Nepestudentar, traktorguttar og hestejenter - "Jordbruksskulen" 75 år (2015)

Page 1

Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 1

NEPESTUDENTAR, TRAKTORGUTTAR OG HESTEJENTER «JORDBRUKSSKULEN» 75 ÅR

HISTORIA OM ØKSNAVAD FRÅ ISTIDA TIL DAGENS MODERNE NATURBRUKSSKULE Leiv Olsen !


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 2

2


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 3

NEPESTUDENTAR, TRAKTORGUTTAR OG HESTEJENTER «JORDBRUKSSKULEN» 75 ÅR

HISTORIA OM ØKSNAVAD FRÅ ISTIDA TIL DAGENS MODERNE NATURBRUKSSKULE

LEIV OLSEN

3


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 4

4


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 5

INNHALD Forord På Øksnavad Opphavet Jordbruket kjem til Jæren Øksnavad eller Øksnevad? Rikssamling og kristendom Svartedaud og lensmannsgard Utskifting og nye driftsformer Jordbruksskulen Rogaland jordbruksskule Dei vanskelege krigsåra Internatskulen Hektisk byggeverksemd Frå hest til traktor Arbeidsfolka på garden Livet på internatskulen Oppvekst på internatskulen Oppgangstider og nedgangstider Dei siste åra med internat Naturbruksskulen Miljøskulen Anleggsgartnar og idrettsanlegg Dataskulen Studiekompetanse på Øksnevad Økologisk jordbruk Hesteskulen Kva med agronomane? Jakt, fiske og pelsdyr Tilrettelagt undervisning 5

7 9 12 13 14 16 18 19 23 26 28 32 36 39 40 43 48 51 53 65 68 76 80 80 83 83 87 96 98


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 6

Lærlingeskulen Kursverksemda Samarbeid med arbeidsformidling og sosialkontor Anleggsteknikk og anleggsmaskin mekanikar Staben blir utvida og veks Byggeverksemda Jernaldergarden Den internasjonale skulen Idrettsdag, natturnering og livet elles på skulen Trafikkproblem på Øksnevad Tilbakeblikk

Bildeserie: Øksnevad gjennom 75 år Kart Tilsette ved skulen Register Litteraturliste

6

100 101

103

104 106 108 115 117

124 131 139

147 181 183 197 207


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 7

FORORD Det er ikkje vanskeleg å skriva historie når andre har skrive før. Eg har hatt stor nytte av Kyrre Hattalands verk frå 1993, Landbruksundervisninga i Rogaland i 150 år, samt Klepp. Bygdesoge skrive av Birger Lindanger og Hallvard Nordås og den eldre Klepp. Gards- og ættesoga av Erling Brunes. Eg har lese dei fleste årsmeldingane frå skulen; dei er interessante. Tidlegare rektor Arne Dragsund har skrive grundig om si tid ved skulen. Skulens datalærar Ole Lauvås har skaffa fram både presseklipp og utruleg mykje anna; utan hans hjelp hadde ikkje dette blitt bok. Eg har snakka med noverande og tidlegare tilsette, elevar og andre: Johan Risa, Gudmund Tjetland, Tobias Skretting, Ole Horpestad, Helene Haga, Wenche Dahle, Helge Stølen Reiestad, Paul Terje Haarr, Ranveig Løge, Sjur Ulvund, Møyfrid Aarrestad, Odd Helø, Olav Horpestad. Sjur var ein mannsalder ved skulen (1941-2008); han sytte for å ta vare på alt av historisk interesse: årsmeldingar, originale fotografi og gjenstandar. Folke Ravndal lånte meg protokollen frå fylkestingsforhandlingane i 1939, med debatten då dei vedtok å legga den nye skulen til Øksnavad. Klare meiningar og gode innlegg! Bønder er ikkje skårne for tungebandet! Olle Hemdorff har lært meg om arkeologien, Inge Særheim om stadnamna. Jubileumskomiteen Rune Haaland (rektor), Møyfrid Aarrestad (avdelingsleiar), Arne Dragsund, Oddmund Hognestad, Ole Lauvås, Folke Ravndal (og eg sjølv) er oppdragsgivarane mine. Dei har òg vore viktige kjelder. Jobben min har vore å sortera ut perler og formulera meg så presist eg makta. Samt laga layout. Boka er skriven fordi skulen er 75 år. Gratulerer med dagen!

Leiv Olsen

7


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 8

Sol og tåke over Øksnavadtjørna. Bildet er tatt 21.12.2005. Foto: Ole Lauvås.

8


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 9

PÅ ØKSNAVAD

9


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 10

Øksnavad

Jæren etter siste istid. Etter kart hos Birger Lindanger: Klepp. Bygdesoge til 1837, s. 10. Eg har markert kvar Øksnavad ligg.

10


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 11

På Øksnavad har det vore folk i kanskje 14 000 år.1 Då isen smelta, danna Øksnavad eit nes som stakk ut i fjorden. Hit kom veidefolk frå Nordsjøen på jakt etter rein. Nordsjøen hadde vore tørt land der reinsdyrflokkar vandra omkring, men då isen trekte seg tilbake, følgde reinsdyra etter, så måtte jegarane gjera det same. Me veit dei heldt til på Galta på Rennesøy for 11 000 år sidan og me veit dei blant anna heldt til i hellerar på Øksnavad gjennom storparten av eldre steinalder. Dei levde av jakt og fiske, sanka bær og urter, dei budde i hellerar og gammar. Me finn spora etter dei, men så mykje meir veit me ikkje. Truleg levde dei i små familieflokkar som flytta rundt i landskapet etter kvar dei visste det var lettast å livberga seg. Kva språk snakka dei? Noko språk i slekt med vårt var det neppe. Det kan ha vore ei tidleg form for samisk (uralsk språk), eller det kan ha vore eit ukjent språk. Det var dette, eller desse, ukjende folka som heldt til på Øksnavad gjennom største delen av stadens historie, frå isen smelta til me får dei fyrste formene for noko me kan kalla jordbruk. Kanskje er dei her enno — godt oppblanda med innvandrarar frå Syden, dei me kallar indoeuropearane. Kanskje er me etterkommarane av både steinalderens urbefolkning (samar?), indoeuropeiske innvandrarar og anna folk som har komme hit gjennom tidene — i salig blanding. 1. «Mennesket vandret trolig inn til Jæren fra nordsjølandet (tørrlagte deler av Nordsjøen) så snart isen trakk seg tilbake herfra for 14 000–15 000 år siden.» Store norske leksikon https://snl.no/istid%2Fkvartærtidens_istider_i_Norge 2.7.2015. Artikkel skriven av Inge Bryhni og Jon Ove Hagen. — Moreneryggen der Øksnavad ligg blei isfri for omtrent 16 000 år sidan (munnleg opplysning frå Hans Petter Sejrup, kvartærgeolog som har studert Øksnavad og Jæren spesielt), mens dei eldste funna frå menneskeleg aktivitet i Rogaland er 5000 år yngre (Lisbeth Prøsch-Danielsen: Tre landskap forma av isen. Hå kulturhistorie I. Frå eldste tider til 1000-talet, s. 75 Dette utgjer øvre og nedre tidsgrense for når dei fyrste menneska kan ha komme til Rogaland og Øksnavad.

11


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 12

Opphavet

Dei sette båten på vatnet og rodde over fjorden til landet på den andre sida. Landet som før var dekt av is. No smelta isen, og reinen trekte stadig oftare over til det nye landet som dukka opp i horisonten. Det var bare å følgja etter. — Kanskje var det slik dei fyrste forfedrane våre kom til Jæren?

Eldre steinalder er tida frå isen begynte å smelta (på Øksnavad for 16-17 000 år sidan) til me får dei fyrste formene for jordbruk (for 5-6000 år sidan).2 Landskapet endra seg mykje i desse 10-12 000 åra: isen smelta og Øksnavad blei eit nes i fjorden; så steig landet og havet trekte seg tilbake, Øksnavad blei innland ved Figgjoelva; deretter steig havet inn over Jæren, før landet på nytt tok til å stiga langsomt opp frå havet.3 Langs Figgjovassdraget var det mykje verksemd i steinalderen; ingen andre kommunar har så mange funn frå slutten av steinalderen og fram til vikingtida.4 Folket som heldt til her, kjende landskapet ut og inn og visste kvar dei til ei kvar tid kunne finna føda, kvar det var best fiske og mulig å fella vilt. Dei fann ut korleis dei skulle klara seg gjennom kalde vintrar og regntungt haustvêr. Det var neppe særleg slitsamt liv, folk nøydde seg nok med lite og visste at livet var usikkert. Ei viktig endring skjedde for vel 5000 år sidan: dei fekk husdyr. Øksnavad ligg ved Figgjoelva med Stangalandshelleren på den andre sida. I denne helleren har arkeologar funne bein etter storfe, det eldste funnet av tamfe i heile Norge, datert til rundt 3200 f.Kr. — meir enn 5000 år gamle bein.5 Dei levde nok av jakt og fiske, men heldt noko tamfe attåt. Kven var dei? Det fanst jordbrukande folk i Danmark. Var det dei som hadde tatt seg over til Jæren? Eller hadde den lokale urbefolkninga, veidefolket, lært av nabofolket i sør og plussa på med tamfe som attåtnæring? Me veit ikkje, men funnet viser ei gryande omlegging av livsførselen frå veideliv til

2. Me reknar at istida tok slutt for vel 11 000 år sidan. Då var dagens kystområde tørt og isfritt land. Innlandet var isfritt for omtrent 9500 år sidan, mens moreneryggar eit stykke frå kysten, som på Øksnavad, blei isfrie lenge før, alt for 16-17 000 år sidan. 3. Dette kan folk lesa om blant anna hos Birger Lindanger: Klepp bygdesoge fram til 1837 (Klepp I, 1990), s. 9-14. 4. Oddmund Møllerop; Fra de forhistoriske tider i Klepp (1963:22). 5. Munnleg opplysning frå Olle Hemdorff, Arkeologisk museum i Stavanger; sjå også Bjørn Myhre og Ingvild Øye: Norges landbrukshistorie I ( 2002), s. 33.

12


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 13

jordbruk. Bufaste blei folk enno ikkje; dei fyrste husa dukkar opp på Jæren på slutten av yngre steinalder, knapt 2000 år f.Kr.6

Jordbruket kjem til Jæren

På Kleppestemma er det funne hus og korn frå slutten av steinalderen, ca. 1800 f.Kr. På høgdedraget på Kleppe er det funne hus frå bronsealder og folkevandringstid, på Orstad hus frå bronsealder og førromersk jernalder. Både på Kleppe og Orstad er det funne dansk keramikk, og mange gravfunn i Klepp inneheld gjenstandar frå Danmark. Klepp er den norske kommunen som har flest flintgjenstandar frå Danmark, spesielt dolkar, sigdar og øksar, alt laga av flint frå Thy på Jylland. Funna frå Klepp er omtrent like gamle som dei tilsvarande funna i Thy. Sambandet er så tett at det tyder på at Jær- og Thy-bønder var det same folket, fortel arkeolog Olle Hemdorff.7 Desse folka snakka truleg indoeuropeisk. Kvar hadde det blitt av urfolket? Dei kan ha blitt trengde unna, dei kan ha halde til andre stader på Jæren, kanskje med sitt tradisjonelle levevis, eller dei kan ha tatt etter leveviset til det indoeuropeiske bondefolket og med tida smelta i hop med dei. Kanskje me ikkje skal skilja så skarpt, livberginga må ha vore allsidig for dei som heldt til her: noko februk, noko jordbruk, fiske og fangst. Me kan i alle fall slå fast at ved overgangen til bronsealderen (ca. 1800-500 f.Kr.) fanst det bufaste folk på Jæren, og husa dei bygde, var toskipa langhus — ein byggeskikk som heldt fram ein 500 års tid. I yngre bronsealder begynte folk å bygga treskipa langhus, ein byggeskikk som heldt fram i 2500 år, gjennom heile jernalderen og inn i historisk tid. Frå vikingtid og mellomalder har me mest ingen husfunn. Kanskje fordi folk då gjekk over til å bygga hus som kvilde på sviller i staden for stolpar som blei gravde ned i bakken. Øksnavad var gard alt i jernalderen, om ikkje enno tidlegare. På høgdedraget opp frå vadestaden som gav garden namn, grov arkeologane i 2008 ut eit gardsanlegg frå romersk jernalder, truleg frå 200-300-talet. Anlegget bestod av to parallelle langhus av same typen som jernaldergarden på Ullandhaug — eit klassisk gardsan6. Olle Hemdorff (munnl. oppl.). 7. Munnlege opplysningar frå Olle Hemdorff; skriv eg ikkje anna, er han kjelda til det eg skriv om arkeologien i området.

13


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 14

legg frå romartid og folkevandringstid. Folk og fe budde i same langhus. Frå fjøset gjekk ein sti ned til vadet. Fleire graver er funne nær husa, både frå romartid, folkevandringstid og vikingtida (800talet). I fire mannsgraver frå vikingtida blei dei døde gravlagde blant anna med sverd. Dette er uvanleg, og tyder på at Øksnavad hadde ei spesiell rolle; vadet var særs viktig, fortel Hemdorff. Vadet går over elva til Stangaland der tamdyr har beita i 5000 år. Kvar blei kvinnene gravlagde? Andre stader på garden, me har bare ikkje funne dei enno. Kor gamal er garden på Øksnavad? Den er i alle fall frå dei fyrste par hundreåra av vår tidsrekning, men kan godt vera eldre — me veit ikkje om anlegget me har funne, er det eldste. Vadestaden som gav garden namn, har vel vore i bruk sidan yngre steinalder. Namnet «Øksnavad» er ikkje yngre enn frå norrøn tid, men kan vera eldre — kan vera mykje eldre. Meir veit me ikkje.

Øksnavad eller Øksnevad?

Få ting blir diskutert så heftig som lokale namn. Diskusjonen om korleis Øksnavad skal skrivast, blussa opp i pressa i 1998. Alle er einige om kva namnet betyr: vadestaden til oksane. Fyrsteleddet er norrønt uxi (m), ‘okse’, som i fleirtal var yxn(ir) og i fleirtal genitiv yxna. Sisteleddet er norrønt vað (n), ‘vadestad’. Vadestaden og garden heitte i norrønt tid *Yxnavað (i urnordisk tid truleg *Uhsinawada-), men namnet finst ikkje nedskrive i norrøn tid, det dukkar fyrste gong opp i jordebøker frå dansketida. Dei danske embetsmennene skreiv Yxnewad, Øxnewadt, Øxneuadt o.l. (Norske Gaardnavne 10:127), og sidan har det vore vanleg å skriva namnet på den danske måten, med -e- i midten. Uttalen var heile tida Yksnava(ð) eller Øksnava(ð) — ð-en blei etter kvart stum. Då Magnus Olsen redigerte bind 10 av Norske Gaardnavne, skreiv han at den lokale uttalen var `Ykksnava (også `Ykksnavar). I dag er det mange som uttaler namnet slik det blir skrive, Øksnevad, der tilmed d-en blir uttalt, noko som viser at uttalen har smitta over frå skriftbildet (på Jæren seier folk eit va, ikkje eit vad). Det er særleg dei som bur i byar og bynære strøk, eller tilflyttarar, som uttaler namnet slik. Dei som er heimefødde i Klepp eller bur lenger ute på Jæren, seier enno i dag Øksnava eller Yksnava, med -a- i midten og stum d. Det er ingen tvil om at dette er den nedervde 14


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 15

Tomta der jernalder-garden låg, med sti ned til vadestaden over Figgjoelva. Foto:Espen Torp.

uttalen. Lov om stadnamn slår fast at stadnamn er kulturminne, og skal ha ei skriftform som tener det føremålet (Lov om stadnamn § 1). «Dersom ikkje anna er fastsett i denne lova, skal det ved fastsetjing av stadnamn takast utgangspunkt i den nedervde lokalen uttalen» (§ 4) — som i vårt tilfelle er Øksnava/Yksnava.8 Statens kartverk har etter loven myndigheten til å avgjera bl.a. skrivemåten av gardsnamn (§ 5), etter innspel frå fagfolk og frå dei som er knytte

8. Tobias Skretting (f. 1936) og Jofrid Skretting (f. 1941), begge frå Njærheim, seier Øksnava. Tobias er vaksen opp på Varhaug, Farsund, Nærbø og Njærheim, Jofrid på Gausland. Sjur Ulvund (f. 1940), oppvaksen på Øksnavad og seinare i mange år driftsleiar på skulen, seier Øksnava. Helge Stølen Reiestad (f. 1955), fødd og oppvaksen på Varhaug, og bur der, seier Øksnava. Ole Horpestad (f. 1982) frå Bryne, oppvaksen på Rosland i Klepp, seier Øksnava. Namnegranskar Inge Særheim (f. 1949) på Særheim i Klepp, oppvaksen på Kleppe, melder at uttalen Øksnava er den vanlege i Klepp.

15


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 16

til namnet. Er det tvil, kan namnespørsmål ankast til departementet (§ 5). Det er ikkje reist tvil om skrivemåten av gardsnamnet, den saka er endeleg avgjort. Men ein lokalitet på staden, for eksempel ein skule, kan få eit anna namn. Fylkeskommunen avgjer namna på fylkeskommunale anlegg (stadnamnlova § 5), men med klare føringar: «Når same namnet er brukt om ulike namneobjekt på same staden, skal skrivemåten i primærfunksjonen som hovudregel vere retningsgivande for skrivemåten i dei andre funksjonane» (§ 4). Namnet på staden, Øksnavad, er primær i forhold til namnet på skulen. Skulen burde derfor få den same skrivemåten, men loven gjer unntak mulig når «to eller fleire skriftformer av namnet er innarbeidde» (§ 4 pkt. b), og slår fast at offentlege anlegg skal halda fram med å bruka gamal skriftform inntil dei gjer endringsvedtak. Rogaland fylkeskommune har ikkje vedtatt å endra skrivemåten av skulenamnet, derfor er situasjonen i dag at staden og garden heiter Øksnavad mens skulen heiter Øksnevad vidaregåande skole. Eg synest ikkje det er ein heldig situasjon. I denne boka held eg meg til dei namna som er offisielle. Derfor vil eg konsekvent skriva Øksnavad (med -a-) om staden og garden, men skriva Øksnevad (med -e-) om skulen, i tråd med dei namna som til ei kvar tid var dei offisielle.

Rikssamling og kristendom

Alle har høyrt om slaget i Hafrsfjord: det var på Jæren Norge blei samla. Men det var òg på Jæren kristninga begynte. I vikingtida var Jæren Norges port til det kristne Vest-Europa. Her var vegen til dei britiske øyane kortast, og her i Rogaland er det gjort flest funn av røva irsk gods.9 Kongen på Jæren må ha vore rik og mektig. Då Harald Hårfagre sigra over han i Hafrsfjordslaget, sikra Harald seg kontrollen over tre knutepunkt: Hafrsfjord, med flåtebasen for jærkongen, Utstein, det beste utgangspunktet for ferder i vesterveg, og Avaldsnes ved Karmsundet, der alle som skulle ferdast langs norskekysten, Norðvegr, måtte passera. Vikingferdene dreidde seg om både handel og plyndring, og

9. Irske annalar frå 800-talet kalla heimlandet til vikingane for Laithlind, som kan omsetjast med «krigarfjorden». Skal me dømma ut frå arkeologiske funn, må dette ha vore Rogaland (Wamers 1998).

16


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 17

jærbøndene blei tidleg kjende med kristne tankar. Etter 900 veit me ikkje om heidenske graver på Jæren. Steinkrossen på Krosshaug i Klepp, i området som tente som tingstad, markerte kanskje at heile tinglyden gav seg inn under Kvitekrist. I så fall kan krossen vera reist så tidleg som i fyrste halvdel av 900-talet.10 Seinare vann kristendommen fram i andre landskap: heile Gulatingslagen kanskje rundt 940/960;11 Oslofjord-området (var dansk) i 960-åra; Trøndelag og Hålogaland tvangskristna av Olav Tryggvason (995-1000) og det indre Austlandet av Olav Haraldsson (1015-1030). Det begynte på Jæren. Klepp har god grunn til å ha krossen i Steinkrossen på Krosshaug i Klepp. kommunevåpenet. Foto: Ole Lauvås.

10. Steinkrossar er vanskelege å datera (Kristine Holme Gabrielsen 2007). Når eg foreslår å datera Krosshaug-krossen til fyrste halvdel av 900-talet, er det fordi det då er slutt på heidensk gravskikk i området. 11. Her er ikkje plass til den omfattande diskusjonen om når og korleis kristendommen blei innført i Norge. Det blir grundigare behandla i artikkel på skulens heimeside, «Når og korleis vann kristendommen fram i Norge?».

17


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 18

Svartedaud og lensmannsgard

Me antar at to tredjepartar av kleppsbuarane strauk med i svartedauden og dei andre pestepidemiane på 1300-talet. Mindre epidemiar følgde etter på 1400- og 1500-talet, fyrst på 1600-talet tok folketalet seg opp igjen. Klepp blei ei bygd i forfall: øydegardar låg tett i tett, lyng og skog breidde seg der det før hadde vore gardar og dyrka mark. Nedre og Øvre Øksnavad og dei to Orstadgardane var dei einaste gardane som var att i den nordaustre delen av kommunen.12 Nedre Øksnavad var ein av dei få gardane som var i bondeeige i Klepp, kanskje var det derfor garden blei halden i drift også i dei vanskelege åra. Bonden her la under seg øydegardane i nabolaget, Meland og Storhaug. Ola på Nedre Øksnavad er nemnd i skattemanntalet 1519-1521. Då danskekongen 1518 skreiv ut ekstraskatt på bøndene, blei Ola bondeførar og organiserte protestar. Protesten blei slått ned og kongen skreiv ut straffeskatt — tredjeparten av alt kongen kravde inn, måtte Ola dekka. Andre blei likevel verre ramma. På Braut tok kongens menn gryta i åren, på Borsåk tok dei kua på båsen. Ola betalte halvparten av alt han eigde, men sat likevel godt i det — han var utruleg rik: «På heile Jæren fanst snautt maken hans» (Lindanger 1990:92). På 1600-talet var Nedre Øksnavad lensmannsgard. Tre generasjonar, far, son og soneson: Gitle, Mons og Ola, følgde etter kvarandre frå 1610 til 1695. Truleg var dei etterkommarar etter bondeføraren frå 1518. Den fyrste av desse tre, Gitle, skaffa seg omn — ein av dei fyrste på Jæren (Lindanger 1990:210). Øksnavadfolket var òg mellom dei fyrste som serverte te, alt rundt 1750; det var ein sjeldan luksus (smst. s. 385). Dei var blant kaksane i bygda. Birger Lindanger fortel korleis eit skipreideting kunne arta seg på Jæren på 1600-talet: Januar 1613 kom futen med følgje ridande til Øksnavad for å halda skipreideting. Det var surt og blautt og sorpehol i vegane, det hende dei høge herrane måtte stiga av hestane. I lyngheiene streifa skrubb og bjørn, det var ikkje farefritt å ferdast. Gitle lensmann sette 12. Birger Lindanger har gjort godt greie for verknadene av svartedauden og dei andre pestepidemiane i Klepp. Bygdesoge til 1837, s. 75-87.

18


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 19

fram det beste garden kunne by skrivaren og futen: gome, salt kjøtt, øl, rugkaker, laks og flatbrød, og fyrte i omnen med torv. Morgonen etter kom bygdefolket, 52 bønder, anna bygdefolk med, opp mot hundre menneske i alt. Alle fekk ikkje plass i tingstova. Futen og skrivaren fann fram bøker, blekk og gåsefjør og opna tinget. Klaus Stangaland ville ha dømd Tørres Skjæveland fordi han hadde rykka av han skjegget. Tørres var fattig, men måtte lova å betala når han fekk råd. Jørgen Høga-Håland hadde tatt til seg ei ku frå Gjertrud Olsdotter; han blei dømt til å betala tre mark i bot og levera tilbake kua. Ola Simonsson Sele hadde overfalle Sjur Kleppe med unødig ord og tale; han måtte betala ein dalar. Skrivaren sytte for å føra alt til protokolls. Då fut og skrivar drog vidare til neste tingstad, kunne folk spørja nytt og slutta forretningar av mange slag; bygselskontraktar blei gjort, husdyr selde og tenestefolk festa seg til nye husbønder. Seint på ettermiddagen vende folk heim frå lensmannsgarden.13

Utskifting og nye driftsformer14

På 1700-talet var alle øydegardar i Klepp tatt opp, fleire av dei som husmannsplassar, og nye plassar blei rydda. Nedre Øksnavad blei delt i to bruk, Monsabruket (den gamle lensmannsgarden) og Perabruket, men jordbruket blei drive stort sett slik bønder hadde gjort sidan mellomalderen: der det var fleire bruk, fekk kvar brukar teigar i alle åkrar, enger og slåtter på garden. Teigblanding blir dette kalla. Jorda på Jæren var full av stein og vond å pløya, så folk spadde åkrane med jernskodde trespader. På 1800-talet skjedde store forandringar. Poteta kom rundt 1800. Det blei slutt på teigblandinga då gardane i Klepp blei utskifta 1821-1839. Då fekk kvar brukar sin eigen samanhengande gard. Fleire bruk blei no skilde ut; Rinno, Gosen, Øksna bruk og 13. Kort samandrag av skipreidetinget som Lindanger skildrar i Klepp. Bygdesoge til 1837, s. 152-155. 14. Det som står her, bygger på Erling Brunes: Klepp. Gards- og ættesoge, s. 163; 262; 322-327; Birger Lindanger: Klepp. Bygdesoge til 1837, s. 263; Birger Lindanger og Hallvard Nordås: Klepp. Bygdesoge 1837-1987, s. 32-36; 61; 125; 247-250; 304-305.

19


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 20

Heia; Nalsheia var skilt ut alt i 1780. Vaule var husmannsplass, men blei skilt ut som eige bruk i 1876. På Loen var det husmenn til seint på 1800-talet. Meland og Storhaug slutta å vera husmannsplassar i 1828-29; då fekk brukarane der skøyte på garden. Husmannen på Storhaug hadde vore blant dei velståande bøndene i bygda. Ut over hundreåret blei mange jorder grøfta, og mange bønder rydda åkrane for stein. Dette var før steinbukkens tid, den blei fyrst tatt i bruk på 1900-talet, så det var tungt arbeid. Alle endringane gjorde det rasjonelt å ta i bruk plog på åkrane. Drivkreftene for omleggingane var fleire. Folketalet auka, så det blei fleire munnar å mette endå om tilgangen på ny jord var begrensa, og alle kunne ikkje finna arbeid i byen eller reisa til Amerika. Stavanger voks eksplosivt på 1800-talet, og byfolk skulle ha mat; det kunne bli ein marknad for bøndene. Men til byen måtte folk over lyngheier, myrar og anna uvegsomt terreng. Postvegen stod klar rundt 1805. Standarden var så som så; den gjekk helst beint fram, bakke opp og bakke ned, kunne ofte vera sorpete og vond å ferdast på. Frå Nedre Øksnavad til byen var vegen likevel grei å bruka, særleg etter at den nye Skjævelandsbrua, bygd i stein til avløysing av den gamle trebrua, stod klar 1853. Nye marknader i byen og fleire munnar å metta på bygda stimulerte til å ta nye metodar i bruk, og produksjonen på gardane auka monaleg. Samtidig blei det slutt på å sveltefôra husdyra gjennom vintrane; dyra blei større og mjølkemengda pr ku auka. På denne tida kom den fyrste jordbruksskulen på Jæren. «Nepestudentane» som skulestyrar J.A. Budde lærte opp, bidrog til nye arbeidsmetodar og vekster i jordbruket. Utvandringa til Amerika skaut fart i 1880-åra, og særleg frå Øksnavad. Det var «knapt eit gardsbruk eller husmannsplass på den garden som ikkje sende nokon til Amerika», skriv Lindanger og Nordås (Klepp. Bygdesoge 1837-1987, s. 125). 1885 reiste brukaren på Monsabruket til Amerika og overlet bruket til broren Lars Monson. Borna til brukaren på Perabruket reiste òg til Amerika; brukaren døydde og enka overtok bruket. Lars selde mars 1891 til kommunen. Dei kjøpte også Perabruket månaden etter, og slo dei to bruka saman til fattiggard med Lars som den fyrste styraren. Det var ein staseleg gard til fattiggard å vera. Kommunen betalte kr. 14 300 for Monsabruket og kr. 11 500 for Perabruket; ein 20


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 21

sum som svara til fleire kommunebudsjett. I tillegg måtte det byggjast hus til dei mange som skulle bu der, og jorda dyrkast, så fattiggarden blei ei belastning på budsjettet. Etter kvart fekk kommunen overskot på garden. For dei fattige var det nok alt anna enn kjekt å hamna der.

Over: Klepp kommunegard på Øksnavad, kjend som fattiggarden. Bildet er tatt av Hans Carlsen, driftsstyrar ved el-verket, og det er borna hans som står i forgrunnen. Under: Fattiggarden slik den såg ut i 1939, med den nokså nye løa (den brann ned i 1946). Begge bilda er tatt frå sør.

21


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 22

Nybrot. Statue laga av Svein Magnus Håvarstein, gitt av dei økonomiske jordbruksorganisasjonane i Rogaland fylke og Norsk Kulturfond til Øksnevad jordbruksskule. Foto: Ole Lauvås.

22


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 23

JORDBRUKSSKULEN

23


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 24

24


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 25

1825 starta Jacob Sverdrup den fyrste norske landbruksskulen, på Sem i Vestfold. Skulen vara ikkje lenge (1825-1837), men sette spor. Ein av elevane var Jan Adolph Budde, som starta den fyrste landbruksskulen i Rogaland, Buddes landbruksskule på Nedre Austrått. Sverdrup og Budde hadde nokolunde same programmet. Skulen skulle gi ungdommen både teori og praksis: praktisk opplæring i betre jordbruksmetodar kombinert med den vitskaplege teorien metodane bygde på. Elevane skulle læra korleis dei kunne auka avlingane og betra husdyrhaldet, men òg korfor metodane dei lærte, var dei beste; dei skulle «lære at føre sin Praxis tilbage til Theoriens Kilde».15 Skulegarden tente som mønsterbruk.16 Buddes landbruksskule starta i 1846 og heldt fram til 1876. Dei tok nye reiskapar i bruk og innførte nye vekster, som neper og kålrabi; «nebestudentar» blei elevane kalla. Elevane lærte òg å betra jorda ved å grøfta. Men han var vel for mykje føre si tid, etter 30 års drift blei skulen lagt ned. Sverdrup og Budde var pionerane for jordbruksopplæringa i heile Norge. For Budde var fagopplæring for bøndene folkeopplysning. Då var også teorien viktig, endå om det var smått om bøker om slikt; mykje av teorien blei formidla munnleg. Ikkje alle meinte bondeungdom trong teori. Slikt var ikkje for bønder, det kunne beint fram vera skadeleg.

15. Frå læreplanen til Sverdrups landsbruksskule, sitert frå Departements-Tidende; sjå Kyrre Hattaland: «Landbruksundervisninga i Rogaland gjennom 150 år», s. 10. 16. Interesserte kan lesa om dette hos Torstein Christensen (1946) og Kyrre Hattaland (1993).

25


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 26

Rogaland jordbruksskule

Buddes skule blei sakna då den blei lagt ned. Amtsformannskapet i Stavanger amt oppnemnde same året ein komité som skulle finna ein høveleg stad for ein ny skule. Komiteen delte seg mellom eit fleirtal som ville kjøpa Tveit i Nedstrand og eit mindretal som ville kjøpa enten Nesheim i Hå eller Rossabø i Torvastad. I den endelege avrøystinga i amtstinget fekk Tveit 14 stemmer, Nesheim 11. Dermed blei Stavanger Amts Landbrugsskole, seinare Rogaland jordbruksskule, oppretta på Tveit. Skulen kom i gang i 1877. Den har bløma til tider og slitt til andre tider, fleire gonger er det foreslått å legga skulen ned. Dei reid stormen av kvar gong, inntil 2001. Då vedtok fylkestinget å selja Tveit. Skulen har halde fram som privat naturbruksskule og lever enno. Jæren og Dalane stod utan eigen jordbruksskule; mange meinte det var bakvendt å senda ungdommen til Ryfylke. Private skular kom i gang: vinterlandbruksskulen hos Gustav Stangaland i Klepp 1880-1884, Jæren Folkehøgskule på Klepp frå 1899, Vinterlandbruksskulen på Jæren (med jærkommunane som eigarar) frå 1911. Den siste flytta til Øksnavad i 2014 og driv no i lokale dei leiger av naturbruksskulen. Det blei etter kvart eit stadig meir høglytt krav om at også sørfylket måtte få ein offentleg jordbruksskule. 1938 blei dette vedtatt i fykestinget, men kvar skulle skulen ligga? Etter ei grundig utgreiing, der fleire aktuelle gardar blei besøkte, kom det til å stå mellom Soma i Høyland (no Sandnes), Sæland i Time og Øksnavad (fattiggarden) i Klepp. Øksnavad var større og dyrare enn dei andre to. Fleirtalet i nemnda som innstilte, heldt Sæland som den best skikka plassen, med godt beitefjell, flate myrar og vide lyngheiar. Mindretalet meinte Sæland låg for avsides og at jorda her var heller skrinn. Øksnavad låg ved ein av fylkets mest trafikerte hovudvegar og var etter mindretalets syn best skikka som skulegard; fleirtalet synest den var dyr og at det kunne vera ulemper med å ha skulen så nær byen. Den utvida landbruksnemnda i fylket slutta seg til mindretalet, då dei oppfatta Øksnavad, men ikkje Sæland, som ein typisk jærgard, men også dei delte seg i eit fleirtal og mindretal; mindretalet gjekk inn for Sæland. Det avgjerande slaget stod i fylkestinget måndag 5. juni 1939. Elevane skal også «spina koda ut av auren», var eit argument for Sæland, og skulen måtte ikkje komma for nær byen så ungdomen fekk ein svip av bykulturen. Sæland blei halden fram som den 26


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 27

F. Ravndal, ordførar i Klepp 19391941 og maidesember 1945. Me byr dykk det beste me har! sa han, og fekk fylkestinget med på å legga den nye skulen til Øksnavad. Frå Folke Ravndals fotoalbum.

beste sauegarden. Då tinget besøkte gardane, tok nok Øksnavad seg best ut, men «det er som når ein ser to damer på bygata — ein fester seg ved den som tek seg best ut, men det er slett ikkje visst at ho er mest verdifull for det,» blei det sagt. Mot det blei det halde fram at Øksnavad var ein typisk jærgard, det var ikkje Sæland. Om Øksnavad var i største laget, var den lettdriven og kunne gi over27


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 28

skot; her kunne elevane også læra å bruka moderne jordbruksmaskinar. Alle syntest ikkje det var positivt; på Øksnavad ville elevane bruka traktor, kva nytte hadde dei av det på dei små bakkete gardane heime? Ordførar F. Ravndal frå Klepp sa dei avgjerande orda: Øksnavad har all slags jord, garden eignar seg også til sauehald og til allsidig jordbruk med moderne driftsmåtar: det er den beste garden me har å by fram!17 — Fleirtalet røysta for Øksnavad.18

Dei vanskelege krigsåra

Dei to jordbruksskulane fekk felles styre, men kvar sin styrar; dei offisielle namna blei Rogaland jordbruksskule på Tveit og Rogaland jordbruksskule på Øksnevad. Styrar på Øksnevad blei Kristian Rønneberg. Han hadde vore lærar på Tveit og var jordbruksskulekyndig nemndmedlem under utgreiinga som førte fram til at skulen på Øksnevad blei oppretta; han blei tilsett 1. januar 1940 og kunne flytta inn i ny styrarbustad 1. april. Så kom krigen. Skulebygget som skulle ta imot elevar frå 1. oktober, var knapt påbegynt. Tomten var grave ut; eit stort arbeid utført av Arne Skretting og far hans, Rasmus, med hest og moldskuffe, men vinterfrosten hadde seinka arbeidet, og det meste stoppa opp då landet blei okkupert. Av alle planlagde bygg var styrarbustaden det einaste som stod klart, elles måtte skulen klara seg med husa frå fattiggarden: ein nokså god driftsbygning og to våningshus, og elles gamle og lite brukande uthus. I april blei husmorskulen på Sømme overtatt av den tyske okkupasjonsmakta, og husdyra blei flytta inn på Øksnevad. Kvar skulle folk bu, og korleis skulle undervisninga gå føre seg — utan eit skulehus? 3. oktober kom elevane, og skulen begynte — i lokala til Jæren Folkehøgskule på Klepp. Skulen var planlagt som internat, men folkehøgskulen hadde ikkje plass til alle, enkelte elevar måtte bu heime. Dei tilsette budde i våningshusa på fattiggarden. Husdyra frå Sømme kom vel med, men det var vondt om plassen i dei til dels gamle uthusa. «Slik det no er, vert det ikkje plass til korkje 17. Kjelde: Rogaland fylkestings forhandlinger for året 1939, s. 199-219; 616-639; 706-714. 18. 37 mot 11 i prøverøysting; deretter blei Øksnavad valt samrøystes.

28


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 29

avlingar, husdyr eller maskinar,» skreiv Rønneberg.19 Ut over sommaren og hausten kom arbeidet på det nye internatet i gang, men det tok tid, då det var vanskeleg å skaffa materiale. Sommaren 1941 var likevel hovudfløyen ferdig utvendig, men innreiing mangla; skulesalar blei tatt i bruk den hausten, den planlagde matsalen måtte inntil vidare brukast som sløydrom, på den planlagde sidefløyen var bare grunnmuren klar. Etter som åra gjekk, blei det bygd vidare, men fort gjekk det ikkje. Ikkje var det lett å skaffa materiale, og ikkje var det bra å bli ferdig for fort, for då kunne okkupasjonsmakta finna på å overta skulen; så stod ein på bar bakke. Eitt av problema var å skaffa isolasjonsmateriale i ytterveggane. Løysinga blei å bruka torv, som skulen hadde nok av. Det kom snart til å merkast. 1942 hadde skulen husdyr nok: sju hestar, to stutar, 32 vaksne kyr, 12 kalvar og kvigar, ein vêr, 52 sauer, 21 fjorlam, sju sugger, ein råne, 30 brune italienarar og nokre bikubar.20 Verre var det å få utført arbeidet; 3-400.000 mål dyrka jord blei øydelagt i løpet av krigen.21 Læremidla var mangelfulle, for ikkje å snakka om bygningane. Ei tragisk dødsulykke skjedde andre vinteren. Jakob Kaland, lærling ved skulen, blei påkøyrd då han sykla heim frå juletrefest. Vegen var mørk og bilen som kom imot, hadde dårlege lykter. Jakob blei slengd mot ein steingard. «Han vart så forslegen at livet stod ikkje til å redde. Uhendet skaka oss alle opp, og vi syrgjer den greie guten som vi sette så stor pris på,» skreiv styrar Rønneberg i årsmeldinga.22 Vinteren 1941/42 var svært kald. I det uferdige skulehuset sat elevane med frakkar og vottar på! Innreiingsarbeidet pågjekk under heile krigen. 1942 kunne 16 elevar flytta inn i internatet, og fire til i 1944. 1942 blei den fyrste lærarbustaden klar. Arbeid på ny driftsbygning tok òg til vinteren 1941/42, men gjekk smått framover. Det må ha vore ekstremt krevjande å driva skule under slike forhold! 19. Melding om Rogaland jordbruksskule på Øksnevad i budsjettåret 1. april 1940-30. juni 1941, s. 17. 20, «Fylkestinget vitjar jordbruksskulen på Øksnevad», Stavanger Aftenblad 22.5.1942. 21. «Driftskostnaden ned og produksjonen opp». Stavanger Aftenblad 8.3.1946. 22. Melding om Rogaland landbruksskule på Øksnevad 1941-1942, s. 4-5.

29


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 30

17. mai blir feira pĂĽ Ă˜ksnevad 1945: skulen kan feira i eit fritt land!

30


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 31

31


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 32

Internatskulen

Øksnevad var planlagt som internat, og var det til 1992. Elevar blei tatt inn på to ulike kurs: 1 ½ -års agronomkurs og tovintrars agronomkurs. Tovintrarkurset var eit teorikurs med praksis på godkjent gard utanom skulen om sommaren, mens 1 ½ -årskurset hadde praksis på Øksnevad om sommaren, men faga og timetala var dei same. Teorien var nødvendig for å bli ein dugande fagmann. Læreplanen var ny, den bygde på den sentrale læreplanen av 1938, ført i pennen av Torstein Christensen; det var den fyrste læreplanen for jordbruksskular med ein føremålsparagraf:

Skulen har til føremål å gjera ungdomen dugande for jordbruksnæringa, og elles såvidt råd er, verka for ein åndeleg og lekamleg frisk og harmonisk utvikling av elevane. (Utdrag frå § 1).

Elevane skulle bli både dugande fagfolk og gagns menneske. I tillegg til agronomkursa tok skulen inn lærlingar, «fjøsnissane», og dreiv kortare kurs. Staben ved skulen bestod det fyrste året av styrar (rektor frå 1956), jordbrukslærar (overlærar frå 1956) som samtidig var gardsfullmekt, ein hagebrukslærar (frå 1956 kalla overlærar), ein fjøsmeister (frå 1956 kalla praksislærar og røktar), timelærarar i ymse fag og husmor. Andre året blei det tilsett endå ein jordbrukslærarar (kalla overlærar frå 1956), handverkslærar og ein arbeidsformann for elevane. I tillegg var det fleire kjøkkenjenter, seks i folketellinga 1960; dei var populære blant elevane, men er ikkje nemnde i årsmeldingane frå skulen før 1984. Også gardsarbeidarane er fyrst nemnde i årsmeldingane frå 1984, men hadde vore på skulen frå starten. Frå 1948 blei det tilsett lærar i allmennfaga (norsk, rekning, samfunnslære og gymnastikk; frå 1956 kalla overlærar). Dermed var det 13 funksjonærar ved skulen; då er tre timelærarar talde med, men ikkje kjøkkenjentene og gardsarbeidarane. Frå 1965 blei dei fire overlærarane kalla hovudlærarar, og skulen tilsette ein kontorassistent. 1967 fekk skulen vaktmeister. Utanom dei nemnde kunne enkelte arbeidsfolk bli leigde inn til å utføra eit bestemt arbeid. Mange av dei som begynte dei fyrste åra, blei lenge ved skulen og var nærmast institusjonar: Rønneberg, styrar 1940-1954; Kved32


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 33

nala’en, Johannes Kverneland, lærar og gardsfullmekt 1940-1965; Sjur Ulvund, jordbrukslærar 1941-1954, styrar 1954-1977; Faste Ravndal, handverkslærar 1941-1962; frøken Gjennestad, Gunhild Gjennestad, husmor 1941-1973; Helge Omdal, hagebrukslærar 1945-1975; Osmund Sandvik, fjøsmeister (tittel praksislærar frå 1955) 1952-1985, for å nemna nokre.

Kristian Rønneberg, den fyrste styraren på Øksnevad. 1954 blei han utnemnd til fylkeslandbrukssjef og slutta derfor som styrar på jordbruksskulen. Også som fylkeslandbrukssjef fekk han mykje å gjera med skulen, i nært samarbeid med Sjur Ulvund, som overtok som styrar på jordbruksskulen. Rønneberg heldt fram som fylkeslandbrukssjef til han gjekk av for aldersgrensa i 1968. Ulvund skreiv om Rønneberg i årsmeldinga: «Som styrar av denne skulen frå starten... har Rønneberg sett merke, og varande merke, etter seg i jordbruksopplæringa. Her fekk han bruk for sine administrative evner, og hans uvanlege evner som lærar og styrar... Hans innsats her har gjort kveik for lærarar og dei mange elevar som har vori her... Jordbruksskulen på Øksnevad står i stor takksemd til Rønneberg for hans arbeid her.» (Rogaland jordbruksskule på Øksnevad. Melding for budsjettåret 1953-1954, s. 3).

33


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 34

Johannes Kverneland, jordbrukslærar og gardsfullmekt Frå Georg Heigres fotoalbum. Heigre var då elev på Øksnevad.

Sjur Ulvund, lærar i jordbruksfag og seinare styrar etter Rønneberg (kalla rektor frå 1956), frå 1954 til han gjekk av med pensjon i 1977. Her underviser han i rekneskap. Frå Georg Heigres fotoalbum.

34


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 35

Hagebrukslærar Helge Omdal i drivhuset med tomatplanter. Tomatene blei leverte på Gartnerhallen. Omdal begynte alltid timen med sang; «me må finna ein sang, me må finna ein lang ein.» Frå Georg Heigres fotoalbum.

Under til venstre: Handverkslærar Faste Ravndal. Frå Folke Ravndals fotoalbum.

Under til høgre: Fjøsmeister Osmund Sandvik med ei sør- og vestlandsraukolle påutstilling. Denne rasen dominerte påskulen på 50-talet, seinare kom NRF-feet . Frå Georg Heigres fotoalbum.

35


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 36

Hektisk byggeverksemd

Då freden kom, blei det endeleg fortgang i byggeverksemda. Det hadde vore naudløysingar under krigen; betre blei det ikkje då den gode driftsbygningen frå fattiggarden brann ned 9. mars 1946. Men no skjedde ting raskt. Ny og langt større løe stod ferdig i løpet av året, ein gild og fin bygning som raga i landskapet. Den blei eit landemerke på Jæren. Ein lærarbustad blei bygd under krigen, to i 1946-47. Smie og verkstadhus, stall, sauhus og hønsehus stod alle klare 1947, eitt drivhus året etter og eit større drivhus i 1952. Skulebygget med internat stod endeleg klart og blei overtatt 1949. Det var eit bygg i tre etasjar og kjellar, med soverom til 70 elevar, to klasserom, kontor, matsal og kjøkken og bustad for husmor og kjøkkenjenter. «Den finaste gjenta i Rogaland er jordbruksskulen på Øksnevad,» skreiv Stavanger Aftenblad 25. oktober. Endeleg stod skulen klar slik den lenge hadde vore planlagt!

Skulen slik den tok seg ut i mange år, sett frå riksvegen. Det nye skulebygget og den nye løa troner på moreneryggen. Styrarbustaden bak lengst til høgre, to lærarbustader i bakgrunnen midt på bildet. Bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1948-1949. Løa og tre lærarbustader, sett frå styrarbustaden i nord. Lengst bak ser me den eine bustaden frå fattiggarden. Bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1948-1949.

36


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 37

Flyfoto frå Widerøe (postkort frå kring 1960). Lengst til venstre: hemehus og gardshus frå Fattiggarden (nytta som bustader for funksjonærane) og gamleheimen (bygd om til verkstad og smie). Midt på bildet: den nye løa. Bak løa: tre lærarbustader, i forgrunnen: drivhus med rbeidshus. Til høgre: internatet, bak den: styrarbustaden, lengst til høgre: den fjerde lærarbustaden.

Men alt var ikkje fryd og gaman. Det var problem i det nye skulehuset. Styrar Rønneberg skreiv: Vi har også vanskar med tak og vegger som lek inn vatn så det vert lekkasje både her og der. Regnvatnet trengjer inn i torvisolasjonen og kjem på innsida av tak og vegger som eit svart bekvatn som set varige merke.23

Unntakssituasjonen under krigen hadde tvinge fram ei rekke naudløysingar som no gav resultat: bygget var ikkje tett, torva i veggene blei blaut, regnvatnet som dryppa, blei beksvart. Verre var likevel dei gode vokstervilkåra dette gav for alle slag bakteriar og sopp. Med tida skulle muggsoppen i veggene bli eit alvorleg helseproblem. 23. Melding om Rogaland jordbruksskule på Øksnevad 1. juli 1946-30. juni 1947, s. 20.

37


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 38

Drivhus med arbeidshus. Bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1948-1949.

«Arbeid med tomatene i det nye veksthuset.» Bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1951-1952.

38


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 39

1956 fekk skulen besøk frå Sovjet. Det russiske jordbrukssendelaget blei så imponert over skulebygningane at dei bad om å få teikningane tilsendt så dei kunne bygga på same måten heime!24 Maskin- og reiskapshus blei bygd 1960. 1962-1963 blei det bygd to lærarbustader til og ein tredje i 1965-66; det var den siste.

Frå hest til traktor

På Øksnavad var det både traktor og mjølkemaskin. 1939 var det eit argument imot å legga jordbruksskulen dit. I etterkrigsåra opplevde me ei rik utvikling i norsk jordbruk, på få år hadde alle bønder skaffa seg traktor, helst den kjende Gråtassen, av merket Ferguson, og hesten blei pensjonert. No blei utfordringa tvert om å følgja med i utviklinga av stadig nye jordbruksmaskinar og driftsmåtar, men lærarane på skulen hadde gode kontaktar i det jærske næringslivet og sytte for at elevane blei kjende med det nye som kom. 1952 hadde skulen fått to traktorar, dei hadde fôrkuttar, silorivar, potetsettemaskin, naturgjødselspreiar, lasseapparat m.m. Ut over 50-talet blei hestebruken trappa ned til fyrst fem hestar, så fire, så tre, og bare to fjordingar tidleg på 60-talet. Men skulen

Tynning. Einar Stangeland påFerguson-traktoren. Frå Georg Heigres fotoalbum. 24. «Jordbruksskule i Sovjet etter Øksnevadmønster». Stavanger Aftenblad 29.11.1956.

39


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 40

ville ikkje kvitta seg heilt med hesten, den kunne enno gjera nytte for seg i skogen, og enno var det enkelte som hadde hest på garden heime. På 70-talet var det likevel slutt. Alt frå fyrste skuleår blei det drive mykje forsøksverksemd på skulen, og grøfting og jordforbetring stod sentralt.

Arbeidsfolka på garden

Grøfting og gjerding måtte òg gjerast, og alt kunne ikkje overlatast til elevane. Arbeidet blei drive dels av tilsette og dels av innleigde, med hjelp frå elevar. Arbeidsfolka var ikkje funksjonærar og er ikkje nemnde i årsmeldingane frå skulen dei fyrste tiåra. Arne Skretting grov ut skuletomten i 1939 saman med far sin, Rasmus, og blei sidan verande på skulen som vedlikehaldsarbeidar i meir enn 30 år. Rasmus Håland var sjåfør; også han jobba på skulen i vel 30 år, frå andre eller tredje året. Skretting, Håland og husmor Gjennestad blei i 1972 heidra med Selskapet for Norges Vels medalje med diplom for lang og tru teneste. Martin Tranøy var fast tilsett i hønsehuset på 50-60-talet. Son til rektor, han heitte òg Sjur Ulvund, blei tilsett som gardsarbeidar i 1959. Han enten budde eller jobba på Øksnevad frå han kom dit som eittåring i 1941 til han gjekk av med pensjon i 2008. Henry Dahle, «Grøftearbeid på myrfeltet.» Bilde frå skulens årssom budde på eit nabo- melding for budsjettåret 1950-1951. 40


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 41

bruk, blei leigd inn for å køyra gravemaskin og elles forefallande arbeid. I 1978 blei han tilsett, og han var på skulen til han måtte slutta på grunn av sjukdom i 1999. Arbeidsfolka sette opp gjerde, drikkekar til kyrne og grøfta mykje, vinterstid var det skogsarbeid. Ulvund senior var då rektor. «Ulvund grøftar og gjerder for mykje,» var det dei som meinte. Det blei tatt opp i styret, som gav beskjed: Det som skal grøftast, skal grøftast. Husmor og kjøkkenjenter er nemnde. På 60-talet hadde skulen fått så mykje papirarbeid at dei måtte tilsetta kontorassistent. Frå 1975 blei det tilsett reinhaldarar i tillegg til kjøkkenpersonalet. Wenche Dahle, kona til Henry, begynte som reinhaldar på skulen i 1975, men gjekk snart over i ledig stilling på kantina. Der blei ho verande til 2010, frå 1992 som kantinestyrar; dei siste 14 åra måtte ho driva kantina som eiga bedrift. Det manglar mykje på at me har oversikt over alle arbeidsfolka som skulen har hatt, endå om alle har vore like viktige.

Høylessing med silosvans. Frå skulens årsmelding til budsjettåret 1953-1954.

41


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 42

Over: Kjøkkenjentene og (heilt til venstre) husmor Gunhild Gjennestad i prat med hagebrukslærar Helge Omdal. Bilde frå Georg Heigres fotoalbum, det gjeld også bildet under. Under: Kjøkkenjenter påveg mot internatet. Løa i bakgrunnen.

42


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 43

-

Klasserom på internatet. Bilde frå 1950.

Livet på internatskulen

Kjøkkenjentene var populære. Ein gløymer så lett at ein skule er mykje meir enn det som skjer i klasserommet. Skulen skal gjennomføra ein læreplan, men utan mat og drikke får ein ikkje gjort stort, og viss ingen held det reint, blir skulen stengt. Husmor og kjøkkenjentene laga maten, serverte den og heldt heile skulen rein. Så lenge læreplanen av 1938 gjaldt, tokskulen inn 24 elevar på 1 ½ -årskursa og 12 på tovintrarskursa. Sommarstid budde bare dei 24 elevane frå 1 ½ -årskurset på skulen, men vintrane budde elevar frå begge kursa der, saman med «gamlingane» som hadde begynt året før. Då var dei rundt 70, som alle skulle ha mat. Frokost, lunsj (alltid graut), middag kl. 15.00, kveldsmat. Og ekstra tilstelning i høgtider. Husmor og kjøkkenjenter budde på skulen. Dei gjekk tredelt skift, arbeidsdagen begynte kl. 07.00 og var ikkje slutt før oppvasken etter kveldsmaten var unnagjort. Mest alle elevane var guttar, bondesøner i slutten av tenåra. Dei 43


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 44

Over: «Høymengda må vi ha greie på.» Bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1949-1950. Under: Her set dei poteter med potetsettemaskin frå Underhaug. Føraren påtraktoren er Trygve Gjedrem som seinare blei professor påÅs. — Bilde frå Heigres foto-album.

44


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 45

var både lærelystne og nyfikne. Dei hadde eit godt auge til kjøkkenjentene, og kjøkkenjentene hadde eit godt auge til ungguttane. Mange ekteskap kom til på det viset. Husmorskulen på Sømme heldt dei òg kontakt med; jentene kom på besøk til Øksnevad; også det blei det par av. Starten på eit skuleår kunne vera brutal. «Kvalpane» skulle badast i andedammen nedafor hønsehuset; dammen var full av andeog gåseskit. Ein som nekta, blei slept uti med tau. Etter det fekk skulen stoppa ritualet, og andedammen blei fylt igjen. Men slik hardhendt behandling var ikkje det som prega livet på skulen. Skulen var ein veldig trygg plass, minst Tobias Skretting, som var elev ved skulen 1953-1955. Seinare blei han ordførar i Hå og ein kjær kulturarbeidar. Når elevane jobba og budde i lag, kom dei mykje nærmare inn på kvarandre enn kva ein gjer på andre skular. Særleg sommaren hugsar Tobias Skretting som ei gild tid. Det var noko anna enn å

Klar for mjølking. Legg merke til dei flotte kvite uniformane. Frå venstre: Reidar Berge, Svein Lunde, Einar Stangeland, Tor Sandve. Frå fotoalbumet til Georg Heigre.

45


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 46

«Formannen i idrottslaget skal slå fotballbana.» Bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1955-1956.

vera dreng på Njærheim. «Me var mange saman og hadde mykje skoy,» minst han. Kvednala’en (jordbrukslæraren) sa me ikkje skulle bry oss så mykje om å pugga, for faget utvikla seg frå år til år, me måtte læra så mykje at me kunna følgja med i framgangen i yrkeslivet, og vita kvar me fann lærdommen. Omdal (hagebrukslæraren) begynte alltid timane med ein sang: «Me må finna ein sang, me må finna ein lang ein.» Me likte å gjera skulearbeidet, det gjekk prestisje i å læra mykje og få gode karakterar. Elevfestane var ein viktig del av internatlivet. Då var alle med, gjerne kjærastar òg, og nokon las høgt frå Nepeposten — ei handskriven avis som elevane redigerte. Daglegstova på skulen var mykje brukt, der las elevane aviser, høyrde radio og spelte bridge. 1961 fekk dei TV. Dei hadde bridgeklubb det året Skretting og Gudmund Tjetland gjekk der. Rett som det var, kom Rønneberg, styraren, fykande i døra, han trudde det var poker. Gymsalen, badstua og idrettsbana blei òg mykje nytta. Enkelte kveldar tok dei buss til Sandnes og gjekk på kino, eller dei drog på bygdadans. Ein kveld blei det vasskrig på internatet, minst Gudmund Tjetland. Det kom ungdom utanfrå som ville besøka kjøkkenjentene. Nokon fôr opp på taket og bomba inntrengarane med poser med vatn. Kvednala’en kom på inspeksjon og fekk den eine vassposen i hovudet! 46


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 47

Steinrydding på beitet. Frå skulens årsmelding for budsjettåret 1956-57.

Tjetland blei arbeidsformann for elevane 1955-57 og lærar på Øksnevad 1975-1996. Som lærar gjekk han sjølv inspeksjon på internatet. Det skulle vera ro kl. 22.30, men det var det ikkje alltid. Ei natt gjekk ein kar att og fram på taket, i bare trusa. «Eg gjekk opp på rommet for å lukka vindauget; då var han på veg inn att. Eg sleppte han inn, og han hoppa rett på ein TV han hadde på rommet. Då sa det klirr-klirr — TV-en var bare ei ramme, den blei brukt som barskap.» Fleire elevar sette vindunkar, som dei måtte gøyma bort. Sjur Ulvund, son til rektor, fekk jobb som gardsarbeidar frå 1959 (driftsleiar 1986-2008). Han fann ein vindunk på løa og sa frå til arbeidsformannen Fuglestad. Då denne såg dunken, kom det: «Kline meg, det er jo min dunk!» Elevane på 1 ½ -årskurset avslutta skuleåret med skuletur. Då besøkte dei andre jordbruksskular og kunne samtidig oppleva Maihaugen, Oslo og andre reisemål. Tjetland minst skuleturen kullet hans hadde; dei reiste med buss, bagasjen var festa på taket. I ein låg jernbaneovergang blei all bagasjen feidd ned! Enkelte hadde med heimebrygga øl. Den gjekk i knas. Ville ungdommen på Jæren ta meir utdanning, var dei viktigaste 47


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 48

alternativa Øksnevad, Rogaland landsgymnas på Bryne og den kristelege skulen Tryggheim. «Heime hjå okke seier dei at dei som går på Tryggheim, kjem til himmelen, men dei som går på Øksnavad, kjem til Agro,» sa ein elev. Klepp Folkeakademi hadde faste kveldar på skulen, med foredrag, reiseskildringar og anna. Einar K. Time kom kvar vår og fortalde om såing, gjødsel og sprøyting. «Me lærte å følgja med i fagblada; Øksnevad blei vegen inn i fagmiljøet. Skulen har hatt stor betydning for utviklinga i fagmiljøet blant rogalandsbøndene. Me fekk vennar over heile fylket. Tida på jordbruksskulen var grunnleggande for oss både fagleg og menneskeleg,» meiner Tobias Skretting. «Me fekk ein vidare horisont. For okke bondeungdom var Øksnevad okka gymnas.»

Oppvekst på internatskulen

Øksnevad var eit samfunn for seg utan mykje omgang med folk utanfor skulen. Det var fantastisk å veksa opp der, fortel Ranveig Løge, dotter til fjøsmeister Sandvik. Ho blei seinare sjølv lærar og var hovudtillitsvald for Utdanningsforbundet i Rogaland fylkeskommune 1993-2008. Skulen hadde eit stort område med mange boltreplassar og ikkje så mange farlege maskinar. Sju hestar gjorde mykje av gardsarbeidet. Dei var mange ungar, nok av leikekameratar, og det var ingen som sprang etter oss, fortel Ranveig Løge og Sjur Ulvund. Ungane spelte slåball, hoppa paradis, leikte gøymeleiken eller cowboy og indianarar. Mødrene var ofte med, av og til fjøsnissane òg. I Figgjoelva fiska dei elveperlemusling (no freda) for å finna perler, sommarstid bada dei kvar dag i elva. Om vinteren gjekk dei på ski eller rente på rattkjelke frå vasstårnet oppfor rektorbustaden og ned på riksvegen; det gjaldt om å komma lengst sørover. Lærarane arrangerte skeiseløp på Øksnavadtjørna, der var det is stort sett kvart år. Det rann open kloakk ut i tjørna, dit visste me at me ikkje måtte gå, fortel Ranveig Løge. Men veslebroren på tre år ramla nedi og hadde så vidt munnen og nesa over. Dei fekk hjelp til å få han opp og følgde han heim; mora tok imot han på trappa, fekk kleda av han og spylte han. Dei sykla til skulen og til avholdslag og sundagsskulen i Kleppekrossen, men stort sett var dei med dei andre ungane frå jordbruksskulen og nabogardane. 48


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 49

«På Øksnevad-tjørna kan skeisene prøvast.» Bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1957-1958.

Ungane fekk vera med i arbeidet på garden, tok opp poteter, var med i slåtten og sauesanking i heia. Sauevasking var eit merakkel! Far hadde på seg utstyr og stod med sauen nedi eit bad som skulle ta liv av utøy, minst Ranveig Løge. Rasmus Håland var sjåfør på skulen. Lastebilen hans blei brukt til allslags. Det hende ungane fekk sitta på. Elevane frå 1 ½-årskursa blei dei kjende med når desse deltok i gardsarbeidet sommarstid, fjøsnissane blei dei òg kjende med. Elles blei ungane godt kjende med husmor, Gunhild Gjennestad. Det var godt samhald mellom familiane på garden, minst Ulvund og Løge. Når nokon fylte år, kom alle på besøk. Juletrefest for alle tilsette, med borna, var fast tradisjon. Det var dameselskap i hagane. Skulen hadde styrarbustad, to lærarbustader og husa frå fattiggarden. I våningshuset frå fattiggarden budde fjøsmeisteren med familie, handverkslæraren med familie samt ein prest som var timelærar i allmennfag og arbeidsformannen til elevane. Martin Stangeland, arbeidsformannen, hadde veldig barnetekke. I nabohuset budde Omdal, hagebrukslæraren, ein veldig sosial fyr. Han sette seg gjerne til pianoet og sang. Alle sangane var ikkje like oppbyggelege: Min fader var vokter på Halten fyr og elskede en gang et havfruedyr. Resultatet av deres kjærlighetsnatt var en nise og meg og en liten havkatt. 49


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 50

På grusen ved Øksnavadtjørna blei det laga sankthansbål. Då møttest alle familiane der; det same gjorde dei på 17. mai om kvelden. Med heimelaga is. Det følgde fleire gode med å jobba på Øksnevad. Skulen hadde frysar, kjølerom, vaskemaskin og tørkeskap som også dei tilsette kunne bruka på skift. Kvar laurdag kunne dei bruka dusjane på skulen. Dei kjøpte mjølk i mjølkespann, egg, tomater, agurk, poteter og andre grønnsaker på garden og var nokså sjølvforsynte. «Tidleg blei me lærte opp til å ta vare på garden vår. Det var våre kyr, vår plen osb. Kom me heim ein gong og høyrde det var noko gale i fjøset, var det rett inn for å ordna opp om me så kom i finklede, det var aldri snakk om å skifta fyrst.» — Kva barndommen på Øksnevad har betydd for meg som vaksen? Mest sagt alt. Til venstre: «På Vesthagen var halmen kort i år.» Bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1957-1958. Under: Hesten blei enno brukt noko, til arbeid i skogen, litt inn på 60-talet. Bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1962.

50


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 51

To bilde frå skulens årsmelding for budsjettåret 1962. Øvst frå ei pløyetevling, under frå siloslåtten.

Oppgangtider og nedgangstider

Dei fyrste etterkrigsåra var ei rik tid for skulen og søkartala var høge. Det var helst guttar som søkte, men alt i det fyrste kullet var det ei jente, Bergljot Tengs. I 1973 les me at det til då hadde vore fire jenter blant dei meir enn tusen elevane skulen hadde hatt. 1 ½ -årskursa var dei mest populære, til å begynna med, men ut over 60-åra dabba interessa for desse kursa noko av; tovintrarkursa hadde fortsatt stor pågang. Det gav lite arbeidskraft i sommarhalvåret. 1961 fekk ikkje skulen full agronomklasse. Det same opplevde jordbruksskular andre stader i landet. Så raskt som norsk jordbruk utvikla seg, sleit jordbruksskulane 51


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 52

med å følgja med både på utstyrssida og bygningssida. «Skulen har ikkje høve til å fylgje den farten som dei mest dugande bøndene i Rogaland har,» skreiv rektor Ulvund i 1956. Skulen som i 1949 var ein av dei mest moderne i landet, var i 60-åra i ferd med å bli gammaldags. Då var det ikkje lett å trekka til seg nye elevkull. Øksnevad klarte seg likevel betre enn dei fleste landbruksskulane ut over 60-talet, elevtalet gjekk ikkje mykje ned. 1971 blei det namneskifte. No heitte det ikkje lenger Rogaland jordbruksskule, men Øksnevad jordbruksskule og Tveit jordbruksskule. Namneendringa blei godkjent av departementet i 1972. Sentralt var det mykje arbeid med nye planar for all utdanning. Då fekk også jordbruksskulane ny læreplan: læreplanen av 1970. Den gav tilbod om agroteknikarkurs for dei som hadde agronomutdanning frå før, og agronomkursa fekk fastsett ein bestemt prosent med praksis i partiundervisning i dei enkelte faga. Partiundervisninga var praktisk arbeid i mindre grupper, 6-8 elevar. Slik ønskte ein å oppnå ei betre samordning av teori og praksis. Kursa skulle vera heile årskurs som starta om hausten og slutta om våren, som i skuleverket elles. Øksnevad fekk likevel godkjent ei ordning som var tilnærma lik den gamle med 1 ½ -årskurs nokre år til; dei siste elevane frå slike kurs blei uteksaminerte våren 1982. Desse kursa blei avvikla etter framlegg frå lærarane, som heller ville ha fleire klassar på eittårig agronomkurs. Endå ein ny normalplan kom i 1976. No blei alle fag rekna til eit visst tal timar kvar veke, til saman 35 timar i veka og 1330 timar i skuleåret. Slik skulle utdanninga i jordbruket, som låg under Landbruksdepartementet, bli harmonisert med utdanninga i vidaregåande skule, som låg under Kyrkje- og undervisningsdepartementet. Alt det sentrale planarbeidet førte til at Øksnevad fekk ny læreplan vedtatt 1977. 1 ½ -årskursa blei avløyste av ein totrinns modell med heile årskurs: grunnkurs fyrste året, agronomkurs andre året. Alle kursa skulle ha to timar norsk med samfunnsfag, to timar kroppsøving og to timar valfag. Skuleåret blei litt kortare: 38 veker mot før 40. Lærarane i yrkesfaga (lektorar og faglærarar) blei supplerte med instruktørar i jordbruk, hagebruk, landbrukstekniske fag, husdyrbruk og skogbruk (dei tidlegare arbeidsformennene i jordbruk og hagebruk blei no instruktørar). Det blei problem med å skaffa seg og halda på instruktørar, det blei ofte skifte midt i skuleåret, noko som var særs uheldig. «Det største problemet me har 52


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 53

er at det er vanskeleg å få det undervisningspersonalet me treng.»25 1970-talet blei ei ny veksttid for jordbruksskulane, ei «grønn bølgje» gjekk over landet. 1976 tok Øksnevad inn 102 elevar: «Dette er sikkert det høgaste talet, både når det gjeld søkjarar og elevar, som skolen nokon gong har hatt,» skreiv rektor Skadsheim i årsmeldinga.26 Men i løpet av 1980-talet gjekk søknaden til jordbruksskulane på nytt ned. 1986 var det ledige plassar på skulen.

Dei siste åra med internat

Frå 1980 merkte skulen at søkartala sank. Det blei problem å fylla klassane og dei måtte ta inn ein del elevar utan erfaring frå gard. Når interessa varierte så mykje frå 60-talet av, blei det ikkje lettare å halda følgje med næringa utstyrsmessig. Johan Risa, hovudlærar i allmennfag (norsk, rekning, samfunnsfag og gymnastikk) 19652000, sa: «Det viktigaste som skjedde dei 34 åra eg var på skulen, var ikkje den nye driftsbygningen i 1998, men at me fekk fôrutleggar i fjøset.» Det skjedde i 1986; då var det mest ikkje ein driftsbygning i fylket som ikkje hadde det. Sviktande elevtal gjorde det sjølvsagt ikkje lettare å skaffa skulen alle investeringane dei trong for å halda følgja med den rivande utviklinga i næringslivet. «Endeleg fikk skolen skikkeleg skogstraktor med fjernstyrt vinsj,» skreiv rektor Varhaug i årsmeldinga 1986; «Maskinparken er middels bra,» skreiv han i årsmeldinga året etter.27 Byggeverksemda heldt fram. Skulebygget blei kraftig utvida med ny fløy 1971. Då fekk dei ein «mykje stor, restaurantliknande matsal med stort kjøken», fleire klasserom, ny daglegstove, bibliotek med lesesal samt naturfagsrom. Nytt veksthus stod ferdig 1977, med eit aktivitetshus som stod klart 1979. Nye siloar same året (1979). Nytt hønsehus 1982. Lagerbygg med kjølelager for grønnsaker og viftelager for poteter løyste mange problem, det stod klart 1983. Elles er ein gjennomgangstone at skulen arbeider for å få ny og meir tidsriktig driftsbygning; det skulle visa seg å ta

25. Årsmelding for Øksnevad jordbruksskole for 1978, s. 3. 26. Årsmelding for Øksnevad jordbruksskole for 1978, s. 2. Det var 222 søkarar og det blei som nemnt tatt inn 102 elevar. 27. Årsmelding for Øksnevad jordbruksskole for 1986, s. 13; Årsmelding for Øksnevad landsbruksskole for 1987, s. 7.

53


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 54

tid. Den nye driftsbygningen stod ikkje klar før 1998. 1985 fekk skulen ein filial på Vigrestad. Det blei eit kortvarig prosjekt, nedlagt 1987. 1989 innførte skulen kveldskurs for bondekvinner i samarbeid med Rogaland Bondekvinnelag; dei førte fram til agronomeksamen etter to-fire år. Kursa blei ein stor suksess. Eg har nemnt dei tilsette som blei institusjonar i skulens fyrste to-tre tiår. Fleire kom til etter kvart. Martin Skadsheim overtok som rektor etter Ulvund, 1977-1984. Eirik J. Varhaug var rektor 1984-1989, men skulle driva heimegarden samtidig, så han gjekk over i stilling som lektor på skulen 1989. Arne Dragsund var hovudlærar i jordbruk og gardsfullmektig 1985-1989, vikarierte som rektor 1988-1989 og blei tilsett som rektor 1989-2004; i hans tid blei skulen fyrst overført til Kyrkje- og undervisningsdepartementet, deretter blei internatet avvikla. Det skjedde mykje då han var rektor, meir om det i neste kapittel. Andreas Eig Svendsen var lektor på Øksnevad 1960-1990 med hovudfag gris og små husdyr. Magnus Moi var handverkslærar 1963-1984. Trygve Ask var hovudlærar i jordbruk og gardsfullmektig 1965-1985, etter Kvedna-

Luftfoto av Øksnevad, tatt av Widerøe etter at den nye fløyen stod klar i 1971.

54


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 55

Skulen med den nye fløyen, slik den stod ferdig i 1971. Under: frå matsalen i den nye fløyen. Skulens bilde.

55


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 56

Frå skulebygget, den nye fløyen som stod klar i 1971. Over: frå daglegstova, under: frå biblioteket. Skulens bilde.

56


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 57

la’en og før Dragsund. Johan Risa var lærar i allmennfag (norsk, rekning, kroppsøving) og overlærar (seinare kalla hovudlærar) 1965-2000, samtidig kasserar 1965-1973, og undervisningsinspektør 1980-1990. Olena Opsal var kokke 1971-ca. 1988, 1988 husmor og kokke, Møyfrid Sele har vore kjøkkenassistent sidan 1974 (mellom 1981 og 1993 stilte ho bare når dei trong folk, ved ymse tilstelningar). Anna Dahle internatassistent (kjøkkenassistent) 1975-1995. Gudmund Tjetland (lærar 1975-1996) har eg nemnt. Gunvald Håland lærar i tekniske fag 1977-2003. Leif Gaute Haugland har vore tilsett som gardsarbeidar sidan 1979, Trond Stiansen sidan 1986. Aud Asheim var kontorfullmektig (seinare kalla konsulent) 1980-2001. Nils Einar Buer har vore lærar i husdyrbruk sidan 1981, Ottar Rørstad har vore lektor sidan 1985, økonomiske fag og matematikk. Roar Auglænd var gartnar 1983-2006, Liv Thompson kasserar (etter kvart med tittel konsulent) 1986-2006, då ho døydde. Bryne-Carlsen var timelærar i sjukdomslære 19411971 og Bjørn Kjos-Hansen timelærar i meierilære og mjølkehygiene 1945-1971. Då har eg bare nemnt dei som var 20 år eller meir ved skulen. Ei grundigare oversikt følgjer bak i boka. 1986 oppretta skulen agroteknikarkurs for elevar som var utlærte agronomar. Kurset gav vidareutdanning i rekneskap og økonomi. Tidlegare europameister i pløying, Ola Folkvord, fekk ansvar for kurset; han blei tilsett som datalærar, noko skulen hadde begynt med i 1984. Folkvord var ein av dei bøndene som tidleg hadde interessert seg for datateknologien. Med han som lærar blei det 1988 oppretta datasenter ved skulen, eit kompetansesenter for datainteresserte landbruksfolk. Dette var eit pionerprosjekt på landsbasis, og blei drive i samarbeid mellom skulen, Rogaland Bondelag og Rogaland Bonde- og småbrukarlag. 1989 fekk skulen fleire bein å stå på. Då begynte skulen å utdanna anleggsgartnarar i tillegg til agronomane. Sidan har denne opplæringa vore ein viktig del av skulen. Lærarane hadde lenge buplikt på skulen. Dei hadde ansvar døgnet rundt, gjekk inspeksjon på internatet og blei kompensert for det. «Internatet var fantastisk reint menneskeleg, men du skal ha eit liv utanfor jobben òg,» som Johan Risa sa det. Fagforeningane hadde framforhandla ei kompensasjonsordning. 1977 blei dei ikkje einige med staten, så avtalen blei ikkje fornya, og fagforeninga gav beskjed om at dei ikkje ville rå lærarane til å ta på seg meir 57


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 58

inspeksjon. Dermed blei det slutt på buplikta og mange lærarar skaffa seg husvære utanfor skulen. Inspeksjonane blei overtatt av rektor, gardsstyrar, kontorassistentar og kantinepersonale. Det heldt fram til vel 1990. Eit nyttårsball på internatet sklei ut. Nokre få elevar var så skjenkte at dei knapt visste kvar dei var, ein sat i kjellaren og truga med å ta livet sitt. Wenche Dahle og Liv Thompson gjekk inspeksjon den kvelden, dei blei skremde. Ikkje lenge etter dette blei det slutt på internatet. Fylkeskommunen ønskte å gjera om sovesalane til klasserom og bibliotek, då skulen trong fleire klasserom. Elevar som hadde lang veg til skulen og bruk for ein stad å bu, blei innlosjerte i ledig lærarbustad i staden. Økonomien til fylkeskommunen var trong. Kravet om at internatet skulle gå i balanse, var òg ei medverkande årsak til at internatet blei gjort om til klasserom. Det blei avvikla i 1992. Internattida hadde vore ei kjekk tid, synst Wenche Dahle. Læraren som hadde vakt, budde på skulen og var alltid innom kjøkkenet. Elevane var stort sett kjekke, det var ei koseleg tid.

Nils Einar Buer i mjølkerommet. Buer blei tilsett som instruktør i husdyrfag i 1981, faglærar frå 1985. Han er enno lærar på Øksnevad. Bildet må vera frå 1980-talet. Skulens bilde.

58


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 59

Maskinmjølkinga. Skulens bilde.

59


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 60

60


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 61

Rektorane på jordbruksskulen frå 1940 til 1989: Kristian Rønneberg (oppe til venstre), rektor 1940-1954; Sjur Ulvund (nede til venstre), rektor 1954-1977; Martin Skadsheim (oppe til høgre), rektor 1977-1984; Eirik J. Varhaug (nede til høgre), rektor 1984-1989.

61


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 62

Jubileumssang til 36-årstreffet 18.8.1990

Tekst: Tobia Skretting. Mel.: Da Lykkeliten kom til verden.

Hallo! Hallo næbestudenta! Velkommen te ei hyggjastund! Velkommen au te di udvalde av kvinnekjønn og rosenmunn! Nå ska me stoppa lidegranna og slappa av med gode mad. Og ittepå så ska me drøsa om skuleår på Øksnavad.

Eg husa sjauen før me sobna på hybelen den fyrste kveld. Eg husa siste sermonien med fest på Viste Strandhotell. Me kalte okke agronoma og festen va visst god og glad med sang og muntre middagstala ved avskjeden med Øksnavad.

Og adle da’ene og netten’ imødlå begynnelse og slutt ga både ved og gode minne te en som der va skulegutt. Men gildaste va vennskapsbåndå, dei sede lengst av det som sad. Eg husa beste vennskapsåndå frå samlivet på Øksnavad.

Jau, det va gildt de kunne koma så mange her te treff i dag! Me ska’kje ta di store tagjå og ikkje vinna store slag. Men me ska kos’okke ihoba og snu på et og anna blad frå tid som gjekk og tid som kjeme, og ta ei skål for Øksnavad! Nå he me runda middagshøyden di fleste her, i livets dag. Men me kan ennå slå ei slåsa og ta en sang i festleg lag. For sjølv om årå verte mange og tidå renne fort avstad; humør og sang er adelsmerkje på gjengen ifrå Øksnavad.

62


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 63

Skriv som hang på Rogaland jordbruksskule på Tveit på den tida då Rønneberg var jordbrukslærar der. Det uttrykte kva som blei oppfatta som god framferd, og god framferd var noko Rønneberg òg la vekt på.

63


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 64

Skotsk høglandsfe blei eit kjennemerke for skulen då det blei innført i år 2000.

64


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 65

NATURBRUKSSKULEN

65


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 66

66


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 67

På 90-talet måtte jordbruksskulane gå nye vegar og bli meir allsidige. Til då hadde dei ligge under Landbruksdepartementet. Frå 1990 blei dei overførte til Kyrkje- og undervisningsdepartementet, og hamna då i lag med dei vidaregåande skulane. Øksnevad fekk nytt namn: Øksnevad vidaregåande skole. Då skulen hamna i lag med dei andre vidaregåande skulane, blei utdanninga gjort treårig. Frå og med skuleåret 1991/92 hadde skulen både grunnkurs (gk), vk1 og vk2 (no kalla vg1, vg2, vg3). Skulen fekk etter kvart fleire fag, internatet blei avvikla 1992, skulen tok inn fleire elevar og utvida staben. Jordbruksskulen hadde rundt 70 elevar, 102 på det meste. Etter tre år med naturbruksskule var elevtalet mangedobla: 222 elevar i 1992/1993, rundt 360 i 2015. «Mange set pris på kombinasjonen av fag- og studiekompetanse som dei kan få hos oss,» uttala rektor Dragsund til Aftenbladet 19.6.1992. Litt etter kvart blei skulen heilt fornya bygningsmessig og ligg i dag på nytt som ei perle på Jæren. Dagens naturbruksskule tilbyr utdanning over eit breitt felt: agronom, anleggsgartnar, driftsoperatør idrettsanlegg, hest- og hovslagerfag med muligheter til toppidrett, studiekompetanse, fleire former for tilrettelagt opplæring og landslinje for vg2 anleggsteknikk og vg3 anleggsmaskinmekanikar. I praksis ei vidareføring og utviding av det skulen heile tida har stått for: praktisk og teoretisk opplæring innafor «det grønne». Samtidig har skulen blitt meir internasjonalt orientert enn før. Dei har dyrka kontaktar med skular i mange land, både i «vest», «aust» og «sør». Skulen har levd i ein kamp med svingande elevsøknad, eit seigt arbeid for heile tida å halda skulen både aktuell og relevant for nye oppveksande ungdomskull. Har me lykkast? 67


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 68

Miljøskulen

April 1990 var lærarane på Øksnevad samla til kurs i miljølære. Moderniseringa av samfunnet etter krigen, med omlegginga av jordbruket, voldsom trafikkvekst og sentralisering, og kloakken som blei sleppt ut i elvar, bekkar og hav, var blitt eit miljøproblem skulen tok på alvor. Lokalt hadde Øksnavadtjørna grodd mest heilt til, globalt var verdshava blitt alvorleg forureina. Skulen inviterte universitetslektor Lars Leonardsson frå Universitetet i Lund til å snakka om nitrattilførsla: «Det er svært viktig å redusera nitrattilførselen til vassdraga for å skjerma havet,» sa Leonardsson, og la til: det må skje raskt.28 Skulen drøydde ikkje med å gå frå ord til handling. Same våren starta dei eit gjødselsprosjekt der Tord Tjelflaat blei tilsett som prosjektleiar. Han skulle studera korleis husdyrgjødsla kunne nyttast på beite. Kva slags gjødsel som kan nyttast, og korleis dyra reagerer når dei skal eta graset, var blant spørsmåla som blei stilt. Kyrne blei sleppt ut på beite der det både var ugjødsla gras og gras gjødsla på ulikt vis, kunstgjødsel og ulike former for husdyrgjødsel. Tjelflaat følgde kyrne nøye i tre år. Rapporten han skreiv frå prosjektet viste at bønder kan spara mykje ved å bruka husdyrgjødsel på beite framfor kunstgjødsel, og då redusera kunstgjødselbruken. Våren 1990 avvikla skulen òg det fyrste miljøkurset i Rogaland for lærarar frå grunnskular og vidaregåande skular. Lærarar frå mange skular deltok; kurset heldt fram i fleire år. 2001 følgde skulen opp med å prøva ut beite på kløvereng gjødsla med kompostert husdyrgjødsel. Då spara dei både kraftfôr og gjødsel. Planteforsk Særheim styrte forsøket. 1992 starta skulen eit prosjekt for å reinsa Øksnavadtjørna og laga naturpark av tjørna og området rundt. Tjørna, der ungane på 50-60-talet bada om sommaren og gjekk på skeiser om vinteren, var mest heilt tilgrodd av takrøyrsiv. Sommaren 1994 blei tjørna reinsa så mykje at 10 mål av vassflata no ligg open. Prosjektet blei støtta av staten, fylkeskommunen, Klepp kommune og Skogselskapet. Samtidig blei det bygd tårn for fuglekikkarar og anlagt ein fem 28. «Lærarane sette miljø i fokus», Stavanger Aftenblad 30.4.1990.

68


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 69

Over: Grågjess i Øksnavad naturreservat. Under: Her begynner kulturstien, med oppslag som fortel om fornminna langs stien. Begge bilde frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

69


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 70

Over: Helleren på Øksnavarden, med plakat som fortel om dette fornminnet. Under: Gapahuk ved kulturstien i Nordskogen. Begge bilde er frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

70


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 71

kilometer lang natur- og kultursti gjennom skuleeigedommen. Stien går både til fornminna på Øksnavarden og gjennom marka og skogen vest og nord for Øksnavadtjørna til Figgjoelva og Lonavatnet i nord. Det blei sett opp plakatar som informerer om fornminne, fuglar, dyr og planter i området. Området har sidan blitt nytta både av skulen sjølv og av naturfaglærarar frå andre vidaregåande skular, og er ein mykje brukt tursti for folk flest. Ein reinsepark med 7-800 tre, der naturen sjølv fjernar forureining før den kjem ut i tjørna, stod klar sommaren 1993. Arbeidet med eit biologisk reinseanlegg begynte vinteren 1993/94, i eit samarbeid med Tegle redskapsfabrikk på Bryne, Statens Forurensingstilsyn, Statens Nærings- og Distriktsutviklingsfond og Rogaland fylkeskommune. Bakteriar braut her ned kloakken til god gjødsel, vatnet blei reinsa ytterlegare til badevatnkvalitet – og kunne faktisk drikkast. Den luktfrie gjødsla blei brukt som jordforbetringsmiddel, blant anna på skulens eigen åker. Liknande anlegg fanst knapt; her i landet var bare Haukeliseter fjellstove tidlegare ute. Utslepp frå skulen og husstandar i nabolaget og slam frå andre område i Klepp blei reinsa i anlegget, som blei opna av fylkesmann Tora Houg Aasland 30. august 1994. Anlegget fungerte i eit drøytt tiår, men blei nedlagt då det blei for dyrt. I dag er kloakken kopla til det kommunale anlegget. I fleire år hadde studentar frå Rogaland Distriktshøgskule (no Universitetet i Stavanger) forskingsoppgåver i anlegget, blant anna om reinsing av fosfor i avløpsvatn.

Her går stien mellom leplantinga og steingjerdet, sådd i med gras som må slås i vekstsesongen. Frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

71


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 72

To bilde frå kulturstien.

Over: sti i Nordskogen, kantsone mellom dyrka mark og Figgjoelva.

Under: Vadesteinane (må ikkje forvekslast med den eldste vadestaden, som garden har namn etter, og som låg litt lenger oppe i elva). Begge bilda frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ola Lauvås.

72


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 73

Over: Naturstien går også gjennom skogen på Lonaheia.

Under: Sauer på beite i reinseparken ved Øksnavadtjørna. Begeg bilda frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ola Lauvås.

73


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 74

Steingardar er ein viktig del av kulturbildet på Jæren. Gjerdehaldet er spesielt omtala i skulens skjøtselsplan. Begge bilda er frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

74


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 75

Sommaren 1995 prøvde skulen å la kyrne beita ned siva som gror nær breidda i tjørna. Kyrne skulle beita i strandkanten, og litt ut i tjørna. Dei fyrste åra var dette ikkje heilt vellykka. 2000 innførte skulen skotsk høglandsfe, som villig vassar ut i gjørma, et takrøyr og held gjengroinga i sjakk. Dei går ute heile året og har blitt ein merkevare for skulen. Endå ein reinsepark blei laga til i 2003, på kjelva vest for riksvegen. Her har jordet vore blautt og vondt å drenera. Avlingane blei dårlege. Ved å Skkotsk høglandsfe på beite ved Øksnavadlaga til reinsepark, og la tjørna.Bildet gjengitt med løyve frå Stavanger vatnet siva langsomt via Aftenblad.Foto: Geir Sveen. store dammar og det nye reinseanlegget, blir det effektivt reinsa før det renn ut i tjørna. Då rekna ein med at resten av jordet ville bli meir produktivt. Grønne klasserom var eit anna miljøtiltak skulen innførte 1995. Skulebygget hadde slitt med dårleg luft fordi det var brukt torv som isolasjon i veggane. Planter i klasseromma skulle reinsa lufta. Hå kommune ved skulesjef Olav Lindal var med på prosjektet, som også blei gjennomført på fire skular hos dei. Statoil gjentok forsøket på nokre av kontora sine. «Planter aukar trivselen og betrar lufta,» fastslo prosjektleiar Lillian Skretting (no Hodnefjell). Dette blei etterpå bekrefta av ei vitskapleg undersøking gjennomført ved Landbrukshøgskulen på Ås.29 Skulen fekk 2001 miljøvernprisen i Rogaland fylkeskommune. Per Ivar Aarrestad og rektor mottok prisen på vegne av skulen. 29. «Grønne planter gjør deg mer opplagt». Stavanger Aftenblad 15.1.1997.

75


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 76

Ein skjøtselsplan for skuleeigedommen blei vedtatt 2008. Den behandlar indre område rundt skulebygningane, kultursti, kulturminne, Øksnavarden, lyngmyr og takrøyrsiv, reinseparkar, Figgjoelva, Øksnavadtjørna, kantsoner, skog, Lonaheia, Lonavatnet, natursti, naturreservat, leplantingar, fauna, park, gardsdrift, steingardane og gjerdehald. Både verdiar og skjøtsel er beskrive. Frå 2005 er skulen godkjent som miljøfyrtårn.

Anleggsgartnar og idrettsanlegg

Anleggsgartnarutdanning begynte på Time vidaregåande i 1985 og blei flytta til Øksnevad frå skuleåret 1989/90. Anleggsgartnar Odd Helø bygde opp utdanninga frå botn, i 1985, og knytte til seg fleire dyktige fagfolk. Det fyrste året, grunnkurset, gjekk elevane saman med dei som tok sikte på å bli agronomar, men andre året, vk1 (vidaregåande kurs 1. år), blei innretta spesielt på anleggsgartnaryrket. Etter vk1 var det to år i lære. Elevane var nærmast garantert lærlingeplass då etterspørselen var stor i dette yrket. Frå 1995 utdanna skulen også driftsoperatørar for idrettsanlegg. Desse elevane gjekk saman med anleggsgartnarelevane, men hadde etterpå læretid ved idrettsanlegg. Skulen kjøpte inn den maskinparken som var nødvendig for å gi også slike elevar det som trongst. Driftsoperatørar både på Bryne og Viking stadion er blant dei som er utdanna på Øksnevad. Anleggsgartnarelevane fekk ei spennande utfordring då skulen skulle anlegga ny fotballbane. I samarbeid med Planteforsk Særheim prøvde dei ut kva for nokre grassortar som best tålte slitasjen på banen — det fyrste forsøket i sitt slag her i landet. Sju forskjellige frøblandingar blei sådde i kvart sitt felt. Graset skulle gro utan jord, på eit 30 cm tjukt sandlag. Maskinmekanikarane ved Time vidaregåande skole deltok i arbeidet saman med elevane og lærarane på Øksnevad, Klepp kommune og staten ved tippemidlane bidrog til finansieringa. Per Ivar Aarrestad, lærar for driftsoperatør idrettsanlegg, var primus motor for arbeidet. Resultatet var særs vellykka. Den ferdige fotballbana har blitt brukt både av skulens elevar og fotballklubbar i distriktet. Viking brukte ei tid banen til trening og treningskampar. Støyskjerm av kvist og torv var eit anna prosjekt desse elevane gjennomførte. Støyskjermen har sidan 1996 stått der ein tar av frå 76


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 77

Over: Den nye fotballbanen på Øksnevad, anlagt av skulens lærarar og elevar i samarbeid med Planteforsk Særheim og maskinmekanikarane på Time vidaregåande. Banen har også vore treningsbane for Viking. Bilde frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

Til høgre: Ivar Oma Alstadsæter var bare 16 år då han blei banemeister i Bryne fotballklubb. Han var då elev på Øksnevad. Bilde frå 2009, gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Vegard Tjelta Rusnes.

Både Viking og Bryne har tilsett banemeistrar utdanna frå Øksnevad.

77


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 78

Over: plenklipparane på Øksnevad er typen big size. Foto: JS Norge. Under: Når ein legg brustein, må ein læra å arbeida presist. Foto: Ole Lauvås. Bilde frå skulens katalog 2015.

78


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 79

riksvegen for å køyra opp til skulen. I fleire år dreiv anleggsgartnarelevane ei ungdomsbedrift som tok på seg diverse arbeid utanfor skulen. Det starta med Torgeir Skretting som lærar. Elevane fekk då erfaring med alle sider ved å driva ei bedrift i yrket, både å styra økonomien, rekna på anbud og gjennomføra eit kvalitetsarbeid til avtalt tid og pris. Frå skuleåret 2004/05 har anleggsgartnarelevane hatt maskinførarkurs som valfag. Nokre år seinare blei landslinja for anleggsteknikk og anleggsmaskinmekanikarar flytta til Øksnevad — meir om det seinare. Kunnskapsløftet frå skuleåret 2006/07 skapte ei nyordning der alle handverksfaga blei slått saman i éin felles karakter i produksjonsfag. Det skulle få fram samanhengen i faga. No viser ikkje karakterprotokollen om ein elev er spesielt flink i eitt handverk; karakteren blir eit snitt av alle handverksferdighetene dei har opplæring i det året. Ingen vil slå saman norsk, engelsk, samfunnsfag, historie, matematikk, naturfag og kroppsøving til éin felleskarakter kalla ‘allmennfag’. Korfor behandla yrkesfag på det viset? Eg trur ordninga har vore til skade for yrkesfaga. Eit positivt trekk ved reformen var eit nytt fag, prosjekt til fordjuping, der eleven bruker nokre timar kvar veke i det enkeltfaget dei ønskjer. Det gir dei òg muligheten til å dokumentera særlege evner i eit fag, enten det er handverksfag eller teorifag. Drueproduksjon er det mest eksotiske innslaget på skulen. Det starta 2007/08, rettleidd av Günther Lauzi, lærar i vinproduksjon ved Oppenheimer DLR i Tyskland. Det blei planta i ei slakk skråning der vatnet renn unna, og skråninga låg lunt til. Lauzi målte temperaturen og fastslo at den var omtrent som den burde vera, med årleg gjennomsnittstemperatur på 8,5 gradar Celsius. Ideell gjennomsnittstemperatur er 9. «Det blir Chateau de Øksnevad, eller kanskje Øksnevin,» sa rektor Rune Haaland til Jærbladet 25.8.2008. Og la til at det neppe blei snakk om noko vineventyr. Skulen held fram samarbeidet med skulen Oppenheimer DLR i Tyskland. Kvar haust kjem elevar frå Oppenheimer til Øksnevad, kvar vår reiser øksnevadelevar på besøk til Oppenheimer.

79


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 80

Dataskulen

Øksnevad var som nemnt ein pioner i å utvikla datakompetanse for landbruksinteresserte. 1991 blei det starta datakafé for bønder. Den gjekk fyrste måndagskveld i månaden på Øksnevad, med Ola Folkvord som leiar. Etter at Rogaland Kurs- og Kompetansesenter (RKK) blei stifta i 1994, gjekk kurs i dataopplæring og nettbaserte kurs i regi av RKK avdeling Øksnevad. Meir om det lenger nede, i underkapitlet «Kursverksemda». I løpet av 90-talet blei datateknologien eit vanleg verkemiddel i stadig fleire fag. Etter årtusenskiftet blei det eit dagleg verktøy for alle, lærarar som elevar.

Studiekompetanse på Øksnevad

Hausten 1992 oppretta skulen ein særskilt vk1-klasse i naturbruk og miljø, følgt opp av ein vk2-klasse frå hausten 1993. Det var eit tilbod for dei som ønskte å gå jordbruksskulevegen og samtidig få muligheten til å studera, eit prøveprosjekt Øksnevad hadde starta saman med åtte andre skular i landet. Reform 94 gjorde dette til ei fast ordning. Skulen blei treårig: grunnkurs fyrste året, deretter to år vidaregåande kurs (vk 1 og vk 2). På vk2 kunne elevane enten velja allsidig landbruk og bli agronomar eller naturforvaltning og få studiekompetanse. Elevar ved landets naturbruksskular har sidan kunna oppnå studiekompetanse etter tre år, der dei går to år i lag med dei som tar sikte på agronom- eller anleggsgartnaropplæring, og då bruker tredjeparten av tida i praktiske økter på skulens eigedom, og avsluttar med eit tredje år tettpakka med teorifag. Frå våren 1997, då det fyrste kullet hadde fullført Reform 94, kan øksnevadelevar søka seg rett inn på universitet og høgskular. Særmerkt for naturbruksskulane er faget naturforvaltning. Her lærer dei både å verdsetta naturen og forvalta den som kulturarv. Faget går rett inn i dagens brennande problemstilingar: korleis hindra at matjord går tapt, korleis verna biologisk mangfold, skapa arbeidsplassar og sikra bustadbygging som tar omsyn til miljøet. For å komma inn på veterinærstudiet, landbrukshøgskulen (no Norges miljø- og biovitenskapelige universitet) eller andre studium der det blir kravd realfag ut over den generelle studiekom80


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 81

Flittig arbeid i biologitimen (over) og leiting etter meir faglitteratur på biblioteket (under). Bilde frå skulens katalog 2015. Begge bilde: JS Norge.

81


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 82

Ein elev på Øksnevad får mange flotte naturopplevingar. Over: Kanotur på Lonavatnet. Kan du ønskja deg ein betre start på skuledagen? Under: Lonavatnet ein vakker solskinsdag. Begge bilda er frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

82


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 83

petansen, må elevane skaffa seg dei faga som trengst i tillegg. Øksnevad har laga eit tilbod der elevane kan ta slike fag som valfag. Frå 2001 har Øksnevad også hatt tilbod om eit ekstra påbyggingsår for elevar som ønskjer studiekompetanse. Dei fyrste åra avvikla skulen eit 20-timarskurs for elevar som hadde fullført vidaregåande skule i yrkesretta utdanning. Kurset var populært, blant anna fordi det blei avvikla over tre virkedagar og dermed kunne kombinerast med anna verksemd. Det var stor pågang, bare dei beste elevane fekk plass. Dette blei seinare gjort om til eit 30timarskurs for elevar med fullført to år av vidaregåande utdanning. Det gjekk over fem dagar og var ikkje like ettertrakta, men det har ikkje vore noko problem å få fylt opp klassen. Kunnskapsløftet frå skuleåret 2006/07 gav ein del mindre endringar i læreplanane for studiekompetanse. Endringane var som nemnt langt større for dei yrkesretta utdanningslinjene. På alle linjer blei begrepa grunnkurs (gk), vk1 og vk2 erstatta av begrepa vg1, vg2 og vg3 (vg står for vidaregåande)

Økologisk jordbruk

Skuleåret 1996/97 fekk Øksnevad ein eigen klasse vk1 økologisk jordbruk, med Eivind Ølberg som klassestyrar. Klassen blei fylt opp, men fylkestinget la ned tilbodet alt året etter, utan at elevane fekk fullført utdanninga. Skulegarden la likevel om noko av drifta i økologisk retning, og har halde fram med det sidan. Poteter, agurkar og andre grønnsaker har sidan vore dyrka økologisk, 2007 begynte skulen også å selja økologiske grønnsaker til COOP. Den økologiske drifta gav skulen muligheten til å gi opplæring i økologisk jordbruk i den ordinære agronomutdanninga.

Hesteskulen

Traktoren erstatta hesten på 50-talet, og siste hesten forsvann på Øksnevad på 70-talet. Men på 90-talet og etter årtusenskiftet voks hesteinteressa voldsomt blant ungdommen, og dermed var det grunn til å gjeninnføra hesten. Frå skuleåret 1999/2000 blei det mulig å studera landbruk med fordjuping i hestefag. Kjersti Steen (Davidescu) var den fyrste læraren. Det gamle sauefjøset blei gjort om til stall med fire hestar i starten. Tilbodet var populært, spesielt 83


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 84

blant jenter, Også i hestefag blei opplæringsmodellen ungdomsbedrift prøvd. Hesteinteresserte folk på Jæren har ei tid brukt stiar i Sørskogen på Øksnavad; skogen ligg på skulens område. Skulen innleidde eit samarbeid der hestefolk i området kan bruka skogen til trening mot at dei held vegane gruste. Frå skuleåret 2005/06 innførte skulen eit særskilt hest- og hovslagarfag der elevane gjekk to år på skulen og deretter to år i lære. Fyrste året var felles for alle øksnevadelevar, enten dei ville enda opp som agronom, anleggsgartnar, driftsoperatør idrettsanlegg, få studiekompetanse eller dette nye faget, andre året gjekk desse elevane i ein særskilt klasse hest og hovslagar, før dei skulle ut i lære. Kunnskapsløftet innførte prosjekt til fordjuping som fag på alle linjer. Dei som tok sikte på hestefag, kunne fyrste året få fordjuping i hesterelaterte fag, kanskje 40 % av timane. Andre året (no kalla vg2) gjekk dei i ein eigen klasse vg2 hest og hovslagar. Etter to år på skulen kunne dei ta to år i lære, som før. Kjell Øystein Håkonsen blei tilsett, og overtok ansvaret for linja, som blei ein suksess. Frå skuleåret 2011/12 kan elevane ta toppidrett som fordjupingsfag, som eit femtimars fag på alle tre klassetrinna. Marit Stranden, norgesmeister i sprangridning, blei lærar. Stranden uttala til Stavanger Aftenblad at ho liker å ha oversikt over korleis elevane klarar seg i alle faga; går det dårleg i eit fag, tar ho det opp med eleven. «Jeg prøver å lære dem hvordan en toppidrettsutøver trener, tenker og handler. Det å være en 24-timers utøver handler jo også om planlegging, struktur, kosthold, restitusjon, holdninger og moral... Her driver vi med mer enn hobby og kos,» fastslo ho. Og la til: det manglar ikkje motivasjon hos elevane!30 Hesteinteresserte øksnevadelevar hevda seg snart i ulike konkurransar, enten det var travsport, sprangriding eller dressurriding. Amalie Steen Hegre blei tilmed europameister i sprangriding siste året ho gjekk på skulen! Dei siste to tiåra har arbeidsmulighetene for hesteinteresserte vakse monaleg. Fagfolk trengst ikkje bare i hestesport, men også for å hjelpa til i den eksplosivt veksande interessa for hest som fritidssyssel. Hest har òg vist seg å vera veleigna som terapi for dei

30. «Toppidrett: Hest», Stavanger Aftenblad 13.2.2013.

84


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 85

Mailen Helland og hesten Prestige i aksjon. Bilde gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Dette er frå 2002, då elevane hadde danna elevbedrifta Øksnevad hestesport. Dei dreiv rideopplæring og kjøreoppdrag med hest. Foto: Geir Sveen.

85


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 86

Over: Elevbedrifta på tur. Gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Geir Sveen. Under: Amalie Steen Hegre i skulens ridehall. I 2014 vann ho EM i sprangriding! Foto: Ole Lauvås.

86


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 87

som på ulike måtar føler dei fell utafor i samfunnet. På Øksnevad er ponniar brukt i den tilrettelagde opplæringa, med stort hell. Alle som skal driva med hest, på den eine eller andre måten, har utbytte av utdanninga dei kan få på Øksnevad. Linja er også eit godt tilbod for elevar som ønskjer å bli veterinær. Skulen tar sikte på å bli eit hestesportsenter for heile regionen.

Kva med agronomane?

Dei fyrste åra med naturbruk opplevde skulen stor pågang frå elevar som ønskte å bli agronom. Som naturbruksskule blei utdanninga treårig. Skuleåret 1996/97 gjekk 24 elevar ut frå skulen som agronom, det same talet som dei fyrste åra med jordbruksskule, og det endå utdanninga var kraftig forlenga, tre år mot det som ein gong hadde vore halvtanna. Interessa for kursa var så stor at skulen 1991 oppretta ein eigen filial på Bakkebø, som tilbod for elevar frå Dalane. May Sissel Nodland var filialleiar. Tilbodet heldt fram nokre år, men då fylkeskommunen måtte spara pengar, blei filialen overført til Dalane videregående skole 1994. Utdanninga på Bakkebø blei lagt ned 1995; då mista ungdommen i Dalane eit populært utdanningstilbod. Agroteknikarkurset i rekneskap og økonomi var populært dei åra det fekk halda fram. Likevel blei det lagt ned i 1997. Tilbodet forsvann med Reform 94. Siste året hadde denne klassen 22 elevar. Skuleåret 2001/02 prøvde skulen eit prosjekt kalla MAT — motivasjon, aktivitet og trivsel — i klasse 3A, avgangsklassen for agronomar. Elevane kunne då velja fordjupingsemne der dei sjølv i større grad styrte arbeidet med læraren som rettleiar. Fordjupingsemna måtte dekka minst tre av studieretningsfaga til klassen. Både lærarar og elevar meinte det fungerte godt på dette klassetrinnet. Rundt årtusenskiftet og åra etter sank elevtalet i agronomklassen. Skuleåret 2006/07 var det bare sju elevar i den avsluttande agronomklassen! «Kva er det som skjer?» spurde rektor Paul Terje Haarr, og kom sjølv med svaret: det handlar om haldningar og status. Haarr ønskte å innføra eit fagbrev i bondeyrket. Fagbrevdiskusjonen hadde då gått nokre år. Staten hadde greidd ut eit forslag om å innføra same ordning som i andre yrke: to år på skule, deretter to år i lære. Staten spring frå ansvaret for å ut87


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 88

88


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 89

Skulen er godt utstyrt med traktorar og andre landbruksmaskinar! Fire bilde frĂĽ skulens katalog 2015. Foto: Ola LauvĂĽs.

89


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 90

Over: Frå skulens katalog 2015. Foto: Ole Lauvås. Under: Frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

90


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 91

danna bønder! var reaksjonen på Øksnevad. Forslaget passa dårleg for bondeyrket, meinte lærarane, det gav ikkje nok tid til all teorien som krevst i moderne jordbruk. Bønder er sjølvstendige næringsdrivande og treng opplæring i alt frå økonomi og planlegging til drifts- og forvaltaransvar, i tillegg til kunnskapane om det praktiske arbeidet med jord, maskinar, dyr, driftsformer og bygningar. Dersom tredjeåret i dagens agronomutdanning blir erstatta av læretid, kan dei nok gå inn som avløysarar, men vil ikkje få nok fagkunnskap til å overta ansvaret for drifta av ein gard, meinte klassestyrar Jens Randby. Paul Terje Haarr meinte ei form for fagbrev var nødvendig for å gjera opplæringa interessant og relevant for ungdom som vil bli bønder. Ungdommen ønskjer eit opplegg som endar opp med fagbrev, slo han fast. Då han overtok som rektor i 2004, tok han saman med Skjetlein vidaregåande skole i Trøndelag initiativ til ei alternativ fagbrevordning, med tre år i skule følgt av eitt år i lære på gard. Eit slikt opplegg er kjent frå andre yrke med spesielle krav til utdanning, peika han på. Eg spurde om ikkje øksnevadelevar kan få den praksisen dei treng på skulens eigen gard? Det å jobba på ein skulegard, der skule må prioriterast framfor produksjon, endåtil ein skulegard der mange elevar er utan erfaring frå gard, er noko heilt anna enn å jobba hos ein driftig bonde, svara Paul Terje. «Våre elevar må få høve til å kome ut på gardane og møte den stolte, dyktige og trygge fagpersonen,» uttalte han til Bondevennen.31 Øksnevad og Skjetlein søkte om å innføra ei prøveordning, men saka stranda. Kunnskapsløftet innførte som nemnt eit nytt fag, prosjekt til fordjuping. Praksis på veldrivne gardsbruk blir då eit sentralt element i agronomutdanninga, uttalte rektor Haarr til Bondevennen.32 Alternativt kan elevar nytta dette faget til å skaffa seg den realfagkompetansen dei treng for å søka seg inn på Veterinærhøgskulen, Universitetet på Ås eller andre som krev meir enn generell studiekompetanse. Me ønskjer oss gode bedrifter, altså bønder, som kan tilføra elevane våre praktiske kunnskapar, forklara han. 31. «Landbruksutdanninga i krise», Bondevennen 8/2007 32. Bondevennen 8/2006.

91


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 92

Gartneri har alltid vore ein del av jordbruksutdanninga på Øksnevad. To bilde frå skulens drivhus. Over: Hege Bjelland, Brit-Elin Tanche-Larsen, Karen Haaland. Under: Lærar Kåre Egeland med julestjerner i desember 2006. Bilde frå skulens katalog 2015.Foto: Ole Lauvås.

92


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 93

Er du glad i dyr? Over: Frå skulens katalog 2015. Under: Tuntreet foran skulebygget. Frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ola Lauvås.

93


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 94

Dei som går på Øksnevad for å bli agronomar, skal i alle fall ikkje mangla utstyr! Her frå overleveringa av ein ny traktor av typen John Deere. Paul Terje Haarr til venstre, Trond Maudal frå Felleskjøpet til høgre. Neste side: tre nye traktorar. Foto: Ole Lauvås

Våren 2012 blei det utdanna til saman 55 agronomar ved alle dei fire skulane Øksnevad, Tveit og Vinterlandbruksskulen (på Jæren og i Ryfylke) til saman, av dei seks på Øksnevad. Dei fleste tok agronomopplæringa i vaksen alder, på Vinterlandbruksskulen, men samla elevtal var for lågt, Bondelaget snakka om kompetansekrise. Det blei peika på at ungdom som vil overta heimegarden, ikkje slepper til før ho eller han har passert 30 år, og ønskjer å skaffa seg eit anna yrke i mellomtida, men dagens agronomutdanning gir få jobbmuligheter uanom garden. «Dagens tilbod er sårbart,» skreiv Ole Eriksen, rektor på Vinterlandbruksskulen på Jæren, til Aftenbladet.33 Øksnevad og Vinterlandbruksskulen svara på utfordringa ved

33. «Dagens tilbud er sårbart», Stavanger Aftenblad 19.11.2013.

94


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 95

å skapa eit felles fagskuletilbod i økonomi og driftsleiing for agronomar, med til saman 20 studieplassar. Planlagt skulestart var 2013, men førebels er det ikkje sett ut i livet. Mars 2005 blei Naturbruksskolenes forening skipa. Øksnevad deltok på skipingsmøtet. Foreninga skal fremja naturbruksskulars interesser andsynes myndighetene, samordna marknadsføring for skulane, formidla internasjonale kontaktar, fremja vidareutdanning, utvikla læremiddel og læremetodar og sikra årlege samlingar for alle vidregåande skular med naturbruk. Dei siste åra har samarbeidet mellom skulen og fagmiljøet på Særheim blitt tettare. Øksnevad vidaregåande er no medlem av Rogaland Landbrukspark saman med blant anna Planteforsk/Bioforsk Særheim, Høgskulen for landbruk og bygdeutvikling og Vinterlandbruksskulen på Jæren. August 2014 flytta Vinterlandbruksskulen inn på Øksnevad. Vinterlandbruksskulen og naturbruksskulen driv no undervisning i same skulebygg.

95


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 96

Jakt, fiske og pelsdyr

Ikkje mange skular i landet gir elevane muligheter til jakt og fiske i skuletida! Den muligheten har dei på Øksnevad. Nedre Øksnevad har alltid hatt fiskerettar i Figgjoelva. Skulen overtok desse rettane då den blei oppretta, lakserett til eit strekk på om lag 4 kilometer, frå Lonavatnet til Krokhølen. Under rektor Dragsund gjorde skulen avtale med Stavanger og Rogaland Jegerog fiskeforening om eit samarbeid, slik at folk som kjøpte fiskekort, kunne fiska både på strekket skulen disponerte og strekket nedafor, som jeger- og fiskeforeninga disponerte. Tilsette og elevar fiska gratis, som før. Elva blei no ein viktig opplæringsstad, og ikkje bare ved skulens lærarar. Ommund Aurenes og Harry White underviste om elva og laksefiske for elevane på skulen; strykning av laks og utsetting av yngel i Figgjoelva var ein del av opplegget. Fiskeglade elevar har her eit eldorado. Eg hugsar ein elev som sleit me å komma seg opp om morgonen. Dei dagane han kunne begynna med å fiska i elva, var han oppe i otta, og fiska eit par timar før fyrste timen begynte! Jegerprøva var valfag ved skulen frå 1991 til 2006 med Arne Johannesen som lærar.

Arne Johannesen og to elevar vender tlbake frå harejakta. Bilde frå 1992, gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Geir Sveen.

96


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 97

På Øksnevad kan elevane jakta på rådyr og andre dyr og fiska i Figgjoelva — i skuletida, som ledd i opplæringa. Men skal dei jakta, må dei ha avlagt jegerprøva. Her kan også turgåarar nyta det rike fugle-, dyre- og fiskelivet i fritida. Bilde frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

97


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 98

Elevar som hadde avlagt jegerprøva, enten ved skulen eller på anna vis, kunne jakta på skulens eigedom i den tida som var jakttid for det enkelte dyreslaget. Faunaen er rik, rådyr i skogen og mange slags fuglar. Pelsdyr kom på timeplanen, som valfag, i 1996. I samarbeid med Rogaland Pelsdyrfôrlag og Rogaland Pelsdyralslag blei det oppretta pelsdyrfarm med 30 minktisper april 1999. Målet var å betra rekrutteringa til næringa og gi elevane ei allsidig opplæring i husdyrbruk.

Tilrettelagt undervisning

Ingen elevar er så ulike som dei som har behov for ulike former for tilrettelegging. Dei kan ha fysiske handikapp, ulike syndrom, vera påført alvorleg psykisk skade, ha låg sjølvtilit, lærevanskar, vera utagerande eller av andre grunnar trenga å få opplæringa lagt opp på andre måtar eller andre mål enn i den ordinære undervisninga. Nokre elevar kan fungera i ordinær klasse med støtte og tilrettelegging, andre har ikkje sjanse til å klara ordinære læringsmål på ordinær tid. Alle kan læra noko, og alle har rett på eit opplæringstilbod. Odd Helø, Gunvald Håland, Bjørn Tore Dahlman og Tormod Lauvik tok spesialpedagogisk utdanning tidleg på 90-talet og fekk ansvar for å organisera tilrettelagt opplæring på Øksnevad, i nært samarbeid med PPT-tenesta (pedagogisk-psykologisk teneste) i fylkeskommunen. Helø blei seinare avdelingsleiar for opplæringa. Dei la planar både for elevar som kunne gå i ordinær klasse, med tilrettelegging, kanskje med hjelp frå miljøarbeidarar, og elevar som ikkje haddde føresetnader for å følgja eit ordinært utdanningsløp. Slike elevar blei samla i såkalla «åttargrupper», klassar på inntil åtte elevar, frå skuleåret 1993/94. Nokre få av desse elevane enda opp med fullt vitnemål etter fem år på vidaregåande. Fleire fekk delkompetansebevis og kom ut i arbeid etter skulen. Det var til tider vanskeleg å finna eigna arbeid. Endå vanskelegare blei det å laga gode opplegg for elevar i såkalla «firargrupper», som Øksnevad fekk frå rundt årtusenskiftet. Det var elevar med så store handikapp at ordinære læreplanar var heilt uaktuelt. Åttargruppene blei lagt ned etter årtusenskiftet, då skulemyndighetene ville at desse elevane skulle bli integrerte i ordinære 98


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 99

klassar. Helø slutta i 2001; då overtok Sigve Lauvås som avdelingsleiar for tilrettelagt opplæring i tre år. Møyfrid Aarrestad overtok som avdelingsleiar i 2004. Avdelinga omfatta då fire klassar, såkalla «firargrupper» på fire elevar kvar, der spriket var stort både fysisk og evnemessig. Ho tok straks fatt på å bygga opp betre struktur i opplæringa. «Eg har masa om struktur, struktur, struktur, for elevane våre treng det, og me treng det.» Avdelinga studerte sentrale læreplanar og plukka dei måla som elevane deira hadde føresetnader for å læra; slik laga dei eigne læreplanar for denne opplæringa. Opplæringa heiter no arbeidstrening, og har fem klassar på fem elevar kvar. Hausten 2010 starta opplæringsavdelinga i Rogaland fylkeskommune arbeidet med å lage ein rammeplan for opplæring i mindre grupper. Hildegunn Harboe deltok i denne arbeidsgruppa, og i 2012 var «Rammeplan for tilpasset opplæring i mindre grupper» klar. Ved Øksnevad er undervisninga lagt i eigen turnusordning. Timeplanane blir lagt opp slik at elevane i løpet av skuleåret får eit visst tal timar både i fellesfaga kroppsøving, engelsk, norsk, samfunnsfag, naturfag, matematikk, IKT og programfaget arbeidstrening. Ved Øksnevad får elevane opplæring i programfag innan hest, gartnar, kantine, tre-teknikk, husdyr, arbeidslivskunnskap, samt eit visst tal timar i PTF (program til fordjuping). Lærarane lagar individuelle opplæringsplanar, IOP-ar, for kvar enkelt elev. Planane omfattar både ordinære faglege mål og mål innan sosial kompetanse. Avdelinga har også lagt mykje arbeid i å få elevane ut i arbeid etter endt skulegang. «Ingen av avgangselevane våre skal 1. august sitta heime utan tilbod. Det får me til,» seier Aarrestad. Skulen samarbeider godt med NAV, og ein lærar bruker tida si på å finna arbeidsplassar for elevane, prøva dei ut på plassen, og følgja dei opp. Avdelinga har arbeidd mykje med pedagogisk plattform. Der blir det blant anna lagt vekt på at eleven skal få tillit til eigne ferdigheter, jobba under trygge, føreseielege rammer i eit godt sosialt miljø, under tydelege leiarar, og i eit tett samarbeid mellom skule og heim. Lærarar og miljøarbeidarar samarbeider nært, alle miljøarbeidarane har fagbrev. «Me skal vera fagleg dyktige i det me 99


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 100

gjer, men me skal vera forskjellige — ha forskjellig kompetanse,» seier Aarrestad. Kva har avdelinga oppnådd under henne? For det fyrste er det skapt ein struktur. Vidare kjem alle elevar ut i arbeid eller anna verksemd etter skulen — dét er ingen liten bragd. Elevane går mykje i lag med elevane i dei ordinære klassane, og driv i dag kantina. Ein ny elev frå ei anna linje kom med ein sårande karakteristikk, og fekk straks tilsvar frå ein medelev: «Sånn snakker ikkje me på denne skulen.» Det seier noko om kva skulen har oppnådd i å integrera alle elevane, gjera annleishet normalt og motverka fordommar. Integrering av dei såkalla «åttargruppene» i ordinære klassar var ikkje bare vellykka. For mange blei dei teoretiske krava uoppnåelege. Karl Flateland ivra for å få oppretta eigne klassar kalla utvida praksis, der vekta blei lagt på å gi elevane faglege kunnskapar og ferdigheter samt sosiale ferdigheter som gjorde at dei kunne få vanleg arbeid etter skulen. Magne Skjørestad blei tilsett som lærar for desse elevane, og dreiv undervisninga saman med andre av skulens lærarar og miljøarbeidarar. Fleire elevar tok truckførarbevis og andre kurs som kvalifiserte for arbeid. Dei fleste av desse elevane (ikkje alle) kjem no ut i arbeid etter skulen og klarar seg godt. No blir denne opplæringa kalla grunnkompetanse, Olav Horpestad er avdelingsleiar. Frå skuleåret 2015/16 har skulen fire klassar med til saman 32 elevar i grunnkompetanse.

Lærlingeskulen

På 90-talet hadde skulen noko undervisning for lærlingar som mangla teorien til fagbrevet. Det var lærlingar som følgde den gamle modellen, der dei fyrst hadde læreår i arbeid; etter Reform 94 tar dei fleste teorien dei fyrste to åra og læretida etterpå. Ikkje alle lærlingar oppnådde å få bestått i alle teorifaga. Dei får ikkje fagbrev sjølv om dei klarar fagprøva. Fagopplæringsseksjonen i fylkeskommunen spurde om Øksnevad kunne organisera undervisning for slike elevar; to klassar på vg1 og to klassar på vg2. Det har vore vellykka; 90-95 % av elevane får bestått og dermed fagbrev. Inneverande skuleår (2015/16) har skulen to klassar vg1 og tre klassar vg2 på lærlingeskulen.

100


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 101

Kursverksemda

Øksnevad hadde lenge drive kursverksemd for bønder, lærarar og andre, blant anna traktorkurs for bondekvinner og datakurs for interesserte bønder. 1994 vedtok fylkeskommunen å oppretta ein særskilt stiftelse, Rogaland Kurs- og Kompetansesenter (RKK). Etter det blei skulens kurs organiserte gjennom denne. Dei fyrste femten åra var Lillian Skretting, no Hodnefjell, leiar for RKK på Øksnevad. Kursa har vore mange og omfatta eit breitt mangfald. Øksnevad var den fyrste skulen i Rogaland som arrangerte kurs i miljøspørsmål, alt tidleg på 90-talet. 1995 starta RKK Øksnevad kurs i plantevernmiddel; dei gav sprøytesertifikat. Slike var bøndene pålagde å ha. I samarbeid med arbeidsformidling og sosialkontor dreiv RKK Øksnevad i fleire år kurs i naturbruk for ungdom som sleit med å komma inn på arbeidsmarknaden; meir om det nedafor. Dataskolen i landbruket kom i 1998, med Nono Dimby, tidlegare jordbrukssjef i Forsand, som lærar. Kurspakkene var «Bli kjent med PC-en din» samt innføring i tekstbehandling, rekneark og internett for landbruket. Interesserte kunne også læra PowerPoint og presentasjonsteknikk. «Med desse kursa skulle du vera godt i stand til å utnytta det gode verktøyet som PC er for ein bonde,» fortalde Nono til Bondevennen.34 Opplæringa blei retta inn på kvardagen til bonden, blant anna korleis ein kan rekna ut spreieareal i dataprogrammet ExCel, forenkla papirarbeidet ved dei mange søknader som blir kravde, finna forskingsrapportar og halda seg oppdaterte om husdyrstell, og finna katalogar frå dei som leverer landbruksmaskinar. Samtidig dreiv dei kortare kurs i dyrking og behandling av urter og krydder, beskjering av busker og tre, gjødselplanlegging og den økologiske garden. RKK Øksnevad dreiv òg nettbaserte agronomkurs, som frå 2001 også omfatta økologisk landbruk, økoagronomkurs. Elevane kan velja mellom allsidig landbruk og økologisk landbruk.Tilbodet blei starta i samarbeid med Fosen vidaregåande og gjekk til folk frå heile landet. Tysdagskveldane blei sette av til pratedagar på nettet, torsdagskveldane til videokonferansar. «Klasserommet» hadde kvar enkelt elev heime hos seg sjølv, oppgåver blei sende 34. «Lær å bruka datamskinen!» Bondevennen 36/1998.

101


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 102

Over: Traktorkurs for bondekvinner kom i gang etter initiativ frå Birger Bjerga. Dei fleste åra var Gunvald Håland lærar på kursa. Gunvald på traktortaket, elevane i og rundt traktoren. Bilde frå 1987, gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Geir Sveen. Til venstre: Lillian Hodnefjell (Skretting) var i ei årrekke leiar for RKK på Øksnevad. Nono Dimby frå Rennesøy og Madagaskar var lærar på mange av kursa, både kurset «Bli kjent med PC-en din» og mange andre. Bilde frå 1998, gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Arvid Berentsen.

102


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 103

og løyste over nettet. 14 elevar fullførte kursa det fyrste året, dei fleste frå Rogaland. Snart blei også skular i Molde, Brønnøysund og Skarnes med på opplegget. Traktorkursa for bondekvinner var populære. Birger Bjerga tok initiativet; det var grunnkurs på 18 timar utan krav om forkunnskapar. Gunvald Håland var lærar. Fyrste kurs gjekk i 1988, seinare blei dei gjentatt med ujamne mellomrom, frå 1994 i RKKregi. «Kursdeltakerne er ofte voksne kvinner som sammen finner en helt unik tone og trygghet seg imellom. Den spesielle sammensetningen gjør at ingen er redd for å dumme seg ut, og både latteren og selvironien sitter løst,» fortalde Lillian Hodnefjell (før Skretting) til Aftenbladet.35 Instruktøren Ola Lode la til: «Deltakerne er som regel 20 år eldre enn de andre elevene på Øksnevad,.. De er ivrige og spørrelystne, noe som selvsagt gir en særlig god dialog mellom lærer og elev.» Kursa omfatta også køyring og rygging med hengar, og sikkerheten i alt arbeid med traktor blei vektlagt. Rundt tusenårsskiftet starta dei også 40 timars anleggsmaskinførar kurs, med Karl Flateland og Eigil Kristensen som lærarar.

Samarbeid med arbeidsformidling og sosialkontor

RKK på Øksnevad oppretta 1995 ein særskilt grunnkursklasse i samarbeid med arbeidsformidlinga. Målet var å hjelpa folk som av ulike årsaker hadde hamna utafor arbeidslivet, å komma tilbake i arbeid. Fyrst blei dei testa for lese- og skrivevanskar, sidan slike vanskar hadde vore blant årsakene til at dei kom skeivt ut. «Her hjelper det ikkje å smugtitta på sidemannen, då blir det i alle fall gale,» var ein gjengs kommentar. Enkelte av elevane kom seg vidare i skulegang etter dette. Dei neste tre åra dreiv RKK liknande kurs i samarbeid med sosialkontora i jærkommunane. Elevane var folk som mottok sosialhjelp og i tillegg hadde problem som f.eks. lese- og skrivevanskar. Helge Stølen Reiestad var prosjektleiar 1996-1999. Rektor Dragsund meinte målet måtte vera å hjelpa alle tilbake i arbeid. «Det er umulig,» kommenterte Reiestad tørt. I ettertid oppsummerer han like fullt kursa som vellykka: ein eller to fekk fagbrev, halv-

35. «Opp på traktoren, jenter». Jærbladet 10.2.2006.

103


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 104

parten kom seg ut i jobb etterpå. «Eg trur me sparde samfunnet for pengar. Samanlikna med dei som har arbeid med bistand, er 50-60 % formidling eit godt resultat.» Desse elevane mottok sosialhjelp, men stilte dei ikkje på skulen ein dag, blei dei trekte i pengestøtten. Tydeleg frammøtepress! Undervisninga var lagt opp etter vanleg læreplan for naturbrukslinja. «Det var vanvittig mykje løye dei fekk prøva seg på,» minst Reiestad. Og mange morsomme episodar. Ein svær, kraftig elev nekta å gå opp i bingen til grisane. Læraren, Rønnaug Haugland, er ikkje av dei største, men kan vera stram i kjeften — ho snakka strengt til han, og karen spratt opp i grisebingen, anna våga han ikkje. Dei laga til sitteplass med benker og utegrill utanfor huset der undervisninga skjedde, og dei lærte å lø opp steingardar. Mange føremiddagar jobba dei hos Albret Skretting, som har jobba med stein heile sitt liv. «Han er steingalen,» kommenterte elevane. «Det var tungt, men gildt å vera med på.»36 Alt gjekk ikkje like knirkefritt. Ein dag dei skulle køyra inn poteter med traktor, gjekk det ikkje betre enn at dei mista potetkassen, og alle potetene trilla ut over jordet. Men Sverre Reiten, læraren deira i tekniske fag, synest det var kjekt å undervisa dei. Elevane hadde ikkje erfaring med gardsarbeid, men på sett og vis var det ein fordel: dei hadde ikkje lagt seg til uvanar med traktoren. Dei lærer det riktige med ein gong.37

Anleggsteknikk og anleggsmaskinmekanikar

Skulen ønskte å få fleire bein å stå på. Då fylkestinget vedtok å bygga ny vidaregåande skule for 1500 elevar midt i Bryne sentrum, blei spørsmålet kvar landslinja for anleggsteknikk og anleggsmaskinmekanikar skulle hamna. Den heldt til ved Time vidaregåande skole, men dei tunge maskinane burde komma ut av sentrum. Mykje av den praktiske opplæringa hadde heile tida føregått på eigedommen til Øksnevad vidaregåande, og skulen ønskte denne linja velkommen, men elevane og lærarane på linja ville helst bli på Bryne. Karl Flateland hadde tidlegare vore lærar for anleggsgartnarklassen på Øksnevad. Eitt år vikarierte han for 36.«Albret vidarefører steingamle tradisjonar». Jærbladet 3.11.1997. 37.«Byfolk på AMO-kurs pøå landet» Jærbladet 1998, artikkel av Anne Forné.

104


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 105

rektor mens Dragsund hadde permisjon, han arbeidde for misjonen på Madagaskar. No var Flateland avdelingsleiar for bygg og anlegg på Time, og målbar synet til lærarane og elevane på linja. Men politikarane bestemte at linja skulle flyttast til Øksnevad, og Flateland følgde lojalt vedtaket. Før flyttinga kunne gjennomførast, måtte linja få eit eigna bygg. Det stod klart i januar 2014. Då flytta linja, under leiaren Eigil Kristensen, også han tidlegare øksnevadlærar, inn. Det var ein storslått konvoi med store køyretøy som rulla langs riksveg 44! Anleggslinja hadde ved innflyttinga 90 elevar og 15 tilsette — tre klassar vg2 anleggsteknikk, to klassar vg2 arbeidsmaskinar og ein klasse vg3 anleggsmaskinmekanikar. Ventelistene er lange. Øksnevad er blitt ein attraksjon rikare.

Anleggslinja flyttar inn på Øksnevad januar 2014. Den lange rekka med store, imponerande kjøretøy vekte oppsikt; folk stimla saman for å sjå. Foto: Ole Lauvås.

105


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 106

Staben blir utvida og veks

Det seier seg sjølv at ein skule med 200-300 elevar og langt fleire fag og linjer enn den tradisjonelle jordbruksskulen, trong mykje større stab. Skulen trong fagfolk i dei nye linjene, men òg langt fleire lærarar i allmennfaga. I den tilrettelagte undervisninga trongst både lærarar med spesiell kompetanse og miljøarbeidarar. Skulen hadde lenge hatt eit stort bibliotek, men bruken var tilfeldig. 1994 tilsette skulen bibliotekar, Anne Margrete Enge, samtidig som lesesalen til biblioteket blei utstyrt med ei rekke datamaskinar, og det gav raskt resultat. Biblioteket blei no ein samlingsstad der elevane søkte etter stoff til skulearbeidet, men òg slo seg ned fordi det blei ein triveleg plass. Utlånet skaut i vêret. «Jordbrukselevar les mest,» kunne Stavanger Aftenblad melda 14.5.1999. Skulebiblioteket på Øksnevad hadde då neststørst utlån av alle skulebiblioteka i heile fylket!

Ane Margrete Enge på biblioteket med tre elevar. Gutten veit eg ikkje kva heiter, dei to jentene er Hege Kristiansen og Ellen Smith-Jacobsen. Bilde frå 1999, gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Arvid Berentsen.

Men den alltid trange økonomien i fylkeskommunen fekk konsekvensar for ein del av personalet. 1996 diskuterte fylkestinget å 106


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 107

setta tenester som blei definerte som «ikkje kjerneverksemd», i praksis reinhald og kantiner, ut til andre. To skular i Stavanger vedtok å setta reinhaldet ut på anbod, som ei prøveordning. På Øksnevad blei kantinedrifta skilt ut som eiga bedrift. Kantinestyrar Wenche Dahle blei beden om å driva kantina som sjølvstendig næringsdrivande. Det ein i praksis gjer når ein skil seg med slike tenester, er å kvitta seg med arbeidsgivaransvaret. Dei som blir outsourca, betaler prisen — dels ved at dei må springa fortare, dels ved at dei får dårlegare pensjonsrettar og liknande. Arbeidsgivar sparar pengar. Store summar er det neppe snakk om, for arbeidsgivaren. For den tilsette som blir ramma, blir kvardagen ein heilt annan. Outsourcing er elendig arbeidsgivarpolitikk! Ein kan òg stilla spørsmål ved begrepet «ikkje kjerneverksemd». Er ikkje reinhald ei kjerneverksemd? Kanskje ikkje på skrivebordet, men vis meg den verksemda som kan drivast utan reinhald. Wenche Dahle opplevde dei siste 14 åra i arbeidslivet som ei stri tid der ho måtte ho streva for å få kantina til å gå i balanse. 2010 gjekk Wenche Dahle av, etter 35 år ved skulen, men med dårlegare pensjon enn om ho hadde vore fylkeskommunalt tilsett heile tida. Då tok skulen tilbake kantinedrifta for å gjera den til opplæringsarena for elevane i tilrettelagt undervisning. Rektorar på naturbruksskulen har vore Arne Dragsund 19892004 (vikarierte for Varhaug frå 1988, utnemnd 1989), Paul Terje Haarr 2004-2007, Rune Haaland sidan 2007. Karl Flateland vikarierte for Dragsund 1995-96, Olav Horpestad mens Dragsund hadde seks månaders studiepermisjon i 2003-04. Tilsette som har vore meir enn 20 år ved skulen: Hildegunn Harboe (lærar i husdyrfag sidan 1990), Kjetil Ims Winther (lærar i økonomi og samfunnsfag sidan 1991), Einar Bjørn Oltedal (lærar i husdyr- og jordbruksfag sidan 1991), Bjørn Tore Dahlman (lærar i teknikk og handverk sidan 1991), Olav Horpestad (lærar i jordbruksfag sidan 1992, avdelingsleiar frå 2000, vikar for rektor 2003-04), Stein Arild Høyland (tilsett sidan 1992, som fjøsmeistar, deretter husdyrlærar), Anne Kathrine Edland (før Eidhammer; naturfagslærar frå 1992, studieinspektør 1994-96, avdelingsleiar sidan 2012), Vigdis Ose Thull (lærar i anleggsgartnarfag 1992-2012), Torunn Haugan Owren (norsklærar sidan 1993, avdelingsleiar frå 2002), Leiv 107


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 108

Olsen (1993-2014, lærar i norsk og historie), Vivi-Ann Flister (reinhaldar sidan 1994), Elizabeth Erga (lærar i engelsk og kroppsøving sidan 1994), Willy Miljeteig (lærar i naturforvaltning sidan 1994), Anne Tjosevik (miljørbeidar sidan 1995), Rønnaug Haugland (husdyrlærar sidan 1995). I dag har skulen meir enn 300 elevar og rundt 100 tilsette. Det er ei fin blanding av lærarar, både i yrkesretta fag og akademiske fag, miljøarbeidarar, reinhaldarar, kontorpersonale, bibliotekar, kantinepersonale, driftsleiar, driftsstyrar for garden, fjøsmeistar og agronomar — om lag like mange lærarar som ikkje-pedagogisk tilsette. Alle er like viktige for å driva ein naturbruksskule.

Byggeverksemda

Då jordbruksskulen blei naturbruksskule, var ikkje bygningsmassen lenger tidsmessig. Skulen hadde alt i vel eit tiår arbeidd for å få ny driftsbygning; dei måtte arbeida mest eit tiår til før dei fekk gjennomslag. Våtkomposteringsanlegg for husdyrgjødsel, eit av dei fyrste i Rogaland, fekk dei i 1992; det blei eit fyrste steg. Året etter stod nytt reiskapshus for traktorar samt verkstad for reparasjonar klart. Endeleg, i desember 1996, vedtok fylkestinget å bygga ny driftsbygning. Det var liten tvil om kva slags løysing ein skulle velja: lausdriftfjøs med mjølkegrop for opplæring. Slike fjøs var alt bygd på andre gardar i fylket. Fjøset fekk plass til 100 storfe og 40 vinterfôra sauer, to siloar og automatisk transportsystem som frakta fôr ut til dyra. Driftsbygningen hadde dessutan klasserom, garderobar, galleri med innsyn til både lausdriftsfjøset og fôringsanlegget, alt lagt til rette for rullestolbrukarar. Driftsbygningen var fullt på høgd med det mest moderne i Vesten. Me får eit demonstrasjonsbygg på moderne norsk landbruk, kommenterte rektor Dragsund. I desember 1998 blei driftsbygningen opna av fylkesordførar Odd Arild Kvaløy. Tjue års ventetid var slutt. Driftsstyrar Asbjørn Gjedrem registrerte snart at dyra blei mindre sjuke i den nye driftsbygningen, der dei fekk gå fritt. Fjøset nyttar varmen frå kumøkken til oppvarming. Nytt grisehus med plass til 40 avlspurker og 180 slakte108


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 109

Den nye driftsbygningen stod klar i 1998. Bilde frå brosjyre fylkeskommunen gav ut. gris og stall for 20 hestar stod klare 2003. Dyrevelferd blei vektlagt i bygga. Grisehuset fekk god lufting, med store opningar i kortveggane i staden for vindauge. Stallen blei eit kaldbygg med naturleg ventilasjon og frisk luft, og med halm under dyra i staden for strø. Begge bygga blei overleverte av fylkesordførar Roald Bergsaker i juni 2003. Det var snakk om å selja bustadhusa i 2003, men det rann ut i sanden. Det var dei tilsette glade for. 2006 fekk skulen ny maskinhall: verkstad, vaskehall og reiskapsavdeling, med garderobar. Den neste storsatsinga var ein ride- og køyrehall. Hestemiljøet hadde vakse seg stort på skulen. Planane blei vedtatt av fylkestinget i 2008. Hallen er på to mål, Rogalands største. Her kan ein køyra hest med vogn og gi eit tilbod til både riding, trav og sprang for hesteinteresserte over heile Jæren. Hallen har spesialdekke, kalla geopad (spesialsand blanda med filt), og tribuneplass for 400 personar. Samt klasserom. Hallen blei opna 19. august 2010 av prosjektleiar Edeltraud Munding. Ein utandørs ridebane blei bygd nær ved ridehallen. Januar 2009 blei den gamle driftsbygningen riven. Eit lande109


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 110

Irene Stangeland (på ponni) tar imot når fylkesordførar Roald Bergsaker overleverer den nye stallen og grisehuset. Til venstre: Irene Stangeland og Hildegunn Harboe (lærar). Under, i karjol: David Njå, Roald Bergsaker, Ole Jan Olsen og Arne Dragsund.

Bilde gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Geir Sveen.

110


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 111

Torunn Haugan Owren, avdelingsleiar for studiekompetanse, viser fram den nye ridehallen (i bakgrunnen) med ridebane (i forgunnen). Bilde frå 2010, gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Cornelius Munkvik.

merke står for fall, skreiv Jærbladet 5.1.2009. «Sjølve skuletunet på Øksnavad, med løa og skulebygningen som ei arkitektonisk perle oppe på den jærske moreneryggen, har på mange måtar vore eit sjølvbilete for oss alle,» uttalte Tobias Skretting til Stavanger Aftenblad 17.2.2009. Han, og mange med han, syntest det var trist at løa blei riven. Rektor sa det ikkje var nokon veg utanom. Det var avdekt store ròteskadar, løa var rett og slett blitt farleg for folk. 2009 bygde skulen også ein «Palmehage», eit glashus for anleggsgartnarlinja, ved sida av veksthuset. Den er eit øvingslokale for faget, eit undervisningslokale utstyrt med middelhavsplanter. Same året bygde elevane på hestelinja sjølv eit vognskjul med reiskapsrom som tilbygg til stallen. Dette blei seinare gjort om til 10 stallplassar. Hønsehuset fekk ny innreiing i 2010. Heile 2008-09 gjekk debatten høgt om kva for nokre skular i fylket som burde prioriterast i byggeplanane. Både Øksnevad, 111


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 112

Over: Ridehallen stod ferdig i 2011. Bildet gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Cornelius Munkvik.

112

Under: Inne i den nye kroppsøvingshallen, Øksnevadhallen. Bilde frå skulens katalog 2015. Foto: JS Norge.


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 113

Åkrehamn og Haugaland dreiv undervisning i utilfredsstillande og helsefarlege bygg. På Øksnevad var muggsoppen som hadde vekse i torven i veggene, problemet; det var for lengst fastslått at soppen gav luftvegsproblem. Samtidig hadde fylkeskommunen gjort avtale med jærkommunane om nytt, stort skulebygg for å erstatta dei to vidaregåande skulane på Bryne. Fylkesrådmannen rådde frå å prioritera Bryneskulen, då budsjettet ikkje strakk til. Det kunne føra fylkeskommunen ut i alvorleg gjeldstrøbbel. Ordførarane på Jæren stod på sitt, avtalen var inngått. Det politiske fleirtalet i fylkestinget veksla. Hausten 2008 vedtok dei å bygga nytt på Øksnevad, Åkrehamn og Haugaland, men forhandla med jærkommunane om å utsetta Bryneskulen i to år. Då ordførarane på Jæren avviste dette, skifta fleirtalet i fylkeskommunen; våren 2009 vedtok dei at Bryneskulen skulle stå klar som avtalt i 2014. Det neste spørsmålet blei då kvar landslinja for anleggsteknikk og anleggsmaskinmekanikarar skulle hamna; skulle den bli liggande i Bryne eller flyttast til Øksnevad? Desember 2009 vedtok fylkestinget å flytta landslinja (samt linja for arbeidsmaskinar) til Øksnevad. For Øksnevad betydde vedtaka at arbeidet med nytt skulebygg kunne starta; dei ville i tillegg overta «anleggsfaga» frå Time vidaregåande skole, og måtte få eit bygg til dei òg. Øksnevadhallen, ein stor og flott idrettshall på 427 m2, fyrste elementet i det nye skulebygget, stod klar i 2011. Same sommaren blei det gamle skulebygget frå krigen rive. Det var sett sluttstrek for problema som torven hadde påført skulen i 70 år. Under byggeprosessen måtte ein finna provisoriske løysingar for undervisninga. Det blei å undervisa på ein byggeplass, eller slik at ein måtte kryssa forbi byggeplassen att og fram mellom klasseromma. Den som ventar på noko godt, klarar alltids å halda ut slik ein stund. Ein ung arbeidar døydde under byggearbeidet. Han kom i klem då han lessa materiale av bilen. Etterforskinga konkluderte med at arbeidsgivaren hans, ein underleverandør, ikkje hadde gitt han den opplæringa han skulle hatt. August 2013 kunne skulen flytta inn i det flunkande nye skulebygget, opna av fylkesordførar Janne Johnsen. Eitt år forsinka, og mykje dyrare enn planlagt. Flotte, moderne undervisningsrom, mange grupperom, arbeidsrom for lærarane, ein eigen fløy for 113


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 114

Over: Det nye skulehuset. Teikning av Randi Wardenær Engelsvoll. Under: Bygget for anleggsfag stod klar i januar 2014. Nok ein attraksjon for Øksnevad! Bildet er frå skulens katalog 2015. Foto: JS Norge.

114


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 115

spesialundervisning, god kontorplass for leiinga og administrasjonen, stor kantine med kjøkken, bibliotek med leseal, ressurssenter, auditorium med plass til 90 elevar og med ei enorm vindusflate ut mot jorda på garden. Varmen får skulen frå anlegg fyrt med flisar frå skulens eigen eigedom, Januar 2014 stod også nybygget til landslinja for «anleggsfaga» klar, på tomta der den gamle løa hadde stått. Fylkesrådmann Trond Nerdal overleverte bygget, på vegne av fylkesordføraren. Dermed var opprustinga av skulen fullført. 2015 blei det bygd ein utegangarstall og ein stall D for sjuke hestar, eit utandørs øvingsområde for anleggsgartnarane, verkstad for driftsleiar (vaktmeister) og øvingsområde for traktor. Alle bygga som er oppførte sidan 1998 dannar ein arkitektonisk heilskap og gjer den nye skulen til ei vel så vakker perle som den gamle jordbruksskulen var. Dronninga kneiser på nytt på moreneryggen på Øksnavad.

Jernaldergarden

Tidleg på 1900-talet registrerte konservator Helliesen ved Stavanger Museum fornminne på Nedre Øksnavad. 1906 melde han om ni rundhaugar, ein langhaug, ei langrøys og ei hustomt på høgdedraget vest om husa på garden. Undersøkingar i 1933 viste at langhaugen truleg var ei kvinnegrav frå 800-talet, den eine rundhaugen ei mannsgrav frå folkevandringstida. Langhaugen blei fjerna like etter krigen, ei anna grav øydelagt av jordbruksarbeid i 1949. I 1966 var det ikkje synlege spor etter nokon av fornminna Helliesen hadde registrert vest for gardshusa 60 år tidlegare.38 På den tida såg folk enno ikkje verdien av å ta vare på slikt. Helliesen hadde registrert fleire fornminne nord for skulen: ein stor gravhaug som bonden hadde grave i, to rundhaugar, ein heller på nordsida av Øksnavarden, mot Figgjoelva. Helleren viste funn frå steinalderen, blant anna ei grønnsteinsøks. Den eine rundhaugen blei øydelagt då det blei bygd vasstank av betong der. Søraust for riksvegen registrerte Helliesen ein annan haug; den blei fjerna 38. Even Bjørdal: Undersøking av mannsgrav frå vikingtid og registrering av busetnadsspor frå bronse- og jernalder. Nedre Øksnevad, gnr. 7 bnr. 1 Klepp kommune. Arkeologisk museum i Stavanger, oppdragsrapport B 2006/17, s. 7-9.

115


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 116

av Vegvesenet i 1949. Då sytte styrar Rønneberg for at det blei tatt vare på nokre av funna. Andre fornminne er registrerte på nabobruka. Eitt av dei viste seg seinare å vera ei kvinnegrav frå folkevandringstid, anlagt over ein buplass frå yngre steinalder.39 I dag er fornminna på skulegarden merkte og blir verna. Plakatar er sette opp med grei informasjon om kvart enkelt. 2002 søkte skulen om å få ta ut masse på eigedommen sin, eit stykke vest for gardshusa, på høgdedraget som skråna ned mot Figgjoelva. Det aktuelle området var ikkje vurdert å innehalda freda minne, så løyve blei gitt. Under arbeidet støytte Leif Gaute Haugland, som køyrde gravemaskinen, på spor etter forhistoriske strukturar. Skulen tok straks kontakt med Arkeologisk museum og stansa gravinga. Etter ei synfaring avtalte museet å gjennomføra nærmare undersøking i samarbeid med skulen. Under nye synfaringar blei det blant anna påvist ei kokegrop.40 Arkeologisk museum foretok to grundige utgravingar, hausten 2006 og vinteren 2008/09. Even Bjørdal var feltleiar hausten 2006. Då blei det oppdaga og undersøkt ei mannsgrav frå 800-talet og busetnadsspor. Eit sverd og to bronsesmykke var blant gjenstandane mannen hadde fått med seg i grava. Vinteren 2008/2009 blei busetnaden undersøkt. To langhus frå folkevandringstida blei påviste, det eine var 35-40 meter langt og 6 meter breitt, det andre noko kortare. Begge var treskipa langhus bygde med grindkonstruksjon, og med svakt boga båtform. Garden låg strategisk plassert på moreneryggen med utsikt over Figgjoelva med den viktige vadestaden; frå husa gjekk stien rett ned til vadestaden.41 Gardstunet minner om jernaldergarden på Ullandhaug, og er frå same periode, rundt 200-500 e.Kr. «Ut fra størrelsen på gården, og funn som er gjort andre steder, vil jeg anta at det bodde mellom 12 og 15 personer på gården,» fortalde Olle Hemdorff til Stavanger Aftenblad. Tre mannsgraver frå 800-talet blei òg funne, i tillegg til den eine som var grave ut to år tidlegare, og det blei funne 4000 år gamle flintgjenstandar som tyder på at gardsdrifta er meir enn

39. Same stad, s. 10-13. 40. Same stad, s. 6-7. 41. «Okser har beitet på Øksnevad i 5000 år», Stavanger Aftenblad 3.11.2008; samt munnlege opplysningar frå Olle Hemdorff.

116


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 117

4000 år gammal på Øksnavad. Det såg ut som mennene var lagt i grava i kvar sin båt, og eit sverd hadde innslag av sølv — det var ein velståande mann.42 «Er det lov til å kom me med litt skryt i avisen?» spurde Hemdorff Aftenbladet, og forklara:

«Saken er den at dette området ble frigjort for masseuttak av Rogaland fylkeskommune uten at det var foretatt noen registreringer. Da Øksnevad videregående skole begynte å grave i området, oppdaget de noe rart og meldte fra til fylket og Arkeologisk museum. Det er det jammen ikke mange som gjør. Det gjorde at vi fikk anledning til å komme for å undersøke området, og skolen har vært utrolig tålmodig. Skolen har også stilt med gratis gravemaskin.»43

Jernaldergarden blei anlagt i romartid, truleg på 200-300-talet, og hadde då alt vore i bruk ein 150 års tid. Folk og fe budde i same hus. I tre av dei fire mannsgravene blei det funne sverd, noko som er uvanleg, og viser at dei spelte ei spesiell rolle, kanskje som vaktarar av vadet. Vadet har vore særs viktig, fortel Hemdorff.44

Den internasjonale skulen

Alt på jordbruksskulen hadde dei hatt internasjonale kontaktar. På 50-talet hadde skulen enkelte elevar frå Island og Færøyane; dei budde hos rektor. I 1966 hade skulen ein elev frå Japan. 1988 hadde skulen ei våronn for Kamerun. Alle inntektene gjekk til Gadjiwanprosjektet, eit samarbeid medllom landbruksorganisasjonane, Det norske misjonsselskap og Norad. Hjelpa skulle vera kvinneretta, pengane gjekk til rettleiing og landbruksutstyr.45 Året etter blei Tønder landbruksskole i Sønderjylland, lengst sør i Danmark, vennskapsskule. Øksnevadelevar med lærarar var

42. «Velstående jærvikinger», Jærbladet 1.7.2009.42. «Okser har beitet på Øksnevad i 5000 år», Stavanger Aftenblad 3.11.2008; samt munnlege opplysningar frå Olle Hemdorff. 43. «Okser har beitet på Øksnevad i 5000 år», Stavanger Aftenblad 3.11.2008. 44. Munnleg opplysning. 45. «Våronn for Afrika», Stavanger Aftenblad 14.4.1988.

117


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 118

på besøk på Tønder både mai 1989 og mars 1990. Elevar frå Tønder var på gjenbesøk på Øksnevad.46 Samarbeidet tok slutt då danske styresmakter la ned skulen. Eit meir langvarig prosjekt, eit samarbeid med Estland, starta 1991, på initiativ frå ein norsk lærar i Helsinki. Fyrst reiste Rogaland Bondelag, Rogaland Bondekvinnelag (no Bygdekvinnelag), Vinterlandbruksskulen på Jæren og Øksnevad på besøk til Estland. Mai 1992 reiste 45 øksnevadelevar på studietur dit. Frå skuleåret 1992/93 tok Øksnevad imot to estiske elevar kvart år; dei fekk noko norskopplæring i Norge i eit par månader før skulen tok til. Øksnevadelevar reiste på gjenbesøk til Estland. Dei estiske elevane kom frå jordbruksskulane Vaimela og Antsla. Skulane utveksla også idear om undervisning og læreplanar. Prosjektet var eit samarbeid mellom skulemyndighetene i Tallinn og Rogaland fylkeskommune, og omfatta fleire vidaregåande skular i fylket.47 Prosjektet slutta i 1996. Skuleåret 1995/96 fekk også seks elevar frå Litauen skuleplass på Øksnevad. Dei budde hos bønder i Dalane og arbeidde på garden der mens dei følgde undervisninga på skulen. Dette prosjektet var eit samarbeid med Dalanerådet.48 Krigane i Jugoslavia på 90-talet gjorde sterkt inntrykk på jærbøndene. Jæren Produktutvikling tok initiativ til ei rekke prosjekt både i Kroatia, Bosnia-Hercegovina og Serbia straks krigshandlingane tok slutt, og Øksnevad blei med på samarbeidet. 1998 var ein større delegasjon frå Bosnia-Hercegovina på besøk på skulen. Skuleåret 2000/01 var to elevar frå Mostar i Bosnia-Hercegovina, Suta Sejla og Jasmin Zaklan, elevar på skulen mens dei budde hos bønder i distriktet. Det var to kjekke elevar!49 Rektor Dragsund og jordbrukslærar Eivind Ølberg drog desember 2000 på studietur til Bosnia-Hercegovina saman med Inge Haugland og Ola Mellemstrand frå Jæren Produktutvikling. Føremålet med turen var å undersøka mulighetene for forlenga samarbeid med jordbruksskular i landet. Dei besøkte både skulen i 46. «Øksnevad får vennskapsskule», Stavanger Aftenblad 11.3.1989; «Øksnevadelever skal till Danmark», Stavanger Aftenblad 30.3.1990. 47. «Skoleprosjektet bygges stadig ut», Stavanger Aftenblad 7.4.1992; «Estarar på Øksnevad», Stavanger Aftenblad 14.5.1992. 48. «Unge litauere lærer jordbruk», Stavanger Aftenblad 7.10.1995. 49. «Frå Bosnia for å læra om jordbruk«, Jærbladet 20.9.2000.

118


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 119

Mostar og andre, og blei overtydde om at Srednja škola Konjic peika seg ut som den mest lovande samarbeidspartnaren. Spesielt samtalar med den energiske viserektor og jordbrukslærar Huso Jašić var inspirerande. Etter besøket bestemte skulen seg for å avslutta samarbeidet med skulen i Mostar og innleia fast samarbeid med skulen i Konjic i staden. Også her var utveksliing av læreplanar og undervisningsopplegg ein del av samarbeidet.50 Det blei prøvd oppretta liknande kontaktar med skular i Kroatia og Serbia. Tre lærarar ved Vinkovci landbruksskule i Kroatia var på besøk på Øksnevad september 2001, og øksnevadlærarar var på gjenbesøk i Kroatia. Skulen besøkte også landbruksskulen i Bač i Serbia; denne kontakten begynte 2003. Libuska Facara, lærar og seinare rektor ved skulen i Bač, omtalte Øksnevad som «draumeskulen», slik me kombinerer teori og praksis i opplæringa. Elevar og lærarar frå Øksnevad var seinare på besøk i Bač. Det blei likevel ikkje varige avtalar med desse skulane; dei mangla driftige ildsjelar som Huso i Konjic, dei fekk heller ikkje den same støtten frå Jæren Produktutvikling. Samarbeidet med Konjic vara i fleire år. Hausten 2002, 2003 og 2004 var fire øksnevadelevar med lærarar på vekesbesøk i Konjic, våren 2003, 2004 og 2005 kom konjicelevar med lærarar på vekesbesøk til Øksnevad. Det blei lærerike turar med minne for livet for dei elevane som fekk vera med. Hausten 2007 hadde Øksnevad eit særskilt valfag, Bosnia-Hercegovina — i krysningspunktet for kulturkonfliktane i Europa, der eg var lærar. Eit vekesbesøk i Konjic var ein naturleg del av valfaget, som enda med ei oppsummering elevane la fram til jul, både som skriftleg rapport og video. Våren 2008 kom konjicelevar på gjenbesøk til Øksnevad. Huso Jašić studerte jordbruksopplæringa på Øksnevad med stor interesse. Han deltok i ein kommisjon som laga nye nasjonale læreplanar for Bosnia-Hercegovina, og hadde derfor studert landbruksopplæringa i fleire vesteuropeiske land, blant dei Danmark og Norge. Han meinte systemet på Øksnevad var det beste. Det kom av det nøye samspelet mellom teori og praksis i den norske modellen, samt at landbruksskulane i Norge, til forskjell frå dei 50. Rapport frå tur til Bosnia-Hercegovina 02--08.12.00, ved Eivind Ølberg og Arne Dragsund.

119


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 120

danske, var allsidige. Den tradisjonelle austeuropeiske modellen gav elevane fleire år med reint teoretisk opplæring før dei fekk prøva teorien i praksis; det måtte ein vekk frå. Bygd på dei norske erfaringane fekk han gehør for ein ny bosnisk modell med 40 % allmenne fag, 20 % teori i praktiske fag og 40 % praktisk yrkesretta fag, og der undervisninga blei lagt opp i 6-8 modular med 34 timar pr fag.51 Ved sin eigen skule i Konjic sette han straks i gang med å rydda eit område nær skulen og setta opp eit drivhus der elevane dyrka grønnsaker. Huso var ein ildsjel, med Dragsunds ord: eit fyrverkeri med godt humør og mange idear. Dessverre døydde han brått i 2006. Kva inntrykk sat øksnevadelevane att med etter opphaldet i Konjic? Helene Haga og Ole Horpestad deltok på det fyrste besøket, hausten 2002. «Me opplevde at verda er litt større enn bare rundt hjørnet,» sa dei. «Besøket var med å forma deg.» Det viktigaste inntrykket var det sosiale — folk var veldig inkluderande. Ropa frå moskeen høyrde me kvar morgon klokka fem — på slaget. Elles merkte me lite til at me var i eit muslimsk samfunn. Me såg at landet hadde vore i krig, særleg i Mostar var såra tydelege. Hugsar minnesmerket som var sett opp i Konjic, etter alle som var døde. Blant dei mange av skulens elevar. Men me såg òg at dei var i gang med å bygga landet opp igjen. Kva oppfattar dokker som særleg positivt og negativt ved samfunnet i Konjic? — Det var god disiplin i skulen, der har me litt å læra. Skrivebøkene til elevane var reine kunstverk! Lærarane hadde nok meir respekt der enn hos oss. Dei har nok eit litt anna kvinnesyn enn oss, dei har meir av gamle kjønnsroller. Men jentene sleppte seg meir laus når lærarane ikkje var til stades. Merkte lite til at dei var annleis enn oss. Landbruket ligg langt etter oss, men dei er på veg, dei var veldig villige til å læra av moderniseringa i Vesten. Elevane som skulle oppsummera valfaget «Bosnia — i krysningspunktet for kulturkonfliktane i Europa», la vekt på gjestfriheten dei alle stader blei møtt med. Gjestar gjekk aldri utan å ha blitt servert noko å drikke, helst også noko å eta. Der har me mykje å læra, også av korleis dei tok vare på kvarandre; dei kan læra meir 51. Rapport frå reise til Bosnia-Hercegovina 24.-29.01.04, skriven av rektor Arne Dragsund.

120


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 121

av oss når det gjeld likestilling og miljø, var oppsummeringa. Andre ting elevane trekte fram, var krigsøydeleggingane, særleg i Mostar, den idylliske Boračkosjøen, kjønnsforskjellane og den store arbeidsløysa. Over alt der dei gjekk, såg dei kulehol og bombehol i husa — det gjorde sterkt inntrykk. Elles meinte dei at kulturen var mykje den same som i Norge, naturen òg. Dei kjende seg godt heime i landet. Bosnia er muslimsk, med moskear over alt, men folk gjekk ikkje innhylla i slør og dei hadde eit avslappa forhold til drikking. Folk var stolte over vin og brennevin dei sjølv hadde produsert.52 Eit besøk i Lukomir, Balkans høgast liggande landsby, hadde stått på programmet; det gjorde sterkt inntrykk. Her var det lite samband med verda utanfor: lange, kronglete grusvegar fram til landsbyen, ikkje innlagt vatn, fyrst nyleg hadde landsbyen fått elektrisitet. Livet var slik det hadde vore i århundrar. Konjicelevar som var på besøk på Øksnevad, trekte fram korleis den norske skulen kombinerte praktisk arbeid og opplæring i teorien. Dei hadde blant anna lært å mjølka med mjølkemaskin, beskjera frukttre, køyra traktor og arbeida i veksthus. Dei fekk ri på hest, det likte dei! Og dei fekk røyna seg når dei heile tida måtte snakka engelsk.53 Zahid Borić, rektor ved skulen i Konjic, oppsummerte at samarbeidet med Øksnevad og Jæren Produktutvikling hadde gjort lærarar og elevar i Konjic kjende med læreplanen ved Øksnevad (som no er blitt innarbeidd i læreplanen deira òg), ført til at skulen i Konjic organiserte eit kurssenter for bønder i regionen, gav ut informasjonsbladet Agro List, gav rådgiving og hjelp til å oppretta jordbrukssamvirke i Hercegovina, med Konjic Milk som særleg viktig, og dei hadde skrive ny lærebok i husdyrdrift og avl med støtte frå Jæren Produktutvikling. 800 bønder hadde nytt godt av kursverksemda. «I had a chance to find out how different educational systems works, how different curiculum works and above all mentioned, it was a great opportunity and honor to meet all wonderful people in Oksnevad,» skreiv Zahid.54

52. Henta frå «Inntrykk og lærdommer fra besøket i Bosnia-Hercegovina», skrive av Sofie Berntsen, Cecilie Halleraker, Susanne Holen, Mailinn Levik, Martin Ljosdal og Leif Terje Aamodt. 53. Henta frå «A Report of the Visit to Norway», datert Konjic 6.6.2007, skriven av professor Senad Biber. 54. Meil frå Jasmina Buturović til Arne Dragsund datert 22.6.2015 kl. 22.20.

121


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 122

Ein annan lærar som må nemnast spesielt, er Kasim Ihtijarević. Han var tolk under opphalda både i Konjic og på Øksnevad, saman med Zahid og Huso viste han oss rundt i Konjic, me fekk bu heime hos han, han kom straks på bølgjelengde med elevane våre; alle tre var fantastiske menneske med eit vesen som fekk deg til å kjenna deg heime. Den største verdien av kontakten var kanskje den reint menneskelege, vennskapa som blei skapte i begge landa. Endeleg må det nemnast at Øksnevad sende datamaskinar til skulane i Konjic og Bač, og prøvde eit opplegg med videokonferansar; det siste blei ikkje vellykka. Kontakten med Konjic blei avslutta våren 2008, med besøk av elevar og lærarar frå Konjic på Øksnevad. I mellomtida var det formidla kontakt med Time vidaregåande skole, som overtok samarbeidet. Oktober 2006 fekk Øksnevad besøk frå ein jordbruksskule i Novgorod i Russland. Foreninga Rogaland-Novgorod hadde tatt initiativ til besøket. Vestlege kontaktar har òg blitt utvikla på Øksnevad. 2004 innleidde skulen eit samarbeid med Writtle College i England, eit utdanningssenter i hestefag. College omfattar både det som er vidaregåande skule og høgskule i Norge; bachelorstudium ved Writtle er ein interessant mulighet for øksnevadelevar. David Street frå Writtle kom på fleire besøk til Øksnevad, fyrste gong i januar 2005. Han sa han var imponert over det han såg på skulen, og spesielt stallen. Lærarar og elevar frå Øksnevad fekk besøka Writtle i mai 2006. 2007 starta samarbeidet med Oppenheimer DLR ved Mainz i Tyskland. Rektor Rune Haaland tok initiativet frå norsk side; frå tysk side var Günther Lauzi hovudpersonen. Fem anleggsgartnarelevar, med lærarar, blei utplasserte i tyske institusjonar som ledd i samarbeidet. Det blei eit årvisst tilbod, kvart år etterpå reiste seks anleggsgartnarelevar (med tre lærarar) til Tyskland, og fekk europass som kompetansebevis etter endt opphald. Kvar haust kjem seks tyske lærlingar på gjenbesøk til Norge. Vindrueprosjektet (omtala side 79) er ein sideeffekt av samarbeidet med Oppenheimer. April 2010 oppretta elevane ei eiga facebookside for å informera om samarbeidet med Oppenheimer: https://www.facebook.com/groups/111545315529615/ 122


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 123

2010 hadde Øksnevad kontakt med skular i Kasakhstan. Samarbeidet kom i stand på initiativ frå RKK; lærarar frå Kasakhstan var på besøk på Øksnevad, rektor Haaland var på gjenbesøk i Kasakhstan. Då fekk skulen formidla vår måte å driva landbruksopplæring på. Elevane på Øksnevad har dei fleste åra (men ikkje alle) deltatt i Operasjon Dagsverk (OD). Elevrådet ønskte eit prosjekt som kunne skapa større engasjement enn det vanlege og som dei kunne følgja i fleire år. Dei bad rektor sjå etter eigna prosjekt mens han var på studieopphald i India. Rektor så gjorde, og fann ein institusjon han anbefalte. Resultatet blei det alternative OD-prosjeket, India-prosjektet, vedtatt av elevrådet i 2013 etter rektor Haalands forslag. Prosjektet går ut på støtte til Bal Prakash, ein barneheim og skule nær byen Ajmer i ørkenstaten Rajastan, i det vestlege India. Alle på denne skulen er foreldrelause, eller slektningane deira er for fattige til at dei kan forsørga dei. Mange er funne på gata. På Bal Prakash blir dei sikra åtte års skulegang. Fire elevar og tre tilsette reiste oktober 2014 til India for å besøka skulen. Tilbake på Øksnevad blei det den hausten vist film, og dei som hadde vore i India, fortalde frå besøket. Kantina hadde indisk dag, ein indisk kokk var med å tilbereda maten. 300 varm-

Elevar frå Øksnavad på besøk hos Bal Prakash. Bilde frå skulens heimeside. Foto: Ole Lauvås.

123


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 124

rettar blei selde! November gjekk sjølve aksjonsdagen; resultatet var overveldande: elevane arbeidde inn 115 000 kroner! Nær det firedoble av kva som normalt kjem inn på OD på skulen. Pengane går til å bygga på ein ekstra etasje på skulebygget, slik at dei kan ta inn 20 fleire jenter. Etasjen skal stå klar denne sommaren (2015).55 Det blir nytt besøk til Bal Prakash i vinterferien 2016. Då reknar ein med at 2-4 øksnevadelevar får besøka skulen. Besøket blir ikkje belasta innsamla midlar, dei går uavkorta til prosjektet.

Idrettsdag, natturnering og livet elles på skulen

Idrettsdagen på Øksnevad var spesiell, med aktivitetar utanom det vanlege, minst Helene Haga og Ole Horpestad. Sant nok, då kunne elevane konkurrera i øvingar som mjølkespannkast, presisjonskast med jurklutar, presisjonskøyring med traktor med hengar, traktorpulling, spikerslag og treklatring i tillegg til vanlegare idrettar som bogeskyting, riding, innebandy og fotball. Lærarane deltok saman med elevane i alle konkurransane. Det gjevaste var å vinna over lærarlaget i fotballturneringa. Pølsegrilling var eit sjølvsagt innslag, og alle idrettsdagar blei avslutta med høgtidleg premieutdeling. Noko etter tusenårskiftet begynte skulen med årlege natturneringar, med innebandyturnering som det mest populære innslaget. Natturneringa gjekk i februar, idrettsdagen i mai. Begge tiltaka bidrog til å skapa eit særskilt miljø med godt samhald blant alle på skulen. Helene meiner åra på Øksnevad var dei beste ho har hatt. «Eg hadde nett begynt her, og hadde snakka med ei venninne som tok allmenn. Eg sat på ein plenklippar og klippa fotballbana og tenkte: no har du hamna på den rette skulen, Helene. Kombinasjonen med teori og praksis er fantastisk. Me fekk lov til å utfalda oss, me utvikla oss både fagleg og sosialt.» Premiering for null fråvær var ei spesiell ordning Dragsund innførte. På avslutningsdagen blei det trekt ut premiar til elevar som gjekk gjennom skuleåret utan ein einaste fråværsdag. Dei 55. «India-prosjektet.» Indiaprosjektet / Om skolen / Internet / Øksnevad / Skolene (vgs) / Rogaland fylkeskommune Rogaland fylkeskommune (skulens heimeside).

124


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 125

Over: Frå idrettsdagen, truleg i 2008. Eg trur det er Martin Ljosdal som spenner boga; sjølv står eg lengst til høgre. Foto: Ole Lauvås. Under: Frå natturneringa februar 2008. Innebandykamp, elevane mot lærarlaget. Bilde: Ole Lauvås.

125


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:39 Side 126

fleste fekk blomster, men dei gjevaste premiane var ein grisunge eller kalv; kalven var fyrstepremien. Enkelte år kom kvar tiande elev gjennom skuleåret med null fråvær! Sjølv hugsar eg spesielt eit år der ein elev med Downs syndrom, Arild Løland, var blant dei som hadde null fråvær. Etter kvart som premiane blei trekt, og ingen enno hadde fått fyrstepremien, sa stadig fleire av elevane: håper at Arild får kalven, for han blir så glad. Og jamen var det ikkje Arild som stakk av med kalven! Sikkerhetsdag var eit anna fast innslag. Tidleg i skuleåret kom folk frå forsikringsselskap på besøk. Dei viste film og fortalde om brannfarar på gardsbruk. Etterpå gjekk elevane rundt på eigedommen for sjølv å leita etter brannfarlege situasjonar. Det heile blei avslutta med at alle fekk prøva å slukka oljebrann med brannslukkingsapparat. Skuleåret 2004-05 gjennomførte Geir Tjeltveit forsøk med klassefrokost; klassen begynte kvar dag i kantina til eit sunt måltid før dei gjekk opp i klasserommet. Det verka som det betra konsentrasjonen og yteevna til elevane, og det bidrog til å skapa eit betre klassemiljø. Sidan 2013 har skulen følgt opp ved å begynna dagen med skulefrokost for både tilsette og elevar. Øksnevadnytt var eit informasjonsskriv til elevar og tilsette, innført av Dragsund. Skrivet kom ut kvar 14. dag så lenge Dragsund var rektor. 2008 blei programmet Respekt innført. Programmet innebar enkle tiltak for å sikra god leiing av arbeidet i klasserommet; læraren skulle ta kommandoen frå fyrste dagen. Fyrste timen skulle læraren handhelsa på kvar enkelt elev i klassen, og visa dei kvar dei skulle sitta. I tillegg til å gi nødvendig informasjon, og gi folk høve til å bli kjende, skulle ein alt frå fyrste timen ta fatt på skulearbeidet, og gi lekse, og læraren skulle avslutta kvar enkelt time med ein kort, rosande kommentar. Elevane skulle oppleva at dei var på skulen for å læra, at det blei kravd noko av dei, og at dei hadde noko igjen for å prestera; læraren skulle vera ein myndig, men òg forståingsfull, arbeidsleiar. Gartneriet er ei inntektskjelde for skulen. Alle slags vakre blomstrar blei selde til grossistar i distriktet og til private; det var òg utsal i veksthuset der kven som ville kunne komma og kjøpa av sesongens blomstrar. Spesielt det årvisse salet av julestjerner og sommarblomstrar er ein attraksjon. 126


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 127

Frå sikkerhetskurset på Øksnevad februar 2008. Ronny Wårfors i 2G slukkar ein væskebrann. Foto: Ola Lauvås.

«Alle klasser på Vg1 og Vg2 vil i perioden januar-februar bli kurset i brannvern. Kurset som er i regi av brannvesenet består av en teoretisk og en praktisk del. Den teoretiske delen omfatter brannteori, forebyggende arbeid hjemme og på arbeidsplassen. Avhengig av de forskjellige klassenes studieretning blir det lagt fokus på brannvern i forhold til landbruk, hest og stall eller anleggsmaskiner. Kurset avsluttes med en praktisk del som omfatter demonstrasjon av gassbrann samt slukking av væskebrann med pulver, skum og CO2.» Sitert frå skulens heimeside.

127


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 128

Annakvart år gjennomfører dei vidaregåande skulane prøveval i samband med kommune- og stortingsvala. Vanlegvis blir alle parti som stiller liste, inviterte til paneldebatt, der dei må svara på spørsmål frå elevane, etterpå blir det avvikla val der elevane får stemma på same måten som i eit regulært stemmelokale. Dette plar gå greitt og ryddig for seg. Enkelte år har elevane mange og gode spørsmål, andre år spør dei lite. 2003 hamna Øksnevad på forsida av Aftenbladet og fekk kjeft på leiarplass. Ein av dei inviterte politikarane gjekk til personangrep på ein av elevane fordi eleven hadde asiatiske røtter: «Du har ikkje rett til å vera her!» tordna politikaren. Som ordstyrar braut eg han straks av, men salen kokte. Ein av dei andre elevane kasta eit glas vatn på politikaren. Eg gjekk imellom og fekk roa gemyttane, og debatten kunne halda fram. Då seansen var over, blei denne politikaren ståande og diskutera med elevflokken, som blei meir og meir provosert. Til slutt var det ein som spraya han med barberskum. Politikaren gjekk strake vegen til rektors kontor og klaga. Då han kom ut, var også bilen hans spraya med barberskum. Han fór til Aftenbladet og fekk fyrstesideoppslag om pøbelstrekar på Øksnevad. Men det er politikaren som skal lastast. Å mobba ein elev frå talarstolen er eit overgrep. Hadde det skjedd ti år tidlegare, hadde han kanskje klart å setta dei jærske elevane opp mot dei som hadde utanlandske anar, noko som ville ført til heilt uhaldbare og farlege tilstandar. Elevane som slo ring om sin mørkare medelev, skal rosast for sine solidariske haldningar. Det gamle kommunale skulehuset på Øvre Øksnavad blei flytta til tunet på Øksnevad vidaregåande 1996, frakta av TS Stangeland med kranbil. Våren 2007 blei det restaurert og blir i dag brukt til utstilllingar og anna for å vise historia for jordbruket og skulen. Open gard er eit tiltak Klepp, Orre og Bore bondelag og Bore Bondekvinnelag (no Bygdekvinnelag) gjennomfører regelmessig om seinsommaren, saman med skulen. Då kjem gjerne eit par tusen menneske på besøk for å sjå garden og dyra. Her er ymse aktivitetar for born og vaksne, som i august 2010 då dei kåra Jærens sterkaste bonde, og god servering som bygdekvinnelaget står for. Eit årvisst fenomen i mange, mange år er samlingane som 4H og Bygdeungdomslaget har på Øksnevad sommarstid. 128


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 129

Det gamle kommunale skulehuset blei i 1996 flytta frå Øvre Øksnavad til naturbruksskulen. TS Stangeland fekk flyttejobben. Her blir skulehuet buksert ned Øksnavadvegen. Bilde frå 1996, gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Geir Sveen.

Under: Skulehuset nyoppussa, på gardstunet til Øksnevad vgs. Bilde frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

129


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 130

Bilde frå Open gard på Øksnevad i 2010. «Etterlyst: sterk bonde,» skriv avisa. Bondelaga, Bygdekvinnelaget og skulen vil kåra Jærens sterkaste bonde. Her er eksempel på to av øvingane folk skal tevla i.

Bildet til høgre: Ola Sunde og Sølve Salte frå bondelaga og Oddmund Hognestad. Oddmund Hognestad var driftsstyrar på Øksnevad 1999-2012, dei siste åra også avdelingsleiar. Under: Sølve Salte.

Bilda gjengitt med løyve frå Stavanger Aftenblad. Foto: Anders Minge.

130


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 131

Trafikkproblem på Øksnevad

Alt i 1968 melde skulen om trafikkproblem.56 Trafikken på riksvegen bare heldt fram å veksa i åra som følgde, på slutten av 90talet stod det lange køar av bilar på vegen nedafor skulen både i morgon- og ettermiddagsrushet. Riktig ille blei det i 2007 då avlastningsvegen frå motorvegen, firefeltsvegen frå Stangaland nord for Sandnes sentrum til Skjæveland, opna. Det førte til at bilane kom mykje raskare til og frå Jæren. Resultatet blei at alle jærbuar tok den vegen, enten dei skulle til Sola, Tananger, Randaberg eller Stavanger. Trafikken på riksvegen forbi skulen eksploderte. No er det bortimot uråd å svinga ut på riksvegen frå skulen, spesielt om du skal nordover, og like umulig å svinga av frå riksvegen om morgonen, om du kjem sørfrå. Situasjonen fristar til å ta sjansar. Ein vakker dag skjer det ei alvorleg ulykke her, er eg redd. Vegkrysset hundre meter lenger sør, der Øksnavadvegen tar av frå riksvegen i retning Øksnavadporten, er eit anna trafikkfarleg kryss. Skulens folk må kryssa riksvegen mange gonger dagleg, sidan eigedommen ligg på begge sider av riksvegen. Gåande kan nytta undergangen, det må ridande òg gjera, endå det er ulovleg, all annan ferdsel må ut på sjølve riksvegen, og det er alt anna enn enkelt. 2013 foreslo vegvesenet å laga rundkøyring i krysset med Øksnavadvegen og undergang for ferdselen til skulens folk, både ridande og andre. Ei løysing er påkravd, enten det blir undergang, rundkøyring eller noko anna.

56.«For lite radarkontroll?» Lesarbrev av Johan Risa, Stavanger Aftenblad 11.7.1968.

131


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 132

Over: Barnehage på besøk. Bilde frå Ingrid Anne Vatne. Under: Gamleheimen på Fattiggarden ligg enno på gardstunet til Øksnevad vidaregåande. Fløyen til venstre blei på 40-talet til verkstad, i fløyen til høgre blei det smie. Begge bilde frå skulens skjøtselsplan. Foto: Ole Lauvås.

132


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 133

Driftsbygningen i haustfarger. Foto: Ole LauvĂĽs.

133


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 134

134


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 135

Rektorar på naturbruksskulen. Oppe til venstre: Arne Dragsund, rektor 1989-2004. Frå skulekatalogen. Under på denne sida: Paul Terje Haarr, rektor 2004-200. Foto: Ole Lauvås. Neste side: Rune Haaland, rektor sidan 2007. Foto: Eivind Reed.

135


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 136

136


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 137

137


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 138

138


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 139

TILBAKEBLIKK

139


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 140

140


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 141

Kva har vore kvalitetar ved Øksnevad som skule? Har me lukkast i å følgja med i utviklinga, og slik bli relevante for stadig nye ungdomskull? Kva må me ta vare på som grunnleggande styrke ved skulen, og kva problem må løysast for å komma vidare?

141


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 142

Sverdrup og Budde skapte på 1800-talet jordbruksskular der bondeungdom lærte moderne jordbruksmetodar samtidig som dei fekk ei grundig innføring i teorien, bonden skulle læra å føra praksisen sin tilbake til «teoriens kjelde». Den same kombinasjonen av teori og praksis blei vektlagt i læreplanen som Christensen skreiv i 1938, den som skulen på Øksnevad bygde på frå fyrste dag, og denne kombinasjonen har vore den raude tråden i skulens undervisning i alle år sidan. Særleg når teorien var innretta på det som trongst i det framtidige yrket, gav det undervisning av høg kvalitet. Landbrukslærarar frå andre land har alle peika på det same: styrken ved den norske modellen har vore kombinasjonen av praktisk og teoretisk opplæring. Tobias Skretting, Ole Horpestad og Helene Haga, tidlegare elevar ved enten jordbruks- eller naturbruksskulen, seier det same. Dei drog òg fram korleis denne undervisninga, der dei jobba i lag i dei praktiske øktene med arbeid dei samtidig fekk ei teoretisk innføring i, skapte eit miljø dei ikkje fann andre stader. «Tida på jordbruksskulen var grunnleggande reint fagleg samtidig som det menneskelege sosiale livet fekk ei oppblomstring,.. Åra i lag med 60-70 ungdommar me måtte slipa oss på, var veldig utviklande for personlegdommen. Mykje av det mest verdifulle i livet vart grunlagt i ungdommen og på skulen,» sa Tobias. Helene peika spesielt på kombinasjonen av teori og praksis som lærerikt; «ja, i staden for bare å sitta på skulebenken heile tida,» la Ole til. Det gav dei rom til å utvikla seg — særleg i dei praktiske øktene, der dei måtte jobba i lag. Slikt samarbeid skaper eit samhold du knapt får høve til å bygga opp på ein skule som driv reint teoretisk opplæring. Gang på gang har me sett korleis ungdom som er skuleleie etter grunnskulen, blomstrar når dei har vore ei tid på Øksnevad. «Ungdom som hadde vore problematiske — viss me greidde å få dei til å bli éi veke, blei det ofte folk av dei,» sa Johan Risa. Me er mange lærarar som har gjort dei same erfaringane, og mange elevar som fortel at for dei var Øksnevad eit vendepunkt i livet: her opplevde dei at dei meistra noko, at dei var i stand til å læra det som hadde vore vanskeleg, og at det var kjekt å slita for å få noko til. Det betyr ikkje at alle elevar får slike opplevingar på skulen. Fråfallet har i mange år vore for stort, særleg etter at Reform 94 blei innført. Mange yrkesretta skular har opplevd det same. Skuleleie sekstenåringar veit ofte ikkje kva dei vil, men ein stad skal 142


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 143

dei hamna, dei har ikkje mange andre tilbod enn skuleplass, og den har dei til gjengjeld rett på. Så hamnar dei i ein skule utan å ha noko særleg ønske om det. Johan var ein mannsalder ved Øksnevad. Då han skulle slutta, sa han: «Det eg kjem til å hugsa særleg godt frå alle åra som lærar, er undervisninga for (to namngitte elevar) som etter fem år gjekk ut med vitnesbyrd frå fullført vidaregåande. Det var givande! Sjeldan har eg sett så stolte elevar.» Eit anna særtrekk ved den norske jordbruksopplæringa var allsidigheten. Her var opplæringa til heile spekteret av landbruksfag, og seinare heile spekteret innafor naturbruksfag, samla på éin stad. Ei vanskeleg utfordring har vore å følgja med utstyrsmessig i ei næring i rivande utvikling. Tradisjonelle gymnas, no kalla studieførebuande kurs, har alltid hatt høgare status. Men å undervisa i slike fag er mykje enklare enn å undervisa i yrkesfag. Også allmennfaga må fornya seg, men det skjer ikkje i same tempoet som i yrkesfaga, der teknologien blir fornya så å seia frå år til år. Norsk jordbruk har vore gjennom ein revolusjon sidan 50-åra og er i dag blant dei teknologisk mest avanserte i verda. Bondeyrket har samtidig det særtrekket at den praktiske arbeidaren også er sjølvstendig næringsdrivande, noko som stiller høgare krav til utdanninga enn det som krevst av ei vanleg fagutdanning. Øksnevad var blant dei mest moderne landbruksskulane i landet like etter krigen, då den var nybygd. Etter eit par tiår var den i ferd med å bli forelda. I dag er den på nytt på høgda bygningsmessig og utstyrsmessig, og har eit tilbod som famnar breitt: anleggsgartnar, driftsoperatør idrettsanlegg, hestefag, anleggsteknikk, anleggsmaskinmekanikar, studiekompetanse og agronom. Dei fleste kursa er ettertrakta, blir opplevde som relevante, ja, midt i blinken, for mange ungdommar, som kan gå rett ut i lære etter kurset eller søka seg inn på universitet og høgskular. Agronomkurset, sjølve grunnlaget for skulen, slit. Agronomkurset verkar ikkje lenger relevant for mange ungdommar som vil bli bønder. Tala er klare; sjå tabell på neste side.

143


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 144

Elevtalet i avgangsklasse agronom på Øksnevad frå 1997 til i dag.

Korfor er det slik? Paul Terje Haarr meinte problemet var haldningar og status, at bondeyrket trong ei fagbrevordning spesialtilpassa behova deira, med tre år på skule og eitt i lære hos driftige bønder. Ole Eriksen meinte problemet var at dagens agronomutdanning ikkje gir jobbmuligheter utanom garden, samtidig som bondeungdom treng ein annan jobb i den tida dei ventar på å overta der, for heime slepper dei ikkje til før dei har passert 30. Eg trur dei har eit poeng. Øksnevad hadde eit kurs, agroteknikarkurset, som dekte eit behov. Det hadde god søknad, men forsvann med Reform 94. No treng agronomutdanninga ei overhaling. Samtidig må utdanninga ta vare på det som har vore kvalitetane: kombinasjonen av praksis og teori innretta på det framtidige yrket. Den må samtidig ha ein allsidighet som gjer dei kvalifiserte til å gå inn i fleire bransjar. Korleis dette skal utformast konkret, må me finna ut. Øksnevad har høgare søkartal enn nokon gong. Undersøkelser viser at skulen no skårer høgt på trivsel og motivasjon for å læra. Det er sikkert eit resultat av mange faktorar: kompetente fagfolk, gode relasjonar til elevane, interessante læreplanar og motiverande opplæring, samtidig som skulen er på høgda bygnings- og utstyrsmessig. Utfordringa er å gi også agronomutdanninga ei tidsriktig utforming. 144


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 145

Til slutt vil eg oppfordra fylkespolitikarane til å gjera slutt på dansketida, og vedta at skulens namn skal skrivast Øksnavad, i tråd med korleis kleppsbuar alltid har uttala namnet.

145


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 146

146


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 147

Bildeserie: Øksnevad gjennom 75 år

147


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 148

Kommunegarden i Klepp, til vanleg kalla Fattiggarden. Til venstre gardshus og heimehus, i bakgrunnen skimtar me gamleheimen, til høgre løa, som då var nokså ny. Bilde frå 1939.

148


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 149

149


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 150

Skulen i 1949. Bilde frå skulens årsmelding. Løa og internatet troner på moreneryggen. I bakgrunnen ser me to av lærarbustadene, heilt til høgre styrarbustaden.

150


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 151

151


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 152

Skulen i 1949. Løe og internat. Lengst til venstre dei to våningshusa frå Fattiggarden, midt på bildet dukkar den eine lærarbustaden fram.

152


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 153

153


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 154

Prospektkort frå 1951 (?). Foto: Widerøe. —Løa og internatet dominerer bildet. I forgrunnen lengst til venstre drivhus/arbeidshus. Til venstre for løa: hønsehuset. Bak løa: dei to våningshusa

154


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 155

a

frĂĽ Fattiggarden og gamleheimen som har blitt verkstad og smie. Bak

internatet ser me dei tre lĂŚrarbustadene. Styrarbustaden ser me ikkje, den ligg utafor bildet. 155


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 156

Luftfotografi av skulen slik den såg ut i 1951. I forgrunnen til venstre: drivhus og arbeidshus, bak den: løa, til venstre for løa: hønsehuset, bak løa: husa frå Fattiggarden..

156


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 157

k

Til høgre: internatet, bak dette: tre lærarbustader på rekke og rad. Styrarbustaden ligg utanfor bildekanten, endå lenger til høgre.

157


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 158

Skulen 1952. Her ser me det har komme to drivhus, ikkje bare det eine som var pĂĽ det førre bildet. Dessutan ser me styrarbustaden som ligg i bakken opp til Ă˜ksnavarden.

158


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 159

159


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 160

Bilde frå årsmeldinga 1959-60. Til venstre: i forgrunnen ser me maskin- og reiskapshus (bygd 1960), verkstad og smie og dei to våningshusa frå Fattiggarden. Bak dei tre lærarbustader, lengst bak styrarbustaden. Midt på bildet: løe og internat. Foran løa: hønsehuset.

160


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 161

st

Til høgre bak internatet og løa: den fjerde lærarbustaden (bygd 1955). Til høgre: to drivhus med arbeidshus. Bak dei, mot riksvegen: fotballbanen.

161


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 162

162


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 163

163


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 164

Bilde frå årsmeldinga 1962. Lengst til høgre ser me dei to lærarbustadene som blei bygde i 1961-62.

164


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 165

165


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 166

Rogaland jordbruksskule pĂĽ Ă˜ksnevad rundt 1960. Postkort.

166


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 167

167


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 168

Bilde frå ein gong mellom 1963 og 1971. Dei to våningshusas frå Fattiggarden er rive.

168


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 169

169


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 170

Skulen ein gong mellom 1965 og 1971 Det er bygd tre nye lĂŚrarbustader i bakkane opp mot Ă˜ksnavarden.

170


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 171

171


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 172

Bilde frå 1971. Skulebygget med den nye fløyen.

172


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 173

173


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 174

Skulen i 1971.

174


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 175

175


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 176

Skulen på 90-talet. Traktorgarasje lengst til venstre, ved sida av ‘gamleheimen’ frå Fattiggarden,ombygd til verkstad og smie, bak den tre lærarbustader og lengst bak rektorbustaden. Skulehuset frå Øvre Øksnavad er flytta inn på tunet, bak den: skulebygget, som ikkje lenger blei brukt til internat.

176


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 177

Til høgre dominerer løa; foran den ligg det gamle hønsehuset. Til høgre for løa ser me kjølelageret (foran), arbeidshuset (bak) og drivhuset (lengst til høgre). I bakgrunnen, i bakkane opp mot Øksnavarden: fleire lærarbustader. Bak lengst til høgre: fotballbanen.

177


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 178

Skulen i dag. Bilde tatt 13.8.2015. Lengst til venstre: ridehallen. Midt på bildet: ridebanen i forgrunnen, bak den stall og, grisehus, lengst bak driftsbygningen frå 1998, til høgre for den den kvite ‘gamleheimen’ frå Fattiggarden, bak den to traktorgarasjar.

178


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 179

Til høgre på bildet: Drivhus i forgrunnen, bak det kjølelager, Palmehagen og arbeidshus, bak dei bygget til anleggsfaga, bak det ser me det gamle skulehuset frå Øvre Øksnavad. Lengst til høgre: kroppsøvingshallen (i grønt) og det nye skulebygget. Bortafor dei ser me nokre av bustadhusa som blei bygde 1940-1962. Foto: Ole Lauvås.

179


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 180

180


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 181

Kart over Nedre Øksnevad. Frå skulens skjøtselsplan.

181


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 182

182


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 183

Tilsette ved Øksnevad

Denne oversikta er svært mangelfull. Det finst inga samla oversikt over alle som har jobba på skulen. Dataprogrammet skulen nyttar i dag, gir oversikt over dei som no er tilsette, med blant anna når dei fyrst blei tilsette i Rogaland fylkeskommune (som ikkje treng vera tidspunktet då dei begynte i arbeid på Øksnevad). Gamle årsmeldingar gav fyrst frå 1984 oversikt over alle tilsette (før det nemnde dei alle funksjonærar). Eit omfattande og tidkrevjande søk i skulens arkiv, og samtalar med folk som hugsar frå skulens tidlege år, vil gi ei langt betre oversikt. Her er dei namna eg har pr i dag, og som dokker vil sjå, er fleire opplysningar usikre; eg håper det ikkje er mange feil. Eg beklagar at mange er gløymde, blant dei fleire eg bare hugsar fornamnet på. Alvseike, Magnus. Bokhaldar og seinare kasserar, 1965-1986. Alsvik, Torvald. Jobbar på Øksnevad i dag. Anda, Olaug. Reinhaldar 2003-i dag. Aniksdal, Siri. Konsulent 2012-i dag. Asche, Harald. Anlegggartnarlærar 2006-i dag. Asheim, Aud. Kontorfullmektig 1980-2001. Ask, Trygve. Hovudlærar i jordbruk og grdsfullmektig (seinast 1978 tittel hovudlærar, lektor og gardsfullmektig) 1965-1985. Auglænd, Roar. Gartnar 1983-2006. Austbø, Per Kristian. Naturfagslærar 1992-93. Bakka, Dagfinn. Jordbrukslærar (overlærar frå 1956) 1954-1959. Barkved, Martin. Timelærar i skogbrukslære 1953-1958. Bekkeheien, Olav. Jordbrukslærar 1998?-2003?. Berentsen, Ivar. Lærar på Øknevad 2010-11. Berge, Arne Svein. Lektor i almenfag, vikar for Risa i 1978. 183


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 184

Berge, Harald. Arbeidsformann 1950-1952. Berland, Sverre. Vikar for handverkslæraren 1961-1962. Berner, Else. Lærar i allmennfag og inspektør 1992-93. Berntsen, Torhild Nystøl. Lærar i norsk og historie 2009-2012. Bettum, Kjell André. Lærar (i to periodar?) 1998(?)-etter 2007. Birkedal, Arne. Lærar i anleggsfag 2014-2015. Birkedal, Jan. Lærar i anleggsfag 2014-i dag. Bjelland, Aslaug. Kjøkkenarbeidar, nemnt i folketellinga 1960. Bjelland, Magnar. Lærar i anleggsfag 2014-i dag. Bjerga, Birger. Fagærar i tekniske fag 1985-2000. Bjerga, Morten. Timelærar i norsk m/samfunnsfag 1986-1987; timelærar i samfunnslære 1990-før 1993. Biørn-Hansen, Einar. Timelærar i biologi 1990-før 1993. Bjørnås, Andreas. Handverkslærar 1971-1975. Bore, Gøril. Miljøarbeidar 2012-i dag. Bore, Hans Bernhard. Instruktør i husdyrbruk 1976-1977. Bore, Rein. Timelærar i utmarkslære 1979. Bore, Svein D. Vaktmeister 1979-1980. Bore, Tore. Lærar i matematikk og naturfag 2008 el. 09-?; rådgivar. Bore, Tor Gøran. Lærar i anleggsfag 2014-2015. Borgir, Arne Kristian. Lærar i naturfag 1997-98. Botnmark, Veslemøy. Miljøarbeidar 2000-etter 2004. Bratland, Monika. Lærling 2009-2011. Braut, Sofie. Allmennfaglærar eitt skuleår (2003-04?). Brikland, Tina. Lærling i hestefag 2005-2007. Broen, Jan Arne. Skogbrukslærar; inspektør før 1993-1998. Brundin, Maarit. Lektor i skogbruk 1985-før 1993, vikarierte som inspektør 1987-før 1993. Bryne-Carlsen, S. Timelærar i sjukdomslære 1941-1971. Buer, Nils Einar. Instruktør i husdyrfag 1981-1985, faglærar i husdyrfag 1985-i dag. Bugge, Bjørk. Skogbrukslærar 1964-1971. Byberg, Liv. Agronom i husdyrbruk 1979-1985, vikarierte for instruktøren 1983-1984, praksislærar i husdyrbruk 1985-1987. Byberg, Torbjørg. Tilsett før 1996-1997 el. 98. Christensen, Liv Marit. Kjøkkenarbeidar, nemnt i folketellinga 1960. Dahle, Anna. Internatassistent 1975-ca. 1995. 184


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 185

Dahle, Aslaug. Reinhaldar på internatet, var fyrst med å mjølka og gjera ymse arbeid, deretter tilsett som reinhaldar 1997-2013. Dahle, Henry. Vedlikehaldsarbeidar; fyrst inleigd i mange år for å køyra gravemaskin; blei tilsett 1978, sa opp, på nytt tilsett 1979-1999, frå 1985 med tittel fagarbeidar. Dahle, Oddbjørg. Reingjeringsassistent 1985-1987. Dahle, Wenche. Reinhaldar 1975-1977, internatassistent 19771992, kantinestyrar 1992-2010; dreiv 1996-2010 kantina som eiga bedrift (fylkeskommunen hadde vedtatt at kantina frå 1996 skulle drivast som privat bedrift). Dahlman, Bjørn Tore. Lærar i teknikk og handverk 1991-i dag. Damsgård, Arna. Reingjeringsassistent 1987-2000. Danielsen, Johan Petur. Instruktør i husdyrbruk 1978-1979. Davidescu, Kjersti Steen. Lærar i hestefag 1999-2007. Digernes, Arne. Timelærar i norsk 1945-1946. Dimby (eigentleg Razafimandimby), Nono. Lærar i RKK. Djupedal, Kåre. Timelærar i norsk 1943-1945. Dragsund, Arne. Lektor i jordbrukslære og gardsfullmektig 1985-1989, vikar for rektor 1988-1989, rektor 1989-2004. Dybing, Ida. Lærling i hestefag 2013-2015. Dørmænen, Steinar Mathis. Lærar i tilrettelagt avdeling 2012-i dag. Døssland, Leiv. Timelærar i norsk 1946-1948. Edland, Anne Kathrine (tidlegare Anne Kathrine Eidhammer). Naturfaglærar 1992-i dag, studieinspektør 1994-96, avdelingsleiar 2012-i dag. Edland, Geir. Ny giv, 2009-i dag. Edand, Maria. Norsklærar rundt 2010. Edland, Marie. Landbrukslærar 2005?-i dag. Edland, Martin. Arbeidsformann 1940-1943. Egeland, Kåre. Gartnar, lærar i gartnarfag og anleggsgartnarfag 2006-i dag. Egeland, Stine Helen. Naturfaglærar 2010-i dag. Egeland, Torfinn. Arbeidsformann i jordbruket 1968-1981 (med tittel instruktør og arbeidsformannseinast frå 1978 ); timelærar 1986-1987. Eia, Rolf. Instruktør i husdyrbruk 1979-1980. Eidhamar, Bjørn. Hagebrukslærar 1989-før 1993. Eidhammer, Anne Kathrine; sjå Edland. 185


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 186

Eikeberg, Håkon. Timelærar i norsk 1986-før 1993. Eikeland, Ola. Lærar i jordbruksfag 1998?-2003? Enge, Anne Margrete. Bibliotekar 1994-2010. Erga, Elizabeth. Allmennfaglærar 1994-i dag. Eriksen, Bente. Tilsett på kontor og bibliotek før 2008-etter 2012. Fagereng, Eva Beate. Lærar i alle fall i skuleåret 1998-99. Fantaneau, Corina Iolanda. Datalærar, dataansvarleg 20012003. Fatnes, Klara. Norsklærar 2006-2012. Fiddan, Margit; sjå Stana. Fjeld, Sigmund. Timelærar 1986-før 1993. Fjellanger, Arvid. Vikar som hagebrukslærar 1944-1945. Fjotand, Ingrid. Miljøarbeidar 2011-i dag. Flateland, Aud Iren. Miljøarbeidar 2000-2004. Flateland, Karl. Anleggsgartnarlærar 1991-2006; inspektør 1993-94, vikar for rektor 1995-96, rådgivar 1999-2006. Flister, Vivi-Ann. Reinhaldar 1994-i dag. Fløtre, Oddveig Skåland. Timelærar i norsk m/samfunnsfag 1985-1986. Folkestad, Ingeborg. Hovudlærar i husdyrfag 1988-1998? Folkvord, Njål. Instruktør og arbeidsformann i jordbruk 19811985 (frå 1982 bare kalla instruktør, tittel praksislærar 1985). Folkvord, Ola. Lærar i datateknologi og dataansvarleg 19872001. Foll, Einar. Vvikar i jordbrukslære 1959-1960. Folvik, Asbjørn. Prosjektleiar på 1990-talet. Fosse, Odd. Tilsett 2015. Fredriksen, Stine. Norsklærar 1993-1994. Frøland, Camilla Rasmussen. Tilsett på Øksnevad i dag. Frøyland, Helga Synnøve. Miljøarbeidar 2005-2015, lærar 2015i dag. Fuglestad, Kjell. Arbeidsformann 1959-1961. Fylling. Timelærar i song 1944-1945. Ganddal, Odd Bjuland. Timelærar i tresløyd januar-april 1960. Gilleshammer, Paul-Arild. Lærar i anleggsfag 2014-i dag. Gimre, Martin. Lærar i tilrettelagt opplæring 2001-02. Gjedrem, Asbjørn. Driftsstyrar 1990-2003 (permisjon mens han var ordførar i Bjerkreim 1999-2003). 186


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 187

Gjedrem, Birgitte. Tilsett 2015. Gjennestad, Gunhild. Husmor 1941-1973. Grude, Karl T. Timelærar i EDB (valfag) 1984-1986. Grundvik, Anne. Lærar i hestefag 2007-enno 2010. Grødem, Stein. Faglærar i anleggsfag 2014-i dag. Gudmestad, Møyfrid. Tilsett på Øksnevad i skuleåret 2001-02. Hadland, Alf. Lektor i 1986. Handeland, John Egil. Lærar i teknikk og handverk 2001-2015. Hansen, Magne Berg. Lærar før 1993-1998? Hansen, Svein-Erik. Lærar i anleggsfag 2014-i dag. Harboe, Hildegunn. Lærar i husdyrbruk 1990-i dag. Hauge, Benthe Karin. Tilsett på Øksnevad i skuleåret 2000-01. Hauge, Hans Egil. Gardsarbeidar i skuleåret 2004-05. Haugland, Leif Gaute. Agronom 1979-i dag; vikarierte som praksislærar i jordbruk 1985-1986. Haugland, Rønnaug. Lærar i husdyrfag 1995-i dag. Haugland, Åse Gunn Foss. Miljøarbeidar 2010-i dag. Hausken, Elisabeth. Miljøarbeidar 2008-i dag. Havrevold, Sveinung. Abeidsformann 1962-? Hedland, Sissel Bryne. Anleggsgartnarlærar. Heggvik, Irene. Kjøkkenarbeidar, nemnt i folketellinga 1960. Hegstad, Anita (Kolnes). Lærar i to periodar, før 1999-2001? og 2007?-enno 2010. Heien, Hagbard. Lærar i almenfag og gymnastikk (tittel overlærar frå 1956), samtidig kasserar, 1952-1965. Heinrich, Antje. Miljøarbeidar 2001-enno 2004. Helland, Arne. Vikar for handverkslæraren januar-mars 1961. Helle, Per. Instruktør i landbrukstekniske fag 1978-1979. instruktør i skogbruk 1979-1981. Helleland, Arne. Tømmermann, nemnt i folketellinga 1960. Hellesø, Helga. Lærar i husdyrfag før 1993-etter 2008, avdelingsleiar før 2002-enno 2008. Helø, Odd. Lærar i anleggsgartnarfag 1989-2003, avdelingsleiar 2002?-2003. Hetland, Sigurd. Arbeidsformann 1961-1962. Hidle, Lars. Arbeidsformann 1949-1950. Hjetland, Lise. Tilsett 2014. Hobberstad, Kurt. Lærar i anleggsfag 2014-i dag. Hodne, Anne Marie. Reingjeringsassistent 1981-1985. 187


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 188

Hodnefjell, Lillian (før Skretting). Leiar for RKK 1994-2009. Hognestad, Oddmund. Driftsstyrar 1999-2012, avdelingsleiar 2007-2012. Hognestad, Ivar. Tilsett på Øksnevad i skuleåret 200-01. Hole, Leiv. Arbeidsformann 1947-1949, vikar for fjøsmeister 1949-1950. Hole, Martin. Arbeidsformann 1943-1947. Horpestad, Olav. Jordbrukslærar 1992-i dag, avdelingsleiar 2000-i dag, vikar for rektor 2003-04. Hove, Alf. Timelærar i norsk 1942-1943. Hovland, Geir. Vikar 1989-? Hvoslef, Othar. Timelærar i skogbrukslære 1940-1950, 19721975. Høiberget, Bernhard. Timelærar i skogbruk 1961-1963. Høye, Arvid. Praktiske øvinar i skogbruk 1958-1959. Høyland, Stein Arild. Fjøsmeister 1992-2000, lærar 2000-i dag. Høyland, Tommy. Gardsarbeidar, assistent hos driftsleiaren 2006-enno i 2010. Håheim, H. Tmelærar i meierilære 1941-1945. Håkonsen, Kjell Øystein. Lærar i hestefag 2004-i dag, avdeingsleiar (sidan 2005?). Håland, Alf Bjarne. Lærar 2011-i dag. Håland, Gunvald. Faglærar i tekniske fag 1977-2003. Håland, Rasmus. Gardsarbeidar, sjåfør, ca. 1940-1972-? Haaland, Rune. Rektor 2007-i dag. Haaland, Siv Jorunn Furre. Lærar på Øksnevad i skuleåret 2003-04. Haarr, Paul Terje. Lærar i tekniske fag, matematikk og naturbruk 1991-2001, inspektør (kalla avd.leiar i 1998), 1991-2000, rektor 2004-2007. Haarr, Per Gunnar. Instruktør i landbrukstekniske fag 19771978. Haave, Geir. Tilsett for Amo-kursa 1996-97. Idland, Liv. Miljøarbeidar 2001-i dag. Ingebrigtsen, Astrid. Konsulent (ansvarleg for rekneskap) 2007-i dag. Iversen, Helge. Lærar i matematikk og naturfag på 2005 el. 062008 el. 09. Iversen, Jostein. Allmennfaglærar før 1996-98, rådgivar 1996188


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 189

98. Jakobsen, Arne. Vikar i skogbruk jan.-mai 1980. Jansen, Helen. Konsulent 2001-2015. Jermstad, Einar. Lektor i skogbruk 1982-1985. Johannesen, Arne. Lærar i jegerprøva 1991-2006. Johannesen, Ralf. Timelærar i skogbrukslære (teoretisk del) 1958-1959. Johnsen, Marie. Miljøarbeidar, seinare lærar 2009-i dag. Jore, Torleiv. Instruktør i landsbrukstekniske fag 1977-1979. Jåsund, Palle Normann. Lærar, jobbar på Øksnevad no. Kjosavik, Ingvild. Jordbrukslærar 2003-etter 2007. Kjos-Hansen, Bjørn. Timelærar i meierilære og mjølkehygiene 1945-1971. Kjærnli, Ole Arne. Vikar for instruktøren i jordbruk 1982-1984. Knudsen, Asbjørn. Lærar, jobbar på Øksnevad no. Knutsen, Maren. Lærar i skuleåret 2002-03. Kojedahl, Hanne. Allmennfaglærar 2012-i dag. Kristensen, Eigil. Anleggsgartnarlærar 1991-98?, avdelingsleiar for anleggsfag 2014-i dag. Kristoffersen, Sonja. Kjøkkenarbeidar, nemnt i folketellinga 1960. Kvadsheim, Lars. Timelærar i økonomi 1987-? Kvalvåg, Robert. Skogbrukslærar 2003-enno 2008. Kvaløy, Leif Arve. Lærar i tilrettelagt opplæring 2005-i dag. Kvavik, Katja. Lærling i hestefag 2004-2006. Kvitvær, Berit. Miljøarbeidar 2008-i dag. Kverneland, Johannes. Jordbrukslærar (tittel overlærar frå 1956) og gardsfullmekt 1940-1965. Kydland, Reidar. Timelærar i norsk 1989-før 1993. Lande, Arne. Før 1996-1997 el. 98. Langbakk, Hans Petter. Jordbrukslærar før 1992-enno 1993. Larsen, Freddy. Allmennfaglærar før 1993-1997 el. 98. Larsen, Henry. Lærar før 1992-enno 1993 (klassestyrar i skulens fyrste vk1 naturbruk). Larsen, Kåre. Timelærar i norsk, rekning, samfunnslære og gymnastikk 1948-1952. Lauvik, Tormod. Lærar før 1993-2003? Lauvås, Ole. Dataansvarleg, lærar 2003-i dag. Lauvås, Sigve. Lærar 1999-etter 2008, avdelingsleiar 2003-04. 189


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 190

Ledaal, Sigurd. Timelærar i mjølkehygiene og veterinærfag 1972-1976. Lende, Atle. Jobbar på Øksnevad no. Leren, Gudmund. Timelærar i sløyd og gymnastikk 1940-41/43. Lie, Henning. Lærar 2006-07. Lien, Ole. Allmennfaglærar i to periodar, 2003-2004? og frå rundt 2010, jobbar på Øksnevad i dag. Lilleås, Arne Frode. Vikar for instruktøren i tekniske fag 19831985, praksislærar (frå 1987 tittel faglærar) i jordbruk 1985-? Lindset, Mette. Lærar i norsk, historie og kroppsøving 20062008? Lode, Ola. Tilsett 2002-2015, lærar frå (når?). Lode, Paul Jan. Jobbar på Øksnevad no. Lote, Reidun (tidlegare Rosland). Miljøarbeidar, seinare anleggsgartnarlærar 1997-i dag. Lunde, Kjell Inge. Instruktør i husdyrbruk 1970-1977. Lura, Lene. Tilsett på Øksnevad 2014-i dag. Løynng, Mass. Nnaturfaglærar i skuleåret 2005-06. Magnussen, Knut. Instruktør i tekniske fag 1981-1984. Malde, Kristian. Driftsstyrar 2012-i dag. Marcusson, Per Göran. Anleggsgartnarlærar 2008-2009. Mellemstrand, Olav. Arbeidsformann 1957-1959. Mesaros, Maureen. Kroppsøvingslærar 2007-i dag. Miljeteig, Willy. Lærar i naturforvaltning 1994-i dag, rådgivar. Mjelde, Magnus. Datalærling 2014-i dag. Mjølhus, Gunnar. Instruktør i tekniske fag 1973-1975. Mohn, Olav. Lærar i hagebruk og smånæringar 1941-1944. Moi, Magnus. Handverkslærar (seinast frå 1978 tittel faglærar i tekniske fag) 1963-1984. Moi, Terje. Lærar i anleggsfag 2014-i dag. Morales, Marit. Reingjeringsassistent 1983-1987. Nakken, Raja. Allmennfaglærar før 1996-1998? Nareid, Thor. Timelærar i skogbrukslære 1950-1952. Nermo, Arvid. Timelærar i skogbrukslære 1952-1953. Nese, Connie. Bibliotekar på Øksnevad i dag. Nese, Sigrun Kalberg. Timelærar i norsk m/samfunnsfag 1984. Nesse, Hilde Berg. Tilsett 2012-i dag. Nesse, Rebecca. Tilsett på Øksnevad 2014-i dag. Nevøy, Hadle. Jordbrukslærar 1996-97. 190


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 191

Nilsen, Konrad. Miljøarbeidar 2006-2009. Jan Njærheim. Lærar kring 2010-2012. Nodland, May Sissel. Filialleiar på Bakkebø 1991-1995. Nur, Zeynab. Reinhaldar 2003-i dag. Nyman, Torleif. Miljøarbeidar ?-2011. Nærum, Kjersti. Husdyrlærar før 1996-1998? Odland, Harald. Faglærar 1985, timelærar i jordbruk 1986-1987 samtjordbrukslærar rundt 2008. Odland, Runar. Jordbrukslærar på 2004?-2008? Olsen, Leiv. Vikar i norsk 1993-1996, lærar i norsk og historie (adjunkt, frå 1998 lektor) 1996-2014 (permisjon 2012-2014 på grunn av vervet som fylkeshovudverneombod). Olsen, Otto. Hagebrukslærar (seinast frå 1978 tittel lektor) 19751989. Oltedal, Einar Bjørn. Jordbrukslærar 1991-i dag (fyrst på Bakkebø: 1991-95). Omdal, Helge. Hagebrukslærar (tittel overlærar frå 1956) 19451975. Opsal, Olena. Kokke 1971-ca. 1988, vikar for husmor 19811982, husmor og kokke 1988. Orre, Gunn. Tilsett på Øksnevad i skuleåret 2001-02. Oseland, Oddvar. Lærar på anleggsfagbygget 2015-i dag. Osland, Einar. Fjøsmeister 1941-1952. Ove, Inge Johan. Lærar i husdyr og hestefag 1993-97, 2006-i dag. Owren, Torunn Haugan. Norsklærar 1993-i dag, avdelingsleiar 2002-i dag (i vikariat 2002-2005, fast frå 2005). Panfilov, Vasilij. Kroppsøvingslærar 2001-i dag, sosialrådgivar. Pollestad, Thorvald. Lærar 2006-07, driftsleiar 2008-i dag. Ralivololona, Rasoazanany. Tilsett på Øksnevad 2012-i dag. Randby, Jens. Lærar i agronomi og samfunnsfag før 1993-2002, avdelingsleiar 2000-2002. Rasmussen, Grethe. Norsklærar 1997 el. 98-2001. Ravndal, Faste. Handverkslærar 1941-1962. Ravndal, Kai Tore. Datalærling 2002-03. Rege, Odd Magne. Lærar på anleggsfagbygget 2014-2015. Reiten, Nils Garborg. Tilsett på Øksnevad i skuleåret 2011-12. Reiten, Sverre. Jordbrukslærar 1995-1998? Reve, Einar. Vaktmeister 1980-1986. 191


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 192

Reve, Marie T. Reingjeringsassistent 1981-1986. Risa, Johan. Lærar i allmennfag 1965-2000 (med tittel overlærar 1965-80 og hovudlærar 1990-2000), kasserar 1965-1973, undervisningsinspektør 1980-1990. Rosland, Reidun Lote; sjå Lote. Rosland, Silje; sjå Tunheim. Rougier, Alain Frédéric (Alfred). Anleggsgartnarlærar 1998?2001? Ryan, Inge. Lærar før 1996-1997 el. 98? Røn, Knut. Handverkslærar 1964-1971. Rønneberg, Kristian. Styrar 1940-1954. Røyneberg, Martin. Arbeidsformann april-august 1947. Rørstad, Ottar. Lektor i økonomi og matematikk 1985-i dag. Rørvig, Ole. Lærar på anleggsfagbygget 2014-i dag. Ræstad, Rigmor; sjå Vognsen. Salen, Eivind. Historielærar 2012?-13? Sandstøl, Odd Magne. Instruktør i husdyrbruk 1980-1981, instruktør og arbeidsformann i jordbruk apr.-juni 1981. Sandvik, Osmund. Fjøsmeister 1952-1985, frå 1955 tittel praksislærar og røktar, frå 1983 tittel faglærar . Saxeide, Jorunn. Miljøassistent 2001-i dag. Sele, Møyfrid. Kjøkkenassistent 1974-1981, stilte når dei trong folk (festar, tilstelningar m.m.) 1981-1993, tilsett på kantina 1993-i dag (1996-2010 var ho tilsett på kantina Wenche dreiv som eiga bedrift). Serigstad, Erling. Jordbrukslærar 1991-2001 (fyrst på Bakkebø 1991-95, deretter på hovudskulen; dataansvarleg eit par år rundt 2000). Serigstad, Sven. Timelærar i kroppsøving 1987-? Sira, Marianne. Lærar i tilrettelagt opplæring 2002-etter 2008. Sivertsen, Signy. OT-veileder på Øksnevad og Bryne 2008-i dag. Sjo, Gunhild. Husmor 1973-1975. Skadsheim, Martin. Rektor 1977-1984. Skandsen, Vibecke. Tilsett på Øksnevad i dag. Skarheim, Dorthe. Lærar i hestefag 2012-i dag. Skarpengland, Bjarne. Timelærar i skogbruk 1959-1960. Skatvedt, Live Synnøve. Lærar i hestefag 2012-i dag. Skeie, Tone; sjå Aardal. Skjæveland, Sigmund. Arbeidsformann i hagebruket 1975192


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 193

1985(?). Skjørestad, Magne. Arbeidd på Øksnevad sidan 2004, tilsett som lærar i utvida praksis (grunnkompetanse) 2005-i dag. Skodje, Aina. Reinhaldar 1997 el. 98-2001? Skogesal, Gunnar. Lærar i teknikk og handverk 2000-03? Skretting, Arne. Var med å grava ut tomten 1939-1940, vedlikehaldsarbeidar 1940-1972-? Skretting, Ellen Marie. Reinhaldar 2001-enno i 2010 Skretting, Lillian; sjå Hodnefjell. Skretting, Torgeir. Lærar i anleggsgartnarfag 2003-2008?, lærar i anleggsfag 2014-i dag. Slåttå, Lars. Timelærar i skogbrukslære, nemnd 1978-1980. Stana, Margit (før Margit Fiddan). Lærar i agronomi 2001-2003. Stangeland, Elise. Tilsett på Øksnevad 2014-i dag. Stangeland, Kjell. Vedlikehaldsarbeidar 1997-2008?; innleigd til forefallande arbeid også etter dette. Stangeland, Martin. Arbeidsformann 1952-1955. Steen, Kjersti; sjå Davidescu. Steinnes, Ingeborg. Lærar på Øksnevad i skuleåret 2003-04. Stiansen, Trond. Aagronom 1986-i dag. Stranden, Marit. Lærar i hestefag 2011-2015. Strand, Hans Ole. Miljøarbeidar 1999-2000. Støve, Kjersti. Naturfagslærar 2008-i dag. Sunde, Anund. Lektor i skogbruk 1979-1982. Sveinsvoll, Anne Torill. Tilsett på Øksnevad i dag. Svela, Einar. Fjøsmeister 2008-i dag. Svela, John Gunnar. Samfunnsfaglærar 2009-i dag. Svendsen, Andreas Eig. Overlærar i jordbrukslære (seinast frå 1978 tittel lektor i husdyrbruk) 1960-1990. Sægrov, Per. Miljøarbeidar 2002?-2009?. Sølvberg, Einar. Timelærar i norsk 1940-1942. Sømme, Glenn Are. Tilsett på Øksnevad 2015. Søndenå, Ottar. Agronom 1983-før 1993. Søreide, Linda. Lærar i naturfag og gartnarfag 2001-enno 2010, rådgivar. Teigen, Olav. Lektor i skogbruk 1976-1978. Thingbø, Brynhild. Timelærar 1986-1987. Thomassen, Anne. Norsklærar 2003-enno 2005 og i alle fall i skuleåret 2009-10. 193


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 194

Thomassen, Kristian. Tilsett 2013-i dag. Thompson, Liv. Administrasjonsassistent og kasserar (med tittel konsulent frå ?) 1986-2006, då ho døydde. Thomsen, Jarle. Gardsarbeidar 2012-i dag. Thull, Johan. Lærar i anleggsgartnarfag nokre år på 90-talet. Thull, Vigdis Ose. Lærar i anleggsgartnarfag 1992-2012. Tingvik, Unni. Lærar i hestefag 2004. Tjelflaat, Tord. Prosjektleiar på 90-talet. Tjelta, Leif Inge. Kroppsøvingslærar 2000-01. Tjeltveit, Geir. Naturfaglærar på slutten av 90-talet og 2003-etter 2008. Tjetland, Gudmund. Arbeidsformann 1955-1957, lektor i tekniske fag 1975-1996, rådgivar. Tjosevik, Anne. Miljøassistent 1995-i dag. Tjøstheim, Linda. Tilsett på Øksnevad 2000-01. Toft, Geir. Timelærar i naturfag 1990-før 1993. Topnes, Karen Margrethe. Tilsett før 1996-før 1998. Torgersen, Steinar. Lærar på Øksnevad i skuleåret 2001-02 samt i periodar seinare (vikar?). Tranøy, Martin. Gardsarbeidar på 50-60-talet. Tremlett, Lisbet. Engelsklærar 1996-97. Tunheim, Oddbjørn. Miljøarbeidar 2006-2014. Tunheim, Silje Rosland. Lærling i hestefag 2006-2008, etterpå lærar i hestefag til i dag. Tysvær, Torunn Møllerhaug. Naturfaglærar 2003-2006. Tønnessen, Hans Petter. Instruktør i skogbruk 1981-før 1993 (tittel praksislærar frå 1985, faglærar frå 1987). Ulven, Olaus. Instruktør i tekniske fag 1980-1984 (Hattaland skriv 1980-1981). Ulvund, Sjur. Jordbrukslærar 1941-1954, styrar (tittel rektor frå 1956) 1954-1977. Ulvund, Sjur. Vedlikehaldsarbeidar (tittel fagarbeidar frå 1985) 1959-1986, vaktmeister (seinare tittel driftsleiar) 1986-2008. Undheim, Beate Kverneland. Miljøarbeidar, seinare lærar i kantina, 2008-i dag. Undheim, Espen. Kroppsøvingslærar før 1996-2000. Undheim, Ingvar. Tilsett på Øksnevad 2014-i dag. Undheim, Siv. Lærar 2009-i dag. Valen, Håkon. Skogbrukslærar 2008-i dag. 194


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 195

Varhaug, Eirik J. Rektor 1984-1989, lektor 1989-før 1993. Varhaug, Reidar. Tilsett på Øksnevad i dag. Vatne, Hanne. Lærar i tilrettelagt opplæring 2001-2006? Vatne, Ingrid Anne. Norsklærar på 2001-2007? Versland, Randi. Kjøkkenarbeidar, nemnt i folketellinga 1960. Vestvik, Kirsten Olafsrud. Naturfaglærar før 1993-1997 el. 98. Vetaas-Høie, Gro. Tilsett på Øksnevad i dag. Vigre, Jan. Tilsett på Øksnevad 2014-i dag. Vigre, Trond. Tilsett på Øksnevd 2014-i dag. Vigrestad, Kristine. Tilsett 2011-i dag. Vikanes, John Børge. Tilsett 2011-i dag. Viland, Jan. Tilsett på Øksnevd 2015-i dag. Vognsen, Rigmor Ræstad (før 1979 heitte ho Rigmor Ræstad). Husmor 1976-1988. Vollan, Robert. Tilsett på Øksnevad i dag. Vølstad, Elisabeth Seliken. Miljøarbeidar 2010-11, lærar 201112. Winther, Kjetil Ims. Lærar i økonomi og samfunnsfag 1991-i dag. Wold, Per Arvid. Naturfagslærar f1997 el. 98-2003? Waage, Aase. Timelærar 1986-før 1993. Zachariassen, Gerd. Husmor 1975-1976. Øglænd, Jorun Svindland. Norsklærar 2006?-i dag. Ølberg, Eivind. Jordbrukslærar før 1996-enno 2006. Østebø, Tønnes. Lærar på Øksnevad i dag, tilsett 2010. Østhus, Ole Dagfinn. Timelærar i norsk m/samfunnsfag 19841985. Ådnøy, Lampoon Onphua. Tilsett på Øksnevad i dag . Aaltveit, Olav. Vikar for faglærar i tekniske fag 1984-1985. Aanestad, Berit. Reingjeringsassistent 1987-før 1993. Ånonsen, Ger. Kjøkkenarbeidar, nemnt i folketellinga 1960. Aardal, Tone (før Tone Stokke). Fjøsmeister 2000(?)-2008(?). Aarrestad, Møyfrid. Lærar på Øksnevad 2003-i dag, avdelingsleiar 2004-i dag. Aarrestad, Per Ivar. Anleggsgartnarlærar før 1995-2001? Aarsheim, Selmer. Naturfaglærar i nokre år rundt 2000. Aarsland, Andreas. Vikar 1989-? Aasland, Gunnar. Lærar 2000-enno 2010. 195


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 196

196


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 197

Register

Registeret omfattar bare personar, institusjonar og stader. Øksnavad og Øksnevad er ikje tatt med i registeret, då staden eller skulen er nemnd på så å seia samtlege sider.

Ein n etter sidetalet betyr at vedkommande er nemnd i ein fotnote på den sida. Ein f betyr ‘følgjande side’, det vil seia ‘og sida etter’, to ff betyr ‘to følgjande sider’, det vil seia ‘og dei to neste sidene’, b beyr ‘bildetekst’. Med andre ord: 10b: ‘bildetekst på side 10’. 12n: ‘fotnote på side 12’. 123f: ‘side 123 og sida etter’ 105ff: ‘side 105 og dei to neste sidene’.

Ajmer 123 Alstadsæter, Ivar Oma 77b Antsla 118 Asheim, Aud 57 Ask, Trygve 54 Auglænd, Roar 57 Aurenes, Ommund 96 Austrått, Nedre 25 Avaldsnes 16 Bač 119, 122 Bakkebø 87 Bal Prakash 123f, 123b Berge, Reidar 45b Bergsaker, Roald 109, 110b 197


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 198

Berntsen, Sofie 121n Biber, Senad 121b Bioforsk Særheim 95 Bjelland, Hege 92b Bjerga, Birger 103 Bjørdal, Even 115n, 116 Boračkosjøen 121 Bore Bondekvinnelag, Bore Bygdekvinnelag 128 Bore Bondelag 128 Borić, Zahid 121f Borsåk 18 Bosnia-Hercegovina 118f, 121 Braut 18 Brunes, Erling 19n Bryhni, Inge 11n Bryne-Carlsen, S. 57 Bryne vidaregåande skule 113 Budde, Jan Adolph, landbruksskulestyrar 20, 25f, 142 Buddes landbruksskule 25f Buer, Nils Einar 57, 58b Buturović, Jasmina 121n Bygdeungdomslaget 128 Carlsen, Hans 21b Christensen, Torstein 25n, 32, 142 Dahle, Anna 57 Dahle, Henry 40f Dahle, Wenche 41, 58, 107 Dahlman, Bjørn Tore 98 Dalane videregående skole 87 Davidescu, Kjersti Steen 83 Det norske misjonsselskap 117 Dimby (eigentleg Razafimandimby), Nono 101, 102b Dragsund, Arne 54, 57, 67, 75, 96, 103, 105, 107f, 110b, 118, 119n, 120, 120n, 121n, 124, 126, 135b Edland, Anne Kathrine (før Eidhammer) 107 Egeland, Kåre 92b Eidhammer, Anne Kathrine; sjå Edland Enge, Anne Margrete 106, 106b Erga, Elizabeth 108 198


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 199

Eriksen, Ole 94, 144 Estland 118 Facara, Libuska 119 Fattiggarden på Øksnavad (Klepp kommunegard) 20f, 21b, 26, 36, 49, 132b Figgjoelva, Figgjovassdraget 12, 15b, 48, 71, 72b, 76, 96, 115f Flateland, Karl 100, 103ff, 107 Flister, Vivi-Ann 108 4H 128 Folkvord, Ola 57, 80 Foreninga Rogaland-Novgorod 122 Forné, Anne 104n Fuglestad, Kjell 47 Gadjiwanprosjektet 117 Galta på Rennesøy 11 Gitle Tørresson på Nedre Øksnavad, lensmann 18 Gjedrem, Asbjørn 108 Gjedrem, Trygve 44b Gjennestad, Gunhild 33, 40, 42b, 49 Gjertrud Olsdotter 19 Gosen 19 Hafrsfjord 16 Haga, Helene 120, 124, 142 Hagen, Jon Ove 11n Halleråker, Cecilie 121n Harald Hårfagre 16 Harboe, Hildegunn 99, 110b Hattaland, Kyrre 25n Haugaland videregående skole 113 Haugland, Inge 118 Haugland, Leif Gaute 57, 116 Haugland, Rønnaug 104, 108 Hegre, Amalie Steen 84, 86b Heigre, Georg 34b, 35b, 39b, 44b, 45b Heia 20 Helland, Mailen 85b Helliesen, Tor 115 Helø, Odd 76, 98f Hemdorff, Olle 12n, 13f, 13n, 116f, 116n, 117n 199


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 200

Hercegovina 121 Hodnefjell, Lillian (Skretting) 75, 101, 102b, 103 Hognestad, Oddmund 130b Horpestad, Olav 100, 107 Horpestad, Ole 15n, 120, 124, 142 Høgskulen for landbruk og bygdeutvikling 95 Høyland, Stein Arild 107 Håkonsen, Kjell Øystein 84 Håland, Gunvald 57, 98, 102b, 103 Haaland, Karen 92b Håland, Rasmus 40, 49 Haaland, Rune 79, 107, 122f, 135b Haarr, Paul Terje 87, 91, 94b, 107, 135b, 144 Håvarstein, Svein Magnus 22b Ihtijarević., Kasim 122 India-prosjektet 123 Jašić, Huso 119, 120, 122 Johannesen, Arne 96, 96b Johnsen, Janne 113 Jæren Folkehøgskule på Klepp 26, 28 Jæren Produktutvikling 118f, 121 Jørgen Høga-Håland 19 Kaland, Jakob 29 Karmsundet 16 Kasakhstan 123 Kjos- Hansen, Bjørn 57 Klaus Stangaland 19 Klepp, Klepp kommune 13, 15n, 17ff, 68, 71, 76 Klepp Bondelag 128 Klepp Folkeakademi 48 Klepp kommunegard; sjå Fattiggarden Kleppe 13 Konjic, Srednja škola Konjic 119-122 Konjic Milk 121 Kristensen, Eigil 103, 105 Kristiansen, Hege 106b Kroatia 118f Krokhølen 96 Krosshaug 17, 17b 200


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 201

Kvaløy, Odd Arild 108 Kverneland, Johannes (Kvednala’en) 33, 34b, 46, 54 Kvitekrist 17 Landbrukshøgskolen; sjå Norges miljø- og biovitenskapelige universitet Lars Monsson på Nedre Øksnavad 20 Lauvik, Tormod 96 Lauvås, Sigve 99 Lauzi, Günther 79, 122 Leonardsson, Lars 68 Levik, Mailinn 121n Lindal, Olav 75 Lindanger, Birger 10b, 12n, 18, 18n, 19n, 20 Litauen 118 Ljosdal, Martin 121n, 125b Lode, Ola 103 Loen 20 Lonaheia 73b Lonavatnet 71, 82b, 96 Lukomir 121 Lunde, Svein 45b Løge, Ranveig 48f Løland, Arild 126 Maudal, Trond 94b Meland 18, 20 Mellemstrand, Ola 118 Miljeteig, Willy 108 Moi, Magnus 54 Mons Gitleson på Nedre Øksnavad, lensmann 18 Monsabruket 19f Mostar 118-121 Munding, Edeltraud 109 Myhre, Bjørn 12n Møllerop, Oddmund 12n Nalsheia 20 Naturbruksskolenes forening 95 Nepeposten 46 Nerdal, Trond 115 Nesheim i Hå 26 201


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 202

Njå, David 110b Nodland, May Sissel 87 Norad 117 Nordskogen 70b, 72b Nordås, Hallvard 19n, 20 Norges miljø- og biovitenskapeige universitet (tidlegare Universitet for miljø- og biovitenskap, før det Norges landbrukshøgskole) 80, 91 Ola på Nedre Øksnavad (1518-1521) 18 Ola Monsson på Nedre Øksnavad, lensmann 18 Ola Simonsson Sele 19 Olav Haraldsson 17 Olav Tryggvason 17 Olsen, Leiv 107f, 125b Olsen, Magnus 14 Olsen, Ole Jan 110b Omdal, Helge 33, 35b, 42b, 46, 49 Operasjon Dagsverk (OD) 123f Oppenheimer DLR 79, 122 Opsal, Olena 57 Orre Nondelag 128 Orstad 13, 18 Owren, Torunn Haugan 107, 111b Perabruket 19f Planteforsk Særheim 68, 76, 77b, 95 Prøsch-Danielsen, Lisbeth 11n Rajastan 123 Randby, Jens 91 Ravndal, F., ordførar i Klepp 27b, 28 Ravndal, Faste (handverkslærar) 33, 35b Ravndal, Folke 27b, 35b Reiestad, Helge Stølen 15n, 103f Reiten, Sverre 104 Respekt 126 Rinno 19 Risa, Johan 53, 57, 131n, 142f Rogaland Bondekvinnelag, Rogaland Bygdekvinnelag 54, 118 Rogaland Bondelag 57, 94. 118 Rogaland Bonde- og småbrukarlag 57 202


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 203

Rogaland jordbruksskule 26, 52 Rogaland jordbruksskule på Tveit 28 Rogaland jordbruksskule på Øksnevad 28 Rogaland Kurs- og Kompetansesenter (RKK) 80, 101, 102b, 103, 123 Rogaland Landbrukspark 95 Rogaland landsgymnas på Bryne 48 Rogaland Pelsdyralslag 96 Rogaland Pelsdyrfôrlag 96 Rossabø i Torvastad 26 Rønneberg, Kristian 28f, 32, 34b, 37, 46, 61b, 63b, 116 Rørstad, Ottar 57 Salte, Sølve 130b Sandve, Tor 45b Sandvik, Osmund 33, 35b, 48 Sejla, Suta 118 Sejrup, Hans Petter 11n Sele, Møyfrid 57 Serbia 118,f Sjur Kleppe 19 Skadsheim, Martin 53f, 61b Skjetlein vidaregåande skole 91 Skjævelandsbrua 20 Skjørestad, Magne 100 Skretting, Albret 104 Skretting, Arne 28, 40 Skretting, Jofrid 15n Skretting, Lilian; sjå Hodnefjell Skretting, Rasmus 28, 40 Skretting, Tobias 15n, 45, 48, 111, 142 Skretting, Torgeir 79 Smith-Jacobsen, Ellen 106b Soma i Høyland 26 Srednja škola Konjic; sjå Konjic Stangaland, Gustav 26 Stangaland i Klepp 14 Stangalandshelleren 12 Stangeland, Einar 39b, 45b Stangeland, Irene 110b 203


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 204

Stangeland, Martin 49 Stavanger Amts Landbrugsskole 26 Stavanger og Rogaland Jeger- og fiskeforening 96 Steen, Kjersti; sjå Davidescu Stiansen, Trond 57 Storhaug 18, 20 Stranden, Marit 84 Street, David 122 Sunde, Ola 130b Svendsen, Andreas Eig 54 Sverdrup, Jacob 25, 142 Sæland i Time 26f Særheim, Inge 15n Sømme (husmorskulen) 28, 45 Sørskogen 84 Tanche-Larsen, Brit-Elin 92b Tegle redskapsfabrikk 71 Tengs, Bergljot 51 Thompson, Liv 57f Thull, Vigdis Ose 107 Thy 13 Time, Einar K. 48 Time vidaregåande skole 76, 77b, 104, 113, 122 Tjelflaat, Tord 68 Tjeltveit, Geir 126 Tjetland, Gudmund 46f, 57 Tjosevik, Anne 108 Tranøy, Martin 40 Tryggheim skule 48 TS Stangeland 128, 129b Tveit i Nedstrand 26, 28 Tveit jordbruksskule, Tveit vidaregåande skule 52, 94 Tønder landbruksskole 117f Tørres Skjæveland 19 Ullandhaug (jernaldergarden) 116 Ulvund, Sjur (rektor) 33, 34b, 40f, 52, 54, 61b Ulvund, Sjur (driftsleiar) 15n, 40, 47ff Universitetet på Ås; sjå Norges miljø- og biovitenskapelige universitet 204


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 205

Utstein 16 Vaimela 118 Varhaug, Eirik J. 53f, 61b, 107 Vatne, Ingrid Anne 132b Vaula 20 Vigrestad 54 Vinkovci landbruksskule 119 Vinterlandbruksskulen i Ryfylke 94 Vinterlandbruksskulen på Jæren 26, 94, 95, 118 White, Harry 96 Writtle College 122 Wårfors, Ronny 127b Zaklan, Jasmin 118 Øksna bruk 19 Øksnavadporten 131 Øksnavadtjørna 48, 50, 68, 71, 73b, 75b, 76 Øksnavarden 70b, 71, 76, 115 Øksnavadvegen 131 Ølberg, Eivind 83, 118, 119n Øye, Ingvild 12n Åkrehamn vidaregåande skole 113 Aamodt, Leif Terje 121n Aarrestad, Møyfrid 99, 100 Aarrestad, Per Ivar 75f Aasland, Tora Haug 71

205


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 206

206


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 207

LITTERATURLISTE

Bjørdal, Even. 2007. Undersøking av mannsgrav frå vikingtid og registrering av busetnadsspor frå bronse- og jernalder. Nedre Øksnevad, gnr. 7 bnr. 1. Klepp kommune. Arkeologisk museum i Stavanger oppdragsrapport B 2006/17. Stavanger. Brunes, Erling med medarbeidarar Andreas Øvergård, K.K. Kleppe, Martin Skadsem, Oddmund Møllerop. 1963. Klepp. Gards- og ættesoga gjennom 400 år. 1519-1900. Klepp: Klepp kommune. Brunes, Erling. 1964. Klepp. Gards- og ættesoge 1900-1960. Klepp: Klepp kommune.

Christensen, Torstein. 1946. Landbruksskulane. Vokster og arbeidsmål. Festskrift til landbruksdirektør O.T. Bjanes, s. 176189. Oslo: P.M. Bye.

Grude, Martin Adolf. 1914. Jæderen 1814-1914. Bidrag til deres økonomiske og kommunale Udviklingshistorie (2 bind). Sandnes: Dahle. Hattaland, Kyrre. 1993. Landbruksundervisninga i Rogaland gjennom 150 år. Bryne.

Holme Gabrielsen, Kristine. 2007. Vestlandets steinkors: Monumentalisme i brytningen mellom hedendom og kristendom. UBAS. Hovedfag/Master. Universitetet iBergen Arkeologiske Skrifter 2, s. 115-271. Bergen: Universitetet i Bergen. 207


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 208

Lindanger, Briger. 1990. Klepp bygdesoge (I) fram til 1837. Klepp: Klepp kommune.

Lindanger, Birger og Hallvard Nordås. 1987. Klepp (II). Bygdesoge 1837-1987. Klepp: Klepp kommune.

Myhre, Bjørn og Ingvild Øye. 2002. Norges landbrukshistorie I. 4000 f.Kr. - 1350 e.Kr. Jorda blir levevei. Oslo: Samlaget. Møllerop, Oddmund. 1963. Fra de forhistoriske tider i Klepp. Klepp gards- og ættesoge gjenom 400 år (forf. Brunes m.fl.), s. 9-22. Klepp.

Norske Gaardnavne. Oplysninger samlede til brug ved Matrikelens Revision (red. Oluf Rygh), bind 10: Stavanger Amt, udgivne med tilføiede forklaringer af Magnus Olsen. 1915. Kristiania: Fabritius.

Prøsch-Danielsen, Lisbeth. 2013. Tre landskap forma av isen. Hå kulturhistorie I. Frå eldste tider til 1000-talet (red. Jan Bjarne Bøe og Marie Smith-Solbakken), s. 71-82. Trondheim: Akademika.

Rogaland fylkestings forhandlinger for året 1939. 1939. Stavanger: Dreyer.

Særheim, Inge. 1980. Stadnamn i Klepp. Om namngjeving av busetnad og hagar i ei Jær-bygd i endring. Rogalandsforskning rapport nr. S 7-1980. Stavanger.

Wamers, Egon. 1998. Insular Finds in Viking Age Scandinavia and the State Formation of Norway. Ireland and Scandinavia in the early Viking Age (ed. Howard B. Clarke, Máire Ní Mhaonaigh & Raghnall Ó Floinn), s. 17-72. Dublin.

Årsmeldingar frå Rogaland jordbruksskule på Øksnevad/Øksnevad jordbruksskule.

208


Prosjekt1.qxp_Layout 1 24.08.15 14:40 Side 209

209