Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

Սեր­վեր (կամ հա­վել­յալ հի­շո­ղու­թյուն)՝ նա­խա­գա­հա­ կա­նին Սալ­բի Ղա­զար­յան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

օ ր ա թ ե ր թ

Թ­ռիչք՝ օ­դա­փո­սի վրա­յով Ին­չու է Բաղ­դա­սա­րո­վը ցան­կա­նում ա­զատ­վել «Ար­մա­վիա­յից»

Հա­յոց չսի­րած դա­սե­րը Յա­րութ Էք­մա­նեան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

Սի­րիա­յում տե­ղի ու­նե­ցա­ծը սերն­դա­փո­խու­ թյուն է իշ­խող է­լի­տա­յի շար­քե­րում

Հարցազրույց Ջի­հադ Յա­զի­ջիի հետ էջ 3 ›››

KPMG-ն վար­ կան­շել է բե­ռը Որ­տեղ են ա­մե ­նից քիչ հար­կեր վճա­րում

էջ 4 ›››

էջ 4 ›››

«Ար­մա­վիան» ֆի­նան­սա­կան լուրջ դժվա­րու­թյուն­ներ ու­նի և պարտ­քեր է կու­տա­կել ինչ­պես «Զ­վարթ­նոցին», այն­պես էլ ռու­սա­կան

Ե­րեկ «Ար­մա­վիա­յի» մա­ մու­լի քար­տու­ղար Նա­նա

Ա­վե­տի­սո­վան հաս­տա­ տել էր, որ Հա­յաս­տա­նի

ազ­գա­յին ա­վիա­փո­խադ­ րող «Ար­մա­վիա» ըն­կե­րու­ թյան սե­փա­կա­նա­տեր Մի­ խա­յիլ Բաղ­դա­սա­րո­վը մտա­դիր է վա­ճա­ռել ըն­ կե­րու­թյու­նը, և ներ­կա­յում բա­նակ­ցու­թյուն­ներ են ըն­ թա­նում շա­հագր­գիռ ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րի հետ։ Նա

Կիզակետում

Վե­րա­կանգ­նել դի­վա­նա­գի­տա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը Հա­յաս­տա­նին կրկին ա­ռա­ջար­կում է Հուն­գա­րիան Հուն­գա­րիա­յի ԱԳՆ-ն սեպ­ տեմ­բե­րի 24-ին դի­վա­նա­գի­ տա­ կան նո­ տա է հղել Հա­ յաս­տա­նի ԱԳՆ-ին՝ կոչ ա­նե­ լով վե­րա­կանգ­նել կա­սեց­ված հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը։ «Հուն­գա­րիա­յի արտ­գործ­ նա­խա­րա­րու­թյու­նը ցան­կա­ նում է հայ­տա­րա­րել Հա­յաս­ տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան կող­մից դի­վանա­գի­տա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի միա­ կող­մա­նի կա­սեց­մա­նը ա­ռանց

Ֆոտոլուր

մի շարք օ­դա­նա­վա­կա­յան­նե­րի:

Այս տար­վա ըն­թաց­քում ար­դեն ո­րե­րորդ ան­գամ տե­ ղե­կատ­վու­թյուն է տա­րած­վում, որ «Ար­մա­վիա» ըն­ կե­րու­թյան սե­փա­կա­նա­տեր Մի­խա­յիլ Բաղ­դա­սա­րո­վը մտա­դիր է վա­ճա­ռել ըն­կե­րու­թյու­նը։ Ու­շագ­րավ է, որ դրա մա­սին հայ­տա­րար­վում է ըն­կե­րու­թյան պարտ­քա­ յին վե­ճե­րի ի հայտ գա­լուց հե­տո։

նա­խա­պայ­ման­նե­րի վերջ դնե­լու՝ Հուն­գա­րիա­յի կա­ռա­ վա­րու­թյան շա­հագրգռ­վա­ ծու­թյան մա­սին»,– աս­ված է Հուն­գա­րիա­յի արտ­գործ­նա­ խա­րա­րու­թյան կայ­քում զե­ տեղ­ված փաս­տաթղ­թում։ Մեկ­նա­բա­նե­լով Հուն­գա­ րիա­յի այս քայ­լը՝ Հա­յաս­ տա­նի արտ­գործ­նա­խա­րա­ րու­թյան մա­մու­լի խոս­նակ Տիգ­րան Բա­լա­յա­նը «Ա­զա­ տու­թյուն» ռա­դիո­կա­յա­նին

հա­ղոր­դել է, որ Հա­յաս­տա­նի դիր­քո­րո­շու­մը մնում է նույ­նը: Սեպ­տեմ­բե­րի սկզբին Հուն­ գա­րիա­յի արտ­գործ­նա­խա­ րար Յա­նոշ Մար­տո­նին էր նա­մակ հղել ­Հա­յաս­տա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար Էդ­վարդ Նալ­բանդ­յա­նին՝ կոչ ա­նե­լով վե­րա­կանգ­նել եր­կու երկր­ նե­րի միջև բա­րե­կա­մա­կան կա­պե­րը: Հա­յաս­տա­նը Հուն­գա­րիա­ յի հետ դի­վա­նա­գի­տա­կան

հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը կա­ սեց­ րել է այս տար­ վա օ­ գոս­ տո­ սի 31-ին այն բա­ նից հե­ տո, երբ Բու­դա­պեշ­տը Ադր­ բե­ջա­նին ար­տա­հանձ­նեց հայ սպա­յի սպա­նու­թյան հա­մար Հուն­գա­րիա­յում ցմահ դա­ տա­պարտ­ված ադր­բե­ջան­ ցի սպա Ռա­միլ Սա­ֆա­րո­վին, ո­րը հայ­րե­նիք վե­րա­դառ­նա­ լուն պես ներ­ման ար­ժա­նա­ ցավ իր երկ­րի նա­խա­գա­հի կող­մից:  n

Վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը ֆի­նանս­նե­ րի նա­խա­րար Վա­չե Գաբ­ րիել­յա­նին հանձ­նա­րա­րել է մշա­կել օ­րեն­քի նա­խա­ գիծ, ո­րը մեկ տա­րով կհե­ տաձ­գի «Շա­հու­մով խա­ղե­ րի և խա­ղատ­նե­րի մա­սին» օ­րեն­քի կի­րար­կու­մը։ Խոս­ քն ըստ էու­թյան օ­րեն­քի այն դրույ­թի մա­սին է, ո­րը 2013թ. հուն­վա­րի 1-ից նա­ խա­տե­սում է խա­ղա­տուն կամ շա­ հու­ մով խաղ կազ­ մա­կեր­պել միայն Ծաղ­ կա­ ձոր, Ջեր­ մուկ և Սևան հա­մայնք­նե­րի վար­չա­կան սահ­ման­նե­րում, իսկ կա­ ռա­վա­րու­թյան կող­մից հա­ վա­նու­թյան ար­ժա­նա­ցած ֌40  մլրդ­-ից ա­վե­լի ներդ­ րու­մա­յին ծրագ­րի դեպ­ քում՝ նաև Երևա­նից դուրս գտնվող կա­ռա­վա­րու­թյան սահ­մա­նած վայ­րե­րում։

նաև ա­սել է, որ դեռ վերջ­ նա­կան ո­րո­շում չի կա­յաց­ վել՝ գնոր­դը կլի­նեն ի­տա­ լա­ցի­նե­րը, թե այլ երկրի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ։ «Հա­ մաշ­խար­հա­յին ամ­բողջ ա­վիա­ցիան ե­րեք տա­րուց

Դ­րա­մի ար­ժեզրկ­ման պայ­ման­նե­րում վար­կերն ու ա­վանդ­նե­րը նա­խընտ­ րել են ար­տար­ժույ­թը էջ 4 ›››

Ռոբերտ Զ.Շիլլերը՝ Project Syndicate-ի համար էջ 5 ›››

Խա­ղադ­րույ­քը տու­րիզմն է

Ե­րեկ վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նի գլխա­վո­րու­ թյամբ կա­ռա­վա­րու­թյու­ նում խա­ղաս­րահ­նե­րի և խա­ղատ­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ ցիչ­ նե­ րի հետ տե­ ղի է ու­ նե­ցել խորհր­դակ­ցու­թյուն, ո­րի ըն­թաց­քում քննարկ­ վել են վեր­ջին­նե­րիս մտա­ հո­գող հար­ցե­րը: Խա­ղատ­ նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը նշել են, որ ե­թե Ծաղ­կա­ձո­ րից, Ջեր­մու­կից և Սևա­նից բա­ցի՝ Երևա­նի մեր­ձա­կայ­ քում ֌40  մլրդ­-ը գե­րա­զան­ ցող ներդ­րու­մա­յին ծրագ­ րով խա­ղա­տուն կա­ռուց­վի, ա­պա կձևա­վոր­վի մաս­նա­ վոր մե­նաշ­նորհ։ Տն­տեսա­ վա­րող­նե­րի կար­ծի­քով՝ սա կվնա­սի ո­լոր­տում գոր­ծող փոքր և մի­ջին բիզ­նե­սին, մա­ նա­ վանդ որ նման խա­ ղա­տան գոր­ծար­կու­մը նա­ խա­տես­վում է 2013թ.։

Տն­տե­սու­թյունն ա­ճում է դո­լա­րով

Հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­կան թու­լաց­ման հրա­մա­յա­կան կա­ռուց­ված­քը

9 771829 331002

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

I SSN 1829- 331X

12187 >

| № 118 (187), հինգշաբթի, սեպտեմբերի 27, 2012 թ., www.civilnet.am


| № 118 (187), հինգշաբթի, սեպտեմբերի 27, 2012 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

«Ար­մա­վիան»՝ մի­նի մո­դել Հա­յաս­տա­նի ազ­գա­յին ա­վիա­փո­խադ­րող «Ար­ մա­վիա» ըն­կե­րու­թյու­նը ե­րեկ հաս­տա­տեց լու­րը, որ ըն­կե­րու­թյու­նը վա­ճառ­քի է հան­վել, և այդ ուղ­ ղու­թյամբ բա­նակ­ցու­թյուն­ներ են ըն­թա­նում շա­ հագր­գիռ ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հետ: «Հա­մաշ­խար­ հա­յին ամ­բողջ ա­վիա­ցիան ե­րեք տա­րուց ա­վե­ լի է՝ ֆի­նան­սատն­տե­սա­կան ճգնա­ժա­մի մեջ է, և գ­րե­թե բո­լոր ա­վիաըն­կե­րու­թյուն­ներն աշ­խա­ տում են վնա­սով: Ուս­տի պատ­ճառ­նե­րից մեկն այն է, որ «Ար­մա­վիան» շա­հու­թա­բեր չէ»,– Սի­վիլ­Նե­ թին ա­սել է «Ար­մա­վիա­յի» մա­մու­լի պա­տաս­խա­ նա­տուն: «Ար­մա­վիան» կա­ռա­վա­րու­թյու­նից տա­սը տա­րով ստա­ցել էր ներ­քին և մի­ջազ­գա­յին չվերթ­ ներ ի­րա­կա­նաց­նե­լու բա­ցա­ռիկ ի­րա­վունք, որն ա­վարտ­վում է 2013թ.: Ե­թե նա­յենք «Ար­մա­վիա­յի» ան­ցած տա­սը տա­ րի­նե­րի գոր­ծու­նեու­թյա­նը, ա­պա կա­րե­լի է ա­սել, որ ըն­կե­րու­թյու­նը ոչ թե հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­ սա­կան կոն­յունկ­տու­րա­յի փո­փո­խու­թյան, այլ զար­ գաց­ման ճիշտ կամ ընդ­հան­րա­պես ռազ­մա­վա­րու­ թյուն չու­նե­նա­լու պատ­ճա­ռով է ձա­խո­ղել: «Ար­մա­ վիան» լա­վա­գույն օ­րի­նակն է, թե ինչ­պես բա­ցար­ ձակ մե­նաշ­նորհ ու­նե­ցող ըն­կե­րու­թյու­նը ոչ միայն ճյու­ղը չի զար­գաց­նում, այլև հենց ին­քը չի զար­գա­ նում: Ըն­կե­րու­թյու­նը տա­րի­ներ շա­րու­նակ չա­րա­շա­ հել է մե­նաշ­նոր­հա­յին դիր­քը, մի շարք ուղ­ղու­թյուն­ նե­րով ան­հա­մե­մատ բարձր գներ է սահ­մա­նել՝ դրան հա­մար­ժեք չբա­րե­լա­վե­լով ծա­ռա­յու­թյուն­նե­ րի ո­րա­կը: «Ար­մա­վիան», ըստ էու­թյան, Հա­յաս­տա­նի Հան­ րա­պե­տու­թյան մի­նի մո­դելն է: Ըն­կե­րու­թյու­նը ֆի­ նան­սա­կան լուրջ դժվա­րու­թյուն­ներ ու­նի և չի կա­ րո­ղա­նում վճա­րել օ­դա­նա­վա­կա­յան­նե­րի սպա­ սարկ­ման վար­ձե­րը, շուրջ $50  մլն­-ի պարտ­քեր ու­ նի բան­կե­րին: Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը ևս ֆի­նան­սա­կան լուրջ խնդիր­ներ ու­նի և մե­ծաց­ րել է պե­տա­կան պարտ­քը, ո­րը սպա­սար­կե­լու հա­ մար տա­րեց­տա­րի ա­վե­լի շատ մի­ջոց­ներ ու ջանք պետք է ներդ­նի: Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­ նը ևս, ինչ­պես «Ար­մա­վիան», «զար­գա­ցել» է ջեր­ մո­ցա­յին պայ­ման­նե­րում, ո­րը թույլ չի տա­լիս նրան մրցու­նակ լի­նել դրսում: Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան պես ազ­գա­յին ա­վիա­փո­խադ­րո­ղը ևս չ­կա­րո­ղա­ցավ ճիշտ օգ­տա­ գոր­ծել Հայ­կա­կան սփյուռ­քի գոր­ծո­նը: Մի կող­մից դե­պի հայ­կա­կան ստվար բնակ­չու­թյուն ու­նե­ցող քա­ղաք­ներ ա­վիա­տոմ­սե­րի գնե­րը շա­րու­նա­կե­ցին շու­կա­յա­կա­նից բարձր լի­նել, մյուս կող­մից՝ այդ­պես էլ նոր ուղ­ղու­թյուն­ներ չբաց­վե­ցին դե­պի Հ­յու­սի­սա­ յին Ա­մե­րի­կա: «Ար­մա­վիա­յի» օ­րի­նա­կը պետք է սթա­փեց­ նող լի­նի պե­տու­թյան հա­մար: n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Սեր­վեր (կամ հա­վել­յալ հի­շո­ղու­թյուն)՝ նա­խա­գա­հա­կա­նին

Սալ­բի Ղա­զար­յան

Հ

­նա­գույն ազգ լի­նե­լով՝ չենք հար­գում մեր պատ­մու­թյու­նը: Փաստ. President.am կայ­ քը սկսվում է ոչ թե 1991թ., այլ 2008թ.: Ա­ յո, 1991թ. ին­ տեր­ նետ չկար, կայք չկար: Սա­կայն այ­սօր բազ­մա­թիվ ըն­ դու­նակ ե­րի­տա­սարդ­ներ կան, ո­րոնք կա­րող են սկան ա­նել Հա­յաս­տա­ նի նա­խա­գահ­նե­րի գոր­ծո­ւե­նու­թյան շրջան­նե­րի փաս­տաթղ­թերն ու նյու­ թե­րը և դա մատ­չե­լի դարձ­նել հան­ րու­թյա­նը: Վեր­ջին հաշ­վով, այդ նա­ խա­գահ­նե­րը ա­ռա­ջին­ներն են, որ Հա­ յաս­տա­նը երբևէ ու­նե­ցել է, և ն­րանց ո­րո­շում­ն ե­րը, գրագ­րու­թյուն­նե­րը, նա­մակ­նե­րը, հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րը մեր պատ­մու­թյան մասն են: Սա­կայն մենք ցան­կա­նում և ան­գամ հպարտ ենք դրանք դեն նե­ տել կամ առն­ վազն դնել փո­շոտ դա­րա­կում: Ես հի­շում եմ ար­տա­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րու­թյու­նում անց­կաց­րած տա­ րի­ ներս: Երբ մենք տո­ նում էինք ԱԳՆ տաս­նամ­յա­կը, բո­լո­րը զար­մա­ ցել էին, թե ին­չու լու­սան­կար­նե­րի ցու­ցա­հան­դե­սում ներ­կա­յաց­ված էին նաև նախ­կին նա­խա­րար­նե­րը և ոչ

Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@civilnet.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյո��թերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 2-րդ տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 26.09.2012թ. Տպաքանակը՝ 1000

«

հանդգ­նու­թյու­նը խո­սում է այն մա­ սին, որ այդ վե­րա­բեր­մուն­քը նաև մեր և մեր երկ­րի նկատ­մամբ է: Ե­րի­տա­սարդ մի օ­րիորդ, ո­րը թերևս միա­ կը չէ, չգի­ տեր, թե ին­ չու է սեպ­ տեմ­ բե­ րի 21-ը նշվում որ­ պես տոն: Ե­րի­տա­սարդ տղա­նե­ րը տա­րին մեկ ան­գամ բա­ցա­կան­ չում են Շու­շիի ա­զա­տագր­ման մա­ սին, սա­կայն ի­րա­կա­նում չգի­տեն, թե ինչ­պես է դա ստաց­վել: Թուր­քիա­յի հետ փակ սահ­մա՞ն. ոչ ոք չգի­տի, թե Տեր-­Պետ­րոս­յանն ինչ մար­տի մեջ է ե­ղել թուր­քե­րի հետ այդ ի­րա­դար­ձու­ թյու­նից շա­բաթ­ներ ա­ռաջ: Ադր­բե­ ջա­նի անդրդ­վե­լիու­թյան նկատ­մամբ

Ի՞նչ կասեք, եթե հասարակական բոլոր կազմակերպությունները հավաքվեն և նախագահականին առաջարկեն սերվեր գնել նրա համար

Ի՞նչ կա­սեք, ե­թե հա­սա­րա­կա­կան բո­լոր կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րը հա­ վաք­վեն և նա­խա­գա­հա­կա­նին ա­ռա­ ջար­ կեն սեր­ վեր գնել նրա հա­ մար: Արդ­յոք Բաղ­րամ­յան 26-ում դա կօգ­ նի՞ պաշ­տոն­յա­նե­րին հաս­կա­նա­լու, որ ի­րենք բո­լորն էլ ժա­մա­նա­կա­վոր են այդ շեն­քում, որ պատ­մու­թյու­նը նրան­ցով չի սկսվում և ն­րան­ցով չի ա­վարտ­վե­լու: Ն­րանք Հա­յաս­տա­նը չեն: Հա­յաս­տա­նը ես եմ: Հա­յաս­տա­ նը դու ես: Իմ պատ­մու­թյու­նը, իմ փաս­տաթղ­ թե­րը վե­րաց­նե­լը ար­դա­րաց­նե­լու

»

Քո­չար­յա­նի ար­ձա­գա՞նք. ո՞ւր են այն փաս­տաթղ­թե­րը, որ շունչ են տա­լիս այդ ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րին: President.am կայ­քի այ­սօր­վա պա­ տաս­խա­նա­տու­նե­րին ինչ-որ մե­կը պետք է հի­շեց­նի, որ մեկ կամ հինգ տա­րի անց ինչ-որ մե­կը կփո­խա­րի­նի նրանց և նա­խորդ­նե­րի աշ­խա­տան­քը ջնջե­լը սո­վո­րա­կան մի բան կհա­մա­ րի: Վեր­ջի­վեր­ջո, դրա օ­րի­նա­կը ար­ դեն կա: Ն­րանց բո­լոր գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­ րը, բո­լոր քայ­լե­րը այս­րո­պեա­կան են: Վաղ­վա օ­րը նրանց չի հե­տաքրք­րում:  n

Հա­յոց չսի­րած դա­սե­րը

Յա­րութ Էք­մա­նեան

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից:

միայն նա, ով այդ ժա­մա­նակ ղե­կա­ վա­րում էր գե­րա­տես­չու­թյու­նը: Բայց չէ՞ որ նրանք մեր պատ­ մու­ թյունն են, նրանց գոր­ծու­նեու­թյու­ նը իմ կյան­ քի և ա­ պա­ գա­ յի մասն է: Ա­մոթ է, ե­թե երկ­րում որևէ մե­կը ժա­ մա­նակ կամ ձգտում չու­նի Տեր-­Պետ­ րոս­յա­նի շրջա­նի փաս­տաթղ­թե­րը սկան ա­նել և տե­ղադ­րել կայ­քում: Իսկ Քո­չար­յա­նի շրջա­նի փաս­տաթղ­ թե­րը հա­նել կայ­քից՝ պատ­ճա­ռա­բա­ նե­ լով, թե սեր­ վե­ րի վրա տեղ չկա, իս­կա­կան կար­ճա­տե­սու­թյուն է: Այդ պար­զու­նակ է, և ինք­նար­դա­րա­ցու­ ցիչ բա­ցատ­րու­թյու­նը սեր­վե­րի հետ կապ չու­նի:

Ք

ա­նի մը ա­միս ա­ռաջ յօ­դո­ւած մը կար­դա­ցած էի սիո­նիստ ղե­կա­ վա­րի մը մա­հո­ւան մա­սին, որ­տեղ հնչած քա­նի մը միտ­քե­րը կ­’ար­ժէ բաղ­դա­տել մեր հայ­կա­կան ի­րա­կա­ նու­թեան հետ: Խօս­քը կը վե­րա­բե­րի դա­ժան ղե­ կա­վա­րի մը մա­հո­ւան առ­թիւ դամ­ բա­նա­կա­նէ մը քա­ղո­ւած քա­նի մը տո­ղե­րուն, ո­րոնց շուրջ լոյս տե­սած կարգ մը յօ­դո­ւած­նե­րը կը կրէին այն­ պի­սի վեր­նա­գիր­ներ, ինչ­պէս՝ «Ազ­նիւ ստա­խօս մը, ո­րով կա­րե­լի է հպար­ տա­նալ», «Յու­սա­հա­տու­թեան ժա­ ռան­գու­թիւ­նը» եւ այլն: Դամ­բա­նա­կա­ նի հե­ղի­նա­կը կը վկա­յէ, թէ հրէա­կան աշ­խա­րա­հայց­քին հա­մա­ձայն ղե­կա­ վար­նե­րը քննա­դա­տե­լը, ըլ­լան ա­նոնք Աս­տո­ւա­ծաշն­չեան թէ ժա­մա­նա­կա­ կից, բնաւ հե­րե­տի­կո­սու­թիւն չէ:

Աբ­րա­հա­մը, ըստ տար­բեր հրեայ մեկ­նա­բան­նե­րու, այդ­քան ալ լաւ հայր մը չէր: Իսկ Դա­ւիթ թա­գա­ւո­րը այն­քան ան­հան­դուր­ժող էր, որ ան­ գամ իր զա­ւակ­նե­րը իր թշնա­մի ­նե­ րը դար­ձան վեր­ջա­ւո­րու­թեան: Հ­րէա­ կան ա­ւան­դոյ­թի ա­մե ­նա շքեղ յատ­ կա­նիշ­նե­րէն մէ­կը կ­‘ը­սէ, թէ մեծ ա­ռաջ­նորդ­նե­րը կա­տա­րեալ չեն: Այս ա­ւան­դոյ­թին հա­մա­ձայն, հե­րոս­նե­ րէն շատ բա­ներ սոր­վե­լով հան­դերձ կա­րե­լի է զա­նոնք քննա­դա­տել: Միւս կող­մէն, հայ­կա­կան ի­րա­կա­ նու­թեան մէջ այս մա­սին զու­գա­հե­ ռա­բար թե­րեւս ոչ ոք կրնար ա­ւե­լի լաւ պատ­մել քան ա­մե­րի­կա­հայ ա­րո­ւես­ տա­գէտ Վա­հէ Պէր­պէ­րեա­նը: Պէր­ պէ­րեան իր «Նա­մակ­ներ Զաա­թա­ րէն» վէ­պին մէջ կը նկա­րագ­րէ ե­րե­ ւա­կա­յա­կան եր­կիր մը, ուր կ­‘ապ­րի յա­տուկ ցե­ղի ե­րե­ւ ա­կա­յա­կան կեն­դա­ նի մը, որ կը կո­չո­ւի «յահ»: «Տա­րօ­րի­նակ կեն­դա­նի մըն է: Իր կլոր աչ­ քերն ու մա­ զոտ մար­ մի­ նը քիչ մը Խո­րէ­նը կը յի­շեց­նեն, սա­ կայն դէմ­քին ար­տա­յայ­տու­թեան մէջ երկ­չոտ, շո­ւա­րած բան մը կայ», կ­‘ը­ սէ ան վէ­պին մէ­ջի կեն­դա­նին նկա­ րագ­րե­լով: «Սկզ­բուն­քով թռչող կեն­ դա­նի­ներ են, բայց հե­տաքրք­րա­կանն այն է, որ մայր յա­հը, ծննդա­բե­րու­թե­ նէն ան­մի­ջա­պէս ետք իր ձա­գե­րուն թե­ւ ե­րը կ­‘ու­տէ, որ­պէս­զի իր­մէ չհե­ ռա­նան: Յա­հե­րը ընդ­հան­րա­պէս զի­ րար չեն հան­դուր­ժեր, բայց ըն­տա­նի

կեն­դա­նի­ներ են, բա­ւա­կան ու­շիմ եւ չա­փա­զանց հա­ւա­տա­րիմ: Պա­հե­լը շատ դիւ­րին է…»: Ե­թէ ա­րագ ակ­նար­կով մը չնկա­տէք, թէ «յահ»ը նոյ­նինք «հայ» բա­ռին հա­ կա­ռակ գրո­ւած ձեւն է, ա­պա կեն­դա­ նիին ար­տա­քին տես­քի նկա­րագ­րու­ թե­նէն կա­րե­լի է այդ մէ­կը եզ­րա­կաց­ նել: Մա­նա­ւանդ, մօր կող­մէ թե­ւե­րը ու­ տե­լու եւ ոչն­չաց­նե­լու մա­սը, որ չթռի, չհե­ռա­նայ, չընդ­դի­մա­նայ, «ըն­տա­նի եւ հա­ւա­տա­րիմ» մնայ: Այս բո­լո­րը ինչ­ քան ալ ծանր հնչեն, կը մնան հայ­կա­ կան ի­րա­կա­նու­թեան մէկ մա­սը: Մեր ա­ռաջ­նորդ­նե­րը, մեր ղե­կա­ վար­նե­րը, մեր հե­րոս­նե­րը, յա­ճախ կե­րած են մեր այն թե­ւե­րը, ո­րով մենք պէտք էր թռչէինք եւ ամ­բողջ աշ­խար­ հով սա­ւառ­նէինք: Թե­րեւս ժա­մա­ նակն է այ­լեւս ու­րիշ­նե­րու փոր­ձա­ռու­ թիւն­նե­րէն դա­սեր քա­ղե­լու, ան­կախ ան­կէ, որ այդ օ­րի­նա­կը բո­լո­րին հա­ մար հա­մակ­րե­լի կը թո­ւի թէ չէ: Որ­քան ալ ձանձ­րա­ցու­ցիչ եւ սպա­ ռած թո­ւին այս­պի­սի հա­մե­մա­տա­ կան­նե­րը, որ­քան ալ մար­դիկ դա­ւադ­ րու­թեան տե­սու­թիւն­նե­րու հետ կա­ պեն ա­տի­կա, ի վեր­ջոյ մար­դը միայն քա­նի մը տար­բե­րակ ու­նի կեան­քին մէջ նո­րու­թիւն­ներ բե­րե­լու եւ սոր­վե­ լու հա­մար: Ե­թէ ա­տի­կա ինք­նու­րոյն ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեամբ կամ անձ­նա­ կան փոր­ձա­ռու­թեամբ չըլ­լայ, ա­պա գո­նէ պէտք է փոր­ձել ու­րի­շին փոր­ ձա­ռու­թե­նէն դա­սեր քա­ղել:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 118 (187), հինգշաբթի, սեպտեմբերի 27, 2012 թ. |

Օրակարգ | 3

Սի­րիա­յում տե­ղի ու­նե­ցա­ծը սերն­դա­փո­խու­թյուն է իշ­խող է­լի­տա­յի շար­քե­րում և նա Սի­րիա­յի ճգնա­ժա­մից ա­վե­ լի շատ վնաս կրեց: Հետևա­բար՝ վստահ եմ, որ հարցն ա­վե­լի շատ քա­ղա­քա­կան է: Ան­շուշտ, հի­շում ենք Թուր­քիա­յի պատ­մու­թյու­նը տա­րա­ծաշր­ջա­նում, հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րը քրդե­րի հետ, օ­րի­նակ, այս­պի­սով՝ այս ա­մե նը ա­վե­լի շատ հիմն­ված է քա­ղա­քա­կան և ոչ թե տնտե­սա­կան ա­ռաջ­նա­հեր­ թու­թյուն­նե­րի վրա:

Սի­ րիա­ յում լույս տես­ նող The Syria Report տնտե­ սա­ կան շա­ բա­ թագ­րի գլխա­վոր խմբա­գիր Ջի­հադ Յա­զի­ջին պար­բե­րա­բար հոդ­ ված­ներ է գրում Սի­րիա­յի տնտե­սու­թյան մա­սին: Սի­վիլ­Նե­թի հետ զրույ­ցում նա նշում է, որ սի­րիա­կան ճգնա­ժա­մի հիմ­քում տնտե­ սա­կան և ֆի­նան­սա­կան խնդիր­ներն են ըն­կած: -­Պա­րոն Յա­զի­ջի, Դուք գրում եք, որ երբ մար­դիկ լա­լիս էին ան­կա­խու­թյան ու ար­ժա­նա­պատ­վու­թյան հա­մար, այդ ա­մե­նի հիմ­ քում էր աշ­խա­տան­քը, ա­ճը և ա­ռօր­յա ֆի­նան­սա­կան ա­պա­հո­վու­թյու­նը: Արդ­յոք այ­սօր կոնֆ­լիկ­տա­յին այս ի­րադ­րու­թյու­նում խոս­վո՞ւմ է այս մա­սին: Կա­ռա­վա­ րու­թյու­նը կամ ընդ­դի­մու­ թյու­նը քննար­կո՞ւմ են այս հար­ցը: Արդ­յոք այ­սօր­վա և վաղ­վա տնտե­սա­կան ի­րա­ վի­ճա­կի հար­ցը օ­րա­կար­ գա­յի՞ն է: -Ոչ այն­քան: Ան­կեղծ ա­սած՝ այ­սօր ա­մե ­նա­շա­տը քննարկ­վում է լար­վա­ծու­թյան ա­ճը: Սա այն­ քան կարևոր հարց է բո­լո­րի հա­ մար, որ Դա­մաս­կո­սի կամ մյուս վայ­րե­րի բնա­կիչ­նե­րը քիչ ժա­մա­ նակ ու­նեն խոր­հե­լու այն մա­սին, թե ո­րոնք են հա­կա­մար­տու­թյան ար­մատ­նե­րը: Ան­շուշտ, այս մա­ սին գրող­նե­րը շատ են: Եվ ան­ կաս­կած, քա­ղա­քա­յին է­լի­տան և մ­տա­վո­րա­կա­նու­թյու­նը ա­ռաջ­ նա­ հերթ են հա­ մա­ րում խղճի ու մտքի ա­զա­տու­թյան հար­ցե­րը, և հենց սա է դրդել մարդ­ կանց ընդվ­ զել և փո­ ղոց դուրս գալ: Երբ խո­սում ես ար­ժա­նա­պատ­ վու­թյան մա­սին, խոսքն ա­ռա­ջին հեր­թին վե­րա­բե­րում է քո ե­կամ­ տին, ա­պա­հով լի­նե­լուն: Այն, թե որ­քա­նով դու կա­րող ես հո­ գալ քո ըն­տա­նի­քի կա­րիք­նե­րը, ան­մի­ջա­պես անդ­րա­դառ­նում է քո ար­ժա­նա­պատ­վու­թյան վրա: Այս­ տեղ մի քա­ նի բան է միա­ խառն­ված: Ե­թե նա­յենք հա­կա­ մար­տու­թյան աշ­խար­հագ­րու­ թյա­նը, ընդվ­զում ու բո­ղո­քում են այն շրջան­նե­րը, ո­րոնք կորց­նե­ լու քիչ բան ու­նեն: Մեծ կա­րո­ղու­ թյուն ու­նե­ցող մար­դիկ փո­ղոց դուրս չեն գա­լիս: -Դուք Ձեր հոդ­ված­նե­րում անդ­րա­դար­ձել եք նաև կոնֆ­լիկ­տի աշ­խար­հագ­ րու­թյա­նը՝ նշե­լով, որ հու­ զում ­ն ե­րը ծա­գել են այն­ տեղ, որ­տեղ հատ­կա­պես ազ­դե­ցիկ է «Բաաս» կու­ սակ­ցու­թյու­նը: Դա նշա­նա­ կում է, որ սա լավ հո՞ղ էր ընդ­դի­մա­դիր­նե­րի հա­մար, կամ նրանք բա­վա­կա­նա­ չափ մի­ջոց­նե՞ր են ստա­ցել ապս­տամ­բե­լու հա­մար: -Այն, ինչ տե­ ղի ու­ նե­ ցավ Սի­ րիա­յում, սերն­դա­փո­խու­թյուն էր իշ­խող է­լի­տա­յի շար­քե­րում: Ն­կա­տի ու­նեմ՝ այն մար­դիկ, որոնք այ­սօր կա­ռա­վա­րում են Սի­րիա­յում, մե­ծա­ցել են քա­ղաք­ նե­րում: Օ­րի­նակ՝ երկ­րի նախ­կին նա­խա­գահ Հա­ֆեզ Ա­սադն ինքն ի­րեն գյու­ղա­ցի էր հա­մա­րում: Պե­տու­թյու­նը հե­ռա­ցել է գյու­ղա­ կան վայ­րե­րից և առ­հա­սա­րակ տնտե­սու­թյու­նից: Գ­յու­ղե­րում, մաս­նա­վո­րա­պես, մենք մեծ աճ ենք ու��նե­ցել ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի

ո­լոր­տում: Վեր­ջին եր­կու տար­ վա ըն­ թաց­ քում ՀՆԱ-ի աճ ենք գրան­ցել, քա­նի որ ստեղծ­վել են նոր բան­կեր, հյու­րա­նոց­ներ և այլն: Միև­նույն ժա­մա­նակ, գյու­ ղատն­տե­սու­թյու­նը բա­վա­կան տու­ժել է ե­րաշ­տից, վատ կա­ռա­ վա­րու­մից կամ պե­տու­թյան կող­ մից ան­տես­վե­լուց: Մի փոքր օ­րի­ նակ բե­ րեմ. 2003թ. գյու­ ղատն­ տե­սու­թյան մաս­նա­բա­ժի­նը ՀՆԱում 25% էր, մինչ­ դեռ յոթ տա­ րի անց՝ 2010թ., այդ մաս­նա­բա­ժի­նը նվա­զեց մինչև 16%: Այս­պի­սով՝ տե­ղի ու­նե­ցավ ան­կում 25%-ից մինչև 16%, ին­չը ինք­նին դրա­մա­ տիկ փո­փո­խու­թյուն է: -Եվ դա դրա­մա­տիկ է Սի­ րիա­յի պես երկ­րի հա­մար, որն ու­ներ ներ­քին շու­կան սպա­սար­կող և ար­տա­հան­ ման ու­նակ գյու­ղատն­տե­ սու­թյուն: Հաշ­վի առ­նե­լով, որ կոնֆ­լիկ­տը շա­րու­նա­ կա­կան բնույթ է կրում, և եր­կար ժա­մա­նակ է պա­ հանջ­վե­լու այն լու­ծե­լու հա­մար՝ արդ­յոք կող­մե­րը, հատ­կա­պես ընդ­դի­մա­դիր­ նե­րը, տնտե­սա­կան ա­ջակ­ ցու­թյան ու­ղի­ներ փնտրո՞ւմ են՝ ի­րենց հան­դեպ վստա­ հու­թյունն ու հա­վա­տը ամ­ րապն­դե­լու հա­մար, հա­ նուն նրա, որ մար­դիկ ցան­կա­նան նրանց տես­ նել ա­պա­գա ղե­կա­վար­նե­ րի դե­րում: Սա բա­վա­կան բարդ խնդիր է կոնֆ­լիկ­տի այս փու­լում: -­Միան­գա­մայն, մա­նա­վանդ լար­վա­ծու­թյունն այն աս­տի­ճա­ նի է հա­ սել, որ եր­ կի­ րը գործ­ նա­կա­նում բա­ժան­ված է տար­ բեր գո­տի­նե­րի: Կա քրդա­կան հյու­սիս-արևել­քը, ո­րը հան­գիստ է, սա­ կայն այս­ տեղ քիչ է կա­ ռա­վա­րու­թյան ազ­դե­ցու­թյու­նը, արև­մուտ­քը, որ­տեղ հուժ­կու են հա­կա­կա­ռա­վա­րա­կան բո­ղոք­ նե­րը, Հա­լե­պը, ո­րը ռմբա­կո­ծու­ թյան տակ է: Այս­պի­սով՝ հյու­սի­ սարևմտ­յան գյու­ղա­կան բո­լոր վայ­րե­րը դուրս են ե­կել կա­ռա­ վա­րու­թյան վե­րահս­կո­ղու­թյու­ նից: Ինչ վե­ րա­ բե­ րում է տնտե­ սու­թյա­նը, ա­պա վայ­րե­րից յու­ րա­քանչ­յուրն ինքն է ի­րեն կա­ռա­ վա­րում: Ո­րոշ տե­ղե­րում գոր­ծում են պե­տա­կան մար­մի ն­նե­րը, իսկ այն­ տեղ, որ­ տեղ չեն գոր­ ծում, ապս­տամբ­ներն են հո­գում բնակ­չու­թյան կա­րիք­նե­րը: Ե­ղել են դեպ­ քեր, երբ մար­ դիկ բո­ ղո­ քել են ընդ­դի­մա­դիր­նե­րի դեմ՝ կար­ծե­լով, որ նրանք վատ են վե­ րա­բեր­վում ի­րենց: -­Պատ­մեք այդ մա­սին, խնդրում եմ, դա այն է, ինչ չենք լսել: -Ա­ յո, նման դեպ­ քեր գրանց­ վել են: Ե­ թե չեմ սխալ­ վում, մի ան­գամ Հա­լե­պում և մի քա­նի ան­գամ հյու­սիս-արև­մուտ­քում: Ես ան­ ձամբ այն­ տեղ չեմ ե­ ղել,

«Ե­թե նա­յենք հա­կա­մար­տու­թյան աշ­խար­հագ­րու­թյա­նը, ընդվ­զում ու բո­ղո­քում են այն շրջան­նե­րը, ո­րոնք կորց­նե­լու քիչ բան ու­նեն»,- ա­սում է Յա­զի­ջին:

սա­կայն այս դեպ­քե­րի մա­սին գրվել է: Մարդ­կանց վրդո­վեց­րել է այն փաս­տը, որ ո­րոշ տե­ղե­րում պե­տա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյան վե­րա­ցու­մը քաո­սի է հան­գեց­ րել, ո­ րից ո­ րոշ խմբեր փոր­ ձել են օգտ­վել: Սի­րիա­յի ա­զատ բա­ նակն ի­րա­կա­նում բա­նակ չէ, և ո­րոշ վայ­րե­րում խոս­քը մի խումբ մարդ­կանց մա­սին է, ո­րոնք ի­րենց Սի­րիա­յի ա­զատ բա­նա­ կի մար­տիկ են կո­չում և ձգ­տում են այդ տա­րածք­նե­րը ղե­կա­վա­ րել այն­պես, ինչ­պես ցան­կա­նում են: Այ­պի­սով՝ սա կոնֆ­լիկ­տի է հան­գեց­նում նրանց և տե­ղա­ ցի­նե­րի միջև: Ն­ման քաո­սա­յին ի­րա­վի­ճակ տի­րում է բազ­մա­թիվ տա­րածք­նե­րում: -­Մենք այս հա­կա­մար­տու­ թյու­նը կո­չում ենք սի­րիա­ կան քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­ տե­րազմ, ին­չը եր­կու կող­ մե­րի առ­կա­յու­թյուն է են­թադ­րում: Այս կոնֆ­լիկ­ տում կող­մե­րը եր­կո՞ւսն են, թե՞ դրանք շատ են: -Ան­ կաս­ կած, այն չէր սկսվել որ­պես քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­ տե­ րազմ, և նույ­ նիսկ այ­ սօր այս ճգնա­ժա­մը քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­տե­րազմ կո­չե­լը խնդրա­հա­ րույց է: Այ­ դու­ հան­ դերձ, չի կա­ րե­լի հեր­քել, որ այ­սօր բնակ­չու­ թյու­նը, հա­սա­րա­կու­թյու­նը բևե­ ռաց­ված է, որ մեծ է Ա­սա­դի վար­ չա­կար­գին ա­ջակ­ցող մարդ­կանց թի­ վը, մյուս կող­ մում էլ ընդ­ դի­ մա­դիր­ներն են: Այս եր­կու կող­մե­ րը հան­դես չեն գա­լիս Սի­րիա­յի ա­պա­գա­յի վե­րա­բեր­յալ մրցակ­ ցող օ­րա­կար­գե­րով: Ա­լա­վի­նե­րը չեն պա­հան­ջում ան­կախ պե­տու­ թյուն, իսկ ընդ­դի­մա­դիր­նե­րը՝ իս­լա­մա­կան պե­տու­թյուն: Այս­պի­ սով՝ այ­սօր այն ի­րադ­րու­թյու­նը չէ, երբ մար­դիկ Սի­րիա­յի ա­պա­ գա­յի վե­րա­բեր­յալ տար­բեր սցե­ նար­ներ ու­նեն: Այ­դու­հան­դերձ, չենք կա­րող հեր­քել, որ հա­սա­րա­ կու­թյու­նը ծայ­րաս­տի­ճան բևե­ ռաց­ված է. մի մա­սին ա­ջակ­ցում է վար­չա­կար­գը, մյու­սին՝ ընդ­դի­ մու­թյու­նը: Վս­տահ չեմ՝ կա­րող ենք արդ­յոք այս դեպ­քում օգ­տա­ գոր­ծել «քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­ տե­րազմ» սահ­մա­նու­մը: Ա­ռա­ջին հեր­թին սա ժո­ղովր­դա­կան ապս­ տամ­բու­թյուն է, ո­րն ար­յու­նա­հե­ ղու­թյան է վե­րած­վել: Թերևս, սա ձևա­կերպ­ման լա­վա­գույն տար­ բե­րակն է:

- Թուր­քիա­յի դե­րա­կա­տա­ րու­թյու­նը այս հա­կա­մար­ տու­թյու­նում քա­ղա­քա­կան և մար­դա­սիրա­կա՞ն է, թե՞ ա­վե­լի ճիշտ կլի­նի ա­սել՝ տնտե­սա­կան ներգ­րավ­ վա­ծու­թյուն է՝ ներ­կա­յի և ա­պա­գա­յի հե­ռան­կա­րով: -­Չեմ կար­ծում, որ Թուր­քիան կա­ րող է այդ­ քան կարևոր դեր խա­ղալ այն տե­սանկ­յ ու­նից, թե ինչ­ պես է նա դի­ տում սի­ րիա­ կան ճգնա­ժա­մը: Ակն­հայտ է, որ տնտե­սու­թյան զար­գա­ցու­մը մե­ ծա­պես նպաս­տել է տա­րա­ծաշր­ ջա­նում Թուր­քիա­յի դե­րի ա­ճին, սա­ կայն անհ­ րա­ ժեշտ է նշել, որ Թուր­քիան շատ բան կորց­րեց Սի­ րիա­յի հետ հա­կա­մար­տու­թյու­նից և առևտ­րա­յին կա­պե­րի խզու­մից: Թուր­քիա­յի հա­մար մե­ծա­պես շա­ հե­կան էին Սի­րիա­յի հետ կնքած առևտ­րա­յին հա­մա­ձայ­նագ­րե­րը,

-Իսկ սի­րիա­ցի ժո­ղո­ վուրդն այդ­պե՞ս է տես­ նում Թուր­քիա­յի ներգ­րավ­վա­ծու­թյու­նը: -­Միան­գա­մայն: Միակ լավ բա­ նը, որ տե­ ղի է ու­ նե­ նում, այն է, որ մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյու­ նը, այդ թվում՝ Թուր­քիան, վատ է դրսևո­րել ի­րեն սի­րիա­ցի ժո­ ղովր­դի հան­դեպ: Այս­պես՝ Էր­դո­ ղա­ նը մի բան է ա­ սում, մեկ ու­ րիշ բան ա­ նում, նույ­ նը՝ ԱՄՆ-ը և արևմտ­յան երկր­նե­րը: Բազ­մա­ թիվ սի­րիա­ցի­ներ հիաս­թափ­վել են նաև Ի­րա­նի գոր­ծո­ղու­թյուն­ նե­րից: Ընդ­հա­նուր առ­մամբ, այն ա­մե նը, ինչ գա­լիս է դրսից, չի ըն­ դուն­վում: Ի վեր­ջո, այն եր­կի­րը, որն ա­ջակ­ցում է ա­պա­գա հաղ­ թող կող­մի ն, ա­վե­լի շատ ազ­դե­ ցու­թյուն կու­նե­նա հե­տա­գա­յում: Ա­մե ն դեպ­քում, կոնֆ­լիկ­տը կաս­ կա­ ծի տակ է դրել երկ­ րում մի­ ջազ­գա­յին ներգ­րավ­վա­ծու­թյան նպա­տա­կա­հար­մա­րու­թյու­նը: Դա կար նաև անց­յա­լում, սա­կայն այ­ սօր ա­վե­լի է ամ­րապնդ­վել:  n Զ­րու­ցեց Սալ­բի Ղա­զար­յա­նը Հար­ցազ­րույցն ամ­բող­ջու­թյամբ դի­տե՛ք Civilnet.am կայ­քում:


| № 118 (187), հինգշաբթի, սեպտեմբերի 27, 2012 թ.

4 | Փողեր

Տն­տե­սու­թյունն ա­ճում է դո­լա­րով Դ­րա­մի ար­ժեզրկ­ման պայ­ման­նե­րում վար­կերն ու ա­վանդ­նե­րը նա­խընտ­րել են ար­տար­ժույ­թը Տն­տե­սու­թյու­նը շա­րու­նա­կում է դո­լա­րի­զաց­վել, իսկ տնտե­սա­վա­ րող­ներն ու քա­ղա­քա­ցի­նե­րը՝ չվստա­հել դրա­մի ն։ Հուն­վար-օ­գոս­ տո­սին ար­տար­ժու­թա­յին վար­կե­րի մաս­նա­բա­ժի­նը բան­կե­րի ընդ­ հա­նուր պորտ­ֆե­լում ա­վե­լա­ցել է 3-տո­կո­սա­յին կե­տով, ար­տար­ ժու­թա­յին ա­վանդ­նե­րի­նը՝ 1-տո­կո­սա­յին կե­տով։ Տն­տե­սու­թյան դո­լա­րի­զա­ցիան այդ­ պես էլ կանգ չի առ­ նում։ Օ­գոս­տո­սին բան­կե­րի վար­կա­ յին պորտ­ֆե­լը դո­լա­րի­զաց­վել է 0,1-տո­կո­սա­յին կե­տով. տար­վա ութ ա­միս­նե­րին դո­լա­րա­յին վար­ կե­րի մաս­նա­բա­ժինն ա­վե­լա­ցել է 3-տո­կո­սա­յին կե­տով՝ օ­գոս­տո­սի վեր­ջին կազ­մե­լով 64%։ Հուն­վար-օ­գոս­տո­սին բան­կե­ րի վար­կա­յին պորտ­ֆելն ա­ճել է 18,7%-ով և օ­գոս­տո­սի վեր­ջին կազ­մել Դ1,5 տրլն։ Դո­լա­րա­յին վար­կե­րի պորտ­ֆե­լի ա­ճը ե­ղել է ա­ռա­ջան­ցիկ՝ 24,7%։ Ըն­թա­ցիկ տար­վա ութ ա­միս­ նե­րին առևտ­րա­յին բան­կե­րը դո­ լա­րա­յին վար­կեր տրա­մադ­րել են տնտե­սու­թյան բո­լոր ճյու­ղե­ րին։ Դո­լա­րա­յին վար­կե­րի 41,8%ը կամ ֌78,55  մլրդ­ -ը բան­ կերն ուղ­ղել են արդ­յու­նա­բե­րու­թյան ո­լորտ։ Այս մի­ջոց­նե­րի մոտ 71%-ը (֌55,55 մլրդ) ուղղ­վել է հան­քա­ գոր­ծա­կան, ևս 28%-ը՝ մշա­կող արդ­յու­նա­բե­րու­թյուն։ Բան­կե­րը, ըստ էու­թյան, ար­տար­ժու­թա­յին

վար­կեր են տրա­մադ­րել ար­ տար­ժու­թա­յին ե­կա­մուտ­ներ ու­ նե­ցող ըն­կե­րու­թյուն­նե­րին. նման պայ­ման­նե­րում փո­խար­ժե­քա­յին ռիս­կե­րը գրե­թե զրո­յա­կան են։ Մ­յուս կող­մից՝ բան­կե­րը ար­ տար­ժույ­թով վար­կա­վո­րել են այն­պի­սի ճյու­ղեր, որ­տեղ առ­ կա են ար­տար­ժու­թա­յին ռիս­կեր։ Հաշ­վե­տու ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ ծում բան­ կե­ րը հա­ ցի և ալ­յ ու­ րե հրու­շա­կե­ղե­նի ար­տադ­րու­ թյան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րին տրա­ մադ­րել են ֌5  մլրդ­-ի դո­լա­րա­յին վար­կեր։ Ա­մե ­նայն հա­վա­նա­կա­ նու­թյամբ, դո­լա­րա­յին վար­կերն են ե­ղել պատ­ճառ­նե­րից մե­կը, որ օ­գոս­տո­սին և սեպ­տեմ­բե­րին 1 կգ­ալ­յու­ րի ֌10-ով թան­ կաց­ ման պայ­ման­նե­րում հա­ցի գնե­ րը 1 կգ­-ի հաշ­վով բարձ­րա­ցել են ֌20-40-ով։ Առևտ­րի ո­լոր­տի ըն­կե­րու­թյուն­ նե­րին բան­կերն այս տար­վա ութ ա­միս­նե­րին տրա­մադ­րել են ֌39,4  մլրդ­-ի ար­տար­ժու­թա­յին վար­կեր։ Ընդ ո­րում՝ այդ ծա­վա­լի

մոտ կեսն ուղղ­վել է ման­րա­ծախ առևտ­րի ո­լորտ, այն դեպ­քում, երբ դրա­մա­յին վար­կե­րի ծա­վա­լը կազ­մել է ըն­դա­մե ­նը ֌700  մլն։ Ման­րա­ծախ առևտ­րում ե­կա­մուտ­նե­րը դրա­մա­ յին են, ին­ չը նշա­ նա­կում է, որ ըն­կե­րու­ թյուն­ ն ե­ր ը զգա­ յուն են ար­ տար­ժ ու­ թա­յին ռիս­ կե­րի նկատ­մամբ, ո­րոնք փոխ­հա­տու­ցում են գնե­րի բարձ­րաց­ման մի­ջո­ցով։ Ս­ տաց­ վում է, որ դրա­ մի ար­ ժեզրկ­ման պայ­ման­նե­րում բան­ կե­րը վար­կա­վոր­ման քա­ղա­ քա­կա­նու­թյամբ նպաս­տում են գնա­ճին։ Հաշ­վե­տու ժա­մա­նա­կա­հատ­ վա­ծում բան­կե­րը տրա­մադ­ րել են ֌18  մլրդ­-ի դո­լա­րա­յին և ֌33  մլրդ­-ի դրա­մա­յին սպա­ ռո­ղա­կան վար­կեր։ Դ­րա­մա­յին վար­կե­րի կե­սը ոս­կով ա­պա­հով­ ված է, դո­լա­րա­յին վար­կե­րի ամ­ բողջ ծա­ վա­ լը կազ­ մել են քար­ տա­յին վար­կե­րը։

Հուն­վարօ­գ ոս­տ ո­ս ին բ ա ն­կ ե ր ն ակ­տիվ չեն ե­ղել ավ­ տովարկավոր­ ման շու­կա­յում՝ վար­կա­յին պորտ­ֆե­լը կրճատ­վել է 2,5  մլրդ­ով կամ 16%-ով։

Ա­վանդ­ներ

Դ­րա­մի նկատ­մամբ վստա­ հու­թյու­նը չի վե­րա­կանգն­վում նաև բան­կե­րի ա­վան­դա­տու­նե­րի շրջա­նում։ Այս տար­վա օ­գոս­տո­ սին ար­տար­ժու­թա­յին ա­վանդ­ նե­րի մաս­նա­բա­ժի­նը բան­կա­յին հա­մա­կար­գում ա­վե­լա­ցել է 1-տո­ կո­սա­յին կե­տով՝ ամս­վա վեր­ջին կազ­մե­լով 70,9%։ Ութ ա­միս­նե­րի

կտրված­քով ևս­ ա­վանդ­նե­րի դո­ լա­րի­զա­ցիան ա­վե­լա­ցել է 1-տո­ կո­սա­յին կե­տով։ Հուն­վար-օ­գոս­տո­սին բան­ կե­րի ա­վանդ­նե­րի պորտ­ ֆելն ա­ ճել է մոտ 10%ով կամ ֌100,3  մլրդ­ ով՝ օ­գոս­տո­սի վեր­ ջին կազ­մե­լով ֌1,123 տրլն։ Դո­լա­րա­յին ա­վանդ­ներն ա­վե­լա­ցել են 11,5%-ով կամ ֌81,5 մլրդ­-ով։ Ե­թե դո­լա­րա­յին ա­վանդ­նե­րի ա­ճը խթա­նել է դրա­մի վար­քա­ գի­ծը՝ ար­ժեզր­կու­մը, ա­պա դրա­ մա­յին ա­վանդ­նե­րի ա­ճը պայ­ մա­նա­վոր­ված է ե­ղել տո­կո­ սադ­րույք­նե­րով։ Ան­ցած տար­ վա դեկ­տեմ­բե­րի հա­մե­մատ մեկ տա­րուց ա­վե­լի ժամ ­կ ե­տայ­նու­ թյամբ դրա­մա­յին ա­վանդ­նե­րի մի­ջին տո­կո­սադ­րույքն ա­ճել է 1-տո­կո­սա­յին կե­տով՝ օ­գոս­տո­ սին կազ­մե­լով 12,14%։ Բան­կե­րի հա­մար դրա­մը թան­կա­ցել է, ին­ չը, սա­ կայն, չի ազ­ դել դրա­ մա­ յին վար­կե­րի տո­կո­սադ­րույք­նե­ րի վրա։ Ներ­կա­յում դրանք բա­ վա­ կան բարձր են՝ մեկ տա­ րուց ա­վե­լի դրա­մա­յին վար­կե­րի մի­ ջին տո­կո­սադ­րույ­քը 18% է (դո­ լա­րա­յի­նը՝ 12%)։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

Խա­ղադ­րույ­քը տու­րիզմն է Կա­զի­նո­նե­րով զբո­սաշր­ջու­թյան զար­գա­ցու­մը կա­ռա­վա­րու­թյու­նը կհե­տաձ­գի ևս մեկ տա­րով ‹‹‹ էջ 1 Ո­լոր­տի ներ­կա­յա­ցուցիչ­նե­րը նշել են, որ ի­ րենց գոր­ ծու­ նեու­ թյա­ նը զգա­ լի վնաս է հասց­ րել հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­կան ճգնա­ժա­մը։ Արդ­յուն­քում ներդ­ րում­ն ե­րի հա­մար անհ­րա­ժեշտ ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­նե­րի բա­ցա­ կա­յու­թյան պատ­ճա­ռով հնա­րա­ վոր չի ե­ղել ի­րա­կա­նաց­նել օ­րեն­ քի՝ մայ­րա­քա­ղա­քի մեր­ձա­կայ­քից խա­ղատ­ներն ա­ռանձ­նաց­ված գո­ տի­ներ տե­ղա­փո­խե­լու պա­հան­ջը։ Վար­ չա­ պե­ տը նշել է, որ դեմ է մե­նաշ­նորհ­նե­րին ցան­կա­ցած ո­լոր­տում, և ա­ռա­ջար­կել է խա­ ղաս­րահ­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­ րին ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­ թյան հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյամբ մշա­կել այս բնա­գա­վա­ռը կա­նո­ նա­կար­գող հա­յե­ցա­կարգ, որ­ տեղ կար­տա­ցոլ­վեն խա­ղատ­նե­ րի գոր­ծու­նեու­թյան վե­րահսկ­ման խիստ կա­նոն­ներ՝ ել­նե­լով մի­ջազ­ գա­յին փոր­ձից և առ­կա ռիս­կե­ րից: Վար­չա­պե­տը հանձ­նա­րա­րել

է ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րար Վա­ չե Գաբ­րիել­յա­նին մշա­կել օ­րեն­քի նա­խա­գիծ, ո­րը մեկ տա­րով կհե­ տաձ­գի ար­դեն իսկ ըն­դուն­ված օ­րեն­քի կի­րար­կու­մը։ Կա­ռա­վա­րու­թյան ե­րեկ­վա խորհր­դակ­ցու­թյու­նն ու­շագ­րավ է մի քա­նի տե­սանկ­յ ու­նից։ Նախ 2010թ. ապ­ րի­ լի 1-ին կա­ ռա­վա­րու­թյունն ար­դեն իսկ ըն­ դու­նել էր «ՀՀ խա­ղա­յին գոր­ծի բնա­գա­վա­ռի կար­գա­վոր­ման և վե­րահս­կո­ղու­թյան մա­սին» հա­ յե­ցա­կարգ, ո­րի նպա­տա­կը, ըստ գոր­ծա­դի­րի, մի­ջազ­գա­յին լա­վա­ գույն փոր­ձի հի­ման վրա Հա­յաս­ տա­նի խա­ղա­յին գոր­ծի ո­լոր­տի կար­գա­վո­րումն է, ինչ­պես նաև վե­րահս­կո­ղու­թյան ա­պա­հո­վու­ մը փո­ղե­րի լվաց­ման և ա­հա­բեկ­ չու­թյան ֆի­նան­սա­վոր­ման դեմ պայ­քա­րի շրջա­նա­կում։ Հա­յե­ցա­ կար­ գով սահ­ ման­ վում է, որ խա­ ղատ­նե­րը պետք է հաշ­վետ­վու­ թյուն­ներ ներ­կա­յաց­նեն, են­թաօ­ րենսդ­րա­կան ակ­տե­րով պետք է կար­գա­վոր­վի և վե­րահսկ­վի, որ

խա­ղա­յին ավ­տո­մատ­նե­րի ծրագ­ րա­յին ա­պա­հո­վու­մը լի­նի սեր­տի­ ֆի­կաց­ված, և խա­ղա­յին ա­պա­ րատ­նե­րի 86%-ը շա­հում­ն եր տա։ Պար­զա­բա­նե­լով հա­յե­ցա­կար­գի դրույթ­նե­րը՝ ֆի­նանս­նե­րի փոխ­ նա­խա­րար Վար­դան Ա­րամ­յանն այն ժա­ մա­ նակ նշում էր, թե հա­ մաշ­խար­հա­յին փոր­ձը ցույց է տա­ լիս, որ խա­ղատ­նե­րի բիզ­նե­սում խա­ղի կա­նոն­նե­րի խստա­ցու­մը բե­րում է խո­շո­րաց­ման: «Ի­րա­կա­ նում, սա միակ ո­ լորտն է, ո­ րում խո­շո­րա­ցումն ար­դա­րաց­ված է»,– ա­սում էր փոխ­նա­խա­րա­րը: Ներ­կա­յում ձևա­վոր­վել է մի ի­րա­ վի­ճակ, երբ խա­ղատ­նե­րի հա­մար ոչ միայն ցան­կա­լի չեն խստա­ցում­ նե­ րը, այլև վեր­ ջին­ ներս ըստ էու­ թյան դի­մել են ճնշում­ն ե­րի, և կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը տե­ղի է տա­լիս։ Մայ­րա­քա­ղա­քի մեր­ձա­կայ­քից խա­ղատ­նե­րը ա­ռանձ­նաց­ված գո­ տի­ներ տե­ղա­փո­խե­լու կա­ռա­վա­ րու­թյան օ­րենսդ­րա­կան նա­խա­ ձեռ­նու­թյու­նը, ըստ էու­թյան, ռու­ սա­կան օ­րի­նա­կի կրկնու­թյունն է։

2010թ. ար­ դեն իսկ պարզ էր, որ 2013թ. դրանք չեն տե­ղա­փոխ­վի։ Գոր­ծա­դիրն այն ժա­մա­նակ հիմ­ նա­վո­րում էր, թե ա­ռանձ­նաց­ված գո­տի­ներ խա­ղատ­նե­րի տե­ղա­փո­ խու­մը կխթա­նի ներգ­նա տու­րիզ­ մի և են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի զար­ գա­ցու­մը նշված վայ­րե­րում, ին­չը կնպաս­տի ո­լոր­տի զար­գաց­մանն ու լրա­ցու­ցիչ մուտ­քեր կա­պա­հո­վի պետբ­յու­ջե։ Ռու­սաս­տա­նում 2006թ. կա­ տար­վե­ցին օ­րենսդ­րա­կան փո­փո­ խու­թյուն­ներ, ո­րոնք պար­տադ­ րում էին 2009թ. հու­լի­սի 1-ից կա­ զի­նո­նե­րը և խա­ղա­յին ա­կումբ­ նե­րը տե­ղա­փո­խել հա­տուկ ա­ռանձ­նաց­ված խա­ղա­յին գո­տի­ ներ կամ փա­կել։ Ու­շագ­րավ էր, որ մինչև վեր­ ջին պա­ հը նշված գո­ տի­նե­րում են­թա­կա­ռուց­վածք­ներ այդ­պես էլ չստեղծ­վե­ցին։ Խա­ ղատ­ նե­ րը հույս ու­ նեին, թե գոր­ ծա­դի­րը կգնա զի­ջում­ն ե­րի։ Սա­ կայն Ռու­սաս­տա­նում իշ­խա­նու­ թյուն­նե­րը հետևո­ղա­կան գտնվե­ ցին՝ խա­ղատ­նե­րին ստի­պե­լով

կա՛մ տե­ղա­փոխ­վել խա­ղա­յին չորս գո­տի­ներ, կա՛մ փակ­վել։ Հա­յաս­տա­նում գոր­ծա­դիրն ըստ էու­թյան հեր­թա­կան ան­գամ տե­ ղի տվեց ու շարժ­վեց խա­ղատ­նե­ րի պա­հան­ջով։ Ն­շենք, որ սեպ­տեմ­բե­րի 1-ի դրու­թյամբ Հայս­տա­նում ու­ժի մեջ է թվով 72 շա­ հու­ մով խա­ ղի, 10 խա­ղա­տան և 5 վի­ճա­կա­խա­ղե­րի կազ­մա­կերպ­ման լի­ցեն­զիա: Ըն­ թա­ցիկ տար­վա ութ ա­միս­նե­րին ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյու­նը տրա­մադ­րել է 1 վի­ճա­կա­խա­ղե­ րի և 4 շա­հու­մով խա­ղե­րի կազ­մա­ կերպ­ման լի­ցեն­զիա, ու­ժը կորց­ րած ճա­նա­չել թվով 14 շա­հու­մով խա­ղի և 1 խա­ղա­տան կազ­մա­ կերպ­ման լի­ցեն­զիա ու կա­սեց­րել թվով 9 շա­հու­մով խա­ղի, 2 խա­ղա­ տան և 1 վի­ճա­կա­խա­ղե­րի կազ­ մա­կերպ­ման լի­ցեն­զիա­յի գոր­ծո­ ղու­թյուն: Կի­րառ­վել է տու­գանք 4 խա­ղա­տան (֌6,6  մլն­-ի) և շա­հու­ մով խա­ղե­րի 8 կազ­մա­կեր­պիչ­նե­ րի նկատ­մամբ (֌16,8  մլն­-ի)։  n Ա.Չ.

Թ­ռիչք՝ օ­դա­փո­սի վրա­յով ‹‹‹ էջ 1 ա­վե­լի է՝ ֆի­նան­սատն­տե­սա­կան ճգնա­ժա­մի մեջ է, և գ­րե­թե բո­լոր ա­վիաըն­կե­րու­թյուն­ներն աշ­խա­ տում են վնա­սով: Այդ իսկ պատ­ ճա­ռով պատ­ճառ­նե­րից մեկն այն է, որ «Ար­մա­վիան» շա­հու­թա­բեր չէ»,– ա­սաց նա: Ներ­կա­յում «Ար­մա­վիա­յի» ֆի­ նան­սա­կան վի­ճակն այն­պի­սին

է, որ այն ոչ գրա­վիչ ակ­տիվ է։ Խն­դիրն այն է, որ «Ար­մա­վիան» ֆի­նան­սա­կան լուրջ դժվա­րու­ թյուն­ ներ ու­ նի և պարտ­ քեր է կու­տա­կել ինչ­պես «Զ­վարթ­ նոց» մի­ջազ­գա­յին օ­դա­նա­վա­ կա­յա­նին, այն­պես էլ ռու­սա­կան մի շարք օ­դա­նա­վա­կա­յան­նե­րի: Ա­վե­լին՝ մոտ $50  մլն վար­կա­ յին պար­տա­վո­րու­թյուն­ներ ու­ նի մի քա­նի հայ­կա­կան բան­կե­րի

նկատ­մամբ։ Ըն­կե­րու­թյու­նը նաև պարտ­քեր ու­ներ «Սու­խո­յի քա­ ղա­քա­ցիա­կան ինք­նա­թիռ­ներ» ըն­կե­րու­թյա­նը՝ $4  մլն­-ի չափ՝ մա­կա­տա­կա­րար­ված Sukhoi Superjet-100 (SSJ-100) ինք­նա­թի­ ռի հա­մար։ Ներ­կա­յում ըն­կե­րու­ թյու­նը ո­րո­շում է կա­յաց­րել վե­ րա­դարձ­նել ինք­նա­թի­ռը, չնա­յած որ այն գրա­վադր­ված է հայ­կա­ կան բան­կե­րից մե­կում։

Ըն­կե­րու­թյան պաշ­տո­նա­կան կայ­քից հնա­րա­վոր չէ պար­զել, թե օ­դա­նա­վե­րի պար­կի ինք­նա­թիռ­նե­ րից քա­նիսն են ըն­կե­րու­թյան սե­ փա­կա­նու­թյու­նը։ «Ար­մա­վիա­յի» միակ գրա­վիչ կող­մը ներ­քին և մի­ ջազ­գա­յին չվերթ­ներ ի­րա­կա­նաց­ նե­լու բա­ցա­ռիկ ի­րա­վունքն է, սա­ կայն այն կա­ռա­վա­րու­թյան կող­ մից ըն­կե­րու­թյա­նը տրվել էր տա­ սը տա­րով և ա­վարտ­վում է 2013թ.։

Ն­ման պայ­ման­նե­րում «Ար­մա­ վիան» դժվար թե գրա­վիչ ակ­տիվ լի­նի ար­տա­սահ­ման­յան ա­վիաըն­ կե­րու­թյուն­նե­րի կամ ներդ­րող­նե­ րի հա­մար։ Ըն­կե­րու­թյու­նը կա­րող է գրա­վիչ լի­նել իշ­խա­նու­թյա­նը մոտ կանգ­նած շրջա­նակ­նե­րի հա­ մար, քա­ նի որ նրանք կկա­ րո­ ղա­ նան նո­րից ստա­նալ բա­ցա­ռի­կու­ թյան ի­րա­վունք։  n Ա.Չ.


№ 118 (187), հինգշաբթի, սեպտեմբերի 27, 2012 թ. |

Project Syndicate | 5

Հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­կան թու­լաց­ման հրա­մա­յա­կան կա­ռուց­ված­քը Գ­լո­բալ տնտե­սու­թյան թու­լաց­ ման մա­սին վկա­յող վեր­ջին նշան­ նե­րը շա­տե­րին ստի­պել են մտա­ ծել այն մա­ սին, թե տնտե­ սա­ կան վատ ցու­ցա­նիշ­նե­րը որ­քան տա­ րա­ծում կու­նե­նան գա­լիք տա­րի­ նե­րին: Արդ­յո՞ք մենք ա­ռե­րես­վում ենք հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­ կան կտրուկ անկ­ ման կամ հնա­ րա­վոր է՝ նույ­նիսկ դեպ­րե­սիա­յի: Այ­սօր կան­խա­տե­սում­ն եր ա­նե­ լու հիմ­նա­ կան խնդիրն այն է, որ տնտե­սա­կան ակ­տի­վու­թյան տեմ­ պի դան­դաղ­ման վերջ­նա­կան պատ­ճառ­նե­րն ի­րոք հո­գե­բա­նա­ կան և սո­ցիո­լո­գիա­կան են և կապ­ ված են տա­տան­վող վստա­հու­ թյան և փո­փոխ­վող «կեն­սախն­ դու­ թյան» հետ, ո­ րի մա­ սին գրել ենք Ջորջ Ա­ կեր­ լո­ ֆը և ես: Մենք պնդում ենք, որ նման տե­ղա­շար­ ժերն ար­տա­ցո­լում են փո­փոխ­վող պատ­մու­թյուն­ներ, նոր պատ­մու­ թյուն­նե­րի հան­կար­ծա­կի տա­րա­ ծում և աշ­խար­հի մա­սին նմա­նա­ տիպ տե­սա­կետ­ներ, ո­րոնք դժվար է քա­նա­կա­վո­րել: Ի դեպ՝ թվում է՝ հա­մաշ­խար­հա­ յին տնտե­սու­թյան ա­պա­գա­յի մա­ սին պրո­ֆե­սիո­նալ տնտե­սա­գետ­ նե­րի մեծ մա­սի պատ­կե­րա­ցում­ նե­ րը շատ մռայլ չեն: Օ­ րի­ նակ՝ սեպ­տեմ­բե­րի 6-ին Տն­տե­սա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան և զար­գաց­ ման կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը (ՏՀԶԿ) հրա­պա­րա­կեց մոտ ա­պա­գա­յում հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սու­թյան հե­ռան­կա­րի մա­սին Պիեր Կառ­լո Պա­դոա­նի հե­ղի­նա­կած փոր­ձա­ գի­տա­կան մի­ջանկ­յ ալ գնա­հա­տա­ կա­նը, որ­տեղ նա բա­րեկր­թո­րեն պատ­մում է հա­վա­նա­կան, մո­տա­ լուտ «մեծ ռիս­ կե­ րի» մա­ սին. լեզ­ վի նման կի­րա­ռու­թյու­նը խո­սում է ա­նո­րո­շու­թյան մա­սին: Խն­դիրն այն է, որ վի­ճա­կագ­րա­ կան մո­դել­նե­րը, ո­րոնք կազ­մում են տնտե­սա­գետ­նե­րին հա­սա­նե­ լի գոր­ծիք­նե­րի փա­թե­թը, լա­վա­ գույնս կի­րառ­վում են սո­վո­րա­կան ժա­մա­նակ­նե­րում, և տն­տե­սա­ գետ­նե­րը, բնա­կա­նա­բար, սի­րում են ի­րադ­րու­թյու­նը նկա­րագ­րել որ­պես նոր­մալ: Ե­թե տնտե­սա­ կան զար­գաց­ման տեմ­պի ըն­թա­ ցիկ դան­դա­ղու­մը բնո­րոշ է վեր­ջին տաս­նամ­յա­կում տե­ղի ու­նե­ցած այլ դան­դա­ղում­ն ե­րին, ա­պա մենք կա­ րող ենք վե­րա­կանգն­ման նույն­պի­ սի գոր­ծըն­թաց կան­խա­տե­սել: Օ­րի­նակ՝ ան­ցած գար­նա­նը Վա­ շինգ­տո­նում գտնվող Brookings Institution հե­տա­զո­տա­կան կենտ­ րո­նում ներ­կա­յաց­ված մի աշ­խա­ տու­թյու­նում Հար­վար­դի հա­մալ­ սա­րա­նի դա­սա­խոս Ջեյմս Ս­տո­ քը և Փ­րինս­թո­նի հա­մալ­սա­րա­նի դա­սա­խոս Մարկ Ո­ւոթ­սո­նը ներ­ կա­յաց­րին նոր՝ «դի­նա­միկ գոր­ ծո­նի մո­դել», ո­րում կի­րառ­վել են 1959-2011 թթ. տվյալ­ ները: Այս­ պի­ սով, դրա­նում չնե­րա­ռե­լով Մեծ դեպ­ րե­ սիան, նրանք պնդում էին, որ ԱՄՆ-ում տնտե­ սա­ կան զար­ գաց­ման տեմ­պի վեր­ջին դան­դա­ ղու­մը հիմ­ն ա­կա­նում չի տար­բեր­ վում նա­խորդ­նե­րից՝ մի բա­ցա­ռու­ թյամբ, որ այս վեր­ջինն ա­վե­լի մեծ ծա­վալ­ներ ու­նի:

Ն­րանց մո­դե­լը բո­լոր ռե­ցե­ սիա­ներ­ի աղբ­յուր­նե­րը նվա­զեց­ նում է ըն­ դա­ մե­ նը վեց ցնցում­նե­ րի (նավթ, դրա­մա­վար­կա­յին քա­ ղա­քա­կա­նու­թյուն, ար­տադ­րո­ ղա­կա­նու­թյուն, ա­նո­րո­շու­թյուն, ի­րաց­վե­լիու­թյուն/ֆի­նան­սա­կան ռիսկ և հար­կաբ­յու­ջե­տա­յին քա­ ղա­քա­կա­նու­թյուն) և 2007-ից հե­ տո գրանց­ված տնտե­սա­կան անկ­ ման մեծ մա­սը բա­ցատ­րում է այս գոր­ծոն­նե­րից ըն­դա­մե­նը եր­կու­ սի հա­մա­տեքս­տում՝ «ա­նո­րո­շու­ թյուն» և «ի­րաց­վե­լիու­թյուն/ֆի­ նան­սա­կան ռիսկ»: Սա­կայն նույ­ նիսկ, ե­թե մենք հա­մա­ձայն լի­նենք այս եզ­րա­հանգ­մանը, միև­նույն է, ստիպ­ ված ենք մտա­ ծել, թե վեր­ ջին տա­րի­նե­րին ին­չի հետևան­ քով մեծ ցնցում­ն ե­րի են­թարկ­վե­ ցին «ա­նո­րո­շու­թյուն» և «ի­րաց­ վե­լիու­թյուն/ֆի­նան­սա­կան ռիսկ» գոր­ծոն­նե­րը, և որ­քան հու­սա­լիո­ րեն այս­պի­սի ցնցում­ն ե­րը կա­րող են կան­խա­տես­վել: Երբ վերց­նում ենք վեր­ջին մեկեր­կու տա­րի­նե­րի ար­տա­քին տնտե­սա­կան ցնցում­ն ե­րի մա­ սին վկա­յու­թյուն­նե­րը, ի հայտ են գա­լիս պատ­մու­թյուն­ներ, ո­րոնց ստույգ նշա­նա­կու­թյու­նը հնա­ րա­ վոր չէ ի­ մա­ նալ: Մենք միայն գի­տենք, որ մե­զա­նից շա­տե­րը դրանք բազ­միցս լսել են: Այդ պատ­մու­թյուն­նե­րից ա­մե­ նա­հայտ­նին եվ­րո­պա­կան ֆի­նան­ սա­ կան ճգնա­ ժամն է, ո­ րի մա­ սին խոս­ վում է ողջ աշ­ խար­ հում: ՏՀԶԿ-ի փոր­ձա­գի­տա­կան մի­ ջանկ­յ ալ գնա­հա­տա­կա­նում այն նշվում էր որ­պես «հա­մաշ­խար­հա­ յին տնտե­սու­թյան հա­մար ա­մե­ նա­ կարևոր ռիս­ կը»: Դա կա­ րող է ան­հա­վա­նա­կան թվալ. ին­չո՞ւ պի­ տի եվ­րո­պա­կան ճգնա­ժամն այդ­ քան կարևոր լի­ նի աշ­ խար­ հի այլ վայ­րե­րում: Պատ­ճա­ռը, ի­հար­կե, մա­սամբ գլո­բալ առևտ­րի և ֆի­նան­սա­կան շու­կա­նե­րի աճն է: Սա­կայն երկր­ նե­րի միջև կա­պե­րը չեն ի­րա­գործ­ վում զուտ շու­կա­յա­կան գնե­րի ուղ­ղա­կի ազ­դե­ցու­թյամբ: Հա­սա­ րա­կու­թյան հո­գե­բա­նու­թյան վրա փո­խազ­դե­լը նույն­պես կա­րող է ինչ-որ դեր խա­ղալ: Սա մեր ու­շադ­րու­թյու­նը հրա­վի­ րում է պատ­մու­թյուն­նե­րի կարևո­ րու­թյան վրա և շատ է հե­ռու վի­ ճա­կագ­րա­կան այն վեր­լու­ծու­թյու­ նից, որն ի­րենց աշ­խա­տու­թյու­նում որ­պես օ­րի­նակ են բե­րում Ս­տո­քը և Ո­ւոթ­սո­նը: Հո­գե­բան­նե­րն ընդգ­ծում են, որ մարդ­կա­յին մտա­ծո­ղու­թյան հիմ­քում ըն­կած են պատ­մու­թյուն­ նե­ րը. մար­ դիկ հի­ շում և ոգևոր­ վում են պատ­մու­թյուն­նե­րով, մաս­ նա­վո­րա­պես ի­րա­կան մարդ­կանց մա­սին մարդ­կա­յին հե­տաքրք­րու­ թյու­նը շար­ժող պատ­մու­թյուն­նե­ րով: Հան­րա­հայտ պատ­մու­թյուն­ նե­րը հակ­ված են բա­րո­յա­կան աս­ պեկտ ձեռք բե­ րել, ին­ չի արդ­ յուն­ քում մար­դիկ պատ­կե­րաց­նում են, որ վատ արդ­յունք­նե­րը վկա­յում են բա­րո­յա­կան վճռա­կա­նու­թյան ո­րո­ շա­կի կորս­տի մա­սին: Եվ­րո­պա­կան ճգնա­ժամն սկսվեց Հու­նաս­տա­նի ֆի­նան­սա­ կան շու­կա­յի փլուզ­ման պատ­մու­ թյամբ, և ս­տաց­վում է այն­պես, որ

Ռո­բերտ Ջ. Շիլ­լե­րը տնտե­սա­գի­տու­թյան պրո­ֆե­սոր է Յեյ­լի հա­մալ­սա­րա­նում:

405.87

0.86 q 0.21%

425 415 405 395 385 26.03

26.06

եվրո/դրամ

26.09

522.11

2.41 q 0.46%

530

510

490 26.03

Ս­տաց­վում է այն­ Ն­կա­րը՝ Վ­լա­դի­միր Աբ­րո­յա­նի:

Ռո­բերտ Ջ. Շիլ­լեր

դոլար/դրամ

հա­մաշ­խար­հա­յին ողջ տնտե­սու­ թյու­նը վտանգ­ված է ըն­դա­մե­նը 11  մլն բ­նակ­չու­թյուն ու­նե­ցող երկ­րի ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րով: Սա­կայն պատ­մու­թյուն­նե­րի տնտե­սա­կան կարևո­րու­թյու­նը սերտ հա­րա­բե­ րու­թյուն չու­նի դրանց դրա­մա­յին ար­ժե­քի հետ (ո­րը կա­րող է չափ­ վել միայն փաս­ տից հե­ տո, ե­ թե, ընդ­հան­րա­պես, հնա­րա­վոր է չա­ փել). փո­ խա­ րենը այն կախ­ ված է դրանց պատ­մու­թյան ար­ժե­քից: Հու­նաս­տա­նի ճգնա­ժա­մի պատ­ մու­թյունն սկսվեց 2008թ. զանգ­վա­ ծա­յին ցույ­ցե­րի և գոր­ծա­դու­լի մա­ սին տե­ղե­կու­թյուն­նե­րով, երբ երկ­ րի կա­ռա­վա­րու­թյունն ա­ռա­ջար­կեց բարձ­րաց­նել կեն­սա­թո­շա­կա­յին տա­րի­քը՝ կեն­սա­թո­շա­կա­յին ֆոն­դի սղու­թյան խնդի­րը լու­ծե­լու նպա­ տա­կով: Հա­մաշ­խար­հա­յին լրատ­ վա­մի­ջոց­նե­րում սկսե­ցին ի հայտ գալ լու­րեր, ո­րոնք սո­ցիա­լա­կան ա­ջակ­ցու­թյուն ստա­նա­լու՝ քա­ղա­ քա­ցու ի­րա­վուն­քի չա­փա­զանց­ ված զգա­ցում էին ստեղ­ծում, հույ­ նե­րը բո­ղո­քի էին դուրս գա­լիս փո­ ղոց, թեև կեն­սա­թո­շա­կա­յին տա­ րի­քի բարձ­րա­ցու­մը հա­մեստ էր (օ­րի­նակ՝ ե­րե­խա­ներ կամ վտան­ գա­վոր աշ­խա­տանք ու­նե­ցող կա­ նայք կկա­րո­ղա­նա­յին նպաստ­նե­ րի ամ­բող­ջա­կան փա­թե­թով թո­շա­ կի անց­նել ըն­դա­մե­նը 55 տա­րե­կա­ նում, նախ­կին 50-ի փո­խա­րեն): Այս պատ­մու­թյու­նը կա­րող էր Հու­նաս­տա­նից դուրս ո­րոշ խո­ սակ­ցու­թյուն­նե­րի ա­ռիթ դառ­ նալ, սա­կայն այն մի­ջազ­գա­յին քիչ ու­շադ­րու­թյան ար­ժա­նա­ցավ մինչև 2009թ. վեր­ ջը, երբ հու­ նա­ կան պարտ­քի հա­մար շու­կան սկսեց ա­վե­լի ու ա­վե­լի ան­հան­ գիստ դառ­նալ, իսկ բարձ­րա­ցող տո­կո­սադ­րույք­ներն սկսե­ցին կա­ ռա­վա­րու­թյան հա­մար հե­տա­գա խնդիր­ներ ստեղ­ծել: Սա ա­վե­լաց­ րեց հույ­նե­րի շվայ­տու­թյան մա­ սին տե­ղե­կու­թյուն­նե­րը և այդ­պի­ սով խթա­նեց հե­տա­դարձ բա­ցա­ սա­կան կա­պը՝ գրա­վե­լով հան­րա­ յին մե­ծա­ցող հե­տաքրք­րու­թյու­նը, ո­րը, ի վեր­ջո, ճգնա­ժա­մեր բոր­բո­ քեց եվ­րո­պա­կան այլ երկր­նե­րում: Ինչ­պես YouTube-ի տե­սան­յու­թը,

26.09

26.06

ռուբլի/դրամ

13.01

0.08 q 0.61%

պես, որ հա­մաշ­ խար­հա­յին ողջ տնտե­սու­թյու­նը

13,20

վտանգ­ված է ըն­ դա­մե ­նը 11  մլն բ­նակ­չու­թյուն ու­

12,50

նե­ցող Հու­նաս­ տա­նի ի­րա­դար­ ձութ­յուն­նե­րով,

11,80 26.03

26.06

եվրո/դոլար

1.286

26.09

գրում է Շիլ­լե­րը:

հու­նա­կան պատ­մու­թյու­նը վի­րու­ սի պես ա­րագ տա­րած­վեց: Կա­րե­լի է ա­ռար­կել, որ Եվ­ րո­պա­յից դուրս մարդ­կանց մեծ մա­սը, ան­շուշտ, ու­շի ու­շով չէր հետևում եվ­րո­պա­կան ճգնա­ժա­ մին, իսկ ա­մե­նա­քիչ տե­ղե­կաց­ ված­ նե­ րը չեն էլ լսել այդ մա­ սին: Սա­կայն յու­րա­քանչ­յուր երկ­րում հան­րա­յին կար­ծիք ձևա­վո­րող­նե­ րը, ինչ­պես նաև ա­մե­նա­քիչ տե­ ղե­կաց­ված­նե­րի ըն­կեր­նե­րը և հա­ րա­զատ­նե­րը հետևում էին դրան, և ն­րանց ազ­դե­ցու­թյու­նը կա­րող է ստեղ­ ծել մթնո­ լորտ, ո­ րում յու­ րա­քանչ­յուր ոք պատ­րաստ կլի­նի ա­վե­լի քիչ ծախ­սել: Հու­նաս­տա­նի պատ­մու­թյու­նը, կար­ծես թե, շա­տե­րի մոտ ա­սո­ ցաց­վում է ան­շարժ գույ­քի և ֆոն­ դա­յին շու­կա­յի փու­չիկ­նե­րի հետ, ո­րոնք 2007թ. նա­խոր­դե­ցին ներ­ կա ճգնա­ժա­մին: Ակ­տիվ­ն ե­րի այս փու­ չիկ­ նե­ րը փչվել էին վար­ կա­վոր­ման ան­փույթ չա­փա­նիշ­ նե­ րի և պարտք վերց­ նե­ լու չա­ փից ա­վե­լի մեծ պատ­րաս­տա­կա­ մու­թյան պատ­ճա­ռով, ին­չը նման էր շռայլ կեն­սա­թո­շակ­ներ վճա­ րե­լու նպա­տա­կով պարտք վերց­ նե­լու Հու­նաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­ թյան պատ­րաս­տա­կա­մու­թյա­նը: Հետևա­բար՝ մար­դիկ հու­նա­կան ճգնա­ժա­մը դի­տե­ցին ոչ թե զուտ որ­պես փո­խա­բե­րու­թյուն, այլ որ­ պես բա­րո­յախ­րա­տա­կան պատ­ մու­թյուն: Բ­նա­կան հետևան­քը ե­ղավ կա­ռա­վա­րու­թյան խնա­յո­ ղա­կան ծրագ­րե­րին ա­ջակ­ցե­լը, ին­չը կա­րող է միայն է՛լ ա­վե­լի վա­ տաց­նել ի­րադ­րու­թյու­նը: Այժմ եվ­րո­պա­կան պատ­մու­ թյու­ նը մեզ հետ է՝ ողջ աշ­ խար­ հում, այն­ քան կեն­ դա­ նի, որ նույ­ նիսկ, ե­ թե ստաց­ վի այն­ պես, որ եվ­րո­յի ճգնա­ժա­մը բա­վա­րար կեր­պով լուծ­ված թվա, այն չի մո­ ռաց­ վի, մինչև մեկ այլ պատ­ մու­ թյուն չշե­ղի հան­րու­թյան ու­շադ­ րու­թյու­նը: Այդ ժա­մա­նակ, ինչ­ պես հի­մա, ա­ռանց հաշ­վի առ­նե­լու մարդ­ կանց մտքում ե­ ղած պատ­ մու­ թյու­ նը, մենք չեն կա­ րող լիո­ վին հաս­կա­նալ հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­կան հե­ռան­կա­րը:  n

0.00 q 0.33%

1,34

1,27

1,20 26.03

26.06

WTI Brent

նավթ

26.09

90.29 1.08 q 1.18% 109.14 1.31 q 1.19%

US$/bbl.

120

95

70 26.03 ոսկի

26.06

կբ 100 հհ comex

26.09

1771.5 9.0 p 0.51% 1748.5 17.9 q 1.01%

US$/t oz.

1800

1700 1600 1500 26.03

(LME)

պղինձ

26.06

8178

26.09 58.4 q 0.71%

US$/tonne

8600

7800

7000 26.03 ցորեն

(cbt)

26.06

321.87

26.09 3.86 q 1.18%

US$/tonne

370 330 290 250 210 26.03

26.06

26.09

Տվյալները վերցված են 26.09, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 118 (187), հինգշաբթի, սեպտեմբերի 27, 2012 թ.

6 | Մեծ փողեր

Դ­րա­գին աճ է ակն­կա­լում միայն հա­ջորդ տա­րի

կը պետ­պար­տա­տոմ­սե­րի շու­կա­յում:

Ա­մե ն ինչ՝ չա­փի մեջ Շ­վեյ­ցա­րիան նպաս­տում է եվ­րո­գո­տու ա­պա­կա­յու­նաց­մա­նը Շ­վեյ­ցա­րիա­յի Կենտ­րո­նա­կան բան­կի ար­ժու­թա­յին ին­տեր­վեն­ցիա­ նե­րը ա­պա­կա­յու­նաց­նում են ի­րա­վի­ճա­կը Եվ­րո­պա­յի պե­տա­կան փո­ խա­ռու­թյուն­նե­րի շու­կա­յում: Այս­պի­սի եզ­րա­կա­ցու­թյուն է պա­րու­նա­ կում Standard&Poor’s մի­ջազ­գա­յին վար­կան­շա­յին գոր­ծա­կա­լու­թյան ու­սում­ն ա­սի­րու­թյու­նը: Ըստ գոր­ծա­կա­լու­թյան փոր­ձա­գետ­նե­րի՝ Շ­վեյ­ցա­րիա­յի Ազ­գա­յին բան­կը եվ­րո­գո­տու խո­շոր տնտե­սու­թյուն­ նե­րի պետ­պար­տա­տոմ­սե­րի ձեռք­բեր­մանն ուղ­ղել է €80  մլրդ, ին­չը նպաս­տել է ար­ժու­թա­յին միու­թյան հու­սա­լի և խնդ­րա­հա­րույց երկր­ նե­րի պար­տա­տոմ­սե­րի ե­կամ­տա­բե­րու­թյան միջև սփրե­դի ա­ճին: Գոր­ծա­կա­լու­թյու­նում վստահ են, որ ազ­գա­յին ար­ժույ­թի արժևոր­ ման դեմ Շ­վեյ­ցա­րիա­յի Կենտ­ րո­նա­կան բան­կի պայ­քա­րը, որն ար­տա­հայտ­վում է ֆրան­կի վա­ ճառք­նե­րով ու այլ պե­տու­թյուն­ նե­րի պար­տա­տոմ­սե­րի ակ­տիվ ձեռք­բեր­մամբ, ա­պա­կա­յու­նաց­ նում է պար­տա­տոմ­սե­րի եվ­րո­ պա­կան շու­կան՝ լրա­ցու­ցիչ ան­ հանգս­տու­թյան պատ­ճառ դառ­ նա­լով ներդ­րող­նե­րի հա­մար։ Այս­պես՝ 2012թ. հուն­վար-հու­լի­ սին Շ­վեյ­ցա­րիա­յի Կենտ­րո­նա­կան բան­կը Գեր­մա­նիա­յի, Ֆ­րան­սիա­ յի, Ավստ­րիա­յի և Ֆին­լան­դիա­յի պետ­պար­տա­տոմ­սե­րի ձեռք­բեր­ ման վրա ծախ­սել է €80 մլրդ, ինչն այս երկր­նե­րի փո­խա­ռու մի­ջոց­ նե­րի նկատ­մամբ 2012թ. պա­հան­ ջար­կի 48%-ն է: Հա­մե­մա­տու­թյան հա­մար՝ 2011թ. ցու­ցա­նի­շը 9% էր։ S&P-ի փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ ծի­ քով՝ նման ակ­ տիվ գնում­նե­ րը եվ­րո­գո­տու ա­մե­նա­հու­սա­լի տնտե­սու­թյուն­նե­րի պար­տա­տոմ­ սե­րի ե­կամ­տա­բե­րու­թյան նվազ­ ման պատ­ ճառ են դար­ ձել, ին­ չի հետևան­ քով մե­ ծա­ ցել է այս և խնդ­րա­հա­րույց երկր­նե­րի պար­ տա­տոմ­սե­րի ե­կամ­տա­բե­րու­թյան միջև սփրե­դը: Չ­նա­յած գոր­ծա­կա­ լու­թյան կող­մից 2012թ. հուն­վա­րին Ֆ­րան­սիա­յի և Ավստ­րիա­յի վար­ կա­նիշ­նե­րի ի­ջեց­մա­նը՝ այս երկր­ նե­րի տաս­նամ­յա պար­տա­տոմ­սե­ րի ե­կամ­տա­բե­րու­թյու­նը վեր­ջին շրջա­նում միայն նվա­զել է: Այս­պես՝ 2012թ. ա­ռա­ջին յոթ ա­միս­նե­րին

Ֆ­րան­սիա­յի պար­տա­տոմ­սե­րի ե­կամ­տա­բե­րու­թյու­նը 3,08%-ից նվա­զել է մինչև 2%, ավստ­րիա­կա­ նի­նը՝ 3,07%-ից մինչև 2,12%: Ու­շագ­րավ է, որ Շ­վեյ­ցա­րիա­ յի Կենտ­րո­նա­կան բան­կը մինչ այս կենտ­րո­նա­ցած էր Գեր­մա­նիա­ յի պետ­պար­տա­տոմ­սե­րի շու­կա­ յում։ Սա­կայն բան­կի ղե­կա­վա­րու­ թյու­նը շատ ա­րագ գի­տակ­ցեց, որ նման ներդ­րում­ն ե­րը ոչ միայն ա­ղե­ տա­լի են շու­կա­յում բա­լան­սի պահ­ պան­ման տե­սանկ­յ ու­նից, այլև խո­ չըն­դո­տում են կար­գա­վոր­չի հիմ­ նա­կան խնդիրը՝ ազ­գա­յին ար­ժույ­ թի ար­ժեզրկ­ումը։ Մեծ ծա­վա­լով գնում­ն ե­րի մի­ջո­ ցով Շ­վեյ­ցա­րիա­յի ազ­գա­յին բան­ կը կա­րո­ղա­ցել է նվա­զեց­նել Գեր­ մա­նիա­յի պար­տա­տոմ­սե­րի ա­ռանց այդ էլ ոչ բարձր ե­կամ­տա­բե­րու­թյու­ նը, ո­րոնք է­տա­լո­նա­յին են եվ­րո­պա­ կան մյուս պար­տա­տոմ­սե­րի հա­ մար։ Սփ­րե­դի ա­ճը, իր հեր­թին, ազ­ դել է ներդ­րող­նե­րի տրա­մադ­րու­ թյուն­նե­րի վրա, ո­րոնք շա­րու­նա­կել են դուրս բե­րել մի­ջոց­նե­րը Շ­վե­յցա­ րիա­յից և ն­պաս­տել ֆրան­կի հե­տա­ գա արժևոր­ մա­ նը։ Սա էլ Կենտ­ րո­ նա­կան բան­կին ստի­պել է հեր­թա­ կան ին­տեր­վեն­ցիան ի­րա­կա­նաց­ նել։ Ա­րա­տա­վոր այս շրջա­նից դուրս գա­լու միակ ճա­նա­պար­հը գեր­մա­ նա­կան պար­տա­տոմ­սերն ա­վե­լի բարձր հու­սա­լիու­թյան ար­ժեթղ­թե­ րով փո­խա­րի­նելն է։ Ա­ռա­վել հա­վա­նա­կան տար­ բե­րակն ա­ռայժմ ֆրան­սիա­կան պար­տա­տոմ­սերն են։  n

Աղբյուրը` Bloomberg

Տասնամյա պետպարտատոմսերի եկամտաբերության դինամիկան, %

«Կա­յու­նու­թյան հա­մար շատ ա­վե­լի ռիս­կա­յին է ոչ թե գոր­ծը, այլ ան­գոր­ծու­թյու­նը»,–

«Մենք գնա­յին կա­յու­նու­թյան ա­պա­հով­ման հա­մար մի շարք մի­ջո­ցա­ռում­ն եր ենք ձեռ­նար­կել, և կաս­ կած չկա, որ դրանք կա­ ջակ­ցեն ֆի­նան­սա­կան շու­կա­նե­ րին։ Այ­դու­հան­դերձ, մեր գոր­ծո­ ղու­թյուն­նե­րը կա­րող են միայն կա­մուրջ լի­նել ա­ռա­վել կա­յուն ա­պա­գա­յի հա­մար։ Անհ­րա­ժեշտ է, որ ի­րադ­րու­թյան բա­րե­լա­վու­ մը ամ­րապն­դի և ոչ թե թու­լաց­նի բա­րե­փո­խում­ն եր ի­րա­կա­նաց­նե­ լու կա­ռա­վա­րու­թյուն­նե­րի պատ­ րաս­տա­կա­մու­թյու­նը»,– նշել է ԵԿԲ նա­խա­գա­հը: Ն­րա խոս­քով՝ ԵԿԲ-ն կ­մի­ջամ­ տի միայն այն դեպ­քում, երբ կա­ ռա­վա­րու­թյուն­ներն ի­րենք դի­մե ն եվ­րո­պա­կան կա­յու­նաց­ման մի­ ջոց­նե­րի ա­ջակ­ցու­թյա­նը և պար­ տա­վոր­վեն կյան­քի կո­չել ա­ռա­ ջադր­վող պայ­ման­նե­րը։ «Ա­ռանց բա­րե­փո­խում­ն ե­րի ԵԿԲ-ի ին­ տեր­վեն­ցիա­նե­րը արդ­յու­նա­վետ և հու­ սա­ լի չեն լի­ նի: Մեր գոր­ ծո­ղու­թյուն­նե­րը հա­ջող կլի­նեն միայն այն դեպ­քում, ե­թե ու­ղեկց­ վեն բա­րե­փո­խում­ն ե­րով»,– ա­սել է Դ­րա­գին:

ա­սել է Եվ­րո­պա­կան կենտ­րո­նա­կան բան­կի նա­խա­գահ Մա­րիո Դ­րա­գին Գեր­մա­նիա­յի արդ­յու­նա­բե­րող­նե­րի ֆե­դե­րա­ցիա­յի կոնգ­րե­սում։

ըն­թաց­քում հայ­տա­րա­րել է, որ չպետք է միայն Գեր­մա­նիա­յից ա­ջակ­ցու­թյուն ակն­կա­լել։ Այդ­ պի­սի մի­ջո­ցա­ռում­ն ե­րը տա­րա­ ծա­գո­տու երկր­նե­րի հետ հա­մա­ տեղ պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն են են­թադ­րում։ Ի դեպ՝ նա­խօ­րեին Standard&Poor’s մի­ջազ­գա­ յին վար­կան­շա­յին գոր­ծա­կա­ լու­թյունն ի­ջեց­րել է եվ­րո­գո­ տու տնտե­սա­կան ա­ճի կան­խա­ տե­սու­մը այս և հա­ջորդ տար­վա հա­մար։ Ըստ գոր­ծա­կա­լու­թյան՝ 2012թ. եվ­րո­գո­տում ՀՆԱ-ն կն­ վա­զի 0,8%-ով՝ հու­լի­սի 0,7% կան­խա­տես­ման հա­մե­մատ: 2013թ. ՀՆԱ-ի ա­ ճը մոտ կլի­ նի 0-ին՝ ա­վե­լի վաղ կան­խա­տես­ ված 0,3% ա­ճի հա­մե­մատ: S&P-ն ի­ ջեց­ րել է նաև Իս­ պա­ նիա­յի տնտե­սու­թյան ա­ճի կան­ խա­տե­սու­մը. 2013թ. գոր­ծա­կա­ լու­թյունն ակն­կա­լում է ՀՆԱ-ի 1,4% ան­ կում՝ ա­ վե­ լի վաղ կան­ խա­տես­ված 0,6%-ի հա­մե­մատ:  n

Դ­րա­գիի կար­ծի­քով՝ ոչ ա­վան­ դա­կան մի­ջո­ցա­ռում­ն ե­րը, ո­րոնք մտա­դիր է ի­րա­կա­նաց­նել ԵԿԲ-ն, հա­մա­պա­տաս­խա­նում են Գեր­ մա­նիա­յի շա­հե­րին։ Գեր­մա­նա­ ցի­ ները, ի դեպ, դեմ են ԵԿԲ-ի կող­մից եվ­րո­գո­տու խնդրա­հա­ րույց երկր­նե­րի պար­տա­տոմ­սե­ րի գնմա­նը։ ԵԿԲ նա­խա­գա­հի խոս­քով՝ եվ­ րոն Գեր­մա­նիա­յի հա­մար ի­րա­ կան տնտե­սա­կան ա­ռա­վե­լու­ թյուն­ներ է ա­պա­հո­վել: «Եվ­րո­ գո­տու կա­յու­նու­թյունն ա­պա­ հով­վում է Գեր­մա­նիա­յի ու­ժեղ տնտե­սու­թյան շնոր­հիվ, և փաս­ տը, որ այս եր­կի­րը կա­յու­նաց­ման հիմ­ն ադ­րա­մի խո­շոր ան­դամ է, ա­պա­հո­վագ­րում է նրան ար­տա­ քին շո­կե­րից»,– ա­սել է Դ­րա­գին։ Նա նշել է նաև, որ եվ­ րո­ գո­ տու կա­ռա­վա­րու­թյուն­նե­րը բյու­ջեի դե­ֆի­ցի­տի կրճատ­ման հար­ցում ա­ռա­ջըն­թաց են ար­ձա­նագ­րել: Գեր­մա­նիա­յի կանց­լեր Ան­գե­լա Մեր­կե­լը կոնգ­րե­սում իր ե­լույ­թի

Գա­զա­յին պա­տե­րազմ­ն երն ի­զուր էին Ուկ­րաի­նան սե­փա­կանաշ­նոր­հում է «Նավ­տո­գա­զը» ու ևս 1200 ձեռ­նար­կու­թյուն Ուկ­րաի­նա­յի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը մտա­դիր է պետ­գույ­քի լայ­նա­ծա­ վալ վա­ճառք ի­րա­կա­նաց­նել։ Սե­փա­կա­նաշ­նորհ­ման են­թա­կա պե­ տա­կան ձեռ­նար­կու­թյուն­նե­րի ցան­կից գոր­ծա­դի­րը հա­նել է միայն 300-ի ա­նու­նը։ Նա­խա­տես­վում է վա­ճա­ռել 1200 ըն­կե­րու­թյուն, այդ թվում՝ ռուս-ուկ­րաի­նա­կան գա­զա­յին պա­տե­րազմ­ն ե­րի մաս­ նա­կից «Նավ­տո­գազ Ուկ­րաի­նան»: Ցու­ցա­կի նա­խորդ տար­բե­րա­կի հա­մե­մատ՝ սե­փա­կա­նաշ­նորհ­ման ոչ են­թա­կա պե­տա­կան ձեռ­նար­ կու­թյուն­նե­րի ցան­կը կրճատ­վել է 5 ան­գամ: Օ­րեն­քի նա­խա­գիծն ար­դեն հաս­տատ­վել է կա­ռա­վա­ րու­թյու­նում, այն նա­խա­տես­վում է փո­խան­ցել Գե­րա­գույն ռա­դա: Բա­ցի «Նավ­տո­գազ Ուկ­րաի­ նա­յից»՝ վա­ռե­լի­քաէ­ներ­գե­տիկ ո­լոր­տի ըն­կե­րու­թյուն­նե­րից կսե­ փա­կա­նաշ­նորհ­վեն «Չեռ­նո­մոռ­ նեֆ­տե­գա­զը», «Ուկ­րին­տե­րէ­ներ­ գոն», «Ուկրս­պեցտ­րանս­գա­զը»: Մաս­նա­վոր ներդ­րող­նե­րի հա­մար կբաց­վի նաև «Դ­րուժ­բա» նավ­թա­ մու­ղի ուկ­րաի­նա­կան հատ­վա­ծը։ Ու­ շագ­ րավ է, որ 2012թ. ապ­ րի­լին Ուկ­րաի­նա­յի նա­խա­գահ

Վիկ­տոր Յա­նու­կո­վի­չը «Նավ­տո­ գա­զի» բա­րե­փո­խում­ն ե­րի մա­ սին հրա­մա­նա­գիր է ստո­րագ­րել, որն ար­գե­լում է ըն­կե­րու­թյան սե­փա­կա­նաշ­նոր­հու­մը։ Երկ­րում սե­փա­կա­նաշ­նորհ­ վե­լու են սպիր­տի գոր­ծա­րան­ նե­րը, ռա­դիո­հե­ռուս­տա­տե­սա­ յին հե­ռար­ձա­կող կենտ­րոն­նե­ րը, հրա­տա­րակ­չու­թյուն­նե­րը։ Կ­մաս­նա­վո­րեց­վեն գրե­թե բո­ լոր սպոր­տա­յին բա­զա­նե­րը, լո­ ղա­վա­զան­ներն ու մար­զա­դաշ­ տե­րը (բա­ցա­ռու­թյամբ Կիևի սպոր­տի պա­լա­տի, «Օ­լիմ­պիա­ կան» կոմպ­լեք­սի ու «Լ­վով Ա­րե­ նա­յի»): Գի­նու գոր­ծա­րան­նե­ րից պե­տա­կան սե­փա­կա­նու­ թյուն կշա­րու­նա­կեն մնալ միայն

nikcity.com

Շ­վեյ­ցա­րիա­յի ազ­գա­յին բան­կի ին­տեր­վեն­ցիա­ներն ա­պա­կա­յու­նաց­նում են ի­րա­վի­ճա­

Գեր­մ ա­ն իա­յ ի արդ­յ ու­ն ա­ բե­ր ող­ն ե­ր ի ֆե­դե­ր ա­ց իա­յ ի կոնգ­ր ե­ս ում Մա­ր իո Դ­ր ա­գ ին անդ­ր ա­դար­ձ ել է Եվ­ր ո­պ ա­ կան կենտ­ր ո­ն ա­կ ան բան­կ ի կող­մ ից եվ­ր ո­գ ո­տ ու խնդրա­ հա­ր ույց երկր­ն ե­ր ի ար­ժ եթղ­ թե­ ր ի գնման ծրագ­ ր ին։ «Կա­ յու­ն ու­թ յան հա­մ ար շատ ա­վե­ լի ռիս­ կ ա­ յ ին է ոչ թե գոր­ ծ ը, այլ ան­գ որ­ծ ու­թ յու­ն ը»,– ա­ս ել է ԵԿԲ նա­խ ա­գա­հ ը։ Դ­ր ա­ գին հույս է հայտ­ն ել, որ եվ­ րո­գ ո­տ ու տնտե­ս ու­թ յունը կսկսի ա­ճ ել ար­դեն հա­ջ որդ տար­վա­ն ից։

zimbio.com

fuw.ch

Standard&Poor’s-ը համաձայն չէ ԵԿԲ նա­խա­գա­հի լա­վա­տե­սու­թյա­նը

Պե­տու­թյու­նը հրա­ժար­վում է «Նավ­տո­ գազ Ուկ­րաի­նա­յից»՝ հօ­գուտ մաս­նա­վոր ներդ­րող­նե­րի:

ա­մե ­նա­հայտ­նի­նե­րը՝ «Կոկ­տե­ բե­լը» և «Մա­սանդ­րան»: Ուկ­րաի­նա­յի կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը պետ­գույ­քի լայ­նա­ծա­ վալ սե­փա­կանաշ­նորհ­ման մա­ սին ա­ռա­ջին ան­գամ հայ­տա­րա­ րեց 2009թ.՝ Յու­լյա Տի­մո­շեն­կո­յի վար­չա­պե­տու­թյան տա­րի­նե­րին։ Նե­րիշ­խա­նա­կան հա­կա­սու­թյուն­ նե­րի պատ­ճա­ռով, սա­կայն, գոր­ ծըն­թացն այդ­պես էլ տե­ղից չշարժ­վեց։  n Էջը պատրաստեց Տաթև Հովհաննիսյանը


№ 118 (187), հինգշաբթի, սեպտեմբերի 27, 2012 թ. |

Աշխարհ | 7

KPMG-ն վար­կան­շել է բե­ռը Որ­տեղ են ա­մե­նից քիչ հար­կեր վճա­րում

Պարզ­վում է՝ հար­կա­յին բեռն ա­մե ­նա­ծանրն է ֆրան­սիա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հա­մար։ Բ­րի­տա­նա­կան KPMG աու­դի­տո­ րա­կան ըն­կե­րու­թյու­նը կազ­մել է ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հար­կա­յին բե­ռի վար­կա­նի­շը՝ ըստ պե­տու­ թյուն­նե­րի։ Ցան­կում ընդգրկ­ վել է 14 եր­կիր։

news.yahoo.com economist.com KPMG-ն պար­զել է, թե որ­տեղ են ա­մե ­նից քիչ հար­կեր վճա­րում։

Հար­կա­յին հա­մա­խառն ին­դեքս, 2012 Հար­կա­յին բե­ռը ԱՄՆ-ի հա­մե­մա­տու­թյամբ,%

Փա­րի­զում (187,1 կետ), ա­պա Մար­սե­լում՝ (172,3): Ա­մե ­նա­ցածր հար­կե­րը Հնդ­կաս­տա­նի Մադ­րաս քա­ղա­քում են (46,4): Ինչ վե­րա­բե­րում է շա­հու­ թա­հար­կին, ա­մե­նա­բարձր ցու­ցա­նիշ­նե­րից մե­կը ԱՄՆում է՝ 35%: Հնդ­կաս­տա­նում

ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը վճա­րում են 33-36% շա­հու­թա­հարկ: Հնդ­կաս­ տա­նում աշ­խա­տան­քի արդ­յու­նա­ վետ հար­կադր­ման մա­կար­դա­կը 1,6% է, կա­պի­տա­լի արդ­յու­նա­վետ հար­կադ­րու­մը՝ 5,2%։ ԱՄՆ-ում ցու­ցա­նիշ­նե­րը հա­մա­պաս­խա­նա­ բար 23,4% և 27,3% են։  n

Ալ Վա­թա­նը «քա­ղա­քա­կիրթ ար­ձա­գան­քել» է «Մու­սուլ­ման­նե­րի ան­մե­ղու­թյա­նը»

Դ­րան­ցից մե­կում, օ­րի­նակ, պատ­ կեր­ված է ակ­նոց, ո­րում ար­տա­ ցոլ­ված են 2001թ. սեպ­տեմ­բե­ րի 11-ին ա­հա­բե­կիչ­նե­րի թի­րախ դար­ձած նյու­յորք­յան երկ­նա­քեր­ նե­րը: Ծաղ­րան­կարն ու­ղեկց­ վում է «Արևմտ­ յան հա­ յացք իս­ լա­մա­կան աշ­խար­հին» մա­կագ­ րու­թյամբ։ Մեկ այլ ծաղ­րան­կա­ րում արևմտ­յան ար­տա­քի­նով մե­կը մո­րու­քա­վոր տղա­մար­դուն մե­ղադ­րում է ա­հա­բեկ­չու­թյան մեջ, սա­կայն հաս­կա­նա­լով, որ

Ք­լին­թո­նի կազ­ մա­կեր­պած մի­ ջազ­գա­յին հա­մա­ ժո­ղո­վին։

Միթ Ռոմ­ն ին տնտե­սա­կան իր մո­դելն է ա­ռա­ջար­կել

Ծաղ­րել վի­րա­վո­րան­քը

Արևմտ­յան հա­ յացք իս­լա­մա­կան աշ­խար­հին։

դի­մա­ցինն իս­րա­յել­ցի է, ծա­ղիկ է նվի­րում նրան։ Բա­ցի ծաղ­րան­կար­նե­րից՝ հա­ վել­վա­ծում տպագր­ված են իս­լա­ մի ծայ­րա­հե­ղա­կա­նաց­ման դեմ հան­դես ե­կող ե­գիպ­տա­ցի քա­ղա­ քա­գետ­նե­րի և հոգևո­րա­կան­նե­րի մի քա­նի հոդ­ված­ներ։ Ե­գիպ­տա­ ցի­նե­րը դրա­կան են գնա­հա­տել այս նա­խա­ձեռ­նու­թյու­նը՝ թեր­թի խմբագ­րու­թյանն ի­րենց ե­րախ­ տի­քը հայտ­նե­լով «քա­ղա­քա­կիրթ ար­ձա­գան­քի» հա­մար։ Ե­գիպ­տա­կան պար­բե­րա­կանն ըստ էու­թյան ար­ձա­գան­քել է

Էջը պատրաստեցին Սյուզաննա Հովհաննիսյանը և Լիլիթ Միքայելյանը

ԱՄՆ-ի նա­խա­գա­հի հան­րա­պե­ տա­կան թեկ­նա­ծու Միթ Ռոմ­ նին կոչ է ա­րել մի­ջազ­գա­յին օգ­նու­թյան ծրագ­րե­րը փոխ­կա­ պակ­ցել ա­զատ ձեռ­նե­րե­ցու­ թյան հետ՝ կարևո­ րե­ լով վեր­ ջի­նիս դե­րը հա­մայն մարդ­կու­ թյան բա­րե­կե­ցու­թյան հա­մար։ Նա­խօ­րեին Ռոմ­ն ին ե­լույթ է ու­նե­ցել Ն­յու Յոր­քում՝ ԱՄՆ-ի նախ­կին նա­խա­գահ Բիլ Ք­լին­ թո­նի կազ­մա­կեր­պած մի­ջազ­ գա­յին հա­մա­ժո­ղո­վին։ ԱՄՆ-ի նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­ մա­յի գլխա­վոր մրցա­կի­ցը հայ­ տա­րա­րել է, թե ա­զատ ձեռ­նե­ րե­ցու­թյան հա­մա­կար­գը շատ ա­վե­լի բա­րեն­պաստ է մարդ­ կու­թյան հա­մար, քան ցան­կա­ ցած այլ մո­դել։ Ըստ նրա՝ այն ոչ միայն ա­վե­լի բա­րե­կե­ցիկ կյանք է ե­րաշ­խա­վո­րում, այլև զար­գաց­ նում է մարդ­կա­յին լա­վա­գույն ո­րակ­նե­րը։ Չ­նա­յած զար­գա­ցող երկր­նե­ րը տա­րի­ներ շա­րու­նակ ար­տա­ սահ­ման­յան օգ­նու­թյուն են ստա­ ցել, միև­ նույն է, նրանք տնտե­ սա­կան դժվա­րին ի­րադ­րու­ թյու­նում են։ Արդ­յուն­քում այս երկր­նե­րի բնա­կիչ­նե­րից շա­տե­րը

չեն կա­րո­ղա­նում հաղ­թա­հա­րել աղ­քա­տու­թյու­նը։ Ռոմ­ն իի կար­ ծի­քով՝ պատ­ճառն այն է, որ շատ դեպ­քե­րում հատ­կաց­վող օգ­նու­ թյու­նը փոխ­կա­պակց­ված չէ շու­ կա­յա­կան բա­րե­փո­խում­ն ե­րի հետ։ «Ժա­մա­նա­կա­վոր օգ­նու­թյու­նը չի կա­րող խթա­նել տնտե­սու­թյու­ նը եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ հե­ռան­կա­ րում, փո­ ղե­ րը, ի վեր­ ջո, սպառ­ վում են։ Ա­զատ ձեռ­նե­րե­ցու­թյան հա­մա­կարգն ա­վե­լի հու­սա­լի է և ա­վե­լի եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ»,– պար­ զա­բա­նել է ԱՄՆ-ի նա­խա­գա­հի թեկ­նա­ծուն։ Մա­սա­չու­սեթ­սի նախ­կին նա­ հան­գա­պե­տը ձեռ­նե­րե­ցու­ թյունն ան­վա­նել է «բար­գա­վաճ­ ման շար­ժիչ»։ «Մեր խնդիրն այն ա­նընդ­հատ աշ­խա­տեց­նելն է»,-  ա­սել է Ռոմ­ն ին՝ հա­վե­լե­լով, թե ընտր­վե­լու դեպ­քում ստեղ­ծե­ լու է «քա­ղա­քա­կան գոր­ծո­ղու­ թյան կո­ մի­ տե՝ ի շահ բար­ գա­ վաճ­ ման»։ Այն կոչ­ ված է լի­ նե­ լու ամ­րապն­դել ա­զատ ձեռ­նե­րե­ ցու­թյան սկզբունք­ներն ամ­բողջ աշ­խար­հում։ Նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­ թյուն­նե­րը ԱՄՆ-ում նշա­նակ­ված են նո­յեմ­բե­րի 6-ին։  n

Խ­նա­յե­լը վրդով­եց­րել է իս­պա­նա­ցի­նե­րին Մադ­րի­դում ոս­տի­կա­նու­թյու­նը մա­հակ­ներ և ռե­տի­նե փամ­փուշտ­ ներ է կի­րա­ռել կոշտ խնա­յո­ղու­թյան մի­ջո­ցա­ռում­ն ե­րի հա­կա­ռա­ կորդ­նե­րի զանգ­վա­ծա­յին ցույ­ցը ցրե­լու հա­մար։ Ամ­բո­խը փոր­ ձել է գրո­հով վերց­նել խորհր­դա­րա­նը, ին­չը թույլ չեն տվել ոս­տի­կան­նե­րը։

news.yahoo.com

Ե­գիպ­տա­կան «Ալ Վա­թան» օ­րա­թեր­թը քա­րո­զար­շավ է նա­խա­ձեռ­նել այն ծաղ­րան­ կար­նե­րի դեմ, ո­րոնք, մու­սուլ­ ման­նե­րի կար­ծի­քով, վի­րա­ վո­րում են ի­րենց կրո­նա­կան զգաց­մունք­նե­րը։ Պար­բե­րա­կա­ նը 12-է­ջա­նոց հա­տուկ թո­ղար­ կում է պատ­ րաս­ տել 13 ծաղ­ րան­կա­րով, ո­րոնք լույս են տե­ սել «Ծաղ­րան­կար­նե­րի մե­նա­ մար­տը ծաղ­րան­կար­նե­րի հետ» խո­րագ­րի տակ։

Ն­յու Յոր­քում Բիլ

Բար­գա­վաճ­ման ու­ղին ա­զատ ձեռ­նե­րե­ցու­թյունն է

Աղբյուրը` KPMG

Ըստ KPMG-ի փոր­ձա­գետ­նե­րի՝ ֆրան­սիա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հա­մար Հար­կա­յին հա­մա­խառն ին­դեք­սը (TTI) 179,7 կետ է: Ա­մե­ րիկ­յ ան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի դեպ­ քում նույն ցու­ցա­նի­շը 100 կետ է: Վար­կա­նի­շի երկ­րորդ հո­րի­ զո­նա­կա­նում Ի­տա­լիան է (152,9 կետ), եր­րոր­դում՝ Ճա­պո­նիան (152,3): Բ­րա­զի­լիան 4-րդ հո­րի­ զո­նա­կա­նում է (142,6), նրան հա­ ջոր­դում է Ավստ­րա­լիան (125,1), այ­նու­հետև՝ Գեր­մա­նիան (122,0): Մեծ Բ­րի­տա­նիան վար­կա­նի­ շի ին­նե­րորդ հո­րի­զո­նա­կա­նում է (73,3), Ռու­սաս­տա­նը՝ տաս­նե­ րորդ (71,7): Վար­կա­նի­շը եզ­րա­ փա­կում է Հնդ­կաս­տա­նը (49,7): Ըստ KPMG-ի մաս­նա­գետ­նե­րի՝ հար­կա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան հար­ցում իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը միաս­նա­կան մո­տե­ցում չու­նեն, իսկ հար­կա­յին ծան­րա­բեռն­վա­ ծու­թյու­նը կտրուկ տար­բեր­վում է երկ­րից եր­կիր, պայ­մա­նա­վոր­ված է արդ­յու­նա­բե­րու­թյան ո­լորտ­նե­ րից, վճար­ման սխե­մա­նե­րից: KPMG-ն գ­ նա­ հա­ տել է 14 երկ­ րում 113 քա­ղաք­նե­րի մրցու­ նա­կու­թյու­նը՝ հիմք ըն­դու­նե­ լով քա­ղաք­նե­րի ազ­դե­ցու­ թյու­նը հար­կա­յին բե­ռի վրա, նե­րառ­յալ՝ ե­կամ­տա­հար­կը, գույ­ քա­հար­կը, վա­ճառք­նե­րի հար­կե­ րը, սոցվ­ճար­նե­րը: Բիզ­նես վա­րե­լու հա­մար հար­կերն ա­մե ­նա­բարձրն են

Միթ Ռոմ ­ն ին ու Բիլ Ք­լին­թո­նը՝

սեպ­տեմ­բե­րի 19-ին Charlie Hebdo ֆրան­սիա­կան եր­գի­ծա­կան ամ­ սագ­րում հրա­պա­րակ­ված Մու­ հա­մեդ մար­գա­րեի ծաղ­րան­ կար­նե­րին։ Ա­վե­լի վաղ ԱՄՆ-ում նկա­րա­հան­վել էր «Մու­սուլ­ման­ նե­րի ան­մե­ղու­թյու­նը» սի­րո­ղա­ կան ֆիլ­մը՝ բո­ղո­քի ըն­դար­ձակ ա­լի­ք բարձրացնելով Ե­գիպ­տո­ սում, Լի­բիա­յում, Սու­դա­նում, Ե­մե ­նում, Հնդ­կաս­տա­նում, Թու­ նի­սում և այլ երկր­նե­րում։ «Ալ Վա­թա­նը» ընդ­դի­մա­դիր է Ե­գիպ­տո­սի նա­խա­գահ Մու­հա­ մեդ Մուր­սիին և «Մու­սուլ­ման եղ­ բայր­ներ» քա­ղա­քա­կան շարժ­ մա­նը։  n

«Գ­րա­վի՛ր խորհր­դա­րա­նը» ակ­ ցիան կազ­մա­կեր­պել են «Վր­դով­ ված­նե­րը» շարժ­ման ան­դամ մի քա­նի տասն­յակ հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ներ։ Ակ­ցիա­ յի մաս­նա­կից­նե­րը բո­ղո­քել են խնա­յո­ղու­թյան մի­ջո­ցա­ռում­ն ե­րի դեմ, ո­րոնց օգ­նու­թյամբ Մա­րիա­ նո Ռա­խո­յի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը փոր­ձում է փրկել Իս­պա­նիա­յի տնտե­սու­թյու­նը։ Հինգ­շաբ­թի կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը պետք է հայ­ տա­ րա­ րի ծախ­ սե­րի նոր կրճա­տում­ն ե­րի մա­սին, ինչն էլ բո­ղո­քի ա­լիք է ա­ռա­ջաց­ րել Իս­պա­նիա­յում։ Երկ­րում գոր­ ծազր­կու­թյան մա­կար­դա­կը մո­ տե­նում 25%-ի։ « Ժ ո­ղո վ ր­դ ա­վա­ր ո ւ­թ յ ո ւ­ն ը զավթ­վել է։ Մենք պատ­րաստ­վում

ենք փրկել այն»,– հայ­տա­րա­րել են ցու­ցա­րար­նե­րը։ Սկզ­բում ա­մե ն ինչ հա­մե­մա­ տա­բար խա­ղաղ է ըն­թա­ցել։ Սա­ կայն ե­րե­կո­յին մոտ ա­ռա­վել ագ­ րե­սիվ ցու­ցա­րար­նե­րը փոր­ձել են ներ­խու­ժել խորհր­դա­րա­նի շենք։ Ա­կա­նա­տես­նե­րը վստա­հեց­նում են, որ դա հրահ­րել են հենց ոս­ տի­կան­նե­րը, երբ փոր­ձել են ձեր­ բա­կա­լել ակ­ցիա­յի կազմ ­կ ո­մի­ տեի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րին։ Բա­խում­ն ե­րի ըն­թաց­քում ոս­ տի­կան­նե­րը սկսել են ցու­ցա­ րար­նե­րի դեմ մա­հակ­ներ, ա­պա ռե­տի­նե փամ­փուշտ­ներ օգ­տա­ գոր­ծել։ Արդ­յուն­քում ամ­բո­խին հա­ջող­վել է ցրել։ Վ­նաս­վածք­ներ է ստա­ցել ա­վե­լի քան 60 մարդ, 20 ցու­ցա­րար ձեր­բա­կալ­վել է։  n


| № 118 (187), հինգշաբթի, սեպտեմբերի 27, 2012 թ.

8 | Մշակույթ

«Հող և տեխ­նո­լո­գիա­ներ» կամ Շու­շին խորհր­դան­շե­լու է հի­նը և նո­րը Հոկ­տեմ­բե­րի 1-ից Շու­շին կհյու­րըն­կա­լի ժա­մա­նա­կա­կից ար­վես­ տի իր ա­ռա­ջին փա­ռա­տո­նը: Շա­րու­նա­կա­կան բնույթ կրող նա­ խագ­ծի ա­ռա­ջին շրջա­նը կոչ­վում է «Հող և տեխ­նո­լո­գիա­ներ»: Փա­ռա­տո­նի մեկ­նար­կին ըն­դա­ռաջ «Օ­րա­կար­գը» զրու­ցել է «Շու­ շի ար­վես­տի նա­խագ­ծի» հա­մադ­րող­ներ ա­մե­րի­կա­հայ ար­վես­ տա­գետ, նկա­րիչ Հե­րի Որ­բեր­յա­նի և ար­վես­տի քննա­դատ Լի­լիթ Սարգս­յա­նի հետ: -Հե­րի, Շու­շիում փա­ռա­տոն անց­կաց­նե­լու գա­ղա­փա­րը Ձերն էր, ին­չո՞ւ հենց Շու­ շին ընտ­րե­ցիք։ -Մոտ եր­կու տա­րի ա­ռաջ ո­րո­ շե­ցի խմբա­յին ցու­ցա­հան­դես կազ­մա­կեր­պել: Դեռ հայտ­նի չէր, որ Շու­շիում է լի­նե­լու։ Ցան­կա­ նում էի պար­ զա­ պես Լոս Ան­ ջե­ լե­սում հայ ար­վես­տա­գետ­նե­րի ցու­ցա­հան­դես անց­կաց­նել: Հե­տո ո­րո­շե­ցի փոքր-ինչ բար­դաց­նել խնդի­րը և, հի­շե­լով հա­յոց պատ­ մու­թյան իմ դա­սե­րը, այ­սօր­վա ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը, հաս­կա­ ցա, որ այս նա­խա­գիծն ի­րա­կա­ նաց­նե­լու ա­մե ­նա­հար­մար վայ­րը Շու­ շի քա­ ղաքն է։ Հենց Շու­ շին, քա­նի որ այն դա­րե­րի ըն­թաց­քում մեր մշա­կույ­թի կենտ­րոն­նե­րից է ե­ղել: -Ին­չո՞ւ «Հող և տեխ­նո­լո­ գիա­ներ», ի՞նչ է լի­նե­լու Շու­շիում։ -Մի քա­նի ար­վես­տա­գե­տով մտա­ծում էինք, թե ինչ թե­մա­յով այս ա­մե ­նը պետք է լի­նի: Խո­սում էինք հայ­րե­նի­քի, Ղա­րա­բա­ղի մա­ սին, և բո­ լո­ րիս պարզ դար­ ձավ, որ հո­ղը մեզ հա­մար ա­մե­ նա­կարևոր տար­րե­րից է: Իսկ տեխ­նո­լո­գիա­ներ, քա­նի որ այ­ սօր ա­մե ն ինչ կապ­ված է տեխ­ նո­լո­գիա­նե­րի հետ: Հո­ղը և տեխ­նո­լո­գիա­նե­րը խորհր­ դան­ շում են հի­ նը և նո­ րը: Այս­պի­սի նա­խագ­ծեր Շու­ շիում պատ­րաստ­վում ենք կազ­մա­կեր­պել եր­կու տա­րին

մեկ, բնա­կա­նա­բար՝ թե­մա­նե­րով:

տար­բեր

-Լի­լիթ, Գա­ֆեսճ­յան քան­ դակ­նե­րի պու­րա­կում տեղ գտած «Ծ­խող կնոջ» մա­սին Դուք ա­սել եք, թե մեր հա­ սա­րա­կու­թյու­նը «ու­րի­շու­ թյան» սո­վոր չէ։ Ժա­մա­նա­ կա­կից ար­վես­տը շատ ու­րիշ կա­րող է թվալ։ Ի՞նչ եք կար­ ծում, ինչ­պե՞ս այն կըն­դուն­ վի Ղա­րա­բա­ղում։ Արդ­յոք հա­սա­րա­կու­թյու­նը պատ­ րա՞ստ է նման հար­թա­կի ստեղծ­մա­նը։ -Սա ի­րոք խնդիր է, բայց մենք խի­զա­խում ենք, ո­րով­հետև ժա­ մա­նա­կա­կից ար­վես­տը հա­մընդ­ հա­ նուր լեզ­ վով է խո­ սում, այն հա­մա­մարդ­կա­յին է: Մենք բա­ վա­կան ջանք ենք գոր­ծադ­րում, որ այն հա­սա­նե­լի և հաս­կա­նա­ լի լի­նի տե­ղա­ցի­նե­րին: -Ինչ­պե՞ս։ -Օ­րի­նակ՝ տեքս­տե­րով: Հենց այն­պես չենք գնա­լու, ինչ-որ բա­ ներ ցու­ ցադ­ րենք, ինչ-որ բա­ ներ ա­նենք և վե­րա­դառ­նանք: Կարևոր նպա­տակ­նե­րից մե­կը հենց տե­ղա­կան դաշ­տը հա­ղոր­ դակ­ցու­թյան մի­ջո­ցով զար­գաց­ նելն է: Ի­հար­կե, ան­պատ­րաստ դի­տո­ ղին ժա­մա­նա­կա­կից ար­վես­տը փոքր-ինչ բարդ և պա­րա­դոք­սալ կա­ րող է թվալ։ Բայց պետք չէ չա­փա­զանց բար­դաց­նել ար­վես­ տի խնդի­ րը: Այն ան­ շուշտ լուրջ

«Շու­շի ար­վես­տի նա­խագ­ծի» հա­մադ­րողներ ար­վես­տի քննա­դատ Լի­լիթ Սարգս­յանը և ա­մե­րի­կա­հայ ար­վես­տա­գետ, նկա­րիչ Հե­րի Որ­բեր­յանը:

գա­ղա­փար­նե­րի հետ գործ ու­ նի, սա­կայն պետք չէ մտա­ծել, որ դա ան­հա­սա­նե­լի մի բան է, ա­վե­ լի պարզ հա­յաց­քով պի­տի նա­յել: Ար­վես­տա­գե­տի և դի­տո­ղի միջև հա­ղոր­դակ­ցու­թյու­նը ճիշտ կազ­մա­կեր­պե­լու դեպ­քում պարզ է դառ­նում, որ ժա­մա­նա­կա­կից ար­վես­տը բաց ֆե­նո­մե ն է: -Լի­լիթ, նա­խագ­ծի մաս­նա­ կից­նե­րից Գեր­ման Ա­վագ­ յա­նը և Ա­րա Օ­շա­կա­նը եր­ կար տա­րի­ներ լու­սան­ կար­չա­կան նա­խագ­ծեր են ի­րա­կա­նաց­րել Ղա­րա­բա­ ղում։ Իսկ մյուս­նե՞­րը, չէ՞ որ նրանց մեջ կան նաև այն­ պի­սիք, ո­րոնք եր­կար տա­ րի­ներ չեն ե­ղել Հա­յաս­տա­ նում։ Ի՞նչ են ներ­կա­յաց­ նե­լու նրանք, և ինչ­պե՞ս է դա կապ­վե­լու Շու­շիի հո­ ղի հետ։ -Բո­լոր ար­վես­տա­գետ­նե­րը հայ են, և պի­լո­տա­յին ծրագ­րի հա­մար դա մի­տում­ն ա­վոր է ար­ված: Ինք­ նու­թյան խնդիր­ներ կան, որ մենք ու­զում ենք ար­ծար­ծել: Մի մա­սը ա­մե­րի­կաբ­նակ ար­ վես­տա­գետ­ներ են, եր­կու­սը

Եվ­րո­պա­յից պի­տի գան, մյուս­ նե­րը հա­յաս­տա­նաբ­նակ են։ Մենք փոր­ձել ենք ներգ­րա­վել նաև մար­զե­րում ստեղ­ծա­գոր­ ծող ար­վես­տա­գետ­նե­րի: Գործ ու­նենք մի հե­տաքր­քիր ֆե­նո­մե ­նի հետ՝ բազ­մա­թիվ և բազ­մա­կի ինք­նու­թյուն­ներ ու­ նե­ցող հա­յեր, տար­բեր պատ­ մու­թյուն­նե­րի, ճա­կա­տագ­րե­ րի կրող­ներ մեկ­տեղ­վե­լու են մի կի­զա­կե­տում: Մե­րօր­յա հետ­ պա­տե­րազմ­յա հայ­կա­կան ինք­ նու­թյու­նը ձևա­վո­րող կարևոր բա­ղադ­րիչ­նե­րից մեկն է ար­ ցախ­յան այս դիս­կուր­սը: Բո­լոր այս ար­վես­տա­գետ­նե­ րը, նաև նրանք, ո­ րոնք դրսում են ապ­րում, չա­փա­զանց կապ­ ված են Հա­յաս­տա­նի հետ, նրանք Հա­յաս­տա­նի ժա­մա­ նա­կա­կից ար­վես­տում զգա­ լի դե­րա­կա­տա­րու­թյուն ու­ նեն: Կարևոր չէ, թե որ­տեղ են նրանք ապ­ րում, քա­ նի որ ժա­ մա­նա­կա­կից ար­վես­տը չա­փա­ զանց ճկուն և շար­ժուն երևույթ է, այն չի ճա­նա­չում ազ­գու­թյուն, սահ­ման­ներ, երկր­ներ: Չա­փա­ զանց դյու­րին ներ­թա­փան­ցող երևույթ է:

Հա­յաս­տան-Սփ­յուռք աս­վածն ըստ էու­ թյան կլի­ շե է, և մենք կար­ծես ար­վես­տի մի­ջո­ցով փոր­ձում ենք հաս­կա­նալ, որ անջր­պետ չկա: Ար­վես­տա­գետն իր ներ­քին պոե­զիան ա­մե ­նուր է ար­տա­հայ­տում: -Հե­րի, ին­չո՞ւ խու­սա­ փե­ցիք պե­տու­թյան ա­ջակ­ցու­թյու­նից։ -Դա իմ հա­տուկ ո­րո­շումն էր, քա­նի որ ցան­կա­նում էի ա­վե­լի հան­գիստ և ա­զատ աշ­խա­տել, չու­նե­նալ սահ­մա­նա­փա­կում­ ներ: Ես ոչ թե ցան­կա­ցել եմ հե­ ռու մնալ, հա­կա­ռա­կը, հան­դի­ պել եմ Ղա­րա­բա­ղի նա­խա­գա­ հի հետ, ներ­ կա­ յաց­ րել եմ, թե ինչ ենք պատ­րաստ­վում ա­նել, աշ­խա­տում ենք մշա­կույ­թի նա­ խա­րա­րու­թյան հետ: Ինչ վե­ րա­բե­րում է ֆի­նան­սա­վոր­մա­ նը, ա­սա­ցի, որ չվա­խե­նան, ես այդ հոգ­սը իմ ու­սե­րին կառ­նեմ: Նա­խա­գիծն ի­րա­կա­նաց­վե­լու է Լոս Ան­ջե­լե­սի հայ­կա­կան հա­ մայն­քի նվի­րատ­վու­թյուն­նե­րի շնոր­հիվ:  n Զ­րու­ցեց Մա­րիա Հով­սեփ­յա­նը

Որ­տե­ղի՞ց հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցի Haberturk-ի գլխա­վոր խմբագ­րին Վա­րա­գա­վան­քը հայտն­վել է թուր­քա­կան մա­մու­լի ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում Վա­նի Յու­քա­րը Բաք­րաչ­լը գյու­ղում գտնվող Վա­րա­գա­վան­քի վա­ նա­կան հա­մա­լի­րի շուրջ ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը շա­րու­նա­կում են լայն ար­ձա­գանք գտնել թուր­քա­կան մա­մու­լում: Վա­նի վեր­ջին երկ­րա­շար­ժե­րից հե­տո վնաս­ված ե­կե­ղե­ցին վե­րա­նո­րո­գե­լու ցան­ կու­թյուն են հայտ­նել տե­ղի բնա­կիչ­նե­րը: Թուր­քիա­յի իշ­խա­նու­ թյուն­նե­րը թույ­լատ­րել են վե­րա­նո­րո­գու­մը սե­փա­կա­նա­տի­րոջ հա­ մա­ձայ­նու­թյան դեպ­քում։ Պարզ­վել է, որ ե­կե­ղե­ցին պատ­կա­նում է Haberturk-ի գլխա­վոր խմբա­գիր Ֆա­թիհ Ալ­թայ­լըին:

Ֆա­թիհ Ալ­թայ­լը։

ե­կե­ղե­ցին հանձ­նել Կ.Պոլ­սի Հա­ յոց պատ­րիար­քա­րա­նին՝ ստեղծ­ ված ի­րադ­րու­թյու­նում այն միակ խե­լա­միտ լու­ծու­մը հա­մա­րե­լով։ Վա­րա­գա­վան­քը հայ­կա­ կան հնա­գույն ե­կե­ղե­ցի­նե­րից է: Վան­քի կա­ռու­ցու­մը կապ­վում է

Վա­րա­գա­վան­քի վա­նա­կան հա­մա­ yyu.edu.tr

հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, թե ե­կե­ղե­ցին պատ­կա­նում է ի­րեն, դժգո­հու­թյուն է ա­ռա­ջաց­րել Թուր­քիա­յի հա­յու­ թյան շրջա­նում: Ազ­գու­թյամբ հայ Նադ­յա Ույ­գու­նի գլխա­վո­րու­թյամբ նրանք նա­մակ են հղել Ալ­թայ­լըին: Նա­մա­կում մաս­նա­վո­րա­պես աս­ ված է. «Ըստ Ձեզ՝ հա­ յե­ րը մի ա­ռա­վոտ գնա­ցել են խնջույ­ քի, լքել այս հո­ղե­րը, և այդ ան­ տեր հո­ղե­րը Ձեր պա­պին է մնա­ ցել: Մ­ տա­ ծեք՝ Դուք թուրք մու­ սուլ­ ման եք, որ­ տե­ ղի՞ց Ձեզ հայ­ կա­կան ե­կե­ղե­ցի»: Թուր­քիա­յում ապ­րող հա­յե­ րը նա­մա­կում ա­ռա­ջար­կել են

գլխա­վոր խմբա­գիր

Vartan Hampikian, New York, 1923

Թուր­քա­կան Taraf օ­րա­թեր­թին տված հար­ցազ­րույ­ցում Ֆա­թիհ Ալ­թայ­լըն հաս­տա­տել է, որ ե­կե­ղե­ ցին ի­րոք պատ­կա­նում է ի­րեն: «Ա­ յո, ե­ կե­ ղե­ ցին իմն է, այն ե­ ղել իմ պա­պի­նը, փո­խանց­վել է հորս և ն­ րա մա­ հից հե­ տո՝ ինձ»,– ա­ սել է թուրք խմբագ­րա­պե­տը: Ալ­թայ­լըն պատ­ մել է, որ ե­ կե­ ղե­ ցին իր պա­ պին է ան­ ցել 1915-ից հե­ տո՝ հայ­ կա­կան գույ­քի բռնագ­րա­վու­մից հե­տո: Նա նշել է նաև, որ ե­կե­ղե­ ցու վե­րա­նո­րոգ­ման հար­ցով ի­րեն ոչ ոք չի դի­մել: Ha­ber­turk-ի գլխավոր խմբա­գիր Ֆաթիհ Ալ­թայ­լըի

Haberturk-ի

լի­րը (ձախից` 1923թ., աջից` 2012թ.):

Հ­ռիփ­սի­մե և Գա­յա­նե կույ­սե­ րի ան­վան հետ, ո­րոնք 3-րդ դա­ րի վեր­ջին խա­չա­փայ­տի մա­ սունք­ նե­ րը բե­ րել են Վան: Հա­ մա­ նուն լե­ ռան վրա գտնվող Վա­րա­գա­վանք վա­նա­կան հա­ մա­ լի­ րը հայտ­ նի է նաև Յոթ

ե­կե­ղե­ցի ան­վամբ: Վա­րա­գա­ վան­քը ե­ղել է Վա­նի ար­քե­պիս­ կո­պո­սի նստա­վայ­րը: Խ­րիմ­յան Հայ­րիկն այս­տեղ ձեռ­նար­կել է «Ար­ծիվ Վաս­պու­րա­կա­նի» հան­ դե­սի տպագ­րու­թյու­նը:  n Գոռ Ե­րան­յան


Orakarg Business Daily