Page 1

“Benim manevi mirasım ilim ve akıldır ” Mustafa Kemal Atatürk Sahibi TÜBİTAK Adına Başkan Prof. Dr. Nüket Yetiş Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Duran Akça duran.akca@tubitak.gov.tr

Yayın Yönetmeni Zuhal Özer zuhal.ozer@tubitak.gov.tr

Yayın Kurulu Adnan Bahadır Prof. Dr. Ömer Cebeci Doç. Dr. Hilmi Volkan Demir Dr. Aren Emre Kurtgözü Prof. Dr. Ferhunde Öktem Doç. Dr. M. Fatih Taşar

Sevgili Okurlarımız, Sizin hayvanları, özellikle de atları çok sevdiğinizi düşünüyoruz. Bu nedenle bu sayımızda atlara yer verdik. Atları tanıdıkça onları daha da çok seveceksiniz. Bu zarif ve iyi huylu hayvanlar çok eski zamanlardan beri insanların en yakın dostlarından biri olmuş. İnsanlar tarlalarını sürerken, yük taşırken, yolculuk yaparken atlar onlara hep eşlik etmiş. Hatta bazı sporlar atlarla yapılmış. Günümüzde de böyle sporlar var. Bunlardan binicilik, çok küçük yaşlarda başlanabilen ve kolaylıkla öğrenilebilen bir spor dalı. Biniciliği size tanıtmayı istedik.

Araştırma ve Yazı Grubu Tuğba Can tugba.can@tubitak.gov.tr

Meltem Yenal Coşkun meltem.coskun@tubitak.gov.tr

Hande Kaynak hande.kaynak@tubitak.gov.tr

Aslı Zülal asli.zulal@tubitak.gov.tr

Grafik Tasarım - Uygulama Ayşegül Doğan Bircan aysegul.bircan@tubitak.gov.tr

Fulya Koçak fulya.kocak@tubitak.gov.tr

Çizer Pınar Büyükgüral pinar.buyukgural@tubitak.gov.tr

Web Uygulama Sadi Atılgan sadi.atilgan@tubitak.gov.tr

Sinan Erdem sinan.erdem@tubitak.gov.tr

Okulların tatil olmasıyla birlikte birçoğunuz ülkemizin farklı yerlerine tatile gideceksiniz. Gittiğiniz yerlerdeki arkeolojik alanları da ziyaret edebileceğinizi düşünerek kartlarımızda bu konuya yer verdik. Gerçekten de ülkemizde gezip görmeye değer o kadar çok yer var ki! Bunlardan biri Çanakkale’de bulunan Troya Antik Kenti. Troya’nın öyküsünün çok hoşunuza gideceğini umuyoruz.

Mali Yönetmen H. Mustafa Uçar mustafa.ucar@tubitak.gov.tr

Okur İlişkileri - İdari Hizmetler Emine Sonnur Özcan sonnur.ozcan@tubitak.gov.tr

Lale Edgüer lale.edguer@tubitak.gov.tr

Yeter Sivrikaya yeter.sivrikaya@tubitak.gov.tr

Yazışma Adresi Bilim Çocuk Dergisi Atatürk Bulvarı/No: 221/ Kavaklıdere/06100/Ankara Tel (312) 427 06 25 (Yazı İşleri) Tel (312) 468 53 00 (TÜBİTAK Santral) Faks (312) 427 66 77 (Yazı İşleri) e-posta cocuk@tubitak.gov.tr Internet www.biltek.tubitak.gov.tr/cocuk

Güzel bir tatil geçirmenizi diler, hepinizi sevgiyle kucaklarız.

Satış-Abone-Dağıtım Tel (312) 467 32 46 - (312) 468 53 00 / 1061 / 3438 Faks (312) 427 13 36

ISSN 977-1301-7462

Zuhal Özer

Baskı İmpress Baskı Tesisleri İmaj İç ve Dış Ticaret A.Ş. www.imajas.com.tr

Baskı Tarihi 13. 06. 2009

Dağıtım DPP www.dpp.com.tr

HER AYIN 15’İNDE ÇIKAR

Kapak Fotoğraf: Visual Photos

Fiyatı 3 TL (KDV dahil)

yazısıyla ilgili olarak Geçen sayımızda yer verdiğimiz ışık al yayılıp yayılmadığı birkaç okurumuzdan ışığın doğrusuyu yanıtlamak üze re kon usu nda bir sor u geldi. Bu sorbir film hazırla dık. Bu uzmanlara danıştık ve sizin için famızı ziyaret film i izlemek iste rseniz web say edebilirsiniz. cuk http://www.biltek.tubitak.go v.tr/co


Ne Var Ne Yok? . . . . . . . . . .4 Simit ve Peynir’le Biliminsanı Öyküleri . . . . . . . . .8 Kendimizi Gripten Koruyabiliriz . . . . . . . . . . . . .10 Özgür Ruhlu, Güçlü Hayvanlar

Atlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 Atları Seven Herkes Binicilikle Uğraşabilir . . . . . . .16

Bu Balığın Başının İçi Görünüyor . . . . . . . . . . . . .20 Sıra Sıra Boncuklardan Mini Mini Bilgisayarlara . . . .22


Buluş Atölyesi . . . . . . . . . .46 Evde Bilim . . . . . . . . . . . . .48 Gökyüzü Günlüğü . . . . . . . .50 Bilgisayar Dünyasından . . . .52 Sorun Söyleyelim . . . . . . .53 Düşünerek Eğlenelim . . . . .54 Eşyaların da Tarihi Var . . . . .26

Satranç Dünyasından . . . .56

Tarihçi Halil İnalcık Bir Dedektif Gibi Geçmişin İzin Sürüyor . . . . . . . . . . . .28

Mektup Kutusu . . . . . . . . . .57

Nasıl Çalışır? . . . . . . . . . . .32

Bizim Sokak . . . . . . . . . . . .60

Bir Zamanlar Troya Diye Bir Kent Vardı . . . . . . . . .34 “Zaman Kapsülü” Yapalım . . . .38 Kuyrukluyıldız Modeli Yapalım . . . . . . . . . . . . . . .40 Doğada Bu Ay . . . . . . . . . .42 Gözlem Defteri . . . . . . . . .44

Sizden Gelenler . . . . . . . . .58

Yeni Bir Kitap . . . . . . . .62


Deniz Fillerinden Araştırmacı Olur mu?

Fotoğraf: Visual Photos

Deniz filleri çok iyi birer dalgıçtır. Bu özellikleriyle zaman zaman araştırmacılara yardım edebilirler! Antarktika’da bir çalışma yürüten Fransa’daki Doğa Tarihi Müzesi’nden araştırmacılar, okyanus kıyısında yaşayan deniz fillerinden 58’inin derisine, onları incitmeyecek şekilde küçük alıcılar takmışlar. Bu alıcılar, okyanustaki sıcaklıkları, basıncı ve tuzluluk oranını ölçüyor. Bu ölçümler bir uyduya, oradan da araştırmacılara gönderiliyor. Bu sayede araştırmacılar okyanusun hiç bilmedikleri bölgeleri hakkında veriler toplayabiliyor. Çünkü, deniz filleri Antarktika’da okyanus kıyılarını kaplayan buz örtüsünün altına da dalabiliyor.

Bundan 2400 yıl önce İzmir’in Foça ilçesinin olduğu yerde “Phokaia” adlı bir kent vardı. Phokaialılar, fotoğraftakine çok benzeyen gemilerle Ege’den Akdeniz’e çıkıyor ve Avrupa kıyılarındaki limanları dolaşıyorlardı... Kendilerine “360 Derece Araştırma Grubu” adını veren deniz ve arkeoloji tutkunu bir grup insan, o döneme ait bilgilerden yararlanarak, bir Phokaia gemisi yapmışlar. Geminin adını da “Kybele” (“kibele” okunur) koymuşlar. Kybele, yelken ve kürekle yol alıyor. Ekip, 7 Haziran 2009’da Kybele’yle Foça’dan Fransa’nın Marsilya kentine doğru yola çıktı. Bu yolculukta Phokaialıların kullandığı rotayı izleyecekler. Tam 1700 deniz mili (yaklaşık 3150 kilometre) yol alacaklar! 1 Temmuz 2009’da Marsilya’ya vararak oradaki Türk Yılı kutlamalarına katılacaklar. 4

Bilim Çocuk

Fotoğraf: 360 Derece Arast rma Gurubu

“Kybele” Marsilya Yollarında

Kybele Foça’dan uğurlanırken.


Köpekler İnsanları Görüp Esnerse

Fotoğraf: Visual Photos

Esnemek bulaşıcıdır! Hiç birinin esnediğini görüp sizin de esnediğiniz oldu mu? Bu, çok sık rastlanan bir durum. Araştırmacılar, insanların birbirlerini görüp esnemelerinin, kendilerni bir başkasının yerine koyarak düşünmek ya da onun nasıl hissettiğini anlamakla ilgili olduğunu düşünüyor. Peki ama, ya aynı şeyi bir köpek yaparsa? İngiltere’den araştırmacılar, esneyen bir insan gören köpeklerin de esnediğini göstermiş. Bunun nedeninin, köpeklerin binlerce yıldır insanlarla iç içe yaşamasında saklı olduğunu düşünüyorlar. Köpeklerle insanlar arasında çok güçlü bir bağ var. Bu nedenle köpekler sahiplerinin duygularını ve hissettiklerini anlamada çok ustalar.

Fotoğraf: Jupiter İmages

Kısa Mesaj Gönderen Fil Kimani’yle tanışın! O, Kenya’daki bir koruma bölgesinde yaşayan en yaramaz fil. Bu bölgedeki fillerin korunmaya gerçekten çok gereksinimi var, çünkü burada fillerle insanlar sürekli olarak çatışma halindeler. Bölgedeki tarlaların ve yerleşim alanlarının genişlemesi fillerin yaşam alanını daraltmış durumda. İnsanlar geçimlerini sağlamak ve barınmak için bu alanlara gereksinim duyuyor. Filler de beslenmek ve gezinmek için. Koruma alanı, fillerin belli bir bölgede kalmasını sağlıyor. Çünkü filler insanların yaşadığı yerlere girdiklerinde ürünlere zarar veriyor. Ancak, bazı filleri koruma bölgesinde tutmak için özel bir çaba gerekiyor. Kimani de onlardan biri. Koruma görevlileri, onu kontrol altında tutmak için ilginç bir yöntem bulmuşlar: Kimani’yi cep telefonu mesajlarıyla izliyorlar! Koruma bölgesinin sınırlarında, elektromanyetik sinyaller gönderen bir çit bulunuyor. Kimani çitlere belli bir uzaklığa kadar yaklaştığında, bu sinyaller filin boynundaki vericiye ulaşıyor. Verici de bakıcısının cep telefonuna bir kısa mesaj gönderiyor. Bakıcı hemen Kimani’nin yanına giderek onu koruma bölgesine geri getiriyor! Bilim Çocuk

5


Çevreci Kedi Çocuklara Gerikazanımı Anlatıyor r konu. Gerikazanım, önemli bi laj Çevre Koru ma ve Amba e Vakfı Atıkları Değerlendirm çocuklar (ÇEVKO), yaz boyunca i için açıkhava etkinlikler de, ler düzenliyor. Bu etkinlik çocuklara “çevreci ke di ÇEVKİ” lg iler gerikazanımla ilg ili bi a, parkta veriyor. Deniz kıyısınd le ya da sokakta ÇEVKİ’y ! yın karşılaşırsanız şaşır ma

Dev Fosil Yılan

İşte, dünyanın en büyük yılanı! Boyu tam 13 metre. Ancak, o bir fosil. Fotoğraftakiyse, bu fosil yılanın bir sanatçı tarafından çizilmiş bir canlandırması. Kolombiya’da bulunan fosil yılana, Titanoboa cerrejonensis

6

Bilim Çocuk

adı verilmiş. Araştırmacılar ona kısaca “Titanoboa” diyor. Titanoboa, günümüzden 60 milyon yıl önce bu bölgeyi kaplayan yağmur ormanlarında yaşıyordu.


Küçük çocuklar sebze yemekleri konusunda seçici olabiliyorlar. Peki ama ya sebzelerin hepsinin birbirinden ilginç adları olsaydı? ABD’den araştırmacılar, bir anaokulundaki okulöncesi yaş grubundan çocuklarla çok ilginç bir araştırma yapmışlar. Araştırmaya katılan çocuklara bazı günlerde sunulan sebze yemeklerine ilginç ve çekici adlar ver mişler. Örneğin, “x-ışını görüşlü havuç yemeği” ya da “domates patlaması”, “dinozor ağacı brokolisi” gibi. Aynı yemekler başka günlerde normal adlarıyla sunulmuş. Peki ne olmuş dersiniz? Çocukların, yemeklerin ilginç adlarla sunulduğu günlerde sebze yemeklerini çok büyük bir iştahla yedikleri görülmüş! Araştırmacılar, yemeklerin sunumunun iştah üzerinde etkili olduğunu düşünüyorlar. Ne dersiniz, bu deneyi çevrenizdeki küçük çocuklarla tekrarlamak ister miydiniz?

Renklerin Gücü

Fotoğraf: Visual Photos

ges Fotoğraf: Jupiter İma

Sebze Yemeklerinin Adları İlginç ve Eğlenceli Olmalı!

Aslı Zülal Bilim Çocuk

7


Kendimizi Gripten Koruyabiliriz Son günle rde gazete ve televizyonla rda çeitli ülkele rde ortaya çkan domuz gribiyle ilgili haberle r duyuyoruz. Domuz gribi, virüsle rle tanan ve solunum yoluna yerleen bir hastalk. Grip, öksürme ya da haprma srasnda, virüs içeren damlackla rn çevreye saçlmasyla bulayor. Bu damlackla rda bulunan virüsle r solunum yolu yla ya da elle r araclyla eyala r üzerinden alnabili yor. Tokalama ve öpümeyle de insandan insana bulaabili yorla r. Domuz gribine yakalananla r uygun tedavi yapldnda iyileebili yor. Ancak bu hastaln yaygnlamamas biraz da bizim kendimizi korumaya yönelik önle mle r almamza bal. te bu önle mle rden bazla r!

Öksürdüünüzde ya da haprdnzda aznz kat mendille kapa yn .

Grip benze ri hastalkla ra yol açan virüsle r özellikle elle rle aza, gözle re ya da bu runa bular. Bu nedenle elle rinizi sk sk yka yn . Su ve sabun hastalk etkenle rinin yaylmasn önle r.

Elle rinizi alfabeyi bir kez sayabileceiniz kadar sürede ykayn. Çünkü ancak bu kadar süre virüsle rin yok olmas için yeterli olu r.

Aniden haprdnzda aznz elle rinizle deil dirseinizin iç bölümüyle kapatn . Grip salgn olduunda öpüme ya da tokalamaktan kaçnn. Hastala rn bulunduu ortamla rdan uzak durun ve bulunduunuz ortam sk sk havalandrn. 10

Bilim Çocuk

k , boaz Ate, öksürü a ar, ars, vücutt üme ba ars, ü benze ri ve yo rgunluk a ya beli rtile rin o rt e za man çk mas halind dokto ra ka ybetmeden bavu run . i iç in : Da ha fa z la bi lg ag lik .g ov. tr ht tp://w w w.g ri p. s

Zuhal Özer Çizimler: Gökçe Akgül


Özgür Ruhlu, Güçlü Hayvanlar

Atlar

Fotoraf: Visual Photos

Fotoraf: Visual Photos

Fotoraf: Visual Photos

Atlarn da pek çok hayvann olduu gibi farkl soylar var. Bu sayfada bu atlardan yalnzca üçüne yer verdik. Atlarla ilgili daha fazlas için bu sayfann arkasndaki yazy okumanz öneririz. Ancak bundan önce biraz dü gücünüzü harekete geçirmenizi istiyoruz. Siz olsanz bu atlara hangi adlar verirdiniz? Fotoraflarn yanlarndaki noktal yerlere yazabilirsiniz. Ayrca, bu atlarn adlarn 15. sayfamzda bulabilirsiniz.

Bilim Çocuk

11


Fotoraf: Visual Photos

Bu yavru at, annesinin sütünü emiyor.

Fotoraf: Visual Photos

Bir atn yavrusuyla kurduu ba çok özeldir. Anne at, yavrusunu uzunca bir süre koruyup kollar. Doduktan bir saat sonra ayakta durabilecek hale gelen yavru at, annesinden süt emmeye balar. lk iki ay boyunca yalnzca anne sütüyle beslenir. Bu arada, sürekli annesinin peinde gezinir. Bir süre sonra bitki de yemeye balar. Ancak atlarn midelerinin geliimi alt aylkken tamamlanr. Bu zamana kadar yedikleri bitkileri kolayca sindiremezler. Yavru atlarn, tpk biz insanlar gibi doduktan birkaç ay sonra süt dileri çkar. Be yana geldiklerinde bu diler dökülür ve yerine yenileri çkar. Böylece süt dilerinin yerini kalc diler alr. Bu diler, bitkileri koparp çinemelerini kolaylatrr. Yaklak 6 yana gelen bir at, artk bir yetikindir!

12

Bilim Çocuk


Fotoraf: Visual Photos

Siyah, kahverengi, kzl, beyaz, sar... Atlarn vücutlarn kaplayan kllar farkl renklerde olabilir. Bazen belli bölgelerde beyaz kllar çkar. Beyaz kllarn oluturduu bu lekelere “niane” denir. Beyaz lekeler, atn bacaklarnda bulunuyorsa “seki”, alnndan balayp burnuna doru uzanyorsa “aktma”, alnnda ve hilal biçimindeyse “ay” olarak adlandrlr. Atlar genellikle ayakta dinlenir ve uyur. Ayaktayken bacaklarndaki kemikler ve bu kemikleri birbirine balayan balar özel bir biçimde birbirine kilitlenir. Bu sayede dümeden uyuyabilirler. Zaman

zaman yere uzanarak uyuduklar da olur. Bazen de güneli havalarda snmak için yere uzanrlar. Ancak, atlar yerde uzun süre yatmazlar. Çünkü atlarn kemikleri çok narindir. Yerde uzanmak kemiklerini zedeleyebilir. Ayrca bu konumdayken kalpleri vücutlarna kan pompalamada zorlanr ve soluk almalar güçleir. Atlarn gözleri çok geni bir alan görebilir. Koku alma ve iitme duyular da çok gelimitir. Bu özellikleri sayesinde, tehlikeleri kolayca fark ederek hzla uzaklarlar. Atlarn yön bulma duyular da çok gelimitir. Gece karanlkta bile yollarn kolayca bulurlar.

Bilim Çocuk

13


Fotoraf: Visual Photos

Fotoraf: Visual Photos

Kinemek, atlarn birbirleriyle iletiim kurma biรงimi! Atlar bitkilerle beslenir. Saman, kuru ot ve tahl da yerler.

Fotoraf: Visual Photos

14

Bilim ร‡ocuk

Atlar, elenmeyi รงok sever! Bazen keyiften yere uzanp srtlarn karlar. Tpk bu fotoraftaki gibi.


Atlarn farkl soylar olduundan söz etmitik. At soylarnn says 150’den fazla! Peki, bunlarn en küçüü hangisi? Ya da en dayankls? Hangilerinden tarm ilerinde yararlanldn bileniniz var m? te yantlar!

Fotoraf: Jupiter mages

Karnzda en küçük at, midilli! Dier adyla “pony”! 11. sayfada üstte yer alan fotoraf da bir midilliye ait! Midillilerin de farkl soylar var. Örnein, bu fotorafta gördüünüz bir Shetland midillisi. Yerden yükseklii yaklak 1 metre. Çok dayankl ve ayn zamanda uysal bir hayvan. Bu özelliklerinden dolay pek çok ite insanlara yardmc oluyor. Ayrca, boyu küçük olduu için çocuklar midillilere severek ve güvenle binebiliyor.

Fotoraf: Visual Photos

Hiç bu kadar gösterili bir at görmü müydünüz? Bu bir Arap at. 11. sayfada ortada gördüünüz de bir Arap at! Arap at, zor koullara kar çok dayankldr. Örnein, yaklak 25 saat su içmeden durabilir. Ayrca çok güçlü bacaklar vardr ve çok hzl koabilir. Kuyruk ve yelesindeki ipek gibi tüyleriyle çok göz alcdr. Bir Arap atn koarken kuyruundan tanyabilirsiniz. Çünkü koarken kuyruu hep havadadr!

Fotoraf: Jupiter mages

skoçya’da Lanarkshire adl bir bölge var. Bu bölgenin ad eskiden Clydesdale’di. Bu at da adn bu bölgeden alr. Clydesdale at çok dayankl ve güçlüdür. Bu nedenle ar ilerde çiftçilere çok yardmc olurlar. Genellikle kahverengi - siyah renktedirler. Ayaklarysa uzun, beyaz kllarla kapldr. Clydesdale atn 11. sayfada altta yer alan fotorafta da görebilirsiniz. Hande Kaynak Kaynak: http://horsefun.com/

Bilim Çocuk

15


Atlar Seven Herkes Binicilikle Ugrasabilir Binicilik kolay örenilebilen, elenceli bir spor. Elbette her sporda olduu gibi, eitim gördüünüz ve kurallara uyduunuz sürece! Binicilie balamak istiyorsanz, ilk yapmanz gereken bu konuda eitim veren bir kulübe bavurmak. Bu kulüplerde atlar, eitmenler ve atlara binmek için uygun alanlar bulunur. Burada büyük, küçük herkes binicilik sporuyla urar.

16

Bilim Çocuk


Eitmenler binicilere kimi zaman lonj ipiyle eitim verirler. Bu eitim srasnda iple at yönlendirebilirler. Böylece yeni balayan örenciler at üzerinde dengede durmay daha kolay örenir. Binicilik eitimi srasnda atlarn bakm da öretilir. Bir binicinin, eyer takp sökmek, yem ya da su vermek, tmar etmek gibi atlarn bakmyla ilgili birçok eyi örenmesi gerekir.

Atlar seven herkes binicilikle uraabilir. Çocuklar da!.. Çocuklarn bindii atlar yetikinlerinkine göre biraz daha küçüktür. Bu atlara “pony (‘poni’ okunur)” ad verilir. Çocuklar, önce eitmenleri eliinde pony’lerle gezintiler yapar. Çocuklar atlara altktan sonra da binicilik eitimi balar. Atlarn üzerinde nasl duracaklarn ve atlarn yürüyü ekillerini örenirler. tog

eldiven binici pantalonu

dizgin balk

eyer ped keçe kamç

kantarma göüslük

chaps kolan

üzengi

üzengi kay getr

Yürüyüe Hazrlk... Biniciler, yürüyü öncesinde atlarn giydirirler. Ata taklan malzemelere “koum takm” ad verilir. Koum takm pek çok malzemeden oluur. Bunlardan biri “eyer”dir. Eyer, atn srtna konulur ve üzerine binici oturur. Eyerin altna, at terletmemesi ve yerinden kaymamas için “keçe” ve “ped” konulur. Eyer, atn karnna “kolan” ad verilen özel bir kemerle balanr. Eyerin her iki yanndan aaya doru “üzengi”ler sarkar. Binici ata binerken bir ayan üzengiye koyarak kendini yukar çeker ve atn srtna oturur. Atn bacaklarna, “getr” denen bir çeit tozluk taklr. Bu tozluk atn bacaklarn korur. Koum

takmnda “balk”, “kantarma”, “göüslük” ve “dizgin” ad verilen malzemeler de bulunur. Binici atn üzerindeyken “dizgin” ad verilen kaylar elinde tutar. Ata binerken biniciler de özel giysiler giyerler. Dar kesimli, esnek binici pantalonlar ve çizmeleri gibi. Çizme yoksa alt düz bir bot ve üzerine “chaps” giyilebilir. Chaps, ayakkabdan yukar doru uzanan ve bacaklar saran bir klftr. Pantalonun üzerine herhangi bir kazak ya da tiört giyilebilir ama özellikle genç binicilerin, binici yelei giymeleri istenir. Giyilmesi gereken en önemli eyalardan biri de “tog”dur. Tog, binicilerin takt kaskn addr. Tog attan düen binicilerin ban korumaya yarar. Bilim Çocuk

17


Yürüyü Zaman Biniciler, atlara istedikleri hareketleri yaptrmak için çounlukla kendi arlklarn, baldrlarn ve dizginleri kullanr. At üzerinde ba ve vücut dik olacak ekilde oturulur. Dizginlerin çok gergin tutulmamas gerekir. Çünkü bu, at rahatsz eder. Atlarn üç temel yürüyü ekli vardr: adeta, süratli (trs) ve dörtnal. Adetada at önce bir yandaki, sonra dier yandaki bacaklaryla adm atar. Süratli yürüyüte, at biraz daha hzl ilerler. Bu yürüyüte sa ön bacakla, sol arka bacak ayn anda, sonra da sol ön bacakla sa arka bacak ayn anda hareket eder. At hzlandkça zpladndan, binici de hafifçe ayaa kalkarak bu yürüyüe uyum salar. Dörtnal yürüyü srasndaysa at tüm ayaklar yerden kesilecek kadar hzlanr.

Atlarn Bakm Çok Önemli! Bir atn en sevdii kii “seyis”i olsa gerek. Seyisler, atlarn her türlü bakmyla ilgilenir. Çünkü seyis atn ahrn temizler, ona yemek verir, kllarn temizler, gezdirir, ykar. Bir seyis, güne atlarn ahrn temizleyerek balar. Sonra da atlarn yemeini verir. Atlarn salkl olabilmeleri için özenle temizlenmeleri gerekir. Özellikle de kllarnn temizlenmesi yani “tmar” edilmesi çok önemlidir. Tmar ilemi srasnda atn kllar bandan kuyruuna doru frçayla taranr. Bu i bitince yumuak bir kumala atn bütün vücudu ovulur. Atn yelesi ve kuyruu da bir tarakla taranr. Göz, burun ve kuyruk alt bölgeleri de farkl süngerlerle temizlenir. Trnaklar da törpülenir. “Nalbant”lar da atlarn ayana uygun nal yapar ve bunu atn trnana çakar. Nal, atlarn trnaklarnn zarar görmesini önler.

Burada bir at seyisi tarafndan ykanrken görüyorsunuz. Seyis, bir yandan atn yularn tutuyor, bir yandan da onu ykyor.

18

Bilim Çocuk


Yar Balyor! Pony’lerle yaplan binicilik yarlar engel atlama ve at terbiyesi dallarnda yaplr. Biniciler, 6-9, 10-12 ve 13-14 ya gruplarna yönelik snavlara girerler. Snavlarda baarl olanlar yarlara katlrlar. Engel atlama yarlarnda her kategori için yükseklii belirlenmi olan belirli sayda engel vardr. Biniciler, bu engelleri aarak yar tamamlamaya çalr. At terbiyesi yarlarnda da binicilere çeitli komutlar verilir. Atn yürüyü eklini deitirmesi, dönmesi gibi. Biniciler, atlaryla birlikte bu komutlar yerine getirmeye çalr. Yarmalar ilk olarak bölgesel, sonra Türkiye çapnda yaplr. Baarl biniciler arasndan Türkiye’yi temsil edecek bir takm oluturulur. Bu takm, uluslararas yarma ve etkinliklere katlr.

Binicilik Sözlüü Eyer: Atn srtna yerletirilen, binicinin üzerine oturduu binicilik malzemesi Kaa: Atn üzerin deki ve frçasn daki kllar temizlemeye yarayan alet as Kolan: Eyerin kaymam için atn gösün den mer geçirilerek balanan ke

Tog: Binicilerin balarna taktklar kask

Manej: Atlarn yürüyü alan

Mahmuz: Çizmenin arkasna taklan ve at dürterek komut vermeye yarayan metal parça

da Üzengi: Eyerin iki yann asl bulunan ve at üzerin deyken binicinin yarayan ayaklarn basmasna alt düz demir halka

Yular: At, bir yere ek balamak ya da çekm an amacyla bana takl ince kay

Yaz ve Fotoraflar: Burcu Parmak Çizim: Pnar Büyükgüral Yaznn hazrlanmasna katklarndan dolay stanbul Atl Spor Kulübü’ne ve Pony Kulübe teekkür ederiz.

Binici yelei: Düme annda vücudu korur.

Bilim Çocuk

19


Bundan yaklak altm yl önce aratrmaclar Büyük Okyanus’un derin sularnda bann içi görünen bir balk kefettiler. Bala “fç dolu lginç görünümüyle bir anda aratrmaclarn ilgi oda olan balk, sualtna yerletirilen kameralarla incelenmeye baland. Baln, içi görünen bann dnda bir baka ilginç özellii daha vard. Büyük, çkk gözleri tpk bir teleskopu andryordu! Gözlerinin bu ekilde olmas, n çok az olduu derin bölgelerde görmesini kolaylatryordu.

20

Bilim Çocuk

© 2004 MBARI

Bu Baln Bann çi Görünüyor


Ba ksmnda gördüünüz yeil, küre biçimli bölümler baln gözleri. Fotoraftan da fark edeceiniz gibi baln gözleri bann içinde yer alyor. Üstelik bu gözler sabit deil, hareket edebiliyor. Gözlerin biraz alt ksmnda gördüünüz küçük delikler de baln burun delikleri. Göz gibi duran burun delikleri baln bulank ve karanlk sularda avlarnn kokusunu almalarna yaryor.

© 2004 MBARI

© 2001 MBARI

Yaklak 600-800 metre derinlikte yaayan bu balk geni yüzgeçleri sayesinde suda uzun süre hareketsiz kalabiliyor.

Aratrmaclar, bann içi görünen baln beslenirken bir denizanas türünden yardm aldn düünüyor. Bu fotorafta bu ilginç denizanas türünü görüyorsunuz. Tahminlere göre, bu denizanas dokungaçlaryla çok küçük deniz hayvanlarn yakalyor. Bann içi görünen balk da denizanasna yavaça yaklap onun yakalad küçük deniz hayvanlarn yiyor.

Baln filmini izlemek isterseniz aadaki adresi ziyaret edebilirsiniz. http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/4797025/Fish-has-transparent-head.html

Funda Nalbantolu Kaynak http://www.mbari.org/news/news_releases/2009/barreleye/barreleye.html

Bilim Çocuk

21


Sra Sra Boncuklardan M Bundan yaklak 70 yl öncesine kadar kimse bilgisayar diye bir aygtn olabileceini düünemezdi. Oysa bugün hemen her evde bir bilgisayar var. Üstelik de günümüzün bilgisayarlar göz açp kapayncaya kadar trilyonlarca ilem yapabiliyor. Bilgisayarlarn tarihini adm adm kefetmeye ne dersiniz? Boncuklarla Hesap Günümüzde bilgisayarlarn yapt karmak hesap ilemlerini geçmite insanlar yapard. Ancak hesap yapmak zor bir iti. Hem ilemler uzun sürüyordu hem de hata yapma olasl çok yüksekti. Bu yüzden insanlar, hesap ilemlerini kolaylatran aygtlar gelitirmeye baladlar. Bu aygtlarn ilk örneklerinden biri bundan binlerce yl önce Babillerin gelitirdii düünülen “abaküs”tür. Çubuklara geçirilmi boncuklardan oluan abaküs, ayn zamanda bilgisayarlarn ilk örnei olarak da kabul edilir.

Hesap Makineleri Geliyor Zaman içinde, hesap ilemlerini daha kolay yapmay salayan bulular ortaya çkmaya balad. Yaklak dört yüzyl önce Alman Profesör Wilhelm Schickard ilk hesap makinesini gelitirdi. Schickard, ünlü matematikçi ve gökbilimci Johannes Kepler’in hesap ilerini kolaylatrmak istiyordu. Bunun için 1623’te bir hesap makinesi yapmaya balad. Ancak veba salgnnda yaamn kaybetti ve makinesini tamamlayamad. Ancak planlar doruydu, makine çalyordu. O nedenle hesap makinesini bulan kii Schickard olarak kabul edilir. 22

Bilim Çocuk


n Mini Mini Bilgisayarlara Delikli Kartlar Joseph Marie Jacquard adl Fransz bir buluçu, 1801’de üzerine delikler açt kartlar kuma dokuma makinelerinde kullanmaya balad. Kartlarn üzerindeki delikler dokuma srasnda kuma üzerinde desen olumasn salyordu. Bu delikli kartlarn benzerleri ilk bilgisayarlarda veri girii yapmak amacyla kullanld.

Çada Bilgisayarlar Douyor Farkl amaçlarla kullanlabilen ilk bilgisayarlar 1941’de gelitirildi. Alman biliminsan Konrad Zuse’nin gelitirdii Z3 adl bilgisayar dört ilem yapabiliyordu. Verileri girmek için delikli kartlarn kullanld Z3, 1944’te bir bombardmanda yok olana kadar uçaklarla ilgili hesaplarn yapmnda kullanld. Ardndan 1944’te Colossus ve Amerikan Harvard Mark I modelleri gelitirildi. Colossus, ifre çözmede yararlanlan bir bilgisayard. Harvard Mark I adl bilgisayarsa bir kez çalmaya baladktan sonra ilemleri kendi bana tamamlayabiliyordu. Bu nedenle Harvard Mark I çada bilgisayarlarn ilk örnei olarak kabul edilir.

Kocaman Bilgisayarlar 1945’de ENIAC ve UNIVAC I adl bilgisayarlar tasarland. Bu bilgisayarlar, bir apartman dairesini kaplayacak kadar büyüktü. Özellikle UNIVAC I çok becerikliydi. Hesap yapabiliyor, sonuçlarn çktsn yazcdan alabiliyor. Bilim Çocuk

23


Bilgisayarlar Gittikçe Küçülüyor Bilgisayarlar zaman içinde daha küçük boyutlarda üretilmeye baland. Özellikle 1947’de transistörün bulunmasyla bu küçülme daha da hzland. 1960 ylnda DEC PDP-1 adl bilgisayarn gelitirilmesiyle de bilgisayarlar daha ucuza üretilmeye baland. DEC PDP-1’de ilk bilgisayar oyunu tasarland.

Kiisel Bilgisayar Ça Balyor lk kiisel bilgisayar, 1970’te John Blankenbaker’in gelitirdii Kenbak-1 oldu. Ancak Kenbak-1’in ekran ve klavyesi yoktu. Üzerindeki dümelerle programlanyordu. Sonuçlar da kl göstergelerde görüntüleniyordu.

Ho Geldin Masaüstü Bilgisayar! Günümüzdeki masaüstü bilgisayarlarn ilk örnei olan IBM PC, ilk kez 1981 ylnda piyasaya çkt. Bu bilgisayarla birlikte ngilizce “personal computer (kiisel bilgisayar)” sözcüklerinin ksaltmas olan “PC” (Türkçede “pi si” okunur) sözü kullanlmaya baland. Ayn yl ilk tanabilir bilgisayar olan Osborne 1 de piyasaya çkt. Büyükçe bir bavul görünümündeki bu 12 kilogramlk bilgisayarn klavyesi, ekran ve disket sürücüsü de beraberinde bulunuyordu. 24

Bilim Çocuk


imdiki Bilgisayarlar Çok Hzl Günümüzde kullandmz masaüstü bilgisayarlar ilk örneklerinden çok daha yüksek bir ilem gücüne sahip. Bellekleri de çok daha geni. Masaüstü bilgisayarlara fare vb. aygtlar da balanabiliyor. Bunlar, bilgisayarlarn kullanmn çok kolaylatryor. Bilgisayarlarn boyutlar da neredeyse bir defter kadar küçük olabiliyor. Üstelik bunlar, eskiden bir oday dolduracak kadar kocaman olan bilgisayarlardan milyonlarca kat daha hzl çalyor.

“Süperbilgisayar” Elbette yüzlerce metrekare yer kaplayan bilgisayarlar günümüzde de var. Ancak onlar çok daha güçlü. Amerika’daki Los Alamos Ulusal Laboratuvar’nda kullanlan dünyann en hzl süperbilgisayar Roadrunner, saniyede bin trilyon ilem yapabiliyor.

Bilgisayarlar Satranç Ustalarna Kar Bilgisayarlar, zaman zaman birer satranç ustas olarak insanlarla kar karya geldi. Deep Blue adl bilgisayar, 1996 ylnda Gary Kasparov’la yapt ilk maçta yenildi. Ancak yenilendikten sonra, 1997’de yapt ikinci maçta Kasparov’u yenmeyi baard. Böylece bir dünya satranç ampiyonunu yenebilen ilk bilgisayar olarak tarihe geçti. Levent Dakran Çizimler: Bengi Gençer Kaynaklar: http://www.computerhistory.org/ http://www.hitmill.com/computers/computerhx1 http://inventors.about.com/library/blcoindex.htm

Bilim Çocuk

25


Eyalarn da Tarihi Var... te Bir “Pikap”! 1870’li yllardan 1980’lere kadar müzik dinlemek için “pikap” ad verilen aygt kullanlyordu. Pikap, plak çalmaya yaryordu. Müzik parçalar, plaklara kaydedilerek sata sunuluyordu. Plaklarn küçük ve büyük boylar vard. Küçük boyda olanlar yalnzca iki arklkt. Pikaplarn bazlar kolay tanmas için çantaya benzer bir kutunun içinde bulunuyordu. Tpk bu fotoraftaki gibi. lk pikaplarsa kurmalyd. Daha sonra elektrikli ve pilli olanlar da çkt. Zamanla baka teknolojiler gelitirildi. Evlerdeki pikaplarn yerini kasetçalar, CD çalar gibi baka aygtlar ald.

Merdaneli çamar makinesi dedikleri buymu demek!

Merdaneli Çamar Makinesi 1980’li yllardan önce hemen her evde bir “merdaneli çamar makinesi” vard. Bu makineler, “yar otomatik”ti. Çamar ykamak için, banyodaki muslua taklan bir hortumla, makinenin içine su dolduruluyordu. Deterjan da koyulduktan sonra, makinenin ayar dümesinden çalma süresi ayarlanyordu. Makinenin içinde, bir saa, bir sola dönen bir parça vard. Böylece içindeki çamarlar çalkalanarak ykanyordu. Çamarlar, “merdane” olarak adlandrlan ve dönen iki silindirin arasndan geçirilerek sklyordu. 26

Bilim Çocuk


“Sekiz Milimetrelik” Fotoraftaki aygt tanyabildiniz mi? Bu, bir sekiz milimetrelik kamera. Peki, “sekiz milimetre”nin neyin ölçüsü olduunu biliyor musunuz? Bu, 1930’lu yllarda piyasaya sürülen bir kamerann içine taklan filmlerin genilik ölçüsüydü. Bu filmlerle çekim yaplan kameralara da “sekiz milimetrelik” ad veriliyordu. Daha önceleri, daha büyük ölçüde filmler vard. Bunlar, sinema filmlerinin çekiminde kullanlan kameralar içindi. Sekiz milimetrelik film makaralar, kameralarn ucuzlamasn salad. Herkesin satn alabilecei kamera modelleri çkt.

Kollu Hesap Makinesi Fotoraftaki aygtn bir hesap makinesi olduuna inanmak güç deil mi? Mekanik olarak çalan bu hesap makineleri 1870’lerde gelitirilmiti. Bu hesap makinesiyle dört ilem yaplabiliyordu. Makine, kollar ve dümeler yardmyla çalyordu. çinde çarklar bulunuyordu. lemler, bir kol yardmyla bu çarklar hareket ettirilerek yaplyordu. Kollu hesap makinelerinin baz modelleri, sonuçlar 20 ya da daha fazla basamakl olan ilemleri yapabiliyordu.

lk Televizyonlar Siyah-Beyazd Televizyon, 1930’lu yllarda kullanlmaya baland. lk televizyonlar, yalnzca siyah-beyaz görüntüler gösteriyordu. Ülkemizde ilk televizyon yayn 1968 ylnda gerçekletirildi. 1980’lere kadar bu yaynlar siyah-beyazd. Daha sonra, siyah- beyaz televizyonlar yava yava yerini renkli televizyonlara brakt. Onlar artk yalnzca antikaclarda ve eski fotoraflarda görüyoruz.

Asl Zülal Çizimler: Bar Hasrc Fotoraflar: Visual Photos

Bilim Çocuk

27


Çok heyecanlyz. Çünkü büyük bir biliminsannn karsndayz. O’ysa kibar ve sakince gülümsüyor. Bu bizi rahatlatyor ve bulunduumuz odaya bir göz atyoruz. Odann her taraf kitaplarla dolu. Ne de olsa bir tarihçinin evindeyiz. Onun bir dedektif gibi tarihi belgeleri incelediini, geçmiin izini sürdüünü biliyoruz. Ne kadar merakl ve dikkatli olduunu da... Bu, yanmzda getirdiimiz dergimizi ilgiyle incelemesinden, bize sorular sormasndan da belli! Ksa bir sohbetten sonra “Beni çocuklara tantmak istediiniz için teekkür ederim.” diyerek söze balyor Halil nalck. Sonras bir su gibi akp gidiyor. Kâh Osmanl halifesinin yürüyü törenine katlyoruz, kâh stanbul’un igaline tank oluyoruz. Sonra Dil, Tarih ve Corafya Fakültesi’nin açl öyküsünü dinliyoruz. Oradan ngiltere’ye uzanyoruz. Bir bakmz ki bir arivde tozlu belgelerin arasnda dolayoruz.

28

Bilim Çocuk


ir, Kütüphane her eyd dünyay örenmek, dünyaya açlmaktr. ada Bilim, kitap bu düny ann var olmann, yaam yolu dur. nalck

Halil nalck, kendi tarihini anlatyor önce. Doum yln duyunca aryoruz. Tam 1916 ylnda, stanbul’da domu. O zaman Türkiye Cumhuriyeti daha kurulmam. Osmanl Devleti hüküm sürüyor. Çocukken babasyla birlikte müzelere gittiini anlatyor. Bunlardan etkilendiini söylüyor. Dört be yalarndayken gördüü, aklndan gitmeyen bir sahne var. Bu, bir törenle ilgili. Bu törende Halife Abdülmecid’i tayan k ve yaldzl faytonu; bunun önündeki atl süvarileri hiç unutmuyor. stanbul’un igali srasnda babasnn Rumlarla kavgasna da! Sonra da Babas Msr’a gidiyor ve o da Ankara’da yatl bir okulda okuyor. Halil nalck, okul yaamyla ilgili olarak kendini ansl görüyor. Çok deerli öretmenleri olduunu, iyi bir eitim gördüünü söylüyor. Kendisi bu konuda alçakgönüllü. Aslnda o da çok iyi bir örenciymi. Yeni kurulan Dil, Tarih ve Corafya Fakülte’sine, snavda birinci olarak girmi. Bu fakültenin, Atatürk’ün tarihe verdii önemin bir göstergesi olduunu belirtiyor. Anlyoruz ki, Halil nalck ayn zamanda Cumhuriyet’in yetitirdii önemli biliminsanlarndan biri.

Halil

Halil nalck, üniversite örenimine yüksek lisans yaparak devam ediyor. Böylece tarih aratrmalar balyor. lk aratrmasnda, arivlerdeki belgelerden yararlanarak köylü, toprak sorunu, topran ilenme politikalaryla ilgileniyor. Ancak bir eyi merak ediyoruz. Halil nalck, arivlerdeki belgeleri nasl okuyor? Çünkü, bu belgeler Osmanlca dilinde yazlm. Kendisi ilkokulda Osmanlca, Arapça ve Farsça ders alm. Birkaç dil daha biliyor. Bu alanda çok dil bilmenin önemli olduunu anlyoruz. Çünkü, aratrmalar çeitli dillerdeki eser ve belgelerin incelenmesiyle ilerliyor. Bilim yaamna yön veren olaylardan birinin ngiltere’ye gidii olduunu söylerek söze devam ediyor Halil nalck. Böylece bat kültürünü yakndan tanyan tarihçi orada da müzelere gitmeyi ihmal etmiyor. “Farkl kültürleri tanyan insan, kendi kültürünü daha iyi tanr.” diyor. Orada arivlerde çaltn, önemli biliminsanlaryla tantn söylüyor. Bu sürede bir kültürdeki bir davrann, bir bakasnda nasl farkl alglandn kefetmi. Bir kültürün iyi yanlar da kötü yanlar da olabileceini anlam. Böylece dünya görüü deimi. Bu arada bir ey dikkatimizi çekiyor. Tarihleri, adlar, yerleri hiç duraksamadan, armadan söylüyor. nsan onun bu yata olaanüstü bellei karsnda aryor. Bilim Çocuk

29


nalck Halil ) a ld (so

en çocukk

Halil nalck çocuklarla bi rlikte

Halil nalck, ülkesine döndükten sonra Dil, Tarih ve Corafya Fakültesi’nde profesör oluyor. O dönemde Osmanl, Avrupa ve Amerikan tarihi okutuyor. Dile kolay tam otuz yl orada çalyor. Bu yllar boyunca makaleler, kitaplar yaymlyor, konferanslara katlyor. Hem tarih öretiyor hem de öreniyor. Onun tarihe sevgisi, merak hiç bitmiyor. Peki, yalnzca tarih mi var yaamnda? Hayr. Evleniyor, çocuu, torunu oluyor. Arkadalaryla birlikte zaman geçiriyor.

iir yazyor, klasik müzik dinliyor. Ancak bilimsel aratrma söz konusu olunca kendini ve dünyay unutuyor. Sonra 1972 ylnda emekli oluyor. Ancak tarih örencilerinin ondan daha çok beklentisi var. ABD’den bir teklif geliyor ve Chicago Üniversitesi’nde, dünyann en büyük tarihçileriyle bir arada, onbe 30

Bilim Çocuk

yl daha tarih öretmeye devam ediyor. Ardndan, Halil nalck, 1986 ylnda ikinci kez emekli oluyor. Birkaç yl bir kitabn yayna hazrlayarak zaman geçiriyor. Bu arada Bilkent Üniversitesi’nden bir teklif geliyor. Bu teklifi, çok saydaki kitabnn Türkiye’ye getirilmesi kouluyla kabul ediyor ve 1993 ylnda Bilkent Üniversitesi tarih bölümünü açyor. On alt yldan beri burada tarih okumaya ve okutmaya devam ediyor. Bu arada üniversitenin kütüphanesine kitaplarndan oluan büyük bir koleksiyon balyor. Halil nalck, yalnzca ülkemizde deil dünyada tannan, kitaplar çeitli dillere çevrilen ve üniversitelerde okutulan, belgelere dayandrarak yapt tarafsz aratrmalarla tarih bilimine yön vermi, 30 kitap ve 300’den fazla makale yaymlam deerli bir biliminsan.


Halil nalck bir gezide

yeniden Tarih daima . Çünkü, bir r t k a c a l z a y zlan tarih, dönemde ya yüzünü gerçein bir o dönemin ca verir, yalnz  belirtir. bak açsn lil nalck Ha

Halil n alck bir kon feransta

Tarih Nasl Yazlyor? kinci Dünya Sava’na kadar tarihin konusunun krallklar, imparatorluklar, bunlarn yayllar, savalar olduunu söyleyen Halil nalck, bu tarihten sonra farkl bir bak açsnn gelitiini söylüyor. Toplumlarn yaamlarnn, kültürlerinin, ekonomilerinin incelenmeye balandn belirtiyor. Böylece, örnein ekmek üzerinde bile aratrmalar yaplyor. Bu yeni bak açsyla bu gibi konular da önemli hale geliyor. Halil nalck da bu bak açsn benimsiyor. Osmanlnn toplumsal yaam, kültürü ve ekonomisiyle ilgili aratrmalar yapyor. Aratrma yapmak, arivlerdeki binlerce belgeyi okumak, bilgileri bir araya getirmek, farkl kaynaklardan bu bilgileri dorulamak ve bunlar çözümlemek uzun yllar sürebiliyor. Demek ki bu i sabrl olmay da gerektiriyor. Aratrma sonuçlar konferanslar araclyla tarihçiler arasnda tartlyor ve tarih bu ekilde yazlyor. Tuba Can Çizimler: Aye nan Alican

Bilim Çocuk

31


,

,

Çamar Makinesi Eskiden çamar makinelerinin henüz olmad dönemlerde çamar ykamann nasl zor bir i olduunu düünün. Kukusuz suyu stmak, çamarlar sabunlu suda uzun uzun çitilemek, her birini tek tek durulayp skmak ayr bir dertmi. Neyse ki 1800’lü yllarda ilk çamar makineleri gelitirilmi. Bu makineler, genellikle büyük bir tekne ve içinde dönen çarklardan oluuyordu. Teknenin yannda bulunan bir kol elle çevriliyordu. Bunun sonucunda çarklar dönerek sudaki çamarlar hareket ettiriyordu. Böylece çamarlar kirlerinden arnyordu. Elektrik motorunun bulunmas çamar makinelerinin de gelitirilmesini salad. 1900’lerin balarnda elektrik motoruyla çalan ilk çamar makinesi yapld. Günümüzün modern çamar makineleri de elektrik motoruyla çalyor ve yalnzca birkaç dümeye bastktan sonra en kirli çamarlarmz bile ksa sürede tertemiz yapabiliyor. Peki bu yararl ev aletlerinin nasl çaltn merak ediyor musunuz?

Otomatik çamar makineleri gelitirilmeden önce evlerimizde merdaneli çamar makineleri vard. Bu makineler çalrken banyoda “dolamay çok severlerdi”! Bunun nasl olduunu büyüklerinize sorabilirsiniz.

32

Bilim Çocuk

Bizim makine yine dolamaya çkyor. Yeti anneciim!


Çamar Makinesi Nasl Çalr? 2 Farkl çamarlarn farkl süre, scaklk

yerletirildii bölüm iç 1 Çamarlarn tamburdur. Bu bölümün üzeri küçük deliklerle doludur. Deterjan ve yumuatc da küçük bir çekmeceye konur.

ve hzlarda ykanmas gerekir. Bunun için elektronik kumanda bölümünden çamarlara uygun bir program seçilir.

Deterjan ve yumuatc çekmecesi

Beton kütle Ykama ilemi otomatik vanalarn

3 açlmasyla balar. Makineye giren

su önce deterjan çekmecesinden geçer. Suyun scakl da bir stc tarafndan seçilen programa göre ayarlanr.

6

Makinedeki su tekrar boaltldnda sra çamarn suyunu alma ilemine gelir. Elektrik motoru çok hzl çalmaya balar ve iç tamburu da hzla döndürür. Bu srada büyük bir merkezkaç kuvveti ortaya çkar ve çamarlarda bulunan su iç tamburun deliklerinden dar çkar. Makinenin bu kuvvetin etkisiyle yerinden oynamamas için içine beton bir kütle yerletirilir. Çamar makinelerinin bu kadar ar olmasnn nedeni bu beton kütledir.

ykama sona 5 Deterjanl erdiinde tamburun

4

Deterjanl su, önce su geçirmez d tambura, ardndan da iç tamburun üzerindeki deliklerden kirli çamarlara ular. Elektrik motoru çalr ve bir kay araclyla iç tamburu saasola çevirmeye balar. Böylece çamarlar çalkalanmaya balar. Çamarlar çalkalandkça da üzerlerindeki kirler ayrlp suya karr.

içindeki su bir pompa araclyla boaltlr. Ardndan ilem tekrar eder. Vanalar açlr ve makineye yeniden su girer. Bu su, seçilen programa göre, ikinci deterjanl ykamada da kullanlabilir. Su boaltlnca yumuatcl ykama balar. En sonunda durulama amacyla son kez su alnr.

7 Çamarlardan ayrlan su, d tamburun dibinde birikir

ve makineden dar pompalanr. Ykama srasnda kopan düme vb. nesnelerse süzgece taklr. Artk i, mis kokulu temiz çamarlar makineden çkarp kurutmaya kalr…

Bilim Çocuk

33


Bir Zamanlar Troya Diye Bir Kent Vard… Ülkemiz çalar boyunca pek çok uygarla ev sahiplii yapm. Bu uygarlklar, Anadolu’nun çeitli bölgelerine yerleip kentler kurmu, göz alc yaplar ina etmi. Özenle kurulan bu kentler zaman zaman deprem, kuraklk ya da sava gibi felaketlerle kar karya kalm. Sonunda da yklp terk edilmiler. Üstelik birçounun bir zamanlar var olduu bile unutulmu.

34

Bilim Çocuk


Troya da varl unutulmu bu kentlerden biriydi. Ta ki Heinrich Schliemann (“haynrih ileman” okunur) adl bir Alman tüccar, yonyal air Homeros’un yazd lyada adl destan okuyana kadar. Schliemann, lyada destanndan, Troya’nn paha biçilmez hazinelerle dolu olduunu örendi ve bu eski kentin kalntlarn bulmak üzere harekete geçti.

Schliemann, Troya’nn Çanakkale Boaz’nn Asya kysnda, Hisarlk Tepesi’ndeki bir “höyük”te bulunduunu tahmin ediyordu. 1871 ylnda balad kazlar, yapt tahminin doru olduunu gösterdi. Homeros’un iirlerinde anlatt efsanevi Troya kenti gerçekten de oradayd!

Almanya

Hisarlk

Ne var ki Schliemann’n amac, kenti ortaya çkarmaktan çok Homeros’un destannda sözünü ettii Troya hazinesini ele geçirmekti. Aradna bir an önce ulamak için arkeologlarn bugün benimsemedii yöntemlerle kazlar yapt. Bu nedenle aslnda bir yandan da bu eski kente zarar verdi. Kaz srasnda bulduklarn yurtdna

kaçrd. Bu deerli buluntular bugün dünyann farkl yerlerindeki müzelerde sergileniyor. Bugün Hisarlk’ta kazlar hâlâ devam ediyor. Ancak bu kez kazlar yapanlar ilerinin uzman olan biliminsanlar. Hisarlk’ yaz mevsiminde ziyaret ederseniz, her yaz burada çalan ve önemli ipuçlarn gün na çkaran biliminsanlarn i banda görebilirsiniz. Bilim Çocuk

35


Nedir Bu “Höyük” Dedikleri? Günümüz

Çok eski zamanlarda, yap malzemesi olarak tan yan sra kerpiç de kullanlyormu. Kerpiç, saman ve balçk kartrlarak yaplan bir çeit tula. Ancak dayanksz bir yap malzemesi olduundan bunlarla yaplan binalar kolayca yklyormu. Pek çok yerleim yeri bu ekilde ortadan kalkyormu. Bu durumda, insanlar bir baka yere gitmek yerine, su kaynaklarnn bulunduu, kolayca tarmla uraabildikleri, hayvanclk yapabildikleri bu yerlerde kalmay tercih ediyorlar ve ykntlarn üzerine yeni binalar yapyormu. Zaman içinde bu yerleim yerleri de yklnca üzerlerine tekrar yenilerini kuruyorlarm. Yaplarn bu biçimde üst üste ina edilmesi bu yerleim yerlerinin giderek bir tepe haline dönümesine neden oluyormu. Sonuç olarak onlarca metre yükseklikte yapay tepeler oluuyormu. te, eski uygarlklarn kalntlarnn bulunduu bu tip tepelere “höyük” deniyor. Troya Antik Kenti de ilk kefedildiinde böyle bir tepe görünümündeymi. Yaplan arkeolojik kazlar sayesinde bugün artk Troya’da, her biri bir öncekinin üstüne kurulmu pek çok yap katman bulunduunu biliyoruz.

M.Ö 3000’ler Höyük Burada bir höyüün katmanlarn görüyorsunuz. Farkl renklerle gösterilen bölümler farkl zamanlarda kurulmu kentlerin bulunduu katmanlar. 36

Bilim Çocuk


Troya Sava MÖ 13. yüzyl banda yaand tahmin edilen bu sava, Ege Denizi’nin karlkl iki kysnda yaayan Akhallarla Troyallar arasnda geçer.

Troya kralnn olu Paris’le Sparta kralnn ei Helena birbirine ak olup Troya’ya kaçar.

Spartallarn dostu Akhallar bu durumu zengin Troya’y yamalamak için bahane olarak kullanr ve büyük bir donanmayla Ege Denizi’ni aarak Troya’ya saldrr. Kent, kuatmaya 10 yl boyunca direnir.

Kenti bu ekilde ele geçiremeyeceklerini anlayan Akhallar kuatmadan vazgeçmi gibi yaparak geri çekilir. Aslnda kurnazca bir planlar vardr.

Tahtadan yaptklar dev bir at heykelini sanki bir armaanm gibi Troya’nn kapsna brakrlar.

Akhallar’n geri çekildiini gören Troyallar, zaferlerini kutlamaya balar ve tahta at kente alrlar.

Ancak kutlama için henüz çok erkendir. Çünkü, tahta atn içine Akhal askerler gizlenmitir. Gece olunca sessizce dar çkarlar.

…ve kentin kaplarn açarlar. Aslnda çok uzakta olmayan Akha ordusu da çabucak geri döner ve kenti kolayca ele geçirir. Yaz ve Çizimler: Bilgin Ersözlü

yonyal air Homeros, MÖ 8. yüzylda yazd lyada adl eserinde Troya Sava’n anlatr.


“Zaman Kapsülü” Yapalm “Zaman kapsülü” diye bir ey duymu muydunuz? Baz arkeolojik buluntular, zaman kapsülü olarak adlandrlyor. Örnein, Bodrum Sualt Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen “Uluburun Bat” gibi. Uluburun Bat, günümüzden 3300 yl önce Antalya Ka açklarnda batm bir ticaret gemisinin kalntlarndan oluuyor. Gemi, Akdeniz’deki çeitli limanlardan ald pek çok yük tayormu. Ancak bir kaza sonucu batm ve deniz tabanna gömülmü. Kalntlar da neredeyse hiç bozulmadan günümüze kadar kalm. Bu sayede arkeologlar, Uluburun Bat’n inceleyerek o dönemde Akdeniz çevresinde yaayan insanlarn yaamlarn, kültürlerini ve kullandklar teknolojileri anlamamza yarayacak çeitli bilgiler elde etmiler. te, “zaman kapsülü” sözü, Uluburun Bat gibi ait olduu dönemi, o dönemde yaam insanlarn yaamn iyi yanstan ve rastlantlar sonucu çok iyi korunarak günümüze kadar kalabilmi buluntular için kullanlyor. Bu, kimi zaman bir batk, kimi zaman koskocaman bir yerleim yeri, ya da küçük bir kutunun içindeki eyalar olabilir. Zaman kapsülleri bugünkü yaammza ilikin çeitli bilgileri gelecekteki insanlara aktarmak üzere özel olarak da yaplabilir! Peki, siz de yaamnz, kendinizi ya da ailenizi tantacak küçük bir zaman kapsülü hazrlamak ister misiniz?

Zaman kapsülü hazrlamak için teneke ya da plastik bir kutu kullanabilirsiniz. e, zaman kapsülünüzün içine koyabileceiniz nesnelerin bir listesini yaparak balayn. Bunlarn arasnda ailenizin, sizin ya da yaadnz yerin birkaç fotoraf, sevdiiniz küçük oyuncaklar, sizi yansttn düündüünüz baka nesneler ve çeitli yazlar yer alabilir.

38

Bilim Çocuk


Kapsü lü habe r n için e gaz le et akn r, çeitli ila elerden ke dan ö s n rnekle lar, televiz tiiniz arkla yon rk r a dlar n listesi ya oyabilirsiniz larn yayn n dan . En s da ark olu e kapsü lün de an bir list a dalarnz vdiiniz n e de z yer al abilir. aman

canz içine koya n lü ü s p sa a tlara, k biri için k r e h n r Küçük kâ la f ve fotora yazlar, o u B . n nesnelerin z a y in. m yazs nna ilitir birer tant da fotoraflarn ya izi ve ya ine ken din nesnelere iç n ü z ü n tta psülü yazlar, ha n a t Zaman ka n a t i ile dönem mektup b ir b e r yaa dnz e z okunmak ü gelecekte iniz. yazabilirs

Hazrladnz zaman ka psülünün açlaca tarihi de önce den belirley ebilirsiniz. Örnein, zaman kapsülün üzü, 10 yl sonraki dou mgününüzde ya da liseden mezun olduunuzda açmay pla nlayabilirsiniz.

Zaman k apsülü y a koyaca nz nes pacanz kutun n un ve iç elerin “P özen gö in VC”den ste olmamas e asit aç rin. PVC, zama na, n iç a zarar ve çkarr ve kapsü in de bo zularak rir lü konusun . PVC içer meye n için dekilere da bir b n malze me seçim üy alabilirs i iniz. Zam üünüzden yar d an kaps m fotoraf ülüne k larn he oyacan r birini torbaya z ayr bir koyabilir n aylon siniz. Bö biribirin yle ey kaldr m app bo zulma ce fotoraflarn olasln o  içine DV lursunuz. Zama n kapsü orta dan D, C D ve l ü k malzeme nün aset koy lerin za man için mak istersiniz, de göz b de bo zu önün de labildiin u bulun du açlaca i r u n. Ayr  tarihte ca, kutu bunlar teknoloj n u kullanm n ik aygt ay lar kalm am ola a yarayan bilir!

Zam a haz n kapsü r l dold la dktan ünün iç ur up ine sonr koya Böyl a k a , p k c e a u olur. ce için d n sk tunun aklarn z i  ç e c D kutu ilersen kiler h a kapa ini öze  n t a n i süsl un açl z kutun va alma p bantl le aca eyeb ayn un ü dan .  ilirsi k z niz. tarihi y erine a orunmu azp  dnz  üzer ini d ve e

Çizimle

Asl r: Bar Zülal Hasrc

Bilim Çocuk

39


M o z d  e d l l  i y Y u l a k p u a r lm! y u K

Kuyrukluyldzlar, kirli buz, toz, ta ve gazdan oluan kartopu benzeri gökcisimleridir. Çevrelerinde de su buhar ve gazlardan olumu bir bulut bulunur. Güne Sistemi’nde elips biçiminde bir yörüngede hareket ederler. Bu yörüngede hareket ederken de Güne’e, kimi zaman yaklarlar, kimi zaman uzaklarlar. Güne’e yaklatklarnda buzlar gaz haline geçtiinden yaplarnda bulunan ta ve tozlar geride brakrlar. te bu srada görünüleri, kuyruu olan bir yldza benzer ve “kuyrukluyldz” adyla anlrlar. Ancak kuyrukluyldzlar yldz deildir.” Bir kuyrukluyldzn yapsnda bulunan ta ve tozlar arkasnda brakarak ilerleyiini görmek için basit bir model yapmaya ne dersiniz?

Balyoruz! me Gerekli Malze • Ku m ar • Küçük tal • 1 bardak su barda • Plastik su luun da ip • 1,5 m uzun

pin bir bölümünü suya batrn. p suda yüzüyorsa ucuna bir ta balayp dipe batmasn salayabilirsiniz. 40

Bilim Çocuk

Plastik bardan içine su, kum ve talar koyup kartrn.

Plastik barda buzdolabnn buzluuna koyun. Donana kadar ara sra kartrarak ta ve kumlarn buzun içinde dalmasn salayn.


Donduktan sonra “kuyrukluyldz” buz kabndan çkarn.

imdi kuyrukluyldz bir yörünge üzerinde hareket ettireceiz. Bahçede güne gören düz bir beton alana çkn. pin açkta kalan ucunu skca tutun. Buzu yere brakn ve kendi çevrenizde dönmeye balayn. Dönme hznz öyle ayarlayn ki buz yerden havalanmasn. Bir kaç tur döndükten sonra yavaça durun. Çevrenizde slak kum ve ta parçacklarndan bir halka olutuunu göreceksiniz. te bu halka, buzun günein scaklnn ve sürtünmenin etkisiyle eriyip slak kum ve talar yere brakmas sonucunda oluur.

Bu etkinlii kn kar yadnda, toprak ve kar birletirip sktrarak da yapabilirsiniz.

Kuyrukluyldzlar elips biçiminde bir yörünge üzerinde hareket eder. Bu yörünge üzerinde hareket ederken zaman zaman Güne’e yaklarlar, zaman zaman da uzaklarlar. Güne’e yaklatklarnda içerdikleri buz çözülür ve su buharlar. Bu srada içerdii çeitli gazlar ve parçacklar serbest kalr. Güneten kaynaklanan rüzgârlar sayesinde bu gaz ve parçacklar bir kuyruk oluturur. Baz kuyrukluyldzlarn yörüngesi Dünya’nn yörüngesiyle kesiir. Dünya, bu kuyrukluyldzlarn yörüngesinden geçerken kopan parçacklar atmosferimize girer. Atmosfere giren talar sürtünmenin etkisiyle yanar ve parçalanr. Biz bu talar gökta yamuru olarak gözlemleriz. Orionid Gökta Yamuru srasnda, Halley Kuyrukluyldz’ndan kopan parçacklar, Perseid Gökta Yamuru srasnda da Swift-Tuttle Kuyrukluyldz’ndan kopan parçacklar izleriz.

Burcu Parmak Çizim: Aye nan Alican

Bilim Çocuk

41


Rengârenk Ormangülleri Açt! Bu mevsimde ülkemizin kuzeyindeki ormanlara yolunuz düerse, baz çal türleri hemen gözünüze çarpar. Çünkü “ormangülü” ad verilen bu çallar, orman pembe, mor, sar ve beyaza “boyar”! Ormangülleri, dünyann birçok yerinde görülen ve çounlukla nemli bölgeleri seven çallardr. Funda, kzlck, yabanmersini gibi bitkilerle akraba olan ormangülünün yaklak 600 türü var. Bunlarn 400 kadar Asya’da, özellikle de Himalayalarn olduu bölge de bulunur. Ülkemizdeyse yalnzca be türü görülür. Bunlar da Trakya ve Karadeniz bölgelerinde yaar. 42

Bilim Çocuk

Ormangülleri çok hzl büyür ve geni bir alana yaylabilir. Çiçekleri kümeler halindedir. Üzerleri mumsu bir yapda olan yapraklar çok parlaktr. Ormangülleri, kn yapraklarn dökmez. Ormann iç ksmlarnda yaayan baz küçük kular, souk havalarda orman güllerinin dallarnn arasna saklanarak kendilerini korurlar.


Ülkemizde Yaygn Olan Baz Ormangülleri

Fotoraf: Stephen Buchan

Fotoraf: Will Beast

Kafkas ormangülü, daha çok Dou Karadeniz Dalar’nda görülür. Beyaz çiçekleri çan eklinde olup kümeler halindedir. Ormann daha seyrek olan kenar bölümlerinde yetiir. Park ve bahçeleri süslemede de kullanlr.

Trakya ve Karadeniz Bölgesi’nde yetien mor çiçekli ormangülü nemli bölgeleri çok sever. Çiçekleri mor renkli ve zehirlidir. Bu nedenle hayvanclkla uraanlar, hayvanlarn bu ormangüllerinin bulunduu yerlerden uzak tutmaya çalrlar.

Sar çiçekli ormangülü de Trakya ve Karadeniz Bölgesi’nde yetiir. Güneli yerleri sever. Çiçeklerinin keskin bir kokusu vardr. Dier ormangüllerinin tersine kn yapraklarn döker. Dökülmeden önce sar-krmz renk alan yapraklar çok güzel bir görünüm sergiler.

Burcu Meltem Ark burcu.arik@gmail.com

Bilim Çocuk

43


44

Bilim Çocuk


Bilim Çocuk

45


Doruk yutkundu ve “Galiba eriin çekirdeini yuttum!” dedi. Aaç evin dier sakinleri; Alican, ve Seda onun bu haline güldü. Seda, “Eee Doruk, üç erii birden yemeye çalrsan böyle olur” diye onunla dalga geçti. Alican, “Keke meyveler çekirdeksiz olsa” diye hayand. Seda “Olur mu canm! Çekirdek, meyvenin tohumu. Tohum, toprakta çimlenerek yeni bir bitkinin olumasn salyor. Durun aklma bir kir geldi. Sabahtan beri proje aryoruz. Aln size proje: Meyvenin çekirdeini çkaracak bir alet yapalm.”dedi. Doruk bu ie sevindi. Azna dört kiraz att ve dolu azyla konumaya çalt: “Ben varm!” Siz de var msnz, buluçular?

aran Bir Alet Tasarlay k  Ç i n i  e abilir m ekird Ç n i isiniz? n Meyve

46 46

Bilim B i im il i Ç Çocuk occuk ocu uk


rden le im in s k e r e G r la  Baz Bulu Ortaya Çkar! Bulu yapmak, aslnda bir problem çözmektir. Problemse her yerde var! Mutfanza bir bakn. Meyvelerin suyunu çkarmak bir problemmi. Meyve skaca bulunmu. Sebzeler küçük parçalara bölünmek istenmi. Rende ortaya çkm. Ceviz, fndk gibi yemilerin kabuklarn krmak zormu. Bunlar için sert yemileri krabilen aletler yaplm. Sonuç olarak meyvelerin suyunu çkarmak, sebzeleri küçük parçalara bölmek, yemilerini kabuklarn krmak gibi gereksinimlerimiz olmasaym, belki de skacak, rende kracak gibi bulular ortaya çkmazm.

Yeni Bir Müzik Aleti Tasarlayanlar

Cansu’nun saz gitar ve keman

Yamur’un telli müzik aleti

Umut’un piyagiti

Beril’in org baterisi

evval’in bilgisayarl müzik aleti

Ezgi’nin üflemeli gitar

Dilara’nn gitar

Mert’in çok amaçl müzik aleti

Kaan’n Rock flütü

Berke’nin bestosu

Ömer’in toplu korosu

Katkda Bulunanlar

Ayberk’in çok yönlü müzik aleti

Eylül Taç – Adana / Deniz Dost, Cansu Tan, Ayberk Güven – Ankara / Gizem Doan, dil Uca – Bolu / Süeda Kuçuolu, Eylem Il Ylmaz, Gözde Özcan – Çanakkale / Kaan Bilgiç, Aye Sena Gül – Bursa / Yamur Aar – Gaziantep / Onur Giray Hepgüler, Dilara Sareç, Kürat Küçüklü, Burak Soydan, Adnan Mert Trenova, Emre Güngör, Hakan Özkaragöz – stanbul / Ali Toker, Naci Tunççekiç, Bayram Yldz, Aye Atç, Sinan Gürsu, Berke Bal, Merve Tunç, Beril Abadanl – zmir / Umut Emek Gürtekin – Kastamonu / Mert Dilmen – Samsun / Ezgi Çetin – Kayseri / evval Gök – Malatya Bora stanbulluolu – Mula / Ömer Furkan Öztürk – Ordu / Canan Bilgiç – Sivas / Mihriban Özdemir Siz de bu köeye katkda bulunmak istiyorsanz adresimiz: TÜBTAK, Bilim Çocuk Dergisi Bulu Atölyesi Köesi / Atatürk Bulvar No:221 / Kavakldere / 06100 / Ankara e-posta: cocuk@tubitak.gov.tr

Tuba Can Çizimler: Esin Özbek

Bilim Çocuk

47


evde bilim

48

Bilim Çocuk


Merkür

Boga    Aldebaran

50

Bilim Çocuk


152 milyon km

147 milyon km

Bilim Çocuk

51


..

Salkl diler için dileri düzenli frçalamak kadar, doru frçalamak da önemli. Bunun için frçay nasl tutacamz ve nasl kullanacamz bilmemiz gerekiyor. te Omron adl irket, dilerimizi doru frçalamamza yardmc olmak amacyla yeni bir elektrikli di frças gelitirmi. Bu frçann özellii, içinde hareket alglayclarn olmas. Frçann içindeki küçük bir bilgisayar, bu alglayclar kontrol ederek frçay hangi açyla tuttuumuza bakyor. Böylece hangi dileri frçaladmz anlayabiliyor. Motorunun titreim hzn ve yönünü de diimizi en iyi temizleyecek biçimde ayarlyor. Böylece dilerimizin daha temiz ve salkl olmasna yardmc oluyor.

Çizim: Gökçe Akgül

Bilgisayarl Di Frçasyla Diler Daha Temiz

Omron’un yeni di frças, hareket alglayclar yardmyla dilerinizin daha temiz olmasn salyor.

Tek Tkla Kendi Müzik Parçanz Yaratn

Tonematrix sayesinde yalnzca ekrandaki karelere tklayarak harika müzik parçalar oluturabilirsiniz.

nternet sayesinde hiçbir nota bilmenize gerek olmadan, yalnzca kutulara geliigüzel tklayarak harika müzik parçalar yaratmaya ne dersiniz? Bir internet sitesi, ite tam olarak bunu yapmanz salyor. nternet taraycnz açarak http://lab.andre-michelle.com/tonematrix adresine gittiinizde, ekranda bir dolu siyah kareden oluan bir alan göreceksiniz. Kendi müzik parçalarnz yaratmak için tek yapmanz gereken, bu karelere istediiniz gibi tklamak. Her bir kare, farkl bir notay ve zaman iaret ediyor. Tklayarak beyaza dönütürdüünüz karelerin says arttkça, müzik parçalarnz da bir o kadar güzelleiyor. Artk gerisi sizin dü gücünüze kalm. Levent Dakran

52

Bilim Çocuk


Bilim Çocuk

53


Çiftlikte Kimler Yaar? Çiftliklerde özel olarak yetitirilen hayvanlara “çiftlik hayvan” denir. Ahrn üzerindeki heceleri doru ekilde birletirdiinizde, bu hayvanlardan bazlarnn adlarn bulacaksnz.

1’den balayp 60‘a kadar numaralar çizgiyle birletirin. Bakalm hangi çiftlik hayvann bulacaksnz?

Ka Hangi Kedi Ambara Önce Varacak? Çiftçiler, tahl ambarna dadanan farelerden kurtulmak için çiftlie iki kedi getirdi. Bu kediler, fareleri yakalamak için birbirleriyle yaryor. Farelerin yanna ilk önce hangi kedi gidecek? En az sayda kutucuktan geçen kedi ambara önce varr.

Ço çif kö ça ba ko

Ba Çi


Hangi nek Daha Çok Süt Veriyor? Bir çiftçi, ineklerinin verdii süt miktarn süt kab çizimleri kullanarak not etmi. Hangi inein ne kadar süt verdiini bulmak için aadaki ipuçlarndan yararlann.

tlar

Geçen Ayn Yan

Kaç Koyun Darda? Çoban köpekleri, koyunlar toplamada çiftçilere yardm eder. Bu çoban köpei de koyunlar ala toplamaya çalyor. Birkaç ala girmi. Ama bazlar hâlâ darda. Darda kaç koyun olduunu bulabilir misiniz?

türü Yeni böcek la ikinci sütunun ay

k türü Birinci sr deki böce e r a k i i t kesi mu. yeni bulun ifreli yaz na ho geldiniz! k Böcek par

Gizli resim

i

Uurböce

r Knkanatlla

3 kböcei, 2 ei, 15 bo c r. ö a v b i  te e a c 3 bö i, 19 geyik  e c ö b n lt a k ad

li böce Petekte giz i Altnböce r li böcek adlae, sinek, iz g a d lo b a T ir itapbiti, p k Ar, güve, anabu r n u it, süne, d m r te , l m k

Banu Binbaaran Tüysüzolu Çizimler: Pnar Büyükgüral


Dünya ampiyonlar Nasl Oynuyor! “Satranç her eyden önce bir mücadeledir.” Emanuel Lasker

Geçmi saylarmzda, dünya ampiyonlarndan Paul C. Morphy, Wilhelm Steinitz ve Emanuel Lasker’i tantmtk. te, çok iyi birer oyuncu olan bu ustalarn yaratc hamlelerinden oluan baz satranç problemleri. Paul C. Morphy - Eugene Rousseu New Orleans 1849 ah Gambiti 1.e4 e5 2. f4 exf4 3.Af3 g5 4. h4 g4 5.Ag5 h6 6.Axf7

xf7 7. Vxg4 Vf6 8. Fc4+

e7 9.Ac3 c6 10.e5 Vxe5+ 11. d1 d8 12.Ke1 Vc5 13.Fxg8 d5 14.Ke8+ xe8 15.Vxc8 e7 16. Axd5+ d6 17.Vc7 #

Dünya Satranç ampiyonas–1894- ABD Wilhelm Steinitz-Emanuel Lasker, Vezir Gambit. 1.d4 d5 2.c4 e6 3.Ac3 Af6 4.f3 c5 5.dxc5 Fxc5 6.cxd5 Axd5 7.e4 Axc3 8.Vxd8+

xd8 9.bxc3 Ac6 10.Ah3

c7 11.Af4 Kd8 12.Ad3 Fd6 13.f4 b6 14.Af2 Fc5 15.Fe2 Fb7 16.Ad3 Ff8 17.f5 e5 18.Fg5 f6 19.Fe3 Kac8 20. 0-0-0 b8 21.Af2 Ad4 22.Fxd4 exd4 23.Fd3 dxc3 24.g4 Fa3+ 25. c2 Fc6 26. b3 Fc5 27.Ah3 Fe3 28.Fc2 Fd2 29.Af2 Kd4 30. a3 Fe8 31.Ad3 Kxe4 32.Ab4 Kd4 33.Fb3 a5 34.Ac2 b5 0-1

Mikhail Chigorin – Emanuel Lasker Petersburg 1895. talyan Açl: Evans Gambit. 1.e4 e5 2.Af3 Ac6 3.Fc4 Fc5 4.b4 Fxb4 5.c3 Fc5 6.0–0 d6 7.d4 Fb6 8.a4 Af6 9.Fb5 a6 10.Fxc6+ bxc6 11.a5 Fa7 12.dxe5 Axe4 13.Ve2 d5 14.Ad4 Axc3 15.Axc3 Fxd4 16.Vd3 c5 17.Vg3 Fe6 18.Fg5 Vd7 19.Kac1 f6 20.exf6 gxf6 21.Ff4 Kg8 22.Vf3 0-0-0 23.Kfe1 c4 24.Ve2 Ff5 25.Va2 Kxg2+ 26. h1 Kxf2 0-1 3. Lasker beyazdr. Siyah 3 hamlede nasl mat etti?

Soru 2. Steinitz beyazdr. Siyah 2 hamlede nasl mat etti?

1. Morphy beyazdr. Siyah 3 hamlede nasl mat etti?

Çözümler 1. 1. Kxd7+ c8 (..Axd7 2. Vxd7 mat) 2. Vc6!!+ b7xc6 3. Fa6+ # 2. 1. Kf8+ (Böylece c4 deki filin çapraz hatt açld) Fxf8 2. d6+ # 3. 1. Ke7!! (yol kesme: h7 karesini savunmasz brakmak için ilk adm) Vxe7 (1…Fxe7 Vxh7#) 2. Kf8+ Vxf8 3. Vxh7+ # Emine Sanl

56

Bilim Çocuk


sizden gelenler Merak Ediyorum Acaba Merak ediyorum acaba, Uzayda baka gezegenler var m? Belki bir gezegen kefederim, Oraya hemen giderim. Merak ediyorum acaba, Inlanabilir mi bir insan? Bir yerden bir yere, Uçabilir mi insan? Ahmet Talayhan Sevim

75. yl O / 1-C / Osmaniye

K

S

Merak ediyorum acaba, Geçmie gidilebilir mi? Belki bir araçla Gideriz be yüzlü yllara

Binnur ÇAL Karamehmet O / 3-B / Nilüfer - Bursa

Merak ediyorum acaba, Kim yapacak bunlar? Belki mucidi ben olurum, Hemen de ünlü olurum. Levent Göktürk Gümü Narldere / zmir

Cansu Atik Özel Toros O / 5-B / Mersin

Akdeniz Bölgesi

Fatma Betül Çakar zmir

Akdeniz’e kucak aç Onu sev, onu koru Küçük bir bölge deme Oras kocaman bir bö lge Adana’nn kebab, Antalya’nn portakal, Hatay’n künefesi, Bir de Mersin’in tantun isi, Sen tattn m bunlarn hepsini?

Özlem Alkan Atatürk Çiftlii O / 4-A / G.O.P. /stanbul

Bu söyle diklerime ina n, Haydi, ko Akdeniz’e. Gir o mavi sulara, Sakn günete fazla ka lma! Dicle Keçe

/ zmir Özel Ödemi O / 1-B / Ödemi

58

Bilim Çocuk

Oya Kuçakolu 700. Yl O / 3-B / M ersin Su de Bulut

nbul Alsancak O / 3-A / sta


Hatice Gümü Gülören Osman Yeniay O / 4-B / Samsun

Ebru Özdemir Kerim Sezgin-M. Serkan SezerSarveliler / Karaman

Duru Beliz Çeliker

Kayseri

Gülsüm Sema Dalar

Aknc O / 3-A / Balkesir

Çalkan Arlar Mustafa Yencilek Ceyhan / Adana

Çalarak bal yapan, Çiçek çiçek dolaan, Polenleri toplayan, Bir hayvan dr ar. Minicik odalarda çalan, Bal yapmaya baylan, lkbaharda çok rastlanan, Bir hayvan dr ar. Muhammed Der vi Arslan Kadir Has O / 6-A / Ar

Hazal Seyman / Afyonkarahisar C Yeniyol O / 5-

l

Murat Emin Taç Osmaneli O / Bilecik

rem Mira Tezcan Mihriban Emin Günel O / 5-A / Nevehir

Bilge Su Gülseren

Sabri Kolçak O / 2-A / zmir

Adres: TÜB TAK Bilim Çocuk Dergisi Sizden Gelenler Köesi Atatürk Bulvar No: 221 06100 Kavakldere - Ankara

Bilim Çocuk

59


Herhalde birileri bu evi satn ald. Evin içinden çkan eyalara baksanza, ne kadar da eski. Babam çocukken burada yaayan ailenin ikiz torunlaryla arkadam. kizler, yaz tatillerinde gelirlermi.

Hayr, bu ev dedemindi. Tatillerde buraya gelirdik. imdi bu Merhabaa! evi yenileyeceiz. Bu bavulda, dedemin kardeimle bana o zamanlar ald kitaplar var. Çounu neredeyse ezbere biliyorum. Kitaplar size vermemi ister misiniz? Merhaba çocuklar!

Bu evi siz mi aldnz?

Tamam öyleyse kitaplar sizin olsun, Hoçakaln.

Eveeet!

u adam bize doru geliyor. Bendeki de Vay canna! u kitaba Merkezine Dünyann bakn: Güliver’in Gezileri. Yolculuk. Polyanna! Ve Robinson Alice Harikalar Crusoe! Bunun Diyarnda! içinde çok güzel resimler var. He he! Çizmeli Kedi, Seksen Günde Devri Alem!

Sanmyorum! Baksanza bu ip kitabn ortasnda. Okuyan kitab bitirememi olabilir. Vee sondaki notu görememi olabilir! Evet evet eveet!

Ay yaasn! O zaman hazine bizi bekliyor!

Bakn ne yazyor! Yaznn sonuna bir hazine sand çizmi. Heyyy, bu bir hazine haritas!

Bunlar ikizlerin kitaplar olduuna göre bu haritay da onlar m hazrlad ki? Peki hazine yerinde duruyor mudur? Bence kitab okuyan hazineyi bulup almtr.

yi de nedir bu alayan yaprak? Evin bahçesini dolaalm, belki bir ipucu buluruz Bakn, eyalar tamlar herkes gitmi galiba. Duvardan atlayalm.


Üff! Hiç anlamadm Belki evin içindeki bir eydir. Belki de bir oyuncaktr. ben bu alayan yapran ne Buldum!! Alayan yaprak olduunu. tam arkanzda ite! Baksanza çeme yaprak eklinde!

Eveet! Çeme, su ve arkasndaki yaprak, yani alayan yaprak. Burada bir kutu var. Haritay bulduk!

Notta “Ia tut, gölge sine bak. Bunu baarrsan hazine senin.” yazyor. Hiçbir ey anlamadm ben. Mstk’n yüzüne yansyan a bakn. Sanki noktalarla bir eyler yazyor. Mstk çabuk arkan dön!

kinci katta üçüncü merdiven basamann altnda hazine seni bekliyor.

Yarn m bekliyeceiz!?

Evin sahibi yar n gelecek.

Evin içinde yani!

.

O haritalar bize dedem hazrlard. Tatilde en az bir kitap bitirmemizi isterdi ve bazen de kardeimle bana böyle sürprizler yapard. O yaz gerçekten de kitabm bitirememitim. Sayenizde o güzel günleri hatrladm. Bu misketleri de size armaan etmek isterim.


Evine Dönmek steyen Kedi Yazan: Jill Tomlinson Resimleyen: Paul Howard Çeviri: Gökçe Ate Aytu Hayy Kitap Küçük bir sahil kasabasnda bir balkç yaar. Bu balkçnn, “yan yana dizildiklerinde bir merdiven basama gibi görünen” tam dört olu vardr. Bir de küçük ve sevimli Suzi adl tekir kedisi. Olanlarn arkadadr Suzi ve tek ikâyeti, olanlar okuldayken cannn sklmasdr. Çünkü bu srada onunla oynayacak, bann üzerinde ip sallayacak, top koturacak, aaçlara trmanacak kimse olmaz. Olanlar olmadnda Suzi çevreyi kefe çkar. Tahmin edebileceiniz gibi Suzi merakl bir kedidir. Tpk dier kediler gibi. Bir gün Suzi yine keifteyken limanda bir sepet görür ve içine girer. Sonra da orada uyuyakalr. Uyandnda sepetin sallandn fark eder. ite bundan sonra büyük serüven balar. Suzi’nin uyuduu sepet aslnda bir balona aittir ve bu balon hzla onu evinden uzaklatrr. Suzi, aadaki olaanüstü manzaraya karn korku içindedir. Evine bir daha dönebilecek midir? Öykü böylece devam eder. Suzi’nin bandan pek çok olay geçer. Tatil günlerinizi neelendirecek bu kitab bir solukta okuyacaksnz. 62

Bilim Çocuk

Tuba Can


109 İnsan Vücudu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 Arkeoloji Jane McIntosh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Evrim Linda Gamlin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 Fizik Jack Challoner . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Kimyanı n Öyküsü Ann Newmark . . . . . . . . . . . . . 127 Kimya Jack Challoner . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Evren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 21. Yüzyı l Michael Tambini . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Taşları n Dünyası R. F. Symes . . . . . . . . . . . . . . . 143 Keşifler Rupert Matthews . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Hayvanlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 Otomobil Çağı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 Derin Mavi Atlas B. Gözcelioğlu - Ö. F. Aydı ncı lar . . . . . 176 Ay’a İniş Carole Stott . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 Fosiller Paul D. Taylor . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 Böcekler Laurence Mound . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 Bitkiler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 Volkanlar Susanna Van Rose . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 Robotlar Clive Gifford . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Zaman ve Uzay M. Gribbin - J. Gribbin . . . . . . . . . 207 Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri İbrahim Baran . . . 277 Teknoloji Roger Bridgman . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 Madde Christopher Cooper . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 Işı k David Burnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 Türkiye’nin Önemli Omurgası z Fosilleri Nurdan İnan 295 Tı p Steve Parker . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

25. 12. 12. 12. 10.

Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m

9. Bası m 6. Bası m 7. Bası m 9. Bası m 4. Bası m 7. Bası m 5. Bası m 5. Bası m 5. Bası m 4. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m

12 TL  9.5 TL  12 TL  12 TL  8,5 TL  Tükendi 12 TL  8,5 TL  Tükendi 8,5 TL  12 TL  12 TL  11 TL  11 TL  8,5 TL  Tükendi 11 TL  8,5 TL  8,5 TL  8,5 TL  8,5 TL  8,5 TL  8,5 TL  8,5 TL  8 TL  8,5 TL 

089 Her Yönüyle Uçaklar Clive Gifford . . . . . . 093 Her Yönüyle Tekneler Christopher Maynard . 098 Enerji ve Güç R. Spurgeon - M. Flood . . . . . 102 Mikroskop C. Oxlade - C. Stockley . . . . . . . . 103 Elektronik Pam Beasant . . . . . . . . . . . . . . 124 Elektrik ve Manyetizma Adamczyk - Law . . . 168 Yunan ve Roma Mitolojisi C. Estin - H. Laporte 189 Resim ve Ressamlar A. Sington - T. Ross . . . 274 Parçacı kları n Dünyası C. Estin - H. Laporte . .

yaş+

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..

057 Ona Kı saca DNA Denir F. Balkwill - M. Rolph 058 Sen Ben Gen F. Balkwill - M. Rolph . . . . . . . 071 Depremler ve Yanardağlar Fiona Watt . . . . 074 Işı k Evreni David Phillips . . . . . . . . . . . . 079 Yaşadı ğı mı z Gezegen Fiona Watt . . . . . . . 082 Denizler ve Okyanuslar Felicity Brooks . . . . 083 Hava ve İklim F. Watt - F. Wilson . . . . . . . 107 Fı rtı nalar ve Kası rgalar Kathy Gemmel . . . 185 Dağlar L. Ottenheimer - P. M. Valat . . . . . . . 200 Tarihten Bir Yaprak David Walker . . . . . .

4

1

1

2

Billy Aronson . . . . . . . . . 027 Ayak İzlerinin Esrarı B. B. Calhoun . . . . 059 Biz Hücreyiz F. Balkwill - M. Rolph . . . . 060 Hücre Savaşları F. Balkwill - M. Rolph . . 063 Bilim Adamları S. Reid - P. Fara . . . . . . 064 Ekoloji Richard Spurgeon . . . . . . . . . . . 069 Beyin Rebecca Treays . . . . . . . . . . . . . . 078 Uydular Mike Painter . . . . . . . . . . . . . 084 Kutuplarda Yaşam Kamini Khanduri . . . . 086 Mucitler S. Reid - P. Fara . . . . . . . . . . . 094 Bilgisayarlar M. Stephens - R. Treays . . . . 097 Kâşifler F. Everett - S. Reid . . . . . . . . . . 101 Kaybolan İpucu B. B. Calhoun . . . . . . 117 Küllerin Altı ndaki Sı r B. B. Calhoun . . . 120 Beş Duyu Rebecca Treays . . . . . . . . . . 121 Kuşlar F. Brooks - B. Gibbs . . . . . . . . . . 130 İşte Dünya Billy Aronson . . . . . . . . . . . 155 Geçmişin Anahtarları B. B. Calhoun . . . . 159 Mucizeler Adası na Yolculuk Klaus Kordon 184 Keşifler ve İcatlar Jean-Louis Besson . . . . 197 Piramitleri Kim Yaptı ? J. Chisholm - S. Reid 218 Kı rı k Yumurtalar B. B. Calhoun . . . . . .

yaş+

020 Tuhaf Bu DNA’lı lar Billy Aronson . . . . . . 061 Astronomi Stuart Atkinson . . . . . . . . . . 065 Atom ve Molekül P. R. Cox - M. Parsonage 070 Makineler Clive Gifford . . . . . . . . . . . . 087 Her Yönüyle Otomobiller Clive Gifford . .

. . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

16. 22. 23. 24.

Bası m Bası m Bası m Bası m

22. Bası m 17. Bası m 21. Bası m 21. Bası m 18. Bası m 10. Bası m 20. Bası m 16. Bası m 6. 10. 6. 6. 1.

Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m

21. Bası m 21. Bası m 26. Bası m 18. Bası m 24. Bası m 21. Bası m 17. Bası m 5. Bası m 5. Bası m

19. Bası m 25. Bası m 19. Bası m 21. Bası m

Tükendi 5 TL 4,5 TL 4 TL 5 TL Tükendi 4,5 TL 4,5 TL Tükendi 5 TL 5 TL 5 TL Tükendi 4,5 TL 4,5 TL 5 TL Tükendi 4,5 TL 5,5 TL 4 TL 4 TL 4,5 TL 4 TL 4 TL 4,5 TL 4,5 TL 5 TL 4,5 TL Tükendi 4,5 TL 3 TL 4,5 TL

7,5 TL 5 TL Tükendi 4,5 TL 5 TL

               

                         

   

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

. . . . . . . . .

21. Bası m 14. Bası m 17. Bası m 16. Bası m 17. Bası m 11. Bası m 25. Bası m 5. Bası m 1. Bası m

5 5 5 5 4,5 4,5 7,5 4 3,5

TL  TL  TL  TL  TL  TL  TL  TL  TL 

6 ya ş

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . .

. . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

.. . .. .. .. . ..

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

14. 14. 15. 16. 15. 15. 14. 14. 14. 14. 14. 14. 2. 2. 2. 2. 2. 2. 2. 1. 1. 1. 1. 1.

Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m

1. Bası m

1. 2. 1. 1. 2. 1. 2. 1. 1. 1. 1. 1. 1. 1. 1. 1. 1. 1.

Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m Bası m

4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 4 TL 3,5 TL 4 TL 10 TL 10 TL 10 TL 10 TL 3,5 TL Tükendi Tükendi Tükendi 4 TL Tükendi Tükendi Tükendi Tükendi Tükendi 4 TL 10 TL 3,5 TL 4 TL 10 TL 4 TL 10 TL 2.5 TL 2.5 TL 2.5 TL 2.5 TL 5 TL 5 TL 5 TL 5 TL 5 TL 5 TL 4,5 TL

                       

6.5 TL 8 TL 7.5 TL 6,5 TL 5 TL 4 TL 5 TL 5 TL Tükendi 4 TL 4 TL 4 TL 4,5 TL 4,5 TL

       

3 3 3 3 3 3 3

      



                 

yaş+

6

1

yaş+ 0 016 Bilimsel Gaflar

17. Bası m 18. Bası m 7. Bası m 1. Bası m

5 TL 8 TL 5.5 TL 5.5 TL 4,5 TL 4,5 TL 4,5 TL 5,5TL 4,5 TL 4,5 TL 12 TL 4,5 TL Tükendi 4,5 TL 4,5 TL 5,5 TL 7 TL

105 Deneylerle Bilim R. Heddle - M. Unwin . . . . 110 Yeryüzünde Yaşam Mike Unwin . . . . . . . . 198 Deneyler Anası nı fı , 1, 2, 3 Kazı m Üçok . . . 223 Deneylerle Bilim 2 H. Edom - K. Woodward . 236 Çevremiz ve Biz - Evren Núria Roca . . . 269 Tombul Çekirdek ve Anadolu Yer Sincabı 270 Çevremiz ve Biz - Deniz Núria Roca . . . 271 Çevremiz ve Biz - Hava Núria Roca . . . . 272 Çevremiz ve Biz - Yeryüzü Núria Roca . 279 Sayı larla Eğlenelim Ray Gibson . . . . . . . 280 Sayabilirim Ray Gibson . . . . . . . . . . . . 281 Toplayabilirim Ray Gibson . . . . . . . . . . . 307 Yapabilirim! Jennifer Moore-Mallinos . . . . . . 308 Çocuk Olmak Zor! Jennifer Moore-Mallinos .

yaş -8

7

8

yaş+ 45. Bası m 36. Bası m 37. Bası m 18. Bası m 19. Bası m 20. Bası m 19. Bası m 21. Bası m 28. Bası m 21. Bası m 12. Bası m 15. Bası m

. . . . . . . . .

132 Büyüklükler Jenny Tyler - Robyn Gee . . . . . . . . . . . . . 133 Şekiller Karen Bryant-Mole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Ölçmeye Başlamak Karen Bryant-Mole . . . . . . . . . . . . 135 Zaman Jenny Tyler - Robyn Gee . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 Renkler Karen Bryant-Mole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 Karşı tlı klar Jenny Tyler - Robyn Gee . . . . . . . . . . . . . 153 Farklı Olanı Bul Jenny Tyler - Robyn Gee . . . . . . . . . . 154 Rakamlar Karen Bryant-Mole . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 Saymaya Başlamak Jenny Tyler - Robyn Gee . . . . . . . . 170 10’a Kadar Saymak Jenny Tyler - Robyn Gee . . . . . . . . 171 Toplamayı Öğrenmek Karen Bryant-Mole - Jenny Tyler . . . 172 Çı karmayı Öğrenmek Karen Bryant-Mole - Jenny Tyler . . 209 Nokta Birleştirmece - Deniz Kı yı sı Karen Bryant-Mole . 210 Nokta Birleştirmece - Dinozorlar Karen Bryant-Mole . . 211 Nokta Birleştirmece - Doğa Karen Bryant-Mole . . . . . . 212 Nokta Birleştirmece - Makineler Karen Bryant-Mole . . . 213 Nokta Birleştirmece - Uzay Karen Bryant-Mole . . . . . . 214 1001 Hayvanı Bulun Ruth Brocklehurst . . . . . . . . . . . . 215 Nokta Birleştirmece - Hayvanlar Karen Bryant-Mole . . . 220 Yağmurlu Bir Gün (Sünger Ciltli) Anna Milbourne . . . . 221 Kelebek (Sünger Ciltli) Anna Milbourne . . . . . . . . . . . 224 Ay’da (Sünger Ciltli) Anna Milbourne . . . . . . . . . . . . 225 Yuvada (Sünger Ciltli) Anna Milbourne . . . . . . . . . . . 253 Atı k mı ? Hiç Dert Değil! David Morichon . . . . . . . . . 255 Kültürlü Kurt Becky Bloom . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 Çiftlikte Anna Milbourne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 Çiftlikte (Sünger Ciltli) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 Dinozor Anna Milbourne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 Dinozor (Sünger Ciltli) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 Deniz Kı yı sı nda Anna Milbourne . . . . . . . . . . . . . . 204Deniz Kı yı sı nda (Sünger Ciltli) . . . . . . . . . . . . . . . 262 Karlı Bir Gün Anna Milbourne . . . . . . . . . . . . . . . 204 Karlı Bir Gün (Sünger Ciltli) . . . . . . . . . . . . . . . . 275 Yeraltı nda Anna Milbourne . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 Yeraltı nda (Sünger Ciltli) . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 1001 Minik Hayvanı Bulun Emma Helbrough . . . . . . . . 286 Rüzgârlı Bir Gün Anna Milbourne . . . . . . . . . . . . . . 286 Rüzgârlı Bir Gün (Sünger Ciltli) . . . . . . . . . . . . . 289 Gölde Anna Milbourne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 Gölde (Sünger Ciltli) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 Hastanede Anne Civardi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 Doktorda Anne Civardi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 Diş Hekiminde Anne Civardi . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 Yavru Köpek Anne Civardi . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 Haydi Öğrenelim - Aile Ağacı Núria Roca . . . . . . . . . 302 Haydi Öğrenelim - Ne Neden Yapı lmı ştı r? Núria Roca 303 Haydi Öğrenelim - Atma, Kullan! Núria Roca . . . . . . 304 Haydi Öğrenelim - Dört Element Núria Roca . . . . . . 305 Haydi Öğrenelim - Duyuları mı z Núria Roca . . . . . . . 306 Haydi Öğrenelim - Nası l Hareket Ederiz? Núria Roca 310 Böyle Bir Kuyrukla Ne Yapardı n? Steve Jenkins . . . . .

Ç o c u k ve G e n ç l i k K i t a p l ı ğ ı 030 Vücudunuz Nası l Çalı şı r? J. Hindley - C. King . . . . . . . . . . . . . . . . . . 031 Dünya ve Uzay S. Mayes - S. Tahta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 055 Bilimsel Deneyler Jane Bingham . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 066 Bir Zamanlar... M. J. McNeil - C. King . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 075 Akı l Kutusu S. Rose - A. Lichtenfels . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 076 Uzay Denen O Yer Helen Sharman . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 077 Mavi Gezegen Brian Bett . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 080 Havada Karada Suda K. Little - A. Thomas . . . . . . . . . . . . . . . . 081 Çarpı m Tablosu Rebecca Treays . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 088 Kesirler ve Ondalı k Sayı lar Karen Bryant-Mole . . . . . . . . . . . . . 091 Çarpma ve Bölme Karen Bryant-Mole . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 092 Tablolar ve Grafikler Karen Bryant-Mole . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Vücudunuz ve Siz S. Meredith - K. Needham - M. Unwin . . . . . . . . 108 Toplama ve Çı karma Karen Bryant-Mole . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Kaslar ve Kemikler Rebecca Treays . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 Bilgisayarda 101 Proje Gillian Doherty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 Önce Dene Sonra Ye Tina L. Seelig . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . .

Er k e n Ç o c u k l u k K i t a p l ı ğ ı 3-

Başvuru Kitaplı ğı

227 228 229 230 231 232 233

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

Mutlu Kart Gür

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

. . . . . . . .

İlk Okuma - Çöp ve Geri Dönüşüm Stephanie Turnbull İlk Okuma - Güneş, Ay ve Yı ldı zlar Stephanie Turnbull İlk Okuma - Yanardağlar Stephanie Turnbull . . . . . . . İlk Okuma - Vücudunuz Stephanie Turnbull . . . . . . . İlk Okuma - Uzayda Yaşamak Katie Daynes . . . . . . İlk Okuma - Tı rtı llar ve Kelebekler Stephanie Turnbull İlk Okuma - Uçaklar Fiona Patchett . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . .

27. Bası m 23. Bası m 5. Bası m 2. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m

1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m

2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m

TL TL TL TL TL TL TL

    


234 258 259 265 266 267 283 284 297 298 299 309

İlk Okuma - Denizin Altı nda Fiona Patchett . . . . . İlk Okuma - Atlar ve Midilliler Anna Milbourne . . İlk Okuma - Kediler Anna Milbourne . . . . . . . . . İlk Okuma - Yumurtalar ve Civcivler Fiona Patchett İlk Okuma - Ayı lar Emma Helbrough . . . . . . . . . . İlk Okuma - Kurbağalar Anna Milbourne . . . . . . . İlk Okuma - Çiftlik Hayvanları Katie Daynes . . . . İlk Okuma - Köpekler Emma Helbrough . . . . . . . . İlk Okuma - Neden Yeriz? Stephanie Turnbull . . . . İlk Okuma - Örümcekler Rebecca Gilpin . . . . . . . . İlk Okuma - Bitkiler Nası l Büyür? Emma Helbrough Bende Disleksi Var Jennifer Moore-Mallinos . . . . . . .

.... .... .... ... .... .... .... .... .... .... .... ....

. . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . .

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 4,5

2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 2. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m 1. Bası m

TL TL TL TL TL TL TL TL TL TL TL TL

           

“Haberdar olmak isterim” konulu bir mesajı kitap@tubitak.gov.tr adresine gönderin, yeni çı kan kitapları mı zdan ilk siz haberdar olun.

Duyuru Popüler Bilim Dergilerimizin dağı tı m işlerinde, uzun zamandı r süregelen ve TÜBİTAK’tan kaynaklanmayan, adrese ulaşamama, fiziksel zarar görme gibi birçok olumsuzluk yaşanabilmekte; söz konusu olumsuzluklar, gösterilen bütün çabalara rağmen zaman zaman giderilememektedir. Bu olumsuzluklar zaman ve kaynak israfı na neden olduğundan, kamu kaynakları nı n daha akı lcı ve verimli kullanı mı amaçlanarak yeni abone kaydı alı nmaması na karar verilmiştir. E-dergi sistemimizde yapı lması planlanan açı lı mlarla, dergilerimizin çok daha geniş bir okuyucu kitlesine ulaştı rı lması ve söz konusu olumsuzlukları n ortadan kalkması sağlanacaktı r. Okuyucuları mı z, yapı lacak yeni düzenlemelere kadar, dergilerimizi e-dergi aboneliği veya bayilerden satı n alma yoluyla temin edebilirler. Anlayı ş göstereceğinizi umar, saygı ları mı zı sunarı z. Not: Mevcut abonelikler, bitim tarihine kadar sürecektir. TÜBİTAK Popüler Bilim Yayı nları Müdürlüğü

AD SOYAD TELEFON FAKS E-POSTA ADRES

30 TL’YE KADAR OLAN SİPARİŞLERİNİZDE KİTAPLARIN TOPLAM BEDELİNE 5 TL POSTA ÜCRETİ EKLEYEREK ÖDEME YAPINIZ. 30 TL ve ÜSTÜ SİPARİŞLERDE POSTA ÜCRETİ TÜBİTAK’A AİTTİR. BU FORMU ÖDEME DEKONTUYLA BİRLİKTE AŞAĞIDAKİ ADRESİMİZE YA DA (312) 427 09 84 NO’LU FAKSA ULAŞTIRINIZ.

ZİRAAT BANKASI

. SEMT / İLÇE İL POSTA KODU YAŞ ÖĞRENİM DURUMU CİNSİYET

: Güvenevler Şubesi / Ankara 6028072-5004 no’lu hesabı nı za yatı rdı m.

......................................

: : : : : :

tutarı , kredi kartı hesabı mdan alı nı z.

KREDİ KARTI NO SON KULLANMA TARİHİ ....... / .............

: : : : : :

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

TARİH :........ / .................... / ............

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

İMZA :...........................................

TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları Atatürk Bulvarı No: 221 Kavaklı dere 06100 ANKARA Tel: (312) 427 33 21 - 468 53 00 / 3636 Faks: (312) 427 09 84 e-posta: kitap@tubitak.gov.tr İnternet: www.kitap.tubitak.gov.tr YAY INLARIMIZI TÜBİTAK KİTAP SATIŞ BÜROSU İLE KİTABEVLERİNDEN EDİNEBİLİRSİNİZ / POPÜLER BİLİM KİTAPLARINI ARKA KAPAKLARINDA BASILI FİYATINDAN SATIN ALINIZ

B i l i m Ç o c u k D e rg i s i Es k i Say ı l a r 2002 yı lı tek cilt takı mı 2003 yı lı tek cilt takı mı 2004 yı lı tek cilt takı mı 2005 yı lı tek cilt takı mı Bilim Çocuk kutu . . . . .

. . . . ..

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

. . . . .

30 TL 30 TL 30 TL 30 TL 2,5 TL

    

2006  2007  2008  Tek sayı lar; istediğiniz sayı yı işaretleyebilirsiniz. Bilim Çocuk 2008 yı lı tek sayı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 TL  121  122  123  124  125  126  127  128  129  130  131  132  133  134  135  136  137 

M e ra k l ı M i n i k D e rg i s i Es k i Say ı l a r Tek sayı lar; istediğiniz sayı yı işaretleyebilirsiniz. 3 TL Meraklı Minik 2008 yı lı tek sayı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13  14  15  16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  29 

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

Bilim Çocuk - Haziran 2009  

Bilim Çocuk - Haziran 2009

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you