Page 1

Գինը՝ 100 դրամ

| № 57 (126), ուրբաթ, ապրիլի 20, 2012 թ., www.orakarg.am

Ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն­նե­րի խնդի­րը

Գի­նի խմե­լու պա­հը

Գ­լո­բալ մար­տահ­րա­վեր­նե­րին դի­մա­կա­յե­լու մարդ­կու­թյան ա­րա­ծի, չա­րա­ծի ու ա­նե­լի­քի մա­սին

Ին­չու է հայ­կա­կան գի­նե­գոր­ծու­թյու­նը դո­փում տե­ղում

էջ 7 ›››

Հայկ Խա­նում­յան, տե­սա­կետ

էջ 2 ›››

«Հա­ջո­ղու­թյան պատ­մու­թյուն­ նե­րի» գի­նը

Սու­րեն Մա­նուկ­յան, տե­սա­կետ էջ 2 ›››

«Ժա­ռան­գու­թյու­ն»-ը այ­րո՞ւմ է կա­մուրջ­նե­րը

Ընտ­րու­թյուն­ նե­րից ա­ռա՞ջ, թե՞ հե­տո Հա­յե­ցա­կարգ ա­ռանց ներդր­ման

Ք­սակ­նե­րը լղա­րել են

Ար­տ ադ­ր ո­ղա­կ ա­ն ու­ թյու­ն ը կազ­մ ա­կ երպ­չ ա­ կան ջի­ղ ը չէ էջ 7 ›››

Խո­հուն քնա­ րա­կա­նու­թյան պատ­կե­րա­գի­րը

Այս­պ ես կա­ր ե­լ ի է բնու­թ ագ­ր ել հայ ժա­մ ա­ն ա­կ ա­կ ից գե­ղան­կ ա­ր իչ Վի­լ իկ Զա­ք ար­յ ա­ն ին էջ 8 ›››

Աբ­րա­համՇ­տիգ­լից մե­նա­մար­տը՝ մոտ ա­պա­գա­յում էջ 8 ›››

օ ր ա թ ե ր թ

Ռու­սա­կա­նը ծան­րա­նում է

Թեև Հա­յաս­տա­նը շա­րու­նա­կում է գտնվել նվազ և մի­ ջին պարտ­քա­յին բեռ ու­նե­ցող երկր­նե­րի շար­քում, պե­ տա­կան պարտ­քի ցու­ցա­նի­շը տե­ղում չի դո­փում։ Ան­ ցած տա­րի պետ­պարտքն ա­վե­լա­ցել է $365  մլն­-ով՝ կազ­մե­լով ՀՆԱ-ի 41,7%-ը։ Բա­ցի այդ՝ Հա­յաս­տա­նը սկսել է քա­ղել ռու­սա­կան վար­կի ա­ռա­ջին պտուղ­նե­ րը. 2011թ. ար­տա­քին պարտ­քի սպա­սարկ­մանն ուղղ­ ված $101,6 մլն­-ի 17%-ը բա­ ժին է ըն­ կել հենց ռու­ սա­ կան վար­կին։

Է­լեկտ­րո­նա­յին ա­ռող­ջա­պա­հա­կան տե­ղե­կատ­վա­կան հա­մա­կար­գի հե­ռան­կար­ նե­րը դեռ ա­նո­րոշ են էջ 4 ›››

Բիզ­նես հա­ջո­ղու­թյան չորս գաղտ­նիք­ նե­րը

էջ 3 ›››

Հա­յաս­տա­նի ՀՆԱ-ն չի հասց­նում պարտ­քի հետևից

էջ 3 ›››

Ռու­սաս­տա­նի ա­մե ­նա­հա­րուստ գոր­ծա­րար­նե­րը տար­վա ըն­թաց­քում $52  մլրդ­ են կորց­րել էջ 6 ›››

Հարցազրույց ԵՊԼՀ գի­տա­կան մա­սի ղե­կա­վար և դա­սա­խոս Նու­նե Դի­լան­յա­նի հետ

էջ 5 ›››

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Բել ու Թոֆ­լեր պետք չէ ցի­տել

Բու­հե­րը դառ­նում են կու­սակ­ցա­կան բջիջ­ներ

PanARMENIAN

Տ­պա­վո­րու­թյուն է, որ Սա­ֆար­յա­նը մի­տում ­ն ա­վոր է վար­ կա­բե­կում միաս­նա­կան շտա­բի աշ­խա­տանք­նե­րը: Կա­րե­ լի էր պար­զա­պես դուրս գալ՝ պատ­ճա­ռա­բա­նե­լով, որ ի­րենց նա­խա­պայ­ման­նե­րը չեն բա­վա­րար­վել: n

Տե՛ս խմբագրականը` էջ 2 ›››

Օրվա

Հա­յ աս­տ ա­ն ը թեև ո­ր ոշ ցու­ց ա­ն իշ­ն ե­ր ով դաս­ վում է մի­ ջ ին, իսկ ո­ ր ոշ­ նե­ ր ով էլ՝ նվազ պարտ­ քա­յ ին բեռ ու­ն ե­ց ող երկր­ նե­ր ի թվին, այ­դ ու­հ ան­ դերձ պե­տ ա­կ ան պարտ­ք ը բնու­թ ագ­ր ող ա­ռ ան­ ձին ցու­ց ա­ն իշ­ն ե­ր ով եր­ կի­ր ը 2011թ. հե­տ ըն­թ աց է ար­ձ ա­ն ագ­ր ել։ Այս­ պես. ե­ թ ե 2010թ. պե­ տ ա­ կան պարտք/ՀՆԱ ցու­ց ա­ նի­շ ը, ըստ Ֆի­ն անս­ն ե­ր ի

վարքագիծ

Ճա­պո­նիան կլքի զար­գա­ցած­նե­րի շար­քե­րը Մինչև 2050թ. Ճա­ պո­ նիան այլևս զար­ գա­ ցած ու հա­ րուստ երկ­րի հա­մա­րում չի ու­նե­նա, կան­խա­տե­ սել է Ճա­պո­նիա­յի արդ­յու­նա­բե­րող­նե­րի միու­թյան (Keidanren) հետ փոխ­ կա­ պակց­ ված Century Public Policy (CPP) փոր­ձա­գի­տա­կան ըն­կե­րու­թյու­նը։ Ար­դեն 2014թ. Ճա­պո­նիան աշ­խար­հի խո­շո­րա­գույն տնտե­սու­թյուն­նե­րի շար­ քում իր եր­րորդ հո­րի­զո­նա­ կա­նը կզի­ջի Հնդ­կաս­տա­ նին։ CPP-ի կան­խա­տես­ մամբ՝ 21-րդ դա­րի կե­սե­րին Ճա­պո­նիա­յի ՀՆԱ-ն կ­հա­վա­ սար­վի հնդկա­կա­նի մեկ եր­ րոր­դին և Չի­նաս­տա­նի ու

ԱՄՆ-ի տնտե­սու­թյուն­նե­րի մեկ վե­ցե­րոր­դին։ Ի­րա­դար­ ձու­թյուն­նե­րի զար­գաց­ման ա­ռա­վել հո­ռե­տե­սա­կան սցե­ նա­րի դեպ­քում Ճա­պո­նիան դուրս կմնա աշ­ խար­ հի խո­ շո­րա­գույն տնտե­սու­թյուն­նե­ րի տասն­յա­կից։ Ճա­պո­նիան հա­մաշ­ խար­հա­յին տնտե­սա­կան

ա­ռա­ջա­տար­նե­րի շար­քում հայտն­վել է անց­յալ դա­րի 70-80-ա­կան­նե­րին։ 1990թ. եր­կիրն ար­դեն աշ­խար­հի երկ­րորդ տնտե­սու­թյունն էր՝ ՀՆԱ-ի ծա­վա­լով ըն­դա­ մե­նը մե­կու­կես ան­գամ զի­ ջե­լով ա­ռա­ջա­տա­րին՝ ԱՄՆին։ Վեր­ջին 15 տա­րում Ճա­ պո­նիա­յի ՀՆԱ-ն ա­ճել է ըն­ դա­մե­նը 20%-ով։ Ներ­կա­յում երկ­րի պետ­պարտ­քը կազ­ մում է ՀՆԱ-ի 200%-ը, ինչն ա­մե­նա­բարձր ցու­ցա­նիշն է զար­գա­ցած երկր­նե­րի շար­ քում։  n

նա­խ ա­ր ա­ր ու­թ յան, կազ­ մել է 41%, ա­ պ ա ան­ ց ած տա­ր ի այն հա­ս ել է 41,7%ի։ Ար­տ ա­ք ին պարտք/ ՀՆԱ ցու­ց ա­ն ի­շ ը 2010թ. կազ­ մ ել է 35,6%, ան­ ց ած տա­ր ի՝ 36%։ Հա­յաս­տա­նում ար­ձա­ նագր­ վել է ոչ միայն ար­ տա­քին, այլև ներ­քին պարտ­քի ա­վե­լա­ցում. ներ­ քին պարտք/ՀՆԱ ցու­ ցա­նի­շը 2011թ. կազ­մել է 5,66% (2010թ. այն 5,2% էր)։

Պե­տա­կան պարտ­քը բնու­թագ­րող ցու­ցա­նիշ­նե­ րի վատ­թա­րա­ցու­մը պայ­ մա­նա­վոր­ված է այն հան­ գա­ման­քով, որ պարտ­քի ա­ճը ե­ղել է ա­վե­լի ա­րագ, քան մակ­րոտն­տե­սա­կան ցու­ցա­նիշ­նե­րի­նը։ Բա­ցի այդ՝ իր դերն է խա­ ղա­ ցել թու­լա­ցող ազ­գա­յին ար­ժույ­թը։ Այս­պես. ար­տա­քին պե­ տա­կան պարտ­քը մեկ տա­ րում ա­վե­լա­ցել է 8,2%-ով, այ­ նինչ ՀՆԱ-ի ա­ ճը կազ­ մել է 4,6%։ Ընդ­ հա­ նուր առ­մամբ՝ Հա­յաս­տա­նի պե­ տա­կան պարտքն ան­ցած տա­ րի ա­ ճել է $365  մլնով, նե­րառ­յալ ար­տա­ քին պարտ­քի $270  մլն­-ը։ 2011թ. վեր­ջին ար­տա­քին

էջ 4 ›››


| № 57 (126), ուրբաթ, ապրիլի 20, 2012 թ.

2 | Տեսանկյուն

Բել ու Թոֆ­լեր պետք չէ ցի­տել

Խմբագրական

«Ժա­ռան­գու­ թյուն»-ը այ­րո՞ւմ է կա­մուրջ­նե­րը «Ա­զա­տու­թյուն» ռա­դիո­կա­յա­նի հետ հար­ցազ­րույ­ցում ԱԺ «Ժա­ռան­գու­թյուն» խմբակ­ցու­թյան ղե­կա­վար Ստ­յո­ պա Սա­ֆար­յա­նը հայ­տա­րա­րել է, որ ի­րենց կու­սակ­ցու­ թյու­նը վերջ­նա­կա­նա­պես ո­րո­շել է ինք­նու­րույն աշ­խա­ տել ա­զատ և ար­դար ընտ­րու­թյուն­նե­րի անց­կաց­ման ուղ­ղու­թյամբ: Նա այս քայ­լը պատ­ճա­ռա­բա­նել է հետև­ յալ հան­գա­ման­քով. «Ե­թե ՀԱԿ ա­ռաջ­նոր­դը հայ­տա­րա­ րում է, որ իր թիվ մեկ թշնա­մին ՀՀԿ-ն է, և ին­քը ան­ գամ չի քննա­դա­տե­լու Ռո­բերտ Քո­չար­յա­նի վե­րա­դար­ձը կամ վե­րա­դար­ձը ա­պա­հո­վող քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րին, սա նշա­նա­կում է, որ, ըստ էու­թյան, գո­յու­թյուն ու­նի ստվե­ րա­յին պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն, և այս միաս­նա­կան շտա­բը ա­վե­լի շուտ Ռո­բերտ Քո­չար­յա­նի նա­խընտ­րա­ կան շտաբն է հի­շեց­նում, քան ընտ­րու­թյուն­նե­րի ա­զատ և ար­դար ըն­թաց­քը ա­պա­հո­վե­լուն կոչ­ված շտա­բը»: Ս­տաց­վում է, որ «Ժա­ռան­գու­թյու­ն»-ը պաշ­տո­նա­պես լքում է չորս կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի նա­խա­ձեռ­նած ընտ­ րու­թյուն­նե­րի վե­րահսկ­ման միաս­նա­կան շտա­բը: Այդ դեպ­քում մի շարք հար­ցեր են ա­ռա­ջա­նում: Հե­տաքր­քիր է, թե այդ ի՞նչ ռե­սուրս­նե­րով է «Ժա­ռան­ գու­թյու­ն»-ը պայ­քա­րե­լու ընտ­րա­կեղ­ծիք­նե­րի մե­քե­նա­յի դեմ, այն դեպ­քում, երբ այդ կուս­ակ­ցու­թյան մարդ­կա­ յին ռե­սուր­սը մի կերպ կա­րող է բա­վա­կա­նաց­նել ընտ­ րա­տե­ղա­մա­սա­յին հանձ­նա­ժո­ղով ­ն ե­րում նե­ր­կա­յա­ցու­ ցիչ­ներ ու­նե­նա­լու հա­մար; ին­չո՞ւ է Ստ­յո­պա Սա­ֆար­ յա­նն այդ­քան ան­հանգս­տա­ցած, որ ՀԱԿ ա­ռաջ­նոր­դը թիվ մեկ թշնա­մի է հա­մա­րում ՀՀԿ-ին և չի քննա­դա­ տում Ռո­բերտ Քո­չար­յա­նի վե­րա­դար­ձը; արդ­յոք բնա­ կան չէ՞, որ քննա­դա­տու­թյան սլա­քը պետք է ուղղ­ված լի­նի գոր­ծող իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կող­մը՝ ի դեմս ՀՀԿ-ի; ինչ­քա­նո՞վ է ըն­կա­լե­լի, որ նա­խընտ­րա­կան այս թեժ ըն­ թաց­քում, ՀՀԿ-ին և ն­րա ղե­կա­վա­րին թո­ղած, քննա­դա­ տու­թյան է են­թարկ­վում նախ­կին նա­խա­գա­հը; որ­տե­ ղի՞ց Ստ­յո­պա Սա­ֆար­յա­նին այդ­պի­սի ին­ֆոր­մա­ցիա, որ Ռո­բերտ Քո­չար­յա­նը ցան­կա­նում է վե­րա­դառ­նալ, երբ երկ­րորդ նա­խա­գա­հը պաշ­տո­նա­պես չի հայ­տա­րա­րել այդ մա­սին; ինչ­պե՞ս կա­րե­լի է ա­պա­հո­վել վե­րա­դար­ ձի ցան­կու­թյուն չհայտ­նած մար­դու վե­րա­դար­ձը: Չէ՞ որ քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը հրա­պա­րա­կա­յին գոր­ծու­նեու­ թյուն է, և այդ­տեղ թա­քուն չեն վե­րա­դառ­նում: Տ­պա­վո­րու­թյուն է, որ Սա­ֆար­յա­նը մի­տում­ն ա­վոր է վար­կա­բե­կում միաս­նա­կան շտա­բի աշ­խա­տանք­նե­րը: Կա­րե­լի էր պար­զա­պես դուրս գալ՝ պատ­ճա­ռա­բա­նե­ լով, որ ի­րենց նա­խա­պայ­ման­նե­րը չեն բա­վա­րար­վել: Եվ ե­թե այս հա­կա­քա­րոզ­չու­թյան մեջ մի­տում կա, ա­պա կա­րե­լի է կաս­կա­ծել, թե որ քա­ղա­քա­կան ու­ժի հա­մար է շա­հա­վետ, որ ընտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի վրա հան­ րա­յին վե­րահս­կո­ղու­թյու­նը թույլ լի­նի: Հի­մա ո՞ւմ վե­րար­տադ­րու­թյունն է փոր­ձում ա­պա­հո­վել «Ժա­ռան­գու­թյու­ն»-ը: n

Հայկ Խա­նում­յան

Վ

եր­ջին տա­րի­նե­րին ինս­տի­ տու­ցիո­նա­լիստ գիտ­նա­կան­ նե­րի մի շարք հոդ­ված­ներ և աշ­խա­տու­թյուն­ներ հա­սա­րա­կու­ թյուն­նե­րի զար­գաց­ման վե­րա­բեր­յալ հե­տաքր­քիր դիս­կուրս ա­ռա­ջաց­րին մի­ջազ­գա­յին գի­տա­կան և վեր­լու­ծա­ կան շրջա­նակ­նե­րում: Ինս­տի­տու­ցիո­նա­լիստ­նե­րը, ո­րոնց մեջ փայ­լում է մեր հայ­րե­նա­կից, Մա­ սա­չու­սե­թի տեխ­նո­լո­գիա­կան հա­ մալ­սա­րա­նի պրո­ֆե­սոր Դա­րոն Ա­ճե­ մօղ­ լուն, պնդում են, որ նախ­ կի­ նում տա­րած­ված կար­ծիք­նե­րը, թե տնտե­սա­կան զար­գաց­ման հա­մար կարևոր են մշա­կույ­թը կամ աշ­խար­ հագ­րա­կան դիր­քը, ճիշտ չեն, նրանք

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ, վկայական` 03Ա080303, տրվ. 20.05.08թ. Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@orakarg.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Թողարկման պատասխանատու՝ Մարատ Յավրումյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Գովազդ և մարքեթինգ՝ +374 55 441351 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 1-ին տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 19.04.2012թ. Տպաքանակը՝ 2000

Էլ­վին Թոֆ­լե­րի՝ 70-80-ա­կան­նե­րին ու­շադ­րու­թյան ար­ժա­նա­ցած տե­սու­ թյուն­նե­րով զար­մաց­նող վար­չա­պե­ տը ըն­դա­մե ­նը օ­լի­գար­խիկ հա­մա­ կար­գի փաս­տա­բանն է, ո­րը նույ­ նիսկ կամ­ քի փոք­ րիկ նշույլ չու­ նի տնտե­սու­թյան զար­գա­ցումն ար­գե­ լա­կող երևույթ­նե­րի դեմ պայ­քա­րե­ լու հա­մար: Եվ ի­րոք, որ­պես­զի, ա­սենք, Հա­ յաս­տան ներ­մուծ­վող մեր­ձարևա­ դար­ձա­յին մրգե­րի շու­կա­յում բո­լոր ներ­մու­ծող­ներն ու­նե­նան հա­վա­սար պայ­ման­ներ, ըն­դա­մե ­նը հար­կա­վոր է ու­նե­նալ կամք՝ ե­ղած օ­րենք­նե­րը հար­գե­լու և բա­ցի մեկ ներ­մու­ծո­ղից՝ մյուս­նե­րին չխո­չըն­դոտ­ելու հա­մար: Դ­րա հա­մար Բել ու Թոֆ­լեր պետք չէ ցի­տել. դրա հա­մար անհ­րա­ժեշտ է նվա­զա­գույն ցան­կու­թյուն: Հենց կամ­քի առ­կա­յու­թյունն է հնա­րա­վոր դարձ­րել Սին­գա­պու­րի և Թայ­վա­նի զար­գա­ցու­մը, կամքն է ստի­պել արևմտ­յան հա­ջող­ ված երկր­նե­րին ստեղ­ծե­լու գոր­ծող ինս­տի­տուտ­ներ: Խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­րար­շա­վի ժա­մա­նակ հա­յաս­տան­յան կու­սակ­ ցու­թյուն­ներն ա­մե ­նա­շա­տը խո­սում են հա­վա­տից: Ն­շա­նա­կում է՝ հա­ սա­րա­կու­թյան մեջ հա­վա­տի ճգնա­ ժամ կա: Պատ­ճա՞­ռը. ո­րով­հետև նա­ խորդ տա­րի­նե­րին հա­մա­պա­տաս­ խան կամք հա­սա­րա­կութ­յու­նը չի տե­սել:  n

«Հա­ջո­ղու­թյան պատ­մու­թյուն­նե­րի» գի­նը

Սու­րեն Մա­նուկ­յան

Ա տ ն տ ե ս ա կ ա ն

կարևո­րում են գոր­ծող հա­մա­կար­գե­ րի՝ ինս­տի­տուտ­նե­րի ստեղծ­ման կա­ րո­ղու­թյու­նը: Այն հա­սա­րա­կու­թյու­ նը, որ կա­րո­ղա­նում է ստեղ­ծել գոր­ ծող հա­մա­կարգ, նա էլ կա­րո­ղա­նում է ա­րա­գո­րեն զար­գա­նալ: Արևմտ­յան ո­րոշ քա­ղա­քա­գետ­նե­րի տե­սա­կե­տը, թե տնտե­սա­կան զար­ գաց­ման ա­վե­լի մեծ հնա­րա­վո­րու­ թյուն ու­նե­նում են ժո­ղովր­դա­վա­րա­ կան ռե­ժիմ­ն ե­րը, նույն­պես հերք­վեց Հա­րա­վարևել­յան Ա­սիա­յի վեր­ջին հի­սու­նամ­յա­կում բուռն զար­գա­ցած երկր­նե­րի օ­րի­նա­կով: Ինձ հա­մար ա­մե ­նա­մեծ նշա­նա­ կու­թյունն ու­նի կամ­քը: Տվ­յալ երկ­րի է­լի­տա­նե­րի և հատ­կա­պես կա­ռա­վա­ րող վեր­նա­խա­վի կամ­քը՝ ու­նե­նա­լու զար­գա­ցած եր­կիր: Երբ 2008թ. Տիգ­ րան Սարգս­ յա­ նը նշա­նակ­վեց վար­չա­պետ, հա­յաս­ տան­յան վեր­լու­ծա­կան-փոր­ձա­գի­ տա­կան շրջա­նակ­նե­րում մեծ ոգևո­ րու­թյուն կար, հայտ­նի քա­ղա­քա­գետ­ նե­րից մե­կը նույ­նիսկ հա­մար­ձակ­վեց դի­տար­կել, որ Տիգ­րան Սարգս­յա­ նը մեծ հնա­րա­վո­րու­թյուն ու­նի հայ­ կա­կան Պետ­րոս Մեծ դառ­նա­լու: Ցա­ վոք, այդ ոգևո­րու­թյու­նը շատ ա­րագ կո­րավ, ՀՀ վար­չա­պետն էլ բա­վա­ կա­ն հե­ռու է բա­րե­փո­խիչ դառ­նա­լու հե­ռան­կա­րից: Ա­վե­լին՝ սկսվեց հիաս­թա­փու­թյուն: Շատ ա­րագ պարզ դար­ձավ, որ լայն հա­սա­րա­կու­թյա­նը Դա­նիել Բե­լի ու

պ­րի­լի 19-ին ՀՀ Գի­տու­թյուն­ նե­րի ազ­գա­յին ա­կա­դե­միա­յում տե­ղի ու­նե­ցավ տա­րե­կան ընդ­հա­ նուր ժո­ղո­վը, որ­տեղ ամ­փոփ­վե­ցին Ա­կա­դե­միա­յի 2011թ. գի­տա­կան գոր­ ծու­նեու­թյան արդ­յունք­ներն ու ներ­ կա­յաց­վե­ցին գի­տու­թյան աս­պա­րե­ զում առ­կա խնդիր­ներն ու զար­գաց­ ման ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն­նե­րը: Ապ­րիլ ամս­վա ա­մե ­նատ­պա­վո­րիչ գոր­ծարք­նե­րից մե­կը Instagram լու­ սան­կար­նե­րի «սո­ցիա­լա­կան ցան­ցի» ձեռք­բե­րումն էր «Ֆեյս­բու­ք»-ի կող­ մից՝ $1  մլրդ­-ով: Ա­մե ­նայն հա­վա­ նա­կա­նու­թյամբ՝ «Ֆեյս­բու­ք»-ի հիմ­ նա­դիր Մարկ Ցու­կեր­բեր­գը ո­րո­շել է վա­ղօ­րոք ա­պա­հո­վագ­րել սե­փա­ կան բիզ­նե­սը վտան­գա­վոր մրցակ­ ցից: Instagram-ն ար­դեն ու­նի 50 մլն օգ­տա­տեր: Այն լու­սան­կար­ներ փո­ խա­նա­կե­լու անվ­ճար գոր­ծիք է, որ­ տեղ տե­ղե­կատ­վու­թյու­նը փո­խան­ ցում է ոչ թե տա­ ռե­ րի և տեքս­ տի մի­ջո­ցով, այլ լու­սան­կա­րի, ինչն

ա­վե­լի ազ­նիվ, ան­կեղծ և դե­մոկ­րա­ տա­ կան է, այն չու­ նի նաև լեզ­ վա­ կան պատ­նեշ­ներ: Սա է Instagram-ի փի­լի­սո­փա­յու­թյու­նը: Սա հեր­ թա­ կան հե­ քիաթն է կամ «հա­ջող­ված պատ­մու­թյու­նը», ո­րոն­ ցով լիքն է տե­ղե­կատ­վա­կան տեխ­ նո­լո­գիա­նե­րի աշ­խար­հի կեն­սագ­ րու­թյու­նը: Սա­կայն ինձ հա­մար ա­մե­ նա­հե­տաքրք­րա­կա­նն այն էր, թե ին­ չը դար­ձավ այս 9-12 աշ­խա­տակ­ցից բաղ­կա­ցած և մինչ այս գոր­ծար­քը ոչ մի ցենտ չվաս­տա­կած թի­մի և ն­րանց նման այլ մի շարք խմբե­ րի հա­ ջո­ ղու­թյան բա­նա­լին: Ա­ռա­ջին հեր­ թին, ի­հար­կե, տպա­վո­րիչ է այն փո­ խա­կեր­պու­մը, որ ա­ռա­ջա­ցել է բիզ­ նես աշ­խար­հում: Instagram-ի պատ­ մու­թյունն այն պարզ օ­րին­ակ­նե­րից է, երբ մի խումբ մարդ­կանց գլխում ծնված գա­ղա­փա­րը կա­րող է վե­րա­ փոխ­վել փո­ղի... մեծ փո­ղի: Այս երևույ­թը մտո­րե­լու տե­ղիք է տա­լիս նաև մեզ: ՀՀ կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը մշտա­պես շեշ­տում է գի­տու­ թյու­նը կի­րա­ռե­լի և ե­կամ­տա­բեր դարձ­նե­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թյու­նը: Հայ­տա­րար­վում է, որ մեր գի­տու­ թյու­նը շա­րու­նա­կում է մնալ խորհր­ դա­յին ո­ճի մեջ, երբ հայտ­նա­գոր­ ծու­թյուն­նե­րը և գ­յու­տե­րը չէին ծա­ ռա­յում տնտե­սու­թյու­նն ա­վե­լի նո­ րա­րար և կի­րա­ռա­կան դարձ­նե­լու հա­մար: Սա­կայն այս պա­րա­գա­յում Հա­յաս­ տա­նի կա­ռա­վա­րու­թյու­նը մո­ռա­նում է մի շատ կարևոր ճշմար­ տու­ թյուն՝ ցան­կա­ցած բնա­գա­վա­ռում ե­կա­մուտ ակն­կա­լե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ է ներդ­րում­ն եր ա­նել: Որ­քան էլ հան­ ճա­րեղ, նվիր­ված և հայ­րե­նա­սեր

լի­նեն գիտ­նա­կան­նե­րը, ա­ռանց լուրջ ներդ­րում­ն ե­րի նրանք չեն կա­րող հա­մա­պա­տաս­խան գի­տա­կան արդ­ յունք ստեղ­ծել: Նույն Instagram-ը, որ­քան էլ ներ­ կա­ յաց­ վի իբրև մա­ քուր մտքի ար­ գա­ սիք, իր հետևում խո­ շոր ներդ­ րում­ներ ու­ նի՝ 2010թ. մար­ տի 5-ին այն ստա­ ցել է $500 հազ. Baseline Ventures և Andreessen Horowitz ներդ­րու­մա­յին հիմ­ն ադ­րամ­ն ե­րից, իսկ 2011թ. փետր­ վա­ րի 2-ին՝ $7 մլն տար­բեր ներդ­րող­նե­րից, ո­րոնց թվում էին Benchmark Capital-ը, Ջեք Դոր­սին, Ք­րիս Սաք­ը (LOWERCASE Capital հիմ­ն ադ­րա­մի մի­ջո­ցով) և Ա­դամ դ’Ան­ջե­լոն: Այս գու­մար­նե­ րը թույլ էին տվել ոչ միայն հո­գալ Instagram խմբի աշ­խա­տա­կից­նե­րի կա­րիք­նե­րը, այլև լայ­նա­մասշ­տաբ գո­վազ­դա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նել՝ չմտա­ծե­լով նա­ խագ­ծից ե­կա­մուտ ստա­նա­լու անհ­ րա­ժեշ­տու­թյան մա­սին: Միայն այս պա­յ­ման­նե­րում է հնա­րա­վոր միտ­ քը, գա­ղա­փա­րը վե­րա­ծել շա­հույ­թի և ե­կամ­ուտի: Հա­կա­ռակ պա­րա­գա­յում, ի հե­ ճուկս ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյան բո­լոր ցան­կու­թյուն­նե­րի, ՀՀ ԳԱԱ աշ­խա­ տող շատ պայ­ծառ գիտ­նա­կան­նե­ րի մտա­վոր կա­րո­ղու­թյուն­նե­րը եր­ բեք էլ արդ­յու­նա­վետ չեն վե­րած­վի պե­տու­թյա­նը շա­հույթ բե­րող նո­րա­ րա­րու­թյան: Ն­ման գա­ղա­փար­ներ կա՛մ չեն ծնվի, կա՛մ, ինչ­պես հա­ճախ է լի­ նում, կդառ­ նան այլ երկր­ նե­ րում ի­րա­կա­նաց­ված «հա­ջո­ղու­թյան պատ­մու­թյուն­ներ»՝ այն երկր­նե­րում, որ­տեղ պատ­րաստ են նախ ֆի­նան­ սա­վո­րել, հե­տո նոր պա­հան­ջել:  n

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№ 57 (126), ուրբաթ, ապրիլի 20, 2012 թ. |

Օրակարգ | 3

Բու­հե­րը դառ­նում են կու­սակ­ցա­կան բջիջ­ներ Երևա­նի պե­տա­կան լեզ­վա­բա­ նա­կան հա­մալ­սա­րա­նի ռեկ­տոր Սու­րեն Զոլ­յա­նին աշ­խա­տան­ քից ա­զա­տե­լու վե­րա­բեր­յալ կրթու­թյան և գի­տու­թյան նա­ խա­րա­րի հրա­մա­նը ոչ միան­ շա­նակ ար­ձա­գանք­նե­րի տե­ղիք է տվել ինչ­պես հա­մալ­սա­րա­ նում, այն­պես էլ հա­սա­րա­կու­ թյան շրջա­ նում։ ԵՊԼՀ գի­ տա­ կան մա­սի ղե­կա­վար և դա­սա­ խոս Նու­նե Դի­լան­յա­նը Civilnet. am-ի հետ զրույ­ ցում ա­ սում է, որ խնդի­րը ի­րա­կա­նում շատ ա­վե­լի խորն է՝ այն տե­սակ­նե­ րի խնդիր է՝ ֆունկ­ ցիո­ նե­ րի և ոչ ֆունկ­ցիո­նե­րի բա­խում։ -Տի­կին Դի­լան­յան, ըստ Ձեզ՝ ին­չո՞վ է պայ­մա­նա­ վոր­ված Ա­շոտ­յան-Զոլ­յան բա­խու­մը: Քա­ղա­քա­կան են­թա­տեքստ կա՞ արդ­յոք այս ա­մե­նում։ -Ես կու­զե­նա­յի խո­սել ոչ թե քա­ղա­քա­կան են­թա­տեքս­տի, այլ այն բա­նե­րի մա­սին, ո­րոնք գո­նե ինձ հա­մար շատ ա­վե­լի կարևոր են: Քա­ղա­քա­կան ինչ­պի­սի են­ թա­տեքստ էլ փոր­ձեն տես­նել, պրն Զոլ­յա­նը միակ ոչ կու­սակ­ցա­ կան ռեկ­տորն է։ Այ­սօր մեր բու­ հե­րը դառ­նում են կու­սակ­ցա­կան բջիջ­ներ։ Այ­սօր ու­սա­նող­նե­րի և դա­սա­խոս­նե­րի հա­մար ստեղծ­ վում է այն­պի­սի մի ի­րա­վի­ճակ, որ նրանք պար­զա­պես գե­րա­ դա­սում են ձայն չհա­նել։ Իսկ սա վտան­գա­վոր է: Ա­մե ն ինչ լուռ ըն­ դու­նե­լը, ա­մե ն ին­չին հար­մար­ վե­լը ա­մե ­նավ­տան­գա­վորն է այս ա­մե ­նում։ Ա­վե­լին՝ զար­հու­րե­լի է, ե­թե խոս­քը բու­հի մա­սին է: Երևա­նի պե­տա­կան լեզ­վա­ բա­նա­կան հա­մալ­սա­րա­նը, ես հպար­տու­թյամբ եմ ա­սում, բա­ցա­ ռու­թյուն է: Հա­վա­նա­բար սա գա­ լիս է նաև այն փաս­տից, որ ռեկ­ տորն ին­քը որևէ կու­սակ­ցու­թյան չի պատ­կա­նում և կա­ղա­պար­ված չէ, կա­ պանք­ նե­ րի մեջ չէ, հրա­ հանգ­ներ չի ստա­նում։ Հա­մա­պա­ տաս­խա­նա­բար, այս մթնո­լոր­տը փո­խանց­վում է ամ­բողջ բու­հին։

Չի կա­րե­լի բու­հը քա­ղա­քա­կա­ նաց­նել: Բուհն այն վայրն է, որ­ տեղ դաս­տիա­րակ­վում, կրթվում, զար­գա­նում են մեր ա­պա­գա քա­ ղա­քա­ցի­նե­րը: Մենք ա­պա­գա­յում քա­ղա­քա­ցի չենք ու­նե­նա, ե­թե այ­սօր­վա­նից մեր ու­սա­նող­նե­րին դնենք վան­դա­կի մեջ, հատ­կա­ պես երբ վան­դա­կի ճա­ղե­րը եր­ բեմն փշա­լա­րեր են։

Նու­նե Դի­լան­յան. «Հու­մա­նի­տար բու­հը կարևոր է երկ­րի հա­մար,

-Ե­թե, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, վե­րա­դառ­նանք հար­ցին՝ ո՞րն է հա­կա­մար­տու­թյան ի­րա­կան պատ­ճա­ռը։ -Ես կար­ ծում եմ, որ սա տե­ սակ­նե­րի խնդիր է, ֆունկ­ցիո­նե­ րի և ոչ ֆունկ­ցիո­նե­րի բա­խում։ Ա­մե ­նավր­դով­ե­ցու­ցիչն այն է, որ սա տե­ղի է ու­նե­նում կրթա­կան հա­մա­կար­գում։ Ինձ մոտ վեր­ ջերս այն­պի­սի տպա­վո­րու­թյուն է, որ մենք ինչ-որ տար­բեր աշ­ խարհ­նե­րում ենք ապ­րում: Մենք բու­ հում քննար­ կում ենք, վի­ ճում, բախ­ վում կրթա­ կան հա­ մա­կար­գի, ռազ­մա­վա­րա­կան խնդիր­նե­րի շուրջ, մե­թո­դա­բա­ նու­թյուն մշա­կում, հե­տո քայլ առ քայլ փոր­ձում մտցնել կրթա­ կան պրո­ ցես, հոգ­ նած գնում, բայց ինչ-որ չա­ փով նաև բա­ վա­րար­ված, ու նո­րից բախ­վում, նո­րից ենք վի­ճում, այս ա­մե ­նը հա­ճե­լի մթնո­լորտ է։ Ու հան­ կարծ մի օր արթ­ նա­ նում ես, և պարզ­վում է, որ կառ­ քե­րը կա­սեց­րել են, ո­րով­հետև դու ինչ-որ մի բան մե­ծա­տա­ռով ես գրել՝ փոք­րա­տա­ռի փո­խա­ րեն, մտցրել ես մաս­նա­գի­տու­ թյուն, ո­րը չգի­տես ին­չու ա­մե ն տեղ կա, մեզ մոտ չպի­տի լի­նի, այ­ սինչ մար­ դուն թույլ ես տվել մտնել լսա­րան, իսկ ին­քը բա­զա­ յին կրթու­թյուն չու­նի: Մ­տա­ծում ես՝ լավ, սա գրո­ տես­ կի հաս­ նող ան­հե­թե­թու­թյուն է, ես ին­ չո՞վ եմ զբաղ­ված, ինձ ին­չո՞ւմ են մե­ղադ­րում: - Ս­տաց­վում է, որ հա­ մալ­սա­րա­նում, ինչ­պես և մ­յուս բո­լոր ո­լորտ­նե­րում,

ո­րով­հետև այս­ տեղ է զար­գա­ նում ա­զատ միտ­ քը, այստեղ են ծնվում գա­ղա­ փար­նե­րը, ո­րոնք դուրս են բե­րե­լու եր­կի­րը նեղ, կա­ ղա­պար­ված մթնո­լոր­տից»։

նույն­պես ան­ցու­մա­յին փուլ է, և սա ար­դեն վի­ճա՞կ է։ - Ա­յո՛, և ան­ցու­մա­յին այս փու­լը ա­մե ­նա­կարևոր, ա­մե ­նա­հե­տաքր­ քիր ու ա­մե ­նա­ծանր աս­պա­րեզն է մեր կյան­քում, ո­րով­հետև մենք հայտն­վել ենք ոչ միայն նոր աշ­ խար­հում, այլև նոր ի­րա­վի­ ճա­ կում, երբ սե­ րունդ է փոխ­ վում: Նաև բու­ հում է սե­ րունդ փոխ­վում: Սա շատ ծանր աշ­խա­տանք է, ու մեզ ա­վե­լի շատ հե­տաքրք­րում են աշ­խա­տան­քի մար­տահ­րա­ վեր­նե­րը, ներ­քին մո­տի­վա­ցիան, որն ու­նեն դա­սա­խոս­նե­րը, այն, որ մենք կա­րող ենք: Ո՞վ է ա­սել, որ չենք կա­րող: Բայց թո­ղեք աշ­ խա­տենք, հաս­կա­նո՞ւմ եք, մեր ամ­բողջ խնդրան­քը սա է: Զար­մա­նա­լի էլ չէ, որ այս պայ­ թյու­նը տե­ղի ու­նե­ցավ հենց հու­ մա­նի­տար բու­հում: Հու­մա­նի­տար բու­հը չա­փա­զանց կարևոր է երկ­ րի հա­մար։ Այս­տեղ է զար­գա­նում ա­զատ միտ­քը, այս­տեղ են ծնվում գա­ղա­փար­նե­րը, ո­րոնք դուրս են բե­րե­լու եր­կի­րը նեղ, կա­ղա­պար­ ված մթնո­ լոր­ տից, դուրս են բե­ րե­լու աշ­խարհ։ Իսկ հի­մա ստաց­ վում է, որ ոչ, մենք մե­ղա­վոր ենք: Պետք է ու­սա­նող­նե­րին ա­սեինք՝

Ընտ­րու­թյուն­նե­րից ա­ռա՞ջ, թե՞ հե­տո Ե­րեկ լրա­գրող­նե­րի հետ հան­դիպ­ մա­նը ՀՀՇ վար­չու­թյան նա­խա­գահ Ա­րամ Մա­նուկ­յ ա­նը հայ­տա­րա­րել է. ««Հայ ազ­գա­յին կոնգ­րես» ընդ­ դի­մա­դիր դա­շին­քը չնա­յած պայ­ քա­րում է ար­դար ընտ­րու­թյուն­ ներ անց­կաց­նե­լու հա­մար, բայց միա­ժա­մա­նակ չի հա­վա­տում, որ ընտ­րու­թյուն­նե­րը կանց­նեն մեր նա­խա­տես­վա­ծով: Մենք մա­յի­ սի 8-ից 20 մի­տինգ­նե­րի հայ­տեր ենք ներ­կա­յաց­րել, մենք ա­մենևին թի­թեռ­նիկ­ներ չենք, որ հա­վա­ տանք ի­րենց՝ ար­դար ընտ­րու­ թյուն­ներ անց­կաց­նե­լու մա­սին հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րին»: Ի­հար­կե, բարձր ո­րա­կի ընտ­ րու­թյուն­ներ անց­կաց­նե­լու իշ­ խա­նու­թյուն­նե­րի խոս­տում­ն ե­րին հա­վա­տա­լը միա­միտ վար­քագ­ծի դրսևո­րում կլի­ներ, սա­կայն մյուս կող­մից՝ անհ­րա­ժեշտ է գի­տակ­ ցել, որ ա­ զատ և ար­ դար ընտ­ րու­թյուն­նե­րի անց­կա­ցու­մը մե­ ծա­ պես կախ­ ված է նաև քա­ ղա­ քա­ցի­նե­րից և քա­ղա­քա­կան ու­ ժե­ րից: Ա­ ռա­ վել ևս, որ հենց այդ

նպա­տա­կով ստեղծ­վել է ընտ­րու­ թյուն­նե­րի վերահսկ­ման շտաբ, ո­րի ա­ռանց­քա­յին ան­դամ­ն ե­րից է նաև ՀԱԿ-ը: Հետևա­ բար՝ որ­ քա­նով է տրա­մա­բա­նա­կան, որ այ­սօր­վա­նից ընտ­րու­թյուն­նե­րի նկատ­մամբ ձևա­վոր­վի կան­խա­ կալ մո­տե­ցում, հայ­տա­րար­վի, որ ա­մեն դեպ­քում ընտ­րու­թյուն­նե­ րը կեղծ­վե­լու են: Ս­րա­նով ար­մա­ տա­վոր­վում է իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ա­մե­նա­կա­րո­ղու­թյան մա­սին թե­ զը՝ «ինչ ու­զեն, կա­նեն, և ինչ թիվ ու­զե­նան, կնկա­րեն» սկզբուն­քով: Իսկ հա­սա­րա­կա­կան նման գի­ տակ­ցու­թյան ար­մա­տա­վոր­ման պա­րա­գա­յում հա­զիվ թե քա­ղա­ քա­ցի­նե­րը պայ­քա­րեն ի­րենց քվե­ նե­րի պաշտ­պա­նու­թյան հա­մար: Միա­ժա­մա­նակ, ո­րո­շա­կիո­րեն հե­ ղի­նա­կազրկ­վում է նաև ընտ­րու­ թյուն­նե­րի վե­րահսկ­ման միաս­ նա­կան շտա­բի գոր­ծու­նեու­թյու­նը. ե­թե միև­նույն է, կեղծ­վե­լու են, այդ դեպ­քում ի՞ն­չը վե­րահս­կես: Բա­ցի այդ՝ Հա­յաս­տա­նի նո­րան­ կախ պատ­մու­թյան ըն­թաց­քում

մեկ ան­գամ չէ, որ ա­պա­ցուց­վել է, որ հե­տընտ­րա­կան տա­րա­տե­ սակ զար­գա­ցում­ն ե­րն ի­րա­վի­ ճակ չեն փո­ խում: Ո՛չ 1996թ., ո՛չ 2003թ. և ո՛չ էլ ա­ռա­վել ևս 2008թ., երբ ընդ­դի­մու­թյու­նը, կաս­կա­ծի տակ առ­նե­լով ընտ­րու­թյուն­նե­ րի արդ­յունք­նե­րը, տասն­յակ հա­ զա­րա­վոր մարդ­կանց դուրս բե­ րեց փո­ղոց, ո­չինչ չփոխ­վեց, ընտ­ րու­թյուն­նե­րի արդ­յունք­նե­րը չվե­ րա­նայ­վե­ցին, իսկ իշ­խա­նու­թյու­նը ա­մեն դեպ­քում վե­րար­տադր­ վեց: Հետևա­ բար՝ հույս դնել հե­ տընտ­րա­կան հան­րա­հա­վա­քա­յին պայ­քա­րի վրա, այդ­քան էլ ի­րա­ տե­սա­կան չէ: Միա­ժա­մա­նակ չի կա­րե­լի բա­ցա­ռել նաև հրա­պա­ րա­կա­յին պայ­քա­րի այս ձևը, սա­ կայն այդ գոր­ծի­քի կի­րա­ռու­թյան մա­սին խո­սե­լը դեռ վաղ է: Փաս­ տա­ցի ներ­կա­յում հրա­մա­յա­կան է դրված ա­զատ և ար­դար ընտ­րու­ թյուն­նե­րի անց­կաց­ման խնդի­րը լու­ծել ընտ­րու­թյուն­նե­րից ա­ռաջ և ոչ թե ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո:  n Դե­րե­նիկ Մալ­խաս­յան

գի­ տեք ինչ, վերևից աս­ ված է՝ դու այս­պես պի­տի մտա­ծես, ու­ րեմն այս­պես էլ պի­տի մտա­ծես: Ո՛չ, հա­մա­ձայն չենք: -Ճահ­ճա­ցած ի­րա­վի­ճա­ կի մեջ այս պայ­թյու­ նը ի՞նչ դրա­կան բան կա­ րող է բե­րել կրթա­կան հա­մա­կար­գին։ -Ես փոր­ձում էի հաս­կա­նալ, թե ինչ է սա։ Հե­ տո հաս­ կա­ ցա՝ սա բյու­րե­ղաց­ման գոր­ծըն­ թաց է: Այ­սինքն՝ ստեղծ­վել է մի մթնո­լորտ, երբ ա­մե ն մեկն ինքն է պա­տաս­խա­նա­տու իր ա­նե­լի­ քի հա­ մար և ին­ քը պետք է այ­ սօր հրա­պա­րա­կավ խո­սի այդ պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան մա­սին։ Բո­լորս էլ շատ լավ գի­տենք, թե ինչ­պի­սի դե­մա­գո­գիա է այ­սօր մեր երկ­րում: Որևէ մտա­հո­գու­ թյուն չկա: Եվ այդ բյու­ րե­ ղաց­ ման պրո­ցե­սը հի­մա մեր հա­մալ­ սա­րա­նից է գնում։ -Ինչ­պի­սի՞ն են լի­նե­լու հա­ մալ­սա­րա­նի հե­տա­գա քայ­լե­րը։ -Սա միայն պրն Զոլ­յ ա­ նի խնդի­րը չէ: Պար­զա­պես պրն Զոլ­յա­նը ե­ղավ այն մար­դը, ո­րն

ընդվ­զեց, ո­րը ա­սաց՝ չի կա­րե­լի: Մենք խո­սում ենք ա­կա­դե­միա­ կան ա­զա­տու­թյուն­նե­րի մա­սին, մենք խո­սում ենք բու­հե­րի ինք­ նա­վա­րու­թյան մա­սին, իսկ ա­վե­ լի լավ, քան բու­հը իր ներ­սում, ոչ ոք չգի­տի, թե որ պա­հին, որ քայլն է ճիշտ։ Եվ այս ա­ մե ­ նը գրված է թղթի վրա։ Բայց երբ գա­լիս է այն պա­հը, որ դու պի­ տի օգտ­վես դրա­նից, քեզ ա­սում են՝ ո՛չ, դու ի­ րա­ վունք չու­ նես, դու այ­սինչ կե­տի այ­նինչ են­թա­ կե­տը խախ­տել ես: Հե­տո պարզ­ վում է, որ այդ են­ թա­ կե­ տը ըն­ դա­մե ­նը չա­կերտ­նե­րի հարց է: Չի կա­րե­լի այս­պես, բու­հը պետք է ա­զատ շնչի: Կրկ­նում եմ, ե­թե ու­զում ենք ու­ նե­նալ ա­զատ սե­րունդ, ե­թե ու­ զում ենք ու­նե­նալ ստեղ­ծա­րար սե­րունդ, բու­հե­րը պետք է ա­զատ շնչեն: Չի կա­րե­լի բու­հե­րը կա­ ղա­պա­րել: Ամ­բողջ պատ­մու­ թյան ըն­թաց­քում բո­լոր երկր­նե­ րում բուհն է ե­ղել ա­զատ մտքի, ստեղ­ ծա­ գործ մտքի ծնողն ու ա­ռաջ տա­նո­ղը։  n Զ­րու­ցեց Ար­փի Մախ­սուդ­յա­նը Հար­ցազ­րույցն ամ­բող­ջու­թյամբ դի­տեք Civilnet.am կայ­քում։


| № 57 (126), ուրբաթ, ապրիլի 20, 2012 թ.

4 | Փողեր

Հա­յե­ցա­կարգ ա­ռանց ներդր­ման

Է­լեկտ­րո­նա­յին ա­ռող­ջա­պա­հա­կան տե­ղե­կատ­վա­կան հա­մա­կար­գի հե­ռան­կար­նե­րը դեռ ա­նո­րոշ են Ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան ո­լոր­տում միաս­նա­կան է­լեկտ­րո­նա­յին տե­ղե­ կատ­վա­կան հա­մա­կարգ ներդ­նե­լու հա­յե­ցա­կար­գը դեռ 2010թ. է ար­ժա­նա­ցել Հա­յաս­տա­նի Կա­ռա­վա­րու­թյան հա­վա­նու­թյա­նը։ Այ­ դու­հան­դերձ, հա­յե­ցա­կար­գի ի­րա­գործ­ման ծրա­գի­րը՝ ժա­մա­նա­ կա­ցույ­ցով, պատ­րաստ է լի­նե­լու միայն ըն­թա­ցիկ տար­վա վեր­ ջում, ծրագ­րի լիար­ժեք ներդր­ման հա­մար անհ­րա­ժեշտ է լի­նե­լու ևս 2-3 տա­րի: Հա­մա­կար­գը, ըստ Ա­ռող­ջա­պա­ հու­թյան ու Էկո­նո­մի­կա­յի նա­խա­ րա­րու­թյուն­նե­րի հա­մա­տեղ պատ­ րաս­տած հա­յե­ցա­կար­գի, պետք է նե­րա­ռի է­լեկտ­րո­նա­յին շտե­մա­ րան, որտեղ հա­վա­քագր­վում, ար­խի­վաց­վում և օգ­տա­գործ­վում է քա­ղա­քա­ցի­նե­րի վե­րա­բեր­յալ բժշկա­կան ամ­բողջ տե­ղե­կատ­ վու­թյու­նը: Տե­ղե­կատ­վու­թյունն անձ­նա­վոր­ված է, ան­ձի նույ­նա­ կա­նա­ցումն ի­րա­կա­նաց­վում է է­լեկտ­րո­նա­յին նույ­նա­կա­նաց­ման քար­տե­րի մի­ջո­ցով: Ըստ հա­յե­ցա­ կար­գի՝ միաս­նա­կան է­լեկտ­րո­նա­ յին տե­ղե­կատ­վա­կան հա­մա­կար­ գի ներդ­րու­մը նպաս­տե­լու է Հա­ յաս­տա­նում ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան ո­լոր­տի թա­փան­ցի­կու­թյա­նը, վի­ ճա­կագ­րու­թյան բա­րե­լավ­մա­նը, սահ­մա­նա­փա­կե­լու կո­ռուպ­ցիոն ռիս­կե­րը: Հա­մա­կար­գի ստեղծ­ ման հա­ մար անհ­ րա­ ժեշտ է լի­ նե­լու ներդ­նել քար­տա­յին հա­մա­ կարգ, քար­տա­յին տեր­մի­նալ­ ներ և սար­քեր, միաց­նող սար­քեր, ստեղ­ծել ցան­ցա­յին են­թա­կա­ռուց­ վածք, սեր­վեր­ներ և ս­տան­դար­ տաց­նել փաս­տաթղ­թե­րը և այլն:

Ն­ շենք, որ նույն 2010թ. Ա­ ռող­ ջա­պա­հու­թյան և Էկո­նո­մի­կա­ յի նա­խա­րա­րու­թյուն­նե­րի միջև կնքվել է հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան հու­շա­գիր, և կող­մե­րի փո­խա­ դարձ հա­մա­ձայ­նու­թյամբ աշ­ խա­տանք­նե­րը հա­մա­կար­գող և ի­րա­կա­նաց­նող կազ­մա­կեր­պու­ թյուն է ընտր­վել «Է­լեկտ­րո­նա­ յին կա­ռա­վար­ման են­թա­կա­ռուց­ վածք­նե­րի ներդր­ման գրա­սեն­ յա­կը» (ԷԿԵՆԳ): Ըստ ԷԿԵՆԳ ծրագ­ րե­ րի հա­ մա­կար­գող Ար­մե ն Ղա­լում­յա­նի՝ ծրա­գիրն ա­ռայժմ ֆի­նանս­նե­ րի հայ­ թայթ­ ման փու­ լում է, բա­ նակ­ցու­թյուն­ներ են անց­կաց­ վում դո­նոր կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ նե­րի հետ: ԷԿԵՆԳ-ը, մաս­նա­վո­ րա­ պես, մեծ հույ­ սեր է կա­ պում ԱՄՆ-ի Մի­ջազ­գա­յին զար­գաց­ ման գոր­ծա­կա­լու­թյան (USAID) հետ: «Այն թերևս միակն է բո­ լոր այն մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­ պու­թյուն­նե­րից, ո­րը հե­տաքրքր­ ված է Հա­յաս­տա­նի ա­ռող­ջա­ պա­հու­թյան ո­լոր­տով: Մենք բա­ նակ­ցու­թյուն­նե­րի փու­լում ենք և դ­րա­կան պա­տաս­խան ենք

Ա­ռող­ջա­պա­հու­ թյան ո­լոր­տում միաս­նա­կան է­լեկտ­րո­նա­յին տե­ղե­կատ­վա­կան հա­մա­կարգ, լա­ վա­գույն դեպ­քում, 2-3 տա­րի հե­տո կու­նե­նանք:

սպա­սում»,– Civilnet.am-ին ա­սել է Ղա­լում­յա­նը։ Մինչև հա­մա­կար­գի ամ­բող­ջա­ կան ներդ­րու­մը նա­խա­տես­վում է պի­լո­տա­յին փուլ, ո­րը նե­րա­ռում է տե­ղե­կու­թյուն­նե­րի է­լեկտ­րո­նա­յին շտե­մա­րա­նի և հա­մա­կար­գի ին­ տեր­ֆեյ­սի ստեղ­ծում, բու­ժանձ­նա­ կազ­մի վե­րա­պատ­րաս­տում, ինչ­ պես նաև ո­րո­շա­կի ստան­դարտ­ նե­րի մշա­կում։ Այս փու­լի հա­մար, ըստ նախ­նա­կան հաշ­վարկ­նե­րի, անհ­րա­ժեշտ է մոտ $1 մլն։ Ամ­բող­ջա­կան հա­մա­կար­գի ներդ­րու­մը, շատ ա­վե­լի թանկ է լի­նե­լու։ «Խոս­քը մի քա­նի տասն­ յակ մի­լիոն դո­լար­նե­րի մա­սին է, իսկ պե­տա­կան ֆի­նան­սա­վո­րում

ա­ռայժմ չկա: Մի­գու­ցե հե­տա­ գա­յում լի­նի՝ ո­րո­շա­կի բա­ղադ­ րիչ­նե­րի հա­մար»,– նշել է Ար­մեն Ղա­լում­յա­նը։ Պի­լո­տա­յին փու­լը կգոր­ծարկ­ վի Երևա­նում՝ աս­տի­ճա­նա­ բար տա­րած­վե­լով նաև մար­զե­ րում։ Իսկ ծրագ­րի ա­ռա­ջին քայ­ լը, ո­րը նա­խա­տես­վում է կյան­ քի կո­ չել ար­ դեն այս տար­ վա ըն­թաց­քում, կլի­նի է­լեկտ­րո­նա­ յին տե­ղե­կատ­վա­կան շտե­մա­րա­ նի ստեղ­ծու­մը, ո­րը հանձն­վե­լու է բժշկա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րի պա­տաս­խա­նատ­վու­թյա­նը։ Հատ­կան­շա­կան է՝ Կա­ռա­վա­րու­ թյան 2012թ. գոր­ծու­նեու­թյան մի­ջո­ ցա­ռում­ն ե­րի ծրագ­րում նշվում է, որ

ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան ո­լոր­տում միաս­նա­կան է­լեկտ­րո­նա­յին տե­ղե­ կատ­վա­կան հա­մա­կարգ ներդ­նե­ լու հա­յե­ցա­կար­գը որ­պես ծրա­գիր՝ ի­րա­գործ­ման ժա­մա­նա­կա­ցույ­ցով, Կա­ռա­վա­րու­թյան հաս­տատ­մանն է ներ­կա­յաց­վե­լու 2012թ. վեր­ջին՝ հոկ­ տեմ­բե­րի ա­ռա­ջին տաս­նօր­յա­կում։ Փաս­տո­րեն, ար­դեն ե­րեք տա­րի (2010-2012 թթ.) Հա­յաս­տա­նում տե­ սա­կա­նո­րեն է պատ­րաստ միաս­ նա­կան է­լեկտ­րո­նա­յին տե­ղե­կատ­ վա­կան հա­մա­կար­գի մո­դե­լը, գործ­ նա­կան քայ­լերն ա­ռայժմ ու­տո­պիս­ տա­ կան են։ Ն­ շենք, որ ծրագ­ րի լիար­ժեք ներդր­ման հա­մար անհ­ րա­ժեշտ կլի­նի 2-3 տա­րի:  n Լու­սի­նե Պա­ռավ ­յ ան

Ռու­սա­կա­նը ծան­րա­նում է Հա­յաս­տա­նի ՀՆԱ-ն չի հասց­նում պարտ­քի հետևից ‹‹‹ էջ 1 պարտ­քը կազ­մել է $3,568 մլրդ, ո­րից $2,95  մլրդ­-ը Կա­ռա­վա­ րու­թյան պարտքն է։ Ար­տա­քին պե­տա­կան պարտ­քի ա­վե­լաց­ մա­նը զու­գա­հեռ ա­վե­լա­ցել են դրա սպա­սարկ­մանն ուղղ­վող

գու­մար­նե­րը՝ 11,6%-ով՝ կազ­մե­ լով $101,6 մլն։

Փա­կել ռու­սա­կան տո­կոս­նե­րը Հա­յաս­տա­նի քին պե­տա­կան

ար­տա­ պարտ­քի

կա­ռուց­ված­քում «ծանր» է ռու­ սա­կան վար­կի բե­ռը։ 2009թ. Ռու­ սաս­տա­նի կող­մից Հա­յաս­տա­նին 15 տա­ րով և LIBOR+3% տա­ րե­ կան տո­կո­սադ­րույ­քով տրա­մադ­ րած $500 մլն վար­ կը կազ­ մում է ար­տա­քին պարտ­քի 14%-ը։ Թեև ռու­սա­կան վար­կի տե­սա­կա­րար կշիռն այդ­քան էլ մեծ չէ, պե­տու­ թյան վրա թանկ է նստում դրա սպա­սար­կու­մը։ 2010թ. Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ռու­ սա­կան վար­կի տո­կո­սավ­ճար­նե­ րին ուղ­ ղել է $18,26 մլն, ան­ ցած տա­րի՝ ևս $17,37  մլն։ Տո­կո­սավ­ ճար­նե­րի փո­խո­խու­թյու­նը պայ­ մա­նա­վոր­ված է նրա­նով, որ վար­ կա­յին մի­ջոց­նե­րը ներգ­րավ­վել են լո­ղա­ցող տո­կո­սադ­րույ­քով։ Թեև ան­ցած տա­րի ռու­սա­կան վար­կի սպա­սարկ­մանն ա­վե­ լի քիչ գու­մար է ուղղ­վել, այ­նու­ հան­դերձ ընդ­հա­նուր պարտ­քի սպա­սարկ­ման ծա­վա­լում զգա­լի է հենց այդ վար­կի մաս­նա­բա­ժի­ նը։ Այս­պես՝ 2010թ. Կա­ռա­վա­րու­ թյան՝ պե­տա­կան պարտ­քի տո­ կոս­նե­րի $38,18  մլն վ­ճա­րում­ն ե­րի 47,8%-ը բա­ ժին է ըն­ կել ռու­ սա­ կան վար­կին։ Ան­ցած տա­րի ռու­ սա­կան վար­կի սպա­սարկ­մանն ուղղ­ված $17,37  մլն­-ը կազ­մել է ար­տա­քին վար­կե­րի գծով տո­կո­ սավ­ճար­նե­րի 42%-ը։ Ռու­սա­կան վար­կի սպա­սարկ­ ման ծան­րու­թյան մա­սին վկա­ յում է նաև այն, որ ան­ցած տա­ րի Կա­ռա­վա­րու­թյունն այդ վար­ կի տո­կոս­նե­րի վճար­մանն ուղ­ ղել է գրե­ թե այն­ քան գու­ մար,

«

Ռու­սա­կան վար­կի սպա­սարկ­ման ծան­ րու­ թյան մա­սին վկա­յում է նաև այն, որ ան­ ցած տա­րի Կա­ռա­վա­րու­թյունն այդ վար­կի տո­կոս­նե­րի վճար­մանն ուղ­ղել է գրե­թե այն­ քան գու­մար, որ­քան բո­լոր մի­ջազ­գա­յին կազ­ մա­կեր­պու­թյուն­նե­րից ներգ­րավ­ված վար­կե­րի տո­կո­սավ­ճար­նե­րին (ուղղ­վել է $18 մլն)

»

որ­քան բո­լոր մի­ջազ­գա­յին կազ­ մա­կեր­պու­թյուն­նե­րից ներգ­րավ­ ված վար­կե­րի տո­կո­սավ­ճար­նե­ րին (ուղղ­վել է $18 մլն)։ Այս տա­րի ռու­սա­կան վար­կի սպա­սար­կու­մը կա­րող է ա­վե­լի ծան­րա­նալ. ե­թե 2011թ. 6-ամս­յա LIBOR-ի մի­ջին տո­կո­սադ­րույ­քը 0,5% էր, ա­պա այս տա­րի, ըստ կան­խա­տե­սում­ն ե­րի, LIBOR-ի մի­ջին տա­րե­կան ցու­ցա­ նի­շը կկազ­մի

0,67%։ LIBOR-ի ա­ճը կծան­րաց­նի ոչ միայն ռու­ սա­ կան, այլև ընդ­ հա­նուր պարտ­քի սպա­սար­կու­մը, քա­նի որ Հա­յաս­տա­նի ար­տա­քին պարտ­քում առևտ­րա­յին վար­կե­ րի մաս­նա­բա­ժի­նը մոտ 40% է։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

LIBOR-ի մի­ջին տո­կո­սադ­րույ­քի բարձ­րա­ցու­մը ծանր կնստի Հա­յաս­տա­նի վրա։


№ 57 (126), ուրբաթ, ապրիլի 20, 2012 թ. |

Փողեր | 5

Գի­նի խմե­լու պա­հը Ին­չու է հայ­կա­կան գի­նե­գոր­ծու­թյու­նը դո­փում տե­ղում

Գի­նը՝ խնդիր

Հա­ջորդ կարևո­րա­գույն խնդի­ րը կապ­ ված է հայ­ կա­ կան գի­ նու գնի հետ: Ար­տա­հան­վող գի­ նու մաք­սա­յին ար­ժե­քը 1 լիտ­ րի հաշ­վով $3,4 է: Ար­տա­քին շու­ կա­նե­րում դրա ման­րա­ծախ գի­նը (հաշ­վի առ­նե­լով ակ­ցիզն ու մյուս հար­կե­րը) հաս­նում է $10-15-ի: Այդ գնով ցան­կա­ցած երկ­րում կա­րե­լի է գտնել ֆրան­սիա­կան

0.24 p 0.06%

390

370 19.10

19.04

19.01

եվրո/դրամ

516.68

2.79 p 0.54%

540 520

Ի՞նչն է խան­գա­ րում հայ­կա­կան գի­նե­գոր­ծու­թյա­նը

500 480 19.10

19.01

ռուբլի/դրամ

19.04

13.33

0.04 p 0.30%

13,50 12,80 12,10

Ֆոտոլուր

Ի՞նչ պետք է ա­ նել հայ­ կա­ կան գի­նու մի­ջազ­գա­յին դիր­քերն ամ­ րաց­նե­լու հա­մար: Մո­տե­ցում­ն երն այս­տեղ բազ­մա­թիվ են, ա­ռա­ ջարկ­նե­րի պա­կաս չի զգաց­վում: Այ­նո­ւա­մե ­նայ­նիվ, խնդիր­նե­րից մի քա­նի­սը իս­կա­պես հիմ­ն ա­յին են ու ո­րո­շիչ նշա­նա­կու­թյուն ու­ նեն: Ա­ռա­ջի­նը կար­միր խա­ղո­ղի սոր­տե­րի (կար­միր գի­նու ստաց­ ման հա­մար) ան­բա­վա­րա­րու­ թյունն է: «Ա­ րե­ նի» սոր­ տի խա­ ղող­նե­րի ցան­քա­տա­րա­ծու­թյուն­ նե­րն ըն­դա­մե ­նը մոտ 1000 հա են, մինչ­դեռ այդ սոր­տից են ստաց­ վում լա­վա­գույն հայ­կա­կան գի­ նի­նե­րը: Գ­յու­ղա­ցի­նե­րը դժկա­մու­ թյամբ և դժ­ վա­ րու­ թյամբ են նոր այ­գի­ներ հիմ­ն ում. յու­րա­քանչ­յուր հա այ­ գի հիմ­նե­ լու հա­ մար մոտ $15 հազ. դո­լար ներդ­րում է հար­ կա­վոր, որն ա­ռա­ջին ե­կա­մու­տն ա­պա­հո­վում է չորս տա­րի հե­ տո, իսկ ներդ­րում­ն ե­րի ամ­բող­ ջա­կան վե­րա­դար­ձը՝ 8-10 տա­ րի հե­տո: Հայ­կա­կան բիզ­նես մի­ ջա­վայ­րի հա­մար սա չտեսն­ված շռայ­լու­թյուն է՝ խո­շոր ու մի­ջին բիզ­նե­սի հա­մար նման ներդ­րում­ նե­րը գրե­թե հե­տաքրք­րու­թյուն չեն ներ­կա­յաց­նում, իսկ առևտ­ րա­յին բան­կե­րը խիստ զգու­շո­ րեն են վե­ րա­ բեր­ վում 4-5 տա­ րի տո­կո­սավ­ճար չստա­նա­լու հե­ ռան­կա­րին: Գի­նե­գոր­ծա­րան­նե­ րի մի մա­սը փոր­ձում է խա­ղո­ղի խնդի­րը լու­ծել սե­փա­կան ցան­ քա­տա­րա­ծու­թյուն­ներ հիմ­ն ե­լու ճա­նա­պար­հով, սա­կայն սա հե­ ռան­կա­րա­յին ու­ղի չէ: Գի­նե­գոր­ ծա­րան­նե­րի հնա­րա­վո­րու­թյուն­ նե­րը խա­ղո­ղի այ­գի­ներ տնկե­ լու ա­ռու­մով սահ­մա­նա­փակ են, ու արդ­յու­նա­վետ կա­րող են լի­ նել միայն ըն­տիր գի­նի­նե­րի ար­ տադ­րու­թյան հա­մար, ո­րը պա­ հան­ջում է հա­տուկ սոր­տեր: Կամ էլ գի­նե­գոր­ծա­րան­նե­րը նման այ­ գի­նե­րի մի­ջո­ցով կա­րո­ղա­նում են ո­ րոշ չա­ փով զերծ մնալ խա­ ղո­ ղի մթեր­ման գնե­րի տա­տա­նում­ նե­րի բա­ցա­սա­կան հետևանք­նե­ րից: Մի շարք երկր­ներ (հատ­կա­ պես Հա­րա­վա­յին Ա­մե­րի­կա­յում) այս հար­ցը լու­ծել են խա­ղո­ղա­ գոր­ծու­թյան զար­գաց­ման ազ­գա­ յին ծրագ­րեր մշա­կե­լով:

393.00

380

Գի­նու սպա­ռումն աշ­խար­հում ա­ճում է սրըն­թաց կեր­պով (տա­րե­ կան 10-15%-ով), ին­չին թերևս նպաս­տել են կար­միր գի­նու օգ­տա­ կա­րու­թյան մա­սին բժշկա­կան նո­րա­գույն հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի արդ­յունք­նե­րի բազ­մա­թիվ հրա­պա­րա­կում ­ն ե­րը: Հա­յաս­տա­նը գի­ նու ար­տադ­րու­թյան հին ա­վան­դույթ­ներ ու­նի, ար­տադ­րա­կան  հզոր կա­րո­ղու­թյուն­ներ ու բարձ­րո­րակ խա­ղո­ղի ցան­քա­տա­րա­ծու­թյուն­ ներ: Բայց հայ­կա­կան գի­նին մի­ջազ­գա­յին շու­կա­նե­րում շարժ­վում է կրիա­յի քայ­լե­րով ու նույ­նիսկ հետ է շպրտվում այն­պի­սի շու­կա­ նե­րից, որ­տեղ ստվար սփյուռ­քա­հայ օ­ջախ­ներ կան: Ին­չո՞ւ: Հա­յաս­տա­նից գի­նու ար­տա­հա­ նու­մը 2010թ. հա­մե­մատ 2011թ. նվա­ զել է մոտ 22%-ով՝ 924 հազ. լիտ­րից իջ­նե­լով մինչև 733 հազ. լիտր (աղբ­ յուրը՝ ՀՀ Կա­ ռա­վա­րու­թյանն ա­ռըն­թեր պե­ տե­կա­մուտ­նե­րի կո­մի­տեի պաշ­ տո­նա­կան կայ­քէջ): Ա­վե­լի խո­ սուն փաստ, որ հայ­ կա­ կան գի­ նե­գոր­ծու­թյու­նը ճգնա­ժա­մի մեջ է, դժվար է գտնել: Փո­ խա­ րենն ա­ճում է ներ­մու­ծու­մը. 2010թ. 550 հազ. լիտ­րից 2011թ. այն հա­սել է 620 հազ. լիտ­ րի: Այ­ սինքն՝ ներ­ մուծ­ման ու ար­տա­հան­ման ծա­ վալ­նե­րը գրե­թե հա­վա­սար­վում են, ու դա պայ­մա­նա­վոր­ված չէ սպա­ռող­նե­րի քմա­հա­ճույք­նե­րով: Տե­ղե­կու­թյուն­ներ կան, որ գի­նե­ գոր­ծա­րան­նե­րի մի մա­սը ներ­ մու­ ծում է գի­ նի՝ տե­ ղում շշալ­ ցե­լու հա­մար: Դա է­ժա­նա­գին ու ա­նո­րակ գի­նի է ու լրջո­րեն անդ­ րա­դառ­նում է հայ­կա­կան գի­նու ի­մի­ջի վրա: Ա­սել, որ Հա­յաս­տա­նում գի­նու ար­տադ­րու­թյան պո­տեն­ցիա­լը սպառ­ված է, ու այդ պատ­ճա­ռով պետք է գի­նի ներ­մու­ծենք շշալց­ ման նպա­տա­կով, սխալ կլի­նի: Ոչ այն­ քան հե­ ռու 1980թ. Հա­ յաս­ տանն ար­ տադ­ րել է 90 մլն լիտր գի­նի՝ ներ­կա­յիս 6,8  մլն լիտ­րի հա­մե­մատ: Սա ար­դեն իսկ ցույց է տա­լիս, թե ինչ թաքն­ված ռե­սուրս ու­նի գի­նե­գոր­ծու­թյու­նը, ինչ­պես նաև ճիշտ մար­տա­վա­րու­թյան ու մի­ջազ­գա­յին շու­կա­յի բա­րեն­ պաստ մի­տում­ն ե­րի պահ­պան­ ման պայ­ման­նե­րում ինչ վիթ­խա­ րի օ­գուտ­ներ կա­րե­լի է ստա­նալ: Որ­պես­զի հաս­կա­նա­լի լի­նի, թե գի­նու հա­մաշ­խար­հա­յին շու­կան կլան­ման ինչ պո­տեն­ցիալ ու­ նի, նշենք եր­կու օ­րի­նակ: Ռու­սա­ կան շու­կա­յում սպա­ռու­մը գնա­ հատ­վում է տա­րե­կան մոտ 1 մլրդ լիտր, իսկ սպառ­ման տա­րե­կան ա­ճը միայն 2012թ. սպաս­վում է 1015%-ի սահ­մանում: Ե­թե այդ ա­ճի միայն 1%-ը բա­վա­րար­վի Հա­յաս­ տա­նի հաշ­վին, ա­պա գի­նու ար­ տա­հա­նու­մը կկրկնա­պատկ­վի կամ կե­ ռա­ պատկ­ վի: Իսկ որ դա այն­քան էլ բարդ խնդիր չէ, ցույց է տա­լիս Չի­լիի փոր­ձը. ըն­դա­մեը հինգ տա­րում այդ եր­կի­րը ռու­սա­ կան շու­կա­յում իր ներ­կա­յու­թյու­ նը 0,1%-ից բարձ­ րաց­ րեց մինչև 5%: Իսկ Հա­յաս­տա­նը վտան­գում է կորց­նել իր չնչին՝ 0,3% մաս­նա­ բա­ժի­նը: Սա­կայն ա­ճի ա­մե­նա­մեծ պո­տեն­ցիա­լով օժտ­ված է չի­նա­ կան շու­կան: Այն­տեղ գի­նու սպա­ ռու­մը 1 շնչի հաշ­վով հա­սել է տա­ րե­ կան 1 լիտ­ րի, սա­ կայն սպաս­ վում է դրա կրկնա­ պատ­ կում ու նույ­նիսկ ե­ռա­պատ­կում ա­ռա­ջի­ կա տա­րի­նե­րին: Մա­թե­մա­տի­կոս պետք չէ լի­նել՝ հաս­կա­նա­լու, թե դա ինչ հզոր զարկ կա­րող է հա­ ղոր­դել գի­նու հա­մաշ­խար­հա­յին ար­տադ­րու­թյա­նը:

դոլար/դրամ

11,40 19.10

19.01

եվրո/դոլար

1.311

19.04 0.00 q 0.02%

1,39

Չու­նե­նա­լով զար­գաց­ման ռազ­մա­վա­րա­կան ծրագ­րեր՝ հայ­կա­կան գի­նե­գոր­ծու­թյու­նը

1,32

վտան­գում է կորց­նել պա­տեհ ա­ռի­թը՝ մի­ջազ­գա­յին շու­կա­նե­րում հաս­տատ­վե­լու հա­մար:

ու ի­տա­լա­կան բարձ­րո­րակ գի­նի­ ներ կամ ա­վե­լի է­ժան ու ո­րա­կա­ պես հայ­կա­կա­նին չզի­ջող չի­լիա­ կան գի­ նի: Այ­ սինքն՝ զուտ գնա­ յին ա­ռու­մով հայ­կա­կան գի­նին մրցու­նակ չէ. այն ո­րա­կա­պես հա­ մադ­րե­լի է չի­լիա­կան կամ ար­ գեն­տի­նա­կան գի­նու հետ, սա­ կայն ա­ռա­ջարկ­վում է ֆրան­սիա­ կա­նի գնով: Գ­նա­յին այս ա­նո­մա­ լիա­յի «գաղտ­նի­քը» դեռևս լիո­վին հստակ չէ: Հա­յաս­տա­նում խա­ղո­ ղի մթեր­ման գներն ա­վե­լի բարձր չեն , քան այլ երկր­նե­րում, մո­տա­ վո­րա­պես հա­մար­ժեք են Ավստ­ րա­լիա­յում կամ Հա­րա­վա­յին Ա­մե­ րի­կա­յում մթեր­վող գնե­րին: Ա­ռա­ վել հա­վա­նա­կան է, որ հայ­կա­ կան գի­նի ար­տա­հա­նող­նե­րը շեշ­տը դնում են սփյուռ­քա­հա­յե­րի հա­րե­նա­սի­րա­կան զգաց­մունք­ նե­րի վրա ու գնա­յին վրա­դիր են կի­րա­ռում: Սա ան­հա­ջո­ղու­թյան տա­նող ու­ղիղ ճա­նա­պարհ է: Ե­թե հայ­կա­կան գի­նե­գոր­ծու­թյու­նը ցան­կա­նում է իս­կա­պես շու­կա­ ներ նվա­ճել, պետք է հրա­ժար­վի սփյուռ­քա­հա­յե­րի հայ­րե­նա­սի­րա­ կան զգաց­մունք­նե­րի վրա պլան­ ներ կազ­մել:

Կա մի ճա­նա­պարհ, որ կա­րող է ար­դա­րաց­նել հայ­կա­կան գի­ նու թան­կու­թյու­նը: Դա «հայ­կա­ կան գի­նի» բրեն­դի ստեղ­ծումն է, մո­տա­վո­րա­պես այն­պի­սին, ին­չի­սին «հայ­կա­կան կոն­յակն է» կամ «վրա­ցա­կան գի­նին»: Բայց դա պա­հան­ջում է հայ­կա­կան գի­նե­գոր­ծա­կան ըն­կե­րու­թյուն­ նե­րի ջան­քե­րի հա­մա­տե­ղում, ին­չը ներ­կա­յում գործ­նա­կա­նում անհ­նար է: Հայ­կա­կան ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րը չեն ցան­կա­նում մի­ ջոց­ներ ա­ռանձ­նաց­նել հայ­կա­ կան գի­նին ներ­քին շու­կա­յում պատ­շաճ գո­վազ­դե­լու հա­մար, ու հա­զիվ թե դա ա­նեն ար­տա­ քին շու­կա­նե­րում: Հետևա­բար՝ ճիշ­տը ա­ռայժմ գնա­յին ա­վե­ լի ճկուն քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն վա­րելն է, շա­հու­թա­բե­րու­թյան նվազ­ման հաշ­վին ծա­վալ­նե­րի ա­վե­լա­ցու­մը: Չու­նե­նա­լով զար­գաց­ման ռազ­ մա­վա­րա­կան ծրագ­րեր՝ հայ­կա­ կան գի­նե­գոր­ծու­թյու­նը վտան­ գում է կորց­նել պա­տեհ ա­ռի­թը՝ մի­ջազ­գա­յին շու­կա­նե­րում հաս­ տատ­վե­լու հա­մար:  n Ալ­եք­սանդր Ա­րամ­յան

1,25 19.10

19.01

WTI Brent

նավթ

օ ր ա թ ե ր թ

Բաժանորդագրության համար դիմել «Հայփոստ» ՊՓԲԸ, հեռ. 51-45-46, 51-45-47 «Պրեսս Ստենդ» ՍՊԸ, հեռ. 52-21-99, (093)-88-68-01 «Պրեսս-Ատաշե» ՍՊԸ, հեռ. 27-02-22 «Հայմամուլ» ՓԲԸ, հեռ. 45-82-00, 45-89-17 «Բլից-Մեդիա» ՍՊԸ, հեռ. 52-53-01, 58-17-13 «Էքսպրես պլյուս» ՍՊԸ, հեռ. 54-84-30 Առաքումը՝ անվճար

102.65 0.02 q 0.02% 118.55 0.58 p 0.49%

US$/bbl.

125

100

75 19.10 ոսկի

19.01

կբ 100 հհ comex

1634.5 1634.7

19.04 1.0 q 0.06% 4.9 q 0.30%

US$/t oz.

1900

1650

1400 19.10

19.01

(comex)

պղինձ

7989

19.04 32.3 q 0.40%

US$/tonne

8900 8100 7300 6500 19.10

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

19.04

ցորեն

(cbt)

19.01

230.01

19.04 3.77 p 1.66%

US$/tonne

290

250

210 19.10

19.01

19.04

Տվյալները վերցված են 19.04, Երևան, ժ. 16:00 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| № 57 (126), ուրբաթ, ապրիլի 20, 2012 թ.

6 | Մեծ փողեր

Ք­սակ­նե­րը լղա­րել են Ռու­սաս­տա­նի ա­մե­նա­հա­րուստ գոր­ծա­րար­նե­րը տար­վա ըն­թաց­քում $52  մլրդ­ են կորց­րել

mn.ru

Ի դեպ, Forbes-ի հա­ մաշ­ խար­ հա­յին վար­կա­նի­շում Ուս­մա­նո­ վը զբա­ ղեց­ նում է 28-րդ հո­ րի­ զո­նա­կա­նը։ Ան­ցած տա­րի Forbes Russia-ն Ուս­մա­նո­վի կա­րո­ղու­ թյու­նը գնա­հա­տել էր $17,7  մլրդ։ Վեր­ջին շրջա­նում գոր­ծա­րարն ակ­տի­վո­րեն ընդ­լայ­նել է իր մե­ դիաակ­տիվ ­ն ե­րը՝ մաս­նա­բա­ժին­ ներ ձեռք բե­ րե­ լով ВКонтакте, Facebook և Twitter սոց­ ցան­ ցե­ րում։ Հա­մե­մա­տու­թյան հա­մար նշենք, որ ռու­ սա­ կան РБК գոր­ ծա­րար ամ­սա­գի­րը մեկ ա­միս ա­ռաջ Ուս­մա­նո­վի կա­րո­ղու­թյու­ նը $19,7 մլրդ­էր գնա­հա­տել։ Ամ­ սա­գի­րը նրան շնոր­հել էր «Ռու­ սաս­տա­նի և ԱՊՀ-ի մի­լիար­դա­ տե­րեր-2012» վար­կա­նի­շի երկ­ րորդ հո­րի­զա­նա­կա­նը։ Ռու­սաս­տա­նի ա­մե ­նա­հա­րուստ գոր­ծա­րար­նե­րի վար­կա­նի­շի նա­ խորդ ա­ռա­ջա­տար, «Նո­վո­լի­ պեց­կի մե­տա­լուր­գիա­կան գոր­ ծա­րան»-ի սե­փա­կա­նա­տեր Վ­լա­ դի­միր Լի­սի­նը $15,9  մլրդ կա­պի­ տա­ լով այս տա­ րի հայտն­ վել է երկ­րորդ հո­րի­զո­նա­կա­նում։ Ան­ ցած տա­րի նրա կա­րո­ղու­թյու­նը $24  մլրդ­ էր։ Եր­րորդ ա­մե ­նա­հա­րուստ ռու­ սաս­տան­ցին «Սե­վերս­տալ»-ի ղե­կա­վար Ա­լեք­սանդր Մոր­դա­ շովն է՝ $15,3  մլրդ կա­րո­ղու­թյամբ (2011թ.՝ $15,8  մլրդ)։ Ռու­սաս­տան­ ցի մի­լիար­դա­տե­րե­րի լա­վա­գույն

Մեթոդաբանություն

Ա­մե­րիկ­յան Forbes հան­դե­սի ռու­սա­կան տար­բե­րա­կը՝ Forbes Russia-ն, կազ­մել է 2012թ. Ռու­ սաս­տա­նի 200 ա­մե ­նա­հա­րուստ գոր­ծա­րար­նե­րի վար­կա­նի­շը։ Ա­ռա­ջա­տա­րը Mail.Ru Group-ի, «Մե­տա­լոին­վեստ»-ի և «Մե­գա­ ֆոն»-ի սե­փա­կա­նա­տեր Ա­լի­ շեր Ուս­մա­նովն է։ Հան­դե­սը նրա կա­րո­ղու­թյու­նը գնա­հա­ տել է $18,1 մլրդ։

Ա­մե­նա­հա­րուստ ռու­սաս­տան­ցին Mail.Ru Group-ի, «Մե­տա­լոին­վեստ»-ի և «Մե­գա­ֆոն»-ի սե­փա­կա­նա­տեր Ա­լի­

Վար­կա­նի­շի հե­ղի­նակ­նե­ րը գոր­ծա­րար­նե­րի կա­րո­ղու­ թյու­նը գնա­հա­տե­լիս հիմք են ըն­դու­նել նրանց պատ­կա­նող ակ­տիվ ­ն ե­րի ար­ժե­քը՝ ըստ շու­կա­յա­կան կա­պի­տա­լի­զա­ ցիա­յի։ Հաշ­վի առ­նե­լով այն, որ գոր­ծա­րար­նե­րը սո­վո­րա­ բար ձեռ­նար­կու­թյուն­նե­րի մի մա­սը գրան­ցում են ըն­տա­նի­ քի ան­դամ ­ն ե­րի ա­նուն­ներով, Forbes Russia-ն նե­ րա­ ռել է գոր­ծա­րար­նե­րի ըն­տա­նի­քի բո­լոր ան­դամ ­ն ե­րին պատ­ կա­նող ակ­տիվ ­ն ե­րը։ Ն­շենք, որ վար­կա­նի­շում նե­րառ­ված են ՌԴ միայն այն քա­ ղա­ քա­ ցի­նե­րը, ո­րոնք կա­պի­տա­լի հիմ ­ն ա­կան մա­սը կու­տա­կել են չզբա­ղեց­նե­լով պե­տա­կան պաշ­տոն­ներ։

շեր Ուս­մա­նովն է՝ $18,1 մլրդ կա­րո­ղութ­յամբ։

հնգյա­կը եզ­րա­փա­կում են «Ին­ տեռ­ռոս»-ի սե­փա­կա­նա­տեր և հայտ­նի բա­րե­րար Վ­լա­դի­միր Պո­տա­նի­նը ($14,5  մլրդ՝ 2011թ. $17,8  մլրդ­-ի հա­մե­մատ) և «Լու­ կօյլ»-ի նա­խա­գահ Վա­գիտ Ա­լեկ­պե­րո­վը ($13,5  մլրդ՝ 2011թ. $13,9  մլրդ­-ի հա­մե­մատ)։ «Ալ­ֆա գրուպ»-ի սե­փա­ կա­նա­տեր Մի­խա­յիլ Ֆ­րիդ­ մա­նը $13,4  մլրդ­-ով (2011թ.՝ $15,1 մլրդ) հայտն­վել է վար­կա­ նի­շի 6-րդ հո­րի­զո­նա­կա­նում։ Ն­րան հա­ջոր­դում և լա­վա­ գույն տասն­յա­կը եզ­րա­փա­կում են «Օ­նէկ­սիմ» ըն­կե­րու­թյուն­ նե­րի խմբի ղե­կա­վար Մի­խա­յիլ Պ­րո­խո­րո­վը՝ $13,2  մլրդ (2011թ.՝ $18  մլրդ), «Ռե­նո­վո»-ի սե­փա­ կա­նա­տեր Վիկ­տոր Վեք­սել­բեր­ գը՝ $12,4 մլրդ (2011թ.՝ $13 մլրդ), Millhouse Capital հոլ­ դին­ գի և «Չել­սի» անգ­լիա­կան ֆուտ­բո­ լա­յին ա­կում­բի սե­փա­կա­նա­տեր

Ռո­ման Աբ­րա­մո­վի­չը՝ $12,1  մլրդ (2011թ.՝ $13,4  մլրդ), «Նո­ վա­ տէկ»-ի և «Սի­ բուր»-ի տնօ­ րեն­նե­րի խորհր­դի նա­խա­գահ Լեո­նիդ Մի­խել­սո­նը՝ $11,9  մլրդ (2011թ.՝ $9,1 մլրդ)։ Ի դեպ՝ վար­կա­նի­շում նե­ րառ­ վել են նաև ՌԴ Դաշ­ նա­ յին խորհր­դի ութ սե­նա­տոր, Պետ­դու­մա­յի ի­նը պատ­գա­մա­ վոր, շրջա­նա­յին եր­կու ա­ռաջ­ նորդ։ 200 ա­մե ­նա­հա­րուստ ռու­ սա­ս­տան­ցի­նե­րի վար­կա­նի­շի միակ կին ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը շա­ րու­նա­կում է մնալ «Ին­տե­կո»-ի ղե­կա­վար Ե­լե­նա Բա­տու­րի­նան՝ $1,1  մլրդ­-ով ցու­ցա­նի­շով։ Հատ­կան­շա­կան է, որ ան­ ցած տար­վա հա­մե­մատ դո­լա­ րա­յին մի­լիար­դա­տե­րե­րի թի­ վը Ռու­սաս­տա­նում նվա­զել է հին­գով. նրանք այժմ ըն­դա­մե­ նը 96-ն են։ Ռու­ սաս­ տա­ նի 200 ա­մե ­նա­հա­րուստ մարդ­կանց

ընդ­հա­նուր կա­րո­ղու­թյու­նը 2012թ. Forbes Russia-ն $446,3 մլրդ­ է գնա­հա­տել։ 2011թ. ցու­ցա­նի­շը $498,6  մլրդ­ էր, ին­չը նշա­նա­կում է, որ մեկ տա­րում նրանք աղ­քա­ տա­ցել են մոտ $52 մլրդ­-ով։

Ռու­սաս­տա­նաբ­ նակ ա­մե ­նա­հա­րուստ հա­յե­րը Ռու­սաս­տա­նի 200 ա­մե ­նա­հա­ րուստ գոր­ծա­րար­նե­րի վար­կա­ նի­ շում Forbes-ը նե­ րա­ ռել է ռու­ սաս­տա­նաբ­նակ հինգ հայ գոր­ ծա­րա­րի: Այս­պես՝ «Ռոս­գոսստ­ րախ» ա­պա­հո­վագ­րա­կան ըն­կե­րու­թյան սե­փա­կա­նա­տեր և գլ­խա­վոր գոր­ծա­դիր տնօ­րեն հա­յազ­գի Դա­նիլ Խա­չա­տու­րո­վը վար­կա­նի­շի 45-րդ հո­րի­զո­նա­կա­ նում է՝ $2  մլրդ կա­րո­ղու­թյամբ։ 2011թ. հա­մե­մատ նրա կա­րո­ղու­ թյունն ա­ճել է $500 մլն­-ով:

«Տա­շիր» ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի խմբի նա­խա­գահ Սամ­վել Կա­ րա­պետ­յա­նը ցու­ցա­կում 63-րդն է՝ $1,6  մլրդ կա­պի­տա­լով։ Մեկ տար­վա ըն­թաց­քում Կա­րա­պետ­ յա­նի կա­րո­ղու­թյունն ա­ճել է $200  մլն­-ով: Ա­մե ­նա­հա­րուստ ռու­սաս­տան­ ցի­նե­րի ցու­ցա­կի 82-րդ և 83-րդ հո­րի­զո­նա­կան­նե­րում «ՌԵՍՈ-­ Գա­րան­տիա» ա­պա­հո­վագ­րա­ կան խմբի սե­փա­կա­նա­տե­րեր Նի­կո­լայ և Սեր­գեյ Սար­կի­սով­ ներն են՝ $1,2  մլրդ­-ա­կան կա­պի­ տա­լով։ Ան­ցած տա­րի եղ­բայր­ նե­րից յու­րա­քանչ­յու­րի կա­րո­ղու­ թյու­նը $1,5  մլրդ­ էր։ «Տ­րոյ­կա դիա­լոգ» ըն­կե­րու­թյան խորհր­դի տնօ­րեն Ռու­բեն Վար­ դան­յա­նը ցու­ցա­կում 180-րդն է։ Forbes-ը գոր­ծա­րա­րի կա­րո­ղու­ թյու­նը գնա­հա­տել է $500  մլն։ 2011թ. հա­մե­մատ նրա կա­րո­ղու­ թյու­նը մնա­ցել է ան­փո­փոխ։  n

Բիզ­նես հա­ջո­ղու­թյան չորս գաղտ­նիք­նե­րը Ար­տադ­րո­ղա­կա­նու­թյու­նը կազ­մա­կերպ­չա­կան ջի­ղը չէ

Ըստ Հե­ֆեր­նա­նի՝ ի տար­բե­րու­ թյուն վաղ ա­ռա­վոտ­վա­նից մինչև ուշ ե­րե­կո աշ­խա­տան­քի վրա հի­վան­դա­գին կենտ­րո­նա­ցած մարդ­կանց՝ ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ջի­ղով նո­րա­րար­նե­րը նախևա­ ռաջ ժա­մա­նակ ու­նեն անձ­նա­ կան կյան­քի հա­մար: Ներ­կա­յիս լա­վա­գույն գոր­ծա­դիր տնօ­րեն­ նե­րից մե­կը՝ Կա­րոլ Վա­լոն (Carol Vallone), ով WebCT ըն­կե­րու­թյան հիմ­ն ա­դիրն է, ժա­մա­նա­կին մար­ զել է տե­ղա­կան ֆուտ­բո­լի թի­ մը, ո­րի ըն­թաց­քում էլ կու­տա­կել

է իր ա­ռաջ­նոր­դա­կան հմտու­ թյուն­նե­րը։ Սա նշա­նա­կում է, որ հա­ջո­ղակ ղե­կա­վա­րը ստիպ­ ված է մտա­ծել նաև աշ­խա­տան­ քից դուրս ու մտա­ ծել տար­ բեր ուղ­ղու­թյուն­նե­րով: Զար­մա­նա­լի չէ, որ հա­վել­յալ պար­տա­վո­րու­ թյուն­նե­րը փոխ­կա­պակց­ված են բարձր նվա­ճում­ն ե­րի հետ: Բա­ցի այդ՝ արդ­յու­նա­վե­տու­ թյան ձգտող մար­ դիկ ընդ­ մի­ ջում­ներ են վերց­ նում։ Տա­ րած­ ված կար­ծիք է, որ հնա­րա­վոր է ա­վե­լի շատ բան հասց­նել, ե­թե դա­ դար չես վերց­ նում: Պարզ­ վում է՝ այս դեպ­ քում հեշ­ տու­ թյամբ կա­րե­լի է կորց­նել աշ­խա­ տու­նա­կու­թյու­նը և ա­րագ վե­ րած­ վել կոշտ ու նեղ հա­ յացք­ նե­րի տեր աշ­խա­տո­ղի (թու­նե­լի տես­ լա­ կան): Ընդ ո­ րում՝ մեծ է նաև ճա­հ­ճի մեջ խրվե­լու վտան­ գը: Ընդ­մի­ջու­մը կամ պար­զա­ պես մեկ րո­պե քայ­լե­լը կա­րող է վե­րա­կանգ­նել և թար­մաց­նել միտ­քը՝ թույլ տա­լով նկա­տել նոր լու­ծում­ն եր, ո­րոնք հնա­րա­վոր

չէր գտնել մեկ ժամ գրա­սե­ղա­նի ա­ռաջ նստե­լով: Դա է պատ­ճառ­ նե­րից մե­կը, որ շատ հա­ճախ լա­ վա­գույն գա­ղա­փար­նե­րը ծնվում են մե­քե­նա­յով տուն գնա­լիս։ Հա­ջո­ղակ մաս­նա­գետ­նե­րը հա­ճախ են փո­խում աշ­խա­տան­ քի բնույ­թը։ Այ­սինքն՝ նրանք կա­ նո­նա­վոր կեր­պով վի­ճար­կում են ըն­դուն­ված մո­տե­ցում­ն ե­րը, քա­նի որ տես­նում են նոր հո­րի­ զոն­ներ և մո­տե­ցում­ն եր ու դուրս գա­լիս հար­մար­վո­ղա­կա­նու­թյան շրջա­նա­կից: Եվ ա­մե ­նա­կարևո­րը՝ հա­ջո­ ղակ­նե­րը շփում­ն ե­րի ու հա­մա­ գոր­ծակ­ցու­թյան լայն շրջա­նակ ու­նեն։ Եր­բեմն դրանք ֆոր­մալ են, հիմ­ն ա­կա­նում՝ ոչ, սա­կայն չեն սահ­մա­նա­փակ­վում միայն ան­մի­ջա­կան գոր­ծըն­կեր­նե­րով կամ հա­ճա­խորդ­նե­րով։ Հա­ջո­ ղակ մարդ­կանց հա­մա­գոր­ծակ­ ցու­թյան լայն ցան­ցը թույլ է տա­ լիս ընդ­լայ­նել մտա­հո­րի­զո­նը, նոր կա­պեր ստեղ­ծել, հա­վել­ յալ տե­ղե­կու­թյուն­ներ ստա­նալ։

Ըստ Time ամ­ սագ­րի՝ հա­ջո­ ղակ­նե­րին միա­ վո­րում է նրանց time.com

Ա­ռա­վել հա­ջո­ղակ մար­դիկ ու­ նեն ընդ­հա­նուր հատ­կա­նիշ­ներ, ո­րոնք ներ­կա­յաց­րել է ա­մե­ րիկ­յան Time ամ­սա­գի­րը՝ հեն­ վե­ լով InfoMation Corporation, ZineZone Corporation և iCAST Corporation ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րի գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Մար­ գա­րետ Հե­ֆեր­նա­նի (Margaret Heffernan) «Դի­տա­վոր­յալ կու­ րու­ թյուն» (Willful Blindness) մե­նագ­րու­թյան վրա։

Արդ­ յուն­ քում դրանք լույս ու թարմ օդ են բե­րում բիզ­նես: Բո­լոր այս հատ­կա­նիշ­նե­րը ցույց են տա­ լիս, որ հա­ ջո­ ղակ մար­ դիկ լայն և հա­ րուստ տես­ լա­կան ու­նեն՝ հա­վել­յալ պար­ տա­վո­րու­թյուն­ներ, շունչ քա­շե­ լու ժա­մա­նակ, հե­ռան­կար­ներ և կա­պեր։ Ն­րանք շատ ա­վե­լին են ա­նում աշ­խա­տան­քի ժա­մա­նակ, քան նրան­ցից պա­հանջ­վում է Էջը պատրաստեց Տաթև Հովհաննիսյանը

ամ­բող­ջա­կան ու հա­վա­սա­րակ­շիռ կեն­սա­կեր­պը։

աշ­խա­տան­քա­յին պայ­մա­նագ­ րով: Ն­րանք արդ­յու­նա­վետ են, քա­նի որ ու­նեն գի­տե­լիք­ներն ի մի բե­րե­լու ու­նա­կու­թյուն։ Այ­ սինքն՝ ար­տադ­րո­ղա­կա­նու­ թյան գաղտ­ նի­ քը ոչ թե կազ­ մա­ կերպ­չա­կան ջիղն է, ծրագ­րա­յին ա­պա­հով­ման նոր հա­մա­կար­գը, այլ ամ­բող­ջա­կան ու հա­վա­սա­ րակ­շիռ կեն­սա­կեր­պը։  n Մա­րի­լույս Ե­րեմ­յան


№ 57 (126), ուրբաթ, ապրիլի 20, 2012 թ. |

Project Syndicate | 7

Ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն­նե­րի խնդի­րը Գ­լո­բալ մար­տահ­րա­վեր­նե­րին դի­մա­կա­յե­լու մարդ­կու­թյան ա­րա­ծի, չա­րա­ծի ու ա­նե­լի­քի մա­սին Բ­յոռն Լոմ­բորգ Այս տաս­նամ­յա­կի ըն­թաց­քում զգա­լի ա­ռա­ջըն­թաց է գրանց­վել մարդ­կու­թյան ա­մե­նա­մեծ մար­ տահ­րա­վեր­նե­րի դեմ պայ­քա­րում։ Օ­րի­նակ՝ Հնդ­կաս­տա­նում հայ­տա­ րար­վեց պո­լիո­մե­լի­տի դեմ հաղ­ թա­նա­կի մա­սին, ին­չը տա­սը տա­ րի ա­ռաջ անհ­նար էր թվում։ Հուն­ վա­ րին լրա­ ցավ մեկ տա­ րին այն օ­րից, երբ երկ­րում գրանց­վեց պո­ լիո­մե­լի­տի վեր­ջին դեպ­քը։ Կամ, օ­րի­նակ, մա­լա­րիա­յի դեմ պայ­քա­ րում գրանց­ված հա­ջո­ղու­թյուն­նե­ րը. ան­ցած տաս­նամ­յա­կի ըն­թաց­ քում մա­լա­րիա­յով հի­վան­դա­նա­լու դեպ­քե­րը նվա­զել են 17%-ով, իսկ այդ հի­վան­դու­թյու­նից մա­հա­ցու­ թյան դեպ­քե­րի թի­վը կրճատ­վել է 26%-ով: Չ­նա­յած աշ­խար­հում բնակ­ չու­թյան ա­ճին և տն­տե­սա­կան ճգնա­ժա­մին՝ բա­ցար­ձակ աղ­քա­ տու­թյան (օ­րա­կան $1,25-ից պա­ կաս գու­մա­րով ապ­րող­նե­րի հա­ մա­մաս­նու­թյու­նը) ցու­ցա­նի­շը նվա­զում է աշ­խար­հի բո­լոր անկ­ յուն­նե­րում։ Ի­րա­կա­նում, ծայ­ րա­հեղ աղ­քա­տու­թյու­նը կի­սով չափ կրճա­ տե­ լու՝ ՄԱԿ-ի «Հա­ զա­րամ­յա­կի զար­գաց­ման նպա­ տակ» ծրագ­րի նպա­տա­կը նա­ խա­տես­վա­ծից հինգ տա­րի շուտ է ի­րա­գործ­վել։ Ըն­դա­մե­նը մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ տղա­նե­րի թլպա­տու­մը որ­ պես ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի դեմ պայ­ քա­ րի մի­ ջոց մեծ մա­ սամբ ան­ հայտ էր մարդ­կու­թյա­նը։ Այ­սօր ՄԱԿ­–ի ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ ծրա­գի­րը և Ա­ռող­ ջա­պա­հու­թյան հա­մաշ­խար­հա­ յին կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը խոր­ հուրդ են տա­լիս թլպա­տումն օգ­ տա­գոր­ծել որ­պես ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ­–ի դեմ պայ­քա­րի մի­ջոց, և աֆ­րիկ­յ ան ա­վե­լի քան տա­սը պե­տու­թյուն ռազ­մա­վա­րու­թյուն են մշա­կում, որ­պես­զի այն ա­վե­լի լայն տա­րա­ ծում ստա­նա։ Նույն կերպ կլի­մա­յի փո­փո­խու­թյուն­նե­րին ար­ձա­գան­ քե­լու նպա­տա­կով երկ­րա­բա­նա­ կան ին­ժե­նե­րիան օգ­տա­գոր­ծե­ լու գա­ղա­փա­րը գի­տա­ֆան­տաս­ տիկ հար­թու­թյու­նից դուրս է ե­կել գի­տա­կան լուրջ ու­սում­ն ա­սի­րու­ թյուն­նե­րի դաշտ։ Այս տաս­նամ­յա­կի ըն­թաց­քում 60%-ով ա­վե­լա­ցել են գլո­բալ զար­ գաց­ման նպա­տա­կով տրա­մադր­ վող մար­դա­սի­րա­կան օգ­նու­թյան ծա­վալ­նե­րը։ Բիլ Գեյթ­սի «Խոս­ տում տա­լով» նա­խա­ձեռ­նու­թյու­ նը գա­ղա­փա­րից ար­շավ դար­ձավ, ո­րը բա­րի գոր­ծե­րի հա­մար առն­ վազն $125   մլն­-ի խոս­տում բե­րեց։ Թեև ան­ցած տաս­նամ­յակն ու­րա­ խա­նա­լու շատ ա­ռիթ է ստեղ­ծել, դեռ մնում են ո­ լորտ­ ներ, որ­ տեղ մենք չենք կա­րող պնդել, թե այս­ պի­սի հա­ջո­ղու­թյան ենք հա­սել։ Կ­լի­մա­յի փո­փո­խու­թյունն ա­մե­նա­ շատ խոս­վող խնդիր­նե­րից մեկն է դար­ ձել, մինչ­ դեռ դրա շուրջ մի­ ջազ­գա­յին մա­կար­դա­կով բա­նակ­ ցու­թյուն­նե­րը ձա­խող­վել են, և ած­խաթ­թու գա­զի ար­տա­նե­տում­ նե­րի կրճատ­ման ա­ռու­մով մենք

գրե­թե նույն մա­կար­դա­կին ենք, ինչ տա­սը տա­րի ա­ռաջ։ Նույն կերպ, զին­ ված հա­ կա­ մար­տու­թյուն­նե­րը շա­րու­նա­կում են չա­ փա­ զանց մեծ թվով մարդ­ կա­ յին կյան­ քեր խլել: Եվ չնա­ յած աշ­ խար­ հը հինգ տա­ րի շուտ հա­ սավ մարդ­կու­թյա­նը խմե­լու մա­ քուր ջրով ա­պա­հո­վե­լու՝ «Հա­ զա­րամ­յա­կի զար­գաց­ման նպա­ տակ» ծրագ­րի նպա­տա­կին, սա­ նի­տա­րա­հի­գիե­նիկ պայ­ման­նե­րի հար­ցում աշ­խար­հը հետ է մնում. աշ­խար­հի բնակ­չու­թյան 1/3-ը (2,5   մլրդ մարդ) ա­պա­հով­ված չէ սա­նի­տա­րա­հի­գիե­նիկ հիմ­ն ա­կան պայ­ման­նե­րով, և ա­վե­լի քան մեկ մի­լիոն մարդ բա­ցօ­թյա պայ­ման­ նե­րում է զու­գա­րան գնում: Այլ խնդիր­ներ նույն­պես ի հայտ են ե­կել և մեծ չա­փե­րի հա­սել այս տաս­նամ­յա­կի ըն­թաց­քում: Ե­թե ներ­կա մի­տում­ն ե­րը շա­րու­նակ­ վեն, ա­ պա մինչև 2030-ը յու­ րա­ քանչ­յուր տա­րի ծխա­խո­տի օգ­ տա­գոր­ծու­մից կա­րող է տա­րե­կան 10   մլն մարդ մա­հա­նալ, հատ­կա­ պես ցածր և մի­ջին ե­կա­մուտ ու­նե­ ցող երկր­նե­րում: Հ­նա­րա­վոր է, որ այս դա­րում ա­կա­նա­տես լի­նենք ծխա­խո­տի հետևան­քով մա­հա­ ցու­թյուն­նե­րի մոտ մեկ մի­լիարդ դեպ­քի՝ 20-րդ դա­րի 100  մլն­-ի հա­ մե­մատ: Ցածր և մի­ջին ե­կա­մուտ ու­նե­ցող երկր­նե­րում սրտա­նո­թա­ յին հի­վան­դու­թյուն­նե­րից յու­րա­ քանչ­յուր տա­րի մա­հա­նում է 13   մլն մարդ, ինչն ա­վե­լի է աշ­խար­հում գրանց­վող մահ­վան ընդ­հա­նուր դեպ­քե­րի 1/4-ից: Բա­ցի դրա­նից՝ ա­ճում են ռիս­կա­յին գոր­ծոն­նե­րը: Ա­րա­գո­րեն փոխ­վում է վի­ ճակն այն մար­տահ­րա­վեր­նե­րի, ո­րոնց մարդ­կու­թյունն ա­ռե­րես­ վում է: Նույն կերպ փոխ­ վում են դրանց լա­վա­գույնս ար­ձա­գան­քե­ լու մեր գի­տե­լիք­նե­րը: Հար­կա­վոր է, որ­ քա­ղա­քա­կան ու­ղե­գի­ծը մշա­ կող­ներն ու բա­րե­րար­նե­րը պար­ բե­րա­բար օգտ­վեն թար­մաց­ված տե­ղե­կու­թյու­նից այն մա­սին, թե դրա­մա­կան սահ­մա­նա­փակ մի­ ջոց­ներն ինչ­պես կա­րե­լի է արդ­ յու­նա­վետ օգ­տա­գոր­ծել: «Կո­պեն­հա­գեն­յան հա­մա­ձայ­ նու­թյան» նա­խա­գի­ծը, ո­րը ես ղե­ կա­վա­րում եմ, կապ է ա­պա­հո­վում գի­տա­կան հե­տա­զո­տու­թյան և կոնկ­րետ տնտե­սա­կան վեր­լու­ծու­ թյան միջև, ո­րը գործ­նա­կա­նում կա­րող են օգ­տա­գոր­ծել ո­րո­շում կա­յաց­նող­նե­րը: Յու­րա­քաչ­յուր չորս տա­ րին մեկ ան­ գամ հե­ տա­ զո­տող­ներն ու Նո­բել­յան մրցա­ նա­կի դափ­նե­կիր­ներն աշ­խա­տում են, որ ա­ռա­վել խե­լա­միտ լու­ծում­ ներ գտնեն մարդ­ կու­ թյան առջև ծա­ռա­ցած խնդիրր­նե­րին: 2004թ. «Կո­պեն­հա­գեն­յան հա­ մա­ձայ­նու­թյուն»-ն ու­շադ­րու­ թյուն հրա­վի­րեց ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը վե­րահս­կե­լու և այն բու­ժե­լու մի­ ջոց­նե­րին ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն տա­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թյան վրա: Շու­տով ա­վե­լի շատ գու­մար հատ­կաց­վեց, և ա­վե­լի շատ ու­ շադ­րու­թյուն դարձ­վեց ՄԻԱՎ-ի կան­խար­գել­մանն ու բուժ­մա­նը: 2008թ. նա­խա­գի­ծը քա­ղա­քա­կան

Բ­յոռն Լոմ­բոր­գը Կո­պեն­հա­գե­նի բիզ­նե­սի դպրո­ցի դա­սա­ խոս է, որ­տեղ հիմ ­ն ել և ղե­կա­վա­րում է «Կո­պեն­հա­գեն­յան հա­մա­ձայ­նու­թյան կենտ­րո­նը»:

Դեռ շատ կարևոր խնդիր­ներ կան լու­ծե­լու, ո­րոն­ցից ա­մե ­նա­կարևոր­ ներն են թերս­նու­ ցու­մը, սա­նի­տա­ րա­հի­գիե­նիկ նվա­զա­գույն պայ­ ման­նե­րի ա­պա­ հո­վու­մը, կրթութ­ յու­նը…

ու­ղե­գի­ծը մշա­կող­նե­րի և բա­րե­ րար­նե­րի ու­շադ­րու­թյու­նը կենտ­ րո­նաց­րեց միկ­րոս­նու­ցում ա­պա­ հո­վե­լու ներդ­րում­ն ե­րի վրա: Հան­ րու­թյան կող­մից գա­ղա­փա­րի ըն­ դուն­ման շնոր­հիվ ա­վե­լա­ցան ջան­քե­րը՝ կրճա­տե­լու «թաքն­ված սո­վը», երբ մարդ­րիկ տա­ռա­պում են ի­րենց անհ­րա­ժեշտ սնու­ցիչ նյու­թե­րը չստա­նա­լուց: Այս մա­յի­սին Նո­բել­յան մրցա­ նա­կի ա­վե­լի քան 30 դափ­նե­կիր և հե­տա­զո­տող մեկ ան­գամ ևս միա­ սին կփոր­ձեն լա­վա­գույն լու­ծում­ ներ գտնել գլո­բալ մար­տահ­րա­ վեր­նե­րին՝ հիմն­վե­լով աշ­խար­հում առ­կա ա­մե­նադժ­վար խնդիր­նե­ րի մա­սին ա­մե­նա­թարմ տե­ղե­կու­ թյուն­նե­րի վրա: 2008-ից ի վեր հա­ մաշ­ խար­ հա­յին տնտե­սա­կան ճգնա­ժա­ մի հետևան­ քով է՛լ ա­ վե­ լի անհ­ րա­ժե­շտ է դար­ձել քայ­լեր ձեռ­ նար­կել, որ­պես­զի զար­գաց­ման և մար­դա­սի­րա­կան նպա­տակ­նե­րով կա­տար­վող ծախ­սե­րը խե­լա­միտ ձևով օգ­տա­գործ­վեն այն­տեղ, որ­ տեղ դրանք կա­րող են ա­մե­նաակ­ նա­ռու փո­փո­խու­թյուն­ներ կա­տա­ րել: «Կո­պեն­հա­գեն­յան հա­մա­ձայ­ նու­թյու­ն»-ը դժվար ա­ռա­ջադ­րանք է կա­տա­րում. կի­րա­ռե­լով տնտե­ սա­կան հիմ­ն ա­րար գոր­ծիք­ներն ու սկզբունք­ նե­ րը՝ այն մի շարք նա­ խա­ձեռ­նու­թյուն­ներ հա­մե­մա­տում է այլ նա­խա­ձեռ­նու­թյուն­նե­րի հետ:

Ա­ռա­ջին՝ հա­մա­շխար­հա­յին համ­բավ ու­նե­ցող տնտե­սա­կան փոր­ձա­գետ­նե­րի թի­մե­րը հե­տա­ զո­տա­կան աշ­խա­տանք­ներ են գրում կոնկ­ րետ խնդիր­ ներ լու­ ծե­ լուն ուղղ­ ված մի շարք ներդ­ րու­մա­յին ծրագ­րե­րի ծախ­սե­րի և օ­գուտ­նե­րի մա­սին: Խ­րա­խուս­վում է բա­նա­վեճն ու քննար­կու­մը, որ­ պես­զի յու­րա­քանչ­յուր թե­մա­յով ե­րե­քա­կան հե­տա­զո­տա­կան աշ­ խա­տանք գրվի: Ն­պա­տա­կը՝ որ­ պես­զի տար­բեր փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծիք­ներ լի­նեն: Սա ա­պա­հո­վում է շրջա­նակ, ո­րի մի­ջո­ցով կա­րող ենք տես­նել նա­խագ­ծի ամ­բող­ջա­կան ար­ժե­քը, նե­րառ­յալ բո­լոր ծախ­սե­րը, օ­գուտ­ նե­րը, ինչ­պես նաև հա­սա­րա­կու­ թյան հա­մար այն հա­վել­յալ ա­ռա­ վե­լու­թյուն­նե­րը, ո­րոնք ի հայտ են գա­լիս սահ­մա­նա­փակ ֆի­նան­սա­ կան մի­ջոց­նե­րը հա­տուկ ձևով օգ­ տա­գոր­ծե­լու արդ­յուն­քում: Այս ամ­բողջ հե­տա­զո­տու­թյու­ նը ար­ժե­քա­վոր ա­վանդ է դառ­ նում զար­գաց­ման և մար­դա­սի­ րա­կան օգ­նու­թյան մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան հա­մար: Սա­ կայն նա­խա­գի­ծը մեկ քայլ ա­ռաջ է: Աշ­խար­հի ա­ռա­ջա­տար տնտե­ սա­գետ­նե­րից կազմ­ված հանձ­ նա­ժո­ղո­վը, ո­րում նե­րառ­վում է նաև նո­բել­յան չորս մրցա­նա­կա­ կիր, քննու­ թյան է առ­ նում և քն­ նար­կում փոր­ձա­գետ­նե­րի ա­ռա­ ջար­կու­թյուն­նե­րը և ո­րո­շում

ա­մե­նագ­րա­վիչ հնա­րա­վոր տար­ բե­րակ­նե­րը: Հե­տա­զո­տա­կան աշ­խա­տու­թյուն­նե­րի հետ մեկ­ տեղ՝ նո­բել­յան մրցա­նա­կա­կիր­նե­ րի կող­մից ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն հա­մար­վող լու­ծում­ն ե­րի ցան­կը կարևոր ներդ­րում է քա­ղա­քա­կան ու­ղե­գի­ծը մշա­կող­նե­րի և բա­րե­ րար­նե­րի հա­մար: Թեև ան­ցած տաս­նամ­յա­կում մարդ­կու­թյու­նը բա­վա­կա­նա­ չափ ա­ռա­ջըն­թա­ցի ա­կա­նա­տես է ե­ղել և ու­նե­ցել հու­սադր­վե­լու պատ­ ճառ­ ներ, դեռ շատ կարևոր խնդիր­ներ կան լու­ծե­լու, ո­րոն­ ցից ա­մե­նա­կարևոր­ներն են թերս­ նու­ցու­մը, սա­նի­տա­րա­հի­գիե­նիկ նվա­զա­գույն պայ­ման­նե­րի ա­պա­ հո­վու­մը, կրթու­թյու­նը, քա­ղա­քա­ ցիա­կան հա­կա­մար­տու­թյուն­նե­րը, կլի­մա­յի փո­փո­խու­թյու­նը և բ­նա­ կան ա­ղետ­նե­րը: Սա­կայն արդ­յո՞ք ա­մե­նաակ­նա­ ռու խնդիր­ նե­ րը հենց դրանք են, ո­րոնք մենք պետք է ան­մի­ջա­պես լու­ծենք: Հե­տա­զո­տու­թյունն ու ա­ռաջ­նա­հե­րու­թյուն­նե­րի ցան­կը մեզ ստի­պում են մտա­ծել մեր ըն­ թա­ցիկ ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն­նե­րի պատ­ճառ­նե­րի շուրջ: Դ­րանք մեզ մար­տահ­րա­վեր են նե­տում, որ­ պես­զի սահ­մա­նա­փակ մի­ջոց­նե­ րը ծախ­սենք նախևա­ռաջ ա­մե­նա­ լավ բա­ներն ա­նե­լու հա­մար: Իսկ թե ո­րոնք են այդ ա­մե­նա­լավ բա­ նե­րը, ո­րոնք պետք է ա­մե­նասկզ­ բից ա­նել, կպար­զենք մա­յի­սին:  n


| № 57 (126), ուրբաթ, ապրիլի 20, 2012 թ.

8 | Մշակույթ

Խո­հուն քնա­րա­կա­նու­թյան պատ­կե­րա­գի­րը Լևոն Լա­ճիկ­յան, ար­վես­տա­բան Այս­պես կա­րե­լի է բնու­թագ­ րել հայ ժա­մա­նա­կա­կից գե­ ղան­կա­րիչ Վի­լիկ Զա­քար­յա­ նին, որի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյու­ նը բազ­մա­թե­մա է ու բազ­մա­ ժանր։ Ն­կար­չին հե­տաքրք­րում են ա­ռաս­պե­լա­կան-դի­ցա­բա­ նա­կան սյու­ժե­նե­րից մինչև մեր օ­րե­րի հրա­տապ թե­մա­ նե­րը: Դ­րանք հա­ճախ ար­տա­ հայտ­վում են նկա­րա­շա­րե­ րով, ո­ րոնց մաս կազ­ մող գոր­ ծե­րը միա­վոր­վում են ոչ միայն ար­տա­քին չափ­սե­րով ու կոմ­ պո­զի­ցիոն կա­ռուց­ված­քով, այլև նույն թե­մա­յի շա­րու­նա­ կա­կան ար­ծար­ծում ­ն ե­րով ու մեկ­նա­բա­նու­թյուն­նե­րով: Դի­տում ես Վի­լի­կի վրձնած կտավ ­ն ե­րը և հա­մոզ­վում, որ կոմ­պո­զի­ցիա­յի ակն­հայտ վար­ պետ է նա. գրա­վում է ծա­վալ­նե­ րի ռիթ­մը, լու­սա­յին խա­ղը, սո­վո­ րա­կան ներ­կի՝ գե­ղան­կար­չա­կան գույն դառ­նա­լու մո­գա­կան ըն­ թաց­քը: Հատ­կա­պես տպա­վո­րում են գծի ու գույ­ նի փոխ­ ներ­ թա­ փանց­ման հե­տաքր­քիր զու­գոր­ դում­նե­ րը, դրանց ձույլ միաս­ նու­թյու­նը և ընդ­հա­նուր կա­տար­ ման բարձր կուլ­տու­րան: Ն­րա գիծն ի­մաս­տա­կիր է ու ընդ­հան­ րաց­ված: Եր­բեմն այն ոչ թե նա­ խոր­դում, այլ հա­ջոր­դում է գույ­ նին՝ ա­սես ծնվե­լով վեր­ջի­նից և ա­ զատ ճախ­ րան­ քով ու քմա­ հաճ պտույտ­նե­րով պա­րագ­ծե­ լով նկա­րի ողջ մա­կե­րե­սը: Հատ­կան­շա­կան է նաև այն ներ­քին խա­ղա­ղու­թյու­նը, որ կա Վի­լի­կի գրե­թե բո­լոր ստեղ­ծա­ գոր­ծու­թյուն­նե­րում: Ինչ էլ պատ­ կե­րի՝ բնու­թյան թե մարդ­կա­ յին ա­ռօր­յա­յի ինչ-որ տե­սա­րան, հե­ղի­նա­կը ներ­դաշ­նա­կու­թյուն է ո­րո­նում և տես­նում այն ա­մե­ նու­րեք՝ նույ­նիսկ ա­ռա­ջին հա­ յաց­քից քաո­սա­յին թվա­ցող ի­րա­ վի­ճակ­նե­րում: Ներ­դաշ­նա­կու­ թյունն ար­ դեն իր հո­ գում է, իր նե­րաշ­խար­հում: Վի­լի­կի եր­կա­րա­վիզ ու հե­ րար­ձակ հե­րո­սու­հի­նե­րը, որ­ պես կա­նոն, չու­նեն հստակ ար­ տա­հայտ­ված դի­մագ­ծեր: Ու­նեն, սա­կայն, ար­տա­հայ­տիչ հա­յացք, խո­ր քնա­րա­կա­նու­թյուն և տ­րա­ մադ­րու­թյուն հա­ղոր­դող ներ­քին ուժ։ Ն­րանց ներ­հա­տուկ հույ­զը միշտ գիր­ կընդ­ խառն է մտքի ու

«Ե­վա­ներ» (2003-2004 թթ.) շարքից

Վի­լիկ Զա­քար­յան՝ կոմ­պո­զի­ցիա­յի ակն­հայտ վար­պետ է նա:

«Մո­դել» (1999թ.)

«Ժա­մա­նակ» (2008թ.)

հա­մա­մաս­նու­թյուն­նե­րը ոչ միայն դի­սո­նանս չեն ա­ռա­ջաց­ նում, այլև հնչում են ներ­ դաշ­ նակ՝ ստեղ­ծե­լով ակ­նա­հա­ճո ու ա­ռինք­նող մի մի­ջա­վայր, գե­ղար­ վես­տո­րեն հա­գե­ցած տա­րա­ծու­ թյուն: Ընդ ո­րում՝ վեր­ջինս գրե­թե միշտ «ընդ­միջ­վում» է շախ­մա­ տա­յին տախ­տակ հի­շեց­նող քա­ ռա­կու­սի­նե­րի պատ­կե­րում­ն ե­րով:

գա­ղա­փա­րի հետ: Ն­կար­չի «Ժա­ մա­նակ»-ը, «Ե­վա­ներ»-ը, «Մո­ դել»-ը ու մի շարք այլ աշ­ խա­ տանք­ներ աս­վա­ծի վկա­յու­թյուն­ ներն են: Ընդ­հան­րա­ցում­ն ե­րի ձգտող նկա­րի­չը հա­ճախ է օգ­տա­գոր­ ծում զա­նա­զան սիմ­վոլ­ներ և երկ­րա­չա­փա­կան մար­մի ն­նե­ րի գծա­պատ­կեր­ներ՝ մե­խեր,

«

Վի­լի­կի եր­կա­րա­վիզ ու հե­րար­ձակ հե­ րո­սու­հի­նե­րը չու­նեն հստակ ար­տա­հայտ­ված դի­մագ­ծեր։ Ն­րանց ներ­հա­տուկ հույ­զը միշտ գիր­կընդ­խառն է մտքի ու գա­ղա­փա­րի հետ

»

-Իսկ ին­չո՞ւ շախ­մատ, շա՞տ եք սի­րում այս խա­ղը։ -Ի­ մաս­ տուն այդ խաղն ինձ հա­մար չա­րի ու բա­րու, լա­վի ու վա­տի և, ընդ­հան­րա­պես, կյան­քի հա­կադ­րու­թյուն­նե­րի հա­վեր­ժա­ կան պայ­քա­րի խորհր­դա­նիշ է: Մի քա­նի օր ա­ռաջ Հա­յաս­տա­ նի Ն­կար­չի տան ցու­ցաս­րա­հում բաց­վեց Երևա­նի Գե­ղար­վես­տի

ե­ռանկ­յ ու­նի­ներ, հա­տա­կագ­ ծեր, սլաք­ ներ և այլն: Հա­ մադ­ րե­լով ա­ռա­ջին հա­յաց­քից ան­ հա­մադ­րե­լի թվա­ցող ա­ռար­կա­ ներ և դի­մե­լով պայ­մա­նա­կան այլ մի­ջոց­նե­րի՝ նա այ­լա­բա­նա­ կան պատ­ կեր­ ներ է վրձնում՝ յու­րա­քանչ­յուր ա­ռար­կա­յի մեջ խտաց­նե­լով ինչ-որ ի­մաստ: Հե­ տաքր­քիրն այն է, որ խախտ­ված

«Ե­վա­ներ» (2003-2004 թթ.) շարքից

«Ժա­մա­նակ» (2008թ.)

ա­կա­դե­միա­յում դա­սա­վան­դող նկա­րիչ­նե­րի ու քան­դա­կա­գործ­ նե­րի ցու­ցա­հան­դե­սը, որ­տեղ իր նոր աշ­խա­տանքն էր ներ­կա­ յաց­րել նաև Վի­լիկ Զա­քար­յա­նը: «Ե­րա­զանք» կոչ­վող նոր կտավն ա­ռանձ­նա­նում էր նախևա­ ռաջ գու­նա­յին փո­փո­խու­թյամբ: Բանն այն է, որ ժա­մա­նա­կի ըն­ թաց­քում փոխ­վել է ար­վես­տա­ գե­տի երփ­նա­գի­րը՝ դարչ­նա­ գույ­նի ու շա­գա­նա­կա­գույ­նի նրբե­րանգ­նե­րից անց­նե­լով ար­ ծա­թա­վու­նին: Այժմ էլ գե­րակշ­ ռում են վառ գույ­ նե­ րը՝ դե­ ղինն ու կար­մի­րը, ո­րոնց նախ­կի­նում չէիր հան­ դի­ պի։ Ին­ չո՞վ է պայ­ մա­նա­վոր­ված նման փո­փո­խու­ թյու­նը հար­ցիս, ար­վես­տա­գե­տը պա­տաս­խա­նեց. «Մարդ եր­բեք չի մնում նույն կե­տի վրա: Կ­յան­ քը փոխ­վում է, ուս­տի փոխ­վում է նաև վե­րա­բեր­մուն­քը կյան­քի նկատ­մամբ»: Ի­հար­կե, եր­բեմն դժվար է լի­ նում ո­րո­շել Վի­լի­կի այս կամ այն գոր­ծի պատ­կա­նե­լու­թյու­ նը վե­ րա­ ցա­ պաշտ կամ մեկ այլ գե­ղար­վես­տա­կան ուղ­ղու­թյան: Ն­րա ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներն ա­ռանձ­նա­նում են մո­տե­ցում­ն ե­րի

բազ­մա­զա­նու­թյամբ: Ա­ռա­ջին հա­յաց­քից աբստ­րակտ թվա­ցող որևէ նկա­րում ու­շա­դիր հա­յաց­ քի դեպ­ քում հան­ կարծ կհայտ­ նա­ բե­ րես կնոջ մարմ­նի տար­ րա­լուծ­ված պատ­կեր կամ մեկ այլ ա­ռար­կա: Այս կերպ նկա­րի­ չը, ա­սես մի­տում­ն ա­վոր, խառ­ նում է տար­բեր «իզմ»-ե­րի սահ­ ման­նե­րը՝ հաս­տա­տե­լու հա­մար պար­զա­պես լավ նկար­չու­թյան գա­ղա­փա­րը: Վի­լիկ Զա­քար­յա­նը վա­ղուց ի վեր իր «աշ­ խարհն» ու ո­ ճը գտած նկա­րիչ է: Այ­դու­հան­դերձ նա շա­րու­նա­կում է ո­րո­նել և գտ­նել նոր ար­տա­հայտ­չաձևեր ու մի­ջոց­ներ: Ն­րա հա­մար Աստ­ ծո պարգևած յու­րա­քանչ­յուր օր լա­վա­գույն ա­ռիթ է՝ կեր­տե­լու ար­վես­տի նո­րա­նոր ստեղ­ծա­ գոր­ծու­թյուն­ներ: Դ­րանք կար­ ծես գա­լիս են հաս­տա­տե­լու այն ճշմար­տու­թյու­նը, թե կյան­քը գե­ ղե­ցիկ ապ­րե­լու հա­մար եր­բեմն ինքդ պի­տի այն գե­ղեց­կաց­նես, ինչն էլ իր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյամբ ա­նում է Վի­լիկ Զա­քար­յա­նը՝ գե­ ղեց­կաց­նե­լով ոչ միայն իր, այլև իր ար­վես­տի բա­զում երկր­պա­ գու­նե­րի կյան­քը:  n

Սպորտ

xjuggler.de

Աբ­րա­համ-Շ­տիգ­լից մե­նա­մար­տը՝ մոտ ա­պա­գա­յում «Ես վստահ եմ, որ Շ­ տիգ­ լի­ ցի հետ կստաց­վի սու­պեր­մե­նա­մարտ: Դա այն է, ինչ ինձ պետք է»,– հայ­ տա­րա­րել է երկ­րորդ մի­ջին­քա­ շա­յին կար­գում WBO վար­կա­ծով Եվ­րո­պա­յի չեմ­պիոն Ար­թուր Աբ­ րա­հա­մը, երբ հայտ­նի է դար­ձել, որ աշ­խար­հի չեմ­պիոն Ռո­բերտ Շ­տիգ­լի­ցի մրցա­կից բրիտանացի

Ջորջ Գ­րով­սը վնաս­ված­քի պատ­ ճա­ռով հրա­ժար­վել է մա­յի­սի 5-ի մե­նա­մար­տից, և WBO-ն աշ­խար­ հի չեմ­պիո­նի պար­տա­դիր հա­վակ­ նորդ է նշա­նա­կել ի­րեն։ «Ես վստահ եմ, որ Շ­ տիգ­ լի­ ցը կհաղ­թեր Գ­րով­սին։ Շ­տիգ­լի­ցը ֆի­զի­կա­պես շատ ա­վե­լի ու­ժեղ է բրի­տա­նա­ցուց։ Ես ցան­կա­նում

են մե­նա­մար­տել Շ­տիգ­լի­ցի հետ։ Եր­կուսս էլ ապ­րում ենք Գեր­մա­ նիա­յում։ Երկր­պա­գու­նե­րի և հե­ ռուս­տա­տե­սու­թյան հա­մար դա կլի­նի սու­պե­րազ­դա­գիր»,– Աբ­ րա­հա­մի խոս­քը, ըստ News.am-ի, մեջ­բե­րում է Boxingscene-ը։  n պատրաստեց Լուսինե Ասլանյանը

Orakarg Business Daily  

Create your own agenda

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you