա­կան բյու­ ջեից հատ­կաց­վող մի­ջոց­նե­րի ոչ արդ­յու­նա­վետ օգ­տա­գոր­ծում: Ի­հար­կե, Ար­տակ Շա­բո­ յա­նը հայ­տա­րա­րել է, որ

նե­րին պետգ­նում­ նե­րով սննդի մա­ տա­կա­րար­ման գոր­ծըն­թա­ցում։

հանձ­նա­ժո­ղո­վի ու­սում­ն ա­սի­րու­ թյան արդ­յունք­ներն ու­ղարկ­վե­լու են ի­րա­վա­պահ մար­մի ն­նե­րին, բայց ակն­հայտ է, որ թե՛ ման­կա­ պար­տեզ­նե­րի, թե՛ ման­կատ­նե­ րի և թե՛ ծե­րա­նոց­նե­րի կող­մից գնում­ն ե­րի գոր­ծըն­թաց­նե­րում պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան սե­փա­ կան բա­ժի­նը ու­նի կազ­մա­կեր­ պու­թյան ղե­կա­վա­րը։ Այն, որ այդ գնում­ն ե­րի գոր­ծըն­թա­ցում էա­ կան դե­րա­կա­տա­րում են ու­նե­ ցել պատ­վի­րա­տու­նե­րը, վկա­յում է թերևս փաս­ տը, որ գնում­նե­ րը հիմ­ն ա­կա­նում կա­տար­վել են ան­հատ ձեռ­նար­կա­տե­րե­րից:  n Ա.Չ.

Գազն ան­գին է Հայ-ռու­սա­կան գա­զաէ­ներ­գե­տիկ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյա­նը եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ հստա­կե­ցում ­ն եր են սպաս­վում ‹‹‹ էջ 1 գոր­ծա­կից­ներ և վեր­ջին ի­նը ա­միս­նե­րի ըն­թաց­քում նավ­թամ­ թերք­ի և գա­զի մի­ջին եվ­րո­պա­ կան գնե­րը։ Հիմք ըն­դու­նե­լով այս փաս­տա­թուղ­թը՝ կող­մե­րը յու­րա­քան­չուր տա­րի ստո­րագ­ րում են պայ­մա­նագ­րի լրա­ցում, ո­րով ամ­րագր­վում է Հա­յաս­տան ա­ռաք­վող գա­զի տվյալ տար­վա գի­նը։ Գա­զի գնի շուրջ մշու­շոտ հայ­ տա­րա­րու­թյուն­նե­րի պայ­ման­ նե­րում ու­շագ­րավ է Հա­յաս­ տա­նի է­ներ­գե­տի­կա­յի և բ­նա­ կան պա­շար­նե­րի նա­խա­րար Ար­մե ն Մով­սիս­յա­նի՝ հոկ­տեմ­բե­ րի 12-ի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, թե Հա­յաս­տա­նին ռու­սա­կան գազ կմա­տա­կա­րար­վի ար­տոն­յալ

պայ­ման­նե­րով՝ բա­վա­կա­ն ցածր գնով։ Նա­խա­րա­րը, այ­դու­հան­ դերձ, հրա­ժար­վել է նշել, թե ինչ գնի մա­սին է խոս­քը: «Գա­զի գնի հետ կապ­ված բա­նակ­ցու­թյուն­ նե­րը շա­րու­նակ­վում են: Հա­յաս­ տա­նի հա­մար կլի­նի ար­տոն­յալ գին, թե որ­քան՝ հայտ­նի կդառ­նա բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի ա­վար­տին: Ի տար­բե­րու­թյուն մյուս երկր­ նե­րի, ո­րոնց Ռու­սաս­տա­նը գազ է մա­տա­կա­րա­րում, մեզ հա­մար գի­նը կլի­նի բա­վա­կան ցածր»,– ընդգ­ծել է նա­խա­րա­րը: Ու­ շագ­ րավ է, որ թեև ռու­ սա­ կան «Գազպ­րո­մում» պնդում են, թե հայ­ կա­ կան կող­ մի հետ ներ­ կա­յում աշ­խա­տում են 2012թ. մա­ յի­սին ստո­րագր­ված փաս­տաթղ­ թով, ո­րով և սահ­ման­ված է Հա­ յաս­տան ա­ռաք­վող գա­զի գի­նը,

ռուս և հայ պաշ­տոն­յա­նե­րը շա­ րու­նա­կում են պնդել, որ Հա­յաս­ տան ա­ռաք­վող գա­զի գնի շուրջ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը դեռ շա­ րու­նակ­վում են։ Հաշ­վի առ­նե­ լով, որ Պե­տե­կա­մուտ­նե­րի կո­ մի­տեի տվյալ­նե­րով՝ այս տար­ վա ա­ռա­ջին կի­սամ­յա­կում Հա­ յաս­տան ներկր­ված ռու­սա­կան գա­զի 1000 խմ­-ի գի­նը կազ­մում է $219 (է­ներ­գե­տի­կա­յի և բ­նա­կան պա­շար­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյու­նը շա­ րու­ նա­ կում է պնդել, թե գա­ զի գի­ նը չի փոխ­ վել և կազ­ մում է $180), չի բա­ ցառ­ վում, որ ներ­ կա­յում կող­մե­րը բա­նակ­ցում են 2013թ. գա­զի գնի շուրջ։

Ինչ է վա­ճառ­վե­լու

Որ­քան էլ է­ներ­գե­տի­կա­յի և բ­նա­կան պա­շար­նե­րի նա­խա­րար Ար­մե ն Մով­սիս­յա­նը վստա­հեց­նի, թե Հա­յաս­տա­նի հա­մար կսահ­ ման­վի ար­տոն­յալ գին, ակն­հայտ է, որ գա­զի գնի բարձ­րա­ցու­մը ան­խու­սա­փե­լի է։ Պետք է հաշ­վի առ­նել, որ դեռևս 2008թ. «Գազպ­ րո­մի» վար­չու­թյան նա­խա­գահ Ա­լեք­սեյ Միլ­լե­րի և «Հայ­Ռուս­ գա­զար­դի» վար­չու­թյան ար­դեն նախ­կին նա­խա­գահ Կա­րեն Կա­ րա­պետ­յա­նի միջև պայ­մա­նա­ վոր­վա­ծու­թյուն է ձեռք բեր­վել, որ 2011-ից Հա­յաս­տա­նում գոր­ծե­ լու են ռու­սա­կան գա­զի եվ­րո­պա­ կան գներ։ «Գազպ­ րո­ մի» պաշ­ տոն­յա­նե­րը նա­խորդ տա­րի­նե­ րին բազ­միցս հայ­տա­րա­րել են,

որ Հա­յաս­տա­նի հա­մար պետք է գոր­ծի գնա­գո­յաց­ման շու­կա­յա­ կան մե­խա­նիզմ, ինչ­պի­սին առ­ կա է մյուս երկր­նե­րի, մաս­նա­վո­ րա­պես Ուկ­րաի­նա­յի, Բե­լա­ռու­սի, Մոլ­դո­վա­յի հա­մար։ Ակն­հայտ է, որ Հա­յաս­տան ա­ռաք­վող գա­զի գի­նը սահ­մա­նե­ լիս «Գազպ­րո­մը» պետք է հաշ­վի առ­նի նաև մյուս երկր­ներ ա­ռաք­ վող գա­զի գի­նը։ Ն­շենք, որ այս տա­րի Ուկ­րաի­նա­յի հա­մար ռու­ սա­կան 1000 խմ գա­զի մի­ջին գի­ նը կազ­մել է $440, Մոլ­դո­վան գա­ զը ձեռք է բե­րում $392/1000 խմ գ­նով, Բե­լա­ռու­սը՝ $165,6-ով։ Ու­ շագ­րավ է, որ Բե­լա­ռու­սի հա­մար գա­զի գի­նը 2011թ. հա­մե­մատ կրկնա­կի նվա­զեց (2011թ. գա­զի մի­ջին գի­նը կազ­մել է $280), երբ պաշ­տո­նա­կան Մինս­կը հա­մա­ ձայ­նեց «Գազպ­րո­մի ն» փո­խան­ ցել «Բելտ­րանս­գա­զի» 100-տոկո­ սա­նոց փա­թե­թը։ Հաշ­վի ա­նե­լով «Գազպ­րո­մի» գոր­ծե­լաո­ճը, ինչ­պես նաև նա­ խորդ տա­րի­նե­րի փոր­ձը, մաս­ նա­վո­րա­պես 2006թ. ռու­սա­ կան գա­ զի գնի մոտ կրկնա­ կի բարձ­րա­ցու­մը, երբ հա­ջոր­դող ե­րեք տա­րի­նե­րին վերջ­նա­կան սպա­ռո­ղի հա­մար գի­նը ան­ փո­փոխ պա­հե­լու հա­մար կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը ստիպ­ված էր «Գազպ­րո­մի ն» վա­ճա­ռել Հ­րազ­ դա­նի ջէկի հին­գե­րորդ է­ներ­ գաբ­լո­կը, գոր­ծա­դիրն այս ան­ գամ էլ կա­րող է «է­ժա­նաց­նել»

գա­զի գի­նը՝ ռու­սա­կան կող­մի ն կրկին փո­խան­ցե­լով է­ներ­գե­տիկ ակ­տիվ ­ն եր։ Ըստ «Օ­րա­կար­գի» աղբ­յուր­ նե­րի՝ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը գաղտ­ նի է պա­ հում գա­ զի թան­ կաց­ ման փաս­ տը, քա­ նի որ նա­ խա­ տե­սում է ռու­սա­կան գա­զի գնի փո­փո­խու­թյու­նը սուբ­սի­դա­վո­ րել «Գազպ­րո­մի ն» «Հայ­Ռուս­գա­ զար­դում» իր 20% մաս­նա­բաժ­ նի մի մա­ սի փո­ խանց­ ման ճա­ նա­պար­հով։ Այդ ե­ղա­նա­կով կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը ցան­կա­նում է մինչև նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րը՝ 2013թ. փետր­վա­րը, կան­խել վերջ­նա­կան սպա­ռող­ նե­րի հա­մար սա­կագ­նի փո­փո­ խու­թյու­նը։ Ըստ հաշ­վարկ­նե­րի՝ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը «Գազպ­րո­ մին» կփո­խան­ցի «Հայ­Ռուս­գա­ զար­դում» իր մաս­նա­բաժ­նի մոտ 12%-ը, ին­չի արդ­յուն­քում պե­տու­ թյան մաս­նա­բա­ժի­նը կնվա­զի մինչև 8%: «Է­ժան» գա­զի դի­մաց կա­ռա­ վա­րու­թյու­նը կա­րող է վա­ճա­ ռել նաև Ո­րո­տա­նի հէ­կե­րի կաս­ կա­դը։ Ներ­կա­յում գեր­մա­նա­կան KfW բան­կի €51  մլն վար­կա­յին մի­ջոց­նե­րով ար­դիա­կա­նաց­վում և վե­րա­զին­վում են կաս­կա­դի Ս­պան­դար­յան, Շամբ և Տաթև հէկե­րը։ Հաս­կա­նա­լի է, որ վե­ րա­նո­րո­գու­մից հե­տո կաս­կա­դը վե­րած­վում է բա­վա­կան գրա­վիչ ակ­տի­վի։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան


№ 128 (197), երեքշաբթի, հոկտեմբերի 16, 2012 թ. |

Project Syndicate | 5

Աստ­վածն ու կի­նը Ի­րա­նում

դոլար/դրամ

0.25 p 0.06%

425 415 405

Պի­տեր Սին­գեր

395 385 15.04

15.07

եվրո/դրամ

15.10

528.73

0.04 p 0.01%

530

510

490 15.04

15.07

ռուբլի/դրամ

Projectsyndicate.org

Փ­րինս­թոն - Իմ տա­տի­կը ա­ռա­ ջին կա­նան­ցից էր, ո­րը Վիեն­նա­ յի հա­մալ­սա­րա­նում մա­թե­մա­տի­ կա և ֆի­զի­կա է ու­սա­նել: 1905թ., երբ նա ա­վար­տել էր, հա­մալ­սա­ րա­նը նրան ա­ռա­ջա­դի­մու­թյան հա­մար ա­ռա­ջադ­րեց իր ա­մե ­նա­ բարձր մրցա­նա­կին, ո­րը նվի­րում էին կայ­ սեր ան­ վան սկզբնա­ տա­ռե­րը փո­րագր­ված մա­տա­ նիով: Բայց մինչ այդ որևէ կին չէր ար­ժա­նա­ցել նման պատ­վի, քա­նի որ Ֆ­րանս Իո­սիֆ կայս­րը չէր ցան­կա­նում նման մրցա­նակ շնոր­հել կա­նանց: Դ­րա­նից ա­վե­լի քան հար­յուր տա­րի անց կա­րե­լի է կար­ծել, թե մենք ար­դեն հաղ­թա­հա­րել ենք այն հա­մոզ­մուն­քը, որ կա­նայք որևէ ո­ լոր­ տում չեն կա­ րող հա­ վակ­ նել կրթու­ թյան բարձր աս­ տի­ճան­նե­րի: Մ­տա­հո­գիչ լուր է, որ Ի­րա­նի ա­վե­լի քան 30 հա­մալ­ սա­րան կա­նանց հա­մար ար­գե­ լել է ա­վե­լի քան 70 դա­սըն­թաց՝ սկսած ճար­տա­րա­գի­տու­թյու­նից, մի­ջու­կա­յին ֆի­զի­կա­յից, ծրագ­ րա­վո­րու­մից մինչև անգ­լիա­կան գրա­կա­նու­թյուն, հնա­գի­տու­թյուն և բիզ­նես: Ըստ ի­րան­ցի ի­րա­վա­ բան, ի­րա­վա­պաշտ­պան և Նո­ բել­յան մրցա­նա­կի դափ­նե­կիր Շի­րին Է­բա­դիի՝ այդ սահ­մա­նա­ փա­կում­ն ե­րը կա­նանց հնա­րա­վո­ րու­թյուն­նե­րը տա­նից դուրս սահ­ մա­նա­փա­կե­լու իշ­խա­նու­թյուն­նե­ րի քա­ղա­քա­կա­նու­թյան մասն են: Այս սահ­մա­նա­փա­կում­ն ե­ րը հատ­կա­պես հեգ­նա­կան են՝ հաշ­ վի առ­ նե­ լով այն, որ ըստ UNESCO-ի՝ Ի­րա­նում աղ­ջիկ ու­ սա­նող­նե­րի հա­րա­բե­րակ­ցու­թյու­ նը տղա ու­սա­նող­նե­րի նկատ­ մամբ ա­մե ­նա­մեծն է աշ­խար­ հում: Անց­յալ տա­րի ընդ­հա­նուր ու­սա­նո­ղու­թյան շրջա­նում քննու­ թյուն­նե­րը հանձ­նած բո­լոր ու­սա­ նող­նե­րի 60 տո­կո­սը ի­գա­կան սե­ ռի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ են ե­ղել, և կա­նայք մեծ ա­ռա­ջա­դի­մու­ թյուն են ցու­ցա­բե­րել ա­վան­դա­ բար այն­պի­սի «տղա­մարդ­կա­յին» մաս­նա­գի­տու­թյուն­նե­րում, ինչ­ պի­սին, օրինակ, ճար­տա­րա­գի­ տու­թյունն է: Միան­գա­մայն հնա­րա­վոր է, որ աղ­ջիկ ու­սա­նող­նե­րի հա­ջո­ղու­ թյու­նը և ի­րա­նա­կան կրո­նա­պե­ տու­թյանն ընդ­դի­մա­ցող ուս­յալ կա­նանց դերն է պատ­ճառ ե­ղել, որ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին դրդել է փոր­ձել կան­խել այս մի­տու­մը: Այժմ կա­նայք, ինչ­պի­սին Ս­պա­ հա­նի հա­մալ­սա­րա­նի ու­սա­նող Նու­շինն է, ո­րը BBC-ին ա­սել էր, որ ու­զում է ճար­տա­րա­գետ-մե­ խա­ նիկ դառնալ, ի վի­ ճա­ կի չեն ի­րենց նպա­տակ­նե­րին հաս­նել՝ չնա­յած ըն­դու­նե­լու­թյան քննու­ թյուն­նե­րում ստա­ցած բարձր գնա­հա­տա­կան­նե­րին: Կան մար­ դիկ, ո­ րոնք պնդում են, որ սե­ռա­յին հա­վա­սա­րու­ թյան ի­դեա­լին կոնկ­րետ մշա­ կու­թա­յին տե­սանկ­յ ու­նից պետք է նա­յել, և որ մենք՝ արև­մուտք­ ցի­ ներս, չպետք է փոր­ ձենք մեր ար­ժեք­նե­րը պար­տադ­րել ու­րիշ

407.91

Պատ­կե­րաց­րեք՝ ինչ­պես մենք կար­ձա­գան­քենք, ե­թե ինչ-որ մե­կը փոր­ձի ռա­սա­յա­կան խտրա­կա­նու­թյու­նը ար­դա­րաց­նել փաս­տար­

15.10

13.17

0.02 p 0.15%

13,20

12,50

11,80 15.04

15.07

եվրո/դոլար

1.296

15.10

կով, որ չի կա­րե­լի մե­կի մշա­կույ­թը պար­տադ­րել մյու­սին:

մշա­կույթ­նե­րին: Ճիշտ է՝ իս­լա­ մա­կան տեքս­տե­րը հաս­տա­տում են տղա­մարդ­կանց գե­րա­կա­յու­ թյու­նը կա­նանց նկատ­մամբ: Բայց նույ­նը կա­րե­լի է ա­սել հրեա­կան և ք­րիս­տո­նեա­կան տեքս­տե­րի մա­սին: Իսկ կրթու­թյուն ստա­նա­ լու ի­րա­վունքն ա­ռանց խտրա­կա­ նու­թյան ամ­րագր­ված է մի­ջազ­ գա­յին մի շարք հռչա­կագ­րե­րում ու հա­մա­ձայ­նագ­րե­րում, ինչ­պի­

«

փաս­տար­կով, որ չի կա­րե­լի մե­ կի մշա­կույ­թը պար­տադ­րել մյու­ սին: Վեր­ջի­վեր­ջո, Միաց­յալ Նա­ հանգ­նե­րի ո­րոշ մա­սե­րում տա­ րի­ներ շա­րու­նակ «մշա­կույթ» էր, որ աֆ­րիկ­յ ան ծա­գու­մով մար­ դիկ պետք է նստեն ավ­տո­բու­սի հետ­նա­մա­սում և պետք է ա­ռան­ ձին դպրոց­ներ, հի­վան­դա­նոց­ներ և հա­մալ­սա­րան­ներ հա­ճա­խեն: Հա­րա­վա­յին Աֆ­րի­կա­յում ա­պար­

Կրթություն ստանալու իրավունքն առանց խտրականության ամրագրված է միջազգային մի շարք հռչակագրերում ու համաձայնագրերում

սին, օ­րի­նակ, Մար­դու ի­րա­վունք­ նե­րի հա­մընդ­հա­նուր հռչա­կա­ գիրն է, ո­րին հա­մա­ձայ­նել են գրե­թե բո­լոր երկր­նե­րը, այդ թվում՝ Ի­րա­նը: Կա­նանց նկատ­մամբ խտրա­ կա­նու­թյու­նը Ի­րա­նում ա­վե­ լի մեծ կտրված­քով պաշ­տո­նա­ կան կողմ­ն ա­կա­լու­թյան մասն է, հատ­ կա­ պես նրանց նկատ­ մամբ, ով­ քեր ո՛չ մու­ սուլ­ ման են, ո՛չ էլ Ի­րա­նի Սահ­մա­նադ­րու­ թյամբ ճա­նաչ­ված ե­րեք կրո­նա­ կան փոք­րա­մաս­նու­թյուն­նե­րի՝ զրա­դաշ­տա­կա­նու­թյան, հու­դա­ յա­կա­նու­թյան և ք­րիս­տո­նեու­ թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ: Հա­մալ­սա­ րա­նում սո­վո­րե­լու հա­մար, օ­րի­ նակ, պար­ տա­ դիր է նշել ճա­ նաչ­ված չորս կրոն­նե­րից մե­կի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ լի­նե­լու մա­սին: Ա­թեիստ­նե­րին, ագ­նոս­տիկ­նե­ րին կամ բա­հա­յիզ­մի հա­վատ­քի հետևորդ­նե­րին չեն ըն­դու­նում հա­մալ­սա­րան: Պատ­կե­րաց­րեք՝ ինչ­պես մենք կար­ձա­գան­քենք, ե­թե ինչ-որ մե­ կը փոր­ձի ռա­սա­յա­կան խտրա­ կա­նու­թյու­նը ար­դա­րաց­նել

Պի­տեր Սին­գե­րը բիոէ­թի­կա­յի պրո­ֆե­սոր է Փ­րինս­թո­նի հա­մալ­սա­րա­նում: Նա աշ­խար­հի ա­մե ­նա­ճա­նաչ­ված է­թի­սիստ­նե­րից է:

»

տեիդն էր «մշա­կույթ», ըստ ո­րի՝ սևա­մորթ­նե­րը պետք է սպի­ տա­կա­մորթ­նե­րից հե­ռու ապ­ րեն և ու­նե­նան ա­ռան­ձին և ա­վե­ լի ստո­րա­դաս կրթա­կան հնա­ րա­վո­րու­թյուն­ներ։ Կամ, ա­վե­ լի ճշգրիտ ձևա­ կերպ­ մամբ, դա սպի­տա­կա­մորթ­նե­րի մշա­կույթն էր, ո­րոնց ձեռ­քում էր իշ­խա­նու­ թյունն այդ ժա­մա­նակ: Նույ­նը կա­րե­լի է ա­սել Ի­րա­նի մա­սին: Երկ­րի ղե­կա­վար­նե­րը բո­լո­րը տղա­մարդ են և մու­սուլ­ ման: Հա­մալ­սա­րան­նե­րը «իս­լա­ մի­զաց­նե­լու» 2009թ. գե­րա­գույն հոգևոր ա­ռաջ­նորդ ա­յա­թոլ­լահ Ա­լի Խա­մե ­նեի կո­չը հան­գեց­ րեց դա­սըն­թաց­նե­րի փո­փո­խու­ թյուն­նե­րին և դա­սա­խո­սա­կան անձ­նա­կազ­մի մի մա­սի փո­խա­ րին­մա­նը ա­վե­լի պահ­պա­նո­ղա­ կան­նե­րով: Եր­կու ա­միս ա­ռաջ Խա­մե ­նեին հայ­տա­րա­րեց, որ ի­րան­ցի­նե­րը պետք է վե­րա­ դառ­նան ա­վան­դա­կան ար­ժեք­ նե­րին և ա­վե­լի շատ ե­րե­խա­ներ ու­նե­նան, ին­չը ակն­հայտ նշա­ նա­կու­թյուն կու­նե­նա կա­նանց դե­րի վրա և ոչ միայն ազ­դե­ցու­ թյուն շրջա­կա մի­ջա­վայ­րի վրա: Ներ­կա­յում Ի­րա­նի նկատ­մամբ մի­ջազ­գա­յին պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի

նպա­տա­կը ի­րա­նա­կան վար­ չա­կար­գին մի­ջու­կա­յին զենք ստեղ­ծե­լը թույլ չտալն է և ոչ թե հա­մո­զե­լը, որ նա դա­դա­րեց­նի կա­ նանց նկատ­ մամբ կամ կրո­ նա­կան հո­ղի վրա խտրա­կա­նու­ թյու­նը: Ի­րա­նա­կան հա­մալ­սա­ րան­նե­րի կամ դրանց այլ պրո­ դուկտ­նե­րի նկատ­մամբ հա­մա­ տա­րած բոյ­կոտ չկա, ինչ­պի­սին կար Հա­րա­վա­յին Աֆ­րի­կա­յում ա­պար­տեի­դի դեպ­քում: Մինչև հի­մա թվում է, որ մենք սե­ռա­յին և կ­րո­նա­կան խտրա­կա­նու­թյու­ նը նվազ լուրջ ենք ըն­ դու­ նում, քան ռա­սա­յա­կան կամ էթ­նի­կա­ կան խտրա­կա­նու­թյու­նը: Մենք թերևս ա­ ռա­ վել պատ­ րաստ ենք ըն­դու­նե­լու, որ տղա­ մարդ­ կանց և կա­ նանց միջև կեն­սա­բա­նա­կան տար­բե­րու­ թյուն­նե­րը հա­մա­հունչ են այն դե­րին, որ կա­նայք և տ­ղա­մար­ դիկ խա­ղում են հա­սա­րա­կու­ թյու­նում: Այդ­պի­սի տար­բե­րու­ թյուն­ ներ կան և դ­ րանք միայն ֆի­զի­կա­կան չեն: Այն­պես որ՝ մենք չպետք է շտա­պենք եզ­րա­ կաց­նել, որ ե­թե ճար­տա­րա­գետ­ նե­րը հիմ­ն ա­կա­նում տղա­մար­ դիկ են, ու­րեմն կա­նանց նկատ­ մամբ խտրա­կա­նու­թյուն պետք է դրվի: Դա մի­ գու­ ցե նրա­ նից է, որ ա­ վե­ լի շատ տղա­ մարդ, քան կին է ցան­ կա­ ցել դառնալ ճար­տա­րա­գետ: Սա­կայն դա միան­գա­ մայն այլ հարց է և տար­բեր է այն խնդրից, որ ե­ թե կա­ նայք ցան­կա­նում են ճար­տա­րա­ գետ դառ­նալ և պատ­րաստ են ճար­տա­րա­գի­տու­թյուն ու­սա­ նել, նրանց հնա­րա­վո­րու­թյուն չպետք է տրվի ի­րենց նպա­տա­ կին հաս­նել: Կա­նանց միան­շա­ նակ զրկե­լով մաս­նակ­ցե­լու այն դա­սըն­թաց­նե­րին, ո­րոնք տղա­ մարդ­ կանց հա­ մար բաց են, Ի­րա­նը քայլ է կա­տա­րել, որն այն­քան ան­պաշտ­պա­նե­լի է, որ­քան ռա­սա­յա­կան խտրա­կա­ նու­ թյու­ նը, և ո­ րի դեմ պետք է հենց ստի­պո­ղա­կան գոր­ծո­ղու­ թյուն լի­նի:  n Projectsyndicate.org

0.00 p 0.09%

1,34

1,27

1,20 15.04

15.07

WTI Brent

նավթ

15.10

91.42 0.44 q 0.48% 115 0.38 p 0.33%

US$/bbl.

120

95

70 15.04 ոսկի

15.07

կբ 100 հհ comex

15.10

1766.8 2.3 q 0.13% 1744.5 15.2 q 0.86%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 15.04

15.07

(LME)

պղինձ

8149

15.10 6.6 q 0.08%

US$/tonne

8600

7800

7000 15.04 ցորեն

(cbt)

15.07

313.60

15.10 1.19 q 0.38%

US$/tonne

370 330 290 250 210 15.04

15.07

15.10

Տվյալները վերցված են 15.10, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 128 (197), երեքշաբթի, հոկտեմբերի 16, 2012 թ.

6 | Մեծ փողեր

Բիզ­նե­սը կա­ռա­վա­րում է Ա­սիան

Financial Times-ը կազ­մել է MBA լա­վա­գույն ծրագ­րե­րի վար­կա­նի­շը

2012թ. 2011թ. Բուհը

5

9

6 7

4 11

8

7

9

15

10

5

Չիկագոյի համալսարան. Booth

1

1

2

3

3

2

4

Executive MBA լա­վա­գույն 12 ծրագ­րե­րից ինը ա­սիա­կան է:

հա­մալր­վել է 18 ծրագ­րով, ո­րից 12-ը նոր են։ Ա­մե ­նա­հա­ջող­ված նո­րե­կը Պե­կի­նի Tsinghua հա­մալ­ սա­րա­նի և Սին­գա­պու­րի Insead կամ­պու­սի հա­մա­տեղ ծրա­գիրն է, ո­րը միան­գա­մից զբա­ղեց­րել է չոր­րորդ հո­րի­զո­նա­կա­նը: Վար­կա­նի­շի երկ­րորդ և եր­ րորդ հո­րի­զո­նա­կան­նե­րում կրկին հա­մա­տեղ ծրագ­րեր են: Այս­պես՝ երկ­րորդ տե­ղում ԱՄՆ-ի Կո­լում­բիա­յի և Մեծ Բ­րի­տա­նիա­ յի Լոն­դո­նի բիզ­նես դպրոց­նե­ րի ծրա­գիրն է, եր­րոր­դում՝ Փա­ րի­զի HEC-ի, Լոն­դո­նի է­կո­նո­ մի­կա­յի դպրո­ցի և Ն­յու Յոր­քի

Google-ն ա­նազ­նիվ է ո­րո­նում Ըն­կե­րու­թյու­նը «փա­կել է մրցա­կից­նե­րի թթվա­ծի­նը» ԱՄՆ-ում ու Եվ­րո­պա­յում

հա­մալ­սա­րա­նի հա­մա­տեղ Trium ծրա­գի­րը: Վար­կա­նի­շի հե­ղի­նակ­նե­րը նշում են, որ MBA կրթու­ թյան հե­ ղի­նա­կու­թյու­նը Ա­սիա­յում սկսում է նույն­ քան բարձր լի­ նել, որ­ քան ԱՄՆ-ում և Եվ­ րո­ պա­ յում է: Ընդ ո­ րում՝ Executive MBA կրթու­ թյու­նը աշ­խար­հագ­րա­կան զգա­ լի ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­ներ չու­ նի, թեև ԱՄՆ-ում այս ծրագ­ րով սո­վո­րող­նե­րի տա­րի­քը մի փոքր զի­ջում է Եվ­րո­պա­յի և Ա­սիա­յի ցու­ցա­նիշ­նե­րին։ MBA ու­սա­նող­նե­րի մի­ջին տա­ րի­ քը 36 է, և մինչ ու­ սա­ նե­ լը

Երկիրը

Կելոգի դպրոց/ Հոնգ Կոնգի բնական գիտությունների և տեխնոլոգիաների համալսարան Կոլումբիայի բիզնես դպրոց/ Լոնդոնի բիզնես դպրոց Փարիզի HEC դպրոց/ Լոնդոնի էկոնոմիկայի դպրոց/ Նյու Յորքի համալսարան Tsinghua համալսարան/ Insead Կալիֆոռնիայի Լոս Անջելոսի համալսարան. Anderson/ Սինգա­ պուրի ազգային համալսարան Insead Ceibs Փենսիլվանիայի համալսարան. Wharthon Վաշինգտոնի համալսարան

նրանք, որ­ պես կա­ նոն, ար­ դեն ե­ րեք պաշ­ տոն են զբա­ ղեց­ րած լի­նում եր­կու տար­բեր երկ­ րում: Այս ծրագ­րով սո­վո­րող­նե­ րի հիմ­ն ա­կան նպա­տա­կը գոր­ ծա­րար նոր կա­պե­րի ստեղ­ծումն է և ե­կա­մու­տի ա­ճի ա­պա­հո­վու­ մը, քա­նի որ MBA-ի դիպ­լո­մի առ­ կա­յու­թյու­նը հնա­րա­վո­րու­թյուն է տա­լիս բարձ­րա­նալ ծա­ռա­յո­ղա­ կան սանդ­ղա­կով։ FT վի­ճ ա­կ ագ­ր ա­կ ան տվյալ­ նե­ր ի հա­մ ա­ձ այն՝ Executive

ԱՄՆ/Չինաստան ԱՄՆ/Մեծ Բրիտանիա Ֆրանսիա/ Մեծ Բրիտանիա/ Նյու Յորք Չինաստան/Սինգապուր ԱՄՆ/Սինգապուր Ֆրանսիա/Սինգապուր Չինաստան ԱՄՆ ԱՄՆ ԱՄՆ/Մեծ Բրիտանիա/ Սինգապուր

MBA ծրագ­ր ե­ր ի շրջա­ն ա­վարտ­ նե­ր ը կա­ր իե­ր ա­յ ի ա­վե­լ ի հա­ջ ող աճ են ար­ձ ա­ն ագ­ր ում: Շր­ջ ա­ նա­վարտ­ն ե­ր ի շրջա­ն ում անց­ կաց­ված հար­ց ում ­ն ե­ր ը վկա­ յում են, որ ծրագ­ ր ի ա­ վար­ տից ե­ր եք տար­վա ըն­թ աց­ք ում MBA շրջա­ն ա­վարտ տնօ­ր են­ նե­ր ի մաս­ն ա­բ ա­ժ ի­ն ը ըն­կ ե­ր ու­ թյուն­ն ե­ր ում 16%-ից ա­վե­լա­ նում է մինչև 31%, տնօ­ր են­ն ե­ր ի խորհր­դ ի ա­դամ ­ն ե­ր ի­ն ը՝ 8%-ից մինչև 21%։  n

Coca-Cola-ն լ­քեց Հու­նաս­տա­նը Ըն­կե­րու­թյու­նում նա­խընտ­րել են ա­պա­հով Շ­վեյ­ցա­րիան՝ ճգնա­ժա­մի փո­խա­րեն

ԱՄՆ-ի Առևտ­րի հար­ցե­րով դաշ­նա­յին հանձ­նա­ժո­ղո­վը կա­րող է ա­ռա­ջար­կու­թյուն ներ­կա­յաց­նել Google-ի նկատ­մամբ դա­տա­ կան գոր­ծըն­թաց սկսե­լու մա­սին։ Ո­րո­նո­ղա­կան հսկա­յի շուրջ այս սկան­դալն իր ծա­վալ­նե­րով հա­մադ­րե­լի կլի­նի տեխ­նո­լո­գիա­կան մեկ այլ ըն­կե­րու­թյան՝ Microsoft-ի դեմ 1990-ա­կան­նե­րի «գոր­ծի» հետ։

Հու­նաս­տա­նի ֆոն­դա­յին բոր­ սա­յում շու­կա­յա­կան ար­ժե­ քով խո­շո­րա­գույն ըն­կե­րու­թյու­ նը՝ Coca-Cola Hellenic Bottling-ը, գլխա­մա­սը տե­ղա­փո­խում է Շ­վեյ­ցա­րիա։ Ըն­կե­րու­թյան բաժ­ նե­տոմ­սե­րի վա­ճառ­քի հիմ­ն ա­ կան հար­թակն այ­սու­հետ լի­նե­ լու է Լոն­դո­նը։ Ար­տադ­րա­կան հզո­րու­թյուն­նե­րը, այ­դու­հան­ դերձ, մնա­լու են Հու­նաս­տա­նում։

ար­ դեն հա­ տուկ խումբ է ստեղ­ Հանձ­նա­ժո­ղո­վում կաս­կած­ներ ծել, ո­ րը պետք է քննի Google-ի կան, որ Google-ն ար­հես­տա­կա­ գոր­ծը: Ըն­կե­րու­թյու­նում հայ­տա­ նո­րեն բարձ­րաց­նում է սե­փա­կան րա­րել են, որ պատ­րաստ են պա­ ար­տադ­րան­քի հե­ղի­նա­կու­թյունն տաս­խա­նել իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ու ո­րոն­ման արդ­յունք­նե­րում բո­լոր հար­ցադ­րում­ն ե­րին։ դրանց բարձր հո­րի­զո­նա­կան­ Google-ի նկատ­մամբ հե­տաքն­ ներ շնոր­հում՝ ի հա­շիվ մրցակի­ նու­թյուն ըն­թա­նում է նաև Եվ­րո­ ց­նե­րի ար­տադ­րան­քի: Հանձ­նա­ պա­յում: Մր­ ժո­ղո­վի ան­դամ­ն ե­րը 100-է­ջա­նոց ցակ­ փաս­տա­թուղթ են ու­ ղար­կել կա­ռա­վա­ րու­թյուն։ Փաս­ տա­թուղ­թը դեռ վերջ­նա­կան տես­ քի չէ, սա­ կայն, ըստ New York Times-ի, զգա­լի փո­փո­խու­թյուն­ Google-ի նկատ­մամբ կա­րող է դա­տա­կան գոր­ծըն­թաց սկսվել։ ներ նրա­նում ցու­թյան հար­ցե­րով եվ­րա­ չեն կա­տար­վի: հանձ­նա­կա­տար Խոա­կին Հանձ­նա­ժո­ղո­վի ղե­կա­վար Ջոն Ալ­մու­նիա­յի խոս­քով՝ Google-ի Լոյ­բո­վի­ցի խոս­քով՝ Google-ի գե­րիշ­խող դիր­քը նրան ագ­րե­ գոր­ծու­նեու­թյան վե­րա­բեր­յալ սիվ մո­նո­պո­լիստ է դարձ­նում։ ամ­բող­ջա­կան հաշ­վետ­վու­թյու­նը Ըստ նրա՝ ին­տեր­նե­տա­յին ո­րոն­ պատ­րաստ կլի­նի մինչև տա­րե­ ման և գո­վազ­դի ո­լոր­տում ըն­կե­ վերջ, և հենց այդ ժա­ մա­ նակ էլ րու­թյու­նը «փա­կում է մրցա­կից­ կո­րոշ­վի՝ սկսել դա­տա­կան գոր­ նե­րի թթվա­ծի­նը»։  n ծըն­թաց, թե ոչ: Հանձ­նա­ժո­ղովն

Coca-Cola-ն կ­պահ­պա­նի հու­նա­ կան գոր­ծա­րան­նե­րը, սա­կայն կփո­խի կոր­պո­րա­տիվ հաս­ցեն՝ նա­խընտ­րե­լով կա­յուն տնտե­սու­ թյամբ և ցածր հար­ կե­ րով շվեյ­ ցա­րա­կան Ցուգ կան­տո­նը։ Վեր­ ջին շրջա­նում սա հա­րա­վեվ­րո­ պա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի ա­մե­ նան­շա­նա­կա­լից «փա­խուստն» է ճգնա­ժա­մի գո­տուց, ին­չի պատ­ ճա­ռը լուրջ ռիս­կերն են ու փո­խա­ ռու մի­ջոց­նե­րի թան­կա­ցու­մը, ին­ չը գրե­թե անհ­նա­րին է դարձ­նում նոր ներ­դրում­ն ե­րը։ Մեկ շա­բաթ ա­ռաջ գլխա­մա­սը Լ­յուք­սեմ­բուրգ տե­ղա­փո­խե­լու մա­սին հայ­տա­րա­ րել է նաև Հու­ նաս­ տա­ նում կաթ­ նամ­թեր­քի խո­շոր ար­տադ­րող Fage Dairy Industry ըն­կե­րու­թյու­նը։ Coca-Cola Hellenic-ը հու­ նա­ կան է­մի­տենտ էր և ա­պա­հո­վում էր ֆոն­դա­յին շու­կա­յի կա­պի­տա­ լի­զա­ցիա­յի մեկ հին­գե­րոր­դը։ Գլ­ խա­մա­սի տե­ղա­փոխ­ման մա­սին լու­րը մտա­հո­գու­թյուն­նե­րի տե­ ղիք է տվել երկ­ րի գոր­ ծա­ րար շրջա­նակ­նե­րում։ Շ­վեյ­ցա­րա­կան Coca Cola HBC

m.theglobeandmail.com

Վար­կա­նի­շի հե­ղի­նակ­նե­րը ոչ միայն գնա­հա­տել են ծրագ­րե­րի շրջա­նա­վարտ­նե­րի աշ­խա­տա­ վար­ձե­րը, այլև հաշ­վի են ա­ռել նախ­կին շրջա­նա­վարտ­նե­րի կա­ րիե­րա­յի մա­կար­դա­կը, ու­սա­նող­ նե­րի և դա­սա­խոս­նե­րի ազ­գու­ թյու­նը, ինչ­պես նաև դա­սա­խոս­ նե­րի ա­կա­դե­միա­կան հե­ղի­նա­ կու­թյու­նը, նե­րառ­յալ՝ գի­տա­կան հրա­տա­րա­կու­թյուն­նե­րը: Այս տար­վա վար­կա­նի­շը էա­ կան փո­փո­խու­թյուն­ներ է ար­ձա­ նագ­րել։ Executive MBA թոփ 100-ը

Executive MBA ծրագ­րե­րի լա­վա­գույն տասն­ յա­կը՝ ըստ Financial Times-ի

finance.sina.com.cn

Բ­րի­տա­նա­կան Financial Times պար­բ ե­ր ա­կ ա­ն ը կազ­ մել է բիզ­ն ե­ս ի կա­ռ ա­վար­ ման մա­գ իստ­ր ո­ս ա­կ ան լա­ վա­գ ույն ծրագ­ր ե­ր ի վար­կ ա­ նի­ շ ը՝ Global MBA Rankings 2012-ը: Լա­վա­գ ույն Executive MBA կրթու­թ յունն ա­պ ա­հ ո­ վում է ԱՄՆ-ի Կե­լո­գ ի դպրո­ ցի և Հոնգ Կոն­ գ ի բնա­ կ ան գի­տ ու­թ յուն­ն ե­ր ի և տեխ­ն ո­ լո­գ իա­ն ե­ր ի հա­մ ալ­ս ա­ր ա­ն ի հա­մ ա­տ եղ ծրա­գ ի­ր ը։ Ն­ր ա շրջա­ն ա­վարտ­ն ե­ր ը տա­ր ե­ կան վաս­տ ա­կ ում են մի­ջ ի­ նը $465  հազ., ին­ չ ը 50%-ով գե­ր ա­զան­ց ում է հիմ ­ն ա­կ ան մրցա­կ ից­ն ե­ր ի հա­մ ա­պ ա­տ աս­ խան ցու­ց ա­ն ի­շ ը: Ընդ ո­ր ում՝ Executive MBA լա­ վա­ գ ույն 12 ծրագ­ր ե­ր ից ինը ա­ս իա­կ ան է:

Coca-Cola Hellenic Bottling-ը շվեյ­ցա­րա­կան է­մի­տեն­տի կար­գա­վի­ճա­կը գե­րա­դա­սել է հու­նա­կա­նից։

բաժ­նե­տոմ­սե­րը կգնանշ­վեն նաև AG ըն­կե­րու­թյու­նը Coca Cola Ա­թեն­քի բոր­սա­յում։ Hellenic Bottling Company-ին Հու­նա­կան շու­կան լքե­լու Cocaա­ռա­ջար­կել է բաժ­նե­տոմ­սե­րի Cola Hellenic-ի ո­րո­շու­մը պայ­մա­ ինք­նա­կամ փո­խա­նա­կում՝ Coca նա­վոր­ված է մի­ջազ­գա­յին գոր­ Cola HBC AG-ի ար­ժեթղ­թե­րի €1,01 ծա­կա­լու­թյուն­նե­րի կող­մից ըն­կե­ նո­մի ­նալ ար­ժե­քով ու մե­կը մե­ րու­թյան վար­կա­նի­շի ի­ջեց­մամբ՝ կին հա­րա­բե­րակ­ցու­թյամբ: Ըն­ հաշ­վի առ­նե­լով Հու­նաս­տա­նի՝ կե­րու­թյան հա­ղոր­դագ­րու­թյան եվ­րո­գո­տին լքե­լու ռիս­կե­րը. և հա­մա­ձայն՝ այս քայ­լի նպա­տա­կը այս ա­մե­նը ըն­կե­րու­թյան Coca Cola Hellenic Group-ի ֆի­նան­սա­կան կա­յուն «պրե­միալ ցու­ցա­ ­Coca-Cola ցու­ցա­նիշ­նե­րի պայ­ կումն» է Լոն­դո­նի բոր­սա­յում, ինչ­ Hellenic Bottling ման­նե­րում։ Ըստ The Wall Street պես նաև ցու­ցակ­ Company-ն Journal-ի՝ ըն­կե­ ման հնա­րա­վո­ րու­թյան գլխա­մա­ րու­թյան ա­պա­հո­ անցնում է սի տե­ղա­փո­խու­ վու­մը Ն­յու Յոր­քի շվեյցարացիներին: մը դրա­կան ազ­դե­ բոր­սա­յում՝ շվեյ­ ցու­թյուն կունենա ցա­րա­կան նոր հոլ­ ըն­կե­րու­թյան վար­կա­ դին­գի կար­գա­վի­ճա­ նի­շի վրա։  n կում: Նա­խա­տես­վում է, որ շվեյ­ցա­րա­կան ըն­կե­րու­ թյան միջ­նոր­դագ­րով հոլ­դին­գի Էջը պատրաստեց Լիլիթ Միքայելյանը


№ 128 (197), երեքշաբթի, հոկտեմբերի 16, 2012 թ. |

Աշխարհ | 7 Օ­բա­մա­յի կողմ ­ն ա­կից­նե­րը խոս­տա­նում են լքել եր­կի­րը, ե­թե ընտ­րու­թյուն­նե­րում հաղ­թի Ռոմ ­ն ին

ԱՄՆ-ի նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­ մա­յի կողմ­ն ա­կից­նե­րի մոտ «ճամպ­րու­կա­յին տրա­մադ­րու­ թյուն­ներն» ա­վե­լի են ակ­տի­ վա­ցել նա­խա­գա­հի թեկ­նա­ծու­ նե­րի ա­ռա­ջին հե­ռուս­տա­բանա­ վե­ճից հե­տո։ Ըստ սոց­հար­ցում­ նե­րի՝ ա­ռա­ջին մե ­նա­մար­տում հաղ­թել է հան­րա­պե­տա­կան Ռոմ­ն ին՝ միան­գա­մայն ի­րա­կան դարձ­նե­լով նա­խա­գահ ընտր­վե­ լու շան­սե­րը։ Ա­մ ե­ր ի­կ ա­ց ի­ն ե­ր ը վստահ են, որ նա­խ ա­գա­հ ի փո­փ ո­խ ու­ թյու­ ն ը լավ բան չի նա­ խ ան­ շում։ Ո­ր ոշ բլո­գեր­ն եր բա­ց ատ­ րում են, թե ի­ր ենց վա­խ եց­ն ում է Օ­բ ա­մ ա­յ ի օ­ր ոք սկսված սո­ ցիա­լա­կ ան ծրագ­ր ե­ր ի դա­դա­ րի հե­ռ ան­կ ա­ր ը, ինչ­պ ես նաև Ռոմ ­ն իի ագ­ր ե­ս իվ հռե­տ ո­ր ա­ բա­ն ու­թ յու­ն ը, ո­ր ը սպառ­ն ում է

Ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը խոս­տա­նում են ար­տա­գաղ­թել, ե­թե ընտ­րու­թյուն­ նե­րում հաղ­թի Ռոմ ­նին։

drs.c

Հա­զա­րա­վոր ա­մե­րի­կա­ցի­ներ խոս­տա­նում են ար­տա­գաղ­ թել, ե­թե նո­յեմ­բե­րի 6-ին ԱՄՆում կա­յա­նա­լիք նա­խա­գա­հա­ կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում հաղ­ թա­նակ տո­նի հան­րա­պե­տա­ կան Միթ Ռոմ­ն ին։ Այս մա­ սին նրանք գրում են ի­ րենց բլոգ­ նե­ րում և Twitter-ում։ Միայն վեր­ջին շա­բաթ­վա ըն­թաց­քում ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րի ին­տեր­նե­ տա­յին օ­րագ­րե­րում հայտն­վել է ա­ վե­ լի քան 60  հազ. գրա­ ռում, ո­րոն­ցում միա­ժա­մա­նակ օգ­տա­գործ­վում են «Միթ Ռոմ­ նի» և «ես կհե­ ռա­ նամ» բա­ ռա­կա­պակ­ցու­թյուն­նե­րը։ Մեկ ամս­վա ըն­թաց­քում հա­վաք­վել է ա­վե­լի քան 300 հազ. այս­պի­ սի գրա­ռում։

Մեր­ձ ա­վոր Արևել­ք ում նոր պա­տ ե­ր ազ­մ ով։ ԱՄՆ-ը լքե­լու պատ­րաս­տա­ կա­մու­թյան վկա­յու­թյուն է նաև Twitter-ում վերջերս ստեղծ­ված #ifromneywins-ը («ե­ թե Ռոմ­նին հաղ­թի») հեշ­թե­գը։ Այս հեշ­թե­ գին (ո­րին կցված է մոտ 17 հազ. հա­ղոր­դագ­րու­թյուն) սո­վո­րա­ բար հետևում է Մեծ Բ­ րի­ տա­ նիա, Նոր Զե­լան­դիա, Ավստ­րա­ լիա, Մեք­սի­կա և ա­մե ­նից հա­ ճախ՝ հարևան Կա­նա­դա տե­ղա­ փոխ­վե­լու սպառ­նա­լի­քը։ Հատ­կան­շա­կան է, որ «միգ­ րա­ցիոն ար­շավն» ի­րա­կա­նաց­ նում են ոչ միայն հա­սա­րակ բլո­ գեր­նե­րը. նրանց միա­ցել են շոու բիզ­նե­սի աստ­ղերն ու խո­շոր կո­ մեր­ցիոն ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը։ Այս­պես՝ երգ­չու­հի Շերն ար­ դեն հայտ­նել է լրագ­րող­նե­րին, որ Օ­բա­մա­յի պար­տու­թյունն իր հա­մար կնշա­նա­կի հրա­ժեշտ ԱՄՆ-ին։ «Ես չեմ կա­րո­ղա­նա նա­ խա­ գահ Ռոմ­նիի հետ շնչել նույն օ­դը»,– պար­զա­բա­նել է նա։ Իսկ ԱՄՆ-ի հե­ղի­նա­կա­ վոր JetBlue Airways ա­ վիաըն­ կե­րու­թյու­նը սո­ցիա­լա­կան

ցան­ցե­րում սկսել է նո­յեմ­բե­ րի 6-ի՝ ընտ­րու­թյուն­նե­րի օր­վա իր ար­տա­սահ­ման­յան չվերթ­նե­ րի անվ­ճար տոմ­սե­րի խա­ղար­ կու­թյուն։ «Ընտ­րա­կան պաշտ­ պա­նու­թյուն» ա­նու­նը կրող ակ­ ցիա­յի կար­գա­խ ոսն է՝ «Ապ­րի՛ր ա­ զատ կամ թռչի՛ր»։ Խա­ ղար­ կու­թյան կա­նոն­նե­րում նշվում է, որ անվ­ճար տոմ­սեր կա­րե­լ ի կլի­նի ստա­նալ ընտ­րու­թյուն­ նե­ րում «ոչ էն տղու» հաղ­ թա­ նա­ կի դեպ­ քում։ Թե ով է «էն տղեն», պարզ է գո­վազ­դա­յին հո­լո­վա­կից, ո­րում թվարկ­վում են ԱՄՆ-ի գոր­ծող նա­խ ա­գա­հի սո­ցիա­լա­կան նա­խ ագ­ծե­րը։ Դե­մոկ­րատ­նե­րի «ճամպ­րու­ կա­յին տրա­մադ­րու­թյունն» օգ­ տա­գոր­ծում են նաև հան­րա­ պե­տա­կան­նե­րը։ Ն­րանց կայ­ քե­րում հա­ճախ կա­րե­լ ի է հան­ դի­պել ի­րա­կա­նում գո­յու­թյուն չու­նե­ցող միգ­րա­ցիոն գրա­ սեն­յակ­նե­րի գո­վազ­դի, ո­րոնք ա­ռ ա­ջ ար­կում են փախ­չել Միթ Ռոմ ­նիից դե­պի «ա­զատ կյանք ա­զատ երկր­նե­րում՝ Կու­բա��յում, Վե­նե­սո­ւե­լա­յում, Պա­կիս­տա­ նում»։  n

Ընտ­րու­թյուն­ներն ա­մեն ինչ չեն ո­րո­շում Բել­գիա­յի վար­չա­պե­տը դեմ է հա­մա­դաշ­նու­թյանը Ֆ­լա­ման­դա­ցի ազ­գայ­նա­կան­նե­րը տո­նում են խո­շոր հա­ջո­ղու­ թյու­նը Բել­գիա­յում կի­րա­կի տե­ղի ու­նե­ցած տե­ղա­կան ինք­նա­կա­ ռա­վար­ման մար­մի ն­նե­րի ընտ­րու­թյուն­նե­րում։ Ն­րանց խո­շո­րա­ գույն հաղ­թա­նա­կը Անտ­վեր­պենն է՝ երկ­րի երկ­րորդ տնտե­սա­կան կենտ­րո­նը։ «Ֆ­լա­մանդ­յան նոր դա­շինք» (NVA) կու­սակ­ցու­թյունն այս­տեղ ստա­ցել է ձայ­նե­րի 38%-ը, կու­սակ­ցու­թյան ա­ռաջ­նորդ Բարտ դը Վե­վե­րը կդառ­նա Անտ­վեր­պե­նի նոր քա­ղա­քա­պետ։ «Փո­փո­խու­թյուն­նե­րի ձգտող ու­ժե­ րը հաղ­թե­ցին, և մենք կշա­րու­նա­ կենք պայ­քա­րը։ Մենք ցան­կա­նում ենք ֆլա­ման­դա­ցի­նե­րին տալ այն կա­ռա­վա­րու­թյու­նը, ո­րը նրանք ցան­կա­նում են՝ բո­լոր մա­կար­ դակ­ նե­ րում։ Ա­ հա թե ին­ չու եմ ես Է­լիո դի Ռու­պո­յին և բո­լոր ֆրան­ կո­ֆոն քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­ րին կոչ ա­նում գի­տակ­ցել ի­րենց պա­տաս­խա­նատ­վու­թյունն ու մեզ հետ միա­սին պատ­րաստ­վել դաշ­ նա­յին ընտ­րու­թյուն­նե­րին»,– հայ­ տա­րա­րել է Բարտ դը Վե­վե­րը։ Բել­գիա­յի վար­չա­պետ, ֆրան­ սա­խոս քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ Է­լիո դի Ռու­պոն իր հեր­թին կոչ է ա­րել հե­ռու գնա­ցող եզ­րա­հան­գում­ ներ չա­նել և հ­րա­ժար­վել է NVA-ի հետ բա­նակ­ցել եր­կի­րը հա­մա­ դաշ­նու­թյան վե­րա­ծե­լու շուրջ։ Հա­մա­դաշ­նու­թյան վե­րա­բեր­ յալ բա­նակ­ցու­թյուն­ներ սկսե­լու

պա­հան­ջով կի­րա­կի ե­րե­կո­յան հան­դես էր ե­կել «Ֆ­լա­մանդ­յան նոր դա­շին­քի» ա­ռաջ­նոր­դը։ «Ես ըն­ դու­ նում եմ NVA-ի հա­ ջո­ղու­թյու­նը և կրկ­նում եմ, որ այժմ նրանք կա­ րող են կա­ ռա­ վա­րել մու­նի­ցի­պա­լի­տետ­նե­րը, ո­րոն­ցում կա­րո­ղա­ցել են հաղ­ թել։ Ինչ վե­րա­բե­րում է դաշ­նա­ յին մա­կար­դա­կին, ա­պա տե­ղա­ կան և դաշ­նա­յին ընտ­րու­թյուն­ նե­ րի միջև որևէ կապ չկա»,– ա­սել է Դի Ռու­պոն։ Բել­գիա­ցի քա­ղա­քա­գետ­նե­րի մեծ մա­սը կար­ծում է, որ այդ­պի­ սի կապ, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, կա։ 2010թ. տե­ղի ու­նե­ցած ար­տա­հերթ դաշ­նա­յին խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում «Ֆ­լա­մանդ­ յան նոր դա­ շին­ քը» հաղ­ թել է Ֆ­լանդ­րիա­յում՝ ստա­նա­լով ընտ­ րող­նե­րի ա­վե­լի քան 30%-ի ա­ջակ­ ցու­թյու­նը։ Հա­մա­ձայն բել­գիա­կան

Էջը պատրաստեցին Սյուզաննա Հովհաննիսյանը

քա­ղա­քա­կան ա­վան­դույ­թի՝ Դը Վե­ վե­ րը պետք է դառ­ նար երկ­ րի վար­չա­պետ։ Սա­կայն այդ պա­ հին շրջան­նե­րի լիա­զո­րու­թյուն­նե­ րի ընդ­լայն­ման և դաշ­նա­յին կա­ ռա­վա­րու­թյան թու­լաց­ման նրա պա­հանջ­նե­րը չա­փա­զանց ար­մա­ տա­կան թվա­ցին բել­գիա­ցի­նե­րի մես մա­սին։ Արդ­յուն­քում ֆրան­ սա­խոս Վա­լո­նիա­յի և հո­լան­դա­ խոս Ֆ­լանդ­րիա­յի ա­ռա­ջա­տար վեց կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րը, ժա­մա­ նա­կա­վո­րա­պես մո­ռա­նա­լով տա­ րա­ձայ­նու­թյուն­նե­րի մա­սին (մե­ կու­կես տա­րի տևած տան­ջա­ լի բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րից հե­տո), ձևա­վո­րե­ցին սե­փա­կան ան­կա­ յուն մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը և վա­լոն­ նե­րի ա­ռաջ­նորդ Է­լիո դի Ռու­պո­ յի գլխա­վո­րու­թյամբ ստեղ­ծե­ցին կա­ռա­վա­րու­թյուն՝ ա­ռանց NVA-ի մաս­նակ­ցու­թյան։ Ս­տա­նա­լով ընտ­րող­նե­րի էլ ա­վե­լի լայն ա­ջակ­ցու­թյու­նը՝ Դը Վե­վե­րը կա­րող է քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րին ստի­պել միա­նալ Բել­գիան հա­մա­դաշ­նու­թյան վե­ րա­ծե­լու շուրջ բա­նակ­ցու­թյուն­ նե­րի՝ հիմ­ն ա­վո­րու­մով, թե ներ­ կա­յիս կա­ռա­վա­րու­թյու­նը չի ներ­ կա­յաց­նում NVA-ին ա­ջակ­ցող գրե­թե 40% ֆլա­ման­դա­ցի­նե­րի շա­հե­րը։  n

Ա­մե­րի­կան չի մի­ջամ­տի, ե­թե վե­րընտր­վի Օ­բա­ման Թուր­քա­կան «Դո­ղան» գոր­ ծա­կա­լու­թյա­նը հար­ցազ­րույց է տվել Լի­հա­յի հա­մալ­սա­րա­ նի մի­ջազ­գա­յին հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րի բաժ­նի վա­րիչ, պրո­ ֆե­սոր Հեն­րի Բար­քին։ Բար­քին Թուր­քիա­յի և քր­դա­կան հար­ ցի մաս­նա­գետ է, ԱՄՆ-ի պետ­ քար­տու­ղա­րու­թյու­նում աշ­ խա­տել է որ­պես Մեր­ձա­վոր Արևել­քի և Թուր­քիա­յի հար­ցե­ րով փոր­ձա­գետ: Հար­ցազ­րույ­ ցը ո­րոշ կրճա­տում­ն ե­րով ներ­ կա­յաց­նում ենք ստորև: -Հ­նա­րա­վոր հա­մա­րո՞ւմ եք, որ անդր­սահ­մա­նա­ յին ռազ­մա­կան գոր­ծո­ ղու­թյուն­ներ ի­րա­կա­նաց­ նե­լու Թուր­քիա­յի մեջ­լի­ սի թույլտ­վու­թյու­նը ոչ թե Ա­սա­դի, այլ Հ­յու­սի­սա­յին Սի­րիա­յում գոր­ծող քրդա­ կան «Դե­մոկ­րա­տա­կան միու­թյուն» կու­սակ­ցու­թյան (ԴՄԿ) դեմ էր ուղղ­ված։ -Մեջ­լի­սի ո­րոշ­ման նպա­տա­ կը մի կող­մից ԴՄԿ-ին և Քրդս­ տա­նի աշ­խա­տա­վո­րա­կան կու­ սակ­ցու­թյա­նը (ՊԿԿ) սպառ­նալն էր, մյուս կող­մից՝ Սի­րիա­յին։ Սի­ րիա­յում քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­ տե­րազմ է, սի­րիա­կան բա­նա­կը չա­փա­զանց հոգ­նած է: Շատ հա­ վա­նա­կան է, որ ա­կա­նը սխալ­ մամբ է հայտն­ վել Թուր­ քիա­ յի տա­ րած­ քում։ Ես վստահ չեմ, որ Ա­սա­դը կան­խամ­տած­ված լար­վա­ծու­թյուն է ա­ռա­ջաց­նում թուրք-սի­րիա­կան սահ­մա­նին, հատ­կա­պես երբ ամ­բող­ջա­կան իշ­խա­նու­թյուն չու­նի ո՛չ բա­նա­ կում, ո՛չ երկ­րում։ -Այս պայ­ման­նե­րում ինչ­ պի­սի՞ քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն կոր­դեգ­րի Թուր­քիան։ -Ցան­կու­թյան դեպ­քում էլ Թուր­քիան միայ­նակ չի կա­րո­ղա­ նա զոր­քեր մտցնել Սի­րիա: -«Ար­դա­րու­թյուն և զար­ գա­ցում» կու­սակ­ցու­թյան ան­դամ ­ն երն ա­սում են, որ ե­րեք ժա­մում կմտնեն Սի­րիա, Դա­մաս­կոսն էլ կվերց­նեն: -Ա­յո՛, այդ­պի­սի մի պնդում ես էլ լսել եմ գե­նե­րա­լի­սի­մուս Է­գե­մե ն Բա­ղը­շից: Թուր­քիա­յի խնդիրն այժմ ոչ թռիչ­ քա­ յին գո­ տու ու բու­ֆե­րա­յին գո­տու ստեղ­ծումն է: Այդ պատ­ճա­ռով էլ ԱՄՆ-ի վրա ճնշում է գոր­ծադ­րում, ո­րով­ հետև սե­փա­կան ու­ժե­րով ան­կա­ րող է այն ի­րա­կա­նաց­նել: Սի­րիա­յի հա­կաօ­դա­յին պաշտ­ պա­նու­թյան հա­մա­կար­գը բա­ վա­կա­ն փոր­ձա­ռու է: Սի­րիա­ յի զե­նի­թա­յին հա­մա­կար­գը ոչն­ չաց­նե­լու հա­մար ա­մե­րի­կա­ցի­ նե­րին գու­ցե անհ­րա­ժեշտ լի­նի հար­յու­րա­վոր սի­րիա­կան ինք­ նա­թիռ­ներ ոչն­չաց­նել: Ինձ Վա­ շինգ­տո­նում այս­պես ա­սա­ցին. «Ա­ յո, մենք կա­ րող ենք Սի­ րիա­ յում ոչ թռիչ­քա­յին գո­տի ստեղ­ ծել, սա­կայն ա­մե­րիկ­յ ան հար­ յու­րա­վոր ինք­նա­թիռ­ներ կոչն­ չաց­վեն»։ Այ­դու­հան­դերձ,

bu.edu

Ար­տա­գաղթ ա­մե­րիկ­յան ձևով

Մեր­ձա­վոր Արևել­քի և Թուր­քիա­յի հար­ ցե­րով փոր­ձա­գետ Հեն­րի Բար­քի։

Թուր­քիա­յում ես շատ տա­րօ­րի­ նակ բա­ներ լսե­ցի: -Ի՞նչ, օ­րի­նակ։ -Հե­ռուս­տա­ցույ­ցով բազ­մա­ թիվ թուրք մաս­նա­գետ­ներ են խո­սում, սա­կայն իմ նշած կե­տե­ րին ու­շադ­րու­թյուն չեն դարձ­ նում, ո­րով­հետև չգի­տեն: 19831984  թթ. «Հեզ­բոլ­լա­հը» հար­ ձակ­վեց Ա­մե­րիկ­յ ան ծո­վա­յին հետևա­կի ռազ­մա­բա­զա­յի վրա, 280 ա­մե­րիկ­յ ան զին­վոր սպան­ վեց: Ա­մե­րիկ­յ ան ու­ժե­րը պա­ տաս­խան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի ան­ցան, հար­ձակ­վե­ցին Բե­քաա­ յի հով­տի վրա, սա­կայն Սի­րիա­յի հա­կաօ­դա­յին հա­մա­կար­գը ա­մե­ րիկ­յ ան եր­կու ինք­նա­թիռ ոչն­չաց­ րեց: Այ­սինքն՝ փոր­ձա­ռու մար­ դիկ շատ լավ գի­տեն, թե ԱՄՆ-ի հա­մար ինչ­քան դժվար է այդ­պի­ սի գո­տի ստեղ­ծել Թուր­քիա­յի և Սի­րիա­յի միջև։ -Ա­մեն դեպ­քում, ԱՄՆ-ն այս հար­ցում հաշ­վարկ­ներ ու­նի՞, թե ինչ­քան ինք­նա­ թիռ է պետք ներգ­րա­վել։ -Ի­ հար­ կե ու­ նի և շատ ման­ րա­մասն: Ի­րաք­յան պա­տե­րազ­ մի ժա­մա­նակ ես աշ­խա­տում էի պետ­քար­տու­ղա­րու­թյու­նում և գի­տեմ, թե ոչ թռիչ­քա­յին գո­տի ստեղ­ծե­լու գոր­ծում ինչ դժվա­ րու­թյուն­ներ գո­յու­թյուն ու­նեն: Կ­կա­րո­ղա­նա՞ Թուր­քիան ի­րա­կա­ նաց­նել այս ա­մե ­նը: Ի­հար­կե, ո՛չ։ -Ին­չո՞ւ։ -Ա­մե ­նա­կարևոր պատ­ճա­ռը փոր­ձա­ռու­թյան բա­ցա­կա­յու­ թյունն է: Թուր­քա­կան բա­նա­կը ՆԱՏՕ-ի ա­մե ­նա­խո­շոր երկ­րորդ բա­ նակն է, սա­ կայն այն ան­ փորձ է: Գոր­ծի ծի­ծա­ղե­լի կողմն էլ սա է: -Ինչ եք կար­ծում, ի՞նչ ո­րո­ շում կկա­յաց­նի ԱՄՆ-ը, կմի­ջամ­տի՞ տա­րա­ծաշր­ջա­ նի խնդրին: -Օ­բա­մա­յի վե­րընտր­վե­լու դեպ­քում ԱՄՆ-ը հաս­տա­տա­պես չի մի­ջամ­տի, իսկ ե­թե նա­խա­գահ դառ­նա Միթ Ռոմ­ն ին, փոքր հա­ վա­նա­կա­նու­թյուն կլի­նի:  n Պատ­րաս­տեց Գոռ Ե­րան­յա­նը


| № 128 (197), երեքշաբթի, հոկտեմբերի 16, 2012 թ.

8 | Մշակույթ

Ա­բով­յան փո­ղոց սեր է վե­րա­դար­ձել Այս տա­րի լրա­նում է քան­դա­կա­գործ Թե­րե­զա Միր­զո­յա­նի 90-ամ­ յա­կը: Երևան-Է­րե­բու­նի տո­նա­կա­տա­րու­թյուն­նե­րի նա­խօ­րեին մայ­րա­քա­ղա­քի Ա­բով ­յ ան փո­ղո­ցում վե­րա­բաց­վել է նրա՝ 1967թ. ստեղ­ծած «Սի­րում է, չի սի­րում» քան­դա­կը, ո­րը ոչն­չաց­վել էր 21 տա­րի ա­ռաջ: Բո­լոր ան­վա­նում­ն ե­րից բա­ցի, ո­րոն­ցով կա­րե­լի է բնու­թագ­րել խառ­նի­ճա­ղանջ 90-ա­կան­նե­րը, այն նաև վան­դա­լիզ­մի շրջան էր: «Գու­նա­վոր մե­տա­ղի սի­րա­հար­ նե­ րը» սկզբում շուռ էին տվել քան­դա­կը, հե­տո պո­կել-տա­րել պղնձից պատ­րաստ­ված ար­ձա­նի կտոր­նե­րը։ Գե­ղան­կա­րիչ Ա­նուշ Ա­ռա­քել­յա­նը՝ Թե­րե­զա Միր­զո­ յա­նի դուստ­րը, հայտ­նա­բե­րել էր քան­դա­կի մի քա­նի բե­կոր: Այ­ դու­հան­դերձ, այն հնա­րա­վոր չէր վե­րա­կանգ­նել, պետք էր նո­րից ձու­լել։ Թե­րե­զա Միր­զո­յա­նի էս­քի­ զի ու հին լու­սան­կար­նե­րի հի­ ման վրա քան­դա­կա­գոր­ծի ու­սա­ նող­նե­րը՝ Գե­տիկ Բաղ­դա­սար­յա­ նի գլխա­վո­րու­թյամբ, ստեղ­ծել են քան­դա­կի նոր տար­բե­րա­կը, ո­րը չի տար­բեր­վում բնօ­րի­նա­ կից: Ա­ռա­ջին քան­դա­կը բրոն­զա­ ձույլ չէր՝ կա­տար­ված էր դրվագ­ ման մի­ջո­ցով, ին­չի պատ­ճա­ռով էլ բա­վա­կան փխրուն էր։ «Փաս­տո­րեն զրո­յից ենք վե­րա­ կանգ­նել ար­ձա­նը: Ո­րո­շե­ցինք, որ ճիշտ կլի­նի այն վե­րա­դարձ­նել իր նախ­կին վայ­րը: Սա ան­նա­խա­ դեպ է, որ վե­ րա­ կանգն­ վի հին, կո­րած ար­ձա­նը»,– ա­սում է Ա­նուշ Ա­ռա­քել­յա­նը և ա­վե­լաց­նում, որ շա­տե­րի հա­մար այս քան­դա­ կը ման­կու­թյան, ե­րի­տա­սար­դու­ թյան հի­շո­ղու­թյուն­նե­րից է: Նա­խագ­ծի ի­րա­կա­նաց­մանն ա­ջակ­ցել է Երևա­նի քա­ղա­քա­պե­ տա­րա­նը։ «Սի­րում է, չի սի­րում»

քան­դա­կի 1,60 մ բարձ­րու­թյամբ նոր տար­բե­րա­կը, դա­ռը փոր­ ձից ել­նե­լով, տե­ղադր­վել է ծանր պատ­վան­դա­նի վրա: Գե­տիկ Բաղդ­դա­սար­յա­նը ակ­ նա­ծան­քով է խո­սում իր ու­սուց­չի մա­սին և ան­վա­նում նրան «Մայր Թե­րե­զա»: «Ա­յո, նա բո­լո­րիս հա­ մար մայր է ե­ ղել, մեր ու­ սու­ ցի­ չը, ո­րը սո­վո­րեց­րել է քան­դա­կի գաղտ­նիք­նե­րը: Թե­րե­զա Միր­ զո­յա­նը մշտա­պես ա­ռանձ­նա­ հա­տուկ ու­շադ­րու­թյուն է դարձ­ րել քան­դա­կի գրա­գի­տու­թյա­նը, նա նաև դե­կո­րա­տիվ մտա­ծե­ լա­կերպ ու­նի: Ն­րա քան­դակ­նե­ րը կա­նա­ցի են, նուրբ և յու­րօ­րի­ նակ, դրանք կա­րող են զար­դա­ րել քա­ղա­քը»,– ա­սում է նա: Նր­բա­կազմ, եր­կար պա­րա­նո­ ցով աղ­ ջի­ կը նստած է գետ­ նին՝ խո­տե­րի մեջ: Ս­լա­ցիկ մար­մինն ընդգ­ծում է ծալ­քե­րով զգես­տը, ո­րին նա­յե­լիս դժվար է հա­վա­ տալ, որ քան­ դա­ կը բրոն­ զից է և ոչ մե­տաք­սից: Աղ­ջի­կը երկմ­տում է՝ արդ­յոք սիր­ված է, արդ­յոք կա­ րող է հա­վա­տալ եր­ջան­կու­թյա­նը: «Սի­ րում է, չի սի­ րում» ծաղ­ կի մի­ջո­ցով են խա­ղում՝ հեր­թով պո­կե­լով թեր­թիկ­նե­րը… Աղջ­կա ձեռ­քին մե­տաղ­յա ծա­ղիկ չկա՝ իբրև ժա­մա­նա­կի մեջ սա­ռած ան­դառ­նա­լի ու ան­զի­ջում դա­ տավ­ճիռ: Փո­խա­րե­նը քան­դա­կա­ գործն ա­ռա­ջար­կում է ան­ցոր­դին թարմ ծա­ղիկ տալ իր գե­ղեց­կու­ հուն՝ ի նշան ան­ վերջ հույ­ սի ու անս­պառ սի­րո:

Հա­յաս­տա­նի վաս­տա­կա­վոր նկա­րիչ, ար­վես­տի վաս­տա­կա­ վոր գոր­ծիչ, քան­դա­կա­գործ Թե­ րե­զա Միր­զո­յա­նը, ո­րի ան­ձը նույն­քան հե­տաքր­քիր է, որ­քան ար­վես­տը, բա­զալ­տով, մար­մա­ րով, տու­ֆով, բրոն­զով ու փայ­ տով ա­րած իր աշ­խա­տանք­նե­ րում անդ­րա­դար­ձել է մայ­րու­ թյան, սի­րո և կա­նա­ցիու­թյան թե­մա­նե­րին: Ու­ժեղ բնա­վո­րու­ թյունն ու սկզբուն­քայ­նու­թյունն աշ­խա­տան­քում թույլ են տվել փխրուն և գե­ղե­ցիկ կնո­ջը իբրև տա­ղան­դա­վոր քան­դա­կա­գործ ճա­նաչ­վել նախ­կին ԽՍՀՄ-ում և ն­րա սահ­ման­նե­րից դուրս: Շուրջ 65 տա­րի Թե­րե­զա Միր­ զո­յա­նը դա­սա­վան­դել է Երևա­նի Գե­ղար­վես­տի ա­կա­դե­միա­յում, Փա­նոս Թեր­լե­մեզ­յ ա­նի ան­վան ու­սում­ն ա­րա­նում: Նա ար­վես­ տա­գետ­նե­րի մի հսկա բա­նակ է դաս­տիա­րա­կել, ո­րոն­ցից շա­ տերն այ­սօր ար­վես­տի վաս­ տա­կա­վոր գոր­ծիչ­ներ են, պրո­ ֆե­սոր­ներ, ճա­նաչ­ված դա­սա­ խոս­ներ՝ Բե­նիկ Պետ­րոս­յան, Սամ­վել Ղա­զար­յան, Մա­րիամ Հա­կոբ­յան, Գե­տիկ Բաղ­դա­սար­ յան, Վա­հան Թոք­մաջ­յան, Խա­ չիկ Մի­րի­ջան­յան, Գուր­գեն Հա­ կոբ­յան, Է­մի ն Պետ­րոս­յան և ու­ րիշ­ներ: Թեև այս քան­դա­կա­ գործ­նե­րին հա­ջող­վել է ստեղ­ծել սե­փա­կան ձե­ռա­գի­րը, նրանք ինչ-որ չա­փով կրում են Թե­րե­ զա Միր­զո­յա­նի դպրո­ցի կնի­քը: «Սի­ րում է, չի սի­ րում» քանդակը Թե­րե­զա Միր­զո­յա­նի առևանգ­ված միակ քան­դա­կը չէ: Եր­կու տա­րի ա­ռաջ ան­հայ­տա­ ցել է Մոս­ կով­յան 15 հաս­ ցեում գտնվող Ա­վագ­յա­նի անվան բժշկա­կան կենտ­րո­նի մուտ­քի

Հին Հ­ռո­մը միայն կի­նե­մա­տոգ­րաֆ չէ Այս օ­րե­րին Կո­լի­զե­յում բաց­ված ցու­ցա­հան­դե­սը միան­գա­մայն այլ տե­սանկ­յուն է ա­ռա­ջար­կում դե­պի Հին Հ­ռո­մի պատ­մու­թյու­ նը։ «Հ­ռո­մը՝ աշ­խար­հի մայ­րա­ քա­ղաք» ցու­ցադ­րու­թյու­նը կոչ­ ված է ներ­կա­յաց­նե­լու ոչ միայն Հին Հ­ռո­մի հզո­րու­թյունն ու մե­ ծու­թյու­նը, այլև հնա­գույն այս քա­ղա­քակր­թու­թյան վրա նվաճ­ ված ազ­գե­րի մշա­կույթ­նե­րի ու ա­վան­դույթ­նե­րի ազ­դե­ցու­թյու­նը։ Ցու­ցա­հան­դե­սի կազ­մա­կեր­պիչ­ նե­րի խոս­քով՝ «մի­ջո­ցառ­ման նպա­տակ­նե­րից է կոտ­րել կի­ նե­մա­տոգ­րա­ֆի կող­մից պար­ տադր­ված մի­ֆը, թե հռո­մեա­ցի­ նե­րը բա­ցա­ռիկ դա­ժա­նու­թյան տեր մար­ դիկ էին, ո­ րոնք ու­ նակ էին միայն շա­հա­գոր­ծել ու ճնշել մյուս­նե­րին»: Ան­տիկ ամ­ֆի­թատ­րո­նում ներ­ կա­յաց­ված ա­վե­լի քան 100 ցու­ ցան­մուշ­նե­րը պատ­մում են Հ­ռո­մի և ն­վաճ­ված ազ­գե­րի մշա­կու­թա­ յին ու կրո­նա­կան փո­խազ­դե­ցու­ թյուն­նե­րի, ինչ­պես նաև հնա­ գույն քա­ղա­քի էթ­նիկ բազ­մա­զա­ նու­թյան մա­սին:

Հ­ռո­մը աշ­խար­հի մայ­րա­քա­ղաք կմնա մինչև հա­ ջորդ տար­վա գա­ րուն։

mynorthwest.com

Կո­լի­զե­յում բաց­ված ցու­ցա­հան­դե­սը «Հ­ռո­մի բազ­մա­թիվ դեմ­քե­րի» մա­սին է

«Հ­ռո­մի եր­կու դեմ­քը» բաժ­ նում կա­ րե­ լի է հետևել ան­ տիկ այս պե­տու­թյան ձևա­վոր­ման ու ամ­րապնդ­ման պատ­մու­թյա­նը՝ մինչև մ.թ. 3-րդ դա­ րը: Այս­ տեղ ցու­ցադր­ված են փաս­տաթղ­թեր, ո­ րոնք պատ­ մում են, թե ինչ­ պես էին հռո­մեա­ցի­նե­րը, ի­րենց են­ թար­կե­լով այլ ազ­գե­րի, վե­րահս­ կել ին­տեգր­ման գոր­ծըն­թա­ցը: «Հ­ռո­մեա­կա­նա­ցում» բաժ­նում ցու­ցադր­ված է նվաճ­ման գոր­ ծըն­թա­ցը, ո­րում ա­ռանձ­նա­կի դեր են ու­նե­ցել զին­ված ու­ժե­րը: Այ­ ցե­լու­նե­րը կա­րող են տես­նել հե­ ռա­վոր ազ­գե­րի հետ հռո­մեա­կան զոր­քե­րի մար­տե­րը պատ­կե­րող որմ­ն ան­կար­ներ ու խճան­կար­ներ: Ցու­ց ա­հ ան­դե­ս ի մի մա­ս ը նվիր­ված է Հին Հու­ն աս­տ ա­ն ին:

Հ­ռ ո­մ եա­ց ի­ն ե­ր ը դար­ձ ել էին հու­ն ա­կ ան մշա­կ ույ­թ ի ժա­ռ ան­ գորդ­ ն եր և շատ էին գնա­ հ ա­ տում այն: Բո­լոր ժա­մ ա­ն ակ­ն ե­ րում՝ ուշ հան­ր ա­պ ե­տ ու­թ յու­ նից մինչև կայս­ր ու­թ յուն, Հ­ռ ո­ մի յու­ր ա­ք անչ­յ ուր մե­ծ ա­ն ուն ըն­տ ա­ն ի­ք ում ան­պ այ­մ ան կա­ յին ա­ռ ար­կ ա­ն եր, ո­ր ոնք հի­ շեց­ն ում էին հու­ն ա­կ ան ծագ­ ման գրա­կ ա­ն ա­գետ­ն ե­ր ի, դե­ րա­ս ան­ն ե­ր ի, փի­լ ի­ս ո­փ ա­ն ե­ րի և գիտ­ն ա­կ ան­ն ե­ր ի դերն ու նշա­ն ա­կ ու­թ յու­ն ը։ Ցու­ցան­մուշ­նե­րի թվում մ.թ.ա. 2-1-ին դդ. վե­րագր­վող Պ­յու­թա­ գո­րա­սի կի­սանդ­րին է։ «Հ­ռո­մը՝ աշ­խար­հի մայ­րա­քա­ ղաք» ցու­ցա­հան­դե­սը կգոր­ծի մինչև 2013թ. մար­տի 10-ը:  n

Ա­բով­յ ան փո­ղոց վե­րա­դար­ձավ Թե­րե­զա Միր­զո­ յա­նի 1967թ. ստեղ­ծած «­Սի­րում է, չի սի­րում» քան­դա­կը։

Մարիամ Սաղաթելյան

Երևա­նում վե­րա­կանգն­վել է 21 տա­րի ա­ռաջ ոչն­չաց­ված քան­դա­կը

առջև գտնվող Մ­խի­թար Հե­րա­ ցու բրոնզ­յ ա կի­սանդ­րին։ Դ­րա հարևա­նու­թյամբ տե­ղադր­ված է ե­ղել միջ­նա­դար­յան մեկ այլ հայտ­նի հայ բժշկի՝ Ա­միր­դով­ լաթ Ա­մա­սիա­ցու կի­սանդ­րին, ո­րը նույն­պես պատ­րաստ­ված էր բրոն­զից: Այն ևս­իր տե­ղում չէ, և ան­հայտ է՝ երբ կվե­րա­դառ­նա։

Երևան­ցի­նե­րին կա­րե­լի է միայն շնոր­հա­վո­րել գե­ղե­ցիկ ու ե­րի­տա­սարդ հարևա­նու­հու վե­ րա­դար­ձի առ­թիվ և ցան­կա­նալ, որ սե­րը, ո­րի մա­սին ե­րա­զում է մտած­կոտ աղ­ջի­կը, ներշն­չի ան­ ցորդ­նե­րին՝ ա­վե­լի բա­րի հա­յաց­ քով նա­յե­լու միմ­յանց։  n Մա­րիա Հով­սեփ­յան

Ար­վես­տը զո­հեր է պա­հան­ջում Բ­րի­տա­նա­կան PETA (Մար­դիկ՝ հա­նուն կեն­դա­նի­նե­րի նկատ­մամբ բա­րո­յա­կան վե­րա­բեր­մուն­քի) կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը խիստ քննա­ դա­տու­թյան է են­թար­կել բրի­տա­նա­ցի նկա­րիչ Դե­միեն Հերս­թին. Լոն­դո­նի Tate Modern թան­գա­րա­նում նրա ցու­ցա­հան­դե­սը շուրջ 9 հա­զար թի­թե­ռի մահ­վան պատ­ճառ է դար­ձել։ Հերս­թի խո­շո­րա­գույն հե­տա­հա­ յաց ցու­ցադ­րու­թյունն անցկաց­ վել է Tate Modern-ում՝ 2012թ. ապ­ րիլ-սեպ­տեմ­բեր ա­միս­նե­րին։ Ցու­ ցա­հան­դե­սում, մաս­նա­վո­րա­պես, ներ­կա­յաց­վել է 1991-ից ի վեր ցու­ ցադր­վող In and Out of Love ինս­ տա­լա­ցիան. ա­ռանց պա­տու­հան­ նե­րի սեն­յա­կում, որ­տեղ տե­ղադր­ ված են մրգով ափ­սե­ներ ու ջրով գա­վաթ­ներ, թի­թեռ­ներ են թռչում: Այ­ցե­լու­նե­րին ա­ռա­ջարկ­վում է շրջել սեն­յա­կով, որ­տեղ թի­թեռ­ ներն իբր ապ­րում են բնա­կան մի­ ջա­վայ­րին մոտ պայ­ման­նե­րում: Tate Modern-ի տվյալ­նե­րով՝ ինս­ տա­լա­ցիա­յի ցու­ցադ­րու­թյան 400 շա­բաթ­նե­րի ըն­թաց­քում թի­թեռ­նե­ րից շա­տե­րը մա­հա­ցել են բնա­կան մա­հով, մյուս­նե­րը դար­ձել են այ­ցե­ լու­նե­րի անզ­գույշ վե­րա­բեր­մուն­քի զոհ: Ըստ Tate Modern-ի՝ շա­բա­թա­ կան 400 նոր արևա­դար­ձա­յին թի­ թեռ է բեր­վել, ո­րոնց կյան­քի տևո­ ղու­թյու­նը բնա­կան պայ­ման­նե­րում

մոտ ինը ա­միս է, մինչ­դեռ թան­գա­ րա­նում դրանք ապ­րել են մի քա­նի ժա­մից մինչև մի քա­նի օր: PETA-ն Հերս­թին ան­վա­նել է կո­ պիտ՝ պնդե­ լով, որ նման ի­ րա­ վի­ ճա­կում թի­թեռ­նե­րի մա­հը հա­վա­ սա­րա­զոր է նրանց սպա­նու­թյա­ նը։ RSPCA-ի (Կեն­դա­նի­նե­րի նկատ­ մամբ դա­ժան վե­րա­բեր­մուն­քի դեմ պայ­քա­րի բրի­տա­նա­կան թա­գա­ վո­րա­կան միու­թյուն) աշ­խա­տա­ կից­նե­րը հայ­տա­րա­րել են, որ թի­ թեռ­նե­րը կեն­դա­նի մյուս էակ­նե­րի պես հո­գա­տա­րու­թյան են ար­ժա­նի: Լոն­դո­նում մեծ ժո­ղովր­դա­կա­ նու­թյուն վա­յե­լող Դե­միեն Հերս­ թի այս ցու­ցա­հան­դեսն այ­ցե­ լել է շուրջ կես մի­լիոն մարդ: Իր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րում կյան­ քի ու մահ­ վան թե­ ման ար­ ծար­ ծող նկա­րի­չը բազ­միցս են­թարկ­ վել է կեն­դա­նի­նե­րի պաշտ­պան­ նե­րի քննա­դա­տու­թյա­նը: Հերս­թի ա­մե­նա­հայտ­նի սե­րիա­նե­րից մե­կը Natural History-ն է։  n


Orakarg Business Daily