Page 1

Գինը՝ 100 դրամ

| №  8, ուրբաթ, սեպտեմբերի 30, 2011 թ., www.orakarg.am

Փո­փո­խու­թյուն­ներ հա­նուն եր­կու­սի

Կր­պակ­նե­րին ու փոքր խա­նութ­նե­րին դրդում են վճա­րա­հաշ­վար­կա­յին կազ­մա­կեր­պու­թյուն դառ­նալ

Մեր ծրա­գի­րը դուռ կբա­ցի Հա­յաս­տա­նի առջև

Դ­րա­մի ն լո­ղալ չեն սո­վո­րեց­նի

2012թ. Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ձգտե­լու  է ու­ժե­ղաց­նել ազ­գա­յին ար­ժույ­թը

էջ 5 ›››

տեսակետ

Հոգևոր վա­կուում

էջ 2 ›››

Ար­ժե­հա­մա­ կար­գե­րի պա­տե­րազմ տեսակետ

էջ 3 ›››

էջ 4 ›››

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

Հոս­քի մեջ կո­րում  է պրո­ֆե­սիո­նալ մե­դիան

Հար­ցազ­րույց «ՀՄՀ-­Հա­յաս­տան»-ի գլխա­վոր գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Ա­րա Հով­սեփ­յա­նի հետ

էջ 2 ›››

օ ր ա թ ե ր թ

Հար­կա­հա­վա­քում նոր հար­կե­րով

Սուր­ճը ո­րո­շել  է է­ժա­նա­նալ

Ին­չու Վ­րաս­տա­նում հար­կա­հա­վաք­ման ցու­ցա­նիշն ա­վե­լի բարձր  է

Բ­րա­զի­լիան և Վիետ­նա­ մը ռե­կոր­դա­յին բերք են խոս­տա­նում էջ 6 ›››

Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը գտել  է հար­կա­հա­վաք­ման ցու­ ցա­նի­շի ա­վե­լաց­ման ճա­նա­պար­հը՝ ոչ թե ստվե­րա­յին տնտե­սու­թյան կրճա­տում, այլ պար­զա­պես նոր հար­ կա­տե­սակ­նե­րի ա­վե­լա­ցում։ Կա­ռա­վա­րու­թյան այս­պի­ սի մո­տե­ցու­մը բա­վա­կան ան­հաս­կա­նա­լի  է, ե­թե հաշ­ վի առ­նենք, որ Հա­յաս­տա­նում հար­կեր/ՀՆԱ ցու­ցա­նի­ շը 2012թ. ծրագր­ վում է հասց­ նել 17,36%-ի, այն դեպ­ քում, երբ, օ­րի­նակ, Վ­րաս­տա­նում այդ ցու­ցա­նի­շը ա­վե­լի քան 25% է։

Սա­ռույ­ցը հալ­ չում է Գ­րեն­լան­դիան վճռա­ կան  է Դա­նիա­յից ան­կա­ խա­նա­լու հար­ցում

PanArmenian

էջ 7 ›››

Ար­վես­տի հիմ­քում մեղքն է ու ա­պաշ­խա­րան­քը Թա­թիկ­յա­նը ե­թե չմե­ ղան­չեր, չէր ձգտի ա­պաշ­խա­րան­քի

Հայ մար­դու մոտ հոգևոր պրո­դուկ­տի վա­կուում կա, և այդ վա­կուու­մը լրաց­նե­լու հա­մար Հայ ա­ռա­քե­լա­ կան ե­կե­ղե­ցին պետք  է ո­րա­կով պրո­դուկտ ա­ռա­ջար­ կի, ոչ թե պայ­քա­րի հրով ու սրով: n

Կարդացե՛ք էջ 2

Օրվա

Նոր հար­կատեսակների ներդ­րու­մով հարկահավաք­ ման ցու­ցա­նիշը բա­րե­լա­վե­ լու Կա­ռավա­րու­թյան ցան­ կու­թյու­նը տարօ­րի­նակ  է, ե­թե հա­մե­մա­տենք Հա­յաս­ տա­նի և Վ­րաս­տա­նի հար­ կային դաշ­տը։ Այս­պես՝ ներ­ կա­յում Վ­րաս­տա­նում գոր­ ծում են նույն հար­կա­տե­սակ­ նե­րը, ինչ Հա­յաս­տա­նում, բայց Վ­րաս­տա­նում մի շարք հար­կա­տե­սակ­նե­րով դրույ­ քա­չա­փերն ա­վե­լի փոքր են։ Վ­րաս­տա­նում ԱԱՀ-ի

վարքագիծ

«Եվ­րափ­լուզ­մա­նը» մնաց մեկ տա­րի Մ­ռայլ կան­խա­տե­սում՝ Bloomberg-ի հար­ցում­ն ե­րից

էջ 8 ›››

­Քա­շեք ձեր կեղ­տոտ ձեռ­քե­րը մեր ֆուտ­բո­լից էջ 8 ›››

Եվ­րո­պա­յի պարտ­քա­յին ճգնա­ժա­մը 2012թ. կհան­ գեց­նի տնտե­սա­կան և ֆի­նան­սա­կան խոր անկ­ ման ու սո­ցիա­լա­կան հու­ զում ­ն ե­րի։ Ն­ման կան­խա­ տե­սում  է պա­րու­նա­կում Bloomberg-ի ե­ռամս­յա­կա­ յին հար­ցու­մը (Global Poll, սեպ­տեմ­բերի 29), որն անց­կաց­վել  է գոր­ծա­կա­ լու­թյան բա­ժա­նորդ 1031

ներդ­րող­նե­րի, վեր­լու­ծա­ բան­նե­րի և թ­րեյ­դեր­նե­րի շրջա­նում։ Հարց­ման մաս­նա­կից­նե­ րի մոտ 75%-ի կան­խա­տես­ մամբ՝ ա­ռա­ջի­կա 12 ամ­սում եվ­րո­գո­տուն ռե­ցե­սիա  է սպառ­նում։ Հարց­վող­նե­րի 53%-ի կար­ծի­քով՝ տնտե­ սա­կան ի­րադ­րու­թյու­նը կվատ­թա­րա­նա հատ­կա­պես

պար­տա­տոմ­սե­րով «ծան­ րա­բեռն­ված» բան­կա­ յին ո­լոր­տում։ Գոր­ծա­կա­ լու­թյան հարց­ման մաս­նա­ կից­նե­րի 40%-ը կան­խա­տե­ սում է, որ հա­ ջորդ տա­ րի եվ­րո­գո­տու ան­դամ պե­տու­ թյուն­նե­րից առն­վազն մե­ կը կլքի այն։ Ներդ­ րող­ նե­ րի ա­վե­լի քան մեկ եր­րոր­դի

էջ 6 ›››

դրույ­քա­չա­փը 18%  է, Հա­յաս­ տա­նում՝ 20%, Վ­րաս­տա­նում շա­հու­թա­հար­կը 15%  է, Հա­ յաս­տա­նում՝ 20%, Վ­րաս­տա­ նում ե­կամ­տա­հար­կը 20%  է, Հա­յաս­տա­նում գոր­ծում  է ե­կամ­տա­հար­կի սանդ­ղա­ կա­յին հա­մա­կարգ (մինչև ֌80 հազ. ե­ կամու­ տի դեպ­ քում այն 10% է, և միայն ֌80 հա­զ-ը գե­րա­զան­ցող ե­կամ­ ուտի մասն  է հարկ­ վում 20%-ով): Բա­ցի դրույ­քա­չա­փե­րի տար­բե­րու­թյու­նից՝ առ­կա  է

հար­կե­րի կա­ռուց­ված­քի տար­բե­րու­թյուն։ Հա­յաս­ տա­նում ԱԱՀ-ն ա­պա­հո­ վում  է բյու­ջեի հար­կա­յին մուտ­քե­րի 49%-ը, Վ­րաս­տա­ նում այդ ցու­ցա­նի­շը կազ­ մում  է 45%, ին­ չը դրույ­ քա­չա­փի տար­բե­րու­թյան արդ­յունք  է։ Ընդ­հա­նուր հար­կա­յին մուտ­քե­րի կա­ ռուց­ված­քում Վ­րաս­տա­նում շա­հու­թա­հար­կը կազ­մում  է 12%, Հա­յաս­տա­նում՝ 17%, ին­չը նույն­պես դրույ­քա­չա­ փե­րի տար­բե­րու­թյան արդ­ յունք  է։ Ընդ­հա­նուր հար­ կա­յին մուտ­քե­րում Վ­րաս­ տա­նում ե­կամ­տա­հար­կին բա­ժին է ընկ­նում 25%, Հա­ յաս­տա­նում այդ ցու­ցա­նի­շը 12% է. սա նույն­ պես դրույ­ քա­չա­փե­րի արդ­յունք  է։

էջ 4 ›››


| №  8, ուրբաթ, սեպտեմբերի 30, 2011 թ.

2 | Տեսանկյուն Խմբագրական

Հոգևոր վա­կուում Ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թյան խոր­հուր­դը ե­րեկ քննար­ կել  է Հա­յաս­տա­նում ա­ղան­դա­վո­րա­կան շար­ժում ­ն ե­րի դեմ պայ­քա­րի ռա­զ­մա­վա­րու­թյան հար­ցը: Արդ­յոք այդ ա­ղան­դա­վո­րա­կան շար­ժում ­ն ե­րը Հա­յաս­տա­ նի անվ­տան­գու­թյա­նը սպառ­նում են և արդ­յոք դ­րա­նում մե­ղա­վոր են ի­րենք՝ շար­ժում ­ն ե­րը միայն, թե նաև Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին՝ լուրջ մտո­րե­լու տե­ղիք  է տա­լիս: Վեր­ջին մի քա­նի տա­րի­նե­րին պե­տու­թյան և ե­կե­ղե­ ցու սահ­մա­նադ­րա­կան տա­րան­ջա­տու­մը օ­րե­ցօր ա­վե­լի  է լղոզ­վում: Այլևս չենք տես­նում, որ ե­կե­ղե­ցու խոս­քը հա­ կադր­վի իշ­խա­նու­թյան քայ­լե­րին և, ընդ­հա­կա­ռա­կը, իշ­ խա­նու­թյունն  էլ ըն­թացք  է տա­լիս վեր­ջի­նիս ա­ռա­ջադ­ րած բո­լոր հար­ցե­րին, այդ թվում՝ ան­հա­մար մե­ռե­լոց­ներ հայ­տա­րա­րե­լու և եր­կի­րը մեծ մե­ռե­լա­տուն դարձ­նե­լու պրակ­տի­կա­յին: Մի կողմ թող­նենք այն, որ դա ար­ժա­ նա­նում  է սո­վո­րա­կան մարդ­կանց հա­կազ­դե­ցու­թյանն ու քա­մահ­րան­քին: Դա նաև տնտե­սա­պես է վնաս երկ­րին և մեր­ժե­լի  է ներ­կա­յիս բարդ պայ­ման­նե­րում: Ե­կե­ղե­ցուն Երևա­նի կենտ­րո­նում տա­րածք են տրա­մադ­ րում ա­ռաջ­նոր­դա­րան կա­ռու­ցե­լու հա­մար, պատ­րաստ  էին (ե­թե չլի­ներ հա­սա­րա­կա­կան հա­կազ­դե­ցու­թյու­նը) քան­դել կի­նո Մոսկ­վա­յի ա­մա­ռա­յին դահ­լի­ճը և այլն: Վեր­ջերս  էլ շրջա­նա­ռու­թյան մեջ  է դրվել ա­ղանդ­նե­րի դեմ օ­րեն­քի նա­ ծա­գի­ծը, որն ար­դեն ան­ցել է ԵԽ գնա­հատ­ման փու­լը և բա­ցա­սա­կան գնա­հա­տա­կա­նի ար­ժա­նա­ցել, ու հայտ­նի չէ, թե այդ օ­րեն­քի ըն­դուն­ման դեպ­քում ինչ բար­դու­թյուն­ներ  է ու­նե­նա­լու Հա­յաս­տա­նը մի­ջազ­գա­յին աս­պա­րե­զում: Ա­վե­ լին՝ այդ օ­րի­նա­գի­ծը հա­րու­ցել  է հայ ա­վե­տա­րան­չա­կան­ նե­րի ու կա­թո­լիկ­նե­րի հա­կազ­դե­ցու­թյու­նը, ո­րոնք, մեղմ ա­սած, քիչ ներդ­րում չեն ու­նե­ցել հայ ժո­ղովր­դի կյանքում: Այն­պի­սի տպա­վո­րու­թյուն  է, որ Հայոց ե­կե­ղե­ցին փոր­ձում  է նման­վել Վ­րաց ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ցուն, ո­րը երկ­րի հա­սա­րա­կա­կան-քա­ղա­քա­կան կյան­քում ա­մե­ նուր ներ­կա  է (սա­կայն ի տար­բե­րու­թյուն Հայ ա­ռա­քե­ լա­կան ե­կե­ղե­ցու հո­վիվ­ն ե­րի՝ հարկ ե­ղած դեպ­քում ար­ ժա­նի ապ­տակն  է տա­լիս կա­ռա­վա­րու­թյանը): Բայց այս­տեղ մի շատ կարևոր հան­գա­մանք կա. Վ­րաց ե­կե­ղե­ցին ազ­գայ­նա­մո­լա­կան հա­կում ­ն եր ու­նի և դեմ  է գնում բո­լոր  է­կու­մե­նիկ շար­ժում ­ն ե­րին ու գնա­լով ա­վե­լի մե­կու­սա­նում քրիս­տո­նեա­կան քույր ե­կեղե­ցի­նե­րից: Արդ­յո՞ք Հայ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին  էլ պետք  է գնա այդ ճա­նա­պար­հով: Թերևս ոչ, քա­նի որ որ­քան այն փոր­ձում  է իր նյու­թա­կան ներ­կա­յու­թյու­նը մե­ծաց­նել ա­մե ­նուր, այն­քան հե­ռա­նում  է ժո­ղովր­դից: Ու երևի դրա մեջ ա­ռանձ­նա­պես կրո­նա­կան այլ հա­վա­տի ներ­ կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րին մե­ղադ­րել պետք չէ: Մի ա­ռի­թով ին­քը՝ Գա­րե­գին Բ կա­թո­ղի­կո­սը, խո­սե­ լով հո­գեոր­սու­թյան մա­սին, ա­սել  էր, թե տա­սը հա­զար մարդ այս կողմ կամ այն կողմ, ո՛չ մեզ է թու­լաց­նե­լու, ո՛չ նրանց՝ ու­ժե­ղաց­նե­լու: Հայ մար­դու մոտ հոգևոր պրո­դուկ­տի վա­կուում կա, և այդ վա­կու­ումը լրաց­նե­լու հա­մար Հայ ա­ռա­ քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին պետք  է ո­րա­կով պրո­դուկտ ա­ռա­ջար­կի, ոչ թե պայ­քա­րի հրով ու սրով: n

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

օ ր ա թ ե ր թ

Լույս է տեսնում 2011թ. սեպտեմբերի 21-ից: Հիմնադիր և հրատարակիչ՝ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամ Հասցե՝ ք. Երևան, Հյուսիսային պողոտայի 1 Հեռ.՝ +37410 500 119, էլ. փոստ՝ info@orakarg.am Գլխավոր խմբագիր՝ Կարեն Հարությունյան Վաճառք և բաժանորդագրություն՝ +374 10 500119, +374 55 026249 Մեջբերումներ անելիս հղումը «Օրակարգ»-ին պարտադիր է: Թերթի հոդվածների մասնակի կամ ամբողջական հեռուս­տա­ռադիո­ընթերցումն առանց «Օրակարգ»-ին հղման արգելվում է: Նյութերը չեն գրախոսվում և հեղինակներին չեն վերադարձվում: Գովազդների և R տառով հրապարակվող նյութերի բովանդա­կության համար խմբագրությունը պատասխանատվություն չի կրում: Տառատեսակը՝ Էդիկ Ղաբուզյանի Հրատարակության 1-ին տարի Ստորագրված է տպագրության՝ 29.09.2011թ. Տպաքանակը՝ 2000

Օրաթերթը տպագրվում է «Տիգրան Մեծ» հրատա­րակ­չու­թյան տպարանում, ք.Երևան, Արշակունյաց 2:

Հոս­քի մեջ կո­րում է պրո­ֆե­սիո­նալ մե­դիան

Մարատ Յավրումյան Բո­վան­դա­կու­թյուն ստեղ­ծել, ա­վե­ լի շուտ՝ ար­տադ­րել, հա­սու  է այ­սօր յու­րա­քանչ­յու­րին, ով մի փոքր  էլ հա­ մա­քայլ  է ի­րո­ղու­թյուն­նե­րին: Թ­վա­ յին բո­վան­դա­կու­թյուն: Սա նման  է ա­նընդ­հատ հոս­քի, որն ա­մե ն ինչ վե­ րա­ծում  է մե­դիա­յի: Մե­դիան հոս­քում յու­րա­քանչ­յուր մեկն  է, ով կամ ո­րը հրա­պա­րա­կե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն  է ստա­ ցել: Ու քա­ նի որ ա­ մե ն ինչ մե­ դիա  է, ա­վան­դա­կան, պրո­ֆե­սիո­ նալ մե­դիան ա­վե­լի ու ա­վե­լի անն­ շան է դառ­ նում ու նվազ հե­ տաքր­ քիր: Յու­րա­քանչ­յուր ոք այ­սօր և՛ հե­ ռուս­տա­տե­սու­թյուն  է, և՛ օ­րա­թերթ: Ընդ ո­րում՝ ցան­կա­ցած ճա­շա­կի ու նա­խընտ­րու­թյան:

Հոս­ քը շատ է ու կրկնվող: Հոս­ քը ծանր  է ան­հա­տա­կա­նաց­նե­լու, ըն­կա­ լե­լու ա­ռու­մով: Հոս­քում կո­րում  է ան­ հա­տը, ան­հա­տը՝ որ­պես ան­հա­տա­ կա­նու­թյուն: Կո­րում  է ան­հա­տա­կա­ նու­թյան ար­ժե­քը: Հոս­քում ա­մեն ինչ նույնն  է թվում: Հոս­քը ժա­մա­նա­կի հետ սկսում է ըն­ կալ­ վել որ­ պես աղ­ մուկ. «Մի՞­ թե դուք էլ եք նույն կերպ մտա­ծում, թե ինձ է թվում, թե դուք էլ եք նույն կերպ մտա­ ծում»: Ա­ նընդ­ հատ, չընդ­հատ­վող աղ­մուկ, ո­րը ո­չինչ չի արթ­նաց­նում: Միմ­յանց հա­ ջոր­դող փո­թո­րիկ­ներ, պայ­թյուն­ներ, պա­տե­րազմ ­ն եր, վթար­ներ, մարդ­ կա­յին կյան­քեր, վի­ճա­կագ­րու­թյուն,  ու այս ա­մե­նը կյան­քի ա­ռանց­քի վրա ու իմ, ձեր կյան­ քի ա­ ռանց­ քի շուրջ: Ո­չինչ չգի­տե­նա­լը, ա­վե­լի շուտ՝ չկող­ մ ­ն որոշ­վելն ու խար­խա­փե­լը, հոս­ քի մեջ դեռ ար­ դիա­ կան է՝ չնա­ յած պնդում ­ն ե­րին, թե ժա­մա­նակ­ներն այլ են: Ժա­մա­նակ­ներն այլ են միայն սե­ փա­կան կամ խմբա­յին ըն­կա­լման մեջ: Ո՞ւր կտա­ նի հոս­ քը, ին­ չո՞ւ են բո­ լո­րը կա­մո­վին հայտն­վում հոս­քում, մի՞­թե բնազ­դա­յին  է: Մի՞­թե մար­դիկ հոս­ քում ի­ րենց են փնտրում, ի­ րենց նման­նե­րին: Մի՞­թե սպառ­վե­լու  է միայն այն, ինչ քեզ է հի­շեց­նե­լու կամ քեզ նման­նե­րի մա­սին  է:

Մե­դիան հոս­քում ու­զում է այն, ինչ «ա­վան­դա­կա­նը»՝ ու­շադ­րու­թյուն: Ա­ հա թե ին­ չու են մար­ դիկ աշ­ խար­ հին հան­կարծ ո­րո­շում հայտ­նել, թե որ­տեղ են, ինչ են նա­խընտ­րում ընթ­ րի­քին, հրա­պա­րա­կայ­նո­րեն հա­սու դարձ­նում ըն­տա­նե­կան լու­սան­կար­ նե­ րը: Մի՞­ թե այս ա­ մե նն ինչ-որ ար­ ժեք ու­նի, հա­սա­րա­կա­կան ար­ժեք: Այս­պի­սի մե­դիան ըն­ձեռ­վող հնա­ րա­վո­րու­թյուն­նե­րի ա­մե ­նա­հա­սա­րակ օգ­տա­գոր­ծումն  է՝ կառ­քեր կրկնօ­ րի­նա­կող մե­քե­նա­նե­րի պես, թեև ա­մե ­նա­զանգ­վա­ծա­յի­նը: Մե­ դիան այ­ սօր ինչ-որ բան հրա­ պա­րա­կե­լու հնա­րա­վո­րու­թյունն  է: Հ­րա­պա­րա­կու­մը՝ սո­ցիա­լա­կա­նաց­ վե­լու հնա­րա­վոր այլ ե­ղա­նակ­նե­ րից մե­ կը: Ա­ հա թե ին­ չու հրա­ պա­ րա­կում ես այն, ինչ պար­զա­պես ու­ նես, ինչ պար­զա­պես կա­րող ես, եր­ բեմն՝ ինչ ու­ զում ես կամ ինչ­ պի­ սին ու­զում ես: Հ­րա­պա­րա­կու­մը՝ հա­սա­ նե­լի ու նկա­տե­լի մնա­լու, չկո­րե­լու, ան­հա­տա­կա­նաց­վե­լու ե­ղա­նակ­նե­ րից մե­կը, չընդ­հատ­վող հոս­քը սո­ ցիա­լա­կան կա­պե­րով ան­հա­տա­կան կամ խմբա­յին գի­տակց­մա­նն ըն­կա­ լե­լի դարձ­նե­լու փորձն է: Ա­հա թե ին­ չու՝ սոց­ցանց, բլոգ, մեկ­նա­բա­նու­ թյուն, պատ, մտքիդ ինչ կա…  n

Ար­ժե­հա­մա­կար­գե­րի պա­տե­րազմ

Արծ­րուն Պե­պան­յան Յու­րա­քանչ­յուր ի­րա­կա­նու­թյուն բնո­ րոշ­վում  է իր կար­գա­խոս­նե­րով: Մեր ի­րա­կա­նու­թյան բնո­րո­շիչ­ներն են՝ «Ե­ղունգ ու­նես, գլուխդ քո­րիր», «Որ­ տեղ հաց, այն­տեղ կաց», «Տա­լիս են, վերց­րու, խփում են, փա­խիր», «Կեր, խմի, քեֆ ա­րա շա­րու­նակ, աշ­խար­հը խա­լի է ոտ­քիդ տակ» և այլն, և այլն: Ա­ռանց բա­ցա­ռու­թյան մեր հան­րու­ թյան կար­գա­խոս­նե­րը զուրկ են վե­ հու­թյու­նից, հայ­րե­նա­սի­րու­թյու­նից, ազ­գա­սի­րու­թյու­նից, գա­ղա­փա­րայ­ նու­թյու­նից, աս­պե­տա­կա­նու­թյու­նից: Բայց հա­յե­րը միշտ չէ, որ ե­ղել են այս­պի­սին: Բա­րե­բախ­տա­բար պահ­ պան­վել են գրա­վոր վկա­յու­թյուն­ներ հին շրջա­նի հա­յե­րի վար­քի վե­րա­ բեր­յալ, ո­րոնք հա­մադ­րե­լով՝ մեր դեմ հառ­նում  է ի­րա­կան հա­յը, ով ու­ներ Սր­բա­զան տա­րած­քի բնիկ զա­վա­ կի և պա­հա­պա­նի գի­տակ­ցու­թյուն; զգա­յուն և նա­խան­ձախն­դիր վե­րա­ բեր­մունք ճշմար­տու­թյան, բա­րո­յա­ կա­նու­թյան և ար­դա­րու­թյան նկատ­ մամբ; անձն­վեր պայ­քա­րի պատ­րաս­ տա­կա­մու­թյուն ար­տա­քին հոգևոր և քա­ղա­քա­կան պար­տադ­րանք­նե­ րի դեմ; ակ­նա­ծա­լի վե­րա­բեր­մունք ա­վան­դույ­թի, նախ­նի­նե­րի և ն­րանց

ժա­ռան­գու­թյան հան­դեպ; հոգևոր, մշա­կու­թա­յին և ի­մա­ցա­կան ար­ժեք­ նե­րի ընդգծ­ված կարևո­րում; հոգևոր և բա­րո­յա­կան հե­ղի­նա­կու­թյուն­նե­ րի ինս­տի­տու­տի բարձր կար­գա­վի­ ճակ; հա­սա­րա­կա­կան բո­լոր շեր­տե­ րի ներ­կա­յա­ցուց­չա­կան ներգ­րավ­ վա­ծու­թյուն երկ­րի եւ հա­մայնք­նե­րի կա­ռա­վար­ման մեջ; պե­տա­կան, հա­ սա­րա­կա­կան և սո­ցիա­լա­կան շեր­ տե­րի միջև փոխ­հա­րա­բե­րու­թյուն­ նե­րի արդ­յու­նա­վետ և ար­դա­րա­ ցի կարգ; հա­վատ­քի, ար­դա­րու­թյան եւ ներ­քին պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան վրա խարսխ­ված ոչ ռեպ­րե­սիվ ի­րա­ վա­կան հա­մա­կարգ; հա­սա­րա­կա­ կան, դա­սա­յին, սո­ցիա­լա­կան շեր­ տե­րի հար­գա­լից վե­րա­բեր­մունք չգրված օ­րենք­նե­րի ու վար­քա­կա­ նոն­նե­րի հան­դեպ; հա­սա­րա­կա­կան կա­ռուց­ված­քի հիմ­քում ըն­տա­նի­ քի սրբու­թյան, ան­հա­տա­կան կամ­քի ա­զա­տու­թյան եւ ազ­գա­յին ա­ռաջ­նա­ հեր­թու­թյուն­նե­րի արդ­յու­նա­վետ հա­ մադ­րում՝ ուղղ­ված ազ­գի հա­րատև­ մա­նը; ա­րիու­թյան, ազն­վու­թյան, վե­ հանձ­նու­թյան, հա­վա­տար­մու­թյան բարձր գնա­հա­տանք; ար­ժա­նա­ պատ­վու­թյան զգաց­ման խիստ չա­ փա­նիշ­ներ; բնու­թյան հետ ներ­դաշ­ նակ կյանք; ժուժ­կալ և հա­մեստ կեն­ ցաղ և այլն: Հան­գա­մանք­նե­րի բե­րու­մով (կրո­ նա­փո­խու­թյուն, քա­ղա­քա­ցիա­կան յոթ­ հար­յու­րամ­յա պա­տե­րազմ, հար­կա­ դիր ար­տա­գաղթ, վեց­հար­յու­րամ­յա ստրկու­թյուն և այլն) ի­րա­կան հա­յին բնո­րոշ ար­ժե­հա­մա­կար­գը նա­հանջ ապ­րեց ի­րա­կան հա­յե­րի թվա­քա­նա­ կի կրճատ­մա­նը զու­գըն­թաց, և վեր­ ջին հա­զար տա­րում ձևա­վոր­վեց խե­ ղա­թյուր­ված մեկ այլ ար­ժե­հա­մա­ կարգ, ո­ րի կրողն  է մեր այժմ­ յան

հան­րու­թյու­նը, ներ­կա հա­յը: Ու ար­ դեն որ­քան ժա­մա­նակ մղվում է չհայ­ տա­րար­ված ան­հա­վա­սար պա­տե­ րազմ այս եր­կու ար­ժե­հա­մա­կար­գե­րի միջև, ի­րա­կան և խե­ղա­թյուր­ված հա­ յե­րի միջև: Տ­խուր  է խոս­տո­վա­նել, բայց մեր հան­րա­յին կյանքն այ­սօր խե­ղա­ թյուր­ված ար­ժե­հա­մա­կար­գի լիա­ կա­տար տնօ­րի­նու­թյան տակ  է, այն ստեղ­ծել  է հան­րա­յին մտա­ծո­ղա­կան բա­ցա­սա­կան դաշտ և հա­ջո­ղու­թյամբ ջախ­ջա­խում  է ի­րա­վի­ճա­կի փո­փոխ­ ման բո­լոր ձգտում ­ն ե­րը, ձևա­վո­ րում  է իր հա­վեր­ժու­թյու­նը ե­րաշ­ խա­վո­րող մար­դա­տե­սակ, սե­րունդ: Այն գետ­նա­տա­րած հաղ­թել  է եր­կու նա­խա­գահ­նե­րին ու հի­մա նե­ղում  է եր­րոր­դին: Խե­ղա­թյուր­ված ար­ժե­հա­մա­կար­ գը իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ստեղ­ծա­ծը չէ, ինչ­պես միամ­տա­բար կար­ծում կամ մի­տում ­ն ա­վոր ներ­կա­յաց­նում  է ընդ­ դի­մու­թյու­նը եր­րորդ հան­րա­պե­տու­ թյան տա­րի­նե­րին: Պար­զա­պես այդ ար­ժե­հա­մա­կար­գը շատ լավ և ա­րագ կա­րո­ղա­նում  է սո­ղա­լով ել­նել իշ­խա­ նա­կան պա­լատ­նե­րի աս­տի­ճան­նե­ րով դե­պի վեր: Ի­րա­կա­նում իշ­խա­ նա­կան հա­մա­կար­գը ոչ թե պատ­ ճառն է մեր դժբախ­տու­թյան, այլ ըն­ դա­մե ­նը ևս հետևանք  է, կա­րե­լի  է ա­սել՝ խե­ղա­թյուր­ված հան­րու­թյան ա­մե ­նաախ­տա­հար­ված օր­գանն  է: Ու ե­թե մենք հա­ջո­ղու­թյան հաս­նել ենք ու­զում, ա­պա մեր պայ­քա­րը պի­ տի ուղղ­ված լի­նի այդ խե­ղա­թյուր­ ված ար­ժե­հա­մա­կար­գի դեմ: Իսկ ար­ ժե­հա­մա­կար­գի դեմ պայ­քա­րում են ա­վե­լի զո­րեղ ար­ժե­հա­մա­կար­գով: Այ­լա­պես մեր կռի­վը կլի­նի պայ­քար հող­մա­ղաց­նե­րի դեմ: Ին­չը որ ու­նենք ար­դեն քսան տա­րի:  n

Խմ­բագ­րա­կա­նը չի պայ­մա­նա­վո­րում թեր­թի այլ հատ­ված­նե­րում նո­րու­թյուն­նե­րի ընտ­րու­թյունն ու լու­սա­բա­նու­մը: Այս  է­ջում հրա­պա­րակ­վող մյուս կար­ծիք­նե­րը կա­րող են չհա­մընկ­նել խմբագ­րու­թյան դիր­քո­րոշ­մա­նը:


№  8, ուրբաթ, սեպտեմբերի 30, 2011 թ. |

Օրակարգ | 3

Մեր ծրա­գի­րը դուռ կբա­ցի Հա­յաս­տա­նի առջև

-Պա­րոն Հով­սեփ­յան, հա­ ջող­վե՞ց ա­նել այն, ինչ ծրագ­րել  էիք։ -Միան­շա­նակ կա­րող եմ ա­սել, որ ծրա­գի­րը մեր, այ­սինքն՝ կա­ ռա­վա­րա­կան և ոչ կա­ռա­վա­ րա­կան, ինչ­պես նաև ա­մե­րիկ­ յան դո­նո­րի կող­մից դի­տարկ­ վում  է, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, հա­ջող­ված։ Ս­րա պատ­ճա­ռը պարզ  է. հիմ ­ն ա­կան նպա­տակ­ նե­րը, ո­րոնք դրվել էին՝ նպաս­ տել ո­ռոգ­ման հա­մա­կար­գի, գյու­ղատն­տե­սու­թյան զար­գաց­ մա­նը, աղ­քա­տու­թյան կրճատ­ մա­նը և գ­յու­ղաբ­նակ­նե­րի հոգ­ սե­րի թեթևաց­մա­նը, մենք հիմ­ նա­կա­նում ի­րա­կա­նաց­րել ենք։ Ճիշտ  է, ծրագ­րի ըն­թաց­քում ե­ղել  է ո­րոշ բա­ղադ­րիչ­նե­րի սա­ ռե­ցում, մաս­նա­վո­րա­պես գյու­ ղա­կան ո­րոշ ճա­նա­պարհ­նե­ րի կա­ռուց­ման մա­սով, սա­ կայն դա չի անդ­րա­դար­ձել ամ­ բողջ ծրագ­րի վրա։ Փաս­տո­րեն, մի հատ­վա­ծը, որն ընդ­հա­նուր ծրագ­րի 25%-ն  էր, ամ­բող­ջու­ թյամբ չա­րե­ցինք։ -Այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, դա կարևոր հատ­ված էր, ե­զա­ կի հնա­րա­վա­րու­թյուն Հա­ յաս­տա­նի գյու­ղե­րի հա­ մար նոր­մալ ճա­նա­պարհ­ ներ կա­ռու­ցե­լու։ Այդ շան­սը քա­ղա­քա­կան դրդա­պատ­ ճառ­նե­րով բաց թողն­վեց։ Դուք՝ որ­պես գրա­սեն­յա­կի ղե­կա­վար, ին­չու ոչ, նաև քա­ղա­քա­կան կու­սա­կ­ցու­ թյան ղե­կա­վար, զգո՞ւմ եք պա­տաս­խա­նա­տ­վու­թյան Ձեր բա­ժի­նը ե­զա­կի այս շան­սից զրկվե­լու հա­մար։ -Հա­մ ա­ձ այն չեմ՝ ճիշտն ա­ս ած։ Նախ ես չէի դա­ս ի, թե որն  է ա­վե­լ ի կարևոր՝ ո­ռ ոգ­ ման ո­լոր­տ ը, գյու­ղատն­տ ե­ս ու­ թյու­ն ը, թե գյու­ղա­կ ան ճա­ն ա­ պարհ­ն ե­ր ը: Պար­զա­պ ես գյու­ ղա­կ ան ճա­ն ա­պ արհ­ն երն ա­վե­ լի հեշտ  է տես­ն ել, հաս­կ ա­ն ալ և շո­շ ա­փ ել, իսկ ո­ռ ոգ­մ ան ո­ լորտն ա­ վե­ լ ի ծանր և մաս­ նա­գ ի­տ ա­ց ած ո­լորտ  է։ Պետք  է զբաղ­վել գյու­ղատն­տ ե­ս ու­ թյամբ՝ այս ո­լոր­տ ի կարևո­ր ու­ թյու­ն ը և խն­դ իր­ն ե­ր ը հաս­կ ա­ նա­լու հա­մ ար։ Իսկ դրանք շատ ա­վե­լ ի շատ են:

-Հա­մա­ձայն եմ, բայց այս­ տեղ կարևո­րի և ան­ կարևո­րի խնդի­րը չէ: Կար­ ծում եմ՝ կարևոր էին ծրագ­րի բո­լոր բա­ղադ­րիչ­ նե­րը։ Բայց վե­րա­դառ­նա­ լով հար­ցին՝ Դուք՝ որ­պես գրա­սեն­յա­կի գոր­ծա­դիր տնօ­րեն և քա­ղա­քա­կան կու­սա­կ­ցու­թյան ղե­կա­վար, զգո՞ւմ եք պա­տաս­խա­ նատ­վու­թյան Ձեր բա­ժի­ նը ծրագ­րի այդ հատ­վա­ծի կա­սեց­ման հա­մար: -Որ­պես ՀՀ քա­ղա­քա­ցի՝ ի­հար­ կե, զգում եմ պա­տաս­խա­նատ­ վու­թյուն։ Բայց հա­մա­ձայն չեմ, թե ծրա­գի­րը չկա­րո­ղա­ցավ ինչոր բան ձեռ­ նար­ կել, որ գյու­ ղա­ կան ճա­նա­պարհ­նե­րը կա­ռուց­ վեն։ Ին­չո՞ւ։ Ո­րով­հետև ճա­նա­ պարհ­նե­րի կա­ռուց­ման ծրագ­ րի սա­ռեց­ման մա­սին դո­նոր կազ­մա­կեր­պու­թյան ո­րո­շու­ մը, այ­նուա­մե ­նայ­նիվ, չանդ­րա­ դար­ձավ վերջ­նա­կան արդ­յուն­ քի վրա։ Այն ճա­նա­պարհ­նե­րը, ո­րոնք մենք նա­խագ­ծե­ցինք, կա­ րո­ղա­ցանք ո­րոշ մա­սով նույ­նիսկ ի­րա­կա­նաց­նել՝ մոտ 24,5 կմ և ևս 10 կմ։ Մ­նա­ցա­ծը փո­խան­ցե­ցինք այլ կա­ռույց­նե­րի։ Տվ­յալ դեպ­քում դա Տրանս­ պոր­ տի և կա­ պի նա­ խա­րա­րու­թյունն  է, որն ի­րա­կա­ նաց­րեց նույն ծրագ­րե­րը Ա­սիա­ կան զար­գաց­ման բան­կի և Հա­ մաշ­խար­հա­յին բան­կի ա­ջակ­ ցու­ թյամբ։ Այլ բան  է, որ մեր ծրագ­րում դա դա­դա­րեց­վեց։ Պատ­ճառ­նե­րը մենք բո­լորս գի­ տենք. դրանք քա­ղա­քա­կան ին­ դի­կա­տոր­նե­րի և երկ­րում ըն­թա­ ցող քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թաց­ նե­ րի մա­ սով էին։ Բայց վստահ եմ, որ արդ­ յուն­ քին հա­ սել ենք. կա­ռա­վա­րու­թյունն իր խոս­տու­մը կա­տա­րեց։ -Պա­րոն Հով­սեփ­յան, այ­ սինքն՝ նա­խա­տես­ված 270 կմ գ­յու­ղա­կան ճա­նա­ պարհ­նե­րը կա­ռուց­վե­ցին կամ կա­ռուց­վում են՝ ան­ կախ այն հան­գա­ման­քից, թե դա ար­վում է «Հա­զա­ րամ­յա­կի մար­տա­հրա­վեր­ ներ» ծրագ­րո՞վ, թե՞ այլ աղբ­յու­րով։ -Կոնկ­րետ քա­նի կիլ­ոմետր  է՝ չեմ կա­րող ա­սել, քա­նի որ ինչ-որ մի պա­ հից սկսած՝ դա­ դա­ րել եմ հետևել դրանց ճա­կա­տագ­րին։ Բայց, ա­ յո՛, մենք մեր ու­ նե­ ցած նա­խագ­ծե­րը փո­խան­ցել ենք, և դ­րանք այլ ծրագ­րե­րով կյան­ քի են կոչ­վել։ Ըստ իս՝ մենք շատ ենք բևեռ­վում գյու­ղա­կան ծրագ­ րե­րի վրա։ Խոս­քը, ըստ  էու­թյան, ծրագ­ րի 25%-ի մա­ սին է։ Ես ու­ զում եմ, որ այ­սօր խո­սենք մնա­ ցած 75%-ի մա­ սին, ո­ րը շատ ա­ վե­ լի կարևոր է, և ես՝ որ­ պես ծրագ­րի վեր­ջին հինգ տար­վա ղե­կա­վար, կու­զե­նա­յի՝ ծրագ­րի ի­րա­կան արդ­յունք­նե­րի մա­սին ա­վե­լի շատ զրու­ցեինք։ -Ի՞ն­չը կա­ռանձ­նաց­նեիք։ Ի՞նչն է, ըստ Ձեզ, ա­մե­նա­ կարևոր բա­ղադ­րի­չը։ -Նախ՝ ես կա­ռ անձ­ն աց­ նեի հու­ ս ա­ լ ի ջու­ ր ը, որ մենք

Ա­րա Հով­սեփ­յան. «Ես կանգ­նած եմ ե­ղել ՄԻԱԿ-ի ստեղծ­ման հիմ­ քում ա­ռա­ջին իսկ օ­րե­րից, և ես գի­ տեմ, որ ՄԻԱԿ-ը ամ­բող­ջո­վին կա­ մա­վոր նա­խա­ձեռ­ նու­թյուն էր, որ մի

Վահրամ Բաղդասարյան/Ֆոտոլուր

«Հա­զա­րամ­յա­կի մար­տա­ հրա­վեր­ներ հիմ ­ն ադ­րամ-­Հա­ յաս­տան»-ի գրա­սեն­յա­կը սկսում  է գոր­ծու­նեու­թյան դա­ դա­րեց­ման ուղ­ղու­թյամբ աշ­ խա­տանք­նե­րը: Civilnet.tv-ի հետ հար­ցազ­րույ­ցում «ՀՄՀ-­ Հա­յաս­տան» ՊՈԱԿ-ի գլխա­վոր գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Ա­րա Հով­ սեփ­ յանն ա­ սում  է, որ սեպ­ տեմ­ բե­ րի 29-ը այն օրն է, երբ հնգամ­յա ժամ ­կ ե­տով ընդ­հա­ նուր միջ­կա­ռա­վա­րա­կան հա­ մա­ձայ­նա­գի­րը դա­դա­րել  է գոր­ծել, և դ­րա­նից հե­տո ա­մե ն ինչ ուղղ­ված  է լի­նե­լու ծրագ­ րի փակ­ման մի­ջո­ցա­ռում­ նե­ րին, ո­ րոնք կտևեն մինչև 2012թ. հուն­վա­րի 27-ը՝ ան­ցած հինգ տա­րի­նե­րի ծրա­գի­րը ի մի բե­րե­լու հա­մար։

մեծ խումբ ե­րի­ տա­սարդ­ներ ի­րա­կա­նաց­րին և ի­րա­կա­նաց­նում են բա­վա­կան հա­ ջող։ Ի դեպ՝ իմ նշա­նա­կու­մը կապ­ված չէ ՄԻԱԿ-ի հետ, ես ծրագ­րում եմ՝ սկսած 2006-ից»:

տրա­մ ադ­ր ում ենք գյու­ղաբ­ն ակ ֆեր­մ եր­ն ե­ր ին և գ­յ ու­ղատն­ տե­ս ու­թ յամբ զբաղ­վող մարդ­ կանց։ Այ­ ս ինքն՝ այն 47 հազ. հա հո­ղ ը, ո­ր ի ո­ռ ոգ­մ ան հա­ մա­կ ար­գ ը մենք բա­ր ե­լա­վե­ ցինք։ Մար­դ իկ հի­մ ա կա­ր ող են ծրագ­ր ել՝ երբ և ինչ­ք ան ջուր է ի­ ր ենց պետք, և ա­ ռ անց կո­ րուստ­ն ե­ր ի այդ ջու­ր ը ստա­ն ալ։ Ամ­բ ողջ այն են­թ ա­կ ա­ռ ուց­ված­ քը, որ մենք վե­ր ա­ն ո­ր ո­գե­ց ինք՝ մայր ջրանցք­ն եր, եր­ր որդ կար­ գի ջրանցք­ն եր, ինք­ն ա­հ ոս հա­ մա­կ ար­գեր և պոմ­պ ա­կ ա­յ ան­ ներ, ուղղ­ ված  էր նրան, որ ջուրն ա­վե­լ ի հու­ս ա­լ ի և ա­ռ անց կորս­տ ի տեղ հաս­ն ի։ Բա­ցի այդ՝ ստեղծ­վում  է ո­ռոգ­ ման նոր հնա­րա­վո­րու­թյուն ու­նե­ ցող մոտ 9000 հա հող։ Այ­սինքն՝ ա­ռա­ջի­կա տա­րի­նե­րի ըն­թաց­ քում գյու­ղատն­տե­սու­թյան հա­ մա­խառն ընդ­հա­նուր արդ­յուն­ քը կա­րող  է ա­վե­լա­նալ այս 9000 հա հո­ղե­րի ո­ռոգ­ման և մ­շակ­ման հաշ­վին։ Երկ­րորդն այն ոչ շո­շա­փե­ լի արդ­յունքն  է, ո­րը կու­զե­նա­ յի ա­ռանձ­նաց­նել։ Դա այս­պի­ սի ներդ­րու­մա­յին մեծ ծրագ­րե­րը ժա­մա­նա­կին՝ հինգ տար­վա ըն­ թաց­քում, և ո­րակ­յ ալ ի­րա­կա­նաց­ նե­լու մշա­կույթն  է։ Կարևոր  է, որ բո­լոր կող­մե­րը, ո­րոնք ներգ­ րավ­ված  էին, տես­նեն, որ ո­րակ­ յալ գործ է ար­վում, ո­րակ­յալ վե­ րահս­կո­ղու­թյուն  է ի­րա­կա­նաց­ վում, և գու­մար­նե­րը թա­փան­ցիկ և ն­պա­տա­կին են ծախս­վում։ Իմ կար­ծի­քով՝ սա ա­վե­լի կարևոր  է այն տե­ սանկ­յ ու­ նից, որ դուռ կբա­ցի Հա­յաս­տան այ­սօ­րի­նակ ա­վե­լի շատ ծրագ­րեր ներգ­րա­ վե­լու հա­մար։ -Դռ­ներ բա­ցե­լու ա­ռու­մով. ի՞նչ եք կար­ծում, ա­ռա­ ջի­կա­յում «Հա­զա­րամ­յա­ կի մար­տա­հրա­վեր­ներ» ծրագ­րի դու­ռը նո­րից կա­ րո՞ղ  է բաց­վել, Հա­յաս­տա­ նը կրկին հայտ ներ­կայա­ց­ նե­լո՞ւ է, թե՞ ոչ։ -Իմ կար­ծի­քով՝ Հա­յաս­տա­ նը ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում ան­ պայ­ման կդի­մի։ Ես ուղ­ղա­կի իմ կար­ծիքն եմ ար­տա­հայ­տում.

չդի­մե­լու ա­ռիթ չկա։ Ան­ցած տա­ րի Հա­յաս­տա­նը չի բա­վա­րա­րել քա­ղա­քա­կան բո­լոր չա­փո­րո­շիչ­ նե­րը, սա­կայն նոր աղ­յու­սա­կը կհրա­պա­րակ­վի դեկ­տեմ­բե­րին, և կա­րե­լի  է նա­յել, ու­սում ­ն ա­սի­ րել։ Մա­նա­վանդ հա­ջորդ տա­ րի քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թաց­ ներ են սպաս­վում՝ ընտ­րու­թյուն­ ներ, ո­րոնց արդ­յուն­քում այդ չա­ փո­րո­շիչ­նե­րը կա­րող են փոխ­վել դե­պի լա­վը։ -Ձեր դի­տարկ­մամբ՝ ան­ ցած մեկ տար­վա ըն­թաց­ քում այդ չա­փո­րո­շիչ­նե­րի մա­սով բա­րե­փո­խում ­ն ե­րը, ե­թե այդ­պի­սիք կան, կա­ րո՞ղ են հա­մար­վել այն­քան շո­շա­փե­լի, որ Հա­յաս­տա­ նը հա­ջորդ տա­րի կրկին ընդգրկ­վի այդ ծրագ­րում։ -Ընդգրկ­վե­լու մա­սին չեմ կա­ րող ա­ սել, քա­ նի որ դա կախ­ ված  է ոչ միայն չա­փո­րո­շիչ­նե­րից։ Նախ պետք  է ծրա­գիր ու­նե­նալ, թե ի՞նչ հայ­տով ես ներ­կա­յա­նում, ո՞ր ո­լոր­տում և ինչ­քա՞ն գու­մար ես ու­զում վերց­նել։ Պետք է նաև ա­ռա­ջին ծրագ­րի արդ­յունք­ներն ու­սում ­ն ա­սի­րել։ Բայց ե­թե հարցն այն է, թե արդ­ յոք մեր երկ­ րում տե­ղի ու­նե­ցող զար­գա­ցում ­ն ե­րը, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, դրա­կան են և ա­ռա­ջի­կա տա­րի­նե­րի ըն­թաց­ քում փո­փո­խու­թյուն­նե­րի հույս ներշն­չում են, իմ կար­ծի­քով՝ ա­յո՛, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, ըն­թաց­քը դե­պի դրա­կանն  է։ -Պա­րոն Հով­սեփ­յան, Դուք նաև ՄԻԱԿ կու­սակ­ցու­ թյան գլխա­վոր քար­տու­ ղարն եք։ ՄԻԱԿ-ը ի­րա­ պես միակն էր նաև այն ա­ռու­մով, որ ստեղծ­վե­լով խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­ րու­թյուն­նե­րի ճիշտ նա­խա­ շե­մին՝ մաս­նակ­ցեց ընտ­ րու­թյուն­նե­րին՝ չհաղ­թա­ հա­րե­լով սա­կայն ան­ցո­ ղիկ շե­մը, այ­դու­հան­դերձ, հայտն­վեց իշ­խա­նու­թյան մեջ: Ձեր կուս­ակ­ցու­թյան ղե­կա­վար­նե­րից Սամ­վել Ֆար­ման­յա­նը նա­խա­գա­ հի մամ­լո քար­տու­ղարն  էր, իսկ ներ­կա­յում Հան­րա­յին

հե­ռուս­տա­տե­սու­թյու­նում պա­տաս­խա­նա­տու պաշ­ տոն  է զբա­ղեց­նում։ Մ­յուս ղե­կա­վա­րը՝ Լևոն Մար­ տի­րոս­յա­նը, նա­խա­գա­ հի օգ­նա­կանն է, Դուք էլ նման պաշ­տո­նի եք։ Ո՞րն է ՄԻԱԿ-ի ֆե­նո­մե­նը։ Տե­սա­ կետ կա, որ այն ի սկզբա­ նե իշ­խա­նու­թյուն­նե­ րի կող­մից նա­խագծ­ված կա­ռույց  էր։ -Հա­մա­ձայն չեմ, քա­նի որ ես կանգ­ նած եմ ե­ ղել ՄԻԱԿ-ի ստեղծ­ման հիմ­քում ա­ռա­ջին իսկ օ­րե­րից, և ես գի­տեմ, որ ՄԻԱԿ-ը ամ­բող­ջո­վին կա­մա­վոր նա­խա­ ձեռ­նու­թյուն էր, որ մի մեծ խումբ ե­րի­տա­սարդ­ներ ի­րա­կա­նաց­ րին և ի­րա­կա­նաց­նում են բա­վա­ կան հա­ջող։ Ի դեպ՝ իմ նշա­նա­ կու­մը կապ­ված չէ ՄԻԱԿ-ի հետ, ես ծրագ­րում եմ՝ սկսած 2006-ից։ -Այդ դեպ­քում իշ­խա­նու­ թյան դռներն ինչ­պե՞ս այդ­ քան հեշտ բաց­վե­ցին Ձեր կու­սակ­ցու­թյան ներ­կա­յա­ ցու­ցիչ­նե­րի առջև։ -Ե­թե ընդ­հա­նուր առ­մամբ հետևում ենք մեր երկ­րում կադ­ րե­րի ռո­տա­ցիա­յին, ա­պա բա­ վա­կան մեծ թվով ե­րի­տա­սարդ կադ­րեր են մտնում իշ­խա­նա­ կան մար­մի ն­ներ, և չեմ կար­ծում, որ ՄԻԱԿ-ը այդ ա­ռու­մով ֆե­նո­ մեն  է։ Նա­խա­գա­հի և ն­րա վա­ րած քա­ղա­քա­կա­նու­թյան շնոր­ հիվ երկ­րում, ընդ­հա­նուր առ­ մամբ, տե­ղի  է ու­նե­նում կադ­ րե­րի ե­րի­տա­սար­դա­ցում, և դա ակն­հայտ  է։ -Շատ լավ։ Պա­րոն Հով­ սեփ­յան, ա­ռա­ջի­կա ընտ­ րու­թյուն­նե­րին մաս­նակ­ցե­ լո՞ւ եք։ -Իմ կար­ծի­քով՝ կու­սակ­ցու­ թյու­նը մաս­նակ­ցե­լու  է, պար­զա­ պես դրանց ձևա­չա­փը կո­րոշ­վի ա­ռա­ջի­կա­յում կա­յա­նա­լիք հա­ մա­ ժո­ ղո­ վին։ Իսկ մինչ այդ չեմ ու­զե­նա մեկ­նա­բա­նել՝ ինչ­պես ենք մտա­ծում։  n Արևիկ Սա­հակ­յան Հար­ցազ­րույ­ցը դի­տե՛ք Civilnet.tv կայ­քում:


| №  8, ուրբաթ, սեպտեմբերի 30, 2011 թ.

4 | Փողեր

Դ­րա­մին լո­ղալ չեն սո­վո­րեց­նի 2012թ. Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը ձգտե­լու  է ու­ժե­ղաց­նել ազ­գա­յին ար­ժույ­թը

Նա­խա­գահ Սերժ Սարգս­յա­ նը մար­տին հայ­տա­րա­րել  էր, որ դրա­մի արժևո­րու­մը տնտե­սու­ թյան և ներ­քին ար­տադ­րո­ղի հա­ մար ան­բա­րեն­պաստ և ա­նըն­ դու­նե­լի երևույթ  է։ «Բո­լոր կան­ խա­տե­սում ­ն ե­րը խո­սում են այն մա­սին, որ մենք ու­նե­նա­լու ենք դրա­մի շատ դան­դաղ ու կա­յուն ար­ժեզր­կում՝ ա­ռանց որևէ նկա­ տե­լի թռիչք­նե­րի ողջ տար­վա ըն­ թաց­քում: Ես սա շատ նոր­մալ եմ հա­մա­րում և բա­րեն­պաստ մեր տնտե­սա­վա­րող­նե­րի և, ա­ռա­ջին հեր­թին, ար­տա­հա­նող­նե­րի հա­ մար»,– ա­սել  էր նա­խա­գա­հը: Հու­նի­սին ԿԲ նա­խա­գահ Ար­ թուր Ջա­վադ­յա­նը նույն­պես հայ­ տա­րա­րեց, որ հա­վա­տա­րիմ են դրա­մի լո­ղա­ցող փո­խար­ժե­քի քա­ղա­քա­կա­նու­թյա­նը և չեն թող­ նե­լու, որ դրա­մը շատ ու­ժե­ղա­նա: Ար­տար­ժու­թա­յին շու­կա­յում, սա­կայն, դրա­մը շա­րու­նա­կում  է արժևոր­ման վար­քա­գիծ ցու­ցա­ բե­րել։ Ներ­կա­յում փո­խար­ժե­քը

֌370,38/$1  է: Այս տար­ վա յոթ ա­միս­նե­րին մի­ջին փո­խար­ժե­ քը ե­ ղել է ֌369,71/$1, իսկ Կա­ ռա­վա­րու­թյու­նը 2012թ. բյու­ ջեի նա­խագ­ծում հիմք  է ըն­դու­ նել ֌367,5/$1 մի­ջին տա­րե­կան փո­խար­ժե­քը։ 2011թ. ըն­թաց­քում դո­լա­րի նկատ­մամբ դրա­մը դրսևո­րել  է արժևոր­ման վար­քա­գիծ (այս տար­վա հուն­վար-հու­լիս ժա­մա­ նա­կա­հատ­վա­ծում անց­յալ տար­ վա նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ ծի հա­մե­մատ դրա­մը դո­լա­րի նկատ­մամբ արժևոր­վել  է 3,2%ով), և հա­ վա­ նա­ կան է, որ այս մի­տու­մը շա­րու­նակ­վի նաև գա­ լիք տա­րի: Պատ­կան մար­մի ն­նե­րի կող­ մից դրա­մի ար­ժեզրկ­ման հայ­ տա­րա­րու­թյուն­նե­րի ֆո­նին ազ­ գա­յին ար­ժույ­թի ամ­րապն­դու­ մը ֆի­նան­սա­կան հա­մա­կար­գում ան­կան­խա­տե­սե­լի ի­րա­վի­ճակ կա­րող  է ստեղ­ծել։ Փո­խար­ժե­ քի վար­քագ­ծի վեկ­տո­րի ան­ կան­խա­տե­սե­լիու­թյու­նը վտան­ գա­վոր  է բան­կա­յին հա­մա­կար­ գի հա­ մար, քա­ նի որ այս տար­ վա ա­ռա­ջին կի­սամ­յա­կի վեր­ջին ար­տար­ժու­թա­յին ա­վանդ­ներն ընդ­հա­նուր պորտ­ֆե­լում կազ­ մել են շուրջ 70%, իսկ ար­ տար­ ժու­թա­յին վար­կե­րը՝ 60%, և ան­ կան­խա­տե­սե­լիու­թյան ու խիստ կար­գա­վոր­վող դաշ­տի պայ­ման­ նե­րում բան­կե­րի հա­մար բա­վա­ կանին դժվա­րա­նում  է ռազ­մա­ վա­րու­թյուն մշա­կե­լը։

Օ­գուտ­ներ և ռիս­կեր

Թույլ դրա­մը կա­րող է նպաս­ տել ար­տա­հան­մանն ու արդ­ յու­նա­բե­րու­թյան ա­ճին։ Թույլ դրա­մի պա­րա­գա­յում տե­ղա­ կան ար­տադ­րու­թյան ապ­րանք­ նե­րը՝ հատ­կա­պես պա­րե­նա­ յին, ա­վե­լի մրցու­նակ կդառ­նան ներկր­վո­ղի հա­մե­մատ: Բա­ցի այդ՝ թույլ ազ­գա­յին ար­ժույ­թը կա­րող  է նպաս­տել տնտե­սու­ թյան ո­րոշ ճյու­ղե­րի վե­րա­կեն­ դա­նաց­մա­նը, օ­րի­նակ՝ ա­դա­ ման­դա­գոր­ծու­թյան և թեթև

Կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը 2012թ. բյու­ջեն ծրագ­րե­լիս հաշվի չի առել նաև Ար­ ժույ­թի մի­ջազ­գա­ յին հիմ ­ն ադ­րա­մի դի­տար­կու­մը, այն է՝ չնա­յած 2011թ. դրա­մի արժևոր­ ման մի­տում ­ն ե­րը թու­լա­ցել են, սա­ կայն հայ­կա­կան ար­ժույ­թը մնում է գե­րարժ­ևոր­ված։

արդ­յու­նա­բե­րու­թյան, ո­րոնք 2004-ից ի­րա­կա­նաց­վող դրա­ մի արժևոր­ման քա­ղա­քա­կա­նու­ թյան արդ­յուն­քում մինչ օրս ոտ­ քի չեն կանգ­նել: Այս­պես՝ 2004թ. ոս­կեր­չա­կան ար­տադ­րա­նքի տե­ սա­կա­րար կշիռն արդ­յու­նա­բե­ րու­թյան կա­ռուց­ված­քում 3%  էր, իսկ 2008թ.՝ 1,8%։ Ե­ թե մշա­ կող արդ­յու­նա­բե­րու­թյան կա­ռուց­ ված­քում 2004թ. թեթև արդ­յո­ւ­ նա­բե­րու­թյան տե­սա­կա­րար կշի­ ռը շուրջ 2% էր, ա­պա 2008թ.՝ 1%։ Ար­ժեզրկ­վող դրա­մը կա­րող  է նպաս­տել տնտե­սա­կան ա­ճին՝ խթա­նե­լով պա­հան­ջար­կը։ Հա­ յաս­տա­նի մաս­նա­վոր տրանս­ ֆերտ­նե­րի տա­րե­կան ծա­վա­ լը գե­րա­զան­ցում  է $1,5  մլրդ-ը (2010թ. մաս­նա­վոր տրանս­ֆերտ­ նե­րի ծա­վա­լը կազ­մել  է $1,6  մլրդ), և այդ գու­մա­րի շուրջ 80%-ն ուղղ­ վում  է սպառ­մա­նը։ Դա նշա­նա­ կում է, որ թույլ դրա­մի պայ­ման­ նե­րում տնա­յին տնտե­սու­թյուն­ նե­րի գնո­ղու­նա­կու­թյու­նը կա­ճի 1/3-ով։ ԿԲ-ի 2005թ. ու­սում ­ն ա­սի­ րու­թյուն­նե­րով՝ մաս­նա­վոր փո­ խան­ցում ­ն եր է ստա­նում տնա­յին տնտե­սու­թյուն­նե­րի 37%-ը։ Հա­յաս­տա­նի ներ­կա տնտե­ սա­կան կա­ռուց­ված­քի

Հար­կա­հա­վա­քում նոր հար­կե­րով ‹‹‹ էջ 1 Ս­տաց­վում  է, որ թեև Վ­րաս­ տա­նում հար­կա­յին դրույ­քա­չա­ փերն ա­վե­լի փոքր են, քան Հա­ յաս­տա­նում, այդ երկ­րում կա­րո­ ղա­նում են ա­պա­հո­վել հար­կեր/ ՀՆԱ հա­րա­բե­րակ­ցու­թյան ա­վե­լի քան 25% ցու­ցա­նիշ, իսկ Հա­յաս­ տա­նի Կա­ռա­վա­րու­թյունն ա­վե­լի բարձր դրույ­քա­չա­փե­րով ա­պա­ հո­վում  է ըն­դա­մե ­նը 17,36%։ Չ­նա­յած այս ա­մե­նին և առ­կա ռե­զերվ­ն ե­րին՝ ե­րեկ Կա­ռա­վա­րու­ թյան նիս­տին վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը հայ­տա­րա­րել  է. «Ար­ ժույ­թի մի­ջազ­գա­յին հիմ ­ն ադ­րա­մի հետ պատ­րաս­տել ենք հար­կա­յին փա­թեթ, ո­րը են­թադ­րում  է, որ այն ո­լորտ­նե­րը և այն ե­կա­մուտ­նե­րը, ո­րոնք մենք նախ­կի­նում չէինք հար­ կում, բայց այդ ե­կա­մուտ­նե­րը կա­ րե­լի է հար­կել, մենք այդ օ­րենսդ­ րա­կան փո­փո­խու­թյուն­նե­րով այդ

ե­կա­մուտ­նե­րը պետք  է բա­ցա­հայ­ տենք և հար­ կենք, որ­ պես­ զի կա­ րո­ղա­նանք պե­տա­կան բյու­ջեով ա­վե­լի շատ ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­ ներ վե­րա­բաշ­խել»։ Տիգ­րան Սարգս­յա­նը նաև նշել  է, որ հար­կա­յին փա­թե­ թը բա­վա­կան եր­կար ժա­մա­նակ քննարկ­վում  է Պե­տե­կա­մուտ­նե­րի կո­մի­տեի, Ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­ րա­րու­թյան,  Է­կո­նո­մի­կա­յի նա­խա­ րա­րու­թյան և Ար­ժույ­թի մի­ջազ­ գա­յին հիմ ­ն ադ­րա­մի (ԱՄՀ) միջև։ Ու­շագ­րավ  է նաև վար­չա­պե­ տի այն հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, որ ԱՄՀ-ն ար­դեն տասը տա­րուց ա­վե­ լի է՝ մշտա­պես խնդիր է դնում պե­ տա­կան բյու­ջեի մի­ջո­ցով բա­րե­ լա­վել ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­նե­ րի վե­րա­բաշ­խու­մը։ «ՀՆԱ-ի մեջ պե­տա­կան բյու­ջեի ծախ­սե­րի և պե­ տա­կան բյու­ջեի ե­կամու­տի հա­րա­ բե­րակ­ցու­թյու­նը մեզ մոտ ցածր  է, և ա­մեն տա­րի ԱՄՀ տնօ­րեն­նե­րի

cba.am

Կա­ռա­վա­րու­թյան և Կենտ­րո­ նա­կան բան­կի հայ­տա­րա­րու­ թյուն­նե­րը և քա­ղա­քա­կա­նու­ թյունն ա­նո­րո­շու­թյան մթնո­ լորտ են ստեղ­ ծում ֆի­ նան­ սա­կան հա­մա­կար­գում։ Թեև հայ­տա­րար­վում  է դրա­մի սա­ հուն ար­ժեզրկ­ման մա­սին, սա­ կայն 2012թ. բյու­ ջեի նա­ խագ­ ծում դրված է ֌367,5/$1 մի­ջին տա­րե­կան փո­խար­ժե­քը: Սա հու­շում  է, որ դրա­մը հա­ջորդ տա­րի փոր­ձե­լու  է արժևոր­վել։ Ու­շագ­րավ  է, որ Կա­ռա­վա­րու­ թյու­նը չի ցան­կա­նում ան­ սալ նաև Ար­ժույ­թի մի­ջազ­գա­ յին հիմ ­ն ադ­րա­մի դի­տարկ­մա­ նը, ո­րը հու­լի­սին «Եր­կա­րատև ֆի­նան­սա­վոր­ման» և «Եր­կա­ րատև վար­կա­վոր­ման» ծրագ­ րե­րով Հա­յաս­տա­նի կա­տա­րո­ ղա­կա­նի վե­րա­բեր­յալ զե­կույ­ ցում նշել էր, որ չնա­յած 2011թ. դրա­մի արժևոր­ման մի­տում­ նե­րը թու­լա­ցել են, սա­կայն հայ­կա­կան ար­ժույ­թը մնում  է գե­րարժևոր­ված։

խոր­հուրդն այս հար­ցը բարձ­րաց­ նում  է։ Ե­թե Հա­յաս­տա­նի չի ա­վե­ լաց­նե­լու իր բյու­ջեի մի­ջո­ցով ֆի­ նան­սա­կան մի­ջոց­նե­րի վե­րա­բաշխ­ ման տո­կո­սը, ա­պա դո­նոր­նե­րը հրա­ժար­վում են մեզ լրա­ցու­ցիչ ֆի­ նան­սա­վո­րում տրա­մադ­րել, ո­րով­ հետև այդ ռե­սուրս­նե­րը Հա­յաս­տա­ նում առ­կա են։ Ին­չո՞ւ պետք է մենք ֆի­նան­սա­վո­րենք (սա  է նրանց պնդու­մը) պե­տա­կան բյու­ջեի դե­ ֆի­ցի­տը, ե­թե այդ ռե­սուրս­նե­րը Հա­ յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նում կան, և իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը պար­ տա­վոր են այդ ռե­սուրս­նե­րը հա­վա­ քել»,– ա­սել  է Տ.Սարգս­յա­նը: Փաս­տո­րեն, Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը վար­կա­յին մի­ջոց­ներ ներգ­րա­վե­լու հա­մար ո­րո­շել  է բա­րե­լա­վել հար­ կեր/ՀՆԱ ցու­ցա­նի­շը ոչ թե ստվե­ րի կրճատ­ման, այլ հար­կա­յին բե­ռի ա­վե­լաց­ման ճա­նա­պար­հով՝ ներդ­ նե­լով նոր հար­կա­տե­սակ­նե­ր։  n Ռու­բեն Սի­մոն­յան

պայ­ման­նե­րում թույլ դրա­մը նաև ռիս­կեր  է պա­րու­նա­կում՝ գնա­ ճա­յին։ Ս­պա­ռո­ղա­կան ապ­րանք­ նե­րի մի շարք շու­կա­նե­րի բարձր կենտ­րո­նաց­վա­ծու­թյան պայ­ ման­նե­րում փո­խար­ժե­քի տա­ տա­նումն ան­մի­ջա­պես անդ­րա­ դառ­ նում  է գնե­ րի վրա։ Թույլ դրա­մի քա­ղա­քա­կա­նու­թյա­նը զու­գա­հեռ՝ Կա­ռա­վա­րու­թյանն ան­հ­րա­ժեշտ  է լի­նե­լու պայ­քա­րել գե­րիշ­խող դիրք ու­նե­ցող տնտե­ սա­վա­րող­նե­րի կող­մից գնե­րի չհիմ ­ն ա­վոր­ված բարձ­րաց­ման դեմ և շու­կա­նե­րում հա­վա­սար մրցակ­ցա­յին պայ­ման­ներ ա­պա­ հո­վել, որ­պես­զի դրա­նով կա­րո­ ղա­նա չե­զո­քաց­նել թույլ դրա­մից ե­կող գնա­ճա­յին ռիս­կե­րը։

Թույլ դրա­ մի ընդ­դի­մա­խո­սը Կա­ռա­վա­րու­թյունն  է Հա­յաս­տա­նի ներ­կա­յիս տնտե­ սա­կան կա­ռուց­ված­քի պայ­ման­ նե­րում թույլ դրա­մի հիմ ­ն ա­կան ընդ­դի­մա­խոսն ըստ  էու­թյան հենց Կա­ռա­վա­րու­թյունն  է։ Շու­ կա­նե­րում բարձր կենտ­րո­նաց­ վա­ծու­թյան, հար­կեր/ՀՆԱ հա­րա­ բե­րակ­ցու­թյան բա­վա­կան ցածր

ցու­ցա­նի­շի, ինչ­պես նաև ար­տա­ քին մե­ծա­ցող պարտ­քի սպա­ սարկ­ման պայ­ման­նե­րում թույլ դրա­մը լուրջ խնդիր­ներ կա­րող  է ստեղ­ծել, ո­րոնց լուծ­ման հա­մար Կա­ռա­վա­րու­թյու­նից վճռա­կա­ նու­թյուն կպա­հանջ­վի։ Այս­ պես, ըստ 2012թ. բյու­ ջեի նա­խագ­ծի, ար­տա­քին պարտ­ քի սպա­սարկ­ման հա­մար անհ­ րա­ժեշտ  է լի­նե­լու $265  մլն կամ ֌97,4  մլրդ (հիմք  է վերց­ րել ֌367,5/$1 մի­ջին տա­րե­կան փո­ խար­ժե­քը)։ Դ­րա­մի ըն­դա­մե­ նը 1 կե­ տով թու­ լաց­ ման պայ­ ման­նե­րում ար­տա­քին պարտ­ քի սպա­սարկ­ման բե­ռը կա­վե­ լա­նա ֌265  մլն­-ով։ Ե­թե հաշ­վի առ­նենք, որ Կա­ռա­վա­րու­թյունն ըստ  էու­թյան հար­կա­հա­վաք­ման ճա­նա­պար­հով չի կա­րո­ղա­նում ա­վե­լաց­նել բյու­ջեի ե­կա­մուտ­նե­ րը (2012թ. բյու­ջեի ե­կա­մուտ­ներ/ ՀՆԱ ցու­ցա­նի­շը 2011թ. հա­մե­ մատ կնվա­զի 1,1%-ա­յին կե­տով՝ կազ­մե­լով 21,6%), ա­պա գնե­րի ոչ թռիչ­քա­յին ա­ճի պայ­ման­նե­րում (հար­կա­յին մուտ­քե­րի շուրջ 60%ն ա­պա­հո­վում  է ԱԱՀ-ն) թույլ դրա­մը ստեղ­ծում  է բյու­ջեի չկա­ տար­ման ռիս­կեր։  n Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

ՊԵԿ նա­խա­գա­հը թե­րա­հա­վատ  է «Բ­յու­ջե-2012»-ի հար­ցում Հա­յաս­տա­նի պատ­մու­թյան մեջ հար­կա­յին ե­կա­մուտ­նե­րի նման աճ չի նա­խա­տես­վել, այն  էլ՝ ճգնա­ժա­մա­յին շրջա­նում: Ըստ news.am-ի՝ այս­պի­սի հայ­տա­րա­ րու­թյուն  է ա­րել Պե­տե­կա­մուտ­ նե­րի կո­մի­տեի նա­խա­գահ Գա­ գիկ Խա­չատր­յա­նը Կա­ռա­վա­րու­ թյան ե­րեկ­վա նիս­տին։ Հայ­տա­ րա­րու­թյունն ար­վել  է այն բա­նից հե­տո, երբ ֆի­նանս­նե­րի փոխ­ նա­խա­րար Պա­վել Սա­ֆար­յա­ նը ներ­կա­յաց­րել  է 2012թ. բյու­ջեի ե­կամ­տա­յին մա­սը: Սա­ֆար­յա­նը նշել  է, որ 2012թ. պետբ­յու­ջեի ե­կա­մուտ­նե­րը կկազ­մե ն ֌910 մլրդ, ո­րի 96%-ից ա­վե­լին հար­կերն են և որ նախ­ կի­նում հար­կե­րը կազ­մում  էին

ընդ­հա­նուր ե­կա­մուտ­նե­րի 9091%-ը։ Նա ա­ սել  է, որ 2012թ. հար­կեր/ՀՆԱ հա­րա­բե­րակ­ ցու­թյան ցու­ցա­նիշն այս տար­ վա հա­մե­մատ կա­վե­լա­նա 0,6%ով՝ հաս­ նե­ լով 17.4%-ի, և որ ­գու­մա­րա­յին ար­տա­հայ­տու­թյամբ մոտ ֌100  մլրդ­-ի չա­փով հար­կա­ յին ե­կա­մուտ­նե­րի ա­վե­լա­ցում  է պլա­նա­վոր­վում: Գա­գիկ Խա­չատր­յանն  էլ նշել  է, որ բյու­ջեի նա­խագ­ծում ե­կա­մուտ­նե­րի բարձ­րա­ցու­մը բա­վա­կա­նա­չափ հիմ ­ն ա­վոր­ված չէ, չկան տնտե­սու­թյան զար­գաց­ ման կան­խա­տե­սում ­ն եր, որ թույլ կտա­յին գնա­հա­տել, թե որ ճյու­ ղե­րի հաշ­վին պետք  է ա­վե­լա­ նան ե­կա­մուտ­նե­րը։  n


№  8, ուրբաթ, սեպտեմբերի 30, 2011 թ. |

Փողեր | 5

Փո­փո­խու­թյուն­ներ հա­նուն եր­կու­սի

դոլար/դրամ

Մա­ յի­ սին ու­ ժի մեջ են մտել «Վ­ճա­րա­հաշ­վար­կա­յին հա­մա­ կար­գե­րի և վ­ճա­րա­հաշ­վար­կա­ յին կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի մա­սին» ՀՀ օ­րեն­քում կա­տար­ ված փո­փո­խու­թյուն­նե­րը և լ­րա­ ցում ­ն ե­րը։ Օ­րեն­քը տա­րըն­թեր­ ցում ­ն ե­րի տե­ղիք  է տա­լիս, քա­ նի որ դրա­նում «վճա­րա­հաշ­ վար­կա­յին կազ­մա­կեր­պու­թյուն» եզ­րի սահ­մա­նու­մը բա­վա­կան ընդ­հան­րա­կան  է: Ան­հաս­կա­նա­ լի  է, թե նոր փո­փո­խու­թյուն­ներն արդ­յոք նշա­նա­կո՞ւմ են, որ բջջա­ յին հե­ռա­խո­սի մի­ջո­ցով բա­ժա­ նորդ­նե­րի հաշ­վեկ­շի­ռը լից­քա­ վո­ րող կրպակ­ ներն ու փոքր խա­նութ­նե­րը վճա­րա­հաշ­վար­ կա­յին գոր­ծու­նեու­թյուն են ի­րա­ կա­նաց­նում։ Օ­րենսդ­րա­կան փո­ փո­խու­թյուն­նե­րը հիմք են տա­ լիս են­թադ­րել, որ դրանք ար­վել են MegaPay և TellCell ըն­ կե­ րու­ թյուն­նե­րի օգ­տին (ըստ մա­մու­ լի հրա­պա­րա­կում ­ն ե­րի՝ ա­ռա­ ջի­նը պատ­կա­նում  է Պե­տե­կա­ մուտ­նե­րի կո­մի­տեի նա­խա­գահ Գա­գիկ Խա­չատր­յա­նին, երկ­րոր­ դը՝ վար­չա­պետ Տիգ­րան Սարգս­ յա­նի եղ­բո­րը), քա­նի որ ե­թե շու­ կա­ յից դուրս մղվեն փոքր խա­ նութ­ներն ու կրպակ­նե­րը, այդ ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի շրջա­նա­ռու­ թյունն  էա­պես կմե­ծա­նա: «Օ­րա­կարգ»-ի՝ ԿԲ-ին ուղղ­ած հար­ցին, թե օ­րենսդ­րա­կան փո­ փո­խու­թյուն­ներն արդ­յոք նշա­նա­ կո՞ւմ են, որ բջջա­յին օ­պե­րա­տոր­ նե­րի բա­ժա­նորդ­նե­րի հա­շիվ­ն ե­ րը լից­քա­վո­րող միջ­նորդ կազ­ մա­կեր­պու­թյուն­նե­րը, այդ թվում՝ կրպակ­ներն ու խա­նութ­ները, այ­ սու­հետ հա­մար­վե­լու են վճա­րա­ հաշ­վար­կա­յին կազ­մա­կեր­պու­ թյուն­ներ, տրվել է հետև­յալ պա­ տաս­խա­նը. «Հա­մա­ձայն «Վ­ճա­ րա­հաշ­վար­կա­յին հա­մա­կար­գե­րի և վ­ճա­րա­հաշ­վար­կա­յին կազ­ մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի մա­սին» ՀՀ օ­րեն­քի՝ հայ­կա­կան դրա­մով կամ ար­տար­ժույ­թով վճա­րող­նե­րից որ­պես ձեռ­նար­կա­տի­րա­կան գոր­ ծու­նեու­թյուն վճա­րում ­ն ե­րի ըն­ դու­նու­մը շա­հա­ռո­ւին ցան­կա­ցած ե­ղա­նա­կով ան­մի­ջա­կա­նո­րեն կամ վճա­րա­հաշ­վար­կա­յին ծա­ռա­ յու­թյուն­ներ մա­տու­ցող այլ ան­ձի մի­ջո­ցով վճա­րե­լու նպա­տա­կով

0,26%

375 365 355 29.03

29.06

եվրո/դրամ

506,71

29.09 2,59 p

0,51%

560 540 Տիգրան Թադևոսյան/Ֆոտոլուր

Ար­մե ­նակ Չա­տին­յան

0,97 p

385

Կր­պակ­նե­րին ու փոքր խա­նութ­նե­րին դրդում են վճա­րա­հաշ­վար­կա­յին կազ­մա­կեր­պու­թյուն դառ­նալ կա՛մ հայ­կա­կան դրա­մով, կա՛մ ար­տար­ժույ­թով շա­հա­ռու­նե­րին որ­պես ձեռ­նար­կա­տի­րա­կան գոր­ ծու­նեու­թյուն վճա­րում ­ն ե­րի կա­ տա­րումն այդ ան­ձանց օգ­տին ցան­կա­ցած ե­ղա­նա­կով ստաց­ ված մի­ջոց­նե­րի հաշ­վին հա­մար­ վում  է վճա­րա­հաշ­վար­կա­յին ծա­ ռա­յու­թյան տե­սակ և են­թա­կա  է լի­ցեն­զա­վոր­ման»: Հար­ցին, թե ներ­կա­յում այդ կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի գոր­ծու­ նեու­թյու­նը որ­քա­նո՞վ  է օ­րի­նա­ կան, ԿԲ-ից ստաց­վել է ըստ էու­ թյան այլ հար­ցի պա­տաս­խան. «Ինչ վե­րա­բե­րում  է բջջա­յին օ­պե­րա­տոր­նե­րի կող­մից մա­ տուց­վող ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի դի­ մաց վճա­րում ­ն ե­րի կա­տար­մա­նը, որն ի­րա­կա­նաց­վում  է միջ­նորդ կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի կող­մից լից­քա­վոր­ման քար­տե­րի վա­ճառ­ քի մի­ ջո­ ցով, հայտ­ նում ենք, որ այն ի­րա­կա­նաց­վում  է գոր­ծա­րար սո­վո­րույթ­նե­րի հա­մա­ձայն՝ գոր­ ծող հար­կա­յին դաշ­տի շրջա­նակ­ նե­ րում, և կար­ ծում ենք՝ տվյալ կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի գոր­ ծու­նեու­թյու­նն օ­րի­նա­կան դա­սե­ լու հետ կապ­ված հար­ցադ­րու­մը կա­րող եք ուղ­ղել հա­մա­պա­տաս­ խան գե­րա­տես­չու­թյուն՝ պար­զա­ բա­նում ստա­նա­լու նպա­տա­կով»: «Օ­րա­կարգ»-ի հար­ցը վե­րա­բե­ րում էր ոչ թե քարտ վա­ճա­ռե­լուն, այլ կրպակ­նե­րի ու մանր խա­նութ­ նե­րի կող­մից բջջա­յի­նով լից­քա­ վո­րե­լուն և այն բա­նին, թե արդ­յոք փո­փո­խու­թյուն­նե­րը նշա­նա­կում են, որ դրանց գոր­ծու­նեու­թյու­ նը պետք  է հա­մա­պա­տաս­խա­ նի «Վ­ճա­րա­հաշ­վար­կա­յին հա­ մա­կար­գե­րի և վ­ճա­րա­հաշ­վար­ կա­յին կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի մա­սին» ՀՀ օ­րեն­քի պա­հանջ­նե­ րին (օ­րի­նակ, ըստ օ­րեն­քի՝ վճա­ րա­հաշ­վար­կա­յին կազ­մա­կեր­պու­ թյու­նը պետք  է ու­նե­նա առն­վազն ֌100  մլն ընդ­հա­նուր կա­պի­տալ): Հար­ ցին, թե արդ­ յոք այս օ­րենսդ­րա­կան փո­փո­խու­թյուն­ նե­րը չեն բխում ըն­դա­մե­նը եր­ կու վճա­րա­հաշ­վար­կա­յին կազ­ մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի (MegaPay և TellCell) շա­ հե­ րից, ԿԲ-ում պա­ տաս­խա­նել են. «Կենտ­րո­նա­ կան բանկն ի­րա­վա­կան ակ­տեր մշա­կե­լիս ա­ռաջ­նորդ­վում  է ան­ կողմ ­ն ա­կա­լու­թյան և ար­դա­ րու­թյան սկզբունք­նե­րով, բո­ լոր ի­րա­վա­կան փաս­տաթղ­թե­ րի նա­խագ­ծե­րը պար­տա­դիր

371,35

Կրպակը ֆինան­ սական ինստիտուտ է:

կերպով քննարկ­ վում են Հա­ յաս­տա­նի բան­կե­րի միու­թյան և Վ­ճա­րա­հաշ­վար­կա­յին կազ­մա­ կեր­պու­թյուն­նե­րի ա­սո­ցիա­ցիա­ յի հետ, ինչ­պես նաև շու­կա­յի բո­ լոր շա­հագր­գիռ մաս­նա­կից­նե­րի հետ: Փաս­տաթղ­թե­րի նա­խագ­ծե­ րի մշակ­ման ժա­մա­նակ հաշ­վի  է առն­վում մի­ջազ­գա­յին պրակ­տի­ կա­յում կի­րառ­վող կար­գա­վոր­ման փոր­ձը, մաս­նա­վո­րա­պես՝ Եվ­րա­ միու­թյան «Վ­ճա­րա­հաշ­վար­կա­յին ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի մա­սին» դի­ րեկ­տի­վի դրույթ­նե­րը»։

«

աբ­սուր­դի»,– պա­տաս­խա­նեց նա՝ ընդգ­ծե­լով, որ ի­րենց դի­լեր­նե­րը օ­ րեն­ քը չեն խախ­ տում և ո՛չ ըն­ դու­նում են բա­ժա­նորդ­նե­րի դրա­ մա­կան մի­ջոց­նե­րը օ­պե­րա­տո­րի օգ­տին, ո՛չ  էլ փո­խան­ցում դրանք օ­պե­րա­տո­րին: «Դի­լե­րը ո­րո­շա­ կի ձեռ­նար­կա­տի­րա­կան ռիսկ  է կրում. նա կա­ րող է գնել ծա­ ռա­ յու­թյուն­նե­րից  օգտ­վե­լու ո­րոշ ծա­ վա­լի պար­տա­վո­րու­թյուն և չ­կա­ րո­ղա­նա վա­ճա­ռել այդ ծա­վա­ լը: Վ­ճա­րա­հաշ­վար­կա­յին կազ­ մա­կեր­պու­թյու­նը նման ռիս­կեր

Այժմ ան­հաս­կա­նա­լի  է, թե արդ­յոք փոքր խա­նութ­ներն ու կրպակ­նե­րը կա­րո­ղա­ նա­լո՞ւ են բջջա­յին հաշ­վեկ­շիռ­ներ լից­քա­վո­րել

Հար­ցեր օ­պե­րա­տոր­նե­րին «Օ­րա­կարգ»-ը մեկ­նա­բա­նու­ թյուն­նե­րի խնդրան­քով դի­մեց նաև բջջա­յին օ­պե­րա­տոր­նե­րին՝ հաս­կա­նա­լու, թե արդ­յոք այս փո­փո­խու­թյուն­նե­րը խնդիր­ներ չեն ստեղ­ծի նրանց հա­մար: «Ար­մեն­Տել»-ի  հան­րա­յին կա­ պե­րի պա­տաս­խա­նա­տու Ա­նու­շ Բեղ­լո­յա­նը նշեց, որ ի­րա­կա­նում խնդիրն այլ  է: «Ան­հաս­կա­նա­լի  է՝ ո՞վ, ե՞րբ և ին­ չո՞ւ է միտք ար­ տա­ հայ­ տել այն մա­ սին, որ բջջա­ յին կա­պի հաշ­վեկշ­ռի լից­քա­վո­րու­ մը վճա­րա­հաշ­վար­կա­յին գոր­ծու­ նեու­թյան տե­սակ  է: Այդ միտ­քն ա­ րագ գրա­ վեց մի շարք մարդ­ կանց ու­ղեղ­նե­րը, ո­րոնք սկսե­ ցին զար­գաց­նել այն ու հասց­նել

»

չի կրում»,– ա­սաց «Ար­մեն­Տել»-ի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը՝ չբա­ցա­ռե­լով, որ ո­րոշ դի­լեր­ներ, խու­սա­փե­ լով պե­տա­կան մար­մին­նե­րի հետ խնդիր­ներ ու­նե­նա­լուց, պար­զա­ պես հրա­ժար­վեն այդ ծա­ռա­յու­ թյուն­նե­րը մա­տու­ցե­լուց: «Պե­տու­ թյու­նը պար­տա­վոր  է պար­զա­բա­ նել օ­րեն­քի կի­րառ­ման շրջա­նա­ կը»,– ա­սաց նա: «Օ­րանժ Ար­մե­նիա»-ի հան­ րա­յին կա­պե­րի պա­տաս­խա­նա­ տու Լի­լիթ Մար­տի­րոս­յա­նը «Օ­րա­ կարգ»-ի հար­ ցին, թե արդ­ յոք հնա­րա­վո՞ր  է ներ­կա օ­րենսդ­րու­ թյամբ շա­րու­նա­կել վճա­րում ­ն ե­ րի ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի մա­տու­ցու­ մը, պատասխանեց, որ ա­ ռայժմ հստակ մեկ­նա­բա­նու­թյուն տալ չի կա­րող: Հար­ցին հրա­ժար­վե­ցին պա­տաս­ խա­նել «Վի­վա­Սել-ՄՏՍ»-ում:  n

520 500 480 29.03

29.06

ռուբլի/դրամ

օ ր ա թ ե ր թ

Բաժանորդագրության համար դիմել

0,03 p

0,26%

13,50 12,80 12,10 11,40 29.03

եվրո/դոլար

29.06

1,361

29.09

0,01 p

0,56%

1,51 1,44 1,37 1,30 29.03

29.06 WTI Brent

նավթ US$/bbl.

81,7 104,88

29.09 0,49 p 0,60% 1,07 p 1,03%

128

103

78 29.03

ոսկի

29.09

29.06

կբ 1654,7 100 հհ comex 1615,5

55,1 p 2,60 q

3,44% 0,16%

US$/t oz.

1900

1650

1400 29.03

29.06

29.09

(comex) 7102,2 48,12 q

պղինձ

0,67%

US$/tonne

9400 8600 7800 7000 29.03

տ ն տ ե ս ա կ ա ն

11,66

29.09

ցորեն

(cbt)

29.09

29.06

237,1

2,39 p

1,02%

US$/tonne

300

«Հայփոստ» ՊՓԲԸ, հեռ. 51-45-46, 51-45-47 «Պրեսս Ստենդ» ՍՊԸ, հեռ. 52-21-99, (093)-88-68-01 «Պրեսս-Ատաշե» ՍՊԸ, հեռ. 27-02-22 «Հայմամուլ» ՓԲԸ, հեռ. 45-82-00, 45-89-17 «Բլից-Մեդիա» ՍՊԸ, հեռ. 52-53-01, 58-17-13 Առաքումը՝ անվճար

260 220 29.03

29.06

29.09

Տվյալները վերցված են 29.09, Երևան, ժ. 16:05 Աղբյուրը՝ ՀՀ ԿԲ, Bloomberg և Forex


| №  8, ուրբաթ, սեպտեմբերի 30, 2011 թ.

6 | Մեծ փողեր

Սուր­ճը ո­րո­շել  է  է­ժա­նա­նալ Սուր­ճի հա­մաշ­խար­հա­յին խո­ շոր ար­տադ­րող­նե­րը մար­ կե­տին­գա­յին նոր տա­րում (սկսվում  է ըն­թա­ցիկ տար­ վա հոկ­տեմ­բե­րին) մտա­դիր են շու­կա մա­տա­կա­րա­րել ռո­բուս­ տա տե­սա­կի սուր­ճի ռե­կոր­դա­ յին բերք։ Bloomberg-ի կան­խա­ տես­մամբ՝ սա բոր­սա­նե­րում սուր­ճի գնան­շում ­ն ե­րի անկ­ման պատ­ճառ կդառ­նա։ Ռո­բուս­տան սպառ­ման ծա­վալ­ նե­րով աշ­խար­հում սուր­ճի երկ­ րորդ տե­սակն  է (ա­րա­բի­կա­յից հե­տո)։ Այն հիմ ­ն ա­կա­նում օգ­ տա­գործ­վում  է լուծ­վող սուր­ճի պատ­րաստ­ման մեջ։ Ռո­բուս­տան 2010թ. մար­ տից մինչև 2011թ. մար­տը թան­կա­ցել  է ա­վե­լի քան եր­կու ան­գամ մա­տա­կա­րա­րում­ նե­րի հա­մե­մա­տա­բար ոչ մեծ ծա­վալ­նե­րի պատ­ճա­ռով։ Սուր­ ճի այս տե­սա­կի թան­կա­ցումն իր «ներդ­րումն  էր ու­նե­ցել» պա­րե­ նամ­թեր­քի գնե­րի գլո­բալ ա­ճի մեջ, ո­րը, ՄԱԿ-ի տվյալ­նե­րով, ըն­ թա­ցիկ փետր­վա­րին ռե­կոր­դա­յին բարձր մա­կար­դակ­նե­րում  էր։ ԱՄՆ-ի գ­յու­ղատն­տե­սու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան (USDA) գնա­ հատ­մամբ՝ ռո­բուս­տա տե­սա­ կի սուր­ճի ար­տադ­րու­թյու­նը 20112012 թթ. կա­վե­լա­նա 5,4%-ով՝ մինչև 3,29  մլն տ (հա­ մար­ ժեք  է

60-կի­լոգ­րա­մա­նոց 55  մլն պար­կի)։ Սուր­ճի շու­կա­յի գլխա­վոր մա­տա­ կա­րար­նե­րը՝ Բ­րա­զի­լիան և Վիետ­ նա­մը, կհա­վա­քեն պատ­մու­թյան մեջ սուր­ճի ա­մե­նա­շատ բեր­քը։ Ըն­թա­ցիկ տար­վա մար­տից ի վեր՝ NYSE Liffe բոր­ սա­ յում ռո­ բուս­տան  է­ժա­նա­ցել  է 26%-ով։ Bloomberg-ի փոր­ձա­գետ­նե­րի մի­ջին կան­խա­տես­մամբ՝ մինչև տա­րե­վերջ սուր­ճի այս տե­սա­կի գնան­շում ­ն ե­րը կնվա­զեն ևս 5%ով՝ մինչև $1884/տ։ USDA-ի գնա­հատ­մամբ՝ Բ­րա­զի­ լիա­յից ռո­բուս­տա տե­սա­կի սուր­ ճի մա­տա­կա­րա­րում ­ն ե­րը 20112012 թթ. կա­վե­լա­նան 14%-ով՝ մինչև 14,5 մլն պարկ։ Աշ­խար­հում ռո­բուս­տա­յի՝ մե­ծու­թյամբ հին­գե­ րորդ ար­տադ­րող Կոտ դ՛Ի­վո­ւա­ րից ար­տա­հա­նում ­ն ե­րի ծա­վալ­նե­ րը կա­ րող են ա­ ճել մոտ 10%-ով՝ մինչև 2,3 մլն պարկ։ Սուր­ճի ի­րենց մա­տա­կա­րա­րում ­ն ե­րը, ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, կա­վե­լաց­ նեն նաև Գ­վի­նեան, Մա­դա­գաս­ կա­րը, Լաո­սը, Մա­լայ­զիան, Տան­ զա­նիան և Տո­գոն։ Հատ­կան­շա­կան  է, որ վեր­ ջին շրջա­նում ա­րա­բի­կա­յի գնե­ րը ևս­  էա­կա­նո­րեն նվա­զել են։ Սեպ­տեմ­բե­րի սկզբից Ն­յու Յոր­ քի ICE Futures բոր­սա­յում ա­րա­բի­ կան  է­ժա­նա­ցել  է 16%-ով՝ մինչև $2,4085/ֆունտ։ Թ­րեյ­դեր­ներն

coffeeasean.org

Բ­րա­զի­լիան և Վիետ­նա­մը ռե­կոր­դա­յին բերք են խոս­տա­նում

Սուր­ճի բոր­սա­յա­կան գնե­րի ան­կու­մը ման­րա­ծախ վա­ճառք­նե­րի վրա չի ազ­դի։

ակն­կա­լում են սուր­ճի այս տե­սա­ կի գնե­րի ան­կում ևս։ Սուր­ճի վա­ ճառք­նե­րով զբաղ­վող շվեյ­ցա­րա­ կան Volcafe ըն­կե­րու­թյան կան­խա­ տես­մամբ՝ այս տա­րի Բ­րա­զի­լիան ա­րա­բի­կա­յի ռե­կոր­դա­յին բերք կու­ նե­նա։ USDA-ը ևս Կենտ­րո­նա­կան Ա­մե­րի­կա­յում կան­խա­տե­սում  է

վեր­ջին տա­սը տա­րի­նե­րի ա­րա­բի­ կա­յի ա­մե­նա­խո­շոր բեր­քը։ Փոր­ձա­գետ­նե­րը չեն բա­ցա­ռում, որ սուր­ճի գնե­րի ակն­կալ­վող ան­ կումն այդ­ պես էլ կա­ րող է տե­ ղի չու­ նե­ նալ, ե­ թե Սուր­ ճի և կա­ կաո­յի վիետ­նա­մա­կան ա­սո­ցիա­ ցիան կյան­քի կո­չի պա­հուստ­նե­րի

ստեղծ­ման գա­ղա­փա­րը։ Ման­րա­ծախ վա­ճառք­նե­րի վրա սուր­ճի գնե­րի բոր­սա­յա­կան ան­կու­ մը, ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, չի ազ­դի։ Starbucks-ը, օ­րի­նակ, կու­ տա­կել  է սուր­ճի անհ­րա­ժեշտ պա­ շար­նե­րը մինչև 2012թ. ըն­կած ժա­ մա­նա­կա­հատ­վա­ծի հա­մար։  n

«Եվ­րափ­լուզ­մա­նը» մնաց մեկ տա­րի Մ­ռայլ կան­խա­տե­սում՝ Bloomberg-ի հար­ցում­ն ե­րից ‹‹‹ էջ 1 գնա­հատ­մամբ՝ 2012թ. եվ­րո­պա­ կան պարտ­քը կքայ­քա­յի հա­մաշ­ խար­հա­յին տնտե­սու­թյու­նը։ Ինչ­պես հա­ղոր­դում  է Bloomberg-ը, ան­ցած շա­բաթ բոր­սա­նե­րը վեր­ջին եր­կու տա­ րի­նե­րի ա­մե ­նա­մեծ ան­կումն են ար­ձա­նագ­րել՝ հայտն­վե­ լով «ար­ջա­յին փու­լում»։ Դ­րան հա­ջոր­դել  է մի­ջազ­գա­յին ֆի­ նան­սա­կան մի շարք ա­ռաջ­ նորդ­ նե­ րի, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի

ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րար Թի­մո­ թի Գեյթ­նե­րի կո­չը՝ ուղղ­ված եվ­ րո­պա­ցի­նե­րին՝ մի­ջոց­ներ ձեռ­ նար­կել ի­րա­վի­ճա­կը փրկե­լու հա­մար։ Bloomberg-ի հարց­մա­նը մաս­ նա­կից բրի­տա­նա­կան Halkin Investments LLP-ի ներդ­ րում­ նե­ րի գծով գլխա­ վոր տնօ­ րեն Ժան Իվ Շե­ րո­ յի կար­ ծի­ քով՝ սա վատ ճգնա­ժամ է։ Ըստ տնտե­սա­գե­տի՝ Հու­նաս­տա­նի խնդիր­նե­րի վե­րածն­մա­նը զու­ գա­հեռ Եվ­րո­պան հայտն­վել  է

վստա­հու­թյան ճգնա­ժա­մի մեջ, որն ազ­դում  է շու­կա­նե­րի վրա և վ­ն ա­սում եվ­րո­գո­տու տնտե­ սու­թյա­նը։ Ներդ­րող­ներն ա­հա­ զան­գում են, որ հար­կադր­ված են գու­մար­նե­րը դուրս բե­րել եվ­րո­գո­տուց։ Հարց­մ ան մաս­ն ա­կ ից­ն ե­ր ի մոտ մեկ հին­գե­ր որ­դ ը հայ­տ ա­ րա­ր ել է, թե 2012թ. ԵՄ շու­կ ան լա­վա­գ ույն պայ­մ ան­ն ե­ր ը կա­ ռա­ջ ար­կ ի ներդ­ր ում ­ն ե­ր ի հա­ մար։ Մինչ­դեռ հարց­մ ան մաս­ նա­կ ից­ն ե­ր ի 53%-ի կար­ծ ի­ք ով՝

հա­ջ որդ տա­ր ի ԵՄ-ն կըն­ձ ե­ ռի վա­տ ա­գ ույն պայ­մ ան­ն ե­ րը բիզ­ն ե­ս ի զար­գաց­մ ան հա­ մար։ Ներդ­ր ող­ն ե­ր ի 56%ը մտա­դ իր  է ա­ռ ա­ջ ի­կ ա վեց ա­մ իս­ն ե­ր ին կրճա­տ ել եվ­ր ո­ յով կա­տ ար­վող ներդ­ր ում ­ն ե­ր ի ծա­վալ­ն ե­ր ը։ Հատ­կան­շա­կան  է, որ հարց­ ման մաս­նա­կից թրեյ­դեր­նե­րի մոտ կեսն ա­ռա­ջի­կա­յում ակն­ կա­լում է Euro Stoxx 50 ին­դեք­սի ան­կում։ Ինչ վե­րա­բե­րում է եվ­րո­գո­տու

ա­մե­նախնդ­րա­հա­րույց երկր­ նե­րի վե­րա­բեր­յալ կան­խա­տե­ սում ­նե­րին, ա­պա ներդ­րող­նե­ րի 93%-ի կար­ ծի­ քով՝ 2012թ. Հու­նաս­տա­նը կսնան­կա­նա։ Պոր­տու­գա­լիա­յի սնան­կաց­ մանը սպա­սում  է հարց­ված­նե­ րի 56%-ը, մինչ­դեռ Իռ­լան­դիա­յի դեպ­քում կան­խա­տե­սում ­ներն ա­վե­լի քան լա­վա­տե­սա­կան են. հարց­ման մաս­նա­կից­նե­րի 58%-ը վստահ է, որ այս երկ­ րին կհա­ջող­վի խու­սա­փել դե­ ֆոլ­տից։  n

Նա­նո­տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի զար­գա­ցու­մը՝ ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն Հա­մաշ­խար­հա­յին խո­շո­րա­գույն IT կոր­պո­րա­ցիա­նե­րը՝ Intel-ն ու IBM-ը, $4,4 մլրդ գու­մար են ներդ­ նե­լու նա­նո­տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի զար­գաց­ման և ու­սու­մնա­սի­րու­ թյան Ն­յու Յոր­քի նա­հան­գում տե­ ղա­կայ­ված կենտ­րո­նում։ Այս մա­ սին հա­ղոր­դում  է Bloomberg-ը՝ վկա­յա­կո­չե­լով Ն­յու Յոր­քի նա­ հան­գա­պետ Էնդր­յու Կո­ւո­մո­ յին։ Ակն­կալ­վում  է, որ ըն­կե­րու­ թյուն­նե­րը ներդ­րում ­ն ե­րը կկա­ տա­րեն ա­ռա­ջի­կա հինգ տա­րի­նե­ րի ըն­թաց­քում, ին­չի արդ­յուն­քում կստեղծ­վի 7 հազ. նոր աշ­խա­տա­ տեղ։ Նա­խագ­ծին կա­ջակ­ցեն նաև ա­մե­րիկ­յ ան Globalfoundries, թայ­ վա­նա­կան Taiwan Semiconductor Էջը պատրաստեց Տաթև Հովհաննիսյանը

Manufacturing և հա­րավ­կո­րեա­կան Samsung ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը։ Բա­ ցի այդ՝ նա­խա­գիծն ԱՄՆ կա­ռա­ վա­րու­թյու­նից կստա­նա լրա­ցու­ցիչ $400  մլն, ո­րը կտրա­մադր­վի Ն­յու Յոր­քի Նա­նո­գի­տու­թյուն­նե­րի և նա­նո­տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի քո­լե­ջին։ Կո­ւո­մո­յի խոս­քով՝ Intel-ի և IBM-ի այս ներդ­րումն ան­նա­խա­ դեպ  է նա­հան­գի տնտե­սու­թյան մեջ, ին­չը թույլ կտա հա­զա­րա­վոր նոր աշ­խա­տա­տե­ղեր ստեղ­ծել։ Կենտ­րո­նը մաս­նա­գի­տա­նա­լու  է տար­բեր տե­սա­կի սար­քա­վո­րում­ նե­րի հա­մար նա­խա­տես­վող նա­ նո­չի­պե­րի ար­տադ­րու­թյան մեջ։ Հատ­կան­շա­կան  է, որ ըն­կե­ րու­թյուն­նե­րը նախ­կի­նում ևս

հե­տաքրքր­վել են նա­նո­տեխ­նո­ լո­գիա­նե­րով։ 2010թ. հոկ­տեմ­ բե­րից Intel-ը, Samsung-ը և ճա­ պո­նա­կան Toshiba-ն հա­մա­տեղ միկ­րոս­խե­մա­ներ են նա­խագ­ ծում։ Այս ապ­ րի­ լին Intel-ը և ա­մե­րիկ­յ ան Micron-ը հայ­տա­րա­ րե­ցին 20-նա­նո­մետ­րա­նոց կրիչ­ նե­րի հա­մա­տեղ ար­տադ­րու­ թյուն հիմ ­ն ե­լու մտադ­րու­թյան մա­սին։ Ի դեպ՝ ան­ցած շա­բաթ­վա վեր­ ջին հայտ­նի դար­ձավ, որ Intel-ը նա­խընտ­րում  է չի­պե­րի հա­ջորդ սերն­դի նա­խագ­ծու­մը և ար­տադ­ րու­թյու­նը սկսել Իռ­լան­դիա­յում։ Ն­շենք, որ ա­վե­լի վաղ ըն­կե­րու­ թյու­նը նա­խա­տե­սում  էր չի­պե­րի ար­տադ­րու­թյան գոր­ծա­րան հիմ­ նել Իս­րա­յե­լում։  n

era.kh.ua

Intel-ն ու IBM-ը միա­վո­րում են ջան­քե­րը

Intel-ը և IBM-ը $4,4  մլրդ կ­ներդ­նեն նա­նո­տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի ո­լոր­տում։


№  8, ուրբաթ, սեպտեմբերի 30, 2011 թ. |

Աշխարհ | 7 jedwardsnews.wordpress.com

Եվրո­պան պետք է գոր­ծի հա­նուն Եվ­րո­պա­յի Օստ­պո­լի­տի­կի նոր հա­յե­ցա­կար­գը՝ Թո­մաս դը Վաա­լի բա­ղադ­րա­տոմ­սով Եվ­րո­պա­յի ա­ռաջ­նորդ­ներն արևել­յան հարևան­նե­րի մա­սին մտա­ծե­լու ժա­մա­նակ ա­ռայժմ ա­ռանձ­նա­պես չու­նեն, սա­կայն մտա­ծել անհ­րա­ժեշտ  է, բրի­ տա­ նա­ կան The Financial Times պար­բե­րա­կա­նում գրում  է ա­մե­րիկ­յան Քառ­նե­գի մի­ջազ­ գա­յին խա­ղա­ղու­թյան կենտ­րո­ նի ա­վագ փոր­ձա­գետ Թո­մաս դը Վաա­լը։ Պար­բե­րա­կա­նի սյու­նա­կը հա­մա­ռոտ՝ ստորև։ Սա միակ տա­րա­ծաշր­ջանն  է, որ­ տեղ կո­լեկ­տի­վը կա­րող  է որևէ բան փո­խել։ Պու­տի­նի վե­րա­դար­ ձը նա­խա­գա­հա­կան ա­թո­ռին նշա­ նա­ կում է, որ պետք է «ա­ վե­ լի ու ա­վե­լի մեծ հե­ղի­նա­կու­թյուն ձեռք

բե­րող ռու­սա­կան մո­դե­լին» այ­ լընտ­րանք ա­ռա­ջար­կել։ Մ­տա­հո­ գիչ ա­հա­զան­գեր են ստաց­վում հետ­խորհր­դա­յին եվ­րո­պա­կան վեց երկր­նե­րից  էլ՝ Բե­լա­ռու­սից, Մոլ­դո­վա­յից, Ուկ­րաի­նա­յից, Հա­ յաս­տա­նից, Վ­րաս­տա­նից և Ադր­ բե­ջա­նից։ Այս երկր­ներն  էլ կձևա­ վո­րեն «հիաս­թա­փու­թյան ա­ղե­ղը»։ Մոլ­դո­վան աղ­քատ եր­կիր  է, որ­տեղ բա­րե­փո­խում ­ն եր գրե­ թե չեն ի­րա­կա­նաց­վում։ Բե­լա­ ռու­սը տա­ռա­պում  է Եվ­րո­պա­ յի ա­մե ­նա­ռեպ­րե­սիվ ա­ռաջ­նոր­դի ձեռ­քին և ս­նան­կաց­ման շե­մի ն  է։ Ուկ­րաի­նան կորց­րել  է վե­րա­կա­ ռուց­ման իր հնա­րա­վո­րու­թյու­նը։ Վ­րաս­տա­նը միա­կու­սակ­ցա­կան եր­կիր  է, որ­տեղ զսպող ու­ժերն

ու հա­կակ­շիռ­նե­րը քիչ են, իսկ Հա­յաս­տա­նը և Ադր­բե­ջա­նը կաթ­ վա­ծա­հար են ղա­րա­բաղ­յան հա­ կա­մար­տու­թյան պատ­ճա­ռով։ Եվ­րա­միու­թյու­նը շատ ա­վե­լի մեծ ջան­քեր պետք  է գոր­ծադ­րի Արևել­յան գոր­ծըն­կե­րու­թյան ուղ­ ղու­թյամբ՝ հա­մե­մատ այլ ծրագ­ րե­ րի։ ԵՄ-ն արևել­յան հարևան­ նե­րի հետ գոր­ծըն­կե­րու­թյուն պետք է հաս­ տա­ տի ոչ այն բա­ նի հա­ մար, որ «ռու­ սա­ կան իմ­ պե­րիա­լիզ­մի վտանգ» կա։ Մոսկ­ վան եր­կա­րա­ժամ ­կ ետ հե­ռան­կա­ րում «հրա­ժար­վե­լու  է իր նախ­ կին գա­ղու­թա­յին տա­րած­քից և ա­վե­լի շատ զբաղ­վե­լու է ներ­քին խնդիր­նե­րով»։ ԵՄ-ն կա­րող  է շատ ա­վե­լի գրա­վիչ հա­յե­ցա­կարգ

Հօ­գուտ «ընդ­լայն­ված և ա­զատ Եվ­րո­պա­յի» կա­րող են միա­վոր­վել ան­գամ Գեր­մա­ նիան և Հու­նաս­տա­նը։

ա­ռա­ջար­կել, ե­թե, ի­հար­կե, ա­վե­ լի մեծ ջան­քեր գոր­ծադ­րի։ Ներ­ կա­ յում ԵՄ-ն արևել­յան իր հարևան­նե­րին ան­դա­մու­թյուն  է ա­ռա­ջար­կում, սա­կայն «մատ­նե­ րի ա­րան­քով»  է նա­յում բա­րե­ փո­խում ­ն ե­րի և ընտ­րու­թյուն­նե­ րի խնդիր­նե­րին։ Ե­թե այս երկր­նե­ րին ԵՄ շու­կա ա­վե­լի հեշտ մուտ­ քի հնա­րա­վո­րու­թյուն  է տրվե­լու, ա­պա դա պետք  է ա­պա­հով­վի ա­ռանց խա­ղի կա­նոն­նե­րը վե­րա­ նա­յե­լու։ «Օստ­պո­լի­տի­կի» բո­լոր նոր սկզբունք­նե­րը պետք է բխեն

հիմ ­ն ա­կան այն գա­ղա­փա­րից, որ բո­լոր հա­սա­րակ քա­ղա­քա­ցի­նե­րը, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, ա­վե­լի եվ­րո­ պա­մետ դիր­քո­րո­շում ու­նեն, քան ի­րենց երկր­նե­րի ա­ռաջ­նորդ­նե­րը։ Այ­ցագ­րա­յին ռե­ժի­մի պար­ զե­ցու­մը, ինչ­պես նաև բարձր ո­րա­կա­վո­րում ու­նե­ցող կադ­րե­ րի ներ­հոս­քն ա­ռա­ջի­կա­յում մեծ օ­գուտ­ներ կա­պա­հո­վեն Եվ­րո­ պա­յին։ Հօ­գուտ «ընդ­լայն­ված և ա­զատ Եվ­րո­պա­յի» կա­րող են միա­վոր­վել ան­գամ Գեր­մա­նիան և Հու­նաս­տա­նը։  n

Սա­ռույ­ցը հալ­չում  է Գ­րեն­լան­դիան վճռա­կան  է Դա­նիա­յից ան­կա­խա­նա­լու հար­ցում

picasaweb.google.com

Գ­րեն­լան­դիա­յի խորհր­դա­րա­նը մտա­ դիր է վճռո­ րոշ քայլ կա­ տա­րել Դա­նիա­յից ան­կա­խա­ նա­լու ճա­նա­պար­հին։ Ինչ­պես տե­ղե­կաց­նում  է ռու­սա­կան «Կո­մեր­սանտ» թեր­թը, հա­ջորդ շա­բաթ գրեն­լան­դա­ցի պատ­ գա­մա­վոր­նե­րը կա­ռա­վա­րու­ թյու­նից պա­հան­ջե­լու են սե­ փա­կան Սահ­մա­նադ­րու­թյունն ըն­դու­նել։ Սահ­մա­նադ­րու­թյան մշակ­ման օգ­տին ար­դեն ար­ տա­հայտ­վել  է Լանդս­տին­գի՝ Գ­րեն­լան­դիա­յի խորհր­դա­րա­նի պատ­գա­մա­վոր­նե­րի մեծ մա­սը։ Ներ­կա­յում Գ­րեն­լան­դիան ընդ­ լայն­ված ինք­նա­վա­րու­թյան կար­ գա­վի­ճակ ու­նի, իսկ տե­ղի բնակ­ չու­թյունն ա­զատ­ված  է հար­կե­րից։

Գ­րեն­լան­դիան դեմ չէ ան­կա­խա­նալ Դա­նիա­յից։

Ազ­գայ­նա­կան տրա­մադ­րու­թյուն­ նե­րը կղզում տա­րած­վել սկսել են մոտ 40 տա­րի ա­ռաջ։ Ան­կա­խու­ թյան ա­մե­նաար­մա­տա­կան կողմ­ նա­կից­նե­րը հա­մախմբ­ված են սո­ ցիալ-դե­մոկ­րա­տա­կան «Սիու­ մուտ» կու­սակ­ցու­թյան շուրջ։ Մ­յուս­նե­րը Դա­նիա­յից Գ­րեն­լան­ դիա­յի լիա­կա­տար ինք­նո­րո­շում չեն ցան­կա­նում, թեև դեմ չեն ինք­ նա­վա­րու­թյան ամ­րապնդ­մա­նը։ Գ­րեն­լան­դիա­յի հնա­րա­վոր ան­ կա­խու­թյու­նը լուրջ ազ­դե­ցու­թյուն կու­նե­նա ինչ­պես Դա­նիա­յի, այն­ պես  էլ ԱՄՆ-ի ռազ­մա­կան քա­ղա­ քա­կա­նու­թյան վրա։ Կղ­զին հա­ րուստ է ոչ միայն նավ­թի պա­շար­ նե­րով։ Այս­տեղ  է տե­ղա­կայ­ված նաև ա­մե­րիկ­յ ան հա­կահր­թի­ռա­յին պաշտ­պա­նու­թյան հա­մա­կար­գե­րի

կարևո­րա­գույն տար­րե­րից մե­կը։ Կո­պեն­հա­գե­նի հա­մալ­սա­րա­ նի պրո­ֆե­սոր Հեն­րիկ Բան­գը վստահ է, որ ե­թե ան­գամ Գ­րեն­ լան­դիան ըն­դու­նի սե­փա­կան Սահ­մա­նադ­րու­թյու­նը, կղզին դեռ եր­կար տա­րի­ներ կա­խում կու­նե­ նա Դա­նիա­յից։ «Գ­րեն­լանդա­ցի­ ներն ա­ռանց դա­նիա­կան օգ­նու­ թյան չեն կա­ րող։ Չէ՞ որ կղզում արդ­յու­նա­հան­վող նավ­թը վա­ ճա­ ռե­ լու հա­ մար պետք են Դա­ նիան ու նրա մի­ ջազ­ գա­ յին կա­ պե­րը։ Սկզ­բուն­քո­րեն դա­նիա­ ցի­նե­րը դեմ չեն գրեն­լան­դա­կան Սահ­մա­նադ­րու­թյա­նը։ Գա­ղու­թա­ տի­րու­թյան ժա­մա­նակ­ներն ան­ ցել են, մե­ զա­ նից շատ քչե­ րին է դա ան­հանգս­տաց­նում»,– կար­ ծում  է պրո­ֆե­սո­րը։  n

Ա­սադն ընդ­դեմ Ա­սա­դի Ի­րադ­րու­թյու­նը Սի­րիա­յում շա­ րու­նա­կում  է լար­ված մնալ։ Հա­ սա­րա­կու­թյան բո­լոր շեր­տե­րը, հատ­կա­պես սուն­նի­նե­րը սկսել են ակ­տիվ զին­վել։ Արդ­յուն­քում հա­ զա­րա­վոր խա­ղաղ ցու­ցա­րար­նե­ րի կող­քին Սի­րիա­յում հայտն­վել են հա­զա­րա­վոր զին­ված մար­ դիկ, ո­րոնք իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի և միմ­յանց նկատ­մամբ թշնա­մա­բար են տրա­մադր­ված։ Մ­յուս կող­մից՝ ապս­տամբ­նե­րի նկատ­մամբ կի­ րառ­վող մե­թոդ­ներն ա­վե­լի ու ա­վե­լի դա­ժան են դառ­նում, ին­չը դա­սալ­քու­թյան  է մղում ա­վե­լի ու ա­վե­լի մեծ թվով զին­վոր­նե­րի ու սպա­նե­րի։ Ի­րա­վի­ճա­կը եր­կրում այս­պես է նկա­րագ­րում «Ընտ­րա­ կան հա­մա­կար­գե­րի մի­ջազ­գա­ յին փոր­ձա­գի­տա­կան կենտ­րո­ նի» (International Expert Center for Electoral Systems, ICES) վեր­լու­ծա­ բան Ի­վան Յա­կո­վի­նը։ Հու­զում ­ն ե­րի սկզբում զին­ վոր­նե­րը մեկ-մեկ փախ­չում  էին

հրա­մա­նա­տար­նե­րից։ Հե­տո նրանց միա­ցան կրտսեր սպա­նե­ րը։ Հու­լի­սի սկզբին ա­րա­բա­կան «Ալ Ջա­զի­րա» հե­ռուս­տաա­լի­քը ցու­ցադ­րեց մի տե­սան­յութ, ո­րում Սի­րիա­յի ռազ­մաօ­դա­յին ու­ժե­րի գնդա­պետ Ռի­յադ Մու­սա Ա­սա­դը հայ­տա­րա­րում  էր ընդ­դի­մու­թյան կողմն անց­նե­լու մա­սին։ Ա­րա­բա­կան երկր­նե­րում ռազ­ մաօ­դա­յին ու­ժերն ա­ռանձ­նա­հա­ տուկ տեղ ու­նեն. դրանք զին­ված ու­ժե­րի կո­րիզն են։ Այն­տեղ  է ոչ միայն բա­նա­կի, այլև հա­սա­րա­ կու­թյան իս­կա­կան  է­լի­տան։ Պարզ­վում  է՝ գնդա­պետ Ա­սա­ դը, որն ի­ րեն գե­ նե­ րալ է հռչա­ կել, ժա­ մա­ նա­ կը զուր չի վատ­ նել։ Այս ա­ միս նա հայ­ տա­ րա­ րել  է «Սի­րիա­յի ա­զատ բա­նա­կի» ստեղծ­ման մա­սին։ Սա զին­վո­ րա­կան ապս­տամբ մի կազ­մա­ կեր­պու­թյուն  է, ո­րի մեջ մտնում են գոր­ծող վար­չա­կազ­մի հա­ կա­ռա­կորդ­նե­րի կողմն ան­ցած

Էջը պատրաստեցին Սյուզաննա Հովհաննիսյանը և Լիլիթ Միքայելյանը

զին­ծա­ռա­յող­նե­րը։ Ա­մե­րիկ­յ ան The Washington Post պար­ բե­ րա­կա­նին տված հար­ցազ­րույ­ ցում նո­րա­թուխ գե­նե­րալն ար­ դեն հասց­րել  է հայ­տա­րա­րել. «Սի­րիա­յի վար­չա­կազ­մը կա­րե­ լի է վե­ րաց­ նել միայն ու­ ժով ու ար­յու­նա­հե­ղու­թյամբ»։ «Վախ­ճան­վել»  է նաև թուրքսի­րիա­կան բա­րե­կա­մու­թյու­նը։ Ռի­յադ Մու­սա Ա­սա­դը հասց­րել  է նաև այս պա­հը ճիշտ գնա­հա­տել։ Որ­պես իս­կա­կան զին­վո­րա­կան՝ նա հռչա­կել  է սի­րիա­կան գոր­ ծող վար­չա­կազ­մի չե­զո­քաց­ման իր ծրագ­ րի մա­ սին։ Այն Սի­ րիա­ յի հյու­սի­սում նա­խա­տե­սում  է «ա­զա­տագր­ված տա­րածք»՝ Լի­ բիա­յում Բեն­ղա­զիի պես մի բան։ Ա­ սա­ դը խնդրել է նաև մի­ ջազ­գա­յին հան­րու­թյա­նը, վեր­ ջին հաշ­վով՝ Թուր­քիա­յին, այս հատ­վա­ծը «ոչ թռիչ­քա­յին գո­տի» հայ­տա­րա­րել, ո­րից հե­տո հա­ մախմ­բել ու­ժերն ու հար­վա­ծել կա­ռա­վա­րա­կան զոր­քե­րին։ Ն­պա­ տա­կը Դա­մաս­կո­սի գրա­վումն  է,

նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նազր­կու­մը և Սի­րիա­յում ժո­ղովր­դա­վա­րու­ թյան հաս­տա­տու­մը։ Չ­նա­յած «Սի­րիա­յի ա­զատ բա­ նա­կի» հե­ռան­կար­նե­րը, մեղմ ա­սած, բա­վա­կան մշու­շոտ են, ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի զար­ գա­ցում լի­բիա­կան սցե­նա­րով ա­ ռայժմ ոչ ոք չի բա­ ցա­ ռում։ Ըստ  էու­թյան, բո­լոր հիմ­քերն առ­կա են՝ ժո­ղո­վուր­դը դժգոհ  է կա­ռա­վա­րու­թյու­նից, բա­նա­կի հա­վա­տար­մու­թյու­նը միան­շա­ նակ չէ, խո­շոր տե­րու­թյուն­նե­րը քննա­դա­տում են գոր­ծող վար­ չա­կազ­մի ն, բնակ­չու­թյու­նը շա­ րու­նա­կում  է զին­վել։ Սի­րիա­յի կա­ռա­վա­րու­թյու­ նը մտա­դիր  է թու­լաց­նել քա­ղա­ քա­կան լար­վա­ծու­թյու­նը՝ 2012թ. փետր­վա­րին խոս­տա­նա­լով «ա­ զատ ու ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան» խորհր­դա­րա­նա­կան ընտ­րու­ թյուն­ներ։ Սա կրքե­րը հան­դար­ տեց­նե­լու ա­մե­նա­վատ ճա­նա­ պար­հը չէ, բայց հարց է ծա­գում՝ մի փոքր ուշ չէ՞։  n

sfexaminer.com

Կ­դառ­նա՞ Սի­րիան Լի­բիա

«Ա­զատ ու ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան» խորհր­ դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­ներ՝ այս­պի­ սին  է սի­րիա­կան իշ­խա­նու­թյուն­ների բա­ղադ­րա­տոմ­սը։


| №  8, ուրբաթ, սեպտեմբերի 30, 2011 թ.

8 | Մշակույթ

Ար­վես­տի հիմ­քում մեղքն  է ու ա­պաշ­խա­րան­քը Թա­թիկ­յա­նը ե­թե չմե­ղան­չեր, չէր ձգտի ա­պաշ­խա­րան­քի

-Ինչ­պե՞ս կբա­ցատ­րեք Ի­սա­հակ­յա­նի այս միտ­ քը՝ «Հայ ծնվե­լը եր­ջան­ կու­թյուն  է, հայ լի­նե­լը՝ դժբախ­տու­թյուն»: -Շ­նոր­հա­կալ եմ հար­ցի հա­ մար, ո­րով­հետև բախտ եմ ու­նե­ ցել Ի­սա­հակ­յ ա­նին տես­նել և իր պա­պի­կա­յին օրհ­նու­թյու­նը ստա­ նալ: Ի­մաս­տուն և ք­չա­խոս, ամ­ բողջ կյան­քը ո­րո­նում ­ն ե­րի և թա­փա­ռում ­ն ե­րի մեջ անց­կաց­ րած մարդ էր: Այդ մտքի մեջ նա դրել  է մեր ժո­ղովր­դի ամ­բողջ գո­յու­թյան բա­նա­լին. հայ ծնվե­լը մեր ամ­բողջ նե­րու­նա­կու­թյու­նը՝ պո­տեն­ցիալն  է: Ի՞նչ է նշա­ նա­ կում ծնվել հայ. մեր գո­յու­թյան կե­նաց ծա­ռը շա­րու­նա­կել մեր  հզոր ու շատ խոր ար­մատ­նե­րից: Ար­մա­տից  է սկսվում ա­ մե ն ինչ: Այն ազ­ գը, ո­րը չի պար­զել իր ար­մատ­նե­ րը, եր­ բեք չի կա­ րող լիար­ ժեք

հա­մար­վել: Մեր ժո­ղովր­դի գե­նե­ տիկ կո­դը բա­ցա­ռիկ հա­րուստ  է: Հայտն­վե­լով քա­ղա­քակր­թու­ թյուն­նե­րի խաչ­մե­րու­կում, բա­ ցա­ռիկ օժտ­ված լի­նե­լով՝ Հա­յաս­ տանը ե­ղել  է հրա­բուխ, որ­տե­ղից սկիզբ են ա­ռել շատ ժո­ղո­վուրդ­ ներ, հե­ռա­նա­լով՝ ճյու­ղա­վոր­վել: Մենք ենք պա­հում մարդ­կու­թյան գե­նե­տիկ կո­դի բա­նա­լին: Չէ՞ որ Ա­ռա­ջա­վոր Ա­սիա­յի բազ­մա­թիվ հին ժո­ղո­վուրդ­ներ տար­րա­լուծ­ վե­ցին՝ հու­նա­ցան, բյու­զան­դա­ ցան, հե­ տո՝ թր­ քա­ ցան ու մոն­ ղո­լա­ցան, իսկ հայ ժո­ղո­վուր­ դը մնաց որ­պես հնդեվ­րո­պա­ կան ժա­ռան­գու­թյան կրող: Դա նշա­նա­կում  է պատ­մա­կա­նո­րեն հիմ ­ն ա­վո­րել մեր քա­ղա­քա­կան, ի­րա­վա­կան պա­հանջ­նե­րը, նաև փաս­տագ­րել, որ մի ժո­ղո­վուրդ են­թարկ­վեց ցե­ղաս­պա­նու­թյան և հայ­րե­նազրկ­ման, քա­նի որ բնիկ էր: -Ի՞նչ եք կար­ծում, ան­ կա­խու­թյունն այ­սօր ար­ ժեզրկ­վա՞ծ  է ժո­ղովր­դի մեջ, թե՞ դեռևս նվի­րա­կան գա­ղա­փար  է: -Ան­կա­խու­թյան նվիր­յալ­նե­ րը զոհ­վե­ցին, մյուս­ներն  էլ դառ­ նո­րեն հիաս­թափ­վե­ցին ի­րենց հան­դեպ ան­մարդ­կա­յին վե­րա­ բեր­մուն­քից: Ի­րա­կա­նում Ղա­ րա­բաղ­յան ամ­բողջ շար­ժու­մը հեն­ված  էր քսան-ե­րե­սուն հա­ զար մար­դու վրա, մնա­ցա­ծը թա­ մա­շա  էր, ինչ­պես հի­մա: Միշտ

հի­շում եմ Մով­սես Գոր­գիս­յա­նին. նա թևա­վոր խոս­քե­րով մտա­ծող մարդ էր, մեծ ձիր­քի տեր և ժո­ ղովր­դի վրա մեծ հու­զա­կան ազ­ դե­ցու­թյուն ու­նե­ցող: Նա տվեց մի բա­նաձև՝ ա­սե­լով. Կեց­ցե այն Հա­յաս­տա­նը, ո­րը վաղն  է գա­ լու: Նա միշտ ձգտել է ա­վե­լիին, դրան, որ Հայ­րե­նի­քը և հայ­կա­ կան պե­տու­թյու­նը նույ­նա­նան: -Լե­զուն կապ ու­նի՞ ազ­գի ինք­նու­թյան, գի­տակ­ցու­ թյան հետ: -Մեր ժո­ղո­վուրդն ու­նի ո­րոշ սխալ բա­ նաձևեր, ո­ րոնք խան­ գա­րում են ճիշտ կողմ ­ն ո­րոշ­վել: Օ­րի­նակ՝ այն­պի­սի կա­ղա­պա­րա­ յին լո­զունգ­ներ ու մի­ջո­ցա­ռում­ ներ, ինչ­պի­սին է «Մեկ ազգ, մեկ մշա­ կույթ»-ը: Մենք այն հազ­ վագ­յուտ ժո­ղո­վուրդն ենք, որ Աստ­ ված տվել է մեզ եր­ կու հա­ մար­ժեք գրա­կան լե­զու: Արևմ­ տա­հա­յե­րե­նը ծնունդ  է ա­ռել և զար­գա­ցել Պոլ­սում, հետևա­ բար ու­նի և՛ ա­ռա­վե­լու­թյուն­ներ, և՛ թե­րու­թյուն­ներ. այդ ա­ռու­մով արևե­լա­հա­յե­րե­նը ա­վե­լի ճիշտ  է ար­տա­հայ­տում մեր հնչյու­նա­յին հա­մա­կար­գը։ Այ­ սօր, երբ խո­ սում են դա­ սա­ կան ուղ­ղագ­րու­թյան մա­սին, դա նեն­գա­փո­խում  է՝ ազ­գը պա­ռակ­ տող մի­ջոց: Խորհր­դա­յին շրջա­ նում մեր խո­շոր գիտ­նա­կան­ նե­րի ջան­քե­րով արևե­լա­հա­յե­ րե­նը դար­ձավ պե­տա­կան լե­ զու, ա­վե­լին՝ հղկվեց նաև որ­պես

Ֆոտոլուր

Ինչ­պես  է տես­նում այ­սօր­վա ի­րա­կա­նու­թյու­նը գրող, մշա­ կու­թա­բան, եր­գա­հան Վահ­ րամ Թա­թիկ­յա­նը, ինչ­պի­սի խնդիր­ ներ են հու­ զում նրան, որ­ տեղ պետք է փնտրել ար­ մատ­նե­րը, ինչ­պի­սի ժա­ռան­ գու­թյուն  է ստա­ցել ազ­գը, և ինչ­ պես  է վար­ վում այդ ժա­ ռան­գու­թյան հետ, որ­տեղ  է լե­ զուն ու լեզ­ վի դե­ րը, հար­ ցեր, ո­րոնց շուրջ «Օ­րա­կարգ»-ի թղթա­կի­ցը զրու­ցել  է ար­վես­ տա­գե­տի հետ։

Վահ­րամ Թա­թիկ­յան. «Ար­վես­տա­գետն ինչ­պե՞ս կա­րող  է սխալ չգոր­ծել. ու­զի թե չու­զի, կգոր­ծի»։

գի­տու­թյան լե­զու՝ Վիկ­տոր Համ­ բար­ձում­յա­նի, Ար­տա­շես Շա­հին­ յա­նի և ար­դի գի­տու­թյան մյուս հիմ ­ն ա­դիր­նե­րի ջան­քե­րով: Այ­ սօր մենք կանգ­ նած ենք ու­րիշ վտան­գի առջև, ո­րով­ հետև Հա­յաս­տա­նում իշ­խում  է ֆեյսբուքերե­ նը, ո­ րը տխեղծ մի ժար­գոն է, ինչն իր հետ բե­րում է ցածր բա­րո­յա­կան բար­քեր: Այս­ տեղ հայ ե­րի­տա­սար­դը մո­ռա­ցավ հայ­կա­կան այ­բու­բե­նը, ին­տեր­նե­ տի լե­ զուն դար­ ձավ այդ քսան­ վեց տա­ ռը, ո­ րոնք չեն ար­ տա­ հայ­տում մեր հնչյու­նա­յին հա­մա­ կար­գը… Էլ չկա Մես­րոպ Մաշ­տո­ ցի լե­զուն… Չ­կա: Այդ ի­մաս­տով, կա­րե­լի  է ա­սել, Հա­յաս­տա­նում

գրե­թե հաղ­թել  է ֆեյս­բու­քա­յին հե­ղա­փո­խու­թյու­նը: -Ձեր կեն­սագ­րու­թյան մեջ կա՞ ինչ-որ բան, որ ամ­բող­ ջո­վին կփո­խեիք: -Քա­նի ան­գամ  էլ ծնվեի,  է­լի նույնն  էի լի­նե­լու… իմ բո­լոր սխալ­նե­րով: Ի­մի­ջիայ­լոց, ար­վես­ տի հիմ­ քում ըն­ կած է մեղքն ու ա­պաշ­խա­րան­քը: Ա­մե­նա­հան­ճա­ րեղ ձևով դա Նա­րե­կա­ցին է ար­ տա­հայ­տել: Ար­վես­տա­գետն ինչ­ պե՞ս կա­րող է սխալ չգոր­ծել. ու­զի թե չու­զի, կգոր­ծի: Ե­թե երբևի­ցե չմե­ղան­չեի, չէի ձգտի ա­պաշ­խա­ րան­քի ու ինք­նա­մաքր­ման:  n Սա­թե­նիկ Ա­զատ­յան

Սպորտ Հա­յաս­տա­նի ազ­գա­յին հա­վա­ քա­կա­նի հա­ջող ե­լույթ­նե­րը Եվ­րո-2012-ի ընտ­րա­կան փու­ լում՝ հատ­կա­պես Ս­լո­վա­կիա­ յի հա­վա­քա­կա­նի նկատ­մամբ ար­տագ­նա փայ­լուն հաղ­թա­ նա­կը, հսկա­յա­կան հե­տաքրք­ րու­թյուն են ա­ռա­ջաց­րել ֆուտ­ բո­լի նկատ­մամբ: Ֆուտ­բո­լի մա­սին հի­մա խո­սում են ա­մե­ նու­րեք՝ բա­կե­րում և այ­գի­նե­ րում, հա­սա­րա­կա­կան տրանս­ պոր­տում, սրճա­րան­նե­րում և ռես­տո­րան­նե­րում, գի­տա­կան հ աս­տ ա­տ ու­թ յո ւ ն­ն ե­ր ո ւ մ,  էլ չեմ խո­սում բազ­մա­թիվ սոց­ ցան­ցե­րի ու ֆո­րում ­ն ե­րի մա­ սին: Մար­ դիկ, ո­ րոնք մինչ այս նույ­նիսկ չգի­տեին, որ ֆուտ­բոլ խա­ ղում են 11 հո­ գով, Հա­ յաս­ տան-­Մա­կե­դո­նիա հան­դիպ­ման տոմս են հայ­թայ­թում։ Մի կող­մից այս ա­մե­նը, ի­հար­կե, ու­րա­խա­լի  է: Սա նշա­նա­կում  է, որ մեր ֆուտ­բո­լիստ­ներն ի­րենց խա­ղով կա­րո­ղա­ցել են գրա­ վել ֆուտ­բո­լի նկատ­մամբ ան­ տար­բեր մարդ­կանց ու­շադ­րու­ թյու­նը: Մ­յուս կող­մից՝ հարց է ծա­ գում, ո՞ւր էին այդ նույն մար­ դիկ,

երբ հա­վա­քա­կանն այն­քան  էլ հա­ ջող ե­լույթ­ներ չէր ու­նե­նում, երբ ի­րա­պես պետք  էր մեր ֆուտ­բո­ լիստ­նե­րի կող­քին լի­նել, քա­ջա­լե­ րել նրանց, չթող­նել, որ նրանք հու­ սալք­վեն ծանր պար­տու­թյուն­նե­րից հե­տո: Իսկ հի­մա, երբ հա­վա­քա­ կանն ար­ դեն հա­ սուն ու գրա­ գետ խաղ  է ցու­ցադ­րում, բո­լո­րը դար­ ձել են «երկր­պա­գու»՝ մո­ռա­նա­լով ան­գամ, թե ինչ­պես  էին ար­տա­ հայտ­վում հայ­կա­կան ֆուտ­բո­լի վե­րա­բեր­յալ մի քա­նի ա­միս ա­ռաջ: Ֆուտ­բո­լի մա­սին խո­սելն ու գրե­լը հի­մա մի տե­սակ մո­դա­ յիկ  է դար­ձել: Թեր­թե­րը, կայ­քե­րը պար­զա­պես ո­ղող­ված են ֆուտ­ բո­լա­յին «մաս­նա­գետ­նե­րի» վեր­ լու­ծու­թյուն­նե­րով: Ընդ ո­րում՝ դա ա­նում են մար­դիկ, ո­րոնք չու­նեն դրա ո՛չ բա­րո­յա­կան ի­րա­վուն­քը, ո՛չ  էլ անհ­րա­ժեշտ մա­կար­դա­կը: Նույ­նիսկ այս ի­րա­վի­ճա­ կում՝ հա­վա­քա­կա­նի ո­րո­շա­ կի հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րից հե­տո, երբ, թվում է, ո­ չինչ չի խան­ գա­ րում հա­մախմբ­վել հա­վա­քա­կա­ նի շուրջ, երբ քսան տար­վա մեջ ա­ռա­ջին ան­գամ ի­րա­կան հնա­ րա­վո­րու­թյուն  է ստեղծ­վել պայ­ քա­րել ինչ-որ նշա­նա­կա­լից

արդ­յուն­քի հա­մար, ո­մանք փոր­ ձում են սրել ի­րա­վի­ճա­կը, հար­ մա­րեց­նել այն պատ­վի­րա­տու­նե­ րի քմա­հա­ճույք­նե­րին, ծա­ռա­յեց­ նել քա­ղա­քա­կան շա­հե­րին: Բայց ո՛չ, մենք ի­զուր չենք ան­ցել Կա­զո­ն ի-­Վիս­մ ան-­Պոուլ­ս են­յ ան դա­ժան ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի մի­ ջով, ի­զուր չենք մեր ա­տամ ­ն ե­րը սեղ­մած ու մեր նյար­դե­րի հաշ­վին դի­մա­ցել ա­րա­հա­կոբ­յա­նա­կան ու զե­բել­յա­նա­կան ան­հա­վա­նա­կան վրի­պում ­ն ե­րին, զբո­սաշր­ջի­կի կար­գա­վի­ճա­կով հա­վա­քա­կան ժա­մա­նող ֆուտ­բո­լիստ­նե­րի ան­ տար­բեր գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րին, որ հի­մա, երբ ու­նենք ի­րենց գոր­ծին ի­րա­պես նվիր­ված, հայ­րե­նա­սեր ու պրո­ֆե­սիո­նալ հատ­կա­նիշ­նե­ րով օժտ­ված ֆուտ­բո­լիստ­նե­րի սե­րունդ, թույլ տանք սի­րո­ղա­կա­ նից  էլ ցածր մա­կար­դակ ու­նե­ցող մարդ­կանց փչաց­նել ընդ­հա­նուր տրա­մադ­րու­թյու­նը: Ազ­գա­յին հա­վա­քա­կա­նը պա­ հա­րա­նի խոր­քե­րում մնա­ցած հին մա­տիտ չէ, ո­րի մա­սին հի­շում ես, երբ ձեռ­քիդ տակ ե­ղած բո­լոր գրիչ­նե­րը դա­դա­րում են գրե­լուց։ Ոչ  էլ չօգ­տա­գործ­վե­լուց փո­շոտ­ ված դիպ­ լոմ, որ պետք է գա­ լիս

Ֆոտոլուր

­Քա­շեք ձեր կեղ­տոտ ձեռ­քե­րը մեր ֆուտ­բո­լից

Ք­սան տար­վա մեջ ա­ռա­ջին ան­գամ ի­րա­կան հնա­րա­վո­րու­թյուն  է ստեղծ­վել պայ­քա­րել ինչ-որ նշա­նա­կա­լից արդ­յուն­քի հա­մար, բայց ո­մանք փոր­ձում են սրել ի­րա­վի­ճա­կը….

միայն աշ­խա­տա­տեղ փնտրե­ լիս։ Ազ­գա­յին հա­վա­քա­կա­նը մեր ազ­գի դեմքն  է, ո­րով ներ­կա­յա­ նում ենք ամ­բողջ աշ­խար­հին: Այն ո՛չ ֆե­դե­րա­ցիա­յինն  է, ո՛չ գլխա­ վոր մարզ­չի­նը, ո՛չ  էլ ա­ռա­վել ևս նո­րա­թուխ գրչակ­նե­րի­նը, ո­րոնք, ցան­կա­նա­լով հնա­րա­վո­րինս յու­ րա­տիպ երևալ, է՛լ ա­վե­լի են ընդգ­ ծում ի­րենց՝ գոր­ծից կի­լո­մետ­րե­ րով հե­ռու լի­նե­լու հան­գա­ման­քը։ Ազ­գա­յին հա­վա­քա­կա­նը իմն  է, քո­նը, բո­լոր նրան­ցը, ով­քեր սրտանց ցա­ վել և ցա­ վում են մեր ֆուտ­բո­լի հա­մար, ում հա­մար ազ­ գի և հայ­րե­նի­քի պա­տի­վը վեր  է ա­մեն տե­սակ  է­ժա­նա­գին պատ­ վեր­ներ կա­տա­րե­լու հրա­մա­նից:

Ի­րա­կա­նու­թյան զգա­ցո­ղու­ թյու­նից կտրվել պետք չէ եր­բեք, բայց քննա­դա­տու­թյու­նը հա­նուն քննա­դա­տու­թյան ա­նի­մաստ  է ու դա­տա­պար­տե­լի: Ե­կեք շա­րու­ նա­կենք պահ­պա­նել զգո­նու­թյու­ նը, բայց գո­նե մեկ ան­գամ փոր­ ձենք ինտ­ րիգ­ ներ չփնտրել այն­ տեղ, որ­ տեղ դրանք չկան: Լի­ նենք մեր ֆուտ­բո­լիստ­նե­րի կող­քին՝ ան­կախ ա­մե ն ին­չից։ Հա­վա­տանք նրանց պրո­ֆե­սիո­ նա­լիզ­մի ն և ֆուտ­բո­լա­յին կա­րո­ ղու­թյուն­նե­րին ու վստահ լի­նենք, որ նրանք ի­րենց խա­ղով վար­ձա­ հա­տույց կլի­նեն մեզ մեր վե­րա­ բեր­մուն­քի հա­մար:  n Հայկ Կա­րա­պետ­յան


«Օրակարգ» տնտեսական օրաթերթ  

Create Your Own Agenda !

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you