Issuu on Google+

Գինը՝ 100 դրամ

| №  15, երեքշաբթի, հոկտեմբերի 11, 2011 թ., www.orakarg.am

Պետք չէ խտաց­նել ի­րա­վի­ճա­կը Սերժ Սարգս­յա­նը հա­կա­դար­ձել  է ՀԲ ներ­կա­յա­ցուց­չին

Մեր ա­մե ­նաու­ժեղ կող­մե­րից մե­կը ու­սա­նող­նե­րի բազ­մա­զա­նու­թյունն  է

Պատ­ճառ­ներ ու հետևանք­ներ

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

խմբագրական

էջ 2 ›››

Խոս­տում և պե­տա­կան շահ

Եր­կու տա­րի անց

Սար­կո­զիի երևան­յան այ­ցի շուրջ

Կ­լա­նում  է կլան­վե­լու հա­ մա՞ր

Բուժ­վել «նավ­ թա­հո­լիզ­մից» ԱՄՆ-ը փոր­ձում է մե­ ծաց­նել իր նավ­թի արդ­ յու­նա­հա­նու­մը էջ 6 ›››

Եր­րորդ անձ, Բո­նի և Ք­լայդ Ի՞ն­չը կա­րող  է ստի­պել ձեզ մար­դաս­պան դառ­ նալ

էջ 8 ›››

օ ր ա թ ե ր թ

Փո­սե­րը լցնե­լու ժա­մա­նա­կը

Չի­նա­ցի­ներն ու իս­պա­նա­ցի­նե­րը կպայ­քա­րեն Ա­րա­րա­տից մինչև Թա­լին

էջ 3 ›››

Հ­նա­րա­վոր  է՝ Ucom-ը ևս մեկ ըն­կե­րու­թյուն գնի էջ 5 ›››

էջ 3 ›››

էջ 7 ›››

էջ 4 ›››

Կար­գո­յի պաշ­ տա­մունք

Հար­ցազ­րույց Ֆ­լեթ­չե­րի ի­րա­վուն­քի և դի­վա­նա­գի­տու­թյան դպրո­ցի դե­կան Ս­թի­վեն Բո­սո­ւոր­թի հետ

Հայտ­նի են տնտե­սա­գի­տու­թյան ո­լոր­տում նո­բել­յան դափ­նե­կիր­նե­րը

Հա­յաս­տա­նի և Թուր­քիա­յի արտ­գործ­նա­խա­րար­ներ

PanARMENIAN

Էդ­վարդ Նալ­բանդ­յա­նը և Ահ­մեդ Դա­վու­թօղ­լուն

2009թ. հոկ­տեմ­բե­րի 10-ին Հա­յաս­տանն ու Թուր­քիան ստո­րագ­րե­ցին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի նոր­մա­լաց­ման և դի­վա­նա­գի­տա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի հաս­տատ­ման մա­սին ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րը: Ի՞նչ շա­հեց և ի՞նչ կորց­րեց Հա­յաս­տա­նը… n

Տե՛ս խմբագրականը` էջ 2 ›››

Օրվա

Ե­րեկ Տրանս­պոր­տի և կա­ պի նա­խա­րա­րու­թյու­նում բաց­վե­ցին «Հ­յու­սիս-­Հա­ րավ» ճա­նա­պար­հա­յին մի­ջանց­քի «Ծ­րա­գիր 1» և «Ծ­րա­գիր 2»-ի՝ (Աշ­տա­ րակ-­Թա­լին, Երևան-Ա­րա­ րատ և Երևան-Աշ­տա­րակ ճա­ն ա­պ ար­հ ա­հ ատ­ված­ նե­րի) վե­րա­կա­ռուց­ման և բա­րե­լավ­ման կա­պա­լա­ ռու­նե­րի բաց մի­ջազ­գա­ յին մրցույ­թի ա­ռա­ջարկ­ նե­րը: Օ­գոս­տո­սի 2-ին

վարքագիծ

«Ս­բեր­բանկ»-ն աչք ու­նի «Ա­մե­ր իա­բ անկ»-ի վրա՞ Հոկ­տեմ­բե­րի 8-ին Հա­ յաս­տա­նում  էր ռու­սա­կան «Ս­բեր­բանկ»-ի վար­չու­թյան նա­խա­գահ Գեր­ման Գ­րե­ ֆը: Ռու­սաս­տա­նի խո­շո­րա­ գույն բան­կի ղե­կա­վա­րի այ­ ցը հայ­կա­կան լրատ­վա­մի­ ջոց­նե­րում գրե­թե անն­կատ մնաց (կամ պահ­ վեց): ՀՀ նա­խա­գա­հի մա­մու­լի ծա­ ռա­յու­թյան տա­րա­ծած պաշ­ տո­նա­կան հա­ղոր­դագ­րու­ թյան համաձայն՝ տե­ ղի  է ու­նե­ցել Սերժ Սարգս­յա­նի, Գեր­ման Գ­րե­ֆի և Ռու­բեն Վար­դան­յա­նի («Ա­մե­րիա­ բանկ»-ի սե­փա­կա­նա­տեր)

հան­դի­պու­մը, որտեղ զրու­ ցա­կից­նե­րը քննար­կել են «Ս­բեր­բանկ»-ի հետ փո­ խա­դարձ հե­տաքրք­րու­ թյուն ներ­կա­յաց­նող ծրագ­ րե­րի շուրջ հա­մա­գոր­ ծակ­ցու­թյան զար­գաց­ման հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը: Ըստ «Օ­րա­կարգ»-ի աղբ­ յուր­նե­րի՝ Ռու­բեն Վար­դան­ յա­նի ու­ղեկ­ցու­թյամբ Գ­րե­ֆի այ­ցը պայ­մա­նա­վոր­ված  է նրա­ նով, որ վերջինս Հա­ յաս­տան  էր ե­կել՝ քննար­ կե­լու հայ­կա­կան բան­կա­ յին հա­մա­կարգ մուտք գոր­ ծե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նը։

Բան­կա­յին հա­մա­կար­գի աղբ­յուր­նե­րը նշում են, որ «Ս­բեր­բանկ»-ը հայ­կա­կան շու­կա ա­մե­նայն հա­վա­նա­ կա­նու­թյամբ կա­րող  է մուտք գոր­ծել՝ դառ­նա­լով «Ա­մե­ րիա­բանկ»-ի բաժ­նե­տեր։ Այս սցե­նարն ի­րա­տե­սա­ կան  է, ե­թե հաշ­վի առ­նենք, որ «Ս­բեր­բանկ»-ը մա­յի­սին շուրջ $1  մլրդ­-ով ձեռք է բե­ րել Ռու­բեն Վար­դան­յա­նի «Տ­րոյ­կա դիա­լոգ»-ի 100%-ը։ «Ս­բեր­բան­կ»-ի բաժ­նե­ տոմ­սե­րի 57,6%-ը պատ­ կա­նում  է Ռու­սաս­տա­նի Կենտ­րո­նա­կան բան­կին։  n

հայ­տա­րար­ված մրցույ­ թին փա­թեթ­ներ  էին ներ­ կա­յաց­րել մի­ջազ­գա­յին և տե­ղա­կան 28 կա­պա­լա­ ռու կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ ներ, սա­ կայն հայտ են ներ­կա­յաց­րել վեցը՝ չորս չի­նա­կան և եր­կու իս­պա­ նա­կան ըն­կե­րու­թյուն­ ներ: Այս ծրագ­րե­րի ի­րա­ կա­նա­ցումն ըստ  էու­թյան մեկ տա­րով հե­տաձգ­ վել  է, ին­չը հետևանք­ներ ու­նի նաև ՀՀ պետբ­յու­ջեի

վրա, քա­ նի որ միև­ նույն  է՝ հար­կա­վոր  է լի­ նե­լու սպա­սար­կել Ա­սիա­ կան զար­գաց­ման բան­ կից (ԱԶԲ) անց­ յալ տա­ րի ներգ­րա­ված վար­կը: Ընդ­հա­նուր առ­մամբ 81 կմ­ եր­կա­րու­թյուն ու­նե­ ցող ե­րեք ճա­նա­պար­ հա­հատ­ված­նե­րի շի­ նաշ­խա­տանք­նե­րի հա­ մար նվա­զա­գույն գու­մար

էջ 4 ›››


| №  15, երեքշաբթի, հոկտեմբերի 11, 2011 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Եր­կու տա­րի անց 2009թ. հոկ­տեմ­բե­րի 10-ին Ց­յո­ւրի­խում Հա­յաս­տանն ու Թուր­քիան ստո­րագ­րե­ցին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի նոր­մա­լաց­ման և դի­վա­նա­գի­տա­կան հա­րա­բե­րու­ թյուն­նե­րի հաս­տատ­ման մա­սին պատ­մա­կան ար­ ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րը: Դ­րանք ա­ռայ­սօր չեն վա­վե­ րաց­վել եր­կու երկր­նե­րի խորհր­դա­րան­նե­րի կող­մից: Ի՞նչ շա­հեց և ի՞նչ կորց­րեց Հա­յաս­տա­նը՝ նա­խա­ ձեռ­նե­լով Թուր­քիա­յի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցը: Հա­յաս­տա­նի ներ­կա իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը հայ­ տա­րա­րում են, որ Հա­յաս­տա­նը «ջրից չոր դուրս ե­կավ», ա­վե­լին՝ թեև գոր­ծըն­թա­ցը չպսակ­վեց հա­ ջո­ղու­թյամբ, բայց Հա­յաս­տա­նի վար­կա­նի­շը բարձ­ րա­ցավ Արև­մուտ­քի մոտ, ո­րի ղե­կա­վար­նե­րը սեղ­ մե­ցին Հա­յաս­տա­նի ղե­կա­վար­նե­րի ձեռ­քը: Այս փաս­տար­կը խո­ցե­լի  է նրա­նով, որ տվյալ դեպ­քում իշ­խա­նու­թյան շա­հը շփոթ­վում  է պե­տա­կան շա­ հի հետ: Այ­սինքն՝ այդ ձեռք­սեղ­մումն ա­վե­լի շատ պետք  էր լե­գի­տի­մու­թյան ո­րո­շա­կի դե­ֆի­ցիտ ու­ նե­ցող իշ­խա­նու­թյա­նը և ոչ այն­քան պե­տու­թյա­նը: Ձեռք­բե­րում կա­րե­լի  է հա­մա­րել այն, որ Ան­կա­ րա-­Բա­քու ռազ­մա­վա­րա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­ րը մի պահ հար­ցա­կա­նի տակ դրվե­ցին: Դ­րա­կան  էր նաև, որ Հայ­կա­կան հարցն ա­վե­լի լայ­նո­րեն սկսեց քննարկ­վել Թուր­քիա­յում: Հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման նա­խա­ ձեռ­նու­թյան բա­ցա­սա­կան հետևանք­նե­րն ա­վե­լի նկա­տե­լի են: 1. Կար­գա­վոր­ման նա­խա­ձեռ­նու­թյու­նը մե­ծաց­րեց Թուր­քիա­յի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի՝ հա­յե­րի ու Հա­ յաս­տա­նի նկատ­մամբ թշնա­ման­քը (հի­շենք Էր­ դո­ղա­նի՝ 100 հազ. հա­յե­րին Թուր­քիա­յից ար­ տաք­սե­լու մա­սին հայ­տա­րա­րու­թյու­նը) և եր­կու ազ­գե­րին ա­վե­լի հե­ռաց­րեց մեր­ձե­ցու­մից: 2. Թեև ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րում Ղա­րա­բա­ղի մա­ սին որևէ կետ չե­ղավ, սա­կայն հայ-թուր­քա­ կան գոր­ծըն­թա­ցը ԼՂ հար­ցը փաս­տա­ցի դարձ­ րեց հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման նա­խա­պայ­ման: 3. Թուր­քիան փոր­ձեց, եր­բեմն նաև հա­ջո­ղե­լով, սեպ խրել Հա­յաս­տա­նի ու Սփ­յուռ­քի միջև: Ա­մե ­նա­մեծ կո­րուս­տը, սա­կայն, այն  էր, որ Հա­ յաս­տա­նի ղե­կա­վա­րու­թյու­նը, չա­փից ա­վե­լի տար­ վե­լով Թուր­քիա­յի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը կար­գա­վո­րե­լով, պատ­շաճ ու­շադ­րու­թյուն չդարձ­ րեց 2008թ. քա­ղա­քա­կան ճգնա­ժա­մի հետևանք­ նե­րը վե­րաց­նե­լու, երկ­րում արդ­յու­նա­վետ տնտե­ սա­կան բա­րե­փո­խում­ն եր ի­րա­կա­նաց­նե­լու գոր­ծին և 2009թ. ստա­ցավ հա­մաշ­խար­հա­յին ճգնա­ ժա­մի «նվե­րը»՝ 15% տնտե­սա­կան անկ­ման տես­քով: n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@orakarg.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 1-ին տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 10.10.2011թ. Տպաքանակը՝ 2000

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Կար­գո­յի պաշ­տա­մունք

Ք

Հայկ Խա­նում­յան

ա­ղ ա­ք ա­գ ի­տ ո ւ­թ յ ա ն մեջ հա­ճախ  է կի­րառ­ վում այս ար­տա­հայ­ տու­թյու­նը: Այն հե­ տաքր­քիր պատ­մու­թյուն ու­նի: Երկ­ րորդ աշ­խար­հա­մար­տի ժա­մա­նակ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը ռազ­մա­կան բա­ զա­ներ  էին կա­ռու­ցել խա­ղա­ղօվ­ կիա­նոս­յան կղզի­նե­րում՝ Ճա­պո­ նիան ռմբա­կո­ծե­լու հա­մար: Ռազ­ մա­կան և բեռ­նա­տար ինք­նա­թիռ­ նե­րը՝ կար­գո­նե­րը, հա­ճախ  էին կա­յա­նում կղզի­նե­րում՝ ռազ­ մամ­թերք և ս­նունդ հասց­նե­լով:

Ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը սննդից բա­ ժին  էին հա­նում նաև տե­ղաբ­նակ­ նե­րին՝ ա­բո­րի­գեն ցե­ղե­րի, ո­րոնք հա­տուկ ե­րախ­տի­քով  էին ըն­դու­ նում նվե­րը: Սա­կայն հա­մաշ­խար­ հա­յին պա­տե­րազ­մի ա­վարտ­վե­լուն պես ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը վե­րաց­րին ի­րենց ռազ­մա­բա­զա­նե­րը և հե­ռա­ ցան կղզի­նե­րից: Այդ­ժամ նվեր­նե­ րի սպա­սող ա­բո­րի­գեն­նե­րը ճյու­ղե­ րից և ե­ղեգ­նե­րից կա­ռու­ցե­ցին կար­ գո և սկ­ սե­ ցին պաշ­ տել այն՝ ա­ ղո­ թել իս­կա­կան կար­գո­յի վե­րա­դար­ձի հա­մար: «Կար­գո­յի պաշ­տա­մունք» ար­տա­հայ­տու­թյունն օգ­տա­գոր­ծում են նկա­րագ­րե­լու այն երևույթ­նե­րը, ո­րոնց ար­տա­քին տեսքն  է միայն ի­րա­կա­նու­թյա­նը նման: Այ­սինքն՝ կա կար­գո՝ ստեղծ­ված ճյու­ղե­րից և ե­ղեգ­նե­րից, սա­կայն այն չի թռչում, ո­րով­հետև չու­նի շար­ժիչ և ալ­յու­մի­ նից չէ կա­ռուց­ված: Մո­տա­վո­րա­պես այս­պես են աշ­խա­ տում շատ հա­մա­կար­գեր Հա­յաս­տա­ նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նում և հատ­ կա­պես Ար­ցա­խում: Մի­գու­ցե նո­րան­ կախ երկր­նե­րին հա­տուկ երևո՞ւյթ  է, չգի­տեմ, բայց «ու­ռա» ա­սե­լով տար­ բեր ինս­տի­տուտ­ներ ներ­մու­ծելն ու դրանք ըն­դա­մե ­նը ճյու­ղե­րից կա­ռու­ ցե­լն էլ բե­րում  է լուրջ հիաս­թա­փու­ թյուն­նե­րի: Ար­դեն ան­ցել  է 90-ա­կան­ նե­րի ռո­ման­տիզ­մը, երբ կա­րե­լի  էր մարդ­կանց կե­րակ­րել ժո­ղովր­դա­ վա­րու­թյան, շու­կա­յա­կան տնտե­սու­ թյան մա­սին տե­սու­թյուն­նե­րով՝ ի­րա­ կա­նում ա­մե ն օր ա­վե­լի հե­ռա­նա­լով դրան­ցից: Այ­սօր, լսե­լով ՀՀ իշ­խա­նա­կան վեր­նա­խա­վի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի

(Ար­ցա­խի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, որ­ պես կա­ նոն, չեն խո­ սում)՝ տար­ բեր թե­մա­նե­րով «դա­սա­խո­սու­թյուն­նե­ րը» և տես­նե­լով դրանց հա­կա­սող քայ­լե­րը, ա­կա­մա հի­շում ես կար­գո­յի պաշ­տա­մուն­քը և խա­ղա­ղօվ­կիա­նոս­ յան կղզի­նե­րի ա­բո­րի­գեն­նե­րին: Սա­ կայն այդ ա­բո­րի­գեն­նե­րը գո­նե կրո­ նա­կան  է­լե­մե նտ  էին դրել այս ա­մե­ նի մեջ, կար­ծում էին, որ արևմտ­յան ապ­րանք­նե­րը ստեղծ­վել են ի­րենց նախ­նի­նե­րի ո­գի­նե­րի կող­մից և նա­ խա­տես­ված են ի­րենց հա­մար, իսկ սպի­տակ մար­դիկ ա­նազ­նիվ ճա­նա­ պար­հով յու­րաց­րել են դրանք: Այն­պես որ՝ բա­ցառ­ված չէ, որ կար­ գո­յի պաշ­տա­մուն­քը Հա­յաս­տա­նում ա­վե­լի զար­գա­նա, և մեր ա­ռա­ջին դեմ­քերն  էլ, խո­սե­լով, ա­սենք, գի­ տե­լի­քա­հեն տնտե­սու­թյան մա­սին, վստա­հեց­նեն, որ գի­տու­թյան ֆի­ նան­սա­վո­րումն այն­քան  էլ կարևոր չէ այդ­պի­սի տնտե­սու­թյուն ու­նե­ նա­լու հա­մար, կարևո­րը վար­չա­պե­ տի ե­լույթ­ներն ու հա­մա­պա­տաս­խան օ­րենսդ­րա­կան ակ­տերն են: Կամ  էլ կստի­պեն ա­ղո­թել օ­լի­գարխ­նե­րի նախ­նի­նե­րի հա­մար, քան­զի նրանց ո­գի­ներն են ստեղ­ծում մեզ անհ­րա­ ժեշտ ապ­րանք­նե­րը, ինչն  էլ ար­ժա­նի ժա­ռան­գորդ­նե­րը մե­նաշ­նոր­հի ձևով հրամց­նում են ժո­ղովր­դին: Սա­կայն այս կար­գո­յի պաշ­տա­ մուն­քը Հա­յաս­տա­նում  է­լի մա­տուց­ վում  է… կար­գո­յի պաշ­տա­մուն­քի տրա­մա­բա­նու­թյամբ: Խն­դիրն այն  է, որ խա­ղա­ղօվ­կիա­նոս­յան կղզի­նե­ րում այս պաշ­տա­մունքն ար­դեն մա­ րում է, իսկ մենք մտա­ծում ենք դրա կա­տա­րե­լա­գործ­ման շուրջ…  n

Ցան­կա­ցած փրկիչ ան­զոր լի­նե­լու մեր բար­դույթն է

Սո­ղո­մոն Փա­փազ­յան

Ց

ան­կա­ցած քա­ղա­քա­կան ընտ­ րու­թյան ժա­մա­նակ մենք ընտ­ րություն ենք կատարում եր­կու ի­րո­ղու­թյան միջև՝ մեր թեկ­ նա­ ծո­ ւի և «բո­ լորն էլ նույն սան­ րի կտավն են» մտայ­ նու­ թյան: Եր­ կուսն  էլ հար­ցեր են ա­ռա­ջաց­ նում: Իմ թեկ­ նա­ ծուն ի վեր­ ջո կա­ րող  է չար­դա­րաց­նել իմ հույ­սե­րը: Կա­րող է պարզ­վել, որ սխալ­վել եմ նրան ընտ­րե­լիս: Թե ին­չու եմ նրան ընտ­րել, այն­քան  էլ երկ­րոր­դա­կան չէ: Ո­րով­հետև ա) ինձ մտա­հո­գում  է երկ­րի դրու­թյու­նը, բ) նա չի խո­րա­ ման­ կում, գ) ես չեմ կա­ րող ա­ նել այն, ինչ նա է ի վի­ ճա­ կի ա­ նել, դ) հա­ճե­լի  է խո­սում, ե) կա­րո­ղա­նում  է մեջ­բե­րել պատ­մու­թյու­նից, նշա­նա­ կում է գի­տի, թե որ­տե­ղից պետք է սկսել, զ) չի մե­ծամ­տա­նում, է) նրա կար­գա­խոս­նե­րը չեն ճչում ինչ-որ փրկչա­կան ծրագ­րեր և այլն: Այս­պի­սով՝ ես ո­րոշ ի­մաս­տով կանգ եմ ա­ռել փրկչի վրա: Նա ու­ նի հույս և ա­պա­վեն լի­նե­լու բո­լոր տվյալ­նե­րը: Ցան­կա­ցած փրկիչ ան­ զոր լի­նե­լու մեր բար­դույթն է, բայց սա կիրթ մար­դու ըն­կա­լե­լիքն  է:

Ան­ կիր­ թը միշտ միայն փրկիչ  է փնտրում: Եվ ա­հա, փրկի­չը չի ար­ դա­րաց­րել իմ հույ­սե­րը՝ չնա­յած անձ­նա­կան հրա­շա­լի ո­րակ­նե­րին: Նա մո­ ռա­ ցել է, որ ես և ինձ նման հա­զա­րա­վոր­նե­րը ի­րենց հույ­սե­րը սնու­ցել են ի­րե­նով: Նա գու­ցե ո­չինչ չի կեղ­ծել իր կա­ռա­վար­ման ըն­թաց­ քում, և նույ­ նիսկ ո­ րոշ խնդիր­ ներ լուծ­վել են, ա­սենք՝ չե­զո­քաց­վել  է պա­տե­րազ­մի սպառ­նա­լի­քը: Իսկ սա հրա­շա­լի սկիզբ  է, որ­պես­զի առ­ ժա­մա­նակ յո­լա գնանք ա­ռանց մեր ընտր­յա­լի. չէ՞ որ խա­ղա­ղու­թյունն իր մեջ կրում  է բո­լոր այն ո­րակ­նե­րը, ո­րոնք անհ­րա­ժեշտ են եր­կիր դառ­ նա­լու հա­մար: Սա­կայն ա­մե ն ինչ ի­րա­կա­նում ա­վե­լի  է վատ­թա­րա­ցել, ո­րով­հետև խա­ղա­ղու­թյան ամ­րապնդ­ման մեջ  էլ «փրկչի» անձ­նա­կան ծա­ռա­ յու­թյու­նը շատ չէ, մի­ջազ­գա­յին կա­ ռույց­ներն են, որ հա­կա­մար­տու­ թյուն թույլ չեն տա­լիս: Մենք ընտ­ րել ենք մե­ կին, ո­ րի հա­ մեմ ­ ատ ըն­ դա­ մե ­ նը ընտ­ րող ենք: Մենք նրան օժ­ տել ենք մեր հա­ վա­ տով սոսկ այն պատ­ ճա­ ռով, որ պա­ կաս հա­ վակ­նոտ ենք: Փր­կիչ­ներ ո­րո­նե­լը մեր ար­յան մեջ է, գտնե­լը մեզ վե­ րա­պահ­ված չէ: Ին­չո՞ւ: Ո­րով­հետև կա՛մ միայն մենք կա­րող ենք լի­նել փրկիչ, կա՛մ նա, ում չենք կա­ րող խան­ գա­ րել, որ մեզ փրկի: Պետք է կա­րո­ղա­նալ դի­մա­ցի­նի մի­ջից հա­ նել փրկչին, փրկչի ներ­կա­յու­թյու­նը

դժվա­րաց­նում  է ե­րախ­տա­գետ լի­ նե­լը: Ոչ մի փրկիչ անձ­նա­պես քեզ հա­ մար չի գա­ լիս, նույ­ նիսկ կույ­ րին բժշկողն անձ­ նա­ պես նրա հա­ մար չի դար­ձել բժիշկ: Փր­կիչ լի­նե­ լու հա­ մար բա­ վա­ կան է, որ մար­ դը չդա­վա­ճա­նի ինքն ի­րեն: Ինքն ի­րեն չդա­վա­ճա­նե­լու հա­մար մար­ դը պետք է հաս­ կա­ նա, թե ին­ չի է ըն­դու­նակ և ին­չի՝ ոչ: Երբ ընտր­յալ չու­նե­ցողն ա­սում  է, որ «բո­լորն  էլ նույն սան­ րի կտավն են», ի­ րա­ կա­ նում ի­ րեն է տես­ նում փրկ­ չի դե­ րում: Ծայ­րա­հեղ դեպ­քում նա կողմ­ նո­րոշ­վում է իր փրկչի մա­սով, որն «այս աշ­ խար­ հից չէ»: Այդ փրկի­ չը Ս­տա­լինն  է, Տիգ­րան Մե­ծը, Նժ­ դե­ հը և այլք: Այ­ սինքն՝ «բո­ լորն էլ նույն սան­րի կտավն են» մտայ­նու­ թյան կրողն ընտր­ յալ ու­ նի, նա ու­ նի ընտր­յա­լի տես­լա­կան, ո­րի առջև ե­ղած­նե­րը «նույն սան­րի կտավն են»: Ու­ րեմն ի՞նչ է պետք չհիաս­ թափ­վե­լու հա­մար: Անհ­րա­ժեշտ  է, որ ընտ­րու­թյան ա­ռաջ կանգ­նողն իր սթա­փու­թյամբ չե­զո­քաց­նի ընտ­ րու­թյու­նը, այ­սինքն՝ կյանքն ապ­րի այն­պես, որ­ ընտ­րե­լու կա­րիք չու­նե­ նա: Ո­րով­հետև ե­թե պետք  է նա­խա­ գահ ընտ­ րել, դու պի­ տի լի­ նես եր­ կի­րը, իսկ նա­խա­գա­հը՝ քո մի մաս­ նի­կը: Այ­լա­պես, ե­թե գի­տես, որ նրա ու­զածն իշ­խա­նու­թյուն  է, իսկ դու՝ սոսկ ընտ­ րող, նա ա­ ռանց քեզ էլ կդառ­նա նա­խա­գահ, ե­թե նույ­նիսկ ոչ մե­կը նրան չընտ­րի:  n

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№  15, երեքշաբթի, հոկտեմբերի 11, 2011 թ. |

Օրակարգ | 3

Մեր ա­մե­նաու­ժեղ կող­մե­րից մե­կը ու­սա­նող­նե­րի բազ­մա­զա­նու­թյունն  է Civilnet.tv-ն զ­ րու­ ցել է ԱՄՆ նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­մա­յի՝ Հ­յու­սի­սա­յին Կո­րեա­յի քա­ղա­ քա­կա­նու­թյան հար­ցե­րով ներ­ կա­յա­ցու­ցիչ Ս­թի­վեն Բո­սո­ւոր­ թի հետ, ո­ րը Թաֆթ­ սի հա­ մալ­սա­րա­նի Ֆ­լեթ­չե­րի ի­րա­ վուն­քի և դի­վա­նա­գի­տու­թյան դպրո­ցի դե­կանն  է, ինչ­պես նաև «Սի­վի­լի­թաս» հիմ­ն ադ­ րա­մի պատ­վո խորհր­դի ան­ դամ: Բո­սո­ւոր­թի ան­մի­ջա­կան ջան­քե­րով սկսվե­ցին Ֆ­լեթ­չե­ րում հա­յաս­տան­ցի մաս­նա­ գետ­նե­րի, Կա­ռա­վա­րու­թյան մի­ջին օ­ղա­կի պաշ­տոն­յա­նե­րի վե­րա­պատ­րաստ­ման վե­ցամս­ յա ծրագ­րե­րը: -­Պա­րոն Բո­սո­ւորթ, ի՞նչ  է ա­վե­լաց­նում Հա­յաս­տա­նի նման երկր­նե­րից ու­սա­նող­ նե­րի ներգ­րա­վու­մը Ֆ­լեթ­ չե­րի մի­ջա­վայ­ր: -Իմ կար­ծ ի­քով՝ Ֆ­լեթ­չե­րի ա­մ ե­նաու­ժեղ կող­մե­րից մե­կը ու­ս ա­նող­նե­րի բազ­մա­զա­նու­ թյունն է: Մենք տա­ րե­ կան ու­ նե­նում ենք ու­սա­նող­ներ 60ից ա­վե­լի երկր­նե­րից: Մենք ու­ նենք ու­սա­նող­նե­րի 15 խումբ Հա­յ աս­տ ա­նի նման երկր­նե­րից, ո­ր ոնք շփվում են միմ­յանց հետ մոտ վեց ա­ միս, և դա ստեղ­ ծում  է այդ բազ­մա­զա­նու­թյան մեկ այլ մա­ կա­ րդակ: Մենք ու­ նենք շատ լավ ֆա­ կուլ­ տետ, սա­կայն ի­րա­կա­նում ու­սա­նող­ ներն ա­վե­լի շատ սո­վո­րում են ի­ր ա­րից, քան ֆա­կուլ­տե­տից:

-­Հա­յաս­տա­նի բարձ­րա­գույն կրթու­թյան հիմ ­ն ա­կան խնդիր­նե­րից մեկն այն է, որ կրթա­կան ա­վան­դու­թյու­ նը չի հա­մա­պա­տաս­խա­ նում արևմտ­յան երկր­նե­րի ստան­դարտ­նե­րին: Ես նկա­ տի ու­նեմ քննա­դա­տա­կան մտա­ծե­լա­կեր­պը, ա­կա­դե­ միա­կան գրե­լաո­ճը: Արդ­յոք դա խնդի՞ր է մեզ հա­մար: -Հա­յաս­տան­ցի ու­սա­նող­նե­րի հետ նման խնդիր­ներ երբևէ չեն ծա­ գել: Ըստ իս՝ այն ու­ նա­ կու­ թյուն­նե­րից մե­կը, որ մենք տա­լիս ենք, և ու­սա­նող­նե­րը կու­տա­կում են Ֆ­լեթ­չե­րում ստա­ցած կրթու­ թյու­նից, քննա­դա­տա­կան մտա­ ծե­լա­կեր­պի զար­գա­ցումն  է: Աշ­ խար­հի շատ կրթա­կան հա­մա­ կար­գե­րի ու­սա­նող­նե­րի մոտ մի­ տում կա լի­նել պա­սիվ, ըն­դու­նել ի­րենց դա­սա­խոս­նե­րի տե­սա­կե­ տները, այ­նու­հետև հաս­տա­տել այդ գա­ղա­փարն ի­րենց ներ­սում և այդ­պես շա­րու­նակ: Ա­մե­րիկ­յ ան պրակ­տի­կա­յում ո­չինչ չի ըն­դուն­ վում ա­ռանց քննա­դա­տու­թյան: Հա­յաս­տան­ցի այն ու­սա­նող­նե­րը, ո­րոնց հետ ես խո­սել եմ, սկզբից ապ­ շած  էին նրա­ նից, որ կա­ րող են քննա­դա­տա­բար ըն­կա­ լել դա­սա­խոս­նե­րի ա­սած­նե­րը: Ես չգի­տեմ, թե ինչ է տե­ղի ու­նե­ նում, երբ նրանք վե­րա­դառ­նում են Հա­յաս­տան, բայց հու­սով եմ՝ նրանք այս­ տեղ նույն­ պես պահ­ պա­նում են այդ մտա­ծե­լա­կեր­պը, հատ­կա­պես նրանք, ով­քեր նաև դա­սա­խո­սում են:

Ն­ րանք դրա հա­ մար ա­ նում են հնա­ րա­ վո­ ր ամեն ինչ: Ես հան­ դի­պում եմ ու­նե­ցել Հ­յու­սի­սա­ յին Կո­րեա­յի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ Ն­յու Յոր­քում հու­լի­սի վեր­ ջին: Մեկ այլ հան­ դի­ պում պի­ տի կա­յա­նա ա­ռա­ջի­կա շա­բաթ­նե­րին: Հան­դի­պում­ն ե­րի նպա­տակն  է փոր­ ձել նրանց հետ բե­ րել բազ­ մա­կողմ բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­ թա­ցին՝ այս­պես կոչ­վող «վեց կող­մե­րի» գոր­ծըն­թա­ցին: Հույս ու­նենք՝ դա արդ­յու­նա­վետ կլի­նի և կ­հան­գեց­նի Հ­յու­սի­սա­յին Կո­ րեա­յի ա­պա­մի­ջու­կայ­նաց­մա­նը:

Այն ու­նա­կու­թյուն­ նե­րից մե­կը, որ մենք տա­լիս ենք, և ու­սա­նող­նե­րը կու­տա­կում են Ֆ­լեթ­չե­րում ստա­ ցած կրթու­թյու­ նից, քննա­դա­տա­ կան մտա­ծե­լա­ կեր­պի զար­գա­ ցումն է:

-Ես կցան­կա­նա­յի խո­սել հյու­սիս­կո­րեա­կան բա­նագ­ նա­ցի Ձեր բարդ աշ­խա­ տան­քի մա­սին: Ի­րա­կա­նում հա­կա­մար­տու­թյան ել­ քը կախ­ված է եր­կու կող­ մե­րի քա­ղա­քա­կան կամ­ քից և իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի՝ ա­ռաջ գնա­լու ցան­կու­թյու­ նից՝ նստե­լու ընդ­հա­ նուր բա­նակ­ցա­յին սե­ղա­նի շուրջ և սկ­սե­լու բա­նակ­ ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցը: Արդ­ յոք Հ­յու­սի­սա­յին Կո­րեա­յի

պա­րա­գա­յում ի­րա­վի­ճակն այդ­պի­սի՞ն  է: -Ա­յո՛, կո­ղմե­րը ցան­կա­նում են վե­րա­դառ­նալ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­ րի սե­ղա­նի մոտ, ե­թե դա հա­մա­ պա­տաս­խա­նում  է ի­ր��նց շա­հե­ րին: Հ­յու­սի­սա­յին Կո­րեա­յի դեպ­ քում ի­րա­վի­ճա­կը տար­բեր  է, քա­ նի որ այն­տե­ղի վար­չա­կար­գն ան­գամ այն­պի­սի վար­չա­կարգ չէ, ո­րը հա­վակ­նում  է ար­տա­ցո­լել իր ժո­ղովր­դի շա­հե­րը: Դա վար­չա­ կարգ է, ո­րը նվիր­ված է միայն իր գո­յատև­մա­նը և պահ­պան­մա­նը:

-Արդ­յու­նա­վե՞տ  է արդ­յոք բազ­մա­կողմ մո­տե­ցու­մը: -Ա­յո, արդ­յու­նա­վետ  է, բայց բարդ: Մաս­նա­կից կող­մերն ու­ նեն ընդ­ հա­ նուր շահ, որ Հ­ յու­ սի­սա­յին Կո­րեան չվե­րած­վի մի­ ջու­կա­յին զենք ու­նե­ցող երկ­րի, սա­կայն դրա­նից բա­ցի՝ մե­զա­ նից յու­րա­քանչ­յուրն ու­նի իր շա­ հը, ո­ րոնք տար­ բեր են: Ա­ սենք՝ ԱՄՆ-ի շա­հը՝ կապ­ված Հ­յու­սի­ սա­յին Կո­րեա­յի ա­պա­գա­յի հետ, նույ­նը չէ, ինչ Չի­նաս­տա­նի­նը: Նույ­նը կա­րե­լի  է ա­սել Հա­րա­վա­ յին Կո­ րեա­ յի մա­ սին: Մենք ընդ­ հա­նուր շահ ու­նենք՝ կապ­ված Հ­յու­սի­սա­յին Կո­րեա­յի ա­պա­մի­ ջու­կայ­նաց­ման հետ, այս փոքր երկ­րի հետ կապ­ված մեր ա­ռան­ ձին շա­հե­րի շրջա­նա­կում: Սալ­բի Ղա­զար­յան Զ­րույցն ամ­բող­ջու­թյամբ (անգ­լե­ րեն) դի­տե՛ք Civilnet.tv կայ­քում:

Խոս­տում և պե­տա­կան շահ Թա­թուլ Հա­կոբ­յան Նի­կո­լա Սար­կո­զին հոկ­տեմ­բե­ րի 7-ին Երևա­նում հայ­տա­րա­ րեց, որ ե­ թե Թուր­ քիան շա­ րու­ նա­կի ժխտել Ցե­ղաս­պա­նու­թյու­ նը, ա­պա Ֆ­րան­սիան կցան­կա­նա ա­վե­լի հե­ռուն գնալ և փո­խե­լով իր օ­րենսդ­րու­թյու­նը՝ Հա­յոց ցե­ ղաս­պա­նու­թյան ժխտման հա­մար քրեա­կան պա­տիժ սահ­մա­նել: Հաս­կա­նա­լի  է, որ ա­ռա­ջի­կա տա­րի­նե­րին Թուր­քիան ա­վե­ լի մեծ ֆի­նան­սա­կան, քա­ղա­քա­ կան, դի­վա­նա­գի­տա­կան ու քա­ րոզ­չա­կան մի­ջոց­ներ  է հատ­կաց­ նե­լու Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը ժխտե­լու ուղ­ղու­թյամբ: Ինչ­պես հայ աշ­խար­հը, այն­պես  էլ Թուր­ քիան, յու­րա­քանչ­յուրն իր օ­րա­ կար­գով, պատ­րաստ­վում են 1915թ. հար­յու­րամ­յա տա­րե­լի­ցին: Պատ­րա՞ստ  է Ֆ­րան­սիան Հա­ յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան ժխտման հա­մար քրեա­կան պա­տիժ սահ­ մա­նել, ինչ­պես ակ­նար­կեց Սար­կո­զին: Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան ճա­ նաչ­ման հար­ցում Ֆ­րան­սիան, կա­ րե­լի  է ա­սել, ա­ռա­ջա­մար­տիկ  է: 1998թ. մա­յի­սի 29-ին քվեար­կու­ թյամբ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը ճա­նա­չեց Ֆ­րան­սիա­յի Ազ­գա­յին

ժո­ղո­վը: 2001թ. հուն­վա­րի 29-ին Ֆ­րան­սիան Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­ թյու­նը ճա­նա­չեց օ­րեն­քի մա­կար­ դա­կով, երբ նա­խա­գահ Ժակ Շի­ րա­կը ստո­րագ­րեց Սե­նա­տի և Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի՝ 1915թ. Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը ճա­նա­չող ա­վե­լի վաղ ըն­դու­նած բա­նաձևը: Այս­պի­սով՝ խորհր­դա­րա­նա­կան բա­նաձևը վե­րած­վեց Ֆ­րան­սիա­ յի օ­րեն­քի, ին­չը նշա­նա­կում  է, որ ոչ ոք այդ երկ­րի տա­րած­քում այլևս չի կա­րող ժխտել պատ­մա­ կան այդ ի­րո­ղու­թյու­նը: Այդ օ­րեն­ քի առ­կա­յու­թյու­նն ար­դեն ճա­նա­ պարհ էր բա­ ցում մեկ այլ օ­ րեն­ քի հա­մար, ո­րը Հա­յոց ցե­ղաս­ պա­նու­թյան փաս­տի ժխտու­մը կպատ­ժեր քրեո­րեն: 2006թ. հոկ­տեմ­բե­րի 12-ին Ֆ­րան­սիա­յի խորհր­դա­րա­նի ստո­ րին պա­լա­տը՝ Ազ­գա­յին ժո­ղո­վը, ըն­դու­նեց օ­րի­նա­գիծ, ո­րով 1915թ. ժխտու­մը ո­րակ­վում  էր քրեո­րեն պատ­ժե­լի ա­րարք, իսկ ժխտող­նե­ րին սպաս­վում է մեկ տա­րի ա­զա­ տազր­կում և 45 հազ. եվ­րո տու­ գանք: Սա­կայն օ­րեն­քի ուժ ստա­ նա­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ  էր, որ վե­րին պա­լա­տը՝ Սե­նա­տը, ևս վա­վե­րաց­նի այդ օ­րի­նա­գի­ծը: 2007թ. նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի նա­խօ­րեին

թեկ­նա­ծու­նե­րից Նի­կո­լա Սար­ կո­զին ֆրան­սա­հայ հա­մայն­քին խոս­տա­ցավ, որ ընտր­վե­լու դեպ­ քում օ­րի­նագ­ծի վա­վե­րաց­ման ուղ­ղու­թյամբ քայ­լեր կձեռ­նար­կի, սա­կայն նա­խա­գահ ընտր­վե­լուց մեկ ա­միս անց խորհր­դա­պա­ հա­կան կեր­պով Ան­կա­րա գոր­ ծու­ղեց Ե­լի­սե­յան պա­լա­տի դի­ վա­նա­գի­տա­կան խորհր­դա­տու Ժան-­Դա­վիդ Լևի­տին՝ թուր­քա­ կան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին վստա­ հեց­նե­լով, որ ին­քը մտա­դիր  է ա­նել ա­մե ն ինչ, որ­պես­զի հայ­ կա­կան օ­րի­նա­գի­ծը Սե­նա­տում «թաղ­վի»: Այս մա­սին հայտ­նի դար­ձավ ա­վե­լի ուշ «Վի­կի­լիք­սի» հրա­պա­րա­կում­ն ե­րից: Ֆ­րան­սիա­յի Սե­նա­տը 2011թ. մա­յի­սի 4-ին հնա­րա­վո­րու­թյուն ու­ներ քրեա­կա­նաց­նել օ­րի­նա­ գի­ծը, սա­կայն քվեար­կու­թյու­նից ա­ռաջ Սե­նա­տի սահ­մա­նադ­րա­ կան հանձ­նա­ժո­ղո­վն ա­ռա­ջար­ կեց այն հա­նել քվեար­կու­թյու­ նից, ին­չը և ար­վեց. ա­ռա­ջարկն ըն­դուն­վեց 196 «կողմ», 74 «դեմ» ձայ­նե­րով: Օ­րի­նագ­ծի ըն­դուն­ մա­նը դեմ քվեար­կող­նե­րը բե­ րում էին հիմ­ն ա­կան եր­կու պատ­ ճառ. ա­ռա­ջին՝ այն կխո­չըն­դո­ տի Հա­յաս­տան-­Թուր­քիա հա­րա­ բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վորումը,

երկ­րորդ՝ դա պատ­մա­բան­նե­րի քննար­կե­լիք հարց  է: Սար­կո­զին, որը 2011թ. մա­յի­ սի 4-ի քվեար­կու­թյու­նից մի քա­նի օր ա­ռաջ ֆրան­սա­հա­յե­րին խոս­ տա­ցել  էր չխո­չըն­դո­տել օ­րի­նագ­ ծի ըն­դուն­ումը, հոկ­տեմ­բե­րի 7-ին Երևա­նում հայ­տա­րա­րեց, որ ե­թե Թուր­քիան շա­րու­նա­կի ժխտել Ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը, ա­պա Ֆ­րան­ սիան կցան­կա­նա քրեա­կան պա­ տիժ սահ­մա­նել Հա­յոց ցե­ղաս­պա­ նու­թյան ժխտման հա­մար: Ժա­մա­նա­կը ցույց կտա, թե որ­ քա­նով  է Փա­րի­զը հետևո­ղա­ կան: Ճիշտ  է, Հա­յոց ցե­ղաս­պա­ նու­թյան մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման հար­ցում Ֆ­րան­սիա­յի ներդ­րու­ մն ա­նու­րա­նա­լի  է, սա­կայն պի­ տի նաև ըն­ դու­ նել, որ երկր­ նե­ րն ի­րենց ո­րո­շում­ն ե­րում նախ ա­ ռաջ­ նորդ­ վում են ոչ թե մար­ դա­սի­րա­կան կամ պատ­մա­կան ար­դա­րու­թյան վե­րա­կանգն­ման մղում­նե­ րով, այլ կոնկ­ րետ ազ­ գա­յին, պե­տա­կան շա­հե­րով ու հե­տաք­րքրու­թյուն­նե­րով: Սար­կո­զիի հա­յաս­տան­յան այ­ ցը շատ փոր­ձա­գետ­ներ ո­րա­կե­ցին նա­խընտ­րա­կան՝ 2012թ. Ֆ­րան­սիա­ յում կա­յա­նա­լիք նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում հայ հա­մայն­քի քվեն շա­հե­լու են­թա­տեքս­տում:  n

PanARMENIAN

Սար­կո­զիի երևան­յան այ­ցի շուրջ

Սար­կո­զին, 2007թ. նա­խա­գահ ընտր­վե­ լուց մեկ ա­միս անց, իր բա­նագ­նա­ցին գոր­ծու­ղեց Ան­կա­րա՝ թուր­քա­կան իշ­խա­ նու­թյուն­նե­րին վստա­հեց­նե­լով, որ Փա­ րի­զը մտա­դիր է ա­նել ա­մե ն ինչ, որ­պես­ զի հայ­կա­կան օ­րի­նա­գի­ծը Սե­նա­տում «թաղ­վի»:


| №  15, երեքշաբթի, հոկտեմբերի 11, 2011 թ.

4 | Փողեր

Պետք չէ խտաց­նել ի­րա­վի­ճա­կը Սերժ Սարգս­յա­նը հա­կա­դար­ձել  է ՀԲ ներ­կա­յա­ցուց­չին

Սերժ Սարգս­յան. «Դեռ վաղ է խո­ սել այն մա­սին, որ եվ­րո­պա­կան շու­

Ֆոտոլուր

կա­նե­րում ա­ռա­ ջա­ցած դժվա­րու­ թյուն­նե­րը վե­րած­ վել են ճգնա­ժա­մի երկ­րորդ փու­լի»:

Պետք չէ խտաց­նել ի­րա­վի­ճա­ կը հա­մաշ­խար­հա­յին ֆի­նան­ սա­կան ճգնա­ժա­մի հնա­րա­վոր կրկնու­թյան վե­րա­բեր­յալ տե­ղե­ կու­թյուն­նե­րով: Այդ մա­սին, ըստ news.am-ի, ե­րեկ հայ­տա­րա­րել  է Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­նը Ջեր­մու­կում կա­յա­ ցած Հա­յաս­տա­նի գյու­ղատն­տե­ սա­կան հա­մայնք­նե­րի ֆո­րու­մի ժա­մա­նակ: Հա­յաս­տա­նում Հա­մաշ­խար­ հա­յին բան­կի (ՀԲ) գրա­սեն­յա­ կի ղե­կա­վար Ժան-­Մի­շել Ա­պին հայ­տա­րա­րել  է, որ Հա­յաս­տա­նի

տնտե­սու­թյան հա­մար ռիս­կե­ րից մե­կը մնում  է եվ­րո­գո­տում առ­կա ան­կա­յու­նու­թյու­նը: «Գ­յու­ ղատն­տե­սա­կան ապ­րանք­ներ ար­տադ­րող­նե­րի հա­մար ռիս­կե­ րը կա­րող են մե­ծա­նալ ար­տադ­ րո­ղա­կան գնե­րի տա­տան­ման հետևան­քով»,  – հայ­տա­րա­րել  է ՀԲ ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը: Պա­տաս­խա­նե­լով նրա հայ­ տա­րա­րու­թյա­նը՝ Սերժ Սարգս­ յա­ նն ա­ սել է. «Դեռ վաղ է խո­ սել այն մա­ սին, որ եվ­ րո­ պա­ կան շու­կա­նե­րում ա­ռա­ջա­ցած դժվա­րու­թյուն­նե­րը վե­րած­վել

են ճգնա­ժա­մի երկ­րորդ փու­լի: Ի­հար­կե, կան դժվա­րու­թյուն­ներ, սա­կայն մենք սո­վոր ենք աշ­խա­ տել ճգնա­ժա­մի պայ­ման­նե­րում և պատ­րաստ ենք դի­մա­կա­յել մար­տահ­րա­վեր­նե­րին»: Ն­շենք, որ Հա­յաս­տա­նի ար­ տա­հան­ման շուրջ կե­սը բա­ժին  է ընկ­նում Եվ­րա­միու­թյան երկր­նե­ րին։ Հա­յաս­տա­նի ար­տա­հա­նու­ թյան շուրջ կե­սը հան­քարդ­յու­ նա­բե­րու­թյան ճյու­ղի ար­տադ­ րանքն է, ո­րը շատ զգա­յուն է մի­ ջազ­գա­յին շու­կա­նե­րի գնա­յին տա­տա­նում­ն ե­րի նկատ­մամբ:  n

Կա­րա­գի փո­խա­րեն մար­գա­րին ՏՄՊՊՀ-ն վա­րույթ  է հա­րու­ցել

Կա­րագ ներ­կրող­նե­րը և ի­րաց­ նող­նե­րը բարձր շա­հույթ­նե­ րի ստաց­ ման նոր աղբ­ յուր են բա­ցա­հայ­տել. նրանք բու­սա­ սե­րուց­քա­յին սփրե­դը առևտ­րի կե­տե­րին վա­ճա­ռել են կա­րա­ գի ան­վան տակ։ Տն­տե­սա­կան մրցակ­ցու­թյան պաշտ­պա­նու­ թյան պե­տա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­ վը (ՏՄՊՊՀ), ի­րա­կա­նաց­րած մո­նի­թո­րին­գի արդ­յունք­նե­րով, տար­բեր վա­ճա­ռա­կե­տե­րում ի­րաց­վող կա­րա­գի գնե­րի միջև էա­կան տար­բե­րու­թյուն  է ար­ ձա­ նագ­ րել՝ ֌920-ից մինչև ֌3 հազ.՝ 1 կգ-ի հա­մար։

Ու­սում­ն ա­սի­րե­լով կա­րա­գի ներկր­ մամբ և ի­րաց­մամբ զբաղ­վող տնտե­ սա­վա­րող­նե­րի ողջ փաս­տաթղ­ թաշր­ջա­նա­ռու­թյու­նը՝ ՏՄՊՊՀ-ն հայտ­նա­բե­րել  է, որ ո­րոշ դեպ­քե­ րում կա­րա­գի ներկր­մամբ զբաղ­ վող տնտե­սա­վա­րող­նե­րն ի­րա­կա­ նում ներկ­րել են բու­սա­սե­րուց­քա­յին սփրեդ, որն ան­հա­մե­մատ  է­ժան  է, և այն առևտ­րի կե­տե­րին վա­ճա­ռել են կա­րա­գի ան­վան տակ: Բա­ցա­հայտ­վել են նաև դեպ­ քեր, երբ սպա­ռո­ղին խա­բել է ոչ թե ներկ­րո­ղը, այլ հենց սու­պեր­մար­կե­ տը, ո­րը, քա­ջա­տեղ­յակ լի­նե­լով, որ ձեռք  է բե­րել բու­սա­սե­րուց­քա­յին

սփրեդ, այն վա­ճա­ռել  է կա­րա­գի ան­վան տակ: Ս­պա­ռող­նե­րին մո­ լո­րեց­նե­լու մեկ տար­բե­րակ ևս­ ար­ ձա­նագր­վել  է սու­պեր­մար­կետ­ նե­րի զի­նա­նո­ցում. զեղ­չա­յին ակ­ ցիա­նե­րի շրջա­նա­կում ան­հա­ մե­մատ  է­ժան գնով վա­ճառ­վող կա­րագն ի­րա­կա­նում բու­սա­սե­ րուց­քա­յին սփրեդ  է ե­ղել՝ կա­րա­գի հա­մար խիստ  է­ժան, իսկ սփրե­դի հա­մար՝ բա­վա­կան բարձր գնով: Ըստ ՏՄՊՊՀ հա­ղոր­դագ­րու­ թյան՝ հա­րուց­վել  է վար­չա­կան վա­րույթ՝ օ­րի­նա­խախտ ներկ­ րող­նե­րի և ի­րաց­նող տնտե­սա­ վա­րող­նե­րի հան­դեպ։

Ի դեպ՝ տնտե­սա­վա­րող­նե­ րը ո­րո­շա­կի վե­րա­պա­հու­մով են մո­տե­ցել ՏՄՊՊՀ-ի պատ­վի­րած լա­բո­րա­տոր ստու­գում­ն ե­րին, նմուշ­ներն ու­ղարկ­վել են կրկնա­ կ�� փոր­ձաքն­նու­թյան։ Ն­շենք, որ չնա­յած կա­րա­գի շու­ կա­յում գուր­ծու­նեու­թյուն  է ծա­ վա­լում 23 ըն­կե­րու­թյուն, շու­կա­յի կենտ­րո­նաց­վա­ծու­թյան աս­տի­ճա­ նը բա­վա­կան բարձր է՝ 81%։ Շու­կա­ յում գե­րիշ­խո­ղը գոր­ծա­րար-պատ­ գա­մա­վոր Սամ­վել Ա­լեք­սան­յա­ նի «Ա­լեքս Գ­րիգ» ըն­կե­րու­թյունն  է (ըստ ՏՄՊՊՀ-ի՝ մաս­նա­բա­ժի­նը շու­կա­յում 35,04% է)։

Ըստ Պե­տե­կա­մուտ­նե­րի կո­ մի­տեի տվյալ­նե­րի՝ այս տար­ վա 1-ին կի­սամ­յա­կում ներկր­ վել են 2690 տ կա­րագ և կաթ­նա­ յին մա­ծուկ՝ $7,84  մլն ընդ­հա­նուր մաք­սա­յին ար­ժե­քով (1 կգ մի­ջին մաք­սա­յին ար­ժե­քը՝ $2,9)։ Ու­շագ­ րավ է, որ այս տար­վա 1-ին կի­ սամ­յա­կում ներկր­վել  են գրե­ թե այն­քան կա­րագ և կաթ­նա­յին մա­ծուկ, որ­քան 2010թ. ըն­թաց­ քում։ Ընդ ո­ րում՝ ան­ ցած տա­ րի հիմ­ն ա­կան ծա­վալ­նե­րը ներկր­վել են 2-րդ կի­սամ­յա­կում։  n Մա­րի­լույս Ե­րեմ­յան

Փո­սե­րը լցնե­լու ժա­մա­նա­կը պա­հան­ջել  է չի­նա­կան COVECCRFG Consortium-ը՝ $217,4  մլն, իսկ ա­մե ­նա­թանկ ա­ռա­ջարկն ա­րել  է մեկ այլ չի­նա­կան ըն­կե­ րու­ թյուն՝ China Road and Bridge Corp-ը՝ $308,9 մլն։ Միջ­գե­րա­տես­չա­կան հանձ­նա­ ժո­ղո­վը քսան օր­վա ըն­թաց­քում կու­սում­ն ա­սի­րի ներ­կա­յաց­ված հայ­տե­րը և կ­հայ­տա­րա­րի նախ­ նա­կան հաղ­թող կազ­մա­կեր­պու­ թյան ա­նու­նը: Հաղ­թող ըն­կե­րու­ թյան հար­ ցում հաշ­ վի է առն­ վե­ լու ոչ միայն ա­ ռա­ ջարկ­ ված գի­ նը, այլև շի­նաշ­խա­տան­քնե­րի փոր­ձը, ֆի­նան­սա­կան կա­րո­ղու­ թյուն­նե­րը, աշ­խա­տանք­նե­րի կա­ տար­ման ժամ ­կ ետ­նե­րը։ «Հ­յու­սիս-­Հա­րավ» ճա­նա­ պար­հա­յին մի­ջանց­քի «Ծ­րա­ գիր 1» և «Ծ­ րա­ գիր 2»-ի ճա­ նա­ պար­հա­հատ­ված­նե­րի հա­մա­լիր փոր­ձաքն­նու­թյան փաս­տաթղ­ թում այդ աշ­խա­տանք­ներն ընդ­ հա­նուր առ­մամբ գնա­հատ­վել են $243  մլն։ Սա նշա­ նա­ կում է, որ շի­նաշ­խա­տանք­նե­րի հա­ մար այդ գու­մա­րից բարձր պա­ հան­ջած ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հա­ մար մրցույ­թում հաղ­թե­լու շան­ սե­ րը բա­ վա­ կան փոքր են, իսկ այդ­պի­սի ըն­կե­րու­թյուն­ները չորսն են։ Ե­ թե հաշ­ վի առ­ նենք, որ իս­պա­նա­կան Constructora

Sanjose ըն­կե­րու­թյու­նը պա­հան­ ջել է $255,7 մլն և պատ­ րաստ է տրա­մադ­րել 10,18  % զեղչ, ա­պա ըստ  էու­թյան՝ գնա­յին պայ­քա­րը կըն­թա­նա ե­րեք ըն­կե­րու­թյուն­նե­ րի միջև՝ եր­ կու չի­ նա­ կան և մեկ իս­պա­նա­կան։

Ա­սիա­կան զար­ գաց­ման բան­կը «Հ­յու­սիս-­Հա­րավ» ճա­նա­պար­հա­յին մի­ջանց­քի հա­ մար, ո­րի եր­կա­ րու­թյու­նը 556

Տո­կոս­նե­րը գնում են

Ակն­կալ­վում  է, որ հանձ­նա­ժո­ ղո­ վը շատ պա­ հանջ­ կոտ չի լի­ նի, և մր­ցույ­թում կհայ­տա­րար­վի հաղ­թող ըն­կե­րու­թյան ա­նու­նը: Ան­ցած տար­վա նո­յեմ­բե­րի 9-ին Երևան-Աշ­ տա­ րակ 11,71 կմ ճա­ նա­պար­հա­հատ­վա­ծի վե­րա­կա­ ռուց­ման մրցույ­թում այդ­պես  էլ հաղ­թող չճա­նաչ­վեց, և դ­րա կա­ ռու­ցու­մը, փաս­տո­րեն, մեկ տա­ րով հե­տաձգ­վեց։ Դ­րա­նով, ըստ  էու­թյան, վնաս հասց­վեց նաև պետբ­յու­ջեին, քա­ նի որ 2010թ. սկզբին Ա­ սիա­ կան զար­գաց­ման բան­կը հաս­տա­ տեց ծրագ­րի $60  մլն­-ի ա­ռա­ջին տրան­շի հատ­կա­ցու­մը, և փաս­ տա­ցի, ան­կախ նրա­նից՝ ծախս­ վել են այդ գու­ մար­ նե­ րը, թե ոչ, Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը բան­կին պետք  է տո­կո­սավ­ճար­ներ վճա­ րի։ ԱԶԲ-ն $500  մլն ընդ­ հա­ նուր վար­կը հատ­կաց­րել  է 32 տա­ րով, ո­ րից ութ տա­ րին՝ ար­ տոն­ յալ ժամ ­կ ե­տով։ Ար­տոն­յալ ժամ­ կե­տում տա­րե­կան տո­կո­սադ­րույ­ քը կկազ­մի 1%, իսկ հե­տա­գա­յում՝

կմ­  է, հատ­կաց­ րել է $500 մլն, roadpics.net

‹‹‹ էջ 1

1,5%: Ս­ տաց­ վում  է, որ միայն $22  մլն­-ը (Երևան-Աշ­տա­րակ ճա­ նա­պար­հա­հատ­վա­ծի շի­նաշ­խա­ տանք­նե­րի ար­ժե­քը) ժա­մա­նա­կին չծախ­սե­լու հետևան­քով այս մեկ տա­րում տոկոսավճարը կազմել է $220 հազ.։ Իսկ ա­ռա­ջին տրան­շի ողջ $60  մլն­-ի գծով Կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը պետք է վճա­րի $600 հազ.։ Երևան-Աշ­տա­րակ և ԵրևանԱր­տա­շատ ճա­նա­պար­հա­հատ­ ված­նե­րի վե­րա­կանգ­նո­ղա­ կան աշ­խա­տանք­նե­րը պետք  է ա­վարտ­վեն 2013թ., իսկ Աշ­տա­ րակ-­Թա­լին ճա­նա­պար­հատ­ վա­ծը պետք  է վե­րա­կա­ռուց­վի մինչև 2014թ.։ Ըստ  էու­թյան՝ այս մրցույ­թում հաղ­թող ըն­կե­րու­թյունն աշ­խա­ տանք­նե­րը լա­վա­գույն դեպ­ քում կկա­րո­ղա­նա ի­րա­կա­նաց­նել

գա­լիք տար­վա գար­նա­նից, քա­ նի որ այս տա­րի ըն­կե­րու­թյու­ նը պետք է ա­վե­լի շատ զբաղ­վի փաս­տաթղ­թա­յին աշ­խա­տան­ քնե­րով՝ պայ­մա­նագ­րի կնքում, գրան­ ցում և այլն։ Երևան-Ար­ տա­շատ և Երևան-Աշ­տա­րակ ճա­նա­պար­հա­հատ­վա­ծում նա­ խա­տես­ված են լուրջ աշ­խա­ տանք­ներ, մաս­նա­վո­րա­պես՝ Երևան-Ար­տա­շատ ճա­նա­պար­ հահատ­վա­ծում պետք  է ի­րա­կա­ նաց­նել աս­ֆալտ­բե­տո­նե ծած­ կի քան­դում, հիմ­քի վե­րա­կա­ռու­ ցում, նոր ծած­կի ի­րա­կա­նա­ցում՝ բե­տո­նից։ Այս եր­կու հատ­ված­ նե­րի աշ­խա­տանք­նե­րը պետք  է տևեն եր­ կու տա­ րի, բայց դրան զու­գա­հեռ՝ կա­պա­լա­ռուն պետք  է լուրջ աշ­խա­տանք­ներ ի­րա­կա­ նաց­նի Աշ­տա­րակ-­Թա­լին 42 կմ

իսկ Կա­ռա­վա­րու­ թյան հա­մա­ֆի­ նան­սա­վո­րու­մը $462 մլն­է:

հատ­վա­ծում, ընդ ո­րում՝ ե­ղա­ նա­կա­յին պայ­ման­նե­րից ել­նե­ լով՝ տար­վա ըն­թաց­քում մի քա­ նի ա­միս աշ­խա­տանք­նե­րն առ­ հա­սա­րակ հնա­րա­վոր չի լի­նի ի­րա­կա­նաց­նել։ Ա­սիա­կան զար­գաց­ման բան­կը «Հ­յու­սիս-­Հա­րավ» ճա­նա­պար­ հա­յին մի­ջանց­քի հա­մար, ո­րի եր­կա­րու­թյու­նը 556 կմ­  է, հատ­ կաց­ րել է $500  մլն, իսկ Կա­ ռա­ վա­րու­թյան հա­մա­ֆի­նան­սա­վո­ րու­մը $462  մլն  է: Աշ­խա­տանք­ նե­րը նա­խա­տես­ված  է ա­վար­տել մինչև 2017թ. վեր­ջը։ Արդ­յուն­քում պետք  է կա­ռուց­վի Ա­գա­րակ-­ Կա­պ ան-Երևան-Գ­յ ում­ր ի-­Բ ավ­ րա ճա­նա­պար­հը, ո­րը կմիա­նա Վ­րաս­տա­նի «Հա­րա­վա­յին ճա­նա­ պար­հա­յին մի­ջանց­քին»:  n Ար­մե նակ Չա­տին­յան


№  15, երեքշաբթի, հոկտեմբերի 11, 2011 թ. |

Փողեր | 5

Կ­լա­նում  է կլան­վե­լու հա­մա՞ր

դոլար/դրամ

«

Ucom-ի ձեռք բերած երկու ընկերությունները` Netsys-ը և iCON Communications-ը, «մարող» ընկերություններ էին, որոնք չկարողացան դիմագրավել մրցակցությանը

Ucom-ը վեր­ջին եր­կու տար­վա ըն­թաց­քում մեծ ներդ­րում­ն եր  է կա­տա­րել իր օպ­տի­կա­ման­րա­թե­ լա­յին ցան­ցը կա­ռու­ցե­լու հա­մար, և այդ ներդր­ում­ն ե­րի վե­րա­դար­ ձե­լիու­թյու­նը հնա­րա­վոր  է կա՛մ ուղ­ղա­կի վա­ճառ­քի, կա՛մ մի քա­ նի տար­վա ըն­թաց­քում շա­հույթ­ նե­րի և ա­մոր­տի­զա­ցիա­յի մի­ջո­ ցով։ Սե­փա­կան բա­զա­յով ըն­կե­ րու­թյան վա­ճառ­քը՝ բարձր գնով, բա­վա­կան դժվար  է։ Ե­թե հաշ­վի

»

թյու­նը։ Շու­կա­յի մաս­նա­կից­նե­րի կար­ծի­քով՝ Ucom-ի սա­կագ­նա­ յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը մոտ  է դեմ­պին­գին։ Ucom-ի կող­ մից ցան­ ցի ընդ­ լայն­ման հնա­րա­վո­րու­թյու­ նը բար­դա­նում  է նաև նրա­նով, որ ըն­կե­րու­թյու­նը գա­լիք տա­ րի պետք  է կա­տա­րի հար­կա­յին պար­տա­վո­րու­թյուն­ներ ներկր­ ված սար­քա­վո­րում­ն ե­րի մա­ սով: 2009թ. Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը

0.22%

375 365 355 10.04

10.07

եվրո/դրամ

509.96

10.10 6.35 p

1.26%

560 540 520 500 480 10.04

10.07

ռուբլի/դրամ

11.67

10.10 0.03 p

0.26%

13,50 12,80 Վահրամ Բաղդասարյան/Ֆոտոլուր

Ucom-ի ձեռք բե­ րած եր­ կու ըն­ կե­րու­թյուն­նե­րը՝ Netsys-ը և iCON Communications-ը, «մա­ րող» ըն­ կե­րու­թյուն­ներ  էին, ո­րոնք չկա­ րո­ղա­ցան դի­մագ­րա­վել ին­տեր­ նետ հա­սա­նե­լիու­թյան շու­կա­յում բջջա­յին օ­պե­րա­տոր­նե­րի կող­մից թե­լադր­ված մրցակ­ցու­թյա­նը։ Այս եր­կու ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հե­տա­ գա զար­գա­ցու­մը և ընդ­լայ­նու­մը Ucom-ի կազ­մում դժվար է պատ­ կե­րաց­նել։ Մ­յուս կող­մից՝ այդ եր­ կու­սը միա­սին շուրջ 7 հազ. բա­ ժա­նորդ ու­նեն, և ըստ  էու­թյան Ucom-ին պետք են հենց այդ բա­ ժա­նորդ­նե­րը։ Ucom-ին անհ­րա­ ժեշտ  է պահ­պա­նել այդ բա­ժա­ նոր­դա­յին բա­զան, ին­չը կբարձ­ րաց­նի ըն­կե­րու­թյան գի­նը։

առ­նենք, որ ըն­կե­րու­թյու­նում ար­ դեն կա­տար­վել  է ա­վե­լի քան $10  մլն­-ի ներդ­րում, ա­պա մեկ բա­ժա­նոր­դի հա­շվով դա կազ­ մում է շուրջ $1 հազ.։ Սա մեծ թիվ է, ե­ թե հաշ­ վի առ­ նենք, որ հե­ռա­հա­ղոր­դակ­ցու­թյան ո­լոր­ տում ներդ­րում­ն ե­րի վե­րա­դար­ ձե­լիու­թյան օպ­տի­մալ ժա­մա­նա­ կա­հատ­ված  է հա­մար­վում 3-5 տա­րին։ Թեև Հա­յաս­տա­նի ին­տեր­ նետ հա­սա­նե­լիու­թյան շու­կա­ յում թա­փան­ցե­լիու­թյան մա­կար­ դա­կը չի գե­րա­զան­ցում 20%-ը, Ucom-ի հա­մար միայն սե­փա­կան ցան­ցով բա­ժա­նոր­դա­յին բա­ զան ա­վե­լաց­նե­լը ներ­կա­յիս թեժ մրցակ­ցա­յին պայ­ման­նե­րում բա­ վա­կան դժվար  է լի­նե­լու, քա­ նի որ պետք է ընդ­ լայ­ նել ցան­ ցը, ին­չը բա­վա­կան կա­պի­տա­ լա­տար գոր­ծըն­թաց  է։ Այ­սօր մեկ բա­ժա­նորդ ներգ­րա­վե­լու հա­մար Ucom-ը ծախ­ սում  է $300-500, քա­նի որ «վեր­ջին մղոնն» ա­պա­ հո­վում  է օպ­տի­կա­ման­րա­թե­լա­ յին մա­լու­խի մի­ջո­ցով և բա­ժա­ նոր­դի մոտ տե­ղադ­րում  է բա­ վա­կան թանկ սար­քա­վո­րում­ն եր (շուրջ $400)։ Ucom-ի հա­մար բա­ժա­նորդ ներգ­րա­վե­լը ֆի­նան­սա­պես ա­վե­լի  է դժվա­րա­նում նաև այն պատ­ճա­ռով, որ ըն­կե­րու­թյու­ նը վեր­ջերս ո­րո­շեց սա­կագ­նա­ յին փա­թեթ­նե­րի գներն ան­փո­ փոխ թող­նե­լով կրկնա­պատ­կել ա­րա­գու­թյուն­նե­րը՝ դրա­նով իսկ նվա­զեց­նե­լով շա­հու­թա­բե­րու­

0.83 p

385

Հ­նա­րա­վոր  է՝ Ucom-ը ևս մեկ ըն­կե­րու­թյուն գնի Ucom ըն­կե­րու­թյան կող­մից մեկ ամս­վա ընթացքում ար­դեն երկ­րորդ պրո­վայ­դե­րի գնու­մը ին­տեր­նետ հա­սա­նե­լիու­թյան շու­կա­յում լուրջ են­թադ­րու­ թյուն­ նե­ րի առիթ է տվել։ Շու­ կա­յի վեր­լու­ծա­բան­նե­րի կար­ ծի­քով՝ ըն­կե­րու­թյունն այս գնում­ն ե­ րով ոչ թե ցան­ կա­ նում  է ընդ­լայ­նել գոր­ծու­նեու­ թյու­ նը, այլ մեծացնում է բա­ ժա­նոր­դա­յին բա­զան՝ դրա­նով իսկ պատ­րաստ­վե­լով վա­ճառ­ քի։ Չի բա­ ցառ­ վում, որ ա­ ռա­ ջի­կա­յում Ucom-ը ձեռք բե­րի ին­տեր­նե­տի շու­կա­յի մեկ այլ «հին» խա­ղոր­դի։ Շր­ջա­նառ­վող լու­րե­րի հա­մա­ձայն՝ Ucom-ը հնա­րա­վոր  է՝ նոր ըն­կե­րու­ թյուն ձեռք բե­րի։

375.94

12,10 11,40 10.04

եվրո/դոլար

10.07

1.359

10.10

0.02 p

1.60%

1,51 1,44 1,37

Ucom-ի հա­մար բա­ժա­նորդ ներգ­րա­վե­լը ֆի­նան­սա­պես ա­վե­լի  է դժվա­րա­նում նաև այն պատ­ճա­ռով, որ ըն­կե­րու­թյու­նը վեր­ջերս ո­րո­շեց սա­կագ­նա­յին փա­թեթ­նե­րի գներն ան­փո­փոխ թող­նե­լով կրկնա­պա��­կել ա­րա­գու­թյուն­նե­րը:

ո­րո­շում  էր ըն­դու­նել, ըստ ո­րի՝ 2009թ. սեպ­տեմ­բե­րի 1-ից մինչև 2012թ. հու­լի­սի 1-ը Ucom-ի կող­ մից ներկր­ված սար­քա­վո­րում­ն ե­ րի հա­մար հաշ­վար­կած ԱԱՀ-ի վճա­րու­մը հե­տաձգ­վում  էր մինչև 2012թ. սեպ­տեմ­բե­րի 1-ը։ Այս ո­րոշ­մա­նը կից սար­քա­վո­ րում­նե­ րի ցան­ կից երևում է, որ ընդ­հա­նուր առ­մամբ ըն­կե­րու­ թյու­նը ներկ­րե­լու  է ֌3,4  մլրդ-ի (շուրջ $9,6  մլն) սար­քա­վո­րում, ին­չը նշա­նա­կում  է, որ ըն­կե­ րու­թյու­նը գա­լիք տա­րի ԱԱՀ-ի գծով պետբ­ յու­ ջե պետք է վճա­ րի ֌680 մլն։ Ucom-ի տնօ­րեն Հայկ Ե­սա­յա­ նը վերջ­երս հայ­տա­րա­րել  էր, որ ըն­կե­րու­թյունն ար­դեն 17 հազ. բա­ժա­նորդ ու­նի: Ս­տաց­վում  է, որ ըն­կե­րու­թյունն այդ լրա­ ցու­ցիչ բա­ժա­նորդ­նե­րի ներգ­ րավ­ման հա­մար ար­դեն ներկ­ րել  է սար­քա­վո­րում­ն եր, ո­րոնք ա­զատ­ված չեն ԱԱՀ-ից։ Ե­թե ըն­կե­րու­թյան կող­մից հայ­տա­ րար­ված բա­ժա­նորդ­նե­րի թի­ վը հա­մա­պա­տաս­խա­նում  է

ի­րա­կա­նու­թյա­նը, ա­պա միայն լրա­ ցու­ ցիչ 2 հազ. Gpon մո­ դեմ­ նե­րի հա­մար ըն­կե­րու­թյու­նն ար­ դեն ծախ­ սել է ֌92,8  մլն, ո­ րից ֌1,8 մլն­-ը՝ ԱԱՀ-ի գծով։ Ի­հար­կե, յու­րա­քանչ­յուր բա­ ժա­նոր­դի հա­մար կա­տար­ված ներդ­րում­ն երն ըն­կե­րու­թյու­ նը նե­րա­ռում  է սա­կագ­նում և ի վեր­ ջո հետ է ստա­ նում, բայց ինչ­պես երևում  է, ըն­կե­րու­թյու­ նն ա­նընդ­հատ պետք  է ու­նե­նա ա­զատ ֆի­նան­սա­կան ռե­սուրս­ ներ կամ միշտ օգտ­վի վար­կա­յին մի­ջոց­նե­րից։ Ucom-ի հիմ­ն ա­ կան պրո­ դուկտն ին­տեր­նետ հա­սա­նե­ լիու­թյան ծա­ռա­յու­թյունն  է, իսկ թվա­յին հե­ռուս­տա­տե­սու­թյու­նը և ամ­րակց­ված հե­ռա­խո­սա­կա­պը օ­ժան­դակ ծա­ռա­յու­թյուն­ներ են։ Դա նշա­նա­կում  է, որ ըն­կե­րու­ թյան ե­կա­մուտ­նե­րը բա­վա­կան թույլ դի­վեր­սի­ֆի­կաց­ված են, և թանկ տեխ­նո­լո­գիա­յով շու­կա­ յում հե­տա­գա ա­ռաջ­խա­ղա­ցու­մը դժվա­րա­նա­լու  է։  n Ա.Չ

1,30 10.04

10.07 WTI Brent

նավթ

10.10

84.62 1.64 p 107.29 1.41 p

1.98% 1.33%

US$/bbl.

125

100

75 10.04

ոսկի

10.07

կբ 100 հհ comex

10.10

1652.0 17.0 p 1666.51 30.7 p

1.04% 1.88%

US$/t oz.

1900

1650

1400 10.04

10.07

(comex)

պղինձ

7358

10.10 141.1 p

1.96%

US$/tonne

9700 8900 8100 7300 6500 10.04

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Բաժանորդագրության համար դիմել «Հայփոստ» ՊՓԲԸ, հեռ. 51-45-46, 51-45-47 «Պրեսս Ստենդ» ՍՊԸ, հեռ. 52-21-99, (093)-88-68-01 «Պրեսս-Ատաշե» ՍՊԸ, հեռ. 27-02-22 «Հայմամուլ» ՓԲԸ, հեռ. 45-82-00, 45-89-17 «Բլից-Մեդիա» ՍՊԸ, հեռ. 52-53-01, 58-17-13 «Էքսպրես պլյուս» ՍՊԸ, հեռ. 54-84-30 Առաքումը՝ անվճար

ցորեն

(cbt)

10.10

10.07

228.35

5.14 p

2.30%

US$/tonne

300 260 220 10.04

10.07

10.10

Տվյալները վերցված են 10.10, Երևան, ժ. 16:05 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| №  15, երեքշաբթի, հոկտեմբերի 11, 2011 թ.

6 | Մեծ փողեր

Փր­կել եվ­րո­գո­տին՝ փրկե­լով բան­կե­րը Եվ­րո­պա­կան մի շարք լրատ­ վա­մի­ջոց­նե­րի հա­ղորդ­մամբ՝ Ֆ­րան­սիա­յի կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը մտա­դիր  է բան­կի ֆրան­սիա­ կան ստո­րա­բա­ժան­ման հա­մար €650-750  մլն վ­ճա­րել։ Բան­կա­յին խու­մը Dexia Banque Internationale ստո­րա­բա­ժան­ման վա­ճառ­քի շուրջ բա­նակ­ցու­թյուն­ներ  է վա­ րում օ­տա­րերկր­յա ներդ­րող­նե­րի և Լ­յուք­սեմ­բուր­գի կա­ռա­վա­րու­ թյան հետ։ Հա­մ աշ­խ ար­հ ա­յ ին եր­բ եմ ­ն ի ա­ռ ա­ջ ա­տ ար Dexia-ի մաս­ն ատ­ ման պատ­ճ ա­ռ ը կո­ր ուստ­ն երն են, ո­ ր ոնք բան­ կ ը կրել է եվ­ րո­գ ո­տ ու պարտ­ք ա­յ ին ճգնա­ ժա­մ ի արդ­յ ուն­ք ում։ Dexiaում կար­ճ ա­ժ ամ­կ ետ վար­կ ե­ րի հաշ­վ ին ֆի­ն ան­ս ա­վո­ր ել են եր­կ ա­ր ա­ժ ամ­կ ետ փո­խ ա­ ռու­թ յուն­ն ե­ր ը, ու ճգնա­ժ ա­մ ի հետևան­ք ով շու­կ ա­յ ից մի­ջ ոց­ նե­ր ի ներգ­ր ավ­մ ան հար­ց ում դժվա­ր ու­թ յուն­ն ե­ր ի ա­ռ ե­ր ես­ վել։ Ըն­թ ա­ց իկ տար­վա 2-րդ կի­ս ամ­յ ա­կ ում Dexia-ն ար­ձ ա­ նագ­ր ել  է բան­կ ա­յ ին խմբի գո­ յու­թ յան ըն­թ աց­ք ում ա­մ ե­ն ա­ խո­շ որ՝ €4 մլրդ-ի կո­ր ուստ՝ իր հաշ­վեկշ­ռ ում առ­կ ա հու­ն ա­կ ան

պար­տ ա­տ ոմ­ս ե­ր ի դուրսգր­մ ան հետևան­ք ով։ Ն­շենք, որ եվ­րո­գո­տու պարտ­ քա­յին ճգնա­ժա­մը շա­րու­նա­կում  է մնալ եվ­րո­պա­կան ա­ռաջ­նորդ­նե­ րի ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում։ Այս­պես՝ նա­խօ­րեին Գեր­մա­նիա­ յի կանց­լեր Ան­գե­լա Մեր­կե­լը և Ֆ­րան­սիա­յի նա­խա­գահ Նի­կո­լա Սար­կո­զին Բեռ­լի­նում հան­դիպ­ ման ըն­թաց­քում պատ­րաս­տա­ կա­մու­թյուն են հայտ­նել մինչ այս ամս­վա վերջ հա­մա­ձայ­նու­թյան գալ ճգնա­ժա­մի հաղ­թա­հար­ ման մի­ջո­ցա­ռում­ն ե­րի նոր ծրագ­ րի՝ այդ թվում, եվ­ րո­ պա­ կան մի շարք բան­կե­րի վե­րա­կա­պի­տա­ լի­զաց­ման շուրջ։ Մեր­կե­լի խոս­ քով՝ իր կա­ռա­վա­րու­թյունն ա­ռա­ վե­լա­գույն ջան­քե­րը կգոր­ծադ­րի բան­կե­րի վե­րա­կա­պի­տա­լի­զաց­ ման և վար­կե­րի խե­լա­միտ ա­պա­ հո­վագր­ման հա­մար, ին­չը եվ­րո­ գո­տու տնտե­սա­կան զար­գաց­ ման գրա­վա­կանն  է։ Տա­րա­ձայ­նու­թյուն­նե­րը հար­ թե­լու և ճգ­նա­ժա­մը հաղ­թա­հա­ րե­լու կո­չով ե­րեկ Ֆ­րան­սիա­յին և Գեր­մա­նիա­յին դի­մել  է Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի վար­չա­պետ Դեյ­ վիդ Քե­մե­րո­նը։ Բ­րի­տա­նա­կան

Financial Times պար­բե­րա­կա­ նին տված հար­ցազ­րույ­ցում նա եվ­րո­գո­տու ան­դամ երկր­նե­ րի ա­ռաջ­նորդ­նե­րին կոչ  է ա­րել գոր­ծի դնել «ծանր հրե­տա­նին»։ Տն­տե­սա­կան ա­ղե­տը կան­խե­լու հա­մար, ըստ Քե­մե­րո­նի, ԵՄ-ն իր տրա­մադ­րու­թյան տակ ըն­դա­մե­ նը մի քա­նի շա­բաթ ու­նի։ Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յի վար­չա­պե­ տի կար­ծի­քով՝ անհ­րա­ժեշտ  է ա­վե­լաց­նել Ֆի­նան­սա­կան կա­յու­ նու­թյան եվ­րո­պա­կան հիմ­ն ադ­ րա­մի մի­ջոց­նե­րը, եվ­րո­պա­կան բան­ կե­ րի սթրես թես­ տեր ու վե­ րա­կա­պի­տա­լի­զա­ցիա անց­կաց­ նել, ընդ­լայ­նել Ար­ժույ­թի մի­ջազ­ գա­յին հիմ­ն ադ­րա­մի դե­րա­կա­ տա­րու­մը պարտ­քա­յին ճգնա­ժա­ մի հաղ­թա­հար­ման գոր­ծում։ Նշենք, որ ե­րեկ մի­ջազ­գա­յին վար­կան­շա­յին Fitch գոր­ծա­կա­ լու­թյու­նը, իր հե­թին, Ի­տա­լիա­ յի վար­կա­յին վար­կա­նի­շը ի­ջեց­ րեց ևս մեկ, Իս­պա­նիա­յի­նը՝ եր­ կու կե­տով։ Ինչ վե­րա­բե­րում  է աշ­խար­հի թիվ մեկ տնտե­սու­թյա­նը՝ ԱՄՆին, թեև ըն­ թա­ ցիկ տա­ րում նա խու­սա­փել  է տնտե­սա­կան ան­ կու­մից, սա­կայն 2012թ. կա­րող  է

Ֆ­րան­սիան, Բել­գիան և Լ­յուք­սեմ­բուր­գը €90  մլրդ-ի­ պե­տա­կան ե­րաշ­խիք կտրա­ մադ­րեն ֆրանս-բել­գիա­կան Dexia բան­ կա­յին խմբին:

ա­ռե­րես­վել ռե­ցե­սիա­յի, նշում  է Bloomberg-ը՝ վկա­յա­կո­չե­լով մի շարք փոր­ձա­գետ­նե­րի ԱՄՆ-ի ՀՆԱ-ի ա­ճի վե­րա­բեր­յալ կան­ խա­տե­սում­ն ե­րը։  n

Բուժ­վել «նավ­թա­հո­լիզ­մից»

ԱՄՆ-ը փոր­ձում  է մե­ծաց­նել իր նավ­թի արդ­յու­նա­հա­նու­մը

Սա­կայն այս շղթա­յում կարևոր է ևս մեկ՝ տեխ­նո­լո­գիա­կան գոր­ ծո­նը։ Այս տե­սանկ­յ ու­նից ա­ռա­վել հե­տաքրք­րա­կան  է Հ­յու­սի­սա­յին Ա­մե­րի­կա­յի օ­րի­նա­կը։ Մինչ 2008թ. ԱՄՆ-ում նավ­ թի արդ­յու­նա­հան­ման ծա­վալ­նե­ րը կրճատ­ վում էին։ Նույն տա­ րի­ նե­րին Կա­նա­դա­յում, ընդ­հա­կա­ռա­ կը, «սև­ ոս­կու» արդ­յու­նա­հա­նումն ա­ճում  էր։ Հետճգ­նա­ժա­մա­յին վեր­ ջին ե­րեք տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում նավ­թի արդ­յու­նա­հան­ման ծա­վալ­ նե­րը կտրուկ ա­վե­լա­ցել են ինչ­պես Կա­նա­դա­յում, այն­պես  էլ ԱՄՆ-ում։ Այն, ինչ ներ­կա­յում տե­ղի է ու­ նե­նում հյու­սի­սա­մե­րիկ­յ ան նավ­ թարդ­յու­նա­հան­ման ո­լոր­տում, կա­րե­լի  է միայն բում բնո­րո­ շել։ Ա­վե­լին՝ ա­մե­րիկ­յ ան Bentek Energy-ի փոր­ձա­գետ­նե­րի կան­ խա­տես­մամբ՝ Հ­յու­սի­սա­յին Ա­մե­ րի­կա­յում «սև­ ոս­կու» արդ­յու­ նա­հան­ման ծա­վալ­նե­րը կշա­րու­ նա­կեն ա­ճել, և այն 1970-ա­կան­ նե­րից հետո իր ա­ռա­վե­լա­գույն ցու­ցա­նի­շը կար­ձա­նագ­րի 2016թ.։ Էջը պատրաստեց Տաթև Հովհաննիսյանը

centrecountyrecycles.com

Վեր­ջին տա­րի­նե­րին լայն տա­ րա­ծում ստա­ցած նավ­թի արդ­ յու­նա­հան­ման գա­գաթ­նա­կե­տի հա­յե­ցա­կար­գը՝ այս­պես կոչ­ ված peak oil-ը, հայտ­նի է գրե­ թե բո­լո­րին։ Ե­թե հա­մա­ռոտ ու պար­զեց­ված, ա­պա ած­խաջ­ րած­նա­յին ռե­սուրս­նե­րը սպառ­ վում են, հետևա­ բար նավ­ թի արդ­յու­նա­հան­ման ծա­վալ­նե­րը կրճատ­ վե­ լու են, և այն շա­ րու­ նա­կե­լու  է թան­կա­նալ, գրում  է ռու­սա­կան Slon.ru կայ­քի սյու­ նա­կա­գիր Ա­լեք­սանդր Զո­տի­նը։ Սա, ըստ փոր­ձա­գետ­նե­րի, պայ­մա­նա­վոր­ված  է նոր տեխ­ նո­լո­գիա­նե­րով։ Այս­պես՝ Կա­նա­ դա­յի Ալ­բեր­տա նա­հան­գում հա­ ջող գոր­ ծում  է «ծանր» նավ­ թի (tar sands) արդ­յու­նա­հան­ ման մե­թո­դը: ԱՄՆ-ում նավ­թի արդ­յու­նա­հան­ման բու­մը պայ­ մա­նա­վոր­ված  է արդ­յու­նա­հան­ ման թեր­թա­քա­րա­յին մե­թո­դի ներդր­մամբ։ Ներ­կա­յում թեր­թա­ քա­րա­յին գա­զի արդ­յու­նա­հան­ ման տեխ­նո­լո­գիա­նե­րը ներդր­ վում են թեր­թա­քա­րա­յին նավ­ թի արդ­յու­նա­հան­ման մեջ։ Ըստ ա­մե­րիկ­յ ան Goldman Sachs-ի՝ մինչ 2017թ. ԱՄՆ-ը կա­ րող  է դառ­նալ աշ­խար­հում նավ­թի թիվ մեկ ար­տադ­րո­ղը (ներ­կա­յում այն եր­րորդն  է՝ Սաուդ­յան Ա­րա­բիա­ յից և Ռու­սա­ս­տա­նից հե­տո)։ Հատ­կան­շա­կան  է, որ ԱՄՆում նավ­թի արդ­յու­նա­հան­ ման ա­ճին զու­գա­հեռ ար­ձա­ նագր­վում  է նրա պա­հան­ջար­ կի ան­կում։ Ա­մե­րիկ­յ ան Energy Information Administration-ի

Ան­կա­յուն գնե­րը՝ սո­վի տա­րած­ման պատ­ճառ Հ­րա­պա­րակ­վել  է FAO-ի զե­կույ­ցը ԱՄՆ-ը կրճա­ տում է նավ­թի ներկր­ման ծա­ վալ­նե­րը։

տվյալ­նե­րի հա­մա­ձայն՝ 2011թ. ա­ռա­ջին կի­սամ­յա­կում ԱՄՆում նավ­թի պա­հան­ջար­կը 4%ով նվա­ զել  է՝ ան­ ցած տար­ վա նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծի հա­մե­մատ։ Արդ­յուն­քում սե­փա­ կան նավ­թի արդ­յու­նա­հան­ման ծա­վալ­նե­րի ա­ճը, ինչ­պես նաև պա­հան­ջար­կի ան­կու­մը հան­ գեց­րել  են Նա­հանգ­ներ նավ­թի ներկր­ման ծա­վալ­նե­րի կրճատ­ մա­նը։ Այս­պես՝ ե­թե 2004-2008 թթ. Միաց­յալ Նա­հանգ­ներ նավ­ թի ներկ­րու­մը կազ­մում  էր 12  մլն բա­րել օ­րա­կան, ներ­կա­յում այս ցու­ցա­նի­շը 8  մլն բա­րել  է։ ԱՄՆ-ը հաս­տա­տուն քայ­լե­ րով նվա­զեց­նում  է նավ­թի ներկ­ րու­մից իր կախ­վա­ծու­թյու­նը, և ըստ Goldman Sachs-ի ու Bentek Energy-ի փոր­ձա­գետ­նե­րի՝ այս մի­տու­մն ա­ռա­ջի­կա­յում ևս կ­պահ­պան­վի։ Սա, իր հեր­թին, վատ նշան է բո­լոր այն երկր­նե­ րի հա­ մար, ո­ րոնք մեծ կախ­ վա­ ծու­թյուն ու­նեն  է­ներ­գա­կիր­նե­րի ար­տա­հա­նու­մից և դ­րանց գնե­ րից, ամ­փոփ­ում  է թե­ման Ա­լեք­ սանդր Զո­տի­նը։  n

Պա­րե­նամ­թեր­քի հա­մաշ­խար­հա­ յին գնե­րի ներ­կա­յիս տա­տա­նում­ նե­րը կպահ­պան­վեն և, ա­մե ­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, կմե­ծա­ նան, աս­ված  է ՄԱԿ-ի Պա­րե­նի և գ­յու­ղատն­տե­սու­թյան կազ­մա­ կեր­պու­թյան (Food and Agriculture Organization, FAO)՝ ե­րեկ հրա­պա­ րա­կած Սո­վի 2011թ. հա­մաշ­խար­ հա­յին զե­կույ­ցում (World Hunger Report 2011)։ Ըստ FAO-ի՝ ա­ռա­ջի­ կա տաս­նամ­յա­կում պա­րե­նամ­ թեր­քի գնե­րի տա­տա­նում­ն ե­րը կմե­ծա­նան՝ պայ­մա­նա­վոր­ված գյու­ղատն­տե­սա­կան և  է­ներ­ գա­կիր­նե­րի շու­կա­նե­րի սերտ փոխ­կա­պակց­վա­ծու­թյամբ։ Ըստ զե­կույ­ցի՝ արդ­յուն­քում նվա­զե­լու  է պա­րե­նա­յին անվ­ տան­գու­թյան մա­կար­դա­կն աղ­ քատ ֆեր­մեր­նե­րի, սպա­ռող­ նե­րի և աղ­քատ երկր­նե­րի հա­ մար։ Այս տե­ սանկ­յու­ նից ռիս­ կա­յին գո­տում են ներկ­րու­մից մեծ կախ­վա­ծու­թյուն ու­նե­ցող մի շարք, մաս­նա­վո­րա­պես աֆ­րիկ­ յան երկր­նե­րը։ Կազ­մա­կեր­պու­թյան կան­ խա­տես­ման հա­մա­ձայն՝ ա­ռա­ ջի­կա տա­րի­նե­րին պա­րե­նամ­ թեր­քի գնե­րի կտրուկ փո­փո­ խու­թյուն­նե­րը ներկ­րու­մից մեծ կա­խում ու­նե­ցող մի շարք երկր­ նե­րում բնակ­չու­թյան աղ­քատ

շեր­տի շրջա­նում սո­վի տա­րած­ ման պատ­ճառ կդառ­նան։ Ըն­թա­ցիկ տար­վա փետր­վա­ րին պա­րե­նամ­թեր­քի գնե­րի ին­ դեքս­նե­րը պատ­մա­կան ա­ռա­վե­ լա­գույն մա­կար­դակ­նե­րում  էին։ Թեև ներ­կա­յում պա­րե­նամ­թեր­ քը փետր­վա­րի հա­մե­մատ  է­ժա­ նա­ ցել  է, այն, FAO-ի կան­ խա­ տես­ման հա­մա­ձայն, կթան­կա­նա հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սու­թյան ա­նո­րո­շու­թյան, նավ­թի գնե­րի բարձ­րաց­ման և բ­նա­կան ա­ղետ­ նե­րի հա­վա­նա­կա­նու­թյան մե­ ծաց­ման հետևան­քով։ Միջ­նա­ժամ ­կ ետ հե­ռան­կա­ րում պա­րե­նամ­թեր­քի թան­կաց­ ման հիմ­ն ա­կան գոր­ծոն­նե­րը, ըստ FAO-ի, զար­գա­ցող երկր­նե­ րում դրա պա­հան­ջար­կի մե­ծա­ ցումն ու ժո­ղովր­դագ­րա­կան աճն են լի­նե­լու։ FAO-ի գնա­հատ­մամբ՝ սո­վա­ հա­րու­թյան սպառ­նա­լի­քը կա­րե­ լի  է մեղ­մել աղ­քատ երկր­նե­րին հատ­կաց­վող պա­րե­նա­յին ա­ջակ­ ցու­թյան ա­վե­լաց­ման, ինչ­պես նաև գյու­ղատն­տե­սու­թյան մեջ կա­տար­վող ներդ­րում­ն ե­րի ընդ­ լայն­ման մի­ջո­ցով։ Ըստ FAO-ի՝ 2010թ. աշ­ խար­ հում սով­յ ալ­նե­րի թի­վը կազ­մել  է 925  մլն մարդ, մինչ­ դեռ 20062008 թթ. 825 մլն էր։  n

romania-insider.com

Ֆ­րան­սիան, Բել­գիան և Լ­յուք­ սեմ­բուր­գը €90  մլրդ­-ի պե­տե­ րաշ­խիք կտրա­մադ­րեն ֆրանսբել­գիա­կան Dexia բան­կա­յին խմբին: Այս մա­սին նա­խօ­րեին հայ­տա­րա­րել  է Բել­գիա­յի ֆի­ նանս­նե­րի նա­խա­րար Դիդ­յե Ռեյն­դեր­սը՝ Ֆ­րան­սիա­յի վար­չա­ պետ Ֆ­րան­սո­ւա Ֆի­յո­նի, Լ­յուք­ սեմ­բուր­գի ֆի­նանս­նե­րի նա­ խա­րար Լ­յուկ Ֆ­րի­դե­նի և Բել­ գիա­յի վար­չա­պետ Իվ Լե­տեր­ մի հետ հան­դի­պու­մից հե­տո։ Bloomberg-ի հա­ղորդ­մամբ՝ Բր­ յու­սե­լը հա­մա­ձայ­նել  է €4  մլրդ­ -ով գնել բան­կի բել­գիա­կան ստո­րա­բա­ժա­նու­մը և 60,5%ի չա­փով պե­տա­կան ե­րաշ­խիք տրա­մադ­րել այն բան­կին, ո­րին կփո­խանց­վեն Dexia-ի «վատ ակ­ տիվ­ն ե­րը»։ Ֆ­րան­սիան «կե­րաշ­ խա­վո­րի» ևս 36,5%-ը, Լ­յուք­սեմ­ բուր­գը՝ 3%-ը։ Dexia-ի տնօ­րեն­նե­րի խոր­ հուրդն ար­դեն հաս­տա­տել  է բան­կի բել­գիա­կան ստո­րա­բա­ ժան­ման բաժ­նե­տոմ­սե­րի 100%ի վա­ճառ­քը։ Այս գոր­ծար­քի արդ­ յուն­քում բան­կի ոչ ռազ­մա­վա­ րա­կան ակ­տիվ­ն ե­րի պորտ­ֆե­լը կկրճատ­վի €18  մլրդ­-ով։

akcie.sk

Ա­ռա­ջին հա­ջո­ղա­կը Dexia-ն  է


№  15, երեքշաբթի, հոկտեմբերի 11, 2011 թ. |

Աշխարհ | 7

Պատ­ճառ­ներ ու հետևանք­ներ Հայտ­նի են տնտե­սա­գի­տու­թյան ո­լոր­տում նո­բել­յ ան դափ­նե­կիր­նե­րը տնտե­սա­գի­տու­թյան Նո­բել­յան մրցա­նա­կի ա­մե­նա­հա­վա­նա­կան թեկ­նա­ծու­նե­րի սե­փա­կան ցան­ կը։ Այս­պես՝ ա­մե­նա­հա­վա­նա­կան դափ­նե­կիր­նե­րի թվում  էին Դուգ­ լաս Դայ­մոն­դը (Չի­կա­գո­յի հա­մալ­ սա­րան)՝ ֆի­նան­սա­կան միջ­նոր­ դու­թյան և մո­նի­թո­րին­գի ո­լորտ­ նե­րում հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի հա­մար, Ջե­րի Հաուս­մա­նը (Մա­սա­ չու­սեթ­սի տեխ­նո­լո­գիա­կան ինս­ տի­տուտ) և Հալ­բերտ Ո­ւայ­թը (Կա­ լի­ֆոռ­նիա­յի հա­մալ­սա­րան, Սան Դիեո­գո)՝ է­կո­նո­մետ­րի­կա­յում ու­նե­ ցած ներդր­ման հա­մար։ Անց­յալ տա­րի տնտե­սա­գի­տու­ թյան ո­լոր­տում Նո­բել­յան մրցա­ նա­կը շնորհ­վել  էր դարձ­յալ ա­մե­ րի­կա­ցի­ներ Պի­տեր Դայ­մոն­դին

ու Դեյլ Մոր­թեն­սե­նին, ինչ­պես նաև կիպ­րոս­ցի Ք­րիս­տո­ֆեր Փի­ սա­րի­դե­սին, որն ապ­րում ու աշ­ խա­տում  է ԱՄՆ-ում։ Մր­ցա­նա­կը նրանց շնորհ­վել  էր շու­կա­նե­րի վեր­լու­ծու­թյան ե­ղա­նակ­նե­րի ու­ սում­ն ա­սի­րու­թյան հա­մար: Տն­տե­սա­գի­տու­թյան Նո­բել­ յան մրցա­նակն ա­ռա­ջին ան­գամ շնորհ­վել  է 1969թ. հո­լան­դա­ցի Յան Տին­բեր­գե­նին ու նոր­վե­գա­ցի Ռան­գար Ֆ­րի­շին՝ տնտե­սա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի վեր­լու­ծու­թյան մա­թե­մա­տի­կա­կան ե­ղա­նակ­նե­րի մշակ­ման հա­մար։ Տն­տե­սա­գի­տու­ թյան ո­լոր­տում Նո­բել­յան մրցա­ նակ ա­մե­նից հա­ճախ շնորհ­վել  է ԱՄՆ-ի գիտ­նա­կան­նե­րին՝ ընդ­հա­ նուր առ­մամբ 45 մար­դու։  n

Տն­տե­սա­գի­տու­ թյան 2011թ. նո­բել­ յան դափ­նե­կիր­ daylife.com։

Տն­տե­սա­գի­տու­թյան ո­լոր­տում 2011թ. նո­բել­յան դափ­նե­կիր­նե­րը ա­մե­րի­կա­ցի­ներ Թո­մաս Սար­ջեն­թը (Ն­յու Յոր­քի հա­մալ­սա­րան) և Քրիս­ տո­ֆեր Սիմսն (Փ­րինս­թո­նի հա­ մալ­սա­րան) են։ Ինչ­պես տե­ղե­կաց­ նում  է BBC-ն, մրցա­ նա­ կը նրանց շնորհ­վել  է մակ­րոէ­կո­նո­մի­կա­յում պատ­ճա­ռա­հետևան­քա­յին կա­պե­ րի  էմ­պի­րիկ ու­սում­ն ա­սի­րու­թյուն­ նե­ րի հա­ մար։ Ն­ շենք, որ այս տա­ րի տնտե­սա­գի­տու­թյան Նո­բել­յան մրցա­նա­կի նկատ­մամբ ա­ռանձ­նա­ հա­տուկ հե­տաքրք­րու­թյուն կար՝ կապ­ված եվ­րո­գո­տու պարտ­քա­յին ճգնա­ժա­մի և ռե­ցե­սիա­յի հնա­րա­ վոր երկ­րորդ ա­լի­քի հետ։ Ա­ վե­ լի վաղ Reuters գոր­ ծա­կա­լու­թյու­նը կազ­մել  էր

նե­րն են Թո­մաս Սար­ջենթը և Քիրս­տո­ֆեր Սիմսը։

Բո­լորն էլ գի­տակ­ցում են, որ վե­ րա­կա­ռու­ցու­մը հիմ­ն ա­վոր­ված  էր

Պու­տի­նի Եվ­րա­սիա­կան միու­թյու­նը մար­

Ֆ­րան­սիա­կան Paris Match պար­բե­րա­կա­նը զրու­ցել  է Խորհր­դա­յին Միու­թյան ա­ռա­ ջին և միակ նա­խա­գահ Մի­խա­ յիլ Գոր­բա­չո­վի հետ: Հար­ցազ­ րույ­ցը ո­րոշ կրճա­տում­ն ե­րով ներ­կա­յաց­վում  է ստորև:

տա­հրա­վեր  է Արև­մուտ­քին:

Սո­վո­րույ­թի ու­ժով

Պու­տի­նից նոր բան չեն ակն­կա­լում

Օ­րերս հրա­պա­րակ­ված սո­ ցիո­լո­գիա­կան հե­տա­զո­տու­ թյան տվյալ­նե­րը վկա­յում են, որ ռու­սաս­տան­ցի­նե­րի մեծ մա­սը հոգ­նել  է Ռու­սաս­տա­ նի վար­չա­պետ Վ­լա­դի­միր Պու­ տի­նից դրա­կան տե­ղա­շար­ժեր ակն­կա­լե­լուց, և որ շա­տե­րը նրա նա­խա­գա­հա­կան հնա­րա­ վոր եր­րորդ ժամ ­կ ե­տից գրե­թե ոչ մի նոր բան չեն սպա­ սում, գրում է ա­ մե­ րիկ­յան The New York Times պար­բե­րա­կա­նը: Պու­տի­նը շա­րու­նա­կում  է մնալ Ռու­սաս­տա­նի ա­մե ­նա­հե­ղի­նա­ կա­վոր քա­ղա­քա­կան գոր­ծի­չը։ Այ­դու­հան­դերձ, ՌԴ վար­չա­պե­ տին ա­ջակ­ցու­թյունն ա­վե­լի շուտ պայ­մա­նա­վոր­ված  է ընտ­րող­նե­ րից շա­տե­րի ի­ներ­ցիա­յով, ինչ­ պես նաև այ­լընտ­րան­քի բա­ցա­ կա­յու­թյամբ, վստա­հեց­նում են մոս­կով­յ ան «Լևա­դա» վեր­լու­ծա­ կան կենտ­րո­նի մաս­նա­գետ­նե­րը: «Մար­դիկ գի­տակ­ցում են, թե քա­ ղա­քա­կան ինչ­պի­սի հա­մա­կար­ գում են ապ­ րում, ու գի­ տեն, որ ու­նակ չեն ազ­դել զար­գա­ցում­ նե­րի վրա»,  – պար­բե­րա­կա­նին ա­սել  է «Լևա­դա­յի» վեր­լու­ծա­բան Դե­նիս Վոլ­կո­վը: Ըստ վեր­լու­ծա­բա­նի՝ նա­խա­ գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րում իր թեկ­նա­ծու­թյունն ա­ռա­ջադ­րե­ լու Պու­տի­նի ո­րո­շու­մը նրա թեժ կողմ­ն ա­կից­նե­րի ոգևո­րու­թյու­նը

և հա­կա­ռա­կորդ­նե­րի հիաս­թա­ փու­թյունն ա­ռա­ջադ­րեց։ Սա­կայն ռու­սա­կան հա­սա­րա­կու­թյան մե­ ծա­մաս­նու­թյու­նը պար­զա­պես թոթ­վեց ու­սե­րը: 1600 հարց­ված­նե­րի 41%-ի մոտ նա­խա­գահ դառ­նա­լու Ռու­սաս­ տա­նի վար­չա­պե­տի ո­րո­շու­մը «ա­ռանձ­նա­հա­տուկ զգա­ցո­ղու­ թյուն­ներ չի ա­ռա­ջաց­րել»: 52%-ը խոս­տո­վա­նել  է, որ վստահ  է կամ գրե­թե վստահ է, որ Պու­տի­նի իշ­ խա­նու­թյան տա­րի­նե­րի իր կյան­քի ո­րա­կը որևէ կերպ չի փոխ­վե­լու: Ընդ ո­րում՝ հարց­ված­նե­րի 42%ը հայ­տա­րա­րել  է, որ կքվեար­կեր Պու­տի­նի օգ­տին, ե­թե ընտ­րու­ թյուն­նե­րը տե­ղի ու­նե­նա­յին ա­ռա­ ջի­կա շա­բաթ­վա ըն­թաց­քում։ Իսկ ա­հա Պու­տի­նի Եվ­րա­սիա­ կան միու­թյու­նը, ո­րի ստեղծ­ման հե­ռան­կար­նե­րի շուրջ նա ա­ռան­ ձին հոդ­վա­ծով անց­յալ շա­բաթ հան­դես ե­կավ ռու­սա­կան «Իզ­ վես­ տիա» թեր­ թում, ըստ բրի­ տա­նա­կան պար­բե­րա­կա­նի՝ նա­ խա­գա­հա­կան եր­րորդ ժամ ­կ ե­տի Պու­տի­նի գլխա­վոր նա­խա­գիծն  է և մար­տահ­րա­վեր Արև­մուտ­ քին։ «Ավ­տո­րի­տար օ­լի­գարխ­նե­ րի հա­մար սա մեծ շանս է միա­ նա­լու տնտե­սա­կան խո­շոր բլո­ կին՝ ստիպ­ված չլի­նե­լով ան­վերջ քա­րոզ­ներ լսել ժո­ղովր­դա­վա­րու­ թյան մա­ սին»,– ՌԴ ներ­ կա նա­ խա­գա­հի հաս­ցեին հեգ­նում  է The New York Times-ը:  n

Էջը պատրաստեցին Սյուզաննա Հովհաննիսյանը և Լիլիթ Միքայելյանը

- Չե՞ք կար­ծում, որ ա­րա­ բա­կան գար­նան քա­մի ն դե­պի Ռու­սաս­տան  է փչում։ - Ռու­սաս­տանն ան­ցու­մա­յին փու­լում է: Այն հսկա եր­կիր է, որ­ տեղ ապ­րում են տար­բեր լե­զու­ նե­րով խո­սող բազ­մա­թիվ ժո­ղո­ վուրդ­ ներ, և որն այդ­ քան զենք ու­նի: Ան­կախ ա­մե ն ին­չից՝ երկ­ րին հա­ջող­վել  է փո­խել հա­մա­ կար­գը՝ ա­ռանց լուրջ զին­ված բա­խում­ն ե­րի: Մենք, այ­նո­ւա­մե­ նայ­նիվ, դեռ տո­տա­լի­տար պե­ տու­թյու­նից ժո­ղովր­դա­վա­րու­ թյան անց­ման ճա­նա­պար­հի կե­ սին ենք: Դեռ շատ բան պետք է ա­նել, որ խորհր­դա­րա­նը դառ­նա արդ­յու­նա­վետ և ակ­տիվ, դա­տա­ րան­նե­րը լի­նեն ան­կախ, իսկ քա­ ղա­քա­ցի­նե­րի սահ­մա­նադ­րա­կան ու քա­ղա­քա­կան ի­րա­վունք­նե­րը պաշտ­պան­վեն: Այս ա­մե ­նը դեռ խնդրա­հա­րույց  է Ռու­սաս­տա­նի հա­մար, ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյունն այդ­պես  էլ չկա­րո­ղա­ցավ լիո­վին հաս­տատ­վել այս­տեղ: - Դուք ա­սում եք, որ եր­կի­ րը ճա­նա­պար­հի կե­սին  է, սա­կայն նախ­կի­նում ար­դեն քննա­դա­տել եք հե­տըն­թա­ ցի դեպ­քե­րը… - Ա­ յո՛, դա այդ­ պես է: Սա­ կայն գոր­ծըն­թա­ցը տե­ղում չի դո­փում: Գործն ա­ռաջ է գնում: Դան­դաղ, բայց ա­ռաջ է գնում: - Ո՞ւմ եք ա­ջակ­ցում՝ Դ­միտ­ րի Մեդ­վեդևի՞ն, թե՞ Վ­լա­ դի­միր Պու­տի­նին: - Ես նրանց ա­ ջակ­ ցում եմ ո­ րո­ շա­կի հար­ցե­րում: Վեր­ջերս ես մի հոդ­ված հրա­պա­րա­կե­ցի՝ «Ա­ ռաջ շարժ­վե­լու հա­մար հարկ  է փո­խել հա­մա­կար­գը»։ Ռու­ սաս­տա­նին անհ­րա­ժեշտ են

ար­դար ընտ­րու­թյուն­ներ, ճիշտ այն­պես, ինչ­պես ա­զա­տու­թյան օդ  է անհ­րա­ժեշտ: - Օ­լի­գարխ­նե­րը լի­բե­րա­ լիզ­մի ն չա­փա­զանց կտրուկ ան­ցում կա­տա­րե­լու արդ­ յո՞ւնք են: - Ան­կաս­կած: Այդ նո­րա­հա­ րուստ­ներն ար­դեն զավ­թել են Ռու­սաս­տա­նի բո­լոր հարս­տու­ թյուն­նե­րը: Հա­սա­րա­կու­թյու­ նը փոր­ ձում  է նրանց հոր­ դո­ րել ներդ­րում­ն եր կա­տա­րել երկ­ րի տնտե­սու­թյան մեջ՝ ա­ռայժմ ա­ռանց լուրջ հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րի։

iisd.ca

thedailybeast.com

Հար­ցազ­րույց Մի­խա­յիլ Գոր­բա­չո­վի հետ

Մի­խա­յիլ Գոր­բա­չով. «Ժո­ղո­վուր­դը զգա­

- Ըստ «Լևա­դա» կենտ­ րո­նի հարց­ման՝ մաս­նակ­ ցի­նե­րի 58%-ը ցա­վում  է ԽՍՀՄ-ի փլուզ­ման հա­մար։ Ո՞րն  է նման կա­րո­տախ­տի պատ­ճա­ռը: - Այդ տա­րի­նե­րին ա­ռող­ջա­պա­ հու­թյունն ու կրթու­թյու­նը, ի­հար­ կե, այն­քան զար­գա­ցած չէին, որ­ քան այլ երկր­նե­րում, սա­կայն ե­րաշ­խա­վոր­ված  էր դրանց հա­ սա­նե­լիու­թյու­նը, և պե­տու­թյունն իր վրա  էր վերց­ նում ամ­ բողջ պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը: Երբ մարդ­կանց հարց­նում են՝ ցա­վո՞ւմ եք ԽՍՀՄ-ի փլուզ­ ման հա­ մար, մեծ մա­սը դրա­կան  է պա­տաս­ խա­նում։ Այ­դու­հան­դերձ, հար­ցին, թե կցան­կա­նաք արդ­յոք Խորհր­ դա­յին Միու­թյան վե­րա­կանգ­նում, միայն 9%-ն  է «ա­ յո» պա­ տաս­ խա­նում։ Ժո­ղո­վուր­դը զգա­ցել  է ա­զա­տու­թյան հա­մը: Նոր հա­մա­ կարգ կա­ռու­ցե­լը հեշտ չէ, սա­կայն մար­դիկ սկսել են հաս­կա­նալ: - 2008-ից շա­րու­նակ­վող ճգնա­ժա­մը արդ­յոք կա­պի­ տա­լիզ­մի ձա­խո­ղո՞ւմ չէ։ - Ո՛չ։ Խոսքն այս­ տեղ, ա­ ռա­ ջին հեր­թին, տնտե­սա­կան մո­ դե­լի ճգնա­ժա­մի մա­սին  է։ Մո­դե­ լը հիմն­ված է սպառ­ման և գերս­ պառ­ման վրա, չա­րա­շահ­վել են նաև սո­ցիա­լա­կան ու  է­կո­լո­գիա­ կան խնդիր­ նե­ րը։ ԱՄՆ-ը և մ­ յուս երկր­նե­րը ո­րո­շել են միաց­նել

ցել  է ա­զա­տու­թյան հա­մը»:

տպագ­րա­կան մե­քե­նան ու ա­վե­ լաց­նել ա­ռանց այն  էլ ուռ­ճաց­ ված պետ­պարտ­քե­րը։ Ինչ վե­ րա­բե­րում  է Եվ­րո­պա­յին, ա­պա պետք  է արդ­յու­նա­վետ ար­ժու­թա­ յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն վա­րել։ Եվ­րո­պա­յի կա­յու­նու­թյա­նը հի­մա սպառ­նում են շի­նա­րա­րու­թյան իսկ ժա­մա­նակ թույլ տված թե­րու­ թյուն­նե­րը՝ ԵՄ ան­դամ­ն ե­րը շատ շտա­պե­ցին Վար­շա­վա­յի պակ­տի և այլ դա­շինք­նե­րի ան­դամ պե­ տու­թյուն­նե­րին ան­դա­մակ­ցու­ թյան հար­ցում։ Որ­քան ա­վե­լի խո­ շոր  է ստեղծ­վող կա­ռույ­ցը, այն­ քան ա­վե­լի ման­րակր­կիտ  է անհ­ րա­ժեշտ ա­մեն ինչ հաշ­վար­կել։ - Ձեր 80-ամ­յա­կի կա­պակ­ ցու­թյամբ Ֆ­րան­սիա­յի նախ­կին վար­չա­պետ Մի­շել Ռո­կա­րը մաղ­թեց, որ ռուս ժո­ղո­վուր­դը գի­տակ­ցի՝ ին­ չով է Ձեզ պար­տա­կան: Ձեզ վի­րա­վո­րո՞ւմ է նման վե­րա­բեր­մուն­քը: - Ինձ թվում է՝ իմ երկ­րում բո­ լորն  էլ հաս­կա­նում են վե­րա­կա­ ռուց­ման հիմ­ն ա­վոր­ված լի­նե­ լը: Կար­ծում եմ՝ ես ու իմ հա­մա­ քա­ղա­քա­ցի­նե­րը նույն կերպ ենք մտա­ծում: Ինչ վե­րա­բե­րում  է քա­ ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րին, ա­պա մենք վի­ճում ենք, և ես միշտ չէ, որ հա­մա­միտ եմ նրանց հետ:  n


| №  15, երեքշաբթի, հոկտեմբերի 11, 2011 թ.

8 | Մշակույթ

Եր­րորդ անձ, Բո­նի և Ք­լայդ Ի՞ն­չը կա­րող  է ստի­պել ձեզ մար­դաս­պան դառ­նալ չնա­յած հի­մա գոր­ծում  է Ման­ չես­թե­րում՝ Մեծ Բ­րի­տա­նիա­յում: Թատ­րո­նի ան­դամ­ն ե­րը միայն ի­րենց հե­ղի­նա­կա­յին ներ­կա­ յա­ցում­ն երն են բե­մադ­րում: Այս տա­րի Բ­րի­տա­նա­կան խորհր­ դի հա­յաս­տան­յան գրա­սեն­յա­ կի հրա­ վե­ րով նրանք Երևա­ նում  էին, «Հայ­ֆեստ» թա­տե­րա­ կան փա­ռա­տո­նի շրջա­նա­կում։ Եր­կու օր շա­րու­նակ Հա­մազ­գա­ յին թատ­րո­նի բե­մում «Ե­րրորդ անձ, Բո­նի և Ք­լայդ» պիեսն էր: Ռե­ժի­սոր Փիթր Փիթ­րե­լիա­ նի բե­մադ­րած ներ­կա­յաց­ման մեջ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը մի քա­ նի հար­թու­թյուն­նե­րում են ծա­ վալ­վում: Մե­կը ի­րա­կա­նու­ թյունն  է, ո­րում դե­րա­սան­ներ Էնդր­յու Ո­ւեսթր­սայդն ու Ջիլ Լի­ սը զրու­ցում են միմ­յանց և հան­ դի­սա­տե­սի հետ: Հա­ջոր­դը Բո­ նիի և Ք­լայ­դի նե­րաշ­խարհն  է, նրանց մտքերն ու ապ­ րում­նե­ րը: Այս ա­մե նն ընդ­հա­տում է վե­ րա­կանգն­վող պատ­մու­թյու­նը,

ին­չին դե­րա­սան­նե­րը հաս­նում են նվա­զա­գույն մի­ջոց­նե­րով՝ պար­ զա­գույն տե­սար­ձակ, խա­ղա­լիք ատր­ճա­նակ­ներ, տե­ղում նկար­ վող պատ­կեր­ներ։ «Բո­նի և Ք­լայդ» բե­մադ­րու­ թյու­նը յու­րա­տե­սակ հո­գե­բա­ նա­կան հե­տա­զո­տու­թյուն  է, ո­րի ա­ռար­կան դե­րա­սան­ներն են, Բո­ նին և Ք­լայ­դը, հան­դի­սա­տե­սը: Տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի նվա­զա­գույն կի­րա­ռու­մը սկզբուն­քա­յին  է: Ժա­մա­նա­կա­կից տեխ­նո­լո­գիա­ նե­րը, կա­պի ու ձայ­նագր­ման մի­ ջոց­նե­րը, վիր­տո­ւալ ի­րա­կա­նու­ թյուն ստեղ­ծող ծրագ­րե­րը խե­ ղա­թյու­րում են մար­դ­կա­յին շփու­ մը: Միմ­յանց և հան­դի­սա­տե­սի հետ չմիջ­նոր­դա­վոր­ված շփմամբ Ջիլն ու Ո­ւե­սը փոր­ձում են հաս­ կա­նալ, թէ ինչ­պես  է հո­րին­ված­ քն ի­րա­կա­նու­թյուն դառ­նում, և հա­կա­ռա­կը, ին­չու են մարդ­կանց այս կամ այն պատ­մու­թյուն­նե­ րը հե­ տաքրք­ րում, ի՞նչն է դրդել Բո­նիին և Ք­լայ­դին Ա­մե­րի­կա­յի

ա­մե ­նա­հան­դուգն հան­ցա­գործ­ նե­րը դառ­նալ: Ն­պա­տա­կը, սա­ կայն, պա­տաս­խան­ներ գտնե­լը չէ: Ընդ­հա­կա­ռա­կը՝ դե­րա­սան­ նե­րը ջա­նում են հնա­րա­վո­րինս շատ հար­ ցեր տալ՝ պա­ տաս­ խան­նե­րը թող­նե­լով հան­դի­սա­ տե­սի հա­յե­ցո­ղու­թյա­նը: Ներ­կա­յա­ցու­մը ժան­րե­րի միահ­յու­սում  է, ին­չը հատ­կան­շա­ կան  է ժա­մա­նա­կա­կից ար­վես­ տին: Devised theatre (գյու­ տա­ րար թատ­ րոն), stand-up, փո­ ղո­ ցա­յին թատ­րոն, մուլ­տի­մե­դիա, ին­չի արդ­յուն­քում՝ պարզ ու հու­ զիչ պեր­ֆոր­մանս՝ բո­լո­րին հաս­ կա­նա­լի զգաց­մունք­նե­րի և ցան­ կու­թյուն­նե­րի մա­սին: Հայտ­նի մի ար­տա­հայ­տու­թյուն կա՝ «ե­ թե կյան­ քը քեզ միայն թթու «լի­մոն­ներ»  է ա­ռա­ջար­ կում, դրան­ցից լի­մո­նադ սար­ քիր»: Հենց այս­ պես էլ վար­ վում են Ջիլ-­Բո­նին ու Ո­ւես-Ք­լայ­ դը: Պատ­մու­թյան վեր­ջում, երբ Բո­նիի և Ք­լայ­դի հա­մար ա­մե ն

­Մա­րի Ա­րամ­յան

Կո­ղոպ­տիչ­ներ Բո­նի Փար­քե­րի և Ք­լայդ Բա­րոո­ւի պատ­մու­թյու­նը բազ­մա­թիվ հո­լի­վուդ­յան ֆիլ­մե­րի և եր­գե­րի հիմ­քում  է: Նույ­նիսկ 80 տա­րի անց այն շա­րու­նա­կում  է հու­ զել և հե­տաքրք­րել մարդ­կանց: Ով­ քե՞ր էին Բո­նին և Ք­լայ­դը, ի՞նչ գի­ տենք նրանց մա­սին, ին­չո՞ւ է նրանց պատ­մու­թյու­նը դեռ գրա­վիչ: Բո­նին ցած­րա­հա­սակ  էր, սի­ գար  էր ծխում, բա­նաս­տեղ­ծու­ թյուն­ներ գրում և սի­րում դո­նաթ­ ներ և Ք­լայ­դին: Ք­լայ­դը կտրել  էր իր ոտ­քի եր­կու մա­տը, որ­պես­ զի փախ­չեր բան­տից, սի­րում  էր Ֆորդ V8 և Բո­նիին: Սա­կայն երբ մի կողմ ենք դնում կեր­ պար­ նե­ րի շուրջ լե­ գենդ­ ներն ու հո­ լի­ վուդ­ յան հռչա­ կը, ի՞նչ  է մնում: 13 զոհ, տասն­յակ կո­ղո­պուտ­ ներ, վեր­ ջում՝ 167 փամ­ փուշտ, ո­րոն­ցից 50-ը՝ եր­կու­սի հա­մար: Սա  է Բո­նիի և Ք­լայ­դի կյան­քի թվա­բա­նու­թյու­նը: Proto-type Theatre-ը հիմ­ նադր­վել  է 1997թ. Ն­յու Յոր­քում,

Պատ­մու­թյու­նը վե­րա­կանգն­վում  է պար­ զա­գույն մի­ջոց­նե­րով։

բան ա­վարտ­ված  է, Ջի­լը լի­մո­ նադ  է պատ­րաս­տում՝ ա­նուշ բուր­մունք սփռե­լով դահ­լի­ճով մեկ: Իսկ Ո­ւե­սը, ըմ­պե­լով լի­մո­ նա­դը, ժպտում է և ա­սում. «Այս­ տեղ կիտ­րոն­ներն ա­վե­լի քաղցր են, քան մինչ այժմ ինձ պա­տա­ հած­նե­րը»: Կամ մի­գու­ցե սա Ք­լայդն  է ա­սում…  n ­Մա­րի Ա­րամ­յան

Սպորտ

Հա­յաս­տան-­Մա­կե­դո­նիա՝ 4:1 Այ­սօր՝ Իռ­լան­դիա-­Հա­յաս­տան Հոկ­տեմ­բե­րի 7-ին՝ ար­դեն ա­ռա­ վո­տից, Երևա­նում տրա­մադ­րու­ թյու­նը տո­նա­կան  էր։ Երկր­պա­ գու­նե­րը հաշ­վում  էին ժա­մերն ու րո­պե­նե­րը՝ մինչև հան­դի­պու­մը: Խա­ղից երկու ժամ ա­ռաջ ֆուտ­ բո­լա­սեր­նե­րի հիմ­ն ա­կան զանգ­ վա­ծը սկսեց շարժ­վել դե­պի մար­զա­դաշտ: Այս ան­գամ ա­վե­ լի կազ­մա­կերպ­ված  էր։ Ո՛չ լրագ­ րող­նե­րը և ո՛չ  էլ երկր­պա­գու­նե­ րը ստիպ­ված չէին եր­կար սպա­ սե­ լուց հե­ տո ու հրմշտո­ ցի հոս­ քով հայտն­վել մար­զա­դաշ­տում։ Խա­ղի մեկ­նար­կին դեռ 40 րո­պե կար, իսկ մար­զա­դաշտն ար­դեն լեփ-լե­ցուն էր. մի բան, ո­րի մա­ սին ե­րա­զել ան­գամ չէինք կա­րող մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ: Ֆուտ­բո­լիստ­նե­րը դուրս ե­կան նա­խա­խա­ղա­յին մարզ­ման։ Բո­ լո­րը ստա­ցան խա­ղից ա­ռաջ ի­րենց հու­զող հիմ­ն ա­կան հար­ցի պա­տաս­խա­նը. կենտ­րո­նա­կան պաշտ­պա­նի դիր­քում Վա­լե­րի Ա­լեք­սան­յա­նի հետ մեկ­տեղ խա­ ղա­լու  է Ար­թուր Յուս­պաշ­յա­նը: Հն­չե­ցին երկու երկր­նե­րի օրհ­ ներ­գե­րը, մեր ա­վագն ընտ­րեց տնա­յին հան­դի­պում­ն ե­րում վա­ ղուց ար­դեն հա­ջո­ղակ դար­ձած կի­սա­դաշ­տը, և խա­ղը սկսվեց:

Խա­ղը

Մեր հա­վա­քա­կա­նը հենց սկզբից մեծ ու­ժե­րով չնետ­վեց գրոհ­նե­րի: Փո­խա­րե­նը մա­կե­ դո­նա­ցի­նե­րը տի­րե­ցին տա­րած­ քա­յին ա­ռա­վե­լու­թյա­նը՝ ա­ռա­ ջին րո­պե­նե­րի ըն­թաց­քում փոր­ ձե­լով գնդա­կի ա­րագ տե­ղա­շար­ ժի շնոր­հիվ վտան­գա­վոր պա­հեր

ստեղ­ծել մեր դար­պա­սին: Փոք­ րիկ հե­տա­խու­զու­թյու­նից հե­տո մեր տղա­ներն ակ­տի­վա­ցան: Ա­ռա­ջի­նը Յու­րա Մով­սիս­ յանն էր, որը, աջ կող­մից մտնե­ լով տու­գա­նա­յին հրա­պա­րակ, քո­ղարկ­ված և ու­ժեղ հար­վա­ ծով ստու­գեց մա­կե­դո­նա­ցի­նե­ րի դար­պա­սա­ձո­ղի ամ­րու­թյու­նը: Հետզ­հե­տե ա­վե­լաց­նե­լով ճնշու­ մը՝ մեր ֆուտ­բո­լիստ­նե­րը սկսե­ ցին ա­վե­լի հա­ճա­խա­կի հյու­րըն­ կալ­վել մա­կե­դո­նա­ցի­նե­րի կի­ սա­դաշ­տում։ Գոլն ի­րեն եր­կար սպա­ սեց­ նել չտվեց: 28-րդ րո­ պեին Յու­րա Մով­սիս­յա­նն աջ եզ­ րում գծի վրա ըն­ դու­ նեց Սար­ գիս Հով­սեփ­յա­նի փո­խան­ցու­ մը, ան­ցավ եր­կու պաշտ­պան­ նե­րի ա­րան­քով, շրջան­ցեց նաև եր­րոր­դին, և երբ թվում էր՝ անկ­ յունն ար­ դեն սուր  է փո­ խան­ ցում կա­տա­րե­լու հա­մար, ափ­ սեի վրա գնդա­կը նա հաս­ցեագ­ րեց Մար­կոս Պի­զե­լիին, որին մնում էր պար­ զա­ պես մի փոքր շե­ղել գնդա­կի ճա­նա­պար­հը դե­ պի դար­պա­սը՝ 1:0: Վեց րո­պե անց Հեն­րիխ Մ­խի­ թար­յա­նը խա­ղար­կեց եզ­րա­յին նե­տու­մը Մար­կո­սի հետ, աջ եզ­ րից գնդա­կով շարժ­վեց դե­պի կենտ­րոն և ձախ ոտ­քի պտտեց­ րած ու ան­կա­սե­լի հար­վա­ծով այն մխրճեց մա­կե­դո­նա­ցի­նե­րի դար­պա­սի վերևի հե­ռա­վոր անկ­ յու­նը՝ 2։0: Այս գո­լից հե­տո լար­վա­ծու­թյու­ նը մի փոքր թու­լա­ցավ։ Կող­մե­րը հան­գիստ ա­վար­տին հասց­րին ա­ռա­ջին խա­ղա­կե­սը: Ա­վան­դույ­թի հա­մա­ձայն՝ երկ­ րորդ խա­ղա­կե­սը մե­րոնք սկսե­ ցին ա­վե­լի վստահ: Հենց սկզբից

Հա­յաս­տա­նի հա­վա­քա­կա­նը հեր­թա­կան փայ­լուն հաղ­թա­նա­ կը գրան­ ցեց մրցակ­ ցի նկատ­ մամբ: Իսկ հան­դիպ­ման լա­վա­ գույն խա­ղա­ցո­ղը, ան­կաս­կած, Յու­րա Մով­սիս­յանն  էր, որը չնա­ յած գոլ չխփեց, բայց ֆան­տաս­ տիկ փո­խան­ցում­ն ե­րով դար­ձավ 4 գո­լե­րից 3-ի հա­մա­հե­ղի­նա­կը: Ֆոտոլուր

Խա­ղից ա­ռաջ

Այն, ինչ կա­տար­վում  էր խա­ղից հե­տո Եր­ևա­նում, բա­ռե­րով նկա­րագ­րել անհ­նար է:

Յու­րա Մով­սիս­յա­նը գե­րա­զանց փո­խան­ցու­մով դար­պա­սա­պա­ հին դեմ դի­ մաց դուրս բե­ րեց Մ­խի­թար­յա­նին, սա­կայն վեր­ ջի­ նիս հար­ վա­ ծը մի փոքր շեղ ստաց­վեց: Մե­րոնք ամ­բող­ջու­ թյամբ տի­րե­ցին ա­ռա­վե­լու­թյա­ նը, իսկ երբ Կառ­լեն Մկրտչ­յա­նին վայր գցե­լու հա­մար խա­ղա­դաշ­ տից հե­ռաց­վեց մա­կե­դո­նա­ցի­նե­ րի ա­վագ Վե­լի­չե Շու­մու­լի­կոս­ կին, դաշ­տում ա­զատ գո­տի­ներն ա­վե­լա­ցան: 69-րդ րո­պեին Յու­րա Մով­սիս­ յա­նը հեր­թա­կան ան­գամ աջ եզ­ րում ուղ­ղա­կի բզկտեց մա­կե­դո­ նա­ցի­նե­րի պաշտ­պա­նու­թյու­նը և գն­դա­կը ֆան­տաս­տիկ ճշգրտու­ թյամբ, կո­րագ­ծով ու­ղար­կեց հսկո­ղու­թյու­նից դուրս մնա­ցած Գևորգ Ղա­զար­յա­նին, որն  էլ մոտ տա­րա­ծու­թյու­նից գրա­վեց մրցակ­ցի դար­պա­սը՝ 3:0: Քիչ անց Յու­րա Մով­սիս­յանն ան­ձամբ կա­րող  էր դառ­նալ գո­ լի հե­ղի­նակ, սա­կայն սլա­լո­մա­ յին ան­ցու­մից հե­տո նրան ըն­դա­ մե­նը մի փոքր չհե­րի­քեց գնդա­կը

մրցակ­ցի դար­պասն ու­ղար­կե­լու հա­մար: Վար­դան Մի­նաս­յա­նը, հա­կա­ ռակ բո­լո­րի սպա­սում­ն ե­րի, հե­ նա­կե­տա­յին կի­սա­պաշտ­պան Կառ­լեն Մկրտչ­յա­նի փո­խա­րեն խա­ղա­դաշտ դուրս բե­րեց ևս մեկ հար­ձակ­վո­ղի՝ Ար­թուր Սար­կի­սո­ վին: Դ­րա­նից հե­տո մա­կե­դո­նա­ ցի­նե­րը սկսե­ցին ա­վե­լի հեշ­տու­ թյամբ հա­տել դաշ­տի կենտ­րո­նը և մի քա­նի վտան­գա­վոր պա­հեր ստեղ­ծե­ցին մեր դար­պա­սի մոտ: 86-րդ րո­պեին՝ անկ­յ ու­նա­յի­նի խա­ղար­կու­մից հե­տո, Վան­չե Շի­ կո­վը գլխի հար­վա­ծով կրճա­տեց հա­շվի տարբերությունը՝ 3։1: Ար­դեն ա­վե­լաց­ված ժա­մա­նա­ կում Յու­րա Մով­սիս­յա­նը դար­ ձավ այս խա­ ղում եր­ րորդ գո­ լա­յին փո­խանց­ման հե­ղի­նա­ կը: Խա­փա­նե­լով Միտ­րես­կիի փո­խան­ցու­մը՝ Յու­րան գնդա­ կը հաս­ցեագ­րեց Ար­թուր Սար­ կի­սո­վին, որը, ոտ­քի շար­ժու­մով ա­պա­կողմ­ն ո­րո­շե­լով դար­պա­ սա­պա­հին, գնդակն ու­ղար­կեց դա­տարկ դար­պա­սը՝ 4։1:

Խա­ղից հե­տո

Այն, ինչ կա­ տար­ վում էր խա­ ղից հե­տո Երևա­նում, բա­ռե­րով նկա­րագ­րել անհ­նար  է: Ար­դեն այ­սօր՝ Երևա­նի ժա­մա­ նա­կով ժա­մը 22։45-ին, Իռ­լան­ դիա­յի մայ­րա­քա­ղաք Դուբ­լի­նի «Ա­վի­վա» մար­զա­դաշ­տում Հա­ յաս­տա­նի հա­վա­քա­կանն անց­ կաց­նե­լու  է կարևո­րա­գույն հան­ դի­պու­մն իր պատ­մու­թյան ըն­ թաց­քում։ Հաղ­թա­նա­կի դեպ­ քում մեր հա­վա­քա­կա­նը խմբում կգրա­վի 2-րդ տե­ղը և ի­րա­վունք կստա­նա պայ­քա­րել Եվ­րո-2012-ի ու­ղեգ­րի հա­մար ան­ցու­մա­յին խա­ղե­րի մի­ջո­ցով: Ան­կախ նրա­նից, թե ինչ­պես կա­վարտ­վի այդ հան­դի­պու­ մը, մենք կա­ րող ենք փաս­ տել, որ ար­դեն հի­մա ու­նենք կա­յա­ ցած, հա­սուն, բարձ­րա­կարգ հա­ վա­քա­կան, հա­վա­քա­կան, ո­րի մա­սին այդ­քան եր­կար ե­րա­զել ենք: Պար­ զա­ պես մնում  է կա­ տա­րել վեր­ջին՝ թե­կուզ և ա­մե­ նադժ­վար քայ­լը հե­րո­սա­նա­լու ճա­նա­պար­հին։ Թող մեր դրա­կան լից­քե­րը զո­ րա­վիգ լի­նեն ազ­գա­յին հա­վա­ քա­կա­նի բո­լոր ֆուտ­բո­լիստ­նե­ րին նաև Դուբ­լի­նում: Հա­վա­տում ենք, տղա­նե՛ր:  n ­Հայկ Կա­րա­պետ­յան


Orakarg Business Daily