Page 1

N i e u w s g i e r i g Aagje Uit het schetsboek van Marga von Etzdorf


Toen ik drie jaar oud was vroeg mijn moeder wat ik liever had, een broertje of een zusje. Volgens de overlevering antwoordde ik: “Liever een rode luchtballon�. En nu heb ik een geel vliegtuig!

Marga von Etzdorf wordt op 1 augustus 1907 geboren als Marga Wolff. Ze is de oudste dochter van de Pruisische bevelhebber Fritz Wolff en Margarethe von Etzdorf. Marga is nog geen 4 jaar als haar ouders omkomen in de branding van de Zwarte Zee. Zij en haar zusje worden liefdevol opgenomen door haar grootouders, generaal Von Etzdorf en zijn vrouw. Daar hebben ze de onbekommerde jeugd van de betere klasse.


Bij toeval mocht ik eens

Een andere liefde van mij is

een rondvluchtje maken.

poëzie. Te pas en te onpas schieten

Ik was meteen verkocht:

mij gedichten van Heinrich Heine

“Dit wil ik, vliegen!”

Vliegen is het waard om voor te sterven …

Stuntvliegen was mijn lust en mijn leven.

Ik verdiende er de

kost mee op airshows.

of Joseph Eichendorff te binnen.

… Wenn dir die Pracht des Himmels einmal Langweile macht …

Als tweede ‘man’ op de bok

kon zelfs een vrouw geen kwaad doen, en zo werd ik

de eerste vrouwelijke piloot van de Lufthansa.

Omdat de vliegschool

geen vrouwen toeliet, moest ik alles zelf

uit boeken leren. Maar toch haalde ik mijn brevet.

We vlogen met een Junker F13, een kist waar de piloten in een open

cockpit zaten, terwijl alle vier de passagiers een geriefelijke verwarmde cabine hadden. Hier heb ik pas echt leren navigeren


Met mijn eigen vliegtuig ligt de wereld aan mijn voeten.

Op de terugweg, boven de

Middellandse Zee vloog ik uren

in een onweersstorm. ‘Aagje’

Nu kon een droom van mij in

vervulling gaan: langeafstandsvluchten.

danste als een notendopje op een woedende oceaan.

Teruggeworpen worden op mijn vaardigheden als piloot

en op ‘Aagje’ natuurlijk.

Samen hebben we de nodige kilometers gevlogen.

Onze eerste tocht ging van Berlijn naar Konstantinopel en terug.

Gewoonlijk wordt de regen door

Mijn grootmoeder financierde een vliegtuig voor me,

de propellorwind over de cockpit

Ik liet het geel spuiten en

was ik doorweekt, uitgeput en

heengeblazen, zo niet dit keer

een Junkers A 52 junior.

bang. Maar ‘Aagje’

noemde het:

sleepte me er doorheen.

“Kiek in die Welt”, Nieuwsgierig Aagje.

Onze volgende tocht, naar de Canarische Eilanden, hadden we bijna niet overleefd.


Berlijn, 18 augustus 1931, de stad komt tot leven.

Een prachtige ochtend om een vliegtocht van 10.000 kilometer te beginnen.

Nachtbrakers zoeken

een veilig heenkomen.

Winkeliers stallen hun waren uit. Gewone mensen gaan naar

hun werk. kortom …

Verlaß Berlin, mit seinem dicken Sande Und dünnen Tee und überwitz'gen Leuten …


Veliki Luki KĂśnigsberg

Nizhny Novgorod

Moskou

Kazan

Berlijn

Krasnoyarsk

Krasjnufimsk

Kurgan

Novo Sibirsk

Overnachten Tschita Werchne Udinsk

tussenlanding Hulun Buir

Waar kan ik overnachten?

Onze tocht vraagt een enorme voorbereiding.

Alleen al de toestemming

krijgen voor de verschillende luchtruimten is een nachtmerrie.

Waarmee kan ik betalen? Waar kan ik tanken?

Allemaal vragen die beantwoord

moeten worden voor de reis begint.

Mukden Kejo

Tokyo

Ulsan

Hiroshima

Osaka

HeT!

Eerst volgen we bestaande vliegroutes. Maar Aagje heeft niet zo’n lange adem als verkeersmachines.

Ik moet dus veel vaker tanken.

Vanaf Irkutsk aan het Baikalmeer is

geenbestaande vliegroute, geen monteurs. Hier ben ik op mezelf aangewezen.

*Monteur?

Nee!


Tot mijn geluk zie ik een

Naarmate de tocht vordert,

klein militair vliegveldje.

verandert het landschap

Ik duik omlaag en schreeuw

in eindeloze wouden, afgewisseld

een soldaat toe, terwijl ik

met moerassen, zo ver het

gevaarlijk laag over de

oog reikt. En nergens een plek voor een eventuele noodlanding.

Der Abend kommt gezogen, Der Nebel bedeckt die See; Geheimnisvoll rauschen die Wogen, Da steigt es weiĂ&#x; in die HĂśh'

boomtoppen scheer.

Zeg waarde vriend, waar ben ik ergens?

U bent in Wolodarsk, kameraad piloot!

De spoorlijn, die mijn gids is, speelt verstoppertje.

Plotseling kloppen mijn koers, de stand van de zon en de kaart niet meer. Ik volg de verkeerde spoorlijn. Ik ben verdwaald!

Wolodarsk, ik kan het op de

kaart terugvinden. Ik ben ver afgedwaald van mijn route.

Vanaf hier ga ik op kompas

op zoek naar Nizhny Novgorod.


Na Nizhny Novgorod moet ik de

Und meine Seele spannte Weit ihre Flügel aus, Flog durch die stillen Lande, Als flöge sie nach Haus.

Wolga volgen. Tot mijn opluchting.

Vliegen over zulke wouden is hetzelfde als vliegen over zee. Je kunt je nergens op oriënteren en als je benzine op is, kun je nergens een noodlanding maken.

De Wolga leidt mij vanzelf

naar mijn volgende bestemming.

Zonder kaart en zonder kompas.

Maar de Wolga volgen, makkelijker gezegd dan gedaan.

De Wolga is zo’n enorme rivier, vaak kilometers breed. De vele zijarmen zijn zo groot als kleine binnenzeeën en moeilijk te onderscheiden van de hoofdstroom.


Wat een prachtvogels, volmaakte vliegmachines! Ineens kom ik in een vlucht zwanen terecht. Er is geen spoor van paniek

onder de vogels. Ik neem gas terug en pas mijn snelheid aan. Samen vliegen we verder, kilometers lang. Dan zwaaien de zwanen af en duiken naar een meer ergens beneden ons. Ik geef gas en vervolg mijn koers.

Ik heb tranen in mijn ogen.

Nooit eerder heb ik de sensatie van het vliegen zo intens beleefd. Ik voel me bevoorrecht en nederig tegelijk.


In een bocht van de Wolga ontvouwt zich Kazan, hoofdstad van de Tartaren, geboorteplaats van Lenin. Aan de oever ligt het Kremlin van Kazan met de Sjujumbiketoren, de Blagoveshcensk kathedraal en de Kul Sharif moskee gebroederlijk binnen de oude stadsmuren.

Zoals in de meeste grote steden

die ik aandoe, word ik door een

vertegenwoordiger van Shell ontvangen. En terwijl ‘Kiek in die Welt’

aan de specialisten wordt overgelaten, laat hij me de stad zien.

‘s Avonds maken we een tocht met een oude stoomboot op de Wolga. Vanaf het dek ziet het Kremlin er adembenemend uit in de ondergaande zon. Mooi, maar ik zit met mijn gedachten in de lucht …


Door het lange stilzitten gaat mijn rug pijn doen. En welke houding ik ook probeer aan te nemen, na vijf minuten is de pijn alweer terug.

Soms weet ik niet meer welke dag of datum

het is. Ik weet alleen maar

dat - zolang deze hel duurt -

ik alsmaar rechtuit moet vliegen,

Mijn gezicht doet pijn. Ik ben verbrand door de zon, het wordt iedere dag erger.

De eentonigheid van het landschap, het

hypnotische gesnor van de motor en de vermoeidheid doen mij van tijd tot tijd in slaap sukkelen.

Aagje vliegt zo rustig, dat ik - om wakker te blijven op 500 meter boven SiberiĂŤ mijn post afhandel.


Met tegenwind gaat Aagje niet harder dan 60 kilometer per uur. En ondanks mijn extra tanks heb ik dan

Terwijl er iemand op uit wordt gestuurd om een

te weinig brandstof om het volgende vliegveld te halen.

benzinedepot in de omgeving op te sporen‌

Ik land in een weiland bij het eerste beste dorp.

Nee, ik ben niet gewond!

‌ probeer ik

de luchthaven per Dat trekt dan veel bekijks, het dorp

loopt uit. Vaak hebben de dorpelingen nog nooit

een vliegtuig gezien, laat staan een vrouwelijke piloot. En even zo vaak is er geen of te weinig benzine.

telefoon te bereiken, om te laten weten dat ik later kom.


Als ik in de Taiga een noodlanding zou moeten maken, zou ik

gemakkelijk gewond kunnen raken. Het zou dagen kunnen duren voor er hulp kwam.

Mijn hart bonkt in mijn keel bij die gedachte. Vrijwel zeker zou ik ten prooi vallen aan

Snel check ik mijn instrumenten: alles in orde.

de talloze wolven, die de Taiga bevolken.

Ik ben opgelucht, als ik eindelijk mijn bestemming in zicht krijg: Het Baikalmeer. Een machtige binnenzee, zo groot als BelgiĂŤ.


Das Fräulein stand am Meere Und seufzte lang und bang, Es rührte sie so sehre Der Sonnenuntergang.

Zonder de onvolprezen poëzie van Joseph Eichendorff en

Heinrich Heine was de tocht mij nog langer gevallen.

Mein Fräulein! sein Sie munter, Das ist ein altes Stück; Hier vorne geht sie unter Und kehrt von hinten zurück.


Hulun Buir, het Mongoolse gazon. Na uren en uren over gras te hebben gevlogen, kan ik er nu eindelijk op landen.

Op het vliegveld buiten Hulun Buir staat een menigte en de pers mij op te wachten.

Dat is Amy niet!

Wie is dat? Kennen we die?

Altijd weer Amy Johnson,

die goed gekleede pilote met dat

engelengezicht. Ze wordt op haar lange afstandsvluchten vergezeld

Tenminste dat lijkt zo. In werkelijkheid

verwachten ze niet mij, maar de Britse

door een technicus, terwijl ĂŹk alles zelf moet doen.

aviatrice Amy Johnson.

Later zou Amy trouwen met Jim Mollison, die haar ten huwelijk vroeg binnen acht uur

na hun eerste ontmoeting. In 1941 had ze pech en moest zich redden met een parachute. Ze kwam in de monding van de Thames terecht, waar ze nog wel levend in het water is gezien. Maar redding kwam te laat en haar lichaam is nooit gevonden.


Ik laat Rusland achter mij en volg

de rails van de Trans Siberië Expres. Op zeker moment ben ik het smalle spoor kwijt in de mateloze vlakte van Binnen-Mongolië.

Am fernen Horizonte Erscheint, wie ein Nebelbild, Die Stadt mit ihren Türmen In Abenddämmrung gehüllt.

?

Een grote gele vogel, die lawaai maakt met een mens erin. Is dat vooruitgang?

Wie hier een landing maakt, wordt onthaald op thee met kamelenmelk door

altijd glimlachende mongolen.

* Maar tot mijn geluk zie ik een kleine

rookpluim in de verte: een stoomloc van de

Het is moeilijk te geloven, dat dit

Trans Siberië Expres. Ik besluit met de trein mee te vliegen en duw de stuurknuppel naar voren.

*Welkom

vriendelijke, gastvrije volk afstamt van de wrede Ghengis Khan.


*Mukden, hoofdstad van Mantsjoerije. Hier heb ik een dag oponthoud, omdat de papiern voor

Japan nog niet in orde zijn. In de straten van Mukden wemelt het van de soldaten.

Japan bezet Mantsjoerije en stelt de laatste

Chinese keizer, Aisin-Gioro Puyi,

aan als Staatshoofd van Manchukuo, de Japanse vazalstaat. Puyi is niet meer dan een marionet in handen van de

Japanse generaals.

Alleen een enkel stempeltje houdt mij nog aan de grond. Ik wil verder!

Door dat hele gedoe in Mantsjoerije ben ik

later, op de terugweg,

gedwongen een andere route van Tokyo naar Berlijn te vliegen.

Op 18 september, enkele weken na mijn vertrek, wordt een

Japanse spoorlijn in Mukden

opgeblazen. Het ‘Mukden incident’, aanleiding voor Japan om

Mantsjoerije binnen te vallen.

* het huidige Shenyan


Verschillende keren werd ik door Russische militaire

vliegers tegemoet gevlogen.

Zoals hier met twee Polikarpovs.

Het weer was een andere factor van betekenis. Soms een vriend met een warm hart, soms

een aartsvijand met moordplannen.

Vanaf de Oeral mistte het iedere ochtend. Hoewel mijn vertrek daardoor werd

uitgesteld en het aantal vliegbare uren per dag een stuk minder werd, was ik hier in mijn hart wel blij mee.

Zo kon ik een paar kostbare uurtjes slaap aan mijn nachtrust toevoegen.

Dat was wel prettig, want de

Russische vliegvelden waren vaak

slecht zichtbare of helemaal niet gemarkeerde grasveldjes midden in de wouden.

Het oponthoud in Mukden frustreerde me enorm, maar later bleek dat ik daardoor een tyfoon in Korea was misgelopen.


De Japanse Zee. Ik ben nooit dol geweest om over zee te vliegen.

Mijn angstigste momenten waren boven zee,

maar ook mijn mooiste. Zoals nu, als een

blauwe vinvis op de

vlucht slaat voor de

schaduw van Aagje.

En dan eindelijk een streep aan de horizon, die snel groter wordt, Honshu, het grootste eiland van Japan. Het is ons gelukt! Mijn vreugdekreet waait weg in de propellorwind.


29 Augustus 1931 om 4 uur

in de namiddag landen Aagje en ik op het vliegveld van Tokyo. Ik was dodelijk vermoeid,

maar voelde dat niet in de

euforie van het warme ontvangst.

Domo arigato goizamas!

Tokyo. Een stad waar het oude en het nieuwe Japan

hand in hand gaan. Waar dames in kimono en op houten

sandalen net zozeer onderdeel van het straatbeeld zijn, als auto’s of elektrische trams. Dat Tokyo was

de eindbestemming voor mij en Nieuwsgierig Aagje.

*Heel hartelijk dank


Op het vliegveld van Mouslimieh landde ze met de wind in de rug, waardoor ze voorbij het einde van de baan een neuslanding maakte. Het vliegtuig was lichtbeschadigd. 28 mei 1933. De laatste vlucht van Marga von Etzdorf eindigde in SyriĂŤ, destijds onder Frans mandaat.

Geen afscheidsbrief, geen verklaring, niets!

Marga wilde even liggen om bij te komen. De hoffelijke Fransen boden haar een kamer met een bed aan. Na een halfuur klonken er twee schoten, kort na elkaar.

Men trof Marga op het bed met een automatisch pistool in haar hand. De kogels waren door de kin haar hoofd binnengedrongen. ze was al dood. Niemand heeft ooit begrepen, waarom Marga zich van het leven beroofde. Ze was 26 jaar jong.

Jong, mooi, getalenteerd. Wat een verspilling!

EINDE


Nieuwsgierig Aagje  

Verslag van een solovlucht van Berlijn naar Tokyo in 1930. Marga von Etzdorf was de eerste vrouwlijk pilott bij de Luft Hansa