Issuu on Google+

Otwórz się

na świat ciszy

I N F O R M AT O R dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego


„Otwórz się na świat ciszy” Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

Teksty: Natalia Gołąbczyk, Renata Laskowska, Jerzy Kałużny Konsultacja merytoryczna: Jerzy Kałużny Redakcja techniczna i korekta: Renata Laskowska Opracowanie graficzne i skład: Iwona Ciechanowska Zdjęcia: Olgierd Koczorowski, Tadeusz Czerniawski (alfabet migowy)

Wydawca: GOS Polska Sp. z o.o., ul. Królowej Korony Polskiej 24, 70-306 Szczecin, www.gos-polska.pl w ramach projektu pn. Przełam Barierę Dźwięku – kampania informacyjno-promocyjna na rzecz zatrudnienia skierowana do pracodawców oraz osób niesłyszących i niedosłyszących – poddziałanie 6.1.1 Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki – współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego; strona internetowa projektu www.pracujbezbarier.pl

Publikacja bezpłatna


Drogi Czytelniku, droga Czytelniczko! Wyobraź sobie sytuację: szukasz pracownika, dałeś ogłoszenie do kilku gazet i portali internetowych, do Twojej firmy przychodzi osoba z teczką w ręku. Jest uśmiechnięta, ale też nieco stremowana. Pytasz – w czym mogę pomóc? Osoba wyciąga z teczki kartkę i zaczyna na niej pisać: „Nie słyszę, ale jestem dobrym specjalistą. Szukacie kogoś do pracy?”. Wręcza Ci ją i czeka na Twoją reakcję. Co byś zrobił? Machnął ręką i poszedł? Uśmiechnął się i napisał, że oferta jest już nieaktualna? Czy zaprosił kandydata do swojego biura i poprosił o jego dokumenty aplikacyjne? Zacznijmy od tego, że to scena mało prawdopodobna, bo wciąż jako społeczeństwo nie jesteśmy przyzwyczajeni do odmienności. Osoby z wadami słuchu bardzo rzadko decydują się na samodzielne nawiązywanie kontaktu z pracodawcami, bo boją się i wstydzą ich reakcji na swoją niepełnosprawność. Ale to może i powinno się zmienić! Sięgnij po niniejszy informator. Dowiedz się więcej o świecie niesłyszących i o tym, że komunikacja z osobami niepełnosprawnymi słuchowo jest możliwa na wiele sposobów, nie trzeba koniecznie uczyć się języka migowego. Pamiętaj, że osoby z wadami słuchu potrafią być świetnymi, zaangażowanymi pracownikami, mają też często ponadprzeciętne predyspozycje do wykonywania zawodów, w których ważna jest spostrzegawczość, sprawność manualna i inne umiejętności, które rekompensują im wadę słuchu. Przekonaj się też, na czym możesz zyskać finansowo zatrudniając osobę niepełnosprawną. Na końcu informatora znajdziesz adresy miejsc, za pośrednictwem których możesz szukać pracownika z niepełnosprawnością słuchową. Przełam barierę dźwięku i zatrudnij osobę niesłyszącą lub niedosłyszącą! Naprawdę warto – przekonało się o tym już wielu pracodawców. Autorzy


spis treści 1. Na czym polega niepełnosprawność słuchowa? czyli ważne informacje o „świecie ciszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 3 Odrębność kulturowa głuchych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 4 Rodzaje głuchoty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 4 Stereotypy w myśleniu słyszących o osobach z uszkodzonym słuchem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 6 Szczególne predyspozycje osób z uszkodzonym słuchem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 7 Słownik terminów związanych z głuchotą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 8 Polski alfabet migowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 10 2. Dlaczego warto zatrudnić osobę z wadą słuchu? czyli o korzyściach dla pracodawców . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 11 Dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 12 Zwrot kosztów przystosowania i wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej . . . . str. 14 Obniżenie wpłat na PFRON . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 15 Zatrudnienie pracownika pomagającego pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 16 Refundacja kosztów szkoleń niepełnosprawnych pracowników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 17

3. O czym musisz pamiętać zatrudniając osobę niesłyszącą i niedosłyszącą? czyli o obowiązkach pracodawcy wobec pracownika z uszkodzonym słuchem

. . str.

19

Odpowiednie stanowisko . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 20 Krótszy czas pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 20 Dłuższe przerwy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 21 Dodatkowe dni urlopu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 21 Prawo do korzystania ze zwolnienia z pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str.22

4. Jak możesz się porozumieć z niesłyszącym lub niedosłyszącym? czyli o tym, jak możesz i powinieneś kontaktować się z pracownikiem niepełnosprawnym słuchowo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 23 Język mówiony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 24 Język pisany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 24 Język migowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 25 Mini-słownik Polskiego Języka Migowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 26 5. Potrzebujesz kilku przykładów? czyli jak to robią inni. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 31 6. Dokąd możesz zwrócić się o pomoc i poradę? Gdzie możesz zgłosić ofertę pracy? czyli co robić, gdy chcesz zatrudnić lub zatrudniasz osobę z wadą słuchu i potrzebujesz pomocy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . str. 35 Otwórz się na świat ciszy


NA czym polega

niepełnosprawność słuchowa?

czyli ważne informacje o „świecie ciszy”


Na czym polega niepełnosprawnośćs łuchowa?

Z

Zakrywasz uszy rękoma i myślisz – tak odbiera świat osoba z uszkodzonym słuchem. Tymczasem to nie do końca tak. Jest jeszcze coś bardzo ważnego – sposób porozumiewania się. Mało kto spoza środowiska osób z wadą słuchu zdaje sobie sprawę, że język polski jest dla osób niesłyszących językiem obcym, podobnie, jak dla nas, słyszących, nieznany jest język migowy. „Świat ciszy” rządzi się swoimi regułami. Intrygujące? Jeśli tak, czytaj dalej!

Niesłyszący są przez większą część społeczeństwa postrzegani jako obcy, gdyż nie mogą w pełni komunikować się z otoczeniem. Stąd też wzajemne kontakty słyszących z niesłyszącymi ograniczają się często do relacji jedynie z najbliższym otoczeniem. Najczęściej nie wynika to z niechęci jednych czy drugich wobec siebie, lecz z obawy przed kimś, kto nie zna języka drugiej osoby.

Odrębność kulturowa głuchych Warto, abyś wiedział, że dla osoby głuchej od urodzenia, nie słyszeć jest zjawiskiem naturalnym, tak jak dla Ciebie, osoby słyszącej, normalną rzeczą jest słyszeć i mówić. Z tego powodu niesłyszący zajmują szczególne miejsce pośród osób niepełnosprawnych. Wykorzystując inną niż słyszący metodę porozumiewania się, czyli język migowy, tylko we własnym środowisku czują się w pełni sprawni. Dlatego też niesłyszący mają własną odrębność kulturową. Często miejscami ich spotkań są placówki Polskiego Związku Głuchych. Można mieć więc wrażenie, że głusi nie chcą się integrować ze słyszącą częścią społeczeństwa. Tymczasem prawdziwa integracja powinna polegać w tym przypadku na zaakceptowaniu potrzeby posiadania przez niesłyszących własnej odrębności kulturowej i własnego środowiska. Dopiero w ślad za tym może iść wyrównywanie szans osób niepełnosprawnych

4

Otwórz się na świat ciszy

słuchowo i ich uczestnictwo w życiu społecznym oraz zawodowym. Ty też możesz się do tego przyczynić zatrudniając osobę z uszkodzonym słuchem!

Rodzaje głuchoty Współcześnie na określenie osoby z uszkodzonym narządem słuchu używa się dwóch terminów: niesłyszący (funkcjonuje też równoznaczny, nieco starszy termin: głuchy) oraz niedosłyszący bądź słabosłyszący. Przy klasyfikacji rodzajów uszkodzenia narządu słuchu należy wziąć pod uwagę czas, w jakim doszło do uszkodzenia słuchu, czy nastąpiło to po fazie opanowywania języka polskiego i mowy, w trakcie nauki, czy wcześniej. Okres rozwojowy, w którym doszło do utraty słuchu ma ogromny wpływ na późniejszy sposób porozumiewania się z otoczeniem (mowa dźwiękowa czy język migowy), a tym samym nawiązywanie kontaktów społecznych. Przyjęto, że osoby z lekkim i umiarkowanym ubytkiem są określane jako słabosłyszące, a osoby ze znacznym i głębokim, określane mianem niesłyszących. Wszystkie grupy posiadają cechy charakterystyczne dla danego stopnia uszkodzenia narządu słuchu. Osoby słabosłyszące z lekkim (2040dB) i umiarkowanym (40-70dB) niedosłuchem, są w stanie porozumiewać się z otoczeniem za pomocą mowy i, w zależ-


Warto wiedzieć Do określenia stopnia ubytku słuchu najczęściej stosuje się klasyfikację medyczną Międzynarodowego Biura Audiofonologii (BIAP), która wyróżnia: • osoby z lekkim ubytkiem słuchu (20–40 dB) • osoby z umiarkowanym ubytkiem słuchu (40–70 dB) • osoby ze znacznym ubytkiem słuchu (70–90 dB) • osoby z głębokim ubytkiem słuchu (powyżej 90 dB)

Kolejną grupę stanowią osoby ze znacznym (powyżej 70dB) i głębokim (ponad 90dB) niedosłuchem. Wśród nich są osoby głuche od urodzenia, które można określić mianem niesłyszących kulturowo. Osoby te nie słyszą wymawianych słów, nawet podniesionym głosem. Porozumienie się z tymi osobami jest możliwe głównie dzięki znajomości języka migowego oraz wyrazistej artykulacji. Wśród osób

ności od środowiska w którym się wychowywali, również językiem migowym. Osobę z umiarkowanym niedosłuchem często charakteryzują zaburzenia w wymowie. Jest ona w stanie porozumiewać się na drodze słownej, jednak we własnym środowisku podczas rozmowy mimo wszystko wspiera się gestem. Większość osób z uszkodzonym narządem słuchu, jeżeli znajduje się w towarzystwie znajomych osób słyszących, stara się wyraźniej i głośniej artykułować wypowiedź, podczas gdy prowadząc rozmowę wyłącznie w grupie osób głuchych, dialog prowadzony jest w języku migowym. Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

5


Stereotypy w myśleniu słyszących o osobach z uszkodzonym słuchem głuchych od urodzenia zdarzają się jednak takie osoby, które potrafią w sposób zrozumiały wypowiadać słowa. Umiejętność używania mowy dźwiękowej zależy nie tylko od wyboru dobrego logopedy, lecz między innymi od zdolności indywidualnych osoby niesłyszącej i wielu lat ćwiczeń. Niezwykle istotny jest wiek, w którym nastąpiło uszkodzenie słuchu, ponieważ ci, którzy utracili słuch po około piątym roku życia, są w stanie posługiwać się mową dźwiękową, a tym samym osiągnąć wyższy stopień integracji. Dzieje się tak, gdyż mowa tych osób została ukształtowana zanim nastąpiła utrata słuchu. Niesłyszący z tej grupy mówią, choć z biegiem lat ich ton głosu modyfikuje się i nieznacznie zmienia się intonacja. Problem w ich przypadku polega jedynie na odbiorze informacji, a nie jej przekazywaniu. Inny przypadek stanowią osoby późno ogłuchłe, u których sposób myślenia jest typowy dla osób słyszących. Osoby te stoją na pograniczu dwóch światów. Tracąc słuch w podeszłym wieku nie są już w stanie opanować języka migowego na tyle płynnie, aby się nim porozumiewać, nie są więc w stanie zintegrować się z niesłyszącymi kulturowo, do tego dochodzi poważnie zakłócony sposób porozumiewania się ze słyszącymi. Znajdują się oni jednak w lepszej sytuacji o tyle, że znacznie łatwiej niż osoby wcześnie ogłuchłe posługują się pismem. Dzięki temu są w stanie samodzielnie funkcjonować w społeczeństwie.

6

Otwórz się na świat ciszy

Niestety w świecie słyszących istnieje wiele stereotypów na temat osób z wadą słuchu. Zapoznaj się z nimi. Pewnie niejedna z poniższych informacji Cię zaskoczy. Stereotyp 1. „Osoba z wadą słuchu, czyli głuchoniemy” Jest to błędne myślenie, bo nawet osoby niesłyszące od urodzenia wydają dźwięki mniej lub bardziej zbliżone do dźwięków ludzkiej mowy. Niepełnosprawnych słuchowo nazywaj więc niesłyszącymi, niedosłyszącymi lub głuchymi. Stereotyp 2. „Głuchym hałas nie przeszkadza.” Powszechnie uważa się, że osoba niesłysząca nie słyszy nic, czyli jak mówi utarty zwrot: „jest głucha jak pień”. To nie prawda! Wśród głuchych zaledwie 2 – 4% osób rzeczywiście nie słyszy zupełnie nic – nie reaguje nawet na bardzo silne dźwięki. Co ważne, u osoby niedosłyszącej, która ma uszkodzone ucho środkowe, wrażliwość na hałas i wibracje jest wzmożona. Osoby słabosłyszące nie mają również tak dobrej umiejętności selekcjonowania dźwięków jak słyszący. W momencie, kiedy rozmowa toczy się w gwarze, słyszący może wyłapać słowa adresowane do niego, natomiast osoba słabosłysząca, nosząca aparat słuchowy nie ma tej zdolności, odbiera jedynie nieprzyjemny hałas.


Stereotyp 3. „Osoba nosząca aparat słuchowy słyszy doskonale ludzką mowę.” Aparat słuchowy nie zawsze wzmacnia słyszalność do poziomu rozumienia mowy ludzkiej, jest to zależne od stopnia ubytku słuchu osoby niesłyszącej. Dobry aparat słuchowy może podnieść poziom słyszenia średnio o 30dB, co u osób z lekkim niedosłuchem rzeczywiście znacznie poprawia odbiór dźwięków z otoczenia. Jednak przy głębokim ubytku słuchu nie umożliwi on słyszalności mowy dźwiękowej. Stereotyp 4. „Osoba niesłysząca jest najczęściej upośledzona umysłowo.” Często osoby niesłyszące są mylnie odbierane przez niektórych jako upośledzone umysłowo. Tymczasem niesłyszący o mniejszych umiejętnościach i kwalifikacjach są często ofiarami niewłaściwego systemu edukacji (uczenie osób niesłyszących mówienia), zaniedbań oraz niewłaściwych metod wychowawczych. Rozwój dziecka, któremu zabrania się używania języka migowego, jest często zahamowany. Upośledzenie umysłowe i głuchota to dwa różne problemy, których nie należy bezpodstawnie łączyć. Stereotyp 5. „Głusi są nerwowi i agresywni” Niesłyszący są często niesłusznie odbierani jako nerwowi czy agresywni z powodu żywej gestykulacji. Tymczasem oni za pomocą mowy ciała komunikują się z otoczeniem.

Szczególne predyspozycje osób z uszkodzonym słuchem Osoby z niepełnosprawnością słuchową mają wyostrzone pozostałe zmysły, dlatego też są szczególnie predysponowane do wykonywania niektórych zawodów, niejednokrotnie bardziej od osób w pełni sprawnych. Osoby z uszkodzonym słuchem często ponadprzeciętnie sprawdzają się w zawodach, w których ważne są umiejętności wzrokowe lub sprawność manualna. Nie powinno się jednak myśleć o nich stereotypowo. Jak można się przekonać, czytając rozdział 5. tego informatora, osoby z wadami słuchu świetnie sobie radzą w różnych zawodach.

Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

7


Słownik terminów związanych z głuchotą Alfabet palcowy Ułożony w tradycyjnym porządku zestaw znaków migowych (daktylogramów) odpowiadających poszczególnym literom. Stanowi element daktylografii. Aparat słuchowy Urządzenie elektroakustyczne indywidualnego użytku wzmacniające i modyfikujące dźwięki z otoczenia. Aparaty słuchowe mogą mieć postać niewielkiego pudełeczka z mikrofonem i wzmacniaczem wewnątrz obudowy, połączonego kabelkiem ze słuchawką umieszczaną wewnątrz małżowiny usznej lub, co obecnie stanowi standard, małego pudełeczka zamieszczanego na zewnątrz za uchem lub wewnątrz małżowiny usznej. Najmniejsze aparaty tzw. kanałowe mieszczą się w całości wewnątrz przewodu słuchowego i są praktycznie niedostrzegalne. Audiogram Zapisany w postaci funkcji (linii łamanej) wynik badania słuchu – reakcji narządu słuchu na tony czyste o określonych częstotliwościach. Audiologia Nauka zajmująca się diagnozą, terapią i rewalidacją uszkodzeń słuchu. Audyzm Specyficzny stosunek osób słyszących do głuchych polegający na arbitralnym narzucaniu niesłyszącym swoich poglądów na ich temat i traktowaniu niesłyszących jako osób o niższym poziomie intelektualnym. Audiometr Urządzenie diagnostyczne do badania słuchu oraz do oceny stopnia i rodzaju jego uszkodzenia.

8

Otwórz się na świat ciszy

Daktylografia Dział języka migowego obejmujący alfabet palcowy oraz znaki migowe odpowiadające liczbom, działaniom arytmetycznym, czy znakom interpunkcyjnym. Daktylogram Znak migowy wchodzący w skład daktylografii, określający literę, liczbę, znak działania arytmetycznego lub znak interpunkcyjny. Głuchota Uszkodzenie słuchu w stopniu znacznym lub głębokim (powyżej 70 decybeli w lepszym uchu) uniemożliwiające rozumienie mowy wyłącznie drogą słuchową. Głuchota kulturowa Uszkodzenie słuchu zazwyczaj w stopniu głębokim, istniejące od urodzenia lub powstałe we wczesnym dzieciństwie, powodujące, że językiem macierzystym staje się język migowy, a język polski jest kształtowany jako drugi język. Ideogram Znak migowy wchodzący w skład ideografii posiadający określone znaczenie pojęciowe (odpowiadające wyrazowi lub zwrotowi). Polski język migowy liczy około 6 tysięcy znaków ideograficznych i nadal poszerza swój zasób pojęć. Implant ślimakowy Urządzenie elektroakustyczne, zazwyczaj składające się z trzech lub rzadziej czterech części, z których jedna jest wszczepiana operacyjnie do ucha wewnętrznego, a w niektórych wypadkach do ucha środkowego, oddziaływująca bezpośrednio na ślimak w uchu wewnętrznym. Pozostałe znajdują się na zewnątrz, zazwyczaj za uchem lub w większej obudowie, noszonej na szyi, w kieszeni lub przy pasku. W Polsce za-


biegi wszczepiania implantów są stosowane od 1992 roku. Język migowy Zespół środków, za pomocą których porozumiewają się ludzie niesłyszący pomiędzy sobą, a także z ludźmi słyszącymi, spełniający strukturalną definicję języka naturalnego. Język migany Sztucznie utworzona forma przekazu kinestetycznego, wykorzystująca znaki języka migowego i gramatykę języka narodowego, występującą zawsze w połączeniu z mową lub wyraźną artykulacją. Niedosłuch Uszkodzenie słuchu w stopniu lekkim (od 20 do 40 dB) lub umiarkowanym (do 70 dB) w lepszym uchu, utrudniające rozumienie mowy wyłącznie drogą słuchową. Pętla indukcyjna dla niesłyszących Pętla indukcyjna zwana także induktofoniczną, jest to urządzenie współpracujące z indywidualnymi aparatami słuchowymi w celu uzyskania lepszego odbioru dźwięku. Składa się ze wzmacniacza elektroakustycznego wyposażonego w mikrofon oraz wejścia dla urządzeń emitujących dźwięki (tj. radio, telewizor, odtwarzacz CD, DVD itp) oraz z otaczającego pomieszczenie przewodu zamkniętego w pętlę. W czasie pracy wzmacniacza, wewnątrz obwodu pętli oraz w jego bezpośrednim sąsiedztwie wytwarza się zmienne pole elektromagnetyczne. Pole to może być odbierane i przetwarzane na dźwięk przez znajdujące się w jego zasięgu indywidualne aparaty słuchowe wyposażone w opcję do odbioru indukcyjnego (oznaczaną na aparacie literą T).

Polski Związek Głuchych Ogólnopolskie stowarzyszenie pozarządowe powstałe w 1946 roku z połączenia istniejących od końca XIX wieku regionalnych stowarzyszeń niesłyszących. Zrzesza obecnie ok. 30 tys. członków w większości niesłyszących. Działalność socjalna, kulturalna i rehabilitacyjna Związku jest prowadzona przez agendy terenowe – oddziały wojewódzkie, koła terenowe, środowiskowe domy kultury i kluby, poradnie rehabilitacyjne i punkty logopedyczne. Jest członkiem Światowej Federacji Głuchych. Tłumacz języka migowego Osoba słysząca lub słabosłysząca, władająca zarówno mówionym i pisanym językiem polskim, jak i klasycznym językiem migowym, potrafiąca nawiązać kontakt komunikacyjny z osobą głuchą, która nie posiada zdolności odczytywania mowy z ust i nie posługuje się mowa dźwiękową. Znak migowy Gest posiadający znaczenie umowne w danym środowisku niesłyszących. Rozróżniamy znaki migowe daktylograficzne (daktylogramy) oznaczające poszczególne litery (czasem zestawy liter odpowiadające zgłoskom np. cz, liczebniki główne i porządkowe, znaki przestankowe, znaki działań arytmetycznych itp.) oraz znaki migowe ideograficzne (ideogramy) oznaczające pojęcia. Pojęcia słownikowe opracował Jerzy Kałużny na podstawie książek Bogdana Szczepankowskiego „Wyrównywanie szans osób niesłyszących” WSRP Siedlce 1998 oraz „Niesłyszący – Głusi – Głuchoniemi” – wyrównywanie szans. WSiP Warszawa 1999 Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

9


Fot. Tadeusz Czerniawski

Polski alfabet migowy

A

Ą

B

C

Ć

CH

CZ

D

E

Ę

F

G

H

I

J

K

L

Ł

M

N

Ń

O

Ó

P

R

RZ

S

Ś

SZ

T

U

W

Y

Z

Ź

Ż


DLACZEGO warto

zatrudnić osobę z wadą słuchu?

czyli o korzyściach dla pracodawców


Dlaczego warto zatrudnić osobę z wadą słuchu?

P

Po przeczytaniu poprzedniego rozdziału posiadasz już wiedzę dotyczącą niepełnosprawności słuchowej. Teraz czas dowiedzieć się, jakie korzyści przysługują pracodawcom z racji zatrudnienia osoby niepełnosprawnej, w tym także z uszkodzonym słuchem.

Dokładnie definiuje je Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. 2010 r. Nr 214 poz. 1407). Będąc pracodawcą zatrudniającym osobę z wadą słuchu możesz uzyskać dofinansowanie do jego wynagrodzenia, jak również wyposażyć stanowisko pracy dla takiej osoby. O pozostałych możliwościach czytaj poniżej.

Dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych Jeśli zatrudniasz osoby niepełnosprawne, przysługuje Tobie ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego, o ile pracownik ten został ujęty w ewidencji zatrudnionych osób niepełnosprawnych prowadzonej przez PFRON.

Ważne Wysokość dofinansowania do wynagrodzenia niepełnosprawnego pracownika uzależniona jest od: • typu pracodawcy • stopnia niepełnosprawności zatrudnionych pracowników • rodzaju niepełnosprawności

12

Otwórz się na świat ciszy

Zgodnie z uchwaloną w roku 2010 nowelizacją Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. 2010 r. Nr 214 poz. 1407), maksymalne wysokości dofinansowania do wynagrodzeń będą ulegały w kolejnych latach stopniowym zmianom. Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego w roku 2011 będzie przysługiwało maksymalnie w kwocie: 1) 160 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; 2) 140 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; 3) 60 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego od dnia 1 stycznia 2013 roku będzie przysługiwało maksymalnie w kwocie: 1) 180 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; 2) 100 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych


do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; 3) 40 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Natomiast w okresie przejściowym od dnia 1 stycznia 2012 r. do 30.06.2010 r. miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego będzie przysługiwało w kwocie: 1) 170 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; 2) 125 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; 3) 50 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Zaś w okresie od dnia 1 lipca 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego będzie przysługiwało w kwocie: 1) 180% najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności; 2) 115 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; 3) 45 % najniższego wynagrodzenia – w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Warto wiedzieć Miesięczne dofinansowanie NIE przysługuje pracodawcy zatrudniającemu co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nieosiągającemu wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości co najmniej 6 % i posiadającemu zaległości w zobowiązaniach wobec PFRON przekraczające ogółem kwotę 100 zł. Miesięczne dofinansowanie nie przysługuje również do wynagrodzenia pracownika w części finansowanej ze środków publicznych.

Kwota miesięcznego dofinansowania nie może przekroczyć kwoty 90% faktycznie poniesionych miesięcznych kosztów płacy. Przez koszty płacy rozumie się wynagrodzenie brutto oraz finansowane przez pracodawcę obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe naliczone od tego wynagrodzenia i obowiązkowe składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Ważne Miesięczne dofinansowanie nie przysługuje na pracowników zaliczonych do umiarkowanego lub lekkiego stopnia niepełnosprawności, którzy mają ustalone prawo do emerytury.

Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

13


Zwrot kosztów przystosowania i wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej Chcąc zatrudniać osoby ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności wymagana jest pozytywna opinia Państwowej Inspekcji Pracy o przystosowaniu stanowiska pracy do potrzeb wynikających z rodzaju i stopnia niepełnosprawności pracownika. Po jej otrzymaniu możesz ubiegać się o zwrot dodatkowych kosztów poniesionych w związku z przystosowaniem tworzonych lub istniejących stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych, stosownie do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).

Ważne Warunkiem zwrotu kosztów jest uzyskanie wydanej na wniosek starosty, pozytywnej opinii Państwowej Inspekcji Pracy odpowiednio o przystosowaniu do potrzeb wynikających z niepełnosprawności osoby zatrudnionej na wyposażanym stanowisku pracy lub o spełnieniu warunków bezpieczeństwa i higieny pracy na tym stanowisku.

14

Otwórz się na świat ciszy

Zwrot kosztów dotyczy: • kosztów rozpoznania przez służby medycyny pracy tych potrzeb • adaptacji pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych, w szczególności kosztów poniesionych w związku z przystosowaniem tworzonych lub istniejących stanowisk pracy dla tych osób, stosownie do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności • adaptacji lub nabycia urządzeń ułatwiających osobie niepełnosprawnej wykonywanie pracy lub funkcjonowanie w zakładzie pracy • zakupu i autoryzacji oprogramowania na użytek pracowników niepełnosprawnych oraz urządzeń technologii wspomagających lub przystosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności Pamiętaj! Zwrot kosztów nie może przekraczać dwudziestokrotnego przeciętnego wynagrodzenia za każde przystosowane stanowisko pracy osoby niepełnosprawnej. Zwrotu kosztów dokonuje starosta na warunkach i w wysokości określonej umową zawartą z pracodawcą. W celu otrzymania zwrotu jako pracodawca zobowiązujesz się do zatrudnienia przez okres co najmniej 36 miesięcy: • osoby niepełnosprawnej, która była zarejestrowana jako bezrobotna lub poszukująca


pracy niepozostająca w zatrudnieniu i została skierowana do pracy przez powiatowy urząd pracy • osoby, której niepełnosprawność powstała w okresie zatrudnienia u tego pracodawcy (z wyjątkiem przypadków, gdy przyczyną powstania niepełnosprawności było zawinione przez pracodawcę lub przez pracownika naruszenie przepisów, w tym przepisów prawa pracy)

Warto wiedzieć Otrzymana pomoc podlega zwrotowi jeśli okres zatrudnienia osoby niepełnosprawnej na wyposażonym stanowisku będzie krótszy niż 36 miesięcy. Nie będziesz musiał jednak zwracać tych środków, jeżeli w ciągu 3 miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy z osobą niepełnosprawną zatrudnisz inną osobę niepełnosprawną zarejestrowaną w PUP.

Obniżenie wpłat na PFRON Jeżeli zatrudniasz co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, to musisz dokonywać miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Wysokość wpłat stanowi iloczyn 40,65% przeciętnego wyna-

grodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Wpłaty na Fundusz możesz obniżyć także z tytułu zakupu usługi, z wyłączeniem handlu, lub produkcji od pracodawców, którzy zatrudniają co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiągających wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w wysokości co najmniej 10%. Warunkiem obniżenia tych wpłat jest: • terminowe uregulowanie należności za zrealizowaną produkcję lub usługę • otrzymanie informacji o kwocie obniżenia Z wpłat na PFRON zwolnieni są: • pracodawcy u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6% • państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne będące jednostkami budżetowymi, zakładami budżetowymi albo goInformator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

15


spodarstwami pomocniczymi, instytucje kultury oraz jednostki organizacyjne zajmujące się statutowo ochroną dóbr kultury uznanych za pomnik historii osiągające 6% wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych • publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne nie działające w celu osiągnięcia zysku, których wyłącznym przedmiotem prowadzonej działalności jest rehabilitacja społeczna i lecznicza, edukacja osób niepełnosprawnych lub opieka nad osobami niepełnosprawnymi • państwowe i niepaństwowe szkoły wyższe, wyższe szkoły zawodowe, publiczne i niepubliczne szkoły, zakłady kształcenia nauczycieli oraz placówki opiekuńczowychowawcze i resocjalizacyjne w których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi 2% (w tym przypadku wskaźnik stanowi sumę

16

Otwórz się na świat ciszy

wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych i podwojonego wskaźnika wychowanków, uczniów, studentów lub słuchaczy będących osobami niepełnosprawnymi i uczących się lub studiujących w ramach ogólnie obowiązujących w danej jednostce regulaminów nauczania lub studiowania) • pracodawcy prowadzący zakłady pracy będące w likwidacji, albo co do których ogłoszono upadłość

Zatrudnienie pracownika pomagającego pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy Zatrudniając osobę niepełnosprawną, możesz otrzymać ze środków PFRON zwrot miesięcznych kosztów zatrudnienia pracowników pomagających pracownikowi niepełnosprawnemu w pracy w zakresie czynności ułatwiających komunikowanie się z otoczeniem (np. zatrudnienie tłumacza języka migowego), a także czynności niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika niepełnosprawnego na stanowisku pracy. Wysokość tego zwrotu stanowi iloczyn kwoty najniższego wynagrodzenia oraz ilorazu liczby godzin w miesiącu przeznaczonych wyłącznie na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu i miesięcznej liczby godzin pracy pracownika niepełnosprawnego w miesiącu.


Pamiętaj! Liczba godzin przeznaczonych wyłącznie na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu nie może przekraczać liczby godzin odpowiadającej 20% liczby godzin pracy pracownika w miesiącu.

Refundacja kosztów szkoleń niepełnosprawnych pracowników Zatrudniając osoby niepełnosprawne możesz zorganizować dla nich szkolenie, a poniesione przez Ciebie koszty tego szkolenia mogą zostać zrefundowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Refundacja obejmuje następujące koszty poniesione przez pracodawcę: 1) wynagrodzenia osób prowadzących szkolenie; 2) wynagrodzenia tłumacza języka migowego albo lektora dla niewidomych lub opiekuna zatrudnionej osoby niepełnosprawnej ruchowo, zaliczonej do znacznego stopnia niepełnosprawności; 3) koszty podróży osób prowadzących szkolenie i uczestników szkolenia;

Ważne Kwota refundacji może wynieść do 80% poniesionych kosztów, jednak nie więcej niż do wysokości 2- krotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Zwrotu kosztów dokonuje starosta na warunkach i w wysokości określonych w umowie zawartej z pracodawcą. Miej świadomość, że zwrotowi nie podlegają koszty poniesione przez pracodawcę przed datą podpisania umowy. Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

17


4) koszty podróży przewodnika lub opiekuna zatrudnionej osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego stopnia niepełnosprawności; 5) koszty zakwaterowania i wyżywienia osób prowadzących szkolenie i uczestników szkolenia oraz tłumacza języka migowego albo lektora dla osób niewidomych; 6) koszty usług doradczych, związanych z danym szkoleniem; 7) koszty obsługi administracyjno-biurowej stanowiące wydatki bieżące związane z realizacją szkolenia; 8) koszty wynajmu pomieszczeń związanych bezpośrednio z realizacją szkolenia; 9) koszty amortyzacji narzędzi i wyposażenia w zakresie, w jakim są one wykorzystywane na potrzeby szkolenia, z wyłączeniem narzędzi i wyposażenia zakupionych w ramach wsparcia ze środków publicznych w okresie siedmiu lat przed realizacją szkolenia; 10) koszty materiałów szkoleniowych. W ramach refundacji pracodawca może otrzymać także środki na pokrycie wydatków obejmujących koszty zatrudnienia pracownika, jakie ponosi pracodawca w okresie, w którym pracownik ten uczestniczy w szkoleniu Podstawa prawna Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst pierwotny: Dz. U. 1997 r. Nr 123 poz. 776, z późniejszymi zmianami tekst jednolity: Dz. U. 2010 r. Nr 214 poz. 1407). Ustawa obowiązuje od dnia 1 stycznia 2011 r.

18

Otwórz się na świat ciszy


O czym musisz

pamiętać zatrudniając osobę niesłyszącą i niedosłyszącą?

czyli o obowiązkach pracodawcy wobec pracownika z uszkodzonym słuchem


O czym musisz pamiętać zatrudniając osobę niesłyszącą i niedosłyszącą?

W

W poprzednim rozdziale dowiedziałeś się, jakie korzyści płyną z zatrudnienia osoby niesłyszącej i niedosłyszącej. Czas poznać teraz obowiązki, do których będziesz się musiał dostosować jako pracodawca. Wcale nie ma ich tak dużo.

Ich treść oraz zakres znajdziesz w Ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. 2010 r. Nr 214 poz. 1407). Korzystając z naszego informatora bez problemu przebrniesz przez gąszcz przepisów prawnych. Przełam barierę dźwięku i zacznij działać! Jeżeli zatrudniasz co najmniej 25 pracowników, jesteś zobligowany także do zatrudniania osób niepełnosprawnych, do których należą również osoby niesłyszące i niedosłyszące. Tego typu działania mają na celu zwiększenie udziału osób z niepełnosprawnością na rynku pracy. Jak to wygląda w praktyce? Pracodawcy zatrudniający co najmniej 25 osób powinni zatrudniać 6 proc. osób z niepełnosprawnością. W przypadku, kiedy nie spełnisz tego wymagania, to za każdy nie obsadzony przez osobę niepełnosprawną etat, będziesz musiał zapłacić do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) 40,65% przeciętnego wynagrodzenia. Podsumowując – z perspektywy kosztów i wydatków zatrudnienie osób niepełnosprawnych będzie dla Ciebie bardziej korzystne, niż obowiązkowe wpłaty na PFRON. Poza tym zyskasz lojalnego pracownika!

Odpowiednie stanowisko Jeżeli Twój pracownik w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utraci słuch,

20

Otwórz się na świat ciszy

a tym samym zdolność do wykonywania pracy w tych samych warunkach, to Ty jako pracodawca jesteś zobligowany do utworzenia dla niego odpowiedniego stanowiska pracy z podstawowym zapleczem socjalnym. Będziesz miał na to 3 miesiące od daty zgłoszenia przez tę osobę gotowości do pracy, zaś samo zgłoszenie do pracy powinno nastąpić w ciągu miesiąca od dnia uznania pracownika za osobę z niepełnosprawnością. Nie dostosowanie się do tego wymogu spowoduje, że w dniu rozwiązania stosunku pracy ze swoim pracownikiem będziesz musiał wpłacić na PFRON 15-krotność przeciętnego wynagrodzenia. Pamiętaj! Opisywany przepis nie obowiązuje, gdy udowodnisz, że wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było naruszenie przepisów bhp przez pracownika, jego wina lub stan nietrzeźwości.

Krótszy czas pracy Zatrudniając osoby niesłyszące i niedosłyszące miej świadomość, że jako pracownikom niepełnosprawnym przysługuje im prawo do krótszego czasu pracy. Dotyczy to osób ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności – ich czas pracy nie może przekroczyć 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo. W tym przypadku lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w ra-


zie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad osobą niepełnosprawną musi wydać w odniesieniu do tej osoby zaświadczenie o celowości stosowania skróconej normy czasu pracy. Natomiast pracownicy z lekkim stopniem niepełnosprawności mogą pracować 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo.

Ważne Osoba niepełnosprawna nie może pracować w porze nocnej lub w godzinach nadliczbowych!

Zakaz ten jednak nie obowiązuje, jeśli zatrudniasz osobę przy pilnowaniu lub Twój niepełnosprawny pracownik chce pracować w ten sposób na własne żądanie. Wówczas taka osoba powinna przejść badania profilaktyczne, które potwierdzą, że może wykonywać pracę w godzinach nocnych lub w godzinach nadliczbowych. Koszty tych badań jako pracodawca ponosisz Ty. Pamiętaj! Skrócone normy czasu pracy nie mogą mieć wpływu na wysokość wynagrodzenia za pracę. Odnosi się to zarówno do wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości, jak i wynagrodzenia wypłacanego według stawek godzinowych.

Dłuższe przerwy Jeżeli zatrudniasz osobę na podstawie umowy o pracę, to przysługuje jej przerwa w pracy regulowana przez art. 134 Kodeksu Pracy. Zgodnie z tym artykułem, jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika wynosi co najmniej 6 godzin, to pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut. Pamiętaj jednak, że niesłyszący i niedosłyszący pracownik ma również możliwość skorzystania z dodatkowej przerwy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek, także w wymiarze 15 minut. Czas przerw wliczany jest do czasu pracy.

Dodatkowe dni urlopu Warto wiedzieć, że Twojemu pracownikowi posiadającemu orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym lub umiarkowanym, przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Udzielanie urlopu dodatkowego odbywa się na takich samych zasadach, jak udzielanie zwykłych urlopów wypoczynkowych. W przypadku, gdy staż pracy pracownika niepełnosprawnego nie przekroczył 10 lat, to należy mu się urlop wypoczynkowy w ilości 30 dni. Natomiast, jeśli pracował co najmniej 10 lat, to przysługuje mu 36 dni urlopowych.

Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

21


Prawo do korzystania ze zwolnienia z pracy Twój pracownik z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności posiada prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Z tego prawa może skorzystać w dwóch przypadkach. 1. Zwolnienie od pracy w celu uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym – przysługuje w wymiarze 21 dni roboczych i nie częściej niż raz do roku. Takiego zwolnienia możesz udzielić pracownikowi na podstawie wniosku lekarza sprawującego opiekę nad osobą niepełnosprawną o skierowanie na turnus rehabilitacyjny. Osoba ubiegająca się o turnus rehabilitacyjny powinna przedstawić Tobie to skierowanie w takim terminie, który umożliwi zapewnienie normalnego toku pracy w zakładzie. W takim przypadku podstawą wypłaty wynagrodzenia będzie przedłożony Tobie jako pracodawcy dokument potwierdzający pobyt na turnusie, wystawiony przez organizatora turnusu.

Ważne Łączny wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego i zwolnienia od pracy w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym nie może przekraczać 21 dni roboczych w roku kalendarzowym. Przykład: jeśli pracownik wykorzysta na turnus rehabilitacyjny 14 dni roboczych, wówczas w ramach dodatkowego urlopu wypoczynkowego, może wykorzystać jedynie 7 dni

Pamiętaj! Prawo do zwolnienia od pracy jest całkowicie niezależne od prawa do urlopu wypoczynkowego, w tym dodatkowego. Jako

22

Otwórz się na świat ciszy

pracodawca nie możesz żądać, aby Twój niepełnosprawny pracownik wyjeżdżał na turnus w okresie urlopu wypoczynkowego.

Warto wiedzieć Pracownikowi ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności prawo do korzystania ze zwolnienia w wymiarze 21 dni roboczych, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, przysługuje JEDYNIE w celu uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. Osoby skierowane do sanatorium przez lekarza NFZ nie mogą więc z takiego zwolnienia korzystać.

2. Zwolnienie od pracy w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy – w przypadku, gdy pracownik nie mógł wykonać tych czynności poza godzinami pracy, jego nieobecność zostanie usprawiedliwiona i może trwać cały dzień lub kilka godzin. W takiej sytuacji nie możesz wymagać, aby pracownik skorzystał z urlopu wypoczynkowego. Pamiętaj! • czas zwolnienia zależny jest od czasu trwania badania, zabiegu, itp. (oraz ewentualnego czasu niezbędnego na dojazd) • warunkiem udzielenia zwolnienia jest niemożność wykonania tych czynności poza godzinami pracy • jako pracodawca masz prawo żądać udokumentowania • wynagrodzenie za czas zwolnień od pracy, oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy


JAK możesz się

porozumieć z niesłyszącym lub niedosłyszącym?

czyli o tym, jak możesz i powinieneś kontaktować się z pracownikiem niepełnosprawnym słuchowo


Jak możesz się porozumieć z niesłyszącym lub niedosłyszącym?

J

Już przekonałeś się, że osoba z uszkodzonym słuchem może być znakomitym pracownikiem. Jest tylko jeszcze jeden podstawowy problem – komunikacja!

W dobie intensywnego rozwoju technologicznego kontakt bezpośredni można zastąpić choćby korespondencją za pośrednictwem poczty elektronicznej. Często jednak rozmowa jest nieunikniona. Przeczytaj o tym, jak możesz skutecznie porozumieć się z niesłyszącym i niedosłyszącym. Możliwości porozumiewania się z osobą z wadą słuchu zależą przede wszystkim od stopnia uszkodzenia narządu słuchu (więcej na ten temat w rozdziale 1. informatora). Powinieneś pamiętać, że przy kontakcie bezpośrednim z osobami niesłyszącymi i niedosłyszącymi niezwykle ważny jest kontakt wzrokowy.

Język mówiony Jeżeli masz do czynienia z osobą niedosłyszącą, jest bardzo prawdopodobne, że będziesz mógł porozumieć się z nią za pomocą mowy. Musisz jednak mieć na uwadze, że niedosłyszący w kontaktach ze słyszącymi często wspomagają się czytaniem z ruchu warg, gestów, mowy ciała. Wystarczy tylko, że zastosujesz się do kilku prostych reguł, a nie powinieneś mieć problemów w komunikacji. Zasady kontaktowania się z osobami z uszkodzonym słuchem: 1) Patrz bezpośrednio na rozmówcę. 2) Zatroszcz się o dobre oświetlenie, nie stawaj plecami do źródła światła.

24

Otwórz się na świat ciszy

3) Stosuj przerwy przy dłuższych rozmowach. 4) Wspomagaj wypowiedź mimiką twarzy, naturalną gestykulacją, mową ciała. 5) Formułuj krótkie i nie skomplikowane zdania. 6) Nie krzycz do osoby niesłyszącej (krzyk odbierany przez aparat słuchowy powoduje zniekształcenia i piski, może przez to sprawić ból). 7) Wyraźnie, lecz nie przesadnie wymawiaj słowa. 8) Unikaj słów obcojęzycznych oraz dialektu. 9) Nie wskazuj podczas rozmowy na żadne przedmioty podczas wypowiadania słów (osoba głucha musi się koncentrować na ustach). 10) Powtórz wypowiedź, jeżeli nie została zrozumiana lub napisz najważniejsze rzeczy pamiętając, że język polski pisany jest dla osoby niesłyszącej porównywalny z językiem obcym.

Język pisany Z niesłyszącymi i niedosłyszącymi możesz też komunikować się na piśmie. Można pisać na kartkach, jak również korzystać ze współczesnych zdobyczy technologicznych, czyli Internetu oraz telefonii komórkowej. Za ich pośrednictwem masz możliwość wysyłania SMS-ów, korzystania z poczty elektronicznej i komunikatorów internetowych, takich jak Skype czy Gadu-Gadu. Komunikując się za pośrednictwem słowa pisanego musisz pamiętać o kilku zasadach.


Rady w porozumiewaniu się z osobą niesłyszącą na piśmie • Zawsze pytaj osoby głuche czy wolą komunikację pisemną. Nie zakładaj, że jest to preferowana metoda. Używając pisma, jako formy komunikacji z głuchym, weź pod uwagę umiejętności czytania i pisania w języku polskim. Ich umiejętności mogą zależeć od tego, czy urodzili się jako głusi, czy też ogłuchli w późniejszym okresie życia. • Buduj wiadomości w formie krótkiej i prostej. Należy ustanowić obszar tematyczny, unikać myśli złożonych, a Twoje zdania mają być zwięzłe. • Nie jest konieczne, abyś pisał każde słowo. Krótkie zwroty lub kilka słów często są wystarczające do przekazania informacji. • Staraj się nie używać pojęć abstrakcyjnych. Język migowy opiera się na naśladowaniu cech rzeczywistości i nie sposób wyrazić nim tego, co niedostrzegalne dla oka. • Nie dziw się używanym sformułowaniom i budowie zdań. W języku migowym w zdaniu obowiązuje inny szyk wyrazów i inne reguły gramatyczne niż w języku polskim. • Nie odpowiadaj „tak” lub „nie” na zadane pytania. Otwarte pytania mają zapewnić reakcję, która pozwala sprawdzić, czy wiadomość została zinterpretowana prawidłowo. • Obserwuj twarz osoby niesłyszącej i niedosłyszącej po napisaniu wiadomości. Jeśli widzisz jego wyraz twarzy, komunikacja będzie łatwiejsza i bardziej dokładna. • Użyj wizualnych reprezentacji. Jeśli chodzi o wyjaśnienia szczegółowe lub słownictwo techniczne – stosuj rysunki i schematy.

Język migowy W przypadku osób niesłyszących ze znacznym ubytkiem słuchu kontakt bezpośredni może być bardziej utrudniony, a czasem wręcz niemożliwy bez pomocy tłumacza języka migowego. Zdarza się jednak, że osoby niesłyszące czytają z ruchu warg. Wtedy wszystko zależy od staranności Twojej wymowy.

Ważne Jeśli jednak do kontaktu z niesłyszącym lub niedosłyszącym pracownikiem potrzebujesz koniecznie pośrednictwa tłumacza języka migowego, pamiętaj, że możesz zatrudnić osobę znającą język migowy i uzyskać częściowe dofinansowanie z PFRON na zatrudnienie takiego pracownika wspierającego (więcej na ten temat w rozdziale 2. informatora).

Musisz jednak wiedzieć, że mimo wszystko najbardziej naturalnym językiem dla osób z uszkodzonym słuchem pozostaje najczęściej język migowy. Jeśli chcesz zatrudnić osobę z wadą słuchu, albo już to zrobiłeś, na pewno przyda Ci się kilka podstawowych zwrotów w tym języku, które ułatwią komunikację i na pewno pozytywnie zmotywują Twojego pracownika. Stąd też na kolejnych kilku stronach znajdziesz mini-słownik Polskiego Języka Migowego w formie zdjęciowej. Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

25


MINI-SŁOWNIK Polskiego Języka Migowego

dzień dobry

do widzenia

26

Otwórz się na świat ciszy


dziękuję

proszę

tak

nie

nie wiem

dlaczego

Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

27


28

ile

kiedy

gdzie

jak

praca

godzina

Otwórz się na świat ciszy


wniosek

adres

pracownik

rozumieć

nie rozumieć

Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

29


pytać

pisać

słyszeć

iść

nie słyszeć

30

Otwórz się na świat ciszy


POTRZEBUJESZ kilku przykładów?

czyli jak to robią inni


W

Wciąż zastanawiasz się, czy warto zatrudnić osobę niesłyszącą lub niedosłyszącą? W takim razie przeczytaj opinie pracodawców, którzy odważyli się zatrudnić takie osoby. Zapoznaj się też z wypowiedziami osób pracujących na co dzień z niesłyszącym lub niedosłyszącym. Przekonaj się, że niepełnosprawność nie jest żadnym ograniczeniem. Trzeba tylko chcieć przełamać barierę dźwięku.

Drukując marzenia Mirosław Górski, właściciel firmy Flock Best Sp. z o.o. zajmującej się kreowaniem wizerunku, zatrudnia niesłyszącego Adama Sapritonowa Pomysł zrodził się przez Powiatowy Urząd Pracy w Szczecinie. Tam zaoferowano mi współpracę na zasadzie zatrudnienia osób niepełnosprawnych przy stworzeniu nowego stanowiska pracy. I od tego się zaczęło. Adam pojawił się mniej więcej 10 lat temu jako grafik komputerowy, ale po czasie okazało się, że jednak jest bardziej sprawny manualnie i lepiej sobie radzi przy bezpośrednim wykonywaniu nadruków. Początki zawsze są trudne. Adam rozpoczął pracę na etacie grafika komputerowego i jak każdy musiał się w to wdrożyć. Od rozłożenia koszulki, poprzez jej wprasowanie, ułożenie, nauczenie się nakładania farby. Te wszystkie rzeczy to są etapy, które trwają bardzo długo. Takie prawidłowe wyszkolenie pracownika na tym stanowisku pracy to okres około trzech lat, a dziś Adam jest już w pełni wykształconym drukarzem. Jest również całkowicie samodzielnym pracownikiem. Nawet

32

Otwórz się na świat ciszy

zaryzykowałbym stwierdzenie, że umie więcej ode mnie. Pomimo tego, że Adam jest niedosłyszący, to jego zatrudnienie było dla mnie dużą korzyścią, gdyż jest on bardzo sprawny manualnie. Ponadto, niewątpliwe można skorzystać z ulg, które w tej chwili daje PFRON. Dzięki temu można stworzyć miejsce pracy, odpisać składki na obowiązkowe ubezpieczenie, refundować część wypłaty dla pracownika. To wszystko sprawia, że zatrudnienie niepełnosprawnego przynosi pracodawcy profity. Generalnie bałem się bariery dźwiękowej – bariery porozumiewania się, ale szybko zdałem sobie sprawę, że jednak nie jest to problem, ponieważ Adam jest osobą bardzo kontaktową i wszystko idzie bardzo sprawnie. Szybko wypracowaliśmy takie schematy i gesty, które pozwoliły nam się dogadywać. I to do dzisiaj funkcjonuje. Nie ma w tej chwili żadnych problemów. Kamila Zbrzeżna sitodrukarz w firmie Flock Best Sp. z o.o. Z Adamem pracuję od 2007 roku. Bardzo dobrze się z nim pracuje. Nie ma żadnych problemów i zawsze się dogadujemy. Jak nie możemy się porozumieć, to piszemy wszystko na kartce. Śmiejemy się, że piszemy do siebie listy. Adam jest bardzo kontaktowy. Dużo razem pracujemy, pomagamy sobie nawzajem i wymieniamy się zawodowymi doświadczeniami. Nieraz jest trochę uparty, ale generalnie jest bardzo sympatyczny.


Pokonać Lęk Katarzyna Furmańska kierownik Oddziału Laboratoryjnego Epidemiologii Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (WSSE) w Szczecinie, zatrudnia niedosłyszącego Szczepana Pieścika Szczepan jest jedynym mężczyzną na naszym Oddziale. Jest bardzo otwarty i komunikatywny. Wiele osób nawet sobie nie zdaje sobie sprawy, że on ma jakiś defekt słuchu. Widzę jak sam zagaduje ludzi na korytarzach. Bardzo dobrze mi się z nim pracuje. Szczepan jest bardzo dokładny, skrupulatny i sumienny, i zawsze dobrze wywiązuje się ze wszystkich obowiązków. Ponadto jest

Żadnych granic Leif Bäckiln właściciel Bossmebel Sp. z o.o. ze Szczecina, zajmującej się produkcją mebli tapicerowanych. Firma zatrudnia niedosłyszącego Dariusza Kasperowicza Do Polski przyjechałem 22 lata temu. Na początku też miałem trudności w mówieniu po polsku. Ale od początku wiedziałem, że zatrudnię ludzi niedosłyszących. Nie tylko jako tapicerów, ale również krawców. I jestem z nich bardzo zadowolony. Ja nie rozumiem wszystkiego, co niedosłyszący pracownicy do mnie mówią, ale to nie jest wielka trudność. Uczymy się nawzajem komunikacji. Nawet pytam się Darka czy ma jakieś osoby chętne do pracy, bo bardzo chętnie je zatrudnię. Osoby normalnie słyszące często nie chcą wykonywać pracy fizycznej i od razu uciekają. Darek jest bardzo dobrym tapicerem, a przy tym bardzo dobrym człowiekiem. Mogę powiedzieć, że jest moim najlepszym tapicerem.

punktualny i systematyczny, niczego nie zostawia na ostatnią chwilę. Marta Bolejko diagnosta laboratoryjny WSSE w Szczecinie Szczepan jest rejestratorem medycznym, czyli rejestruje próbki, pomaga przy wydawaniu wyników, jest również odpowiedzialny za sprawozdania miesięczne, w skrócie odpowiada za „papierkową robotę”. On wszystko dopina na ostatni guzik, wszystko sprawdza, wykazując przy tym anielską cierpliwość, której my nie mamy. Musiałam się nauczyć, aby łapać z nim kontakt wzrokowy, ustawiać się tak, aby widział mnie, jak do niego coś mówię. Czasami trzeba kilkukrotnie powtórzyć, to, co zostało powiedziane, ale to nie jest wielka trudność. Jest to właściwy człowiek, na właściwym miejscu. Często się śmiejemy, że bez niego, to byśmy pogubiły się w tych papierach. U niego wszystko musi się zgadzać, wszystko musi być poukładane.

Cezary Panek kierownik w firmie Bossmebel Sp. z o.o. Darek jest podporą naszej firmy. Jest sumiennym i pracowitym pracownikiem. Zna się na swojej pracy i jest znakomitym fachowcem. On składa meble od postaw, czyli zabiera ze stolarni stelaże, po czym okleja je gąbką, naciąga na nie pokrowce i wykonuje inne czynności związane z tapicerstwem. Darek dodatkowo projektuje meble. Ustala szablony i parametry, jakie mebel musi mieć. Koordynuje nawet pracę innych. Jest taką alfą i omegą naszego zakładu. Nie używamy języka migowego, bo go nie znam. Natomiast ja rozumiem co niedosłyszący pracownicy do mnie mówią, a oni rozumieją mnie. Po prostu trzeba mówić do nich głośno, wyraźnie, powoli i wtedy można bez problemu się dogadać. Na początku obawiałem się naszej wzajemnej komunikacji, ale daliśmy radę. Jest to kwestia przyzwyczajenia się do ich sposobu mowy. Teraz nie ma żadnych granic. To są pracownicy, którzy się skupiają głównie na swojej pracy, więc nie mają czasu rozmawiać jak zwykły pracownik. Za to bardzo dokładnie wykonują powierzone zadania.

Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

33


Przede Wszystkim Kompetencje Ewa Budziach dyrektor w I Liceum Ogólnokształcącym w Szczecinie, zatrudnia niedosłyszącą Monikę Miśków Pani Monika jest osobą ciepłą, kontaktową, serdeczną, towarzyską. A przy tym bezpośrednią, pozbawioną kompleksów i bardzo odnajdującą się w naszym środowisku. Cechuje ją dyscyplina, punktualność i cieszy się dużym szacunkiem współpracowników jej działu, jak i wszystkich pracowników naszego liceum. Ponadto, pani Monika doskonale orientuje się w sprawach informatycznych, które realizuje jako księgowa. Dlatego chętnie widzimy ją w swoim gronie. Może zabrzmi to niewiarygodnie, ale niepełnosprawność pani Moniki w żaden sposób nie rzutuje na nasze wzajemny kontakty. Pani Monika jest bardzo profesjonalna i to jak w pełni sprawny pracownik. Żaden pracodawca nie powinien obawiać się zatrudnienia osoby niepełnosprawnej, ponieważ w relacjach zawodowych powinny się liczyć tylko i wyłącznie kompetencje. Daje nam to poczucie bycia zintegrowanym z każdym człowiekiem, nawet kiedy w jakimś stopniu on się od nas różni.

34

Otwórz się na świat ciszy

Niepełnosprawni muszą wyjść z domów, otworzyć się i mieć pełne poczucie swojej wartości, bez względu na swoje ograniczenia. Teresa Sulima główna księgowa w I Liceum Ogólnokształcącym w Szczecinie Pani Monika dała się poznać jako osoba odpowiedzialna, pracowita, sumienna i to jeszcze podczas praktyki zawodowej, którą odbywała w liceum ekonomicznym. Księgowa pracująca w tamtej szkole poleciła nam panią Monikę, w momencie kiedy szukaliśmy pracownika do księgowości. Pani Monika księguje całą ewidencję księgową naszej szkoły i prowadzi sprawozdawczość. Przy tym jest taką wesołą dziewczyną, że nie ma między nią, a innymi pracownikami żadnych barier. W przypadku osób niedosłyszących, przy wydawaniu poleceń ustnych należy być skierowanym bezpośrednio do tej osoby, mówić troszeczkę wolniej niż normalnie, by ta osoba mogła jednocześnie nas słyszeć i czytać z ruchu warg. Jeżeli zakłady pracy zatrudniają niepełnosprawnego z polecenia powiatowego urzędu pracy, mogą zyskać dosyć duże wsparcie finansowe na zorganizowane stanowiska pracy i zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. W naszej szkole zatrudniamy trzy osoby niepełnosprawne, dzięki czemu jesteśmy zwolnieni z obowiązku wpłacania składek na PFRON. Poza tym zyskuje się w ten sposób naprawdę oddanego pracownika.


Dokąd możesz zwrócić się o pomoc i poradę? Gdzie możesz zgłosić ofertę pracy?

Gdzie w województwie zachodniopomorskim uzyskasz informację i pomoc?

Oddział Zachodniopomorski Polskiego Związku Głuchych al. Wojska Polskiego 91/93, 70-481 Szczecin tel. 91 423 26 75, fax 91 422 82 86 e-mail:biuro@pzg.szczecin.pl www.pzg.szczecin.pl

Terenowy Ośrodek Rehabilitacji i Wsparcia Społecznego Niesłyszących w Koszalinie ul. Gen. Andersa 24, 75-656 Koszalin tel./fax 94 342 29 50 e-mail: koszalin@pzg.szczecin.pl

Ośrodek Rehabilitacji i Wsparcia Społecznego Niesłyszących w Szczecinie al. Wojska Polskiego 91/93, 70-481 Szczecin tel. 91 423 26 75, fax 91 422 82 86 e-mail:biuro@pzg.szczecin.pl www.pzg.szczecin.pl

Terenowy Ośrodek Rehabilitacji i Wsparcia Społecznego Niesłyszących w Sławnie ul. M. C. Skłodowskiej 9/65, 76-100 Sławno tel./fax 59 810 24 83 e-mail: slawno@pzg.szczecin.pl

Terenowy Ośrodek Rehabilitacji i Wsparcia Społecznego Niesłyszących w Szczecinie al. Wojska Polskiego 91/93, 70-481 Szczecin tel. 91 422 40 58, fax 91 422 82 86

Terenowy Ośrodek Rehabilitacji i Wsparcia Społecznego Niesłyszących w Stargardzie Szczecińskim ul. Chrobrego 21, 73-110 Stargard Szczeciński tel./fax 91 834 52 50 e-mail:stargard@pzg.szczecin.pl

Filia Terenowego Ośrodka Rehabilitacyjnego Osób Niesłyszących w Szczecinie-Dąbiu ul. A. Krzywoń 10, 70-820 Szczecin-Dąbie tel./fax 091 469 39 53 e-mail: dabie@pzg.szczecin.pl Ośrodki Terenowe Oddziału Zachodniopomorskiego Polskiego Związku Głuchych Terenowy Ośrodek Rehabilitacji i Wsparcia Społecznego Niesłyszących w Gryficach ul. Dworcowa 22 (budynek PCPR) 72-300 Gryfice e-mail: gryfice@pzg.szczecin.pl

Terenowy Ośrodek Rehabilitacji i Wsparcia Społecznego Niesłyszących w Wałczu ul. Okulickiego 22, 78-600 Wałcz tel./fax 67 258 92 62 e-mail: walcz@pzg.szczecin.pl Grupa Wsparcia Społecznego Niesłyszących w Kołobrzegu przy Terenowym Ośrodku Rehabilitacji i Wsparcia Społecznego Niesłyszących w Koszalinie ul. Graniczna 6, 78-100 Kołobrzeg tel./fax 94 343 15 10 e-mail: kolobrzeg@pzg.szczecin.pl Informator dla pracodawców o niesłyszących i niedosłyszących

35


Dokąd możesz zwrócić się o pomoc i poradę? Gdzie możesz zgłosić ofertę pracy?

PFRON – Oddział Zachodniopomorski ul. Powstańców Wielkopolskich 33 70-111 Szczecin tel. 91 482 79 36 e-mail: szczecin@pfron.org.pl www.pfron.org.pl Powiatowe urzędy pracy w województwie zachodniopomorskim PUP Białogard ul. Świdwińska 21a, 78-200 Białogard tel. 94 312 44 44 e-mail: pup@pupbialogard.pl www.pupbialogard.pl PUP Choszczno ul. Dąbrowszczaków 13a, 73-200 Choszczno tel. 95 765 70 91 e-mail: szch@praca.gov.pl www.pupchoszczno.pl PUP Drawsko Pomorskie ul. Starogrodzka 9, 78-500 Drawsko Pomorskie tel. 94 363 25 19 e-mail: szdr@praca.gov.pl www.pupdrawsko.pl PUP Goleniów ul. Zakładowa 3, 72-100 Goleniów tel. 91 418 34 95 e-mail: szgo@pupgoleniow.pl www.pupgoleniow.pl PUP Gryfice ul. Trzygłowska 31, 72-300 Gryfice tel. 91 384 35 06 e-mail: sekretariat@pupgryfice.pl www.pupgryfice.pl

36

Otwórz się na świat ciszy

PUP Gryfino Łużycka 55, 74-100 Gryfino tel. 91 416 45 15 e-mail: szgy@praca.gov.pl www.pupgryfino.com.pl PUP Kamień Pomorski ul. Topolowa 44, 72-400 Kamień Pomorski tel. 91 382 02 85, 91 382 50 18 e-mail: szka@praca.gov.pl www.pupkamienpomorski.pl PUP Koszalin ul. Racławicka 13, 75-620 Koszalin tel. 94 342 84 66 e-mail: szko@praca.gov.pl www.pup.koszalin.pl PUP Kołobrzeg ul. Ratuszowa 13, 78-100 Kołobrzeg tel. 94 352 41 33 e-mail: szkg@praca.gov.pl, www. pupkolobrzeg.finn.pl PUP Łobez ul. Niepodległości 13, 73-150 Łobez tel. 91 397 42 44 e-mail: szlo@praca.gov.pl www.pup.lobez.ibip.pl PUP Myślibórz ul. ul. Spokojna 22, 74-300 Myślibórz tel. 95 747 28 71 lub 72 e-mail: szmy@praca.gov.pl www. pup.powiatmysliborski.pl PUP Police ul. Kościuszki 5, 72-010 Police tel. 91 424 08 60 e-mail: szpo@praca.gov.pl www.pup.policki.pl


PUP Pyrzyce ul. Dworcowa 23, 74-200 Pyrzyce tel. 91 570 01 32 e-mail: szpy@praca.gov.pl www.puppyrzyce.pl

PUP Szczecinek ul. Koszalińska 91, 78-400 Szczecinek tel. 94 372 88 80 e-mail: szsc@praca.gov.pl www.pup.szczecinek.pl

PUP Sławno ul. Sempołowskiej 2a, 76-100 Sławno e-mail: szsl@praca.gov.pl www.pup-slawno.pl tel. 59 810 72 91

PUP Świdwin ul. Kołobrzeska 3, 78 -300 Świdwin tel. 94 365 40 40 lub 41 e-mail: szsi@praca.gov.pl www.pupswidwin.pl

PUP Stargard Szczeciński ul. Rynek Staromiejski 5, 73-110 Stargard Szczeciński tel. 91 5784014 e-mail: szst@praca.gov.pl www.pupstargard.pl

PUP Świnoujście ul. Wojska Polskiego 1/2a 72-600 Świnoujście tel. 91 321 22 89 e-mail: szsw@praca.gov.pl www.pup.swinoujscie.pl

PUP Szczecin ul. Mickiewicza 39, 70-383 Szczecin tel. 91 422 55 33 e-mail: pupszczecin@pupszczecin.pl www.pupszczecin.pl

PUP Wałcz ul. Dąbrowskiego 17, 78-600 Wałcz tel. 67 258 50 66 e-mail: sekretariat@walcz.pup.gov.pl www.pup.walcz.ibip.pl

Szukasz pracownika? Chcesz zamieścić ofertę pracy? Tu znajdziesz informacje:

Dowiedz się więcej:

www.niepelnosprawni.pl www.obpon.pl www.onsi.pl www.pelnosprawniwpracy.pl www.pi-on.pl www.popon.pl www.praca.ffm.pl www.pracaikariera.pl www.pracujbezbarier.pl www.zrobmy-to-razem.pl

www.baza-wiedzy.pl www.kigr.pl www.lodolamacze.info www.niepelnosprawni.gov.pl www.pcpr.info www.pfron.org.pl www.pracodawcaon.ovh.org www.pzg.org.pl www.szkolenia.zpchr.pl www.zatrudnienie.wieszjak.pl/zatrudnianieniepelnosprawnych www.zielonalinia.gov.pl


Lider projektu:

Partner projektu:

GOS Polska Sp. z o.o ul. Królowej Korony Polskiej 24 70-486 Szczecin tel. 91 424 40 72 www.gos-polska.pl

Oddział Zachodniopomorski Polskiego Związku Głuchych al. Wojska Polskiego 91/93 70-481 Szczecin tel. 91 423 26 75 www.pzg.szczecin.pl


Otwórz się na świat ciszy