Issuu on Google+

onzeWereld /Juni 2010 / Nr. 6

ONZE

juni # 6

e 5,95

Special fairfood / Interview Paul RosenmĂśller / Ontwikkelingshulp in verkiezingstijd

Wereld Voor betrokken wereldburgers

Fairfood special

Ook voor vleeseters

verkiezingen

Stemmen voor of tegen hulp

rondje wereld

Van ArgentiniĂŤ tot India klaar voor het WK 00610

8

717703 170061

interview

..

rosenmoller jongeren in Afrika vol energie


nummer 6 juni 2010

OMSLAGARTIKEL

6

Jong in Afrika

Alle ogen zijn deze zomer gericht op de sterspelers van het WK-voetbal in Zuid-Afrika. Waar houden de Afrikaanse generatiegenoten van deze voetballers zich mee bezig? Televisiemaker Paul Rosenmöller liet het zien in een reeks reportages. ‘Zo’n voetbalschool in Kameroen geeft hoop.’

special

6

interview

• fairfood

Dertien pagina’s nieuws, tips en achtergronden over duurzaam en lekker eten.

• Actualiteit

10 Bedrijven móeten verduurzamen

fair food

In rap tempo wordt de productie van grondstoffen voor voedsel ‘verduurzaamd’. Het Initiatief Duurzame Handel kan het amper bijbenen. ‘Bedrijven beseffen dat ze wel mee moeten.’

• Interviews

14 Vegetariërs over hun keuze

Ooit prikten ze graag in een stukje vlees of vis. Nu niet meer. Schrijfster Renske de Greef, Kamerlid Marianne Thieme en uithangbord voor de plastische chirurgie Marijke Helwegen doen hun verhaal. ‘Ik voel mij in mijn ziel verwant met dieren.’

• Achtergrond

18 Duurzame vis is goed. Maar voor wie?

10

Alle afspraken over duurzame visvangst ten spijt, de zee wordt snel leeggegeten. De consument wordt gevraagd alleen vis met een keurmerk te kopen. Maar wat garanderen de keurmerken? En wat hebben vissers wereldwijd eraan?

9 17 61

• • •

Beter Kopen IJs, olijfolie, placemats, kookboek Beter Doen Thee drinken, lekker eten, trouwen Aanschuiven Mousse van fairtrade chocola

Portret

22 Fietsen in een wereldstad

61

Voormalig onzeWereld-correspondent Jack Leenaars leidt toeristen rond in New Delhi. Op oranje fietsen.

onze 1 wereld 6-10


Actualiteit

24 Hulp in het stemhokje

Wat willen de politieke partijen met ontwikkelingssamenwerking? Moet er meer of minder geld naar toe? De standpunten op een rij als leidraad voor de stembusdag op 9 juni.

Fotoreportage

28 Koloniaal België in de straten van Congo

28

Vijftig jaar geleden werd Congo onafhankelijk van België. Magnumfotograaf Carl De Keyzer reisde naar het donkere hart van Afrika. Temidden van de resten van de koloniale erfenis zag hij verval, maar vooral ook leven.

Rondje wereld

44 Klaar voor het WK-voetbal

Van Argentinië tot India en van Mexico tot Oeganda verheugen sportfans zich op vuurwerk van hun helden. De flatscreens staan klaar, de clubliefde laait op en een gokje levert soms geld op.

actualiteit

36 Fosfor raakt op

Fosfor is onmisbaar voor de productie van kunstmest. Maar de grondstof is schaars. De voedselvoorziening komt in gevaar.

44

Columns

13 42

Stephan over zijn emoties in Almere Lisa zit al maanden in de regen Commentaar

50

Kraamsterfte, gifgas, Tweede Kamerverkiezingen Cultuur

56

42

57 58 62

Kijken Movies That Matter deel 4, Goodbye Solo, Masángeles, Conditioned Luisteren Dobet Gnahoréß, Nuru Kane, Faudel Lezen Cees Nooteboom, Ian McEwan, Isabel Allende, Evelien Groenink, De keuze van Thea Hilhorst, Context: Tibet Agenda Rubrieken

4 40 55 48 49 54 52

2 onze

6-10

wereld

24

64

Wereld Schone Chinese energie, Afrikaanse miljarden, verdwenen eiland, biobrandstof uit Afrika Wereldkaart Wie is gelukkig? Weg Versleten pretparkje in Zimbabwe Tips voor een betere wereld Actiepagina Gratis boek Puur! uit eten Straat Klein nieuws uit Siërra Leone, Mauritanië, Paraguay, Ghana, Egypte, Brazilië, en China. Abonnementspagina Gratis het boek LIFE, Bijzondere dieren, extreem gedrag cadeau! Colofon/Volgende maand in onzeWereld


Kiezen

H

et leven bestaat uit keuzes maken. Of je wilt of niet, er moeten voortdurend beslissingen vallen, over van alles en nog wat. Linksom of rechtsom. Of rechtdoor. Nietsdoen is óók een keuze, wordt ons ingepeperd. ‘Moeten kiezen’ is een onderdeel van ons dagelijks leven. We worden bestookt door allerhande mensen die ons nieuwe mogelijkheden, andere opties of alternatieven voorschotelen. Zelfs voor zaken waar we nog niet zo lang geleden nauwelijks bij nadachten, is plotseling onze keuze van groot belang. Welke energie? Welke bank? Welke kleding? Welke auto? Helemaal geen auto? Eten we nog vlees? Ik spreek de laatste tijd veel mensen die plotseling een drastische keuze hebben gemaakt: Nee, geen vlees meer voor mij. Dan wordt het boek ‘Dieren eten’van de Amerikaanse schrijver Jonathan Safran Foer vaak als aanleiding genoemd. Kennelijk heeft het boek iets dat mensen tot een keuze aanzet. Dit ‘dwingen’ is niet letterlijk, maar figuurlijk natuurlijk. Maar toch. We naderen de verkiezingen voor een nieuwe Tweede Kamer, en van ons wordt een verstandige keuze verwacht. Links, rechts, midden? Voor de organisaties die deels afhankelijk zijn van overheidsgeld voor hun werk aan een betere

wereld, breken moeilijke tijden aan. In de wandelgangen wordt al gepraat over een fikse hap uit de budgetten, hoe de burger ook kiest. In de politiek worden keuzes gemaakt. Maar door de crisis en andere mondiale turbulentie lijkt het soms of er niet echt meer gekozen kan worden. In dit nummer hebben we veel aandacht voor voedsel: groen, duurzaam, biologisch, maar ook: eerlijk. Duurzaam voedsel is eigenlijk al geen keuze meer, zegt een van de mensen die we spraken. Het moet duurzaam, anders gaat het mis. Bedrijven werken er hard aan, over­heden ook. En de consument, de burger, beweegt mee. Er wordt voor ons gekozen, en soms is dat fijn. Tenslotte nog iets anders. Bij dit nummer treft u een boekwerk aan, gemaakt door onze uitgever Global Village Media op initiatief van branchevereniging Partos. Partos bundelt de krachten van particuliere organisaties die actief zijn op het terrein van internationale samenwerking. In deze eenmalige uitgave laten deze instellingen zien welke keuzes ze maken, en waarom. Wat mij opvalt zijn de enorme dynamiek en drijfveren om met beperkte middelen een groot verschil te maken. En mocht u nog eens op zoek zijn naar een goed doel voor uw donatie: keuze genoeg!

hoofdredacteur onzeWereld john.verhoeven@onzewereld.nl

onze 3 wereld 6-10


57

28

landen hebben te weinig medische personeel om al hun burgers te kunnen helpen. ( W HO )

procent van alle sterfgevallen onder kinderen tot vijf jaar hebben te maken met vervuild water.

( S av e T h e C h i l d r e n )

62

bedrijven uit Brazilië, India, China en Rusland stonden in 2008 op de lijst van de 500 grootste bedrijven ter wereld, vier keer meer dan twee jaar eerder. ( Ec o n o m i st )

klimaat

Biobrandstoffen

China voorop in groene race

Mysterie van de verdwenen miljarden

Afrikanen worden de nieuwe olie-Arabieren

Niet de Verenigde Staten maar China is momenteel de grootste investeerder in schone energie. In 2009 besteedde China het lieve sommetje van 26 miljard euro aan groene energie. In de VS werd hier vorig jaar wegens de crisis maar 14 miljard euro in geïnvesteerd. Het zijn grote bedragen maar de hoeveelheid groene energie is in beide landen tot op heden slechts vier procent van de eigen behoefte. Er is dus nog een lange weg te gaan. De groene energiesector groeit mondiaal razendsnel. In de afgelopen vijf jaar zijn de investeringen gegroeid met 230 procent naar een geschatte 160 miljard euro in 2010. Vooral de landen met een sterk overheidsbeleid dat is gericht op verduurzaming, beginnen nu voorop te lopen. Dat zijn, naast China, ook Brazilië (op nummer 6 van de lijst), Groot-Brittannië, Duitsland en Spanje. Maar ook India (op plaats tien) doet het erg goed en produceert al bijna tien procent van de energiebehoefte op groene wijze. Mexico (op 11), Indonesië (16) en ZuidAfrika (17) investeren ook relatief veel.

De laatste veertig jaar is een bedrag van minstens 600 miljard euro illegaal uit Afrika verdwenen. Vooral de landen ten zuiden van de Sahara zijn flink bestolen door hun politici en door bedrijven die overheidsgeld hebben doen verdwijnen. Dat blijkt uit recent onderzoek door Global Financial Integrity (GFI). Het gaat in de regel om overheidsgeld dat door corrupte politici naar buitenlandse bankrekeningen wordt gesluisd. Denk aan de miljarden die Mobutu, tot 1997 heerser over Congo, in de jaren zeventig naar Zwitserse bankrekeningen overmaakte. Ook elders hebben bestuurders er een handje van om overheidsbudgetten in te palmen. Haïti bijvoorbeeld werd geplunderd door de heersende dynastie van François Duvalier, ook wel Papa Doc genoemd, en zijn opvolger zoon Jean-Claude, Baby Doc. En op de Filippijnen waren het president Ferdinand Marcos en zijn vrouw Imelda die tot 1986 het geld opmaakten. De cijfers in het rapport zijn schattingen over de periode van 1970 tot 2008. Het gaat in totaal om minstens tweemaal zoveel als de omvang van de hulpgelden voor Afrika. ‘Zolang deze landen de uitstroom van geld niet stoppen zijn economische welvaart en ontwikkeling een illusie’, zegt directeur Raymond Baker. Zijn oplossing: maak alle geldstromen van en naar ontwikkelingslanden transparant, zodat geld niet zomaar kan ‘verdwijnen’. Om dat te bewerkstelligen is GFI een handtekeningenactie gestart. (Het rapport is te vinden op www.GFIP.org.)

Eiland verdwenen, ruzie voorbij

(bron: The Guardian datablog)

Goedkope innovatie overzee Westerse bedrijven verhuizen hun onderzoeksafdelingen steeds vaker naar landen als China, India, Brazilië en Vietnam. Daar zou met hetzelfde geld meer innovatie mogelijk zijn dan in het westen. Volgens het tijdschrift Fortune hebben Amerikaanse bedrijven nu al bijna honderd onderzoeksafdelingen in China en ruim zestig in India. In China studeren jaarlijks 75.000 ingenieurs af in techniek en computerwetenschappen, India levert er 60.000 per jaar. Deze aantallen goed opgeleide en goedkope arbeidskrachten lokken bedrijven die onderzoek willen doen. Terwijl een paar jaar geleden de arme landen voornamelijk nog werden gezien als afzetmarkten voor westerse bedrijven, is nu een kentering gaande. Bedrijven als General Electric, Cisco en Microsoft geven nu honderden

4 onze

6-10

wereld

De klimaatcrisis heeft een einde gemaakt aan een langlopende ruzie tussen India en Bangladesh over de vraag wie de heerschappij heeft over het kleine tropische eilandje New Moore Island in de Golf van Bengalen. De stijgende zeespiegel heeft het eiland doen verdwijnen onder de golven. New Moore Island was ruim 3,5 vierkante kilometer groot en -een geluk bij een ongelukonbewoond.

Afrika heeft de potentie om de grootste leverancier te worden van biobrandstoffen. Het continent beschikt over meer dan 800 miljoen hectare vruchtbare landbouwgrond. Dat is meer dan waar ook ter wereld. Bovendien is de arbeidskracht er goedkoop. Omdat zowel de Europese Unie als de Verenigde Staten de belasting op invoer van biobrandstoffen uit Afrika hebben geschrapt, kan deze sector uitgroeien tot de belangrijkste inkomstenbron van het continent. Dat stelt het Copernicus Instituut van de Universiteit van Utrecht in een rapport. Europa spendeert nu al 200 miljoen euro aan projecten in Afrika waarmee duurzame energie wordt gestimuleerd, meestal

duizend weeskinderen telt Rusland in 2010, dat is meer dan direct na de Tweede Wereldoorlog. ( N e w Y o r k T i m e s )

in de vorm van biobrandstoffen. In Afrika zijn al minstens zeventig biobrandstofprojecten in liefst 28 landen, gefinancierd door ruim veertig westerse bedrijven. Daaronder Nederlandse bedrijven als BioShape en Diligence. Deze projecten bestrijken samen al ruim twee miljoen hectare. China doet ook druk mee, dat land heeft minstens 4,5 miljoen hectare grond in Zambia en Congo in gebruik voor energie-landbouw. Het gaat daarbij vooral om palmolie, jatropha (voor biodiesel) en suikerriet (voor ethanol). (bron: MO*) Ondanks de crisis en de kritiek op de effectiviteit van hulp stijgt het bedrag dat we mondiaal besteden aan ontwikkelingshulp. Vorig jaar is bijna 120 miljard dollar aan hulp uitgegeven. Dat is een toename van 0,7 procent ten opzichte van 2008. De landen die in 2009 de grootste bijdrage leverden, waren de VS, Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië en Japan. De Amerikaanse overheid was met een bijdrage van 28,7 miljard dollar de grootste donor. Per persoon was dat, volgens de laatste gegevens uit 2008, een bedrag van 14,40 euro. In 1989 was dat nog amper de helft. (BRON: WERELDBANK)

(bron: Time)

ARMOEDE

miljoenen uit aan nieuwe hoofd­ kantoren en onderzoeksfaciliteiten aldaar. Er zijn volgens recent onderzoek ruim 21.500 multinationals gevestigd in de Derde Wereld. In de komende vijf jaar zijn de op­komende markten verantwoordelijk voor 70 procent van de mondiale economisch groei. Die komt voor een deel uit vernieuwende manieren om de groeiende middenklasse aan goedkope en zuinige gebruiksgoederen te helpen, zoals kleine auto’s (van 2500 euro), computers (onder de 200 euro) en mobieltjes (van 20 euro).

Crisis haalt streep door Millenniumdoelen

(bron: The Economist)

i S NY !

BEDRIJFSLEVEN

K ay s h a

Geld

Storm Crypt

Energie

700

De economische crisis zorgt ervoor dat er in 2015 zeker 53 miljoen mensen méér extreem arm zullen zijn dan wanneer de wereldeconomie goed was blijven draaien. Dat melden de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in een nieuw rapport. Extreem arm betekent hier: een inkomen van hoogstens 1,25 dollar per dag, iets minder dan een euro. Volgens de Millenniumdoelen dient in 2015 het aantal extreme armen in de wereld te zijn gehalveerd van 1,8 miljard in 1990 naar 0,9 miljard mensen in 2015. Dat zou geen probleem zijn geweest zonder de crisis, maar nu zal het waarschijnlijk net niet lukken. Ook het halveren van het aantal mensen dat honger leidt, is een doel dat moeilijk te behalen is. Niet alleen als gevolg van de crisis, maar ook door de enorme stijging van de voedselprijzen. (Bron: IPS)

B e n d e r is h

cijfers

samenstelling john verhoeven

r e n é va n ass e lt

WK VOETBAL

Sporttoernooi maakt inwoners gastland niet rijk, wel gelukkig Een van de meest gehoorde argumenten om het WK-voetbal in Zuid-Afrika te organiseren, lijkt gebaseerd op een mythe. Het idee dat een groot sport­ evenement de economie een flinke impuls zal geven, is onjuist, zeggen de Amerikaanse economen Georgios Kavetsos en Stefan Szymanski. De economische effecten van een sportevenement zijn kleiner dan wanneer het geld anders

zou worden geïnvesteerd. Ook de banen die een WK oplevert, zijn niet erg belangrijk. Het gaat om relatief veel tijdelijke jobs die weinig opleiding vergen en dus laagbetaald zijn. De economen stuitten wel op een ander effect van een sportevenement: het verhoogt het levensgeluk van de burgers. Ze onderzochten het gelukspeil in diverse landen waar een sportevenement had plaatsgevon-

den en wat bleek? Ongeacht op welke plaats het gastland eindigt in de rangschikking, het geluksgevoel van de inwoners stijgt merkbaar. Hoe veel verschil dat maakt, werd ook duidelijk: het organiseren van een evenement als het WK levert de gemiddelde burger drie keer zoveel geluk op als een goede opleiding, anderhalf keer meer dan zijn eigen trouwdag, en zelfs bijna genoeg extra geluk om een

Jan S0L0

mondiale trends en ontwikkelingen

einde te maken aan het verdriet na een scheiding. Wat wel jammer is: het geluksgevoel is na een jaar weer verdwenen. (bron: BPS RESEARCH DIGEST)

onze 5 wereld 6-10


onze 6 wereld 6-10


i n t e rv i e w

Paul Rosenmöller over zijn ontmoetingen in Afrika

‘Afrikaanse jongeren zijn niet zo bezig met morgen’ In aanloop naar het WK-voetbal in Zuid-Afrika reisde programmamaker Paul Rosenmöller voor de IKON van Cairo naar Kaapstad. Hij zocht er generatiegenoten op van de voetballers die deze zomer op het hoogste wereldtoneel zullen schitteren. ‘Ik proef dat er bij de jongeren veel energie is.’ Tekst Roman Baatenburg de Jong Beeld Jeroen van Loon

H

et is een bontgekleurde stoet personen die hij voorbij liet komen. Voor de documentairereeks ‘Het hart van Afrika’ bezocht Paul Rosenmöller de legendarische oud-voetbalprof Eugéne Ékeke die nu een voetbalschool leidt in Douala, Kameroen. Hij interviewde de geplaagde hoofdredacteur van een Koptische krant in Egypte. En sprak met daders van de Rwandese genocide. Het waren snapshots, beseft de voormalige GroenLinkspoliticus. Een specifieke boodschap heeft hij niet willen overbrengen. Wel wil hij met zijn programma’s de steeds meer in zichzelf gekeerde Nederlander een venster op de wereld blijven voorhouden. Rosenmöller observeert en wil de kijker informeren. Inhoudelijk, op een toegankelijke manier. Wat heeft u met Afrika? ‘Ik hou van het continent om de gastvrijheid. Ik ben altijd getroffen door de open houding van de mensen die ik ontmoet, veelal extraverte personen. Met enige regelmaat maak ik programma’s in Afrika. Nu ben ik er geweest voor series die de kracht van het continent benadrukken, als tegenwicht tegen het soms wat eenzijdig negatieve beeld. Maar ook tijdens mijn Kamerlidmaatschap bezocht ik Afrika.’ Wat is u tijdens uw recente reizen het meest bijgebleven? ‘Dan denk ik aan plekken die ik als heel bijzonder heb ervaren. Kuron in het zuidoosten van Soedan. Echt in de middle of nowhere, waar je gewoon mannen in hun blote billen onder de boom ziet slapen. Dat had ik nog niet veel gezien.’

6 onze

6-10

wereld

U sprak daar met een veehouder die geïnteresseerd vroeg hoeveel koeien ú had. ‘Die man maakte zich zorgen om mij. Hij zei: Als je maar één vrouw hebt, wat gebeurt er dan als ze doodgaat? Toen ik zei dat ik na verloop van tijd opnieuw zou kunnen trouwen, was hij opgelucht. Hij was blij voor mij dat dat kon. Je leert iemand zo beter begrijpen. Hij maakte voor een deel duidelijk dat zijn drie vrouwen eigenlijk een soort verzekeringspremie zijn. Zoals kinderen dat in zekere zin ook zijn. Het is je pensioen, je weet dat er voor je wordt gezorgd als je straks oud bent. En voor

nels naar de Gazastrook. Smokkelen gebeurt onder het mom van solidariteit met de Palestijnse broeders. Totdat die jongeren zelf een echte baan vinden. Dan doen ze dat niet meer en gaan gewoon voor die eigen baan. Als ze niks te doen hebben, ze zijn feitelijk tweederangsburger in eigen land, gaan ze illegale dingen doen. Maar liever hebben ze gewoon een baan. ‘Mij gaat het om observaties. De analyse die oplossingen biedt moeten anderen maar maken, daar ben ik niet van. In ieder geval niet op deze reis. Als het om sociale emancipatie gaat, zie ik ook veel conservatisme. Ik was geschrokken bij

‘Als je maar een vrouw hebt, wat gebeurt er dan als ze dood gaat?’ een vierde vrouw zou hij later weer honderdvijftig koeien moeten betalen. Dat soort gesprekken herinner je je over tien jaar nog.’ U stelde zich aan het begin van uw documentairereeks de vraag hoe het staat met de sociaal maatschappelijke emancipatie op het Afrikaanse continent. Heeft u antwoorden gevonden? ‘Wat ik zie is niet nieuw. Op het moment dat mensen wat om handen hebben, werk hebben, toegang hebben tot inkomen, gaat het hen veel beter. Dat kunnen boerenactiviteiten zijn of werkzaamheden die in de stad plaatsvinden, dat maakt niet uit. ‘Neem de Bedoeïenenjongeren in Egypte. Zij bouwen ondergrondse tun-

diezelfde Bedoeïenen, die gewoon zeggen – we zitten met vijf van die jongens te praten – dat aan het gesprek geen vrouwen kunnen deelnemen. Vrouwen zitten gewoon thuis. Meisjes mogen niet naar school. We hebben nog een lange weg te gaan, denk ik dan als ik ’s avonds in mijn bed lig.’ U besteedt veel aandacht aan kansen van jongeren in Afrika. Is er reden tot somberheid? ‘Het sombere beeld kennen we wel. Jongeren die geen kansen hebben op onderwijs of door gebrekkig onderwijs ook weer gebrekkige kansen hebben op werk. Zo’n voetbalschool in Kameroen geleid door Eugéne Ékeke – hij zorgde er met onder meer Roger Mila voor dat


i n t e rv i e w

Kameroen met briljant spel poulewinnaar werd op het WK-voetbal in 1990 – geeft hoop. Je ziet overal in Afrika veel kinderen in uniform. Dat betekent dat ze ergens naar school gaan. In de verste uithoeken van Tanzania zie je scholen. ‘Ik proef dat er bij Afrikaanse jongeren veel energie is. Ik was onder de indruk van Masai-jongeren. Geconfronteerd met de ernstigste droogte in decennia, gaan zij tot het uiterste om ervoor te zorgen dat hun koeien te drinken krijgen opdat ze weer kunnen kalven. Die koeien zijn hun bestaansmiddel. Door goed voor die koeien te zorgen kan hun familie overleven.’ Toch vraagt u zich in de serie af of er bij jongeren niet ook sprake is van een gebrek aan motivatie. ‘Het antwoord dat de moeder van de jonge Ajax-basisspeler Eyong Enoh in Kameroen gaf vond ik veelzeggend. In Europa, zei ze, hebben jullie over­ heden en regeringen die helpen. Dat is waar, dacht ik. Als je het in Afrika moet hebben van de overheid kun je nog een tijd wachten. Uiteindelijk zal het er toch van de jongere generatie zelf moeten komen, hoe ingewikkeld het soms ook is om in bepaalde situaties initiatief te nemen.

Paul Rosenmöller (1956) was ruim dertien jaar Kamerlid voor GroenLinks. Van 1994 tot aan zijn vertrek uit de politiek in 2002, was hij politiek leider van die partij. Vrij snel daarna volgde zichtbaarheid op een ander podium. Rosenmöller koos voor de journalistiek en ging programma’s maken voor de Ikon. In zijn reportages en documentaires staat sociaal engagement altijd centraal. Zijn meest recente documentaires zijn de reeks verslagen uit Afrika. Voor ‘De kracht van Afrika’ ging Rosenmöller op zoek naar Afrikaanse sucesverhalen en voor ‘Het hart van Afrika’ onderzocht hij wat jongeren bezighoudt in aanloop naar het WK-voetbal in Zuid-Afrika.

dingen te zeggen, heel gratuit, zonder enige betekenis eigenlijk.’ Jongeren staan er alleen voor? ‘Het komt erop neer dat je er niet komt zonder connecties of relaties.’ Dat is in Nederland toch in zekere zin ook zo? ‘Maar wel van andere aard. Je kunt hier ook nog gewoon solliciteren. Je kunt de beste worden zonder dat iemand je nog kent. Mensen hebben onmiskenbaar een eigen verantwoordelijkheid, maar er is steun van overheden nodig om jongeren kansen te bieden via onderwijs en de arbeidsmarkt. Een land dat veel investeert in onderwijs zal het uiteindelijk

‘Liever een dictator dan democratie, dat zet me aan het denken’ ‘In Kakuma, Noord-Kenia, vroeg ik aan een Soedanese jongen die al achttien jaar in het vluchtelingenkamp woont waarom hij niet teruggaat naar Soedan. Hij spreekt goed Engels, is intelligent en wil studeren. Maar hij zegt dat hij de relatieve zekerheid van het kamp niet achter zich durft te laten. ‘Het is natuurlijk aanmatigend van mij om hem aan te moedigen te vertrekken uit het vluchtelingenkamp naar een voor hem onbekende situatie. Ik weet waar ik terecht kom als ik Afrika verlaat. Ik heb hier een thuis en werk bij de Ikon. Mijn bedje is gespreid. Ik wilde die jongen een zetje geven, maar besef meteen op dat moment hoe makkelijk het voor mij is om dat soort

8 onze

6-10

wereld

ook beter doen. Ik denk dat die relatie er is: hoe beter de overheid functioneert hoe meer kansen voor jongeren. Het zou me buitengewoon teleurstellen als dat niet zo was.’ Sommige jongeren wilden helemaal niet over hun toekomst praten. ‘Het is me opgevallen dat er in Afrika minder over de toekomst wordt nagedacht. Wij weten nagenoeg zeker dat we een toekomst hebben. Zij zijn blij als ze vandáág hebben. Mijn huidige leeftijd is hoger dan de gemiddelde levensverwachting in pakweg Kenia. Dat verklaart misschien waarom Afrikanen niet zo bezig zijn met de dag van morgen.’

U reisde van Kameroen naar Egypte, van een aantal landen in oost-Afrika naar het zuiden. Is het beeld dat u heeft neergezet niet fragmentarisch? Afrika is enorm uitgestrekt en u besteedt per land ongeveer een half uur zendtijd. ‘Zeker. Maar zes keer vijfenveertig minuten Afrika is heel veel in televisie­ termen. Wij wilden inhoudelijk vrij zware kost op een toegankelijke manier brengen. Bij sommige onderwerpen kom je tijd tekort en dat vind ik dan ook jammer. Graag had ik meer aandacht besteed aan zoiets als de grote invloed van China in Afrika.’ Wat waren voor u de eyeopeners tijdens uw reis? ‘In Rwanda accepteren mensen op een bepaalde manier dat het land met harde hand wordt geregeerd door president Paul Kagame. Wij kijken er met onze westerse blik naar en zoeken, zestien jaar na de genocide, de eerste stappen richting een vorm van democratie. Ondertussen gaat het economisch wel heel veel beter in Rwanda. Met veel mensen gaat het ook beter. Als ik vraag naar politieke ontwikkelingen zeggen ze: Wacht even, een democratie naar westerse maatstaven zou nu te veel ruimte laten voor revanchegevoelens. Zulke gevoelens, zo wordt gevreesd, brengen de burgers dichter bij een herhaling van 1994. Zo’n redenering zet mij ook weer aan het denken.’ Dictatuur is nu goed voor Rwanda, dat is de indruk die u heeft gehad? ‘Dat is in elk geval wat mensen mij nu zeggen. Democratie is niet de meest vanzelfsprekende optie. Iets vergelijkbaars zag ik in Egypte. De acht miljoen Kopten in Egypte hebben de grootste moeite om in een islamitisch land hun christelijke geloof te belijden. De hoofdredacteur van de Koptische krant El-Watani verkiest toch “dictator” Hosni Mubarak – zijn eigen woorden – boven een democratie. Want in een democratie, zo redeneert hij, zou de Moslim Broederschap gekozen worden. Een politieke beweging die streeft naar islamisering van het land. En dat, zegt die hoofdredacteur, is erger dan Mubarak die als sinds 1981 president van Egypte is. Dat zijn voor mij voor een deel toch nieuwe inzichten.’ n


beter kopen

fair food

samenstelling milou dekkers

Deze producten dragen bij aan een eerlijke en schone wereld. Mail je tips naar redactie@onzewereld.nl

Eerlijk knoeien

Fruitige

oer-olijf uit

op kleurige mat

Palestina

Geen olijf is hetzelfde en dus smaakt ook niet alle olijfolie hetzelfde. Canaan Fairtrade Nederland importeert vier verschillende soorten olijfolie uit Palestina. De Nabali is het populairst: de oer-olijf met een licht fruitige smaak. Van de traditioneel verbouwde olijven wordt olie geperst die te koop is in verschillende natuurvoedingswinkels. Behalve olijven importeert Canaan ook andere fairtrade producten uit Palestina zoals gedroogde tomaten, couscous en honing.

Een bordje fair food komt natuurlijk het best tot zijn recht op een fair placemat. De kleurrijke placemats van Funky and fair zijn gemaakt van gras door vrouwen uit Swaziland. Funky and fair importeert handgemaakte producten van kunstenaars uit Afrika. De placemats zijn verkrijgbaar in verschillende kleuren en varianten, met cirkels of een bloem in het midden. Ze zijn rond en hebben een diameter van 32 centimeter. (www.funkyandfair.com e 8,50)

(www.canaan.nl Prijs PER fles van 500ml: e 11,00)

Lekker

Lekker is het al. Maar vanaf eind 2011 is het ijs van Ben & Jerry’s ook helemaal fair. In Europa tenminste. Eind 2013 moet ook het Ben & Jerry’s-ijs in de rest van de wereld eerlijk geproduceerd zijn. Al in 2006 bracht het merk fairtrade vanille-ijs op de markt. Ben & Jerry’s is in 2013, voor zover nu bekend, het eerste ijsmerk dat volledig van eerlijke ingrediënten wordt gemaakt. Toch denken de oprichters Ben Cohen en Jerry Greenfield dat de ijsjes vooral verkocht worden omdat ze zo lekker zijn.

Topkok

zoekt oorsprong van zijn ingrediënten

(www.fairtradeisjarig.nl/kookboek. html e 19,95)

(www.benjerry.nl)

Check je snack

bw14

Wie inspiratie zoekt voor een fair en culinair hoogstandje kan het kookboek ‘Wat van fair komt’ eens doorbladeren. Topkok Ramon Beuk reisde naar Azië, Afrika en MiddenAmerika. Daar kookte hij met boeren en producenten van rijst, koffie en suiker. Naast bijzondere recepten zijn er in het boek ook verhalen te lezen over de mensen achter de fairtrade producten.

fair ijs

Bitterballen, kroketten en hamburgers, wie eet ze niet? In een op de drie snacks wordt paardenvlees verwerkt. Uit onderzoek van stichting Wakker Dier blijkt dat dit vlees vaak afkomstig is van verwaarloosde en ondervoede paarden uit Latijns-Amerika. Nederland importeert jaarlijks elf miljoen kilo vlees uit dit continent. Om zeker te weten dat dit vlees niet in jouw snack zit, raadt stichting Wakker Dier aan om te kiezen voor biologische of vegetarische snacks. Of jouw favoriete snelle hap paardenvlees bevat, kun je nakijken met ‘check je snack’ op de site van Wakker Dier. (www.wakkerdier.nl) onze 9 wereld 5-10


marie cecile thijs

h a r ta n t o

h a r ta n t o

b e a u t i f u l c ataya

Joost Oorthuizen, directeur van het Initiatief Duurzame Handel. Foto’s links: Verwerking van cacao in Indonesië. Foto’s op pagina 12: Links een katoenplant in Texas. Rechts een plukster aan het werk op een theeplantage in Kenia.

fair food

Duurzaam voedsel

Bedrijven beseffen dat ze mee moeten in de fairtrade-stroom. In rap tempo wordt de productie van cacao, thee, soja, kweekvis en andere etenswaar uit arme landen ‘verduurzaamd’. Het lijkt een race achter de schermen die wordt aangejaagd door een kritische consument. TEKST JOHN VERHOEVEN

D

landbouwgrond. Terwijl de productie hard omhoog moet om aan de stijgende vraag te voldoen. En dan ook nog duurzaam, want we willen de zee en de Amazone behouden.’ Volgens Oorthuizen doen alle grote bedrijven op het hoogste niveau mee. ‘De agenda van ontwikkelingsorganisaties en die van het bedrijfsleven overlappen nu.’ Nog geen twee jaar na de start kunnen de medewerkers van IDH hun eigen initiatieven nauwelijks nog bijbenen. Vooral de bedrijven hebben haast. ‘Oorspronkelijk zou IDH de helft van de benodigde investeringen van deelnemende bedrijven voor zijn rekening nemen’, vertelt Oorthuizen. ‘Maar dat halen we soms niet meer. En in het geval van Mars al lang niet meer.’

ducten. Nummer een met cacao, twee met soja (na China), één met bloemen, planten, specerijen en cashewnoten. Veel spelers op de markt zitten dus dichtbij. IDH kan die handelaren, producenten en verwerkers bij elkaar brengen. Dat gaat allemaal op basis van wederzijdse belangen. In de

‘Wij werken niet met dwarsliggers’

uurzaam voedsel is geen luxe meer, maar een noodzaak. Wie denkt dat producenten en consumenten straks nog een echte keuze zullen hebben, heeft het mis. Daar is Joost Oorthuizen, directeur van het Initiatief Duurzame Handel (IDH) in Utrecht, van overtuigd. ‘Er zijn twee soorten voedselproducenten. Degenen die voedsel duurzaam produceren en degenen die dat nog gaan doen. Dat gaat ook op voor de consument.’ Het gaat hard. Oorthuizen en zijn elf medewerkers zijn overbezet. Nog geen twee jaar geleden was IDH een interessant nieuw initiatief dat de handel tussen arme landen en het westen zou gaan verbeteren. Ministeries, bedrijven, vakbonden en maatschappelijke organisaties tekenden daartoe in 2007 een intentieverklaring, het zogeheten Akkoord van Schokland. IDH vloeide daaruit voort. Met geld van de overheid (ontwikkelingssamenwerking) en samen met ontwikkelingsorganisaties en een aantal pionierende bedrijven ging het bureau aan de slag. Verduurzamen was het sleutelwoord:

van de boer daar tot de consument hier. Alle schakels in de keten zo inrichten dat de boeren een beter inkomen krijgen, dat het milieu er niet onder lijdt en dat de consument een eerlijk product kan kopen voor een redelijke prijs. Te beginnen bij thee, cacao, soja, katoen en tropisch hout. Hoe pak je dat aan? ‘Door samen met alle partijen te polderen en duidelijke afspraken te maken’, zegt Daan de Wit, hoofd communicatie van IDH. Inmiddels brengt het bureau tal van bedrijven en ontwikkelingsorganisaties bij elkaar, initieert en begeleidt projecten en geeft de nodige ondersteuning. ‘Twintig jaar geleden begon fairtrade met Max Havelaar, aparte producten in aparte winkels. Nu gaat het om grootschaligheid. Het lieve en vrijblijvende van het begin is er nu echt af.’ ‘Fairtrade’, zegt Oorthuizen, ‘dat is eigenlijk te klein gedacht. Natuurlijk zijn eerlijke lonen en werkomstandigheden belangrijk. Maar dat is maar een onderdeel van het grote verhaal. Het grote verhaal is: groeiend gebrek aan

Miljoenen In 2020 wil fabrikant Mars alleen nog duurzame cacao gebruiken. Al over twee jaar dienen minstens 40.000 cacaoboeren 20 procent meer inkomsten te hebben. Mars steekt miljoenen per jaar in zijn duurzame cacaoketen. En er is over twee jaar 64.000 ton duurzame cacao beschikbaar voor Mars en andere chocolademakers als Callebaut en Nestlé. Het hele proces wordt gecertificeerd door Utz Certified. Mars is de grootste cacaoverbruiker ter wereld en heeft de grootste chocoladefabriek van Europa in het Brabantse Veghel. Amsterdam is de grootste cacaohaven ter wereld. Een kwart van alle cacao wordt daar verhandeld. Nederland is mondiaal een grote exporteur en handelaar in landbouwpro-

woorden van Oorthuizen: ‘Coalitions of the willing. We voeren geen campagnes, dat is meer iets voor maatschappelijke organisaties. Wij werken niet met dwarsliggers.’ Wat voor cacao geldt, gaat ook op voor thee en soja. Wat is dan nog de rol voor IDH als die bedrijven zo gretig zijn? ‘Wij vormen per sector een alliantie met bedrijven, overheden, en organisaties als het Wereld Natuur Fonds, om duurzame handel te verbeteren en te versnellen’, legt Oorthuizen uit. ‘Onafhankelijke certificeerders en NGO’s bepalen criteria en bedrijven gaan vervolgens investeren. Deelnemers in de alliantie helpen elkaar vooruit.’ Commerciële bedrijven die broederlijk samenwerken? ‘De onderlinge concurrentie bewaren ze voor later, als het gaat om marketing en prijsvorming’, zegt Daan de Wit. ‘Het terrein van duurzaamheid is geen concurrentieveld.’ ‘Bedrijven beseffen dat ze wel mee moeten’, verklaart

Max is niet meer de enige

Meer duurzame cacao

Kopen uit ideële motieven

Europa doet het eerlijk

Max Havelaar is al lang niet meer het enige merk voor eerlijke

In vier jaar tijd is de consumptie van fairtrade chocola vertienvoudigd naar 2,1 kilo per persoon in 2009. Het kan nog beter: de Nederlandse cacaosector ondertekende dit voorjaar een intentieverklaring waarin staat dat in 2015 de helft van alle cacao duurzaam geproduceerd moet zijn. In 2025 wil de sector helemaal duurzaam zijn. ( B r o n : M i n i s t e r i e L N V )

In 2009 kocht bijna 40 procent van de Nederlandse huishoudens fairtrade levensmiddelen. Consumenten die fairtrade producten kopen doen dit vooral uit ideële motieven, maar ook de kwaliteit speelt een rol. Als mensen fairtrade producten in de schappen laten liggen is het vanwege de hogere prijs of omdat ze niet nadenken over eerlijke handel. ( B r o n : N C D O )

In Europa bedraagt de omzet van fairtrade producten 1,5 miljard euro per jaar. Ontwikkelingscommissaris van de Europese Unie, Louis Michel, stelt dat er nu in Europa maar liefst zeventig keer zo veel fairtrade producten verkrijgbaar zijn dan tien jaar geleden.

koffie. Dat stellen Ruerd Ruben en Guillermo Zuniga van het Centrum voor ontwikkelingsstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Uit hun onderzoek blijkt dat boeren die zijn aangesloten bij Rainforest Alliance of Café Practices een hogere opbrengst hebben. Ook is de kwaliteit van hun koffie beter. ( B r o n : T r o u w )

10 onze

6-10

is een noodzaak

wereld

( B r o n : w w w. m a x h av e l a a r . n l , p e r s b e r i c h t EU m e i 2 0 0 9 )

onze 11 wereld 6-10


‘Productieketens binnen tien jaar duurzaam‘

afleveren, ook in volgende jaren. Die zekerheid krijgen ze alleen als de boeren een goede boterham verdienen en worden geholpen om hun producten te verbeteren.’ Oorthuizen geeft een voorbeeld. In Indonesië wordt per hectare 1000 ton cacaobonen geoogst. In Ivoorkust is dat maar 300 ton. ‘Daar gaat dus iets niet goed. De chocolademakers hebben dan een probleem. En ze willen ook geen gedoe met boeren die zo straatarm zijn dat ze hun kinderen niet naar school kunnen sturen. Een eerlijke cacaoprijs bieden is voor een fabrikant geen obstakel. Het is voor zo’n bedrijf veel belangrijker dat de kwaliteit goed is en beter wordt, en dat de aanvoer gegarandeerd is.’

Geen gedoe Het blijkt vooral een race achter de schermen die wordt aangejaagd door een kritische consument. Fair food is nu bijna overal te koop. In luttele jaren is het eerlijke voedsel verhuisd van de schappen van vriendelijke biologische winkeltjes naar de grote supermarktketens die elkaar de loef proberen af te steken. Het gaat deels om biologische producten uit de streek, maar vaak ook om producten die van ver komen. Uit recente cijfers blijkt dat in 2009 de consumptie van duurzame koffie, fruit en chocolade sterk is gestegen. Maar opvallend genoeg ziet Joost Oorthuizen de bewuste consument niet als de belangrijkste aanjager van de trend. ‘Dat is een misvatting’, zegt Oorthuizen. ‘Die bewuste consument bepaalt een paar procent van het totaal, dat is al twintig jaar zo. Meer dan 5 procent wordt het niet. Het gaat bij de verduurzaming vooral om bedrijven die goede grondstoffen willen, nu maar ook volgend jaar. Ze moeten ervan op aan kunnen dat cacaoboeren in Ivoorkust goede spullen

Kunstmest raakt op Bedrijven moeten ook wel verduurzamen, is de overtuiging van Oorthuizen. In 2050 moet de aarde negen miljard monden voeden. Vier miljard mensen behoren dan inmiddels tot de middenklasse en hebben een westers eetpatroon. Niet eens per week een stukje vlees of vis, maar bijna elke dag. Dan zal de landbouw 70 procent meer voedsel moeten produceren. Daarvoor is vruchtbare kunstmest nodig. Maar een van de essentiële stoffen waarmee kunstmest wordt gemaakt, fosfor, raakt op (zie artikel op pagina 36). ‘Als we op de huidige voet doorgaan heeft de mensheid een ecologische voetafdruk die 2,5 keer een hele aarde beslaat. En hebben twee tot drie miljard mensen te maken met een dagelijkse strijd om schoon drinkwater. Hoe gaat we dat doen?’ Eerlijke handel, stelt Oorthuizen, is deel geworden van de gewone economie. ‘De consument koopt op basis van prijs en imago, hij kijkt niet op de etiketten. Ahold maakt haar huismerken duurzaam omdat het bedrijf wil uitstralen dat Albert Heijn een goede winkel is waar de producten gewoon in orde zijn: gezond, lekker, milieu- , dier- en mensvriendelijk gemaakt. Eigenbelang staat voorop.’ Bedrijven kijken tien, vijftien jaar vooruit en zien in de verte een eindstreep. Ze beseffen: als we zo doorgaan kunnen we straks niet meer aan goede grondstoffen komen. Dus het moet anders. Dat besef is iets van de laatste paar jaar. Het gaat hard nu.’ n

Vijf miljoen mensen profiteren

Genoeg voedsel, toch ondervoeding

Er zijn nu maar liefst 746 fairtrade gecertificeerde producentenorganisaties in 58 producerende landen. Samen representeren zij meer dan een miljoen boeren en arbeiders. De Fairtrade Labelling Organization (FLO) schat dat in totaal zo’n vijf miljoen mensen direct profiteren van eerlijke handel.

Elke dag sterven er 25.000 mensen door hongergerelateerde oorzaken. Daarnaast zijn meer dan een miljard mensen ondervoed. Toch is er genoeg voedsel beschikbaar voor iedereen. Een groot deel van de ondervoeding wordt echter veroorzaakt door nietduurzame handel en onevenredig stijgende voedselprijzen.

( B r o n : w w w. f a i r t r a d e . n e t )

( B r o n : w w w. f a i r f o o d . n l )

het nieuwe ASC-label in de winkels. Met de kweekvis heeft IDH straks acht programma’s lopen met meer dan honderd grote spelers. Van multinationals als Ahold, Nestle, Heinz en Makro, tot organisaties als TUI Nederland, Wereld Natuur Fonds, Oxfam Novib.

12 onze

6-10

daveblume

.imelda

Oorthuizen. ‘De productieketens moeten binnen tien jaar duurzaam zijn, anders gaat het mis. Dat is een simpel rekensommetje. Dan droogt de productie op, of valt de kwaliteit weg. Dat zie je nu al in de cacao. Dus er wordt veel kennis gedeeld. In hun eentje kunnen bedrijven gewoon niet genoeg meters maken.’ Het nieuwste project van IDH is een keurmerk voor de kweekvisserij, het Aquaculture Stewartship Council (zie kader op pagina 20). Twaalf populaire soorten kweekvis, van pangasius tot garnalen en zalm, liggen volgend jaar met

wereld


Inburgering Het gebeurde op een vroege namiddag. Ik had de opening bijgewoond van een nieuw VVV-kantoor waar burgemeester en notabelen vol trots hun stad aan het uitventen waren. Ik moest wat boodschappen halen, liep door het ‘stadshart’, zoals het hier officieel heet, kwam een net verworven kennis tegen, maakte een praatje en wist ineens: nu ben ik dus ingeburgerd in A. A staat in dit geval voor Almere, maar het had ook over Apeldoorn of Antwerpen kunnen gaan. Ik woon al twee maanden in A, het is Nederlands grondgebied, de mensen spreken er mijn taal, de Albert Heijn is om de hoek, en overal zie ik dezelfde winkelketens die ook verder in het land niet te vermijden zijn. En toch, onder deze ideale omstandigheden duurde het nog twee maanden voordat ik mezelf betrapte op een zekere mate van gewenning, ja zelfs acceptatie: in deze nieuwe stad woon ik nu. Ja, het gaat er hier anders aan toe dan in mijn vorige woonplaats, de hoofdstad A. Maar pas nu waren die verschillen niet onoverkomelijk. Want wat gebeurt er, zelfs bij zo’n relatief kleine binnenlandse verhuizing? Aanvankelijk werd ik overvallen door een niet te stuiten onrust, die veel wegheeft van de dwangmatige nieuwsgierigheid die de toerist voortdrijft in het buitenland. Het is hier nieuw en anders, en ik moet dat allemaal zien, allemaal ervaren. Dus kwam ik ogen en oren te kort, en rende ik als een bezetene door de stad om toch vooral niets te missen. Ik kon die eerste weken niet thuis zitten om een boek te lezen, want dat was zonde van de tijd. Erop uit, antropoloogje spelen. Het probleem is dat je in die vakantiestemming alles even interessant en relevant vindt. Voordat je het weet, beantwoord je aan het clichébeeld van een Japanse toerist: ieder beeld is het waard om een foto van te maken. Kijk: een vrouw op een scoot-

mobiel (alsof je nooit een vrouw op een scootmobiel hebt gezien). En daar: zwiepende boomtakken in de polderwind. Je wordt er doodmoe van, want je bent je discriminatievermogen kwijtgeraakt. Die toeristen-ijver duurt hooguit twee Na twee maanden weken, en slaat dan resoluut om in het verzet ben ik tegendeel. Ineens is al dat verschil niet op mijn gemak pittoresk meer, maar irritant. Van de ene op de andere dag spreekt je conservatieve hart een woordje mee, en dan word je overvallen door de wrok van de expat. Waarom doen de mensen hier de dingen zo belachelijk anders? Waarom werkt mijn routine niet meer en moet ik nieuwe gewoonten aankweken? De omgeving, die vlak daarvoor nog een labyrint was van onontdekte mogelijkheden, neemt een vijandelijke kleur aan. In gedachten was ik onophoudelijk aan het honen: Wat belachelijk, wat idioot! Waarom zijn de dingen niet zoals ik het gewend ben! En van de weeromstuit liep ik met oogkleppen op door de stad, om me te beschermen tegen al het nietvertrouwde en het vreemde dat me omringde. Ik schrok van die heftige gemoedsbeweging, ik hoorde me alleen nog maar sarcasmen ten beste geven. Niets deugde, niets was goed. Natuurlijk ontmoette ik mensen die ook net in A waren komen wonen, met wie ik in commissie kon klagen. Wat een verrukkelijke eensgezindheid. Al die anderen waren gek en wij de enigen die het zagen. Let wel, ik woon op hooguit 30 kilometer van mijn oude woonplaats. En dan al deze lawine aan emoties. Wil je bij benadering weten wat een migrant uit een ver buitenland meemaakt, dan moet je die gevoelsuitbarsting vermenigvuldigen met een factor 10. Net zo plotseling als die storm aan kritiek was opgestoken, ging-ie ook weer liggen. Het was op die vroege dinsdagmiddag, het nieuwe VVV-kantoor was geopend (toeristen waren nu officieel welkom, misschien dat het me onbewust geruststelde) en ik merkte plotsklaps dat ik de omgeving niet meer wilde veranderen. Voor die tijd was ik in gedachten bezig alles opnieuw in te richten. Als dit nu hier en dat nu daar… dat zou toch zoveel logischer zijn. Maar ik wandelde, keek om me heen, en moest constateren dat mijn afweer was gebroken. De beschermlaag die ik had opgebouwd, was aan het afbrokkelen. Ook werd ik niet langer geplaagd door het hyper-enthousiasme van de antropoloog die alles van ‘zijn stam’ onuitsprekelijk geweldig vindt. Ik was op m’n gemak, er was een zekere berusting, een gewenning. Twee volle maanden had het verzet geduurd, en ik voelde nu pas hoe moe ik eigenlijk was.

onze 13 wereld 6-10


fair food

Duurzaam vlees. Het kan. Maar is het eerlijk om vlees te eten? Mensen hebben zo hun eigen redenen om vegetariër te worden. Omdat ze houden van dieren. Omdat ze zich willen verzetten tegen de grootschalige productie. Of omdat ze walgen van de manier waarop dieren aan hun einde komen. Drie vegetariërs vertellen over de keuzes die zij hebben gemaakt.

Goos van der Veen/HH

Tekst Monique Koudijs

‘Ik voel mij in mijn ziel verwant met dieren’ Marijke Helwegen, vooral bekend vanwege de cosmetische ingrepen die ze heeft ondergaan, eet al meer dan dertig jaar geen vlees. Ze voelt zich verwant met dieren. ‘Ik ben tegen het verorberen van ieder levend wezen.’ ‘De Griekse filosoof Pythagoras zei ooit: ‘Zo lang wij dieren doden, zal er nooit vrede zijn’. Mooi hè. Ook Gandhi heeft er goeie uitspraken over gedaan: ‘De beschaving van een volk is te meten aan de mate van respect waarmee het met zijn dieren omgaat’. Ik denk dat er een totaal andere wereld ontstaat als wij dieren niet doden en geen vlees meer eten. Ik weet zeker dat er dan veel meer rust in mensen komt. Rood vlees eten maakt mensen agressief. En wat denk je wel niet van de stress en agressie die bij het doden van dieren komen kijken. Denk aan stropers, jagers, slachthuismedewerkers, veedrijvers, noem maar op. ‘Ik vind niet dat je een ander levend wezen moet opeten. Dat je moet doden om iets te kunnen eten. Ik voel mij in mijn ziel verwant met dieren. Ze zijn leuker dan mensen. Dieren zijn

14 onze

6-10

wereld

liefdevol, oprecht en slim. Vooral koeien zijn geweldig. Als ik ze zie kan ik ze wel zoenen. En wij slachten ze af! ‘Ik ben er tegen om dieren in groten getale bij elkaar te zetten. Vroeger had iedere boer een paar koetjes, maar nu zitten er zoveel dieren op een hoop. Ze worden ingespoten met van alles, hormonen en antibiotica. Je ziet dat er ziektes door ontstaan. En wat een energie is er nodig om een dier slachtrijp te maken. De poeperij van koeien en varkens zorgt ook nog eens

‘Rood vlees eten maakt mensen agressief’ voor veel CO2-uitstoot. De dieren worden vetgemest met bijvoer, zodat wij dikke biefstuk, karbonaatjes, en kippenpoten op ons bord kunnen krijgen. Als je ophoudt met het wereld-

te worden’ wijd bijvoederen van dieren, zou je die landbouwgronden kunnen inzetten voor mensen die honger hebben. Ik vertel niets nieuws. Maar de belangen van de vee- en voedselindustrie zijn vele malen groter.

‘Ik eet geen vlees, slechts een klein stukje vis en draag bewust geen bont. Ik ben niet iemand die met borden rond gaat lopen of gaat schreeuwen op de hoek van de straat. Ik probeer het subtiel uit te dragen. Ik ben er voor om dieren te laten leven.’

‘Vissen hebben helemaal geen leuk leven’ Schrijfster en columniste Renske de Greef was al vegetariër. Na het lezen van Jonathan Safran Foers ‘Dieren Eten’ stopte ze ook met het eten van vis. ‘Mensen vergeten best vaak dat een vis ook een dier is.’ ‘Sinds vijf jaar ben ik vegetariër. In het begin at ik nog wel vis. Het heeft met aaibaarheidsgehalte te maken, denk ik, dat ik dat onderscheid maakte. Ik kende blijkbaar meer gevoelens toe aan dieren met twee of vier poten. En denken we niet allemaal dat een vis sowieso een leuk leven heeft, omdat ‘ie lekker vrij kan zwemmen? Diep van binnen wist ik eigenijk wel dat dat geen sterke argumenten waren. ‘Jonathan Safran Foer duikt voor zijn boek in de Amerikaanse vlees- en visindustrie. Een industrie met een machtige politieke lobby, zo blijkt. Maar op de werkvloer vinden er stelselmatig gruwelijkheden plaats. Voor elke kilo gevangen vis bijvoorbeeld, moet je vijf kilo bijvangst rekenen die dood of halfdood weer overboord wordt gegooid. De enorme vissersboten trekken de hele zee leeg. Over vijftig jaar, is nu de schatting, is de zee leeg. ‘De manier van vangen is ook rot. De vissen worden lang meegesleept in die netten waardoor ze stikken. Ik dacht eerst nog dat kweekvis een goed idee was, maar ook die gekweekte vissen leven te dicht op elkaar. Ze zwemmen in hun eigen poep en krijgen allerlei ziektes, waardoor ze gaan bloeden uit hun ogen. Zoals Foer die ogen en dat bloed beschrijft... Ik zag het voor me en dacht: Nee! Dit is niet oké. ‘Het boek van Foer gaat ook over eettradities en hoe moeilijk mensen het vinden om hun eetpatroon te veranderen. Ik vind bijvoorbeeld koeien en varkens leuk. Daarom wil ik ze niet opeten. Ik denk dat dat

ook de reden is dat mensen geen poezen of honden eten. Maar zo’n reden komt snel wat zwakzinnig over. Een beetje suf. ‘Er bestaat een soort stoerheid over vlees eten, wat ik niet helemaal begrijp. We hebben ooit een rare keus gemaakt welke dieren we wel of niet eten, terwijl het niets zegt over de eetbaarheid van het dier. Het is in Nederland bijvoorbeeld onbespreekbaar om hamster op het menu te zetten. Over het mishandelen van een kat zijn we verontwaardigd, maar een enorme varkensstal vindt niemand een probleem. ‘Het vergt best wel moed om je echt af te vragen waar vlees vandaan komt, zoals Foer doet. Om stil te staan bij de gevolgen van ons eetgedrag. En je vervolgens af te vragen of je het daarmee eens bent. Waarom eten we eigenlijk vlees? Daarover nadenken en bewust een keuze maken, is toch het minste wat je kunt doen.’

‘Ik begrijp niet wat er stoer is aan vlees eten’

Merlijn Doomernik/HH

‘Je hoeft geen vegetariër

onze 15 wereld 6-10


j e r o e n v a n lo o n

‘Twee euro belasting per kilo vlees’ Kamerlid Marianne Thieme, fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren, is voor een vleestaks. ‘Logisch toch, om de maatschappelijke kosten van de vee-industrie in de prijs door te berekenen.’ ‘Wij betalen geen eerlijke prijs voor ons voedsel. In de jaren zeventig besteedden we zo’n 30 procent van ons budget aan voedsel. Nu nog maar 11 procent. Die prijzen zijn onethisch laag. Dat is ten koste gegaan van boeren en dierenwelzijn. Om die prijzen zo laag te krijgen, is men grootschaliger, milieu- en dieronvriendelijker gaan produceren. Zo erg dat we er nu ziek van worden. Er is vogelgriep, Q-koorts en kippen worden resistent tegen antibiotica. Al die ellende alleen maar om zo goedkoop mogelijk te produceren. ‘In landen als Brazilië gaan bovendien miljoenen hectare bos tegen de vlakte voor het verbouwen van veevoer. Terwijl je die soja en andere kostbare granen ook rechtstreeks aan mensen kunt geven. Om één kilo vlees te produceren is zeven kilo veevoer nodig. Een verspilling van 80 tot 90 procent aan kostbare eiwitten. ‘De Amerikaanse oud-vicepresident Al Gore luidde met zijn documentaire An Inconvenient Truth de noodklok voor het broeikaseffect, maar noemt niet de belangrijkste veroorzaker. De vleesindustrie. Als antwoord maakten wij de film Meat the Truth. Volgens de Wereldvoedselorganisatie stoot het verkeer 13,5 procent CO2 uit, en de veehouderij 18 procent. Er zijn onderzoeken die met hogere percentages voor de veehouderij komen. Maar die cijfers worden vaak weggemoffeld. De macht van de vleesindustrie is gigántisch. Overigens is Al Gore inmiddels om, ook hij ziet nu hoe nodig het is minder

’Met minder vlees maak je de wereld al een beetje beter’

16 onze

6-10

wereld

dierlijke eiwitten te consumeren. ‘Op dit moment kost de veehouderij ons veel geld, terwijl die maatschappelijke kosten niet worden doorberekend in de prijs. Denk aan ruimingen, gevolgen voor de volksgezondheid, milieuschade. Met een belasting van twee euro per kilo vlees wordt het principe dat de vervuiler betaalt meteen toegepast op hetgeen er op je bord ligt. Als je je realiseert dat vlees meer vervuilt dan een auto, is het toch logisch dat je daarvoor betaalt. Door minder vlees te eten – je hoeft niet meteen vegetariër te worden – kun je de wereld al een beetje beter maken. Voor de dieren en voor je eigen gezondheid. Daarmee ben je ook solidair met mensen die honger hebben in de wereld.’ n

Honderd Nederlandse hoogleraren mengden zich onlangs in het debat over de bio-industrie. Zij ondertekenden een manifest dat stelling neemt tegen de intensieve veehouderij die zij ‘beschamend’ noemen. De hoogleraren maken zich zorgen over het dierenleed en over de gevolgen van intensieve veehouderij op de volksgezondheid en het milieu. Hun Pleidooi voor een Duurzame Veehouderij is te lezen op www.duurzameveelteelt.nl. Inmiddels hebben zich meer hoogleraren gemeld via de site. Ze dringen aan op sanering van de veehouderij. Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie en voorzitter van Wakker Dier, is een van de initiatiefnemers van het manifest. In de tv-rubriek Nova zei ze dat de afstand tussen product en consument te groot geworden is. ‘We zien niet meer hoe ons vlees wordt gemaakt.’ Als dat in onze achtertuin zou plaatsvinden was het probleem snel opgelost, meent zij.


beter doen

A d v. d . B e e m t

fair food

samenstelling milou dekkers

Initiatieven voor een duurzame en eerlijke wereld. Mail je tips naar redactie@onzewereld.nl

Thee drinken voor het goede doel Verbeter de wereld, begin op je trouwdag

Bijdragen aan het goede doel terwijl je in de zon van een fairtrade kopje thee geniet. De Theetuin uit Den Haag, die bij mensen thuis theefeesten organiseert, besteed 10 procent van haar inkomsten aan goede doelen. Klanten mogen zelf kiezen aan welk goed doel hun geld wordt besteed. Theetuin gebruikt meer fairtrade producten. Zo wordt de chocoladetaart gemaakt van het fair chocolademerk Tony’s Chocolonely. (www.theeoplocatie.nl)

Twee keer ‘ja’ zeggen op je trouwdag. Ja tegen je geliefde en ja tegen fairtrade. Het eerste eerlijke huwelijk vond plaats tijdens de Internationale dag voor fair­ trade op 8 mei. Bruid Wanda Freeke (35) uit Breda: ‘Mijn man en ik vinden duurzaamheid erg belangrijk. Zo houden we ons allebei in ons werk bezig met energiezuinig bouwen.’ Wanda droeg een bruidsjurk van fairtrade gecertificeerd katoen. Met haar bruidegom Caleche Brandsen (37) sneed ze de bruidstaart aan die alleen eerlijke ingrediënten bevatte. En ook de champagne en de bloemen voldeden aan de fairtrade eisen. De trouwerij was een initiatief van Max Havelaar, die de dag samen met dagblad Metro organiseerde. (www.eerlijktrouwen.nl)

Koken met bloemen

Fair Food Fight Hoe zet je thuis een faire culinaire maaltijd op tafel? Topkoks van Flair Flavours laten op de gelijknamige website zien hoe dat moet. Bij ieder recept staat een filmpje en een lijst met tips voor eerlijke producten. Ben je zelf culinair ingesteld en heb je geen recept nodig, doe dan mee met de wedstrijd: Fair Food Fight. Plaats voor eind augustus een eerlijk recept met origineel filmpje op de site en leg uit hoe jouw gerecht bijdraagt aan de strijd tegen honger en armoede. De topkoks bepalen wie de winnaar is. (www.fairflavours.org)

Wat weet je eigenlijk over eerlijke handel? Doe een ‘fair-test’ op fairfood.org. Met de campagne ‘De wereld op je bord’ wil Fairfood International consumenten laten zien dat ze iets kunnen doen tegen honger en armoede in de wereld. Op de website staan verschillende ideeën om eerlijke handel te stimuleren. Bezoekers kunnen een petitie tekenen of de ‘I shop fair’-lijst printen. Zo kun je zelf kijken of de producten die in je winkelwagentje gaan eerlijk zijn geproduceerd.

Een kookworkshop met duurzame producten. Bij de Culinaire Werkplaats in Amsterdam kun je leren koken met bloemen die worden verwerkt in pesto, salade, dipsaus of soep. Of je leert originele vegetarische maaltijden bereiden en zoetigheden bakken zonder al te veel suiker. De culinaire werkplaats wil gasten stimuleren om lekker anders maar vooral ook bewust te eten. Groenten, fruit en granen die tijdens de workshops worden gebruikt zijn biologisch en fair trade.

(www.fairfood.org)

(www.deculinairewerkplaats.nl)

Fair shoppen met checklist

onze 17 wereld 6-10


fair food

S z y m o n Ko c h a n sk i

‘visserijen’ gecertificeerd, samen goed voor 7 procent van alle wilde vis voor directe menselijke consumptie. Maar ook de MSC ontkomt niet aan kritiek. Gewoonlijk draait het om drie klachten. Het certificeringssysteem zou gevoelig zijn voor politieke druk en gesjoemel. Bovendien is het ontoereikend als wapen tegen de massale overbevissing en alle milieuschadelijke gevolgen van dien. En daarin speelt weer mee dat de veeleisende certificeringsprocedure kleine vissers(gemeenschappen) veelal buitensluit en dus concurrentievervalsend werkt.

Kleine visser kent geen keurmerk

Goede vis, maar goed voor wie? Vangstlimieten, strenge controles en zeereservaten ten spijt: overbevissing vormt nog altijd een bedreiging. Steeds vaker wordt een beroep gedaan op de consument om vis met keurmerken te kopen. Maar wat garanderen die keurmerken ons? En wat hebben vissersgemeenschappen in niet-westerse landen eraan? tekst MICHEL ROBLES beeld Nederlands visbureau (stills)

D

iep teleurgesteld waren natuurorganisaties afgelopen maart na de zogeheten Cites-conferentie in Qatar over de handel in bedreigde planten en diersoorten. Ondanks intensieve lobbycampagnes kregen zij de handel in de zwaar bedreigde blauwvintonijn en zeven haaiensoorten niet verboden. Visserijlanden lagen keihard dwars, van Canada en Rusland tot China, Libië en Japan. Net als bij de klimaattop in Kopenhagen, eind 2009, legden westerse milieuvoorvechters het vooral af tegen steeds zelfverzekerder opkomende eco-

18 onze

6-10

wereld

nomieën en ontwikkelingslanden. ‘Nu moet het van de consumenten komen’, concludeert woordvoerster Lonneke Bakker van het Wereld Natuur Fonds (WNF). Aziatische en Afrikaanse politici hebben geen oor voor de westerse groene moraal. Het WNF, een van de initiatiefnemers van het viskeurmerk MSC, gaat daarom de consument in die werelddelen opzoeken. Vooral in China en Japan, want daar wordt de meeste vis gevangen en geconsumeerd. Sinds 1996 kent de visserij het mondiale groenlabel MSC (Marine Stewardship Council). Het WNF heeft

het label in samenwerking met levensmiddelengigant Unilever bedacht, in navolging van het succesvolle FSCcertificaat (Forest Stewardship Council) voor ‘goed’ hout. Het MSC-label moet milieuverantwoorde visproducten garanderen: de betreffende populatie mag niet overbevist worden, ecologische neveneffecten moeten minimaal of positief zijn en het visserijbeheer ter plekke moet voldoen aan alle (inter) nationale duurzaamheidsregelgeving. Het bekende blauwe MSC-vignetje heeft andere vis-ecolabels inmiddels verdrongen. Momenteel zijn bijna zeventig

Ecofraude Net als andere keurmerkbeheerders laat de MSC aanvragende bedrijven doorlichten door commerciële certificeringsinstanties. Dat werkt fraude in de hand, vrezen critici als zeebioloog Trevor Ward van de University of Western Australia. Groeiende concurrentiedruk brengt certificeerders in de verleiding om aanvragers (die hun gage betalen) te bedienen met rooskleurige rapportages. Ook kunnen grote reders één vissoort ‘duurzaam’ vangen en dus het keurmerk krijgen, terwijl het voor de overige activiteiten business as usual blijft. Hoe vaak gaat het daadwerkelijk mis? Dat is omstreden. Greenpeace heeft uitgehaald naar het certificaat voor Alaska koolvis (jaaromzet 1 miljard dollar), aangezien dat bestand hard achteruit kachelt. Het certificeringsproces voor de eveneens gedecimeerde West-Canadese

Fraser River Sockeye zalm wordt zelfs bestempeld als ‘ecofraude’. Die zalmvisserij is door de MSC ‘technisch’ in orde bevonden voor certificering. Onbegrijpelijk, vinden critici, want de overheid heeft juist een voorlopig vangstverbod afgekondigd. Zee-ecologen hebben daar een verklaring voor. Volgens hen gaat het bestand aan Alaska koolvis en Sockeye zalm waarschijnlijk niet achteruit door overbevissing (een van de MSC-criteria), maar door verhoogde watertemperaturen als gevolg van de klimaatverandering. ‘Om belangenverstrengeling te voorkomen, is de MSC helemaal losgemaakt van de initiatiefnemers’, bezweert woordvoerster Nathalie Steins op het Nederlandse MSC-kantoor in Den Haag. ‘We betrachten vergaande transparantie. Iedere vijf jaar vindt hercertificering plaats, met onafhankelijke arbiters. Ook

‘Iedere vijf jaar wordt viskeurmerk opnieuw toegewezen’ de certificeerders worden onafhankelijk gecontroleerd, door een internationale toezichthouder.’ Lars Gulbrandsen, onderzoeker bij het Noorse Fridtjof Nansen Instituut, publiceerde vorig jaar een wereldomspannend literatuuronderzoek over de effectiviteit van het MSC-keurmerk.

zwaardvis

tilapia

snoekbaars

tong

‘Goede vis’ blijkt soms ongezond Een ijzersterk argument tegen de vangst van blauwvintonijn en haai is nimmer in stelling gebracht: het eten van deze roofdieren is bar ongezond. De oceanen zijn vervuild, onder meer met dioxine-achtige koolwaterstoffen en met zware metalen als cadmium, lood, kwik en arseen. Dit concentreert zich in het vet of weefsel van roofvissen, naarmate zij meer gifhoudende prooidieren oppeuzelen. Uiteindelijk belandt alles op ons bord. Onderzoek naar gif in zeebanket is schaars. Meestal wordt vis aangeprezen vanwege de heilzame omega-3-vetzuren. Veel Europese voedsel- en warenautoriteiten volstaan met sporadische informatie: dioxinegehalten zouden dalen (alleen wilde paling en snoekbaars worden afgeraden), kwik-, lood, en cadmiumconcentraties ‘vallen mee‘. De Royal Swedish Academy of Sciences pleitte in 2007 wel onomwonden voor een gezondheidswaarschuwing op verpakkingen van met kwik vervuilde heilbot, tonijn en zwaardvis. 'Wij houden onderzoeksresultaten in de gaten', stelt Patricia Schutte van het Voedingscentrum in Den Haag. Op gezag van de Gezondheidsraad adviseert het centrum: eet minstens twee porties vis per week, waarvan één keer vette vis. 'Tot nu toe

zien wij nog geen aanleiding tot bijstellen van ons advies.' De meeste MSC-gecertificeerde vis is, voor zover bekend, schoon. Discussie bestaat wel over ‘vette’ soorten als zeetong, haring en heilbot waar dioxines in zouden zitten. Ronduit riskant - zeker voor kinderen en zwangere vrouwen - is de certificering van Albacore tonijn, Oostzeebaars, Tosakatsuo gestreepte tonijn en Pacific flounder (bot): allemaal bevatten zij, volgens het Amerikaanse Environmental Defense Fund (EDF), relatief veel kwik en dioxinen of giftige pcb’s. Andere niet gecertificeerde boosdoeners zijn: alle tonijn- en haaiensoorten, blauwbaars, zwaardvis, koningsmakreel, keizersbaars, steur, zeeforel, botervis en Atlantische wilde zalm. En niet te vergeten onze eigen zoetwaterpaling, snoekbaars en brasem. Ook de populaire Viswijzer bevat daarmee een paar bedenkelijke soorten: zwaardvis en zeebaars, opgevoerd als ‘Prima keuze’, zijn, volgens het EDF, allerminst gegarandeerde aanraders. www.msc.org www.viswijzer.nl www.edf.org

onze 19 wereld 6-10


zalm

gamba's

haring

heilbot

‘Er kleven onvermijdelijke beperkingen aan zo’n certificeringssysteem’, zegt hij. ‘Een ecolabel blijkt als promotiemiddel vooral aantrekkelijk voor kapitaalkrachtige visserijbedrijven die opereren op de wereld-exportmarkt en die technisch toch al hoog ontwikkeld zijn. Voor hen is bijsturen om aan de MSC-eisen te voldoen relatief eenvoudig. De totale vangst wordt er niet zoveel minder om.’ Voor de vele kleine vissersgemeenschappen die vangen voor lokale, niet-westerse markten, meent Gulbrandsen, is er nauwelijks prikkel om aan certificering mee te doen. ‘Ze kén-

‘Voor arme visserijstadjes mist het ecolabel aantrekkingskracht’ nen de MSC niet eens. Tot nu toe is in ontwikkelingslanden maar een handvol certificaten uitgereikt.’ Dat is ook de MSC niet ontgaan. In 2007 is daarom een speciaal Developing World Fisheries Program opgezet. Vanuit het Londense MSC-hoofdkantoor vertelt programmamanager Oluyemisi Oloruntuyi wat er zoal moet gebeuren. ‘Het ontbreekt vissersgemeenschappen behalve aan geld ook aan organisatiegraad, aan professionele lokale certificeerders, aan marktvraag naar duurzame vis en aan biologische gegevens over hun viswateren.’ Via workshops probeert de MSC

zowel autoriteiten als vissers te doordringen van het belang van duurzaamheidsgaranties voor het voortbestaan van de visserij. De MSC ondersteunt vervolgens lokale initiatieven. ‘Een effectief instrument is bijvoorbeeld coöperatievorming. De Mexicaanse kreeftvissers van Baja California hebben op die manier hun visserij gecertificeerd én weer winstgevend gekregen. De regering heeft ter ondersteuning zelfs betere wegen aangelegd.’

Waardevaste belegging De MSC werkt ook aan flexibeler criteria voor visserijbeheer in gebieden waar het aan gedegen biologisch onderzoek ontbreekt. In plaats van harde gegevens, worden gestandaardiseerde schattingsmethoden geaccepteerd. Op den duur hoopt Oloruntuyi plaatselijke investeerders, ontwikkelingsorganisaties en vakbonden te interesseren voor gecertificeerde visserij als waardevaste belegging. De Noorse onderzoeker Lars Gulbrandsen betwijfelt of dit alles voldoende is. ‘Het manco van het MSC-label is de eenzijdigheid’, legt hij uit. ‘Het gaat over overbevissing, de vangstmethode en mariene ecosystemen. Om het niet te ingewikkeld te maken is voorlopig besloten de sociale kant van duurzaamheid (people, planet, profit) buiten de criteria te laten. Begrijpelijk, maar voor arme visserijstadjes mist het MSC-keur daardoor aantrekkingskracht.’ Oluyemisi Oloruntuyi van de MSC beaamt dat eerlijke handel, duurzame

ASC-keurmerk voor gekweekte vis in de maak Zeventig milieu- en mensenrechtengroeperingen vielen vorig jaar op hoge toon het Wereldnatuurfonds (WNF) aan over het gloednieuwe initiatief voor een keurmerk voor gekweekte vis. De totstandkoming van het ASC-label (Aquaculture Stewardship Council) zou een onderonsje zijn met grote kwekers. De duizenden kleintjes, die aan alle wereldkusten actief zijn, zouden worden weggedrukt door de voorgenomen criteria en certificeringsprocedures. Ecosystemen zouden de dupe zijn van de nieuwe bioindustrie. Aquacultuur is, met een stijging van 8 procent per jaar, wellicht de snelst groeiende bedrijfstak ter wereld. Veertig procent van de vis voor menselijke consumptie komt inmiddels uit kwekerijen. In China, waar al eeuwen viskwekerijtjes floreren, is dat zelfs 60 procent. De weg naar duurzame dier- en milieubewuste en sociaaleconomisch verantwoorde visteelt is nog lang. Gewilde soorten als de Aziatische tilapia en pangasius bevatten niet alleen arseen maar ook allerlei pesticiden-, antibiotica- en hormoonresten. Kweekzalm zou hoge gehalten kwik en andere

20 onze

6-10

wereld

giftige stoffen bevatten en een gevaar opleveren voor de wildezalmpopulatie. Er wordt nog altijd druk onderhandeld over criteria voor het ASC-label, zegt woordvoerster Clarisse Buma van het WNF. ‘Dat gebeurt transparant per vissoort in twaalf open rondetafel-dialogen.’ De criteria voor tilapia zijn rond, die voor pangasius en garnalen volgen binnenkort. De eerste vissen voorzien van het eco-label worden volgend jaar in de winkel verwacht. Buma: ‘Het publiek, binnen de rondetafel-dialogen, bepaalt de criteria. Als er aanleiding is tot bijsturen, worden er nieuwe dialogen gevoerd.’ Buma weerspreekt dat kleine marktpartijen buiten spel worden gezet. ‘In Vietnam zijn proefprojecten waarbij kleine bedrijven gezamenlijk het certificaat kunnen halen. Ook nodigen wij actief kritische organisaties uit voor de dialogen. Sociale aspecten, natuur- en milieuschade, het wordt allemaal meegepakt in de criteria.’ Toch moet er nog veel gebeuren. Buma: ‘Voorlopig noemen we het ASC daarom liever geen keurmerk voor duurzame, maar voor ‘verantwoorde’ aquacultuur.’

verwerking, dierenwelzijn, milieuaspecten van visserijvloten, vervuiling in vis, allemaal zaken zijn die buiten de criteria vallen. ‘Maar een keurmerk is maar één instrument’, reageert hij. ‘Bovendien: criteria kunnen gaandeweg breder of scherper worden. En: juist een keurmerk voor één bedrijfsonderdeel kan scheepseigenaren prikkelen tot verdere verduurzaming.’

Vissersrace Een steeds populairder instrument om overbevissing, ook in lokale vissersgemeenschappen, tegen te gaan, is de toekenning van ‘verhandelbare visrechten op afgebakende visgronden of voor populaties’. Groot nadeel van deze algemene vangstquota is dat tussen vissers een race ontstaat om binnen het totale quotum zoveel mogelijk zelf uit zee te halen. Laatkomers zetten illegaal alsnog hun netten uit, waarna de oogst op volle zee verpatst wordt, buiten het zicht van inspectiediensten. Slimmer is om vooraf eerlijk de koek te verdelen. Iedere boot krijgt ‘individueel verhandelbare visrechten’ die aan

collega’s mogen worden doorverkocht. Vissers gaan zich zo opstellen als verantwoordelijke rentmeesters van ‘hun’ visstand. Tevens bieden vaststaande eigen aandelen bedrijfszekerheid, wat investeren in duurzaam materieel gemakkelijker maakt. Gemeengoed zijn die individuele verhandelbare visrechten nog niet in niet-westerse landen. In Chili en Namibië zijn wel goede ervaringen opgedaan. In de Verenigde Staten, Canada, IJsland, Nieuw-Zeeland en Nederland (tong- en scholvisserij) wordt er al langer mee gewerkt. In 2007 toonde een gedetailleerd onderzoek van een Amerikaanse milieubeschermingsorganisatie al aan hoe de individuele visrechten tegelijkertijd niet alleen het milieu, de werkgelegenheid en de winstcijfers bevorderen, maar ook de kwaliteit van visproducten en de veiligheid aan boord. De milieuclub analyseerde tien Amerikaanse en Canadese voorbeelden. Door zorgvuldiger werken bleven vangsten ruim binnen de limiet, daalden bijvangsten met 40 procent, werd minder en milieuveiliger

vistuig gebruikt en halveerde het aantal ongelukken. De inkomsten per boot werden toch 80 procent hoger. Maar ook deze individueel verhandelbare visrechten zijn geen wondermiddel. De bedreigde tonijn- en haaiensoorten bijvoorbeeld zijn zó lucratief dat graaigedrag waarschijnlijk onuitroeibaar blijft. Maar juist voor de minder commerciële vissoorten, waar niet-westerse vissersgemeenschappen van leven, kunnen ze een uitkomst zijn. Ook hier geldt, net als voor het MSCkeurmerk, dat de kleine gemeenschappen én de visserij-inspecties zich goed moeten organiseren om het systeem met individuele visrechten tot een succes te maken. Hoe krijg je ze zover? Het Developing World Fisheries Program van de MSC heeft een start gemaakt door zich te richten op autoriteiten en vissers. Het Wereld Natuur Fonds, zoals Lonneke Bakker al zei, gaat de Aziatische en Afrikaanse consumenten opzoeken. Als ook die consument meer om ‘goede vis’ gaat vragen zullen hun overheden en vissers wellicht ook meer in actie komen. n


Op de pedalen door New Delhi Door de rumoerige straten van New Delhi rijden behalve riksja’s nu ook knaloranje fietsen. In september richtte Jack Leenaars, oud-correspondent van onzeWereld ‘Delhi by Cycle’ op. Hij organiseert dagelijks fietstochten door de oudste wijken van Delhi. Tekst Milou Dekkers Beeld haran Kumar

H

et zijn vooral toeristen die op de fiets stappen en zich een weg banen door de drukke straten, smalle steegjes en langs de monumentale moskeeën van Old Delhi, het historische deel van de stad. Chaotische autowegen worden vermeden. Maar ook in de autovrije straten kunnen fietsers obstakels tegenkomen: ‘Gisteren versperde een enorme stier de weg in een smal steegje’, vertelt Leenaars. ‘De enige oplossing was duwen tot het beest op z’n gemak het steegje uitliep.’ De rustige stier staat in groot contrast met de overige weggebruikers. Op de fiets door het chaotische verkeer van Delhi klinkt voor velen niet direct aantrekkelijk. Maar dat is het juist wel, volgens Leenaars: ‘Indiaser dan in Old Delhi kan niet. Op de fiets zie je de stad niet alleen, maar ruik en voel je haar ook.’ Leenaars werkte zes jaar als journalist in ZuidAzië. Hij was toe aan een andere uitdaging, hij wilde iets nieuws. Tijdens een fietsvakantie in Bangkok kwam hij op het idee zelf fietstochten te organiseren. Wat in Bangkok kan, kan in Delhi ook, dacht hij. Dagelijks fietst hij nu met zijn toeristen rond en dat verveelt hem voorlopig nog niet: ‘De straatjes van Delhi zijn elke dag anders.’ De plaatselijke bevolking kent zijn oranje fietsen inmiddels, al worden ze nog steeds nagestaard. ‘Maar mensen reageren positief. Ze lachen en steken hun duim omhoog.’ Toch komen fietsers tijdens hun tocht ook de minder leuke kanten van de stad tegen: zo zijn er bijvoorbeeld vel straatkinderen in Delhi. Daarom zocht Leenaars contact met Salaam Baalak, een organisatie die deze kinderen onderdak biedt. Een aantal van hen werkt nu als gids tijdens de fietstochten. In het drukke Indiase verkeer kom je op de fiets vaak sneller vooruit. Dankzij de ervaren lokale gidsen en een kopje chai (thee) halverwege om op adem te komen, is de drie uur durende fietstocht prima te doen. De planning is ook slim: de tour begint al om zeven uur ’s ochtends, terwijl het lawaaierige leven in Delhi pas na tienen op gang komt. Tot die tijd domineert de fietsbel. n

22 onze

6-10

wereld

‘Op de fiets ruik en voel je de stad’

Jack Leenaars.

Leenaars wijst zijn groep toeristen op bezienswaardigheden in Old Delhi. De Jama Masjid (rechtsonder) is de grootste moskee van India.

onze 23 wereld 6-10


Kiezen voor ontwikkelingshulp Negentien partijen doen mee aan de Tweede Kamerverkiezingen op 9 juni. Wat zijn hun standpunten over ontwikkelingssamenwerking? Tekst Jaap Meijers Illustratie Kristel Steenbergen

andere partijen wil Rouvoet vasthouden aan die 0,8 procent. In de toekomst wil de ChristenUnie het budget voor ontwikkelingssamenwerking zelfs verhogen naar 1 procent van het bruto binnenlands product. Maar veel Nederlanders geloven er niet meer zo in. ‘Wij willen af van de ontwikkelingshulp’, schrijft de Partij voor de Vrijheid (PVV) onomwonden in het verkiezingsprogramma. De partij van Geert Wilders wil alleen nog geld geven voor noodhulp bij rampen. De VVD wil de uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking halveren. De meeste andere Europese landen geven niet zoveel uit aan ontwikkelingssamenwerking en het is niet nodig dat wij voorop lopen, stellen de liberalen. De partij wil om te beginnen de hulp aan corrupte regeringen stopzetten. ‘Daarmee besparen we al een heleboel.’

‘Het is belangrijk om mensen en landen in nood te steunen. Maar het roer moet wel radicaal om. We moeten ons veel meer richten op economische ontwikkeling. Economische vooruitgang betekent welvaart en dat zorgt ervoor dat landen zelf kunnen investeren in hele belangrijke zaken als gezond en onderwijs.’

GroenLinks

Hier of daar Problemen van ontwikkelingslanden kun je op twee manieren aanpakken. Je kunt geld en adviezen geven en de regeringen daar zo ver krijgen dat ze hun land goed besturen. Je kunt ook proberen iets te doen aan de hindernissen die rijke landen opwerpen voor ontwikkelingslanden. Het is natuurlijk makkelijker om te zeggen wat de ander daar allemaal anders moet doen. Lang niet alle partijen willen zich branden aan maatregelen die ons hier moeite kosten. ‘We kunnen niet met de ene hand geven en met de andere hand nemen’, schrijft de PvdA. ‘Daarom pleiten we ervoor het internationale handelsbeleid eerlijker te maken.’ Dat houdt bijvoorbeeld in dat Europese boeren niet langer landbouwproducten met subsidies kunnen dumpen in ontwikkelingslanden, waardoor boeren daar weggeconcurreerd worden. De SP wil zelfs de exportsubsidies in het Europees landbouwbeleid uiterlijk in 2013 afschaffen. D66 denkt bij ontwikkelingssamenwerking vooral aan het verspreiden van kennis en het bevorderen van goed bestuur in de ontwikkelingslanden zelf. Maar ook in eigen land

‘De positie van vrouwen en meisjes in ontwikkelingslanden verdient onverminderde aandacht. Eerlijke behandeling van vrouwen levert een positieve bijdrage aan de opbouw van de samenleving en aan economische ontwikkeling.’

VVD

Meer of minder Er zal de komende jaren flink bezuinigd moeten worden, dat is zeker. Los daarvan gaat er al minder geld naar ontwikkelingshulp. Een vast percentage (0,8 procent) van ons bruto binnenlands product is bestemd voor ontwikkelingssamenwerking. Als de overheid minder inkomsten heeft, zoals in deze crisistijd het geval is, gaat er dus ook minder geld naar ontwikkelingslanden. Komt daar nog een bezuiniging bovenop? Toen hij nog minister van financiën was zei PvdA’er Wouter Bos dat we onze problemen ‘niet mogen afwentelen op mensen in het buitenland die het nog moeilijker hebben dan wij’. Demissionair vice-premier André Rouvoet van de ChristenUnie zei: ‘Juist in tijden van mondiale crisis is onze solidariteit met de allerarmsten onopgeefbaar.’ Net als de meeste

CDA

moeten we een paar dingen anders regelen. ‘We blijven ons inzetten voor vrije toegang tot onze markten en voor de verspreiding van fairtrade principes.’ Het CDA beperkt zich in het verkiezingsprogramma tot wat daar ter plekke zou moeten gebeuren. De christendemocraten willen helpen door Nederlandse expertise in ontwikkelingslanden in te zetten. Met name op het gebied van landbouw, water, het opbouwen van een rechtstaat en het stimuleren van ondernemerschap. Ook de VVD wil vooral daar helpen. Waar zijn bij deze partij de eerlijke handel en schuldenlastenverlichting die bij andere partijen wel in de verkiezingsprogramma’s staan? ‘Dat soort dingen wordt in Europa geregeld’, verklaart VVD-Kamerlid Edith Schippers. ‘Daarom hebben we dat in ons Europese verkiezingsprogramma gezet. We zijn nog steeds voorstanders van het afbreken van handelsbelemmeringen.’ Arjan El Fassed, nieuw op de kandidatenlijst van GroenLinks, ziet dat anders. ‘Of het nu gaat om het dumpen van diepvrieskippen, schadelijk voor lokale economieën, of de

‘Juist in crisitijd ligt de prioriteit bij ontwikkelingssamenwerking. Ontwikkelingslanden hebben de crisis niet veroorzaakt, maar vangen net als bij de gevolgen van klimaatverandering de grootste klappen op.’

PVV

‘Staak alle subsidies aan de anti-Israël industrie, zoals ICCO, OxfamNovib etc.’ 

onze 25 wereld 6-10


ChristenUnie

‘Vanuit het oogpunt van bijbelse gerechtigheid hebben we de verantwoordelijkheid om deze chronische ongelijkheid te bestrijden en zorg te dragen voor onze naasten.’

D66

‘Nederland moet ten behoeve van ontwikkelingslanden een ‘Universitair Instituut voor Goed Bestuur’ opzetten.’

Partij voor de Dieren

‘De oorzaken van massale immigratie moeten aangepakt worden. Belangrijke oorzaken van immigratie zijn armoede, honger en klimaatschade elders. De problemen in herkomstlanden hangen ook vaak samen met oorlogen, hoge geboortecijfers en te weinig mogelijkheden om in de eigen behoeften te voorzien.’  

SGP

‘Uit de ervaring van zestig jaar ontwikkelingssamenwerking blijkt dat de beste resultaten worden geboekt als de lijntjes kort zijn. Geld voor hulp moet dus naar organisaties die ter plaatse vertrouwd zijn.’  

mogelijkheid voor bedrijven om hun winst onbelast weg te sluizen uit ontwikkelingslanden, de globalisering begint in Den Haag. Hier moet een duidelijke agenda zijn voor eerlijke globalisering. Het kabinet moet toezien op een

coherent beleid. Daarmee kunnen we dan naar Brussel.’ Het verkiezingsprogramma van de PVV bevat op dit punt een kleine verrassing: ‘De PVV kiest niet voor hulp maar voor handel. Handelsbarrières moeten worden afgebroken.’

Minister of niet Moet er eigenlijk wel een aparte minister voor ontwikkelingssamenwerking blijven? Er is al jaren discussie over de noodzaak daarvan. Is ontwikkelingssamenwerking belangrijk genoeg om daar een zogeheten vakminister voor te benoemen? PvdA, GroenLinks en de ChristenUnie willen nadrukkelijk dat er zo’n ministerpost in het kabinet blijft. GroenLinks pleit voor een overkoepelend ministerie voor internationale samenwerking. Daar moeten Buitenlandse Zaken, Ontwikkelingssamenwerking, Economische Zaken en Defensie onder gaan vallen. GroenLinks denkt dat met deze samenvoeging pas echt gewerkt kan worden aan eerlijke globalisering en een samenhangend beleid.

Hoewel er al jaren een minister ­- of staatssecretaris - voor ontwikkelingssamenwerking in het kabinet zit, heeft die geen eigen ministerie. Internationale Samenwerking is een van vijf afdelingen ofwel directoraten binnen het ministerie van buitenlandse zaken. De VVD vindt dat prima zo. Maar in zijn streven het aantal ministers sowieso terug te dringen past het schrappen van de ministerspost op ontwikkelingssamenwerking wel. Trots op Nederland, de partij van Rita Verdonk, wil zo veel bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking dat er geen aparte bewindspersoon meer nodig is. Dat levert dan een extra besparing op die mooi meegenomen is, vindt de partij.

Belasting betalen Verschillende partijen vinden dat arme landen geholpen moeten worden een fatsoenlijk belastingstelsel te ontwikkelen. Zowel de VVD als de SP willen ontwikkelingslanden helpen met het opzetten van kadasters en belastingsstelsels. Als duidelijk is wat mensen hebben, stelt de VVD, dan kan iedereen belasting gaan betalen. Als ontwikkelingslanden vervolgens meer belastinggeld kunnen innen, hebben ze ook minder hulpgeld nodig. ‘Daarbij zullen mensen die belasting betalen kritischer zijn op de overheidsbestedingen’, denkt VVD-Kamerlid Edith Schippers. ‘Dus het invoeren van een belastingstelsel bevordert ook nog eens democratisering.’ Het zijn trouwens niet alleen inwoners van ontwikkelingslanden die meer belasting

moeten gaan betalen. GroenLinks en SP willen dat het voor multinationals moeilijker wordt om winsten uit ontwikkelingslanden weg te sluizen naar belastingparadijzen. Ook zij moeten voortaan gewoon belasting betalen in die landen. Arjan El Fassed van GroenLinks: ‘Belastingontduiking door multinationale ondernemingen is een groot probleem. Hierdoor lopen ontwikkelingslanden miljarden mis.’ De PvdA zet zich in voor een internationale heffing op financiële transacties. Een heel klein bedrag voor iedere financiële transactie zou jaarlijks veel geld opleveren. Daarmee kan de economische schade gerepareerd worden die de crisis in de financiële sector heeft aangericht. ‘Met gelijkgezinde landen bekijken we of we de opbrengsten toe kunnen rekenen aan budgetten voor de millenniumdoelen.’ n

Hulp nodig bij het stemmen? Nieuwssite OneWorld zet verschillende kieswijzers en andere informatie over de Tweede Kamerverkiezingen op een rijtje. Zo is er bijvoorbeeld de Wereldstemwijzer, die politici screent op hun standpunten over ontwikkelingssamenwerking. Maar er is ook een Groene Kieswijzer, die test welke partijen milieu hoog op het lijstje hebben staan. Kijk op www.oneworld.nl/verkiezingen.

Global Village Media, uitgever van onzeWereld organiseert in samenwerking met de Rode Hoed op donderdag 3 juni een verkiezingsdebat. Er zijn vijftig vrijkaarten beschikbaar voor abonnees. Het debat begint om 20.00 uur in de Rode Hoed in Amsterdam. Kijk voor meer informatie op de advertentiepagina hiernaast.

26 onze

6-10

wereld


exclusief voor abonnees Gratis boek Puur! uit eten onzeWereld geeft 25 exemplaren weg van de duurzame culinaire gids Puur! uit eten. Daarin staan:

• 250 duurzame eetgelegenheden in

Nederland

• Handig ingedeeld per provincie • Inclusief smakelijke kortingsbonnen Puur! uit eten wil laten zien dat het kan: genieten van duurzame voeding en tegelijkertijd bijdragen aan een mens-, dier- en milieuvriendelijker wereld. In de gids zijn de 250 beste en leukste duurzame eetgelegenheden in alle prijsklassen bij elkaar gebracht. De restaurants werken met biologische en fairtrade producten. En ze serveren duurzame vis. Ook zijn er adressen te vinden van onder meer cateraars, kookworkshops, boerenmarkten, boerderijwinkels en nog veel meer. De adressen kunnen een tot vijf hartjes scoren; elk hartje staat voor 20 procent duurzame ingrediënten. Bij vijf hartjes wordt u een 100 procent verantwoorde maaltijd voorgezet. Auteur : Omvang : Formaat : Afwerking :

Jeannette van Mullem 224 blz. 140 x 180 mm gebonden

onzeWereld geeft 25 exemplaren weg van de duurzame culinaire gids Puur! uit eten.

Wilt u kans maken op dit boek?

Ga naar www.onzewereld.nl/puuruiteten en vul uw gegevens in. U krijgt uiterlijk 25 juni bericht.


b e e l d r e p o rta g e

Leven in koloniale resten 28 onze

6-10

wereld

De Democratische Republiek Congo is op 30 juni 2010 vijftig jaar onafhankelijk van België. De Belgische fotograaf Carl De Keyzer maakte een reis door het land aan de hand van een reisgids uit 1949. Zijn foto’s, gebundeld in het monumentale boek ‘Congo (Belge)’, stemmen tot nadenken. Tekst Joost Bataille Beeld Carl De Keyzer

onze 29 wereld 6-10


Nog maar twee van de dertig kamers van Hotel Palace, ooit een vijfsterrenhotel, zijn in gebruik. De grote havenstad Albertville is nu een vergeten vissersdorp. In de goot ligt een wrak van een vissersboot.

C

arl De Keyzer (51) is gewend in beladen onderwerpen te duiken. Hij begon als straatfotograaf in Gent, maar fotografeerde later onder meer Russische gevangenenkampen in Siberië en bracht godsdienstwaanzin in Amerika in beeld. Hij houdt zich bezig met thema’s als oorlog, macht en politiek. Daarbij laat hij zien hoe mensen overleven in een soms ingewikkelde samenleving. In dit geval: het Congo van ver na de kolonisatie, het Congo dat geplaagd wordt door burgeroorlogen. Zo’n abstract onderwerp is moeilijk vast te leggen. Je moet dan ook een aantal foto’s zien en ze even op je in laten werken, voor je beseft wat je ziet. De Keyzers stijl lijkt in eerste instantie wat afstandelijk en beschouwend. Het het kost tijd voordat je ziet dat hij zich echt druk maakt over wat hij fotografeert: over de mensen die wonen in een voormalige hotelsuite, over een kerkdienst die plaatsvindt in een ingestorte countryclub. De Belg schotelt ons niet alleen restanten van het koloniale verleden voor, ook zijn eigen verleden komt hij in het verre land tegen. ‘Ik zit hier precies terug op het internaat in Kortrijk’, zegt hij tegen een Belgische schrijver met wie hij bij de missiepost van de jezuïten in het plaatsje Kikwit logeert. Hij verwondert zich als hij in straten belandt omringd door platanen, met aan het einde een kerktoren en stadhuis. Aan de Congolezen is dit soort bespiegelingen niet besteed. Die openen gewoon een ijskraam of een fotowinkel in een vervallen koloniaal hotel. We doen het er wel mee, lijken ze te zeggen. Voor de deur wordt golfplaat op een fiets geladen,

30 onze

6-10

wereld

een paar meter verder ligt een roestige vissersboot in het rode zand. Je ziet het verval, daarmee de zinloosheid van al die koloniale inspanningen en tegelijkertijd de achteloosheid van de bevolking daarover. De Keyzer: ‘Het is een onverteerd taboe, maar het enige wonderbaarlijke dat België naast Eddy Merckx en Jacques Brel heeft voortgebracht, is Belgisch Congo.’

Boeken Carl De Keyzer maakte met publicist David van Reybrouck het boek Congo (Belge) over zijn reis door Congo. Het is uitgegeven door Lannoo, 49,95 euro. Met de Belgische onderzoeker Johan Lagae maakte De Keyzer een ander fotoboek Congo Belge en images. Dat bevat een selectie van zo’n honderd nooit eerder gepubliceerde foto’s over het koloniale verleden. De foto’s komen uit het archief van het Belgische Afrikamuseum in Tervuren. Ook dit boek is uitgegeven door Lannoo, 45,00 euro. www.lannoo.be www.carldekeyzer.com Tentoonstelling De tentoonstelling met hedendaagse foto’s uit Congo (Belge) is vanaf 14 augustus te zien in galerie Noorderlicht in Groningen. Een tweede tentoonstelling met de historische foto’s uit Congo Belge en images komt waarschijnlijk later naar Nederland. www.noorderlicht.com

Een student gebruikt een versleten kar in een verlaten recreatiepark in Kolwezi als werkplek. Foto pagina 28/29: In de voormalige Belgische gouverneurswoning in Stanleyville wonen nu zeven Congolese families. onze 31 wereld 6-10


De katholieke missiepost in Jiba is door de burgeroorlog verwoest. Toch wordt er nog dagelijks onderwijs gegeven aan tientallen kinderen van verschillende leeftijden.

De plaatselijke chef van het Rode Kruis in Albertville, een voor Congoleze begrippen bemiddelde man, zit thuis met zijn zoontje. De ooit riante hotelkamer is met behulp van een gordijn gesplitst in twee woninkjes.

Het duurde twee dagen voor de overvolle trein uit de hoofdstad Albertville kon vertrekken. Er zaten aanvankelijk te veel mensen in, waardoor de locomotief de wagons niet kon voorttrekken.

In het landbouwkundig onderzoeksinstituut in Yangambi wordt al jaren geen onderzoek meer gedaan. In de vroegere balzaal wordt vooral veel gespeeld.

32 onze

6-10

wereld

onze 33 wereld 6-10


Overal in Congo liggen voormalige sport- en recreatieparken van Belgische kolonisten er verwaarloosd bij. Een meisje gebruikt dit lege zwembad in Bunia als speelveld.

34 onze

6-10

wereld

onze 35 wereld 6-10


Carolincik

Vrouwen in Madagascar aan het werk in de rijstvelden.

Fosfor is naast kalium en stikstof een onmisbaar onderdeel bij de productie van kunstmest. En belangrijk voor de groei van planten en dieren. Fosfor wordt gewonnen uit fosforiet ofwel fosfaatgesteente. Negentig procent van het bruikbare fosforiet bevindt zich in slechts vijf landen. De grondstof is niet te vervangen door alternatieve bronnen. Als fosfor, dat uiteindelijk ook in onze uitwerpselen zit, wegspoelt met het afvalwater is het later niet meer herwinbaar. Recycling van landbouwafval, voedselafval en mest kan een oplossing zijn voor de schaarste.

V

Fosfor raakt op Het is een essentieel, maar ondergewaardeerd deel van ons dagelijks leven en een belangrijke sleutel in de mondiale voedselketen. Fosfor is nodig voor groei. Bij mensen en bij landbouwgewassen. Maar de voorraad raakt op. Dat heeft desastreuze gevolgen voor de voedselvoorziening. Tijd om het tij te keren. Tekst James Elser en Stuart White

36 onze

6-10

wereld

an de Amerikaanse staat Kansas tot aan de Chinese provincie Sichuan rijden boeren fosforrijke kunstmest uit op hun land. De vruchtbare kunstmest draagt bij aan een grotere oogst. Als de fosfor daarin tenminste niet verloren gaat. Dat gebeurt al op grote schaal, door bodemerosie en regen. Ook spoelen we grote hoeveelheden fosfor, met onze uitwerpselen, weg door het toilet. Dat lijkt een gewoon natuurlijk proces, maar het mag niet eeuwig zo doorgaan. Fosfor is belangijk voor de mondiale groei van de landbouwproductie. Als de fosforvoorraden blijven slinken, dreigt de voedselvoorziening de komende eeuw in de knel te komen. Dit ernstige grondstoftekort is maar bij weinigen bekend. Fosfor is nodig voor allerlei essentiële functies in levende wezens, bijvoorbeeld bij de aanleg van DNA en de bouw van celwanden. In de aardkorst komt relatief weinig fosfor voor. Daardoor is er een limiet aan de groei van planten en algen. Bij mensen is fosfor essentieel voor de botopbouw. Een tekort aan fosfor is een bedreiging voor de wereldwijde landbouwproductie. De groeiende wereldbevolking krijgt daardoor te maken met een serieus gebrek aan voedingsstoffen.

Franklin Roosevelt De eerste tekenen van het nu dreigende tekort aan fosfor werden in 1938 al door de Amerikaanse president Franklin Roosevelt onder de aandacht gebracht. In een rede voor het Congres waarschuwde hij dat het fosforgehalte in de Amerikaanse landbouwgrond sterk was afgenomen. Die afname kon volgens Roosevelt leiden tot kleinere oogsten van mindere kwaliteit, wat schadelijk zou zijn voor ‘de lichamelijke gezondheid en economische stabiliteit van onze natie’. Roosevelt had een vooruitziende blik, en zijn waarschuwing zette landbouwkundigen ertoe aan een effectieve, zij het tijdelijke oplossing te zoeken. Om tegemoet te komen aan de toenemende voedselbehoefte in de wereld riepen de

Groene Revolutie De afhankelijkheid van fosfor is een enorm onderschat aspect van de Groene Revolutie. Daarmee bedoelen we de landbouwkundige innovaties die het mogelijk maakten ook de ruim 4,2 miljard mensen te voeden waarmee de wereldbevolking sinds 1950 is toegenomen. Voor die gigantische uitbreiding van de mondiale landbouwproductie was een gelijktijdige toename nodig van essentiële grondstoffen als water en stikstof. En zonder extra fosfor voor de gewassen was de substantiële productiegroei onmogelijk geweest. De Groene Revolutie was dan op niets uitgelopen.

Amerikanen op om wereldwijd oude, fosforrijke mariene sedimenten op te graven. In 2008 werd in de agro-industrie jaarlijks zeventien miljoen ton fosfor uit de mijnen in de landbouw gebruikt. De vraag groeit met een procent of drie per jaar - een cijfer dat waarschijnlijk zal stijgen door de toenemende welvaart van de ontwikkelingslanden (rijkere mensen eten meer vlees) en de opkomende sector van de bio-energie, waar fosfor nodig is voor de gewassen waaruit biobrandstof wordt gemaakt. Maar de aanvoer van fosfor uit de mijnen stagneert. De kwaliteit van veel mijnen die worden geëxploiteerd om

We onderschatten onze afhankelijkheid de grondstof

onze 37 wereld 6-10


aan de groeiende vraag te voldoen, gaat achteruit. Dat komt doordat men is gedwongen steeds diepere lagen aan te boren en fosfaathoudend gesteente van lagere kwaliteit te delven (fosfaat is de chemische verbinding waarin bijna alle fosfor in de natuur voorkomt). Volgens schattingen, op grond van voorlopige analyses van het Global Phosphorus Research Initiative, zal er over dertig tot veertig jaar al niet meer genoeg fosfor zijn om aan de vraag uit de landbouwsector te voldoen. Er moet natuurlijk nog verder onderzoek worden gedaan, maar het is kort dag. De geografische spreiding van fosfaatmijnen dreigt een nieuw tijdperk van felle concurrentie om bodemschatten in te luiden. Bijna negentig procent van de geschatte mondiale fosforreserves is geconcentreerd in slechts vijf landen: Marokko, China, Zuid-Afrika, Jordanië en de Verenigde Staten. Ter vergelijking: de mondiale oliereserves zijn voor vijfenzeventig procent in handen van twaalf Opec-landen. De concentratie in vijf landen kan tot internationale spanningen leiden en zelfs van invloed zijn op binnenlandse grenzen. Veel Marokkaanse fosfaatmijnen liggen in de

Gelukkig kan fosfor keer op keer worden gebruikt Westelijke Sahara, een door Marokko bezet, betwist autonoom gebied, waar de mensenrechtensituatie een bron is van toenemende internationale zorg. Vanwege de zorgelijke situatie hebben de VN exportbeperkingen op fosfor en andere grondstoffen opgelegd, hoewel de verboden niet waterdicht zijn. China, het land met de grootste fosforreserves na Marokko, had een exportheffing van 135 procent ingesteld. Dit als onderdeel van een complex van maatregelen toen in 2008 de voedselprijzen razendsnel opliepen door de stijgende prijs van brandstof en kunstmest. De export werd er praktisch onmogelijk door gemaakt. Toen de voedselcrisis van 2008 over was, werd de accijns weliswaar opgeheven, maar dit soort handelsbarrières zouden wel eens een veelvoorkomend verschijnsel kunnen worden als de voorraden wereldwijd teruglopen. De Verenigde Staten beschikken over slechts twaalf fosformijnen. De productie van de rijkste mijn, in Florida, neemt snel af: deze zal binnen twintig jaar niet meer commercieel te exploiteren zijn. De VS hebben tientallen jaren lang fosfor uitgevoerd, maar nu wordt ongeveer tien procent geïmporteerd uit Marokko, waarmee de VS in 2004 een vrijhandelsovereenkomst hebben gesloten.

Hongersnood De effecten van het tekort aan fosfor zullen voelbaar worden, lang voordat de laatste fosforatoom uit de laatste mijn is gehaald. Door toegenomen vraag naar meststoffen en de af­

38 onze

6-10

wereld

nemende aanvoer van fosfor uit de export zal de prijs stijgen, en dat raakt direct de miljoenen boeren in de ontwikkelingslanden die op de rand van bankroet en hongersnood balanceren. De stijgende kunstmestprijzen zullen voor hen de balans negatief doen doorslaan. Er zijn al tekenen die erop wijzen dat we niet lang meer zo door kunnen gaan. Tussen 2003 en 2008 is de prijs van fosfaathoudende kunstmest met ongeveer 350 procent gestegen. In 2008 leidden stijgende voedselprijzen in meer dan veertig landen tot rellen. Hoewel de hogere voedselprijzen slechts gedeeltelijk werden veroorzaakt door de piek in kunstmestprijzen, blijkt uit de voedselrellen wel dat verstoring van de mondiale voedselvoorziening maatschappelijke onrust tot gevolg heeft. Alleen door de belofte van overheidssubsidie op voedsel kwam er een eind aan de rellen van 2008.

Minder verspillen Betrouwbare aanvoer van fosfor is essentieel om op de lange duur de voedselvoorziening zeker te stellen. We moeten de behoefte aan fosfaathoudend gesteente drastisch zien terug te brengen door minder te verspillen. Dat zal moeten gebeuren door een combinatie van simpele en geavanceerde technologische oplossingen, waaronder het tegengaan van bodemerosie, de ontwikkeling van breder inzetbare bemestingsmethoden en het kweken van nieuwe, fosforzuinige gewassen, die een grotere opbrengst per fosforeenheid geven. Gelukkig kan fosfor, anders dan fossiele brandstof, keer op keer worden gebruikt - wat ook gebeurt in natuurlijke ecosystemen, waarin de fosfor eindeloos wordt hergebruikt vanaf het moment dat het aan de aardbodem wordt onttrokken tot de uiteindelijke afzetting in meren en zeeën. Als we geen oplossing vinden wacht de mensheid een Malthusiaanse ramp van wijd verbreide hongersnood op tot nog toe ongekende schaal. Dit soort noodsituaties kan ernstige geopolitieke gevolgen hebben, wanneer steeds meer landen niet in staat zijn hun inwoners van voldoende voedsel te voorzien. Toch hoeft het niet per se zo slecht af te lopen. Als het ons lukt behalve het fosforprobleem ook andere problemen van duurzame landbouw op te lossen, gaan we een toekomst tegemoet waarin gezond voedsel voor gezinnen, gemeenschappen en landen is gegarandeerd en de rivieren, meren en zeeën schoner zijn dan nu. n James Elser is professor milieuwetenschap aan de School of Life Sciences van de universiteit van Arizona en mede-oprichter van het Sustainable Phosphorus Initiative van deze universiteit. Stuart White is directeur van het Institute for Sustainable Futures aan de Technische Universiteit van Sydney en mede-oprichter van het Global Phosphorus Research Initiative. Dit is een bewerkte versie van een artikel van Foreign Policy. Met toestemming overgenomen van Foreign Policy, www.foreignpolicy.com. Copyright 2010 Washington Post.Newsweek Interactive LLC. Vertaling: Barbara de Lange.


illustratie Annemarie arends

0% 0% 0% - 10% - 1

Canada Canada / 62%/ 62%

% % 11% - 1210% - 20

Denemarken Denemarken / 82%/ 82%

Indonesië Indonesië / 18%/ 18%

China China / 9% / 9% Nederland Nederland / 68%/ 68% Letland Letland / 11%/ 11%

21% - 251% - 5 0% 0%

Bulgarije Bulgarije / 6% / 6% Turkmenistan Turkmenistan / 52%/ 52% Iran Iran / 19%/ 19%

51% 51% + +

CubaCuba / 24%/ 24% HaïtiHaïti / 4% / 4%

LibiëLibië / 24%/ 24% TogoTogo / 1% / 1%

Jordanië Jordanië / 30%/ 30% Nigeria Nigeria / 3% / 3% Burkina Burkina FasoFaso / 3% / 3%

CostaCosta RicaRica / 63%/ 63% Brazilië Brazilië / 58%/ 58%

Cambodja Cambodja / 3% / 3%

IndiaIndia / 10%/ 10% Congo Congo / 4% / 4%

Thailand Thailand / 20%/ 20%

Malawi Malawi / 25%/ 25% Botswana Botswana / 24%/ 24%

Gewoon gelukkig? De beste manier om te meten of mensen gelukkig zijn, is het hen gewoon te vragen. Het Amerikaanse onderzoeksbureau Gallup deed er vijf jaar over om in 155 landen een beeld te krijgen van het levensgeluk van de inwoners. Je bent, volgens Gallup, officieel gelukkig als je op een schaal van nul tot tien minstens een zeven invult op de vraag hoe je huidige leven beoordeelt, en als je voor een acht of hoger gaat bij de vraag hoe je de toekomst ziet. In Latijns-Amerika en delen van Azië zijn mensen gelukkiger dan in Europa en Afrika, waar somberheid troef is. Lage scores in Europa zitten in het voormalige Oost-

38 onze

6-10

wereld

blok (Bulgarije scoort met 6 procent gelukkigen extreem laag), maar Turkmenistan scoort weer erg hoog (52 procent van de inwoners is daar gelukkig). In Afrika overheerst pessimisme. Wellicht zullen deze cijfers met het komende WK even oplichten. In Botswana zien de mensen het nog redelijk zitten (een score van 24 procent gelukkigen), maar in grote delen van Afrika zijn de inwoners ongelukkig, met Congo, Niger, Burkina Faso en Togo (maar 1 procent geeft het leven een dikke voldoende) op de laatste plaats. In Latijns-Amerika zijn mensen gelukkiger dan in de Verenigde Staten, terwijl in Azië vooral de Thai positief zijn en de Cambodjanen negatief. Bron: Gallup onze 39 wereld 6-10


vertaling barbara de lange beeld Mees van Deth, rené van asselt (kaartje)

Regentijd tekst lisa st aubin de terán

Na mijn jeugd in Engeland met een slopende vochtige kou en een gebrek aan zon en warmte, ben ik zo snel mogelijk gevlucht naar een warmer klimaat. Helaas voldeden niet alle zonnige bestemmingen aan mijn klimatologische verwachtingen. In de uitlopers van de Andes moest ik ’s morgens de groene schimmel van mijn schoenen en kleren schrapen, omdat de regentijd daar zo ongeveer één lange subtropische regenbui was. Toen we op het Caribische eiland Nevis aankwamen, had er net twee dagen daarvoor een zware orkaan gewoed, waardoor alles nog negen weken lang blank stond. En in het Italiaanse Umbrië stond ons vervallen mediterrane palazzo in de omgeving bekend als de ‘Terracotta IJskast’ omdat de temperatuur er ’s winters meestal tot -15 graden daalde. Een van de prettigste dingen van het leven in NoordMozambique is het heerlijke klimaat. Terwijl Johannesburg en Maputo een paar koude wintermaanden kennen, betekent ‘winter’ in de provincie Nampula dat de zomertemperatuur van 34 graden zakt naar iets tussen de 23 en 32 graden. Dat is nog altijd aangenaam voor een strandwandeling of een duik in zee, of om op de veranda te kletsen en naar de sterren te kijken. Het grootste deel van het jaar is het droog. Er is hier dan ook geen bloeiende landbouw, maar voor de vissersdorpen aan de kust is dat geen probleem. Iedereen heeft een groentetuintje, een machamba, met cassave en een paar rijtjes maïs en boontjes. ‘Rijk’ ben je als je een stel kippen en een geit hebt, ‘ambitieus’ als je pompoenen en tomaten kweekt. De lemen hutten met hun strodaken zijn niet op zware regenval berekend. Ze lekken altijd tijdens de zogenaamde lange regens, van november tot februari die een week of zes, acht duren. Maar tegen de lichtere, zogenaamde korte regens, de buien die rond juni af en toe

vallen, zijn ze wel bestand. Je weet pas echt wat regen is als je een tropische stortbui hebt meegemaakt. Het water komt met bakken uit de hemel. Soms regent het zo hard dat je met de auto niet kunt doorrijden. Alle daken, of ze nu van stro, zink of steen zijn, beginnen te lekken, en de hutten, huizen, overheidsgebouwen en kantoren komen blank te staan. Maar na een paar minuten, hooguit een uur, is de bui overgedreven en komt de zon weer tevoorschijn. Weer een uur later is alles droog en kun je weer over het strand lopen of op de veranda in de frisse, heiige warmte boontjes gaan zitten doppen. Er wordt hier zelden over het weer gepraat, omdat er zo weinig over te zeggen valt. Nou ja, een paar weken per jaar, rond december, valt de wind weg. Dan liggen de vissersboten stil en mijden de vissen het kristalheldere kustwater. Het is ‘s nachts dan te warm om zonder ventilator goed te kunnen slapen. Hongerige dorpelingen, van wie de meesten noch vis, noch ventilator hebben, mopperen dan wel over de windstilte en de hitte. Wolkbreuken Zo ging het hier dus van 2003 tot en met 2009 met het weer. Even afgezien van de verwoestende staart van cycloon Jokwe, die begin maart 2008 over de Mozambikaanse kust zwiepte. Behalve tijdens die cycloon denk ik hier zelden aan het weer. Maar dit jaar is het anders. Het regent nu al sinds november vorig jaar. Tussen de buien door hebben we een paar mooie, zonnige dagen gehad en het is zelfs een week of twee droog geweest, zodat het echt leek alsof de wolkbreuken eindelijk voorbij waren. Maar dat was een vrome wens, want met Kerstmis, Oud en Nieuw, Pasen en op de Internationale Vrouwendag, 8 maart, was het nat. Soms

lisa st aubin de terán (Engeland, 1953), auteur van bestsellers als Een huis in Italië en De haciënda, woont sinds 2005 met haar Nederlandse man in het dorp Cabaceira Grande in Mozambique. Hier is ze een hotelschool voor toerisme en landbouw begonnen.

42 onze

6-10

wereld

is het zo nat dat ik me afvraag of we niet beter een ark kunnen bouwen in plaats van een hotel. De gasten blijven ondertussen komen en gaan. Ze zitten op de terrassen met uitzicht op de dit jaar uitzonderlijk mooie tuin naar de regen te kijken. De frangipani en de oleander, de hibiscus en de lelies, de bougainville en de jasmijn tieren welig. De ranken van de passiebloem groeien zienderogen. Het is alsof de nieuwe uitlopers van de bomen en struiken het kustgebied, met zijn van nature schamele, schaarse begroeiing, proberen te veranderen in een ondoordringbare jungle. Zelfs de slangen zijn geschrokken. Volgens Morripa lopen hun nesten onder, en kruipen ze daarom naar onze tuinen en onder onze bedden. Omdat we hier geen krant of televisie hebben, alleen de plaatselijke radiozender, weet niemand precies waarom het in 2010 veertig dagen en veertig nachten regende zonder dat er een witte duif kwam ten teken dat er ergens droog land was. Natuurlijk regende het niet voortdurend, maar zo voelde het wel. Morripa zegt dat hij dit soort regen vaak genoeg heeft meegemaakt. Hij wijst naar de diepe, gemetselde goten die het plein van de school omzomen. ‘Waarom denkt u dat de Portugezen die hebben aangelegd’, vraagt hij. En zonder op antwoord te wachten: ‘Omdat zij er ervaring mee hadden. Ik heb weleens gezegd dat jullie het hier nog nooit echt hebben zien regenen. De regens hebben een cyclus van zeven jaar. Daarom bouwen we onze hutten altijd op een verhoging, anders worden ze weggespoeld.’ Oké, dus ook dit is niet het tropische paradijs dat ik had verwacht. Maar ik wil nu weleens weten wanneer het weer droog wordt. Morripa haalt zijn schouders op. Casimo, de doorweekte bewaker van de school, haalt zijn schouders op. Ook Ancha in de vochtige keuken doet dat, net als Fatima, in de lekkende, lege bar. Alleen Allah en de voorouders weten wanneer het ophoudt met regenen, zegt de plaatselijke Al’mo (medicijnman). Maar zij zwijgen. Gevlucht Dus ben ik intussen landinwaarts gevlucht, naar Milange. Daar, aan de oever van de Zambezie, regent het ook, maar de vochtige nevels zijn in het hoogland op een of andere manier beter te verdragen. Mees en ik zitten nu

op de veranda van de nieuwe bar, de Leopard’s Zelfs de slangen Spot, te kijken hoe het water uit de eeuwige schrikken van de wolken in het pas gerestaureerde zwembad druipt. Langs de kant staat een bruine ooievaar ons aan tropische stortbuien te staren. Mamudo en Vulay zijn uit Mossuril meegekomen. Ze zijn op een houtvuurtje rijstebrij aan het maken voor hun zondagsmaal. Meer dan tien personeelsleden van de hotelschool in Mossuril hebben gevraagd om overplaatsing naar Milange. Voor de meesten is dat niet handig omdat we hen hier geen vaste baan kunnen bieden. Degenen die hier zijn geweest, vertellen verhalen over de zwarte, vruchtbare bodem. Over de eindeloze machamba’s, die vol staan met groente. Over de vele wilde vogels en dieren. En over de goede scholen en het ziekenhuis. Vulay is hier, omdat hij een van onze meest vertrouwde medewerkers is. Mamudo is hier om te studeren. Dankzij deze column heeft hij nu een studiebeurs voor twee jaar. Hij woont in de Leopard’s Spot en studeert fulltime in de stad. Of het regent of niet. n

Lisa's verlanglijstje Op dit moment wachten negen studenten van de hotelschool op een sponsor. Vier van hen zijn intern, vijf zijn dagstudenten. Vijftig euro per maand betekent voor hen een volledige beurs, zoals Mamudo die nu dankzij u heeft. Tien euro per maand is genoeg voor onder meer boeken, schooluniform en toelatingsexamen. Voor een kijkje in ons opleidingshotel: www.hotelsunsetboulevard.com Veel dank aan iedereen die plastic regenjassen en rubberlaarzen heeft gestuurd. Vooral laarzen zijn nu hard nodig en nog altijd welkom. Caixa Postal 81 Ilha de Moçambique Provincia de Nampula Mozambique U kunt ook een donatie storten op bankrekening 599111585 t.a.v Stichting Teran Foundation. Vrijwilligers kunnen zich aanmelden via info@teranfoundation.org

rEageren? R e d a c t i e @onze o n z e43 wereld.nl

wereld

6-10 2-09


RONDJE WERELD

o n z e W e r e l d - c o r r e s p o n d e n t e n d o e n v e r s l a g va n a l l e d a a g s e e n m i n d e r a l l e d a a g s e o n d e r w e r p e n

WK voetbal

Feesten en gokken De stemming zit er goed in voor het WK Voetbal. Van Argentinië tot India verheugen de sportfans zich op vuurwerk van hun helden. De televisies staan klaar, de clubliefde laait op en een gokje levert ook nog geld op. Of een sixpack bier.

Zuid-Afrika

Zingen voor Bafana Bafana ‘We zijn niet bang voor de tegenstander’, zingt Gladys Geiley in het midden van haar voetbalcafé in het Zuid-Afrikaanse Johannesburg. Op een groot scherm kijkt ze naar een oefenwedstrijd van het Zuid-Afrikaanse nationale team. Met haar heupen, waar ze de nationale vlag omheen heeft geknoopt, wiegt ze op haar eigen noten. Gladys is een van de grootste fans van Bafana Bafana, zoals het nationale team wordt genoemd, en reist naar bijna alle thuiswedstrijden. Ook al doet het team het niet al te best, ze blijft de voetballers toezingen. Gladys is in haar nopjes dat het WK-voetbaltoernooi dit keer in haar land is. Ze verwacht iedere avond honderden klanten in haar voetbalcafé. Ze gaat tijdens het WK samen met Zuid-Afrikaanse en internationale bezoekers voetbal kijken op de nieuwe flatscreen tv’s, die ze nog wel moet aanschaffen. Maar ze wil ook naar het stadion. Ze is een van de voornaamste leden van de supportersvereniging van het nationale elftal en hoopt dat ze voor alle wedstrijden van Zuid-Afrika kaarten krijgt via de Zuid-Afrikaanse voetbalbond. Daarnaast wil ze zelf nog tickets kopen voor wedstrijden van Argentinië, Duitsland, Nederland en Japan. ‘Japan omdat ik uit dat land regelmatig bezoekers in mijn café krijg.’

c a r lo s b i t ta r

‘Brazilië heeft het nakijken’

44 onze

6-10

wereld

onze 45 wereld 6-10


y o c e ly n i b a n e z

Oeganda

Voetbalfeest wordt gokfeest Gideon Kirunda’s (26) kapperszaak in Kampala hangt vol met voetbalsterren. Hij is verheugd: ‘Dit keer mogen wij het organiseren.’ Daar is hij trots op als Afrikaan. Werk dwong hem zijn voetbalclub Red Stars Jinja, genoemd naar het stadje vlakbij de bron van de Nijl, te verlaten. ‘Jammer genoeg kan ik niet naar Zuid-Afrika. Geen kwacha (geen geld).’ Gideon zal het kampioenschap volgen in de videohal vlakbij. ‘Daar hebben ze betaal-tv’, vertelt hij. Hij haalt het Oegandese voetbaltijdschrift Passion tevoorschijn met een lijstje met wedstrijden. ‘Kameroen tegen Nederland gaat spannend worden. Een gelijkspel, gok ik, ook al wil ik dat Nederland wint. Ze verdienen het gezien hun staat van dienst op wereldkampioenschappen.’ In de vele sportprogramma’s op tv die Oeganda kent, wordt ook al druk gespeculeerd en er is een drukke handel in WK-spulletjes. Met een pen tipt Gideon de wedstrijden Argentinië–Nigeria en Ghana–Duitsland aan. ‘Dat zijn de krachtmetingen waar ik mijn shop voor sluit.’ Hij wijst naar Barcelona’s spitsspeler Lionel Messi op een poster. ‘Heel Oeganda let op hem. Hij kent elke hoek in het doel als het op scoren aankomt. Maar het is niet goed dat alles om hem draait bij het elftal uit Argentinië.’ Dan tikt Gideon Ivoorkust–Brazilië aan. ‘Ook een grote wedstrijd. Ivoorkust is mijn team in Afrika. Als je kijkt naar het materiaal dat ze in huis hebben, met Drogba – twee keer speler van het jaar – zullen ze Brazilië verslaan.’ Naast voetbalfan is Gideon ook gokker. Sinds Sport Betting Africa actief is in Oeganda, speelt hij bijna iedere dag mee. Het is een neveninkomstenbron geworden. Voor 70 eurocent minimum inleg kun je dan een maximum bedrag van 12 euro winnen. Het WK wordt een feest, ook een gokfeest voor Gideon. Maar de bus naar Zuid-Afrika, die heeft hij gemist. Michiel van Oosterhout

michiel van oosterhout

‘Kameroen tegen Nederland wordt spannend’

46 onze

6-10

wereld

Argentinië

Gratis voetbal op publieke omroep Voetbal is voor de Argentijnen geen spelletje, maar een bloedserieuze aangelegenheid. Dat begreep ook president Cristina Fernandez, toen ze – met belastinggeld – de uitzendrechten van alle voetbalwedstrijden kocht van de Argentijnse voetbalbond. Hielden de Romeinen met brood en spelen het volk rustig, Fernandez probeert met gratis voetbal op de publieke omroep haar sterk gedaalde populariteit op te vijzelen. Zo leidt ze de mensenook af van de ernstige economische problemen in het land. De minister van onderwijs staat achter haar en vindt dat het kijken naar voetbal ook pedagogische waarde heeft. Voetbal is een belangrijk onderdeel van de Argentijnse cultuur volgens hem, en dus mogen de kinderen op school kijken naar de wedstrijden van het Argentijnse elftal tijdens het komende WK. Waarschijnlijk heeft deze maatregel meer te maken met het feit dat er anders geen kind komt opdagen, omdat de wedstrijden precies onder schooltijd vallen. ‘Hartstikke leuk om op school met z’n allen naar de wedstrijden te kijken’, zegt Cecilia Ghigo (15), die niet alleen graag naar voetbal kijkt, maar zelf ook een fanatiek voetbalster is. Ze heeft het gebracht tot speler van het nationale vrouwenelftal onder 17 jaar. ‘Helaas is het niet gelukt om ons te plaatsen

‘Leuk om op school naar de wedstrijden te kijken’ Mexico

Nagelbijten om de Tricolor Fabiola Najera (26) uit Mexico-Stad kan niet wachten op het WK deze zomer. Ze is naar eigen zeggen een voetbaljunk en gepassioneerd fan van het hoofdstedelijke Cruz Azul en de nationale selectie. En ze voetbalt zelf ook. ‘Ik speel twee keer per week hier in de buurt met vrienden en mensen uit de wijk. We organiseren wedstrijden op straat en op het veld, ik ben meestal verdediger.’ Fabiola werkt in een buurtwinkeltje en gaat daar naar de wedstrijden kijken. ‘De televisie staat er al, ik ga het WK kijken met mijn zoontje. Hij is pas acht, maar nu al helemaal gek van voetbal.’ Uiteraard zit ze nagelbijtend vastgezogen aan de buis als Mexico speelt, voor haar de enige wedstrijden die echt tellen. Vooral 11 juni is belangrijk, als de Tricolor (driekleur, bijnaam van het nationaal elftal) tegen gastland Zuid-Afrika het WK opent. Fabiola:‘Dat wordt een geweldige partij, die móet ik zien.’ Fabiola komt uit een voetbalgekke familie, lacht ze.‘Iedereen gaat het WK bij ons thuis intens meebeleven. We wedden ook voortdurend op voetbal. Om een sixpack bier, een sjaal in de kleuren van de aartsrivaal, noem maar op. Vaak wed ik ook met klanten in de winkel.’ Mexico wordt niet direct gezien als een kanshebber voor de eindzege, al denkt Fabiola daar anders over: ‘Ik denk echt dat we wereldkampioen gaan worden. Het wordt spannend. We spelen op het moment niet heel erg goed, maar dit jaar moet het gaan gebeuren.’ Grote ster is Javier ‘Chicharito’ Hernández (bijgenaamd het ‘erwtje’, zijn voetballende vader werd al ‘erwt’ genoemd vanwege diens groene ogen), een veelscorende aanvaller die net door de Engelse topclub Manchester United is overgenomen van Chivas uit Guadalajara. Fabiola: ‘Hij is de grote held, maar mijn persoonlijke favoriet is middenvelder Gerardo Torrado. Waarom? Omdat hij van ons plaatselijke team Cruz Azul is natuurlijk!’ Jan-Albert Hootsen

‘In het buurtwinkeltje wed ik vaak met klanten’

fernando de la orden

team niet erg goed gepresteerd heeft in het verleden, denkt ze toch dat ze in de finale komen. ‘Mijn geloof is groot, ik vertrouw op God. Ik denk dat we in de tegen Brazilië spelen in de eindstrijd en hen het nakijken geven. Elles van Gelder

voor het wereldkampioenschap dat in september in Trinidad en Tobago wordt gehouden.’ Hoewel de meeste Argentijnen liever naar mannenvoetbal kijken, zijn er ook heel wat fans van vrouwenvoetbal. Cecilia’s ouders hadden er geen enkele moeite mee dat hun dochter deze sport koos. Voor Cecilia was het de verwezenlijking van een droom toen ze mocht komen spelen bij Boca Juniors, de legendarische voetbalclub waar Diego Maradona groot werd. Toch is Maradona niet haar grote voorbeeld als voetballer, evenmin als de in Spanje spelende Argentijn Lionel Messi. Voor Cecilia is de Portugees Cristiano Ronaldo de beste voetballer aller tijden. En dat Argentinië de komende WK gaat winnen, daar is ze heilig van overtuigd. Brigitte Delange

India

Voor Argentinië blijft Lobsang langer op India geen voetballand? Lobsang Norbu (35), gymleraar op een basisschool in het bergplaatsje Dharamshala, in het noorden van India, weet wel beter. Lobsang is van Tibetaanse afkomst. Vooral binnen zijn gemeenschap, vertelt hij, is voetbal populair. ‘Ik voetbalde als kind al iedere dag, na schooltijd. Helaas wordt er niet zoveel geld in training en faciliteiten gestoken, zoals bij cricket, zodat talent vaak niet naar boven komt.’ Zelf vertegenwoordigde Lobsang enkele jaren het Tibetaanse sami seva

Gladys, die eerder naar het WK in Frankrijk ging, kijkt uit naar het spel van de Zuid-Afrikanen Benni McCarthy en Steven Pienaar. En hoopt dat de Spanjaard Fernando Torres, ‘een doelpuntenmachine’ gaat spelen. Hoewel het nationale

voetbalelftal als aanvaller, wat hem naar Italië en Denemarken bracht. Dat viel nog niet mee. ‘Het niveau is in Europa veel hoger dan hier. In Denemarken verloren we onze eerste internationale wedstrijd, tegen Groenland.’ Nu speelt Lobsang geen competitie meer, behalve dan af en toe een wedstrijdje tegen leraren van andere scholen. Als coach van jonge kinderen is hij nog dagelijks met de sport bezig. Ondanks de afwezigheid van India en Tibet in de internationale competitie, heeft Lobsang 11 juni, de start van het WK, al in zijn agenda gezet. ‘Ik kijk ieder weekend naar de Engelse Premier League, samen met mijn vrouw en vrienden, en volg altijd de grote toernooien.’ Hij verwacht niet alle wedstrijden te zien, ook omdat het in India vaak laat op de avond zal zijn, maar vooral voor Argentinië zal hij wakker blijven. ‘Ik denk dat Argentinië gaat winnen. Mijn vrienden gokken op Engeland of Italië, maar deze teams hebben niet zulke jonge spelers.’ Daniel Alves van het Braziliaanse team is zijn favoriete speler. ‘Hij is een hele goede middenvelder, nu bij Barcelona. Alves is misschien niet zo populair als andere Braziliaanse spelers, omdat hij geen aanvaller is en dus niet zo vaak scoort. Maar een goede middenvelder kan de motor van het hele team zijn, en Alves is dat.’ En Nederland? ‘Holland heeft getalenteerde spelers, maar ze hebben veel pech.’ Aletta André

‘Holland heeft getalenteerde spelers, maar ze hebben veel pech’

onze 47 wereld 6-10


onzeLezers

Tips voor een betere wereld

Naam Leeftijd Beroep Abonnee sinds

Marijke Hoebee 37 jaar Camera journalist 2007

Verzamel ook electrische apparaten voor recycling

Naam Leeftijd Beroep Abonnee sinds

‘Het dringt nog niet tot iedereen door dat, net als met glas en papier, ook lege cartridges, mobiele telefoons en andere elektrische apparaten hergebruikt kunnen worden. Sinds kort lever ik deze in bij de Hema, waar een recyclepunt is voor elektrische apparaten. Je moet wel op zoek naar zo’n inleveradres. Ik vind het een positieve ontwikkeling dat plastic afval nu in verschillende gemeenten apart wordt opgehaald. Het recyclen van plastic wordt door de overheid nu flink gepromoot.’

n Koert e e k ij r a M en gratis e n e g o m t onnemen b a r a ja lf ha ereld op onzeW even. cadeau g

Koert van Barneveld 37 jaar Manager zorg 1999

Knap de omgeving zelf op met je buurtbewoners

‘Als voorzitter van een Vereniging Van Eigenaren van een flatgebouw in Amsterdam-Zuidoost sloot ik een akkoord met de woningbouwvereniging om samen appartementen te renoveren. De woningbouwvereniging wilde de collectieve ruimten sluiten. Het waren verwaarloosde hangplekken voor niet-bewoners. Wij hebben ze zelf opgeknapt. Nu vinden er kook- en filmavonden plaats. Bewoners voelen zich nu verbonden met elkaar en verantwoordelijk voor hun woonomgeving.’

Marijke geeft onzeWereld cadeau aan goede vriendin Leonie Beunen, 37 jaar, omdat zij op het Movies That Matter Festival een exemplaar heeft ontvangen en deze vervolgens van voor naar achter heeft uitgelezen. Koert geeft onzeWereld cadeau aan zijn buurvrouw Lisette Hensen, omdat zij zich als voorzitter van de Stichting Collectieve Ruimte Grubbehoeve hard heeft gemaakt voor het bewonersproject.

U kunt ook voor € 15 een cadeau-abonnement op onzeWereld geven aan iemand in uw omgeving. Vul hiervoor de bon naast deze pagina in, of ga naar www.onzewereld.nl.


KRAAMSTERFTE

MILLENNIUMDOELEN

Gifgas

VERKIEZINGEN

Goede cijfers niet welkom

Belasting betalen, ho maar

Geest uit de fles

Links- of rechtsom

Eindelijk is er goed nieuws over kraamsterfte in arme landen: de sterftecijfers dalen. Maar sommige hulporganisaties hadden dit het liefst stilgehouden.

In de Europese Unie is ontwikkelingshulp in de vorm van traditionele armoedebestrijding nog erg in. Steun aan economische bedrijvigheid zou veel meer zoden aan de dijk zetten.

Demissionair minister van defensie Eimert van Middelkoop sprak onlangs terecht van een ‘boze geest uit het verleden’. Hij had er zelf om gevraagd, om het onderzoek naar Nederlandse betrokkenheid bij geheime proeven met giftige gassen.

Ontwikkelingshulp, je bent er voor of je bent er tegen. Dat is de afgelopen jaren de sfeer geworden. Wat zullen de verkiezingen brengen? De voortekenen zijn niet gunstig.

E

en half miljoen. Dat is al twee decennia lang het frustrerend gelijkblijvende aantal vrouwen dat jaarlijks wereldwijd overlijdt aan de gevolgen van zwangerschap en geboorte. Sinds ik acht jaar geleden in Mozambique mijn eerste reportage maakte over kraamsterfte, is daar weinig aan veranderd. Toen schreef ik dat een Afrikaanse vrouw in haar leven een kans van 1 op 27 loopt dat zij het kraambed niet overleeft. Dat dit nog steeds geldt, maakt bij tijd en wijle wanhopig. Een nieuwe analyse door Amerikaanse universiteiten laat nu voor het eerst een scherpe daling zien van kraamsterfte. De onderzoekers, die werkten met nieuwe methoden en de meest actuele cijfers, berekenden dat in 1980 526.300 vrouwen in het kraambed overleden en dat dit in 2008 was gedaald tot 342.900. Eindelijk bemoedigend nieuws dat de aanpak van kraamsterfte - Millenniumdoel nummer 5 - zoden aan de dijk zet. Medisch vakblad The Lancet publiceerde het onderzoek in april. Maar denk nu niet dat dit enthousiast werd ontvangen door de organisaties die zich al zo lang inzetten voor de bestrijding van kraamsterfte. Sterker nog: hoofdredacteur Richard Horton werd van verschillende kanten dringend verzocht niet tot publicatie van het goede nieuws over te gaan, of in ieder geval ermee te wachten. Volgens Horton vreesden gezondheidsorganisaties dat de bereidheid van de wereldgemeenschap om zich voor het onderwerp in te zetten door deze nieuwe data zou slinken. Deze ontluisterende reflex van de hulpindustrie toont aan hoe weinig ze begrijpt van massapsychologie. Wie ooit de verdenking op zich laadt onwelgevallige cijfers te verdonkeremanen, wordt op den duur niet meer geloofd. En altijd alleen maar slecht nieuws over een bepaald onderwerp

342.900 dode moeders zijn er nog steeds veel te veel maakt op den duur dat het publiek het bijltje erbij neergooit. Dat is juist wat we ons, als het gaat om kraamsterfte, niet kunnen veroorloven, want laten we wel wezen: 342.900 dode moeders zijn er nog steeds veel te veel. Zolang de hulpindustrie lijdt aan een goednieuwsallergie, is het eerder die neiging die de strijd tegen kraamsterfte in de wielen rijdt, dan wetenschappers die hun werk doen. Femke van Zeijl is freelance journalist en schrijver met Sub-Sahara-Afrika als werkgebied. Ze schreef Een nacht in een vijzel, over vrouwen in Afrika, en werkt momenteel aan een boek over het Afrikaanse stadsleven.

I

n september wordt er weer eens een congres over de Millenniumdoelen gehouden. Bedoeling is te bezien wat er in de vijf resterende jaren nog gedaan moet of kan worden. Hierop vooruitlopend heeft de Europese Unie bij monde van commissaris Andris Piebalgs (ontwikkelingssamenwerking) alvast wat balletjes opgegooid. Deze balletjes zijn van belang omdat de EU met 49 miljard euro meer dan de helft van het mondiale ontwikkelingsgeld opbrengt. Maar onderdeel van het laatste en achtste Millenniumdoel was dat de rijke landen meer geld voor ontwikkeling zouden uittrekken – doelstelling was 0,7 procent

De meeste actiepunten van de EU zijn nogal traditioneel van het bruto nationaal inkomen in 2015. Dat wordt bij lange na niet gehaald. De EU zit op dit moment op 0,42, met uitschieters naar boven (Nederland) en naar beneden (Bulgarije met 0,04 procent). Verontrustender nog is dat de politieke sfeer in de grootste donorlanden ongunstig is. Zo zou het verbazen als de komende Nederlandse verkiezingen niet op een of andere manier tot een lager hulpbudget leiden. Alleen druk van bovenaf, van de EU dus, zou dat kunnen voorkomen. Maar hoe kan de EU druk uitoefenen als ze niet aan haar eigen doelstellingen voldoet? Toch is de discussie over kwantiteit niet het belangrijkste probleem. Dat probleem is vooral kwalitatief. In de afgelopen jaren is in verschillende landen de aandacht verschoven van hulp naar rechtvaardigheid. Dat is mede gebeurd onder invloed van liberale opvattingen. Ontwikkelingshulp zou niet helpen. Mensen moeten het zelf doen en onze voornaamste bijdrage zou uit ‘niet tegenwerken’ en faciliteren dienen te bestaan. Vreemd genoeg zijn de meeste van de twaalf actiepunten van de EU nogal traditioneel in de zin van meer en betere hulp, en wordt op andere terreinen veel minder ondernomen. Zo concludeerde een Noorse studie dat Europese bedrijven in ontwikkelingslanden zeven keer meer belastinggeld ontduiken dan wij aan diezelfde landen aan hulp geven. Het Amerikaanse onderzoekinstituut Global Financial Integrity kwam met betrekking tot Afrika tot een vergelijkbaar cijfer (zie rubriek Wereld op pagina 4/5). Door belastingontduiking ligt het inkomen van Afrikaanse landen gemiddeld 7 tot 8 procent lager dan zou moeten. Zo bezien kun je de hulp best afschaffen als normale normen - zoals het betalen van belasting - worden nageleefd. En dan is een deel van de Millenniumdoelstellingen meteen ook bereikt. Chris van der Heijden is historicus en docent aan de School voor Journalistiek in Utrecht. Hij schreef diverse boeken, waaronder Een dollar per dag, over armoede.

50 onze

6-10

wereld

V

orige maand presenteerde het Nederlands Instituut voor Militaire Historie de resultaten aan Van Middelkoop. Ze staan in het boek De geest in de fles – de omgang van de Nederlandse defensieorganisatie met chemische strijdmiddelen 1915-1997. Het boek onthult hoe het Nederlandse leger samen met onderzoeksinstituut TNO meewerkte aan geheime proeven met dodelijke strijdgassen in de de jaren vijftig en zestig. Genoemd wordt sarin, bekend van de gifgasaanval door de Japanse Aum-sekte in de metrogangen van Tokio in 1995. En tabun, waarmee proeven zijn gedaan in het Algerijnse gedeelte van de Sahara. De Nederlandse strijdkrachten probeerden ook een chemisch strijdmiddel van eigen origine uit. In het boek stof x genaamd. En het Nederlandse koloniale leger in toenmalig Nederlands-Indië, KNIL, beschikte over een forse partij aan al even dodelijk mosterdgas – zo’n 50 ton – dat tijdens de Tweede Wereldoorlog in Japanse handen kwam. Handig! De proeven in de Sahara bij de plaats Beni Ounif, dichtbij de grens met Marokko, staan anno 2010 volop in de aandacht. Vanuit de Marokkaanse grensplaats Figuig zijn

Nederlandse leger deed proeven met dodelijk gassen eerder dit jaar claims ingediend door mensen die zeggen schade te hebben opgelopen van het gif dat hier decennialang de atmosfeer is ingeslingerd. Ook Indonesië zit met een giftige erfenis. Want, zoals in het boek staat te lezen, ‘de mogelijkheid dat er nog ergens mosterdgranaten liggen kan niet geheel worden uitgesloten’. Hetzelfde geldt overigens ook voor Nederland, want op het terrein van het voormalige Scheikundige Laboratorium van de Artillerie-Inrichtingen Hembrug – onder de rook van Amsterdam – liggen misschien ook nog forse voorraden mosterdgas in de grond. Dat we dit nu weten danken we aan journalist Mark Traa van HP/De Tijd. In 2008 stuitte hij tijdens archiefonderzoek over de Koude Oorlog op brokstukjes informatie over de geheime chemische oorlogsvoering. Toen Van Middelkoop het verhaal van Traa las, gaf hij opdracht tot het onderzoek met dit schokkende boek als resultaat. Het proces van verantwoording afleggen kan beginnen. Wat dat betreft zou De geest uit de fles een toepasselijkere titel zijn geweest.

H

oe de Tweede Kamerverkiezingen op 9 juni ook aflopen, een ding wordt erg duidelijk in deze laatste weken naar de stembusdag toe: we zijn weer een volk van links en rechts. De komst van Job Cohen bij de PvdA heeft die partij een duidelijk socialistisch profiel gegeven, en de mogelijke vorming van een alliantie met GroenLinks duidt er op dat er weer gegroepeerd wordt rondom die traditionele piketpaaltjes. Ook aan de andere kant zien we dat: VVD en PVV trekken stemmen uit het midden (CDA, D66). Met een rechts of centrum-rechts kabinet zullen de budgetten voor hulp stevige klappen krijgen. Het afschaffen ervan, een droom van de PVV, zal altijd wel een nare droom blijven. Maar een halvering - het VVD-standpunt - is al een stuk reëler. Als

In de hele samenleving is sprake van een tweedeling de VVD met het CDA een kabinet vormt, gaat er opnieuw water bij de wijn. Dan wordt het een kwart minder misschien? Nog steeds een flinke bezuiniging, maar te doen. Als links wint blijft het totale budget redelijk intact, ook als links met het CDA gaat regeren. De sociale organisaties die nu nog een mooie rol hebben in de armoedebestrijding, kunnen blijven meespelen. Afgeslankt, en met meer focus, dat wel. Recent onderzoek van Maurice de Hond wijst uit dat ruim 53 procent van de burgers tegen hulp is, en bijna 46 procent voor. Dat klopt aardig met de cijfers die onzeWereld begin dit jaar presenteerde (zie het onderzoek ‘Doe je genoeg voor een betere wereld?’ op www.onzewereld.nl). Volgens De Hond is deze trend veel breder dan alleen in de hulp-discussie. In de hele samenleving is sprake van een tweedeling, zegt hij. De kloof tussen de voor- en tegenstanders van hulp staat dus niet op zichzelf. Dat is positief. Het betekent immers dat de kloof niet zoveel te maken heeft met de hulp zelf. Daar zit het probleem dus niet. En we zien ook nog een mooi klein bruggetje over die kloof. Links en rechts zijn het erover eens dat hulp vooral gebaat is bij eerlijke handel. Daar wil iedereen zich wel voor inzetten. Ja, zelfs de PVV. John Verhoeven is hoofdredacteur van onzeWereld.

René Zwaap is sinds 2007 (eind)redacteur van PM, blad voor beslissers bij de overheid. Hij schrijft o.a. over milieu, klimaat, energie en armoedebestrijding. Eerder werkte hij als redacteur bij De Groene Amsterdammer. Rea g eren ? red a cti e@o n zewereld .n l

onze 51 wereld 6-10


onzewereld-correspondenten verslaan klein nieuws van ver

BRAZILIË

PARAGUAY

Ieder een pistool op zak Paraguayanen zijn trigger happy. Overal in de hoofdstad Asunción staan zwaarbewapende agenten en soldaten.

EGYPTE

Gehandicaptenprotest achter bosjes ‘Opgeven zullen we nooit!’ De dertigjarige Mahrousa, activiste en moeder van een vierjarig meisje, schreeuwt zich schor vanuit haar rolstoel.

Sinds haar vierde zijn Mahrousa’s benen verlamd. Wettelijk hebben gehandicapten in Egypte recht op een woning en een baan, in de praktijk worden deze beloftes niet nageleefd. Nadat Mahrousa tien maanden geleden scheidde van haar man is ze nu afhankelijk van de vrijgevigheid van haar omgeving. Met drie lotgenoten besloot ze de overheid aan te spreken op haar verantwoordelijkheden. Mahrousa leerde hoe ze via Facebook meer mensen kon bereiken. Vijfenzestig mensen reageerden. En daar bleef het niet bij. ‘Sindsdien zitten we hier’, zegt

ze op de stoep voor het ministerie van gezondheid in Cairo. Zo’n vijftig gehandicapten slapen nu al zeventig dagen op die stoep. Een beetje weggestopt achter bosjes en dranghekken, die ervoor moeten zorgen dat het protest letterlijk binnen de perken blijft. Maar om de vlaggen en spandoeken kan niemand heen. Geflankeerd door deze mannen en vrouwen op krukken en in zelfgemaakte invalidenkarretjes, vertelt Mahrousa op felle toon en in plat dialect hun verhaal. ‘We vechten voor onze rechten. Het recht op een menselijk bestaan, en het recht om zelf ons leven te bepalen. En winnen zullen we, omdat verliezen geen optie is.’ D irk W anrooij

Je ziet ze voor winkels, appartementencomplexen en overheidsgebouwen. Grijsaards in versleten bedrijfsuniformen met revolvers. Of paramilitaire mafkezen met opgeschoren koppen en riotguns. Maar ook ninja’s in het zwart met Magnums. Campingwinkel Perfecta in de Estrellastraat – uitgebaat door een Duitser – verkoopt voldoende wapens om een staatsgreep te plegen. Ik kan binnen vijf minuten, voor vijftig dollar, aan een aardige blaffer komen. Een vergunning is niet nodig. ‘Waarom draag je geen wapen?’, vroegen velen me de afgelopen 2,5 jaar, geobsedeerd door de onveiligheid in het land. De kranten staan vol met foto’s van doorzeefde lijken. Santiago Casco (39, vader van vier) woont in de sloppenwijk naast het presidentiele paleis: ‘Hier geldt het recht van de sterkste. Ik moet mijn gezin toch beschermen tegen de junks en crackdealers, al weet ik niet wie gevaarlijker zijn: zij of de politie.’ Ik heb me hier nooit onveilig gevoeld. Dat is dus niet de reden dat ik afscheid neem van Paraguay. Ik ga werken in de sloppen van Rio de Janeiro. Mijn vrienden hier, geobsedeerd door de onveiligheid, verklaren me voor gek. A r t h u r v an A m e ron g e n

MAURETANIË

52 onze

wereld

al e x l i c h t e n b e r g e r

‘Maak je geen zorgen’, lacht Omar Gibarke. ‘Het is veilig. Geen Ali Baba’s in de woestijn vandaag.’

6-10

Hevige regens spoelen huizen en soms ook hun bewoners weg. De Braziliaanse regering belooft nu maatregelen te nemen.

Het land werd begin april getroffen door zware regenval. Er vielen zeker 255 doden in de steden Rio de Janeiro en Niteroi. De enorme buien veroorzaakten aardverschuivingen en instortingen in de sloppenwijken die op steile berghellingen zijn gebouwd. De overheid belooft nu eindelijk ernst te maken met de bouw van nieuwe woningen op veilige plekken. Acht sloppenwijken worden afgebroken. De getroffenen proberen hun leven elders weer op te bouwen. De bewoners van favela Morro do Urubú zijn pas verhuisd naar een sociaal woningbouwproject. Kokkin Ilza de Almeida (58): ‘Eerst was ik verdrietig, omdat ik dacht mijn vrienden kwijt te raken. Maar ik kwam iedereen hier weer tegen.’ Crèchemedewerkster Olga de Almeida (31) moet nu een veel langere busreis naar haar werk maken: ‘Maar voor mijn kinderen ben ik blij.’ S t ijn tj e B l ank e ndaa l

SIERRA LEONE

Elke maand een bruiloft Het is in Sierra Leone niet uitzonderlijk om elke maand minstens één uitnodiging voor een bruiloft te krijgen.

Niet in donker reizen

Gibarke houdt de wacht bij een van de vele politieposten in de Sahara van Mauretanië, aan de westkust van Afrika. Met ‘Ali Baba’s’ doelt de jonge agent op moslimrebellen, die erop uit zijn westerlingen te gijzelen. Onbezorgd reizen langs de kust van Mauretanië is er niet meer bij: ‘Al-Qaida van de Maghreb’ ligt op de loer. Althans, volgens de negatieve reisadviezen die worden afgegeven. Het aantal ontvoeringen door extremisten neemt toe, zo beweert ook de Mauretaanse overheid. ‘De rebellen werken met informanten’, vertelt Gibarke. ‘Dat zijn vaak gastar-

Uit de sloppen gespoeld

beiders uit Noord-Mali, die een seintje geven als een stoet westerlingen voorbijtrekt. Om de toeristen te beschermen, zijn extra politieposten opgezet, en is het voor westerlingen verboden

in het donker te reizen. Een toerist uit Litouwen ondervond de consequenties toen hij zich niet voor zonsondergang bij het volgende checkpoint meldde. Hij sloeg zijn kamp op midden in de woestijn. Ondertussen werd een klopjacht voorbereid. ‘Ik vroeg me al af waarom die helikopter boven mijn tent hing’, zegt de Litouwer achteraf. Toeristen die op zoek zijn naar avontuur, reizen nu in karavaan en worden begeleid door zwaarbewapende militairen. Zo zet Mauretanië alles op alles om het geschade imago te herstellen. Dan kan hopelijk ook de rendabele rally Parijs-Dakar, vanwege terreurdreiging uitgeweken naar Zuid-Amerika, terugkeren. L u c v an K e m e nad e

Voor vrouwen is het een welkome gelegenheid zich mooi te maken. Maar mannen zijn schaars, dus vrijgezelle dames zullen hun prins op het witte paard niet op die feesten ontmoeten. In een land waar 53 procent van de bevolking leeft van minder dan een euro per dag kost zo’n bruiloft een klein kapitaal. Toch wordt er bijzonder veel getrouwd. Volgens Fatmata, een naaister in de hoofdstad Freetown is het een prestigekwestie: ‘Mensen geven hun laatste geld uit aan een groots feest. Ze lenen zelfs van vrienden en familie om indruk te kunnen maken op anderen.’ Door die schuldenlast zijn deze huwelijken helaas niet altijd een lang en gelukkig leven beschoren. R e n é e Z and v l i e t

STRAATBEELD

Instappers van slangenleer Verscholen in de nauwe straatjes van de markt in El-Geneina, de hoofdstad van West-Darfur, zit Bakri Zeddin samen met zijn broer Abdallah in een donker hok. Ze maken schoenen. Er is werk genoeg. Bakri vouwt het gewilde slangenleer uit. De instappers die hij en zijn broer daarvan maken worden goed verkocht. Bakri en Abdallah leerden het vak van een andere broer die vroeger een winkel bezat aan dezelfde markt. Over het lot van die broer houdt hij zich stil. De regio Darfur staat in Soedan bekend om de goede kwaliteit van de maqruba, de schoenen die er gemaakt worden. D I R K W A N R O O I J

Uw foto in onzeWereld?

Maakt u op reis een grappig, ontroerend of droevig voorval mee? Stuur ons een foto en win een boekenbon van 25 euro. Vertel in maximaal 100 woorden waar en waarom de foto is gemaakt en mail hem naar: redactie@onzewereld.nl

CHINA

Hond in de pot Meneer Yi schept de kommen van zijn buitenlandse gasten nog eens flink vol met pittig gekruid stoofvlees. ‘Hond is goed voor je gezondheid.’

De gepensioneerde inwoner van Changsha, de hoofdstad van de Chinese provincie Hunan, legt uit: ‘In de winter krijg je het er warm van. In de zomer helpt het om te zweten.’ In grote delen van China is hondenvlees een lokale specialiteit, maar aan deze duizend jaar oude culinaire traditie zou binnenkort zomaar een einde kunnen komen. Onder druk van een groeiende, huisdierhoudende middenklasse overweegt de overheid het eten van honden en

katten te verbieden. Een van de drijvende krachten achter de campagne is professor Chang van de Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen. ‘Honden en katten zijn trouwe mensenvrienden’, zei hij in een interview. ‘Een verbod om ze op te eten toont aan dat China een nieuw niveau van beschaving heeft bereikt.’ In Shanghai en Peking staat het overgrote deel van de bevolking achter een verbod. Maar het is de vraag of het effect heeft in een zuidelijke provincie als Hunan, waar op alle markten gevilde hondenkadavers te koop zijn. ‘Hondenvlees zal hier niet verdwijnen’, zegt meneer Yi beslist terwijl hij nog eens opschept. ‘Ze kunnen toch ook varkensvlees niet verbieden?’ Mi c h i e l H u l s h o f

onze 53 wereld 6-10


Cadeau voor nieuwe abonnees Neem of geef een jaarabonnement voor € 49,50 en krijg het boek Life Bijzondere dieren, extreem gedrag cadeau!

Lees alles over de buitengewone overlevings­strategieën van dieren en planten. Life vertelt het indrukwekkende en spannende verhaal over het leven in de natuur. Dit is de survival of the fittest in zijn puurste vorm. Ook te zien op de prachtige foto’s in het boek. Weet u dat sommige vissen kilometers stroomopwaarts een waterval opzwemmen? Of dat ze zich vermommen als een giftige soortgenoot? In Life leest u over de laatste wetenschappelijke ontdekkingen. Over het leven en overleven van dieren onder water, op het land en in de lucht. Auteurs: Martha Holmes en Michael Gunton. Uitgever: G + J Publishing. Formaat: 30 x 30 cm, gebonden, 312 pagina’s. Prijs: € 29,95.

Meld u aan via de bon bij pagina 48, via www.onzewereld.nl of bel 0172 47 60 85 Deze actie loopt tot 25 juni 2010


weg Buitenlandse correspondenten van onzeWereld m a k e n e e n u i t s ta p j e i n e i g e n l a n d .

1

Spelen in Greenwood, Zimbabwe

een van onze verslaggevers t e r p l a at s e g a at e e n d a g j e u i t m e t d e ‘ lo c a l s ’ .

Even ontsnappen

2

3

Kinderen in Zimbabwe moeten hun plezier halen uit een versleten pretparkje. Ouderen komen er juist herinneringen ophalen aan een mooie jeugd, toen Zimbabwe nog stabiel was, ontdekt Elles van Gelder.

H

et rood, blauw en geel van de zweefmolen zijn vaal geworden. Speelpark Greenwood in de Zimbabwaanse hoofdstad Harare heeft zijn oude glorie verloren. De crisis in het land laat overal zijn sporen na, voor jong en oud. De versleten speelapparaten in het kinderpretpark zijn er de stille getuigen van. Toch trekken deze ouderwetse attracties nog zo’n 1500 bezoekers per maand. In het weekend zijn het ouders en opa’s en oma’s die met kinderen en kleinkinderen naar Greenwood komen. En doordeweeks maken scholen een uitje naar de kano’s, het treintje en de klimrekken. Het voelt wat vreemd om rond te lopen in een park voor kinderen onder de twaalf jaar zonder zelf kinderen bij je te hebben. Maar gelukkig pakt Dania van zeven mijn hand op de trampoline. Samen zweven we door de lucht. We springen steeds hoger en even ontsnap ik aan de wereld. Precies de bedoeling

4

van dit park in de stad. Als je het in Harare over dit kleine pretpark hebt, gaan bij veel Zimbabwanen de ogen twinkelen. Het is zestig jaar geleden opgericht door de Ronde Tafel, een soort Rotary Club. Twintigers, dertigers, veertigers en vijftigers, allemaal hebben ze wel herinneringen aan het park. Voor veel mensen in Harare zijn het herinneringen aan een mooi verleden, aan een goede kindertijd in Zimbabwe zonder politieke instabiliteit. Aan een picknicktafel zit Vaisheli, een moeder van in de veertig. Naast haar staat een grote fles water en ligt een zak chips. Ze is hier met haar man, twee van haar kinderen en drie nichtjes. Jaren geleden kwamen ze hier een keer per maand, vertelt ze. Maar met de hoge inflatie van de Zimbabwaanse dollar werd het te duur om een kaartje voor de attracties te betalen. ‘Nu betalen we met Amerikaanse dollars’, vertelt ze. ‘Dat is beter, want het is een stabiele munt. We zijn hier vandaag voor het eerst in jaren. Het voelt goed om terug te zijn.’ Nederlandse kinderen zullen hun neus ophalen als ze dit park zien zonder flitsende en snelle attracties. Maar als je amper keuze hebt, dan is het hier fantastisch. Wie wil er nu niet ondersteboven

1. Het is niet makkelijk in een wiebelige kano te stappen. 2. De zevenjarige Dania pakt Elles van Gelder bij de hand op de trampoline. 3. In het reuzenrad even lachen voor de foto. 4. Wie wil er nou niet op zijn kop in het klimrek hangen?

aan een klimrek hangen tot z’n hoofd rood is als een tomaat? Of op een mechanisch paard zitten terwijl er een leuk deuntje speelt? Over het terrein loopt Stuart Gemmill (39), een van de vrijwilligers die het park draaiende houden. Lange tijd konden Zimbabwanen hun geld niet uitgeven aan plezier, zegt hij. ‘Dat het hier drukker is, betekent dat er toch iets verandert in dit land.’ Speelpark Greenwood maakt tussen de 1400 en 2000 euro winst per maand. Een deel daarvan gaat naar de zorg voor veertien arme ouderen in een verzorgingstehuis in Harare. Een ander deel moet nodig worden uitgegeven aan flinke potten verf. Want net als de rest van Zimbabwe heeft Greenwood een dikke laag grondverf en meerdere nieuwe kleuren nodig om er weer écht bovenop te komen. n Dit was de laatste aflevering van de rubriek Weg. onze 55 wereld 4-10


kijken

door bas springer

door sven gerrets

luisteren

Ivoriaanse doet denken aan Miriam Makeba ■ Goodbye Solo

De mooiste, meest ontroerende of juist shockerende films die de afgelopen tijd uitkwamen om ons de ogen te openen, zijn bijeengebracht in de vierde Movies that Matter-box. Het zijn films die eerder voorbij kwamen in deze rubriek. Zoals de indrukwekkende documentaire Burma VJ, over videoreporters die met gevaar voor eigen leven in Birma filmen en de beelden het land uit smokkelen. Zonder deze mensen zouden bepaalde misstanden nooit aan het licht komen. Ook de grote Hollywoodproductie Milk zit in de box. Acteur Sean Penn won een Oscar voor zijn rol als de homoseksuele politicus Harvey Milk die in de jaren 70 streed voor homorechten. Verder zijn er de poëtische documentaire El Olvido over het vergeten volk van Lima, gemaakt door Heddy Honigman, het schrijnende Teza uit Ethiopië en de bekroonde en bejubelde animatiefilm Waltz with Bashir over de waanzin van oorlog. MOVIES THAT MATTER – Nederland, 450 minuten. Dvd vanaf nu verkrijgbaar.

Het leeg eten van de zee Een typische dag in de stad. Op de hoek staat een man, een stukje haringstaart steekt nog uit zijn mond. Een gezin, knabbelend aan kibbeling, wandelt langs hem heen. Aan de overkant is net een nieuw sushirestaurant geopend. Verse vis is gezond. Maar de manier waarop de mensheid met vis omgaat, is dat allesbehalve. Dat laat Rupert Murray zien in de documentaire The End of the Line, gebaseerd op het gelijknamige boek van milieujournalist Charles Clover. Het voedsel dat we nu uit de zee vissen, voorspelt hij, zal in 2048 op zijn. Nieuwe massale visvangsttechnieken trekken de ooit als onuitputtelijk gedachte diepte leeg. In deze film bezoeken we de kusten van Spanje, Japan, Senegal en Alaska. Geleerden geven er hun adviezen en waarschuwingen. Daar tegenover zet Murray prachtige beelden van onderwaterreservaten met duizenden kleurrijke soorten, die er in 2048 dus ook niet meer zullen zijn. Een groot verschil met andere documentaires over ecologische doemscenario’s: het leeg eten van de zee is voor een groot deel al gebeurd.  The End of the Line – Groot-Brittannië, 84 minuten. Dvd vanaf nu verkrijgbaar.

S v e n G e r r e t s w e r k t a l s ( f i l m ) j o u r n a l i s t v o o r o . a . S p i t s , O o r , Va r a M a g a z i n e e n F o l i a . O o k i s h i j e i n d r e g i ss e u r b i j d e A m s t e r d a m s e T v - z e n d e r AT 5 . Va n 2 0 0 5 t o t 2 0 0 7 w e r k t e h i j a l s d o c e n t C u lt u u r e n M e d i a a a n d e U n i v e r s i t e i t va n A m s t e r d a m .

56 onze

wereld

Mercury, distr. LC Music

Amerika, 91 minuten. Dvd vanaf nu verkrijgbaar.

Zangeres-danseres Dobet Gnahoré uit Ivoorkust ontvluchtte in 1999 de burgeroorlog in haar land om in Frankrijk haar geluk te beproeven. Sindsdien heeft deze charmante dochter van meester-percussionist Boni Gnahoré zich ontwikkeld tot een van de nieuwe sterren van de Afrikaanse muziek. Ze heeft een soepele, krachtige stem, zingt goed in het gehoor liggende Afrikaanse popliedjes, en weet het publiek te veroveren met haar tomeloze energie. Op haar derde cd Djekpa La You laat Gnahoré tal van Afrikaanse stijlen horen. Van Congolese soukous tot West-Afrikaanse percussie en dansmuziek uit

zuidelijk Afrika. Gnahoré beheerst diverse Afrikaanse talen, etaleert een breed scala aan emoties en roept herinneringen op aan de pan-Afrikaanse popmuziek van Miriam Makeba en Angelique Kidjo. Haar begeleiders, onder leiding van de

Franse gitarist Colin Laroche de Feline, maken indruk met hun creatieve arrangementen. Haar vader en de Gangbé Brass Band uit Benin zijn ook van de partij op dit feestelijke album.  DOBET GNAHORÉ, DJEKPA LA YOU, Contre-Jour, distr. Munich

■ Conditioned

Een bijzondere verzameling filmpjes – experimentele films en videokunst – die de intellectuele conditionering van kinderen en tieners in Turkije in beeld brengt. Een kijkje in het onderwijssysteem, maar ook in de hedendaagse Turkse maatschappij. Met werk van onder anderen Gulden Durmaz, Hatice Güleryuz en Berat Isik.  Turkije, 86 minuten. Dvd vanaf nu verkrijgbaar. ■ Masángeles

Sterk drama met surrealistische momenten over een vader die zijn buitenechtelijke dochtertje meeneemt naar zijn vrouw na de zelfmoord van zijn maîtresse. Het meisje moet overleven in een voor haar vreemde omgeving, terwijl buiten een bloedige burgeroorlog woedt in het Uruguay van 1966.  België/Uruguay, 112 min. Dvd vanaf nu verkrijgbaar.

6-10

De Frans-Algerijnse zanger Faudel is een van de sterren van de raï, de popmuziek van Algerije. Op zijn nieuwe cd mengt hij opzwepende NoordAfrikaanse ritmes met vleugjes westerse pop, Andalusische muziek en funk. 

 = niet aan beginnen  = matig  = goed  = absoluut de moeite waard  = niet te missen!

Films die de ogen openen

■ Faudel, bled memory

Een prachtige, intieme film over twee totaal verschillende mannen die elkaars levenspad kruisen. De één is een norse zeventigjarige werkloze Amerikaan zonder familie en vrienden, de ander een naar de Verenigde Staten geïmmigreerde Senegalese taxichauffeur met een enorme hoeveelheid energie en emoties. Twee culturen die samenkomen. Met weinig weet regisseur Ramin Bahrani groots uit te pakken. 

■ MARIA DE FÁTIMA, LIVE

Mix van blues en Senegalese popmuziek

Zangeres Maria de Fátima is een van de beste moderne vertolksters van de fado, de melancholieke Portugese volksmuziek. Haar authentieke vertolkingen en spatzuivere stem doen regelmatig rillingen over de rug lopen.

De in Parijs woonachtige Senegalese zanger Nuru Kane maakte in 2006 een ijzersterk debuut met de cd Sigil, een unieke mix van traditionele NoordAfrikaanse muziek, funk en folk. De basis van dit fascinerende album zijn tranceverwekkende ritmes van de Marokkaanse gnawamuziek, die al eeuwen klinken bij plechtige ceremonies. Naast lovende recensies ontving Kane ook de onderscheiding voor ‘beste nieuwkomer’ tijdens de wereldmuziekbeurs Womex in Sevilla. Op zijn langverwachte tweede cd Number One Bus tapt Kane uit een ander vaatje. Naast gnawa put hij ook inspiratie uit woestijnblues in de stijl van Ali Farka Touré, mbalax (Senegalese popmuziek) en muziek van de Touareg. Kane is geen groots zanger maar weet met zijn warme, enigszins sonore stem wereldmuziek mei emoties over te brengen. Hij 1 (46) NKOLO Lokua Kanza, Congo/France/Brasil (World Village) begeleidt zichzelf op gitaar 2 (1) ALI & TOUMANI Ali Farka Toure & Toumani Diabate, Mali (World Circuit) en guimbri (Marokkaanse 3 (-) MUN Wimme, Finland (Rockadillo Records) basluit), bijgestaan door een 4 (-) UTOPIA Markscheider Kunst, Russia (Eastblock) uitgebreid instrumentarium: 5 (-) EN PARIS - LIVE A FIP Lila Downs y la Mysteriosa, Mexico/USA (World Village) ud (Arabische luit), percussie en viool. Hoewel de 6 (-) DELI Victor Deme, Burkina Faso (Chapa Blues/Naive) urgentie die van zijn eerste7 (2) SHOUKA Mariem Hassan, Westelijke Sahara/Spanje (Nubenegra) ling afstraalde ontbreekt, 8 (-) HAND MADE Hindi zahra, Marokko/Frankrijk (Blue Note) 9 (90) RISE AND SHINE Sierra Leone's Refugee All Stars, Sierra Leone (Cumbancha) weet Nuru Kane ons toch te 10 (9) BLUE EYED BLACK BOY Balkan Beat Box, VS (Crammed Discs) overtuigen met dit gevarieerde album. 

Right Notes, distr. Coast to Coast

Top 10

■ AMPARO SÁNCHEZ, TUCSONHABANA

Mooi en intiem solodebuut van Amparo Sánchez, voorheen zangeres van de Spaanse groep Amparanoia. Fraaie kruisbestuiving van Spaanse, Mexicaanse en Cubaanse muziek met vleugjes folk en country. Via Lactea Records, distr. PIAS

NURU KANE, NUMBER ONE BUS, Iris Music, distr. Harmonia Mundi

© World Music Night (www.wmce.de). Gegevens verzameld door EBU (European Broadcast Union), de overkoepelende organisaties van publieke radio­zenders in Europa, op basis van populariteit.

B a s S p r i n g e r i s w e r e l d m u z i e k r e c e n s e n t b i j h e t p o p t i j d s c h r i f t oo r e n h e t w e r e l d m u z i e k b l a d m i x e d . O o k i s h i j m u z i e k s a m e n s t e l l e r va n   D i c h t b i j N e d e r l a nd , e e n r a d i o p r o g r a m m a o v e r d e m u lt i c u lt u r e l e s a m e n l e v i n g ( R a d i o 5 , i e d e r e w e r k d a g 2 2 . 0 0 - 2 4 . 0 0 u u r ) . T e n s l o t t e i s h i j d j va n w e r e l d m u z i e k i n o . a . Pa r a d i s o , D e M e l k w e g e n h e t k o n i n k l i j k instituut voor de tropen in amsterdam.

onze 57 wereld 6-10


lezen

samenstelling annemiek huyerman

Roman

Slavin Zarité vertelt zonder franje Op haar negende wordt Zarité verkocht aan de Franse plantagehouder Toulouse Valmoraine, die tegen zijn zin de suikerrietplantage van zijn vader heeft overgenomen op het eiland Saint-Domingue, het huidige Haïti. Valmoraine gaat er prat op een verlicht man te zijn en zijn slaven – in tegenstelling tot de andere kolonisten – humaan te behandelen. Maar voor Zarité is hij de verpersoonlijking van het kwaad, het onrecht en de wreedheid van de slavernij. Ze wordt stelselmatig verkracht en mishandeld, vreest voor haar leven en dat van haar kinderen. In deze historische roman verweeft Isabel Allende een groot aantal verhaallijnen met grote thema’s en talloze politieke gebeurtenissen. Verboden liefde, ras, geweld, voodoo, incest, wraak, intrige, slavenopstanden, de Franse Revolutie, het streven naar de afschaffing van de slavernij, de Haïtiaanse revolutie (1791-1804), de complexe rassenverhoudingen in het creoolse New Orleans en de ontwikkeling van de Verenigde Staten. Het resultaat is een meeslepende, maar overvolle roman. Allende wil de lezer te veel meegeven en blijft daardoor juist aan de oppervlakte. Haar bloemrijke proza spreekt tot de verbeelding maar neigt naar kitsch. De passages die vanuit het perspectief van Zarité zijn geschreven zijn dan ook een verademing. Zij hoeft haar kennis niet te etaleren, en vertelt zonder franje over haar leven vol onrecht en haar levenslange zoektocht naar vrijheid. E E F J E B L A N K E V O O R T

kort non-fictie

Journaliste Ann De Craemer en fotograaf Pieter-Jan De Pue reisden in 2009 door Iran. In Duizend-en-één-dromen hebben zij het dagelijks leven van gewone Iraniërs, met hun dromen en verlangens, vastgelegd. (Unieboek Spectrum, € 19,95)

HET EILAND ONDER DE ZEE. Isabel Allende. Wereldbibliotheek, € 19,90

fictie

De parel van China van Anchee Min gaat over haar onverwoestbare vriendschap met de Amerikaanse Pearl (S. Buck, de schrijfster). Ze groeiden samen op in China. Tijdens het regime van Mao moet Pearl het land verlaten. (Contact, € 17,95)

Non-fictie

Een beter milieu, vooral voor jezelf Voor Michael Beard, de hoofdpersoon in Ian McEwans nieuwe roman Solar (die in het najaar in het Nederlands verschijnt, red.), had klimaatverandering iets oudtestamentisch. Hij onderkende het wetenschappelijke bewijs, maar de fatalistische profetieën over een naderend einde der tijden vond hij overtrokken. Totdat hij door een bizarre samenloop van omstandigheden ontdekte dat hij met de opwarming van de aarde zijn eigen carrière uit het slop kon trekken. Serieus wetenschappelijk werk was na een Nobelprijs, jaren terug, niet meer uit zijn handen gekomen. Hij zat in commissies en leidde een instituut dat zich met duurzame energie bezighield. En hij was in gedachten vooral bij zijn zoveelste misgelopen huwelijk. Wanneer hij terugkeert van een door McEwan hilarisch beschreven Noordpoolexpeditie, ontdekt hij dat zijn vrouw een affaire heeft met een van die geëngageerde langharige ondergeschikten. Met de baanbrekende voorstellen van de langharige om met zonne-energie het klimaatprobleem aan te pakken, vindt Beard zichzelf opnieuw uit. Terwijl McEwan zich in interviews oprecht betrokken toont bij de opwarming van de aarde, blijft Beard een cynische vrouwenverslinder, die slechts voor eigen gewin in de opwarming van de aarde is gaan geloven. Is de mens inderdaad te egoïstisch om voor het collectief en de toekomst te kiezen? Dat lijkt de sombere boodschap van McEwan. Maar wat heeft hij dat geweldig knap en buitengewoon humoristisch opgeschreven. P E T E R V E R M A A S SOLAR. Ian McEwan. De Harmonie, € 22,50

Non-fictie

Goede soldaten waren ze ‘Vierhonderdtwintig dagen eerder, toen ze allemaal hadden staan te popelen om naar Irak te vertrekken, had een vriend van commandant Kauzlarich al voorspeld wat er zou gaan gebeuren: Je zult een goed mens voor je ogen kapot zien gaan.’ Aldus een passage op een van de laatste pagina’s van Goede soldaten, de kroniek van Washington Post-journalist David Finkel over het 16de Infanterie Regiment van het 2de Bataljon van het Amerikaanse leger. Het regiment van een man of 900, verbleef 420 dagen lang, tussen begin 2007 en april 2008, in Irak. Het maakte daar mee wat soldaten in oorlogen gewoonlijk meemaken en wat, naar aanleiding van twee wereldoorlogen en de Vietnam-oorlog, ook in grootse literatuur is beschreven. Finkel stond iets dergelijks voor ogen, zij het dat hij bewust voor non-fictie koos. Het maakt de gruwelijkheid van de oorlog zo mogelijk nog gruwelijker. Want we zien slechte, maar ook goede mensen tijdens en door oorlogen kapot gaan. Bijna zonder uitzondering. Het is de angst. Het zijn vrienden die voor je ogen aan flarden worden geschoten. Het is het leven buiten de bescherming van gezin en vrienden. De jungle. Goede soldaten. Dat waren ze. Zeker. Maar toch waren ze niet bestand tegen dat oord. ‘Het klotestof. De klotestank. Die hele godvergeten klotezooi. Deze kloteplek.’ Een prachtig boek over een vreselijk thema. C H R I S VA N D E R H E I J D E N

Roman

Apartheid achtervolgt Zuid-Afrika

Tussen Tunstall (GrootBrittannië) en Tema (Ghana) volgde Alfred van Cleef de nulmeridiaan. In De verborgen ordening vertelt hij over zijn ontdekkingsreis vol avonturen en obstakels en zijn ontmoetingen met nomaden, regenmakers, krakers en koningen. (Cossee, € 24,90)

Een keukenmeiden­ roman van Kathryn Stockett speelt in het Mississippi van de jaren zestig toen rassenscheiding gewoon was en zwarte vrouwen in blanke gezinnen werkten. Eugenia wil schrijfster worden. Ze tekent de levensverhalen op van drie van deze vrouwen. (Mistral, € 19,95)

Twintig jaar na de vrijlating van Nelson Mandela blijken de raciale spanningen in Zuid-Afrika nog altijd te sluimeren onder de oppervlakte. Hoge misdaadcijfers, weinig kans op werk, slecht onderwijs en gebrek aan vertrouwen in politici zijn de oorzaak. Hier leven arm en rijk, zwart en wit langs elkaar heen en zijn verschillen tussen hen groter dan ooit. ‘Soms lijkt het alsof de huidige leiders vergeten wie de strijd voor ze heeft gestreden’, aldus de Zuid-Afrikaanse Prudence Mbewu, die ook columniste is voor ZAM Magazine. ‘Onze kinderen kijken op ons neer, op hun eigen ouders en op onze verhalen.’ Journalist en anti-apartheidsactivist Evelien Groenink tekende Mbewu’s levensverhaal op, met dit boek als resultaat. Prudence groeit op in een plattelandsdorp waar blanken de dienst uitmaken. Racisme en uitsluiting zijn aan de orde van de dag. Als zwarte vrouw wordt Prudence, zoals gebruikelijk, eerst nanny bij rijke blanken in de stad. Haar leven verandert echter als ze kleuterjuf wordt. Op de witte kleuterschool waar ze werkt probeert ze om te gaan met de nieuwe waarden in ZuidAfrika. Maar ze wordt steeds herinnerd aan haar afkomst. Ze probeert er speels en met humor mee om te gaan. Een interessant inkijkje in het moeizame wordingsproces van Zuid-Afrika. MICHÈLE JACOBS

BIJ DE BLANKEN IS HET BETER. Evelien Groenink. Atlas, € 19,90

GOEDE SOLDATEN. David Finkel. De Bezige Bij, € 19,90

NON-FICTIE

Mee met een geduldige reisleider

Roman

Een familie tijdens de Ethiopische revolutie De leeuw en de keizer verhaalt over een geschiedenis die nog door weinigen in fictie is gevat. De roman, het debuut van de in New York wonende Ethiopische Maaza Mengiste, begint aan de vooravond van de Ethiopische revolutie in 1974, waarbij keizer Haile Selassie wordt afgezet. Mengiste’s werk werd genomineerd voor de Pushcart Prize en New York Magazine riep haar uit tot New Literary Idol. Hoofdrolspelers zijn de gezinsleden van de arts Hailu. Tegen het decor van de revolutie en de daaropvolgende bloedige periode waarin het land wordt geterroriseerd door de marxistische militaire organisatie Derg, voltrekken zich verschillende familietragedies. De moeder van het gezin sterft na een lang ziekbed, een kleindochter raakt ernstig gewond en twee broers raken in conflict vanwege uiteenlopende politieke overtuigingen. De schrijfster kiest er soms voor de gebeurtenissen door de ogen van de keizer te beschrijven. Resultaat is een kaleidoscopische roman waarin personages figureren die, ondanks hun soms wat clichématige invulling, ontroeren. MARTE KAAN

DE LEEUW EN DE KEIZER. Maaza Mengiste, Anthos, € 19,95 

58 onze

6-10

wereld

De Nederlands-Colombiaanse David Böhm wil zich in 1998 aansluiten bij de guerrillabeweging FARC, maar belandt in het Colombiaanse leger. In de groene hel van Colombia is het relaas van een idealist die verzeild raakt in een strijd om geld, drugs en wapens. (Nieuw Amsterdam, € 18,95)

Charly woont in een buitenwijk van Parijs. Hij is een dagdromer. Dan wordt zijn moeder als illegale vreemdeling opgepakt. De talenten van Charly van de Franse Samuel Benchetrit laat zien hoe een zachtaardige jongen opgroeit in een harde omgeving. (Meulenhoff, €17,95)

Cees Nooteboom streeft er gelukkig niet naar om als eigentijds reiziger over te komen. Dat blijkt al uit de titel van deze nieuwe bundel reisverhalen: Scheepsjournaal. Geen weblog, maar goed gedocumenteerde reizen langs plaatsen met een geschiedenis. ‘Mijn leven verloopt via schrijvers’, verklaart hij al snel. Er is inderdaad geen locatie, geen vervoermiddel, geen standbeeld dat Nooteboom kan bekijken zonder aan schrijvers te denken. De hoeveelheid bloemrijke beschrijvingen valt mee. Dankzij mooie foto’s van Simone Sassen is dat ook niet nodig. Geschiedenissen worden mooi herverteld en wanneer Nooteboom mensen beschrijft, is hij goed op dreef. Een geheel wordt Scheepsjournaal niet. Nooteboom is niet op reis geweest met de bedoeling een coherent verslag te maken. Dat de reis ging van Chili via onder andere India, Australië, Mexico, Spitsbergen en Latijns-Amerika naar Bali, daar heeft geen vastomlijnde gedachte achter gezeten. De boel wordt bijeen gehouden door Nootebooms vooral historische belangstelling en open blik. Hij toont zich een geduldig reisleider en goed verteller. T oef J aeger Scheepsjournaal. Een boek van verre reizen. Cees Nooteboom. Bezige Bij, € 23,90

onze 59 wereld 6-10


lezen ‘Boek van Kees Schuyt doet kacheltje in mij branden’

Dat weet ik en toch is het knap gedaan. Het geeft een aanvullend ‘Dit boek ben ik nu aan het lezen. beeld op wat er normaal wordt Ik heb het in Addis Abeba gekocht verteld.’ toen ik vijf dagen vast zat, vanwege de stofwolk uit IJsland. Het Development Sociology, is echt een boek dat je gelezen Norman Long (2001) moet hebben maar waar je niet ‘Norman Long is mijn intellectuele toe komt. Het is zo dik, 638 pavader, hij was mijn hoogleraar. gina’s, maar geweldig inspirerend. De inhoud van dit boek is richtingNelson Mandela is een prachtig gevend voor mijn eigen werk, mens om je aan te spiegelen.’ het is een naslagwerk voor ontwikkelingsonderzoek. Ik verwijs er ook regelmatig naar. Het boek The Shock Doctrine, is mooi omdat het een soort ver­ Naomi Klein (2007) zamelwerk is, een afscheidsboek. ‘Ik ben het er niet helemaal mee Ik blijf er in bladeren.’ eens maar vind het boek wel adembenemend. Het laat zien hoe internationale belangen een rol Steunberen van de samenleving, spelen in crisis en conflict. Het Kees Schuyt (2006) biedt één perspectief, één ver‘Wat houdt een samenleving bij haal, het is een tunnelvisie waar- elkaar?’, is hier de centrale vraag. bij veel materiaal is verzameld. Een van de antwoorden is ‘weA Long Walk to Freedom, Nelson Mandela (1995)

De keus van Thea Hilhorst (1961)

Hoogleraar humanitaire hulp en wederopbouw aan de Wageningen Universiteit sinds 2006. Onderzoekt rampen, conflicten, humanitaire hulp en wederopbouw. Bestuurslid van ontwikkelingsorganisatie SNV en van de Evert Vermeer Stichting.

context Tibet

In Tibet bloeit de literatuur onder de Chinese bezetting. De Chinese regering is trots op ‘haar’ Tibetaanse auteurs. Ze moeten alleen wel in het Chinees schrijven.

Bij de woorden ‘Tibetaanse schrijver’ denk je niet meteen aan een glamoureuze Zwitserse actrice. Toch is Yangzom Brauen, schrijfster van de autobiografische roman Sneeuwland, dat. Zij vertelt het verhaal van haar ouders (een Zwitsers etnoloog en een Tibetaanse kunstenares). Brauen beschrijft de vlucht van haar moeder en de liefde voor Tibet die moeder op dochter overdraagt. Ze schreef het boek niet in het Chinees, maar in het Duits. Volgens sinoloog en Volkskrant-recensent Mark Leenhouts is er wel Tibetaanse literatuur die in de oorspronkelijke taal geschreven is. ‘Met name romans en poëzie uit de jaren tachtig, toen de Chinese regering meer vrijheden begon toe te staan.’ En opvallend genoeg: vanaf de jaren tachtig floreert ook de Tibetaanse literatuur in diaspora. Tijdschriften werden opgericht en vooral Tibetanen in India vonden dat ‘hun’ literatuur meer aandacht verdiende. Zij begonnen in het Engels, Sanskrit en Urdu te schrijven.

60 onze

wereld

Kleine Bij, Cris Cleave (2009)

‘Een ontroerend en grappig verhaal waarin de leefwereld van een slachtoffer van geweld in Nigeria rechtstreeks raakt aan die van een stel rijke yuppen uit Engeland. De verhaallijn is origineel. Absurd en tegelijk volstrekt geloofwaardig. Wat heb je ervoor over om het leven van iemand anders te redden en wat doet dat met je?’

Een recent verschenen boek is aanleiding om de literaire situatie in een land te belichten.

Literatuur in dienst van China

6-10

tenschappers’. Het boek bepleit dat de eeuwenlange traditie van de wetenschap moet worden bewaakt. Het stimuleert mij om te werken in de wetenschap. Ook besef ik hoe bijzonder het is dat in onze samenleving de ruimte voor vrije wetenschap bestaat. Het boek doet een klein kacheltje in mij branden.’

China staat een Tibetaanse literaire cultuur toe omdat Tibetaanse intellectuelen vanaf de jaren tachtig ‘door China worden gezien als “belangrijke, patriottische personages” die als mediator kunnen dienen tussen het heden en de oude tradities’, stelt de Tibetaanse geschiedkundige en schrijver Tsering Shakya in Modern Tibetan Literature. Zo denkt China het vertrouwen te winnen van veel Tibetanen. Leenhouts: ‘De uitgeverijen en distributie in Tibet lopen soepel, zo kan de regering haar boodschap kwijt, namelijk dat Tibet bij China hoort. Tibet is geen taboe in de Chinese letteren. Integendeel, de Tibetaanse literatuur is onderdeel van het Chinese eenwordingsbeleid om “etnische minderheidsculturen” te stimuleren. De regering is trots op haar “Tibetaanse auteurs”, op voorwaarde dat ze in het Chinees schrijven.’ Een goed voorbeeld, zegt Leenhouts, is de Tibetaans-Chinese schrijver A Lai, die met zijn roman Rode papavers de Mao Dunprijs won, China’s meest prestigieuze literaire onderscheiding.

‘Hij schreef in het Chinees, niet omdat hij een groter lezerspubliek wil bereiken, maar omdat hij niet in het Tibetaans kan schrijven. Zijn wat beroemdere Chinees-Tibetaanse collega Tashi Dawa spreekt het niet eens.’ Een ander mooi voorbeeld van hoe China omgaat met de Tibetaanse literatuur is de Chineestalige romanreeks de Tibet Code. In China is de serie een groot succes, weet Leenhouts. ‘Het is een politiek correct boek waarin de opklaring van de Chinees-Tibetaanse betrekkingen een rol spelen. Gevoelige onderdelen van de Tibetaanse geschiedenis zoals wij die hier aan de kaak stellen, vind je er niet in terug. Dat is politiek gezien simpelweg een taboe in de Chinese Volksrepubliek. De boeken uit en over Tibet die daar op de markt komen geven vaak een sterk gekleurd beeld van Tibet. Een chaotisch land met een wrede geschiedenis, waarin de Chinese communisten in 1950 orde op zaken kwamen stellen.’ T oef J aeger

Yangzom Brauen: Sneeuwland. Uit het Duits vertaald door Bonella van Beusekom. De Boekerij, € 19,95


fair food

aanschuiven hoe eet de rest van de wereld? onzewereld schuift aan bij een m u lt i c u lt u r e l e k e u k e n ta f e l .

Peter Mayoh, Amsterdam

De Schotse kok en het gedicht

Als een ridder steekt gastheer Peter Mayoh, bij gebrek aan een zwaard, zijn mes in het Schotse gerecht.

In zijn blauwgeruite kilt wacht de Schotse Peter Mayoh ons op. ‘We eten vanavond haggis’, zegt hij. Haggis? Was dat niet het afval van het schaap, geserveerd in een maag? tekst Marjolein van rot terdam beeld joost bataille

Het wordt vanavond een ‘Robert Burns Night’, legt Peter Mayoh uit. Dat is een traditioneel feest in Schotland, eeder jaar weer op 25 januari. Genoemd naar Schotlands beroemdste dichter die een ode schreef aan het nationale gerecht: haggis. Een gerecht met gemalen schapenorganen en haver, als een dikke worst gebonden in een maagvel. ‘Dat eet je de hele avond met een speciaal soort kippensoep, cock-a-leeky. En je drinkt natuurlijk whisky.’ Peter is chefkok en mede-eigenaar van restaurant Hemelse Modder in Amsterdam. Hij gebruikt biologische producten, en als het even kan alleen ingrediënten uit de streek. De gerechten hebben bijna

altijd hun oorsprong in NoordWest-Europa. ‘Omdat ik een Schot ben’, verklaart hij, ‘en omdat in er Nederland heel mooie ingrediënten te vinden zijn. Rabarber bijvoorbeeld of meiknolletjes. Het gebruik van alleen seizoensproducten dwingt je tot nadenken. Daar komen spannende gerechten van.‘ Ook in zijn keuken thuis is het spannend. Peter licht het deksel van een pan. De vreemdsoortige zak in het water, de haggis, is gaar. ‘Let op’, roept hij. ‘Op Burns Night dragen de kok, de dichter en de ridder de haggis, onder begeleiding van doedelzakspel, binnen. De kok draagt de haggis boven zijn hoofd. Dan valt er een stilte, waarna de dichter Burns’ Ode to a haggis voordraagt. De ridder steekt dan zijn zwaard in de haggis en wroet er een gat in voor een shotje whisky.’ Met een woeste schreeuw verbeeldt onze gastheer de drie rollen. ‘Auld Scotland wants nae skinking ware; that jaups in luggies; But, if ye wish her gratefu’ pray’r, Gie her a

Haggis!’ (Het oude Schotland wenst geen waterig voer dat plonst in de schalen. Als je haar dankbaar wilt krijgen: geef haar een haggis!). ‘Jullie eten ook rare dingen’, zegt de Schot. ‘Zoals zoethout. Dat ik wel gebruik in een gerecht met rabarber.’ We moeten nu echt proeven. Frits, een vriend, schuift aan en neemt een muizenhapje. ‘Lekker’, zegt hij bijna verbaasd. Ook de andere gasten zijn aangenaam verrast door de haggis, die Peter op een laagje koolraaphutspot heeft gedrapeerd. Het is het begin van een hemelse maaltijd: met de cock-a-leeky en het oer-Schotse toetje cranachan, met frambozen, room, geroosterde haver en Drambuie. Uiteraard gelardeerd met een specialiteit uit het restaurant: een toefje Hemelse Modder, een mousse van fairtrade chocola. n Hemelse Modder: Oude Waal 11, 1011 BZ Amsterdam, tel. 020-6243203, www.hemelsemodder.nl

[recept] Cranachan met shortbread nagerecht – 4 personen Ingrediënten 3 eetlepels havermout, 200 ml slagroom, 1 eetl. Bloemenhoning, 1 eetl. Drambuie Saus 150g frambozen [vers of bevroren], 100g verse frambozen, munt, poedersuiker Bereidingswijze Rooster de havervlokken 5 min. in een droge pan. Laat afkoelen en bewaar luchtdicht. Klop de slagroom stijf met de honing en voeg op het laatst de Drambuie toe. Saus: Doe de frambozen in een pannetje met het sap en een beetje suiker. verWarm, maar laat de frambozen niet helemaal stuk koken. Laat afkoelen. serveren in elk whisky- of wijnglas 1 eetlepel frambozensaus op de bodem. Leg er laagjes bovenop: havermout, room, saus. Garneer met verse frambozen en een munttakje, en bestrooi met poedersuiker. Serveer met een lepel chocolademousse en een shortbreadkoekje.

onze 61 wereld 6-10


samenstelling sanne verdam

1

juni

urele Op deze pagina’s staat een kleine dagselectie. De meest uitgebreide multicult d.nl agenda van Nederland is te vinden op onze website: www.onzewerel

FESTIVAL  Eerbetoon aan de legendarische Arabische zangeres Oum Kalthoum door Amal Maher. Opening van het Holland Festival. Ook live te volgen op groot scherm in het Oosterpark. DINSDAG A Tribute to Oum Khaltoum

7

Koninklijk Theater Carré, Amsterdam, 20.30 uur, 0900 252 52 55 www . theatercarre . nl www . hollandfestival . nl

2

Ajami FILM  Israëlische mozaïekfilm over het harde leven in Ajami, een multiculturele wijk in Jaffa.  woensdag

In verschillende filmhuizen. Vanaf 27 mei.  www . filmtotaal . nl 

3

Waar komen we vandaan? DEBAT  Lezing door emeritus hoogleraar Interculturele Literatuurwetenschap Mineke Schipper over het begin van de mensheid volgens verschillende culturen. donderdag

Koninklijk Instituut voor de Tropen, Amsterdam, 16.30 uur, 020 568 84 62 www . kit . nl

4

Police Adjective FILM  Komische politiefilm uit Roemenië. Regie: Corneliu Poromboiu. In verschillende filmhuizen. Vanaf 27 mei. 

Giora Feidman MUZIEK Klezmermuziek van deze Argentijns-Israëlische-Amerikaanse klarinettist, onder andere beroemd vanwege zijn klarinetsolo’s voor de film Schindler’s List. www . concertgebouw . nl 

Dutch Environmental Film Festival FESTIVAL  Strawberry Earth en Greenchoice presenteren de tweede editie van dit festival met de nieuwste internationale films rondom het thema duurzaamheid. Van 3 t/m 6 juni. 

Ronald Snijders Extended Band MUZIEK  Surinaamse jazz van deze beroemde dwarsfluitist, componist en bandleider Snijders.

9

Wijk bij Duurstede, 23.15 uur www . jazzbyduurstede . nl

Java Eiland, Amsterdam, 18.00 uur

Nomade MUZIEK  Clubshow van Nynke Laverman met muziek geïnspireerd door haar reis naar de steppen van Mongolië.   dinsdag

12

18

www . melkweg . nl

 

Prins Claus Fonds Gallery, Amsterdam, 020 344 91 60

woensdag

www . prinsclausfonds . nl 

Malika Ait Taleb EXPO  Monumentale portretten over familieleven van deze Marokkaanse kunstenares. T/m 13 juni.

19

13

Mother FILM   Zuid-Koreaanse thriller over een beschermende moeder die alles voor haar zwakbegaafde zoon over heeft. In verschillende filmhuizen. Vanaf 10 juni.

Diverse locaties, Amsterdam

Less @ Home EXPO Project van de kunstenaars Eric Kampherbeek en Geert Limburg waarin zij vragen stellen over de welvarende Nederlandse maatschappij en het leven van daklozen op straat. T/m 4 juli.

www . amsterdamroots . nl 

Melkweg Galerie, Amsterdam, 020 531 81 81

 

www . melkweg . nl

 

donderdag

Melkweg, Amsterdam, 21.00 uur, 020 531 81 81 www . melkweg . nl

www . afrikamuseum. nl

  

 Stamppot met Rodekool EXPO Tentoonstelling met werk van Japanse kunstenaars in Nederland. T/m 13 juni.

21

26

www . sieboldhuis . org

Shukshin’s Stories THEATER Bewerking van de vertellingen van de Russische schrijver en filmregisseur Vasiliy Shukshin door de Letse regisseur Alvis Hermanis. Onderdeel van het Holland Festival.

 

Theater Bellevue, Amsterdam, 20.00 uur, 020 530 53 00

WMDC, Rotterdam, 15.00 uur, 010 244 45 16

zondag

www . theaterbellevue. nl

www . wmdc . nl

www . lantaren - venster . nl

www . thehagueafricanfestival . com

 Women without men FILM  Speelfilmdebuut van de Iraanse videokunstenares Shirin Neshat over de lotgevallen van vier vrouwen tegen de achtergrond van de staatsgreep van 1953.

Nijinsky. Dancer, Clown, God THEATER Voorstelling van Krzysztof Pastor door Nationale Ballet over deze legendarische danser. Onderdeel van het Holland Festival. dinsdag

maandag

www . hollandfestival . nl 

22

maandag

Het Muziektheater, Amsterdam, 20.15 uur, 020 625 54 55

23

  dinsdag

MAYA 2012, De Mysteries van een eeuwenoud volk

JEUGD

27

In deze tentoonstelling ontdekken kinderen van alles over de Maya’s door even in hun wereld te stappen. Wie waren de Maya’s, hoe telden zij de tijd en waarom was 2012 een belangrijke datum voor hen? T/m 22 augustus.

zaterdag Flamenco Festival Rotterdam FESTIVAL  Derde editie van dit festival laat alle aspecten van flamenco samenkomen. Met live concerten, voorstellingen, workshops, films en exposities.

Leve de President EXPO  In deze tentoonstelling staat de kleurrijke recente Afrikaanse textieltraditie centraal. Tal van prominenten die de afgelopen vijftig jaar een rol hebben gespeeld in de Afrikaanse geschiedenis, zijn op textiel vereeuwigd: Mobutu, Mandela, maar ook Obama en Kennedy. T/m 29 augustus.

zondag

Tropenmuseum, Amsterdam, 020 568 82 00

Museum Volkenkunde, Leiden, 071 516 88 00

www . tropenmuseum . nl

www . volkenkunde . nl

 

 

A Dog’s Heart MUZIEK Wereldpremière van Raskatovs eerste opera door de Nederlandse Opera naar een novelle van Michail Boelgakov. Onderdeel van het Holland Festival. woensdag

28

Het Muziektheater , Amsterdam, 20.00 uur, 020 625 54 55

Afrika Scoort! FESTIVAL Groot spektakel rond het WK Voetbal in Zuid-Afrika. Met een interactieve tentoonstelling wordt de Afrikaanse beleving van het WK getoond. Ook zijn er live-vertoningen van wedstrijden in het Afrikaans sportcafé. Van 12 juni t/m 22 augustus. maandag

Tropentheater, Amsterdam, 020  568 85 00

www . het - muziektheater . nl

www . tropentheater . nl 

 

 

29

www . het - muziektheater . nl www . hollandfestival . nl

Vodun EXPO  Fototentoonstelling van Peter Laarakker over het Vodunfestival in Benin, de bakermat van deze kleurrijke wereldbeschouwing. T/m 31 oktober. woensdag

Zomer in Volkenkunde EXPO In deze zomertentoonstelling staat Zuid-Afrika centraal, met drie aparte exposities, waaronder een overzicht van teruggevonden originele foto’s van Zuid-Afrika’s eerste zwarte fotojournalist Ernest Cole. T/m 22 augustus.

dinsdag

Museum Volkenkunde, Leiden, 071 516 88 00 www . volkenkunde . nl

Afrikamuseum, Berg en Dal, 024 684 72 72

30

www . afrikamuseum. nl

 

Dinsdag 1 juni A Tribute to Oum Khaltoum  FESTIVAL

wereld

Songo: Ritmes van wonen EXPO  Tentoonstelling is gebaseerd op jarenlang antropologisch onderzoek naar de woonvormen van de Kasena uit Noord-Ghana. T/m 31 oktober. 

vrijdag

zaterdag

www . filmtotaal . nl 

6-10

 

Afrikamuseum, Berg en Dal, 024 684 72 72

In verschillende filmhuizen. Vanaf 10 juni.

62 onze

25

donderdag

www . festivalmundial . nl

Zuiderpark, Den Haag, 12.00 uur

16

24

Leijpark, Tilburg

www . strawberryearth . com

15

zondag

Vrijdag 25 juni Songo: Ritmes van wonen EXPO

 

www . studio - k . nu

14

20

zaterdag

Festival Mundial FESTIVAL  Jaarlijks festival met kleurrijke muziek van over de hele wereld. Met dit jaar optredens van o.a. N.E.R.D. (VS), Sean Paul (Jamaica), Depedro (Spanje) en Waylon (Nederland). 18, 19 en 20 juni.

 Calima MUZIEK  Spaanse band brengt een mix van flamenco met raps en Latijns-Amerikaanse invloeden. vrijdag

The Hague African Festival  FESTIVAL  Tweede editie van dit festival onder het motto: Celebrate Africa! Met optredens van onder anderen Dr. Sakis uit Congo en Meiway uit Ivoorkust. Ook zijn er kinderactiviteiten en workshops en is er een Afrikaanse markt.

Lantaren Venster, Rotterdam, 010 277 22 77

vrijdag

Amsterdam Roots Festival FESTIVAL  Een-na-laatste dag van dit gratis wereldmuziekfestival in Amsterdam. Optredens met wereldmuziek, hiphop, urban en dans van nationale en internationale artiesten (waaronder Dulce Pontes, Kassav en Izaline Callister) en diverse andere activiteiten. Op zondag vindt het Alliantie Roots Open Air plaats in het Oosterpark. Van 17 t/m 20 juni.

Stedelijk Museum Zwolle, 038 421 46 50

Sieboldhuis, Leiden, 071 512 55 39

zondag

Studio K, Amsterdam, 020 692 04 22 en

www . plannederland . nl 

www . filmtotaal . nl 

11

donderdag

Gentlemen of Bacongo EXPO  Fototentoonstelling over ‘sapeurs’, het fenomeen van Congolese mannen die modieus en excentriek gekleed gaan tot religie verheffen. T/m 20 augustus. 

www . stedelijkmuseumzwolle . nl

10

17

Because I’m a girl FESTIVAL  Optredens van o.a. Alain Clark, Glennis Grace en Belle Perez voor deze campagne van Plan Nederland om aandacht te vragen voor de achtergestelde situatie van meisjes in ontwikkelingslanden.

maandag

Melkweg, Amsterdam, 20.30 uur, 020 531 81 81

zaterdag

Concertgebouw, Amsterdam, 20.15 uur, 020 671 83 45

6

8

vrijdag

www . filmtotaal . nl 

5

juni

Elke dag wel iets leuks te beleven!

 

woensdag Things that matter EXPO  Foto-uitwisselingsproject van Andrea Stultiens over het leven van kinderen in twee dorpen, één in Oeganda, en één in Nederland. T/m 9 januari 2011.

Afrika Centrum, Cadier en Keer, 043 407 73 83 www . afrikacentrum . nl

Maandag 21 juni Shukshin’s Stories  THEATER

 

onze 63 wereld 6-10


volgende maand/medewerkers In juli-augustus in onzeWereld

juni

jaargang 53, nummer 6-2010

onzeWereld is hét publiekstijdschrift over globalisering, duurzaam ondernemen en ontwikkeling en verschijnt 10 maal per jaar. onzeWereld wordt uitgegeven door Global Village Media dat wordt ondersteund door Oxfam Novib, Hivos, Cordaid en ICCO. Redactie:

Joost Bataille (1959) is sinds september vorig jaar webredacteur bij onzeWereld. Hij speelde eerder als bassist bij musicals en theatervoorstellingen. Daarna was hij een tijd database-specialist. In juni hoopt hij af te studeren aan de Fotoacademie in Amsterdam met als specialisatie portretfotografie. Voor dit nummer zocht hij de foto’s uit voor de beeldreportage over Congo en schreef hij de tekst erbij. Joost is de vaste fotograaf van de eetrubriek Aanschuiven. Dit keer schoof hij ook zelf aan: ‘Die man is chef-kok in een restaurant, dat konden we zien en vooral proeven.’

John Verhoeven (hoofdredactie) Arlette Dwarkasing, Fenneken Veldkamp (eindredactie) Renate Megens, Annemiek Huyerman (redactie) Janine Bekker (redactiecoördinatie) Joost Bataille (webredactie) Milou Dekkers (stage) Vormgeving: Marion Deerenberg, Mireille van den Barselaar Marketing & sales:

Judith Verschuren 020 462 16 24 judith.verschuren@globalvillagemedia.nl

Advertentieverkoop:

Alicia van Vliet 020 462 16 28 alicia.vanvliet@globalvillagemedia.nl

Medewerkers aan dit nummer: Arthur van Amerongen, Alette André, Lisa St. Aubin de Terán, Roman Baatenburg de Jong, Joost Bataille, Stijntje Blankendaal, Eefje Blankevoort, Brigitte Delange, James Elser, Elles van Gelder, Sven Gerrets, Chris van der Heijden, Jan-Albert Hootsen, Michiel Hulshof, Michèle Jacobs, Toef Jaeger, Marte Kaan, Luc van Kemenade, Monique Koudijs, Barbara de Lange, Jaap Meijers, Michiel van Oosterhout, Michel Robles, Marjolein van Rotterdam, Stephan Sanders, Jenny Schings, Bas Springer, Sanne Verdam, Peter Vermaas, Dirk Wanrooij, Stuart White, Reneé Zandvliet, Femke van Zeijl, René Zwaap. Beeld: Annemarie Arends, René van Asselt, Joost Bataille, Beautifulcataya, Ad v.d. Beemt, Carlos Bittar, BW14, Carolincik, Daveblume, Mees van Deth, Merlijn Doomernik, Flickr, Elles van Gelder, Hartanto, Hollandse Hoogte, Yocelyn Ibanez, Imelda, Carl de Keyzer, Szymon Kochanski, Haran Kumar, Alex Lichtenberger, Jeroen van Loon, Nederlands Visbureau, Michiel van Oosterhout, Fernando de la Orden, Sami Seva, Kristel Steenbergen, Marie Cecile Thijs, Goos van der Veen, Dirk Wanrooij.

Coverbeeld: Jeroen van Loon

amazone

p. p

Contact:

special

met onder meer:

• 6500 kilometer lopen langs de Amazone De avonturen van een Britse commando Verrassende Amazone Beelden van prijswinnende fotografen Schatten van de Amazone Van plantaardig leer tot medicijnen

Lithografie en druk:

Senefelder Misset Doetinchem Veronica Litho Hilversum Alle advertentiecontracten worden afgesloten conform de Regelen voor het Advertentiewezen, gedeponeerd bij de Rechtbanken in Nederland. Een exemplaar van de Regelen is op aanvraag kosteloos beschikbaar. Abonnementenadministratie:

Postbus 105, 2400 AC Alphen a/d Rijn tel. 0172 47 60 85, info@spabonneeservice.nl Voor Oxfam Novib Wereld- en Totaalabonnees is het administratieadres:

Nederland: x 49,50 per jaar, studenten x 25,CJP-houders x 34,95; Europa: x 55,80. Buiten Europa: x 79,- Los nummer: x 5,95

De Europese Unie en ontwikkelingssamenwerking voor dummies

Onder voorbehoud

wereld

Spuistraat 239 d, 1012 VP Amsterdam

Abonnementsprijzen:

Nederland weg uit Uruzgan – missie geslaagd?

64 onze

Bezoekadres:

Oxfam Novib, Mauritskade 9, 2514 HD Den Haag, tel. 070 342 17 77

6-10

Monique Koudijs (1959) is freelance journalist en eindredacteur. Ze heeft de School voor Journalistiek in Utrecht gedaan en werkte voor opdrachtgevers als Intermediair, de Humanist, ANWB en Greenpeace. Voor dit nummer van onzeWereld maakte ze de interviews met Marianne Thieme, Renske de Greeff en Marijke Helwegen over de nadelen van het eten van vlees.

tel. 020 462 16 50 fax 020 693 68 89 e-mail: redactie@onzewereld.nl website: www.onzewereld.nl

Wij nemen uw gegevens op in een gegevensbestand. Deze gegevens worden gebruikt voor de uitvoering van met u gesloten overeenkomsten, zoals de abonnementenadminstratie. Daarnaast kunnen de gegevens door onzeWereld, of zorgvuldig geselecteerde derden, worden gebruikt om u te informeren over relevante informatie en/of speciale aanbiedingen van producten en diensten. Mocht u hier bezwaar tegen hebben dan kunt u ons hiervan per post (Redactie onze Wereld, Spuistraat 239-d, 1012 VP Amsterdam) of e-mail (info@globalvillagemedia.nl) op de hoogte stellen. Eventuele rappelkosten moeten worden doorberekend. Het abonne­ mentsgeld dient bij vooruitbetaling te worden voldaan door middel van een automatische incasso. Voor betaling via een toegestuurde acceptgirokaart geldt een toeslag van x 2,-. Indien één maand voor het verstrijken van de abonnementsperiode geen bericht van opzegging is ontvangen, wordt het abonnement automatisch verlengd. Vermeldt u alstublieft bij al uw correspondentie aan de abonnementenadministratie uw abonneenummer. (ISSN: 0030-3232)

Het volgende nummer verschijnt op 25 junI


onzeWereld juni 2010