Page 1

‫ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ در ﻣﺘﻮن اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺗﺌﻮرﻳﻚ ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺮاي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ اﺗﺤﺎدﻳﻪ اروﭘﺎ )‪(EU‬‬ ‫اﺑﻮاﻟﻔﻀﻞ ﺑﻬﺮاﻣﻲ‬

‫ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ‪ :‬ﻣﺸﺨﺺ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﺤﺪوده اي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺼﻤﻴﻤﻬﺎي آﺗﻲ ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ در داﺧﻞ آن اﺗﺨﺎذ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻳﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ‬ ‫ﻋﻤﻮﻣﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان راﻫﻨﻤﺎي ﻋﻤﻞ ‪ ،‬ﻣﺪﻧﻈﺮ ﻣﺪﻳﺮان ﻗﺮار ﮔﻴﺮد و ﻧﺤﻮه اﺟﺮاي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ را ﺑﺮاي ﻣﺴﺌﻮﻻن اﺟﺮاﻳـﻲ‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻌﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ؛ ﺿﻤﻦ آﻧﻜﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﻮﺛﺮي ﺑﺮاي ﻛﻨﺘﺮل ﻋﻤﻠﻴﺎت ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ آﻳﺪ‪.‬وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ‪ :‬ﺻـﺮاﺣﺖ و‬ ‫وﺿﻮح‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ اﺟﺮا‪ ،‬اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﻳﺮي‪ ،‬ﺟﺎﻣﻌﻴﺖ ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ‪ ،‬ﻣﺴﺘﺪل ﺑﻮدن‪ ،‬ﻣﺘﻤﺎﻳﺰ ﺑﻮدن از ﻗﻮاﻧﻴﻦ‪ ،‬ﻛﺘﺒﻲ ﺑﻮدن‬ ‫‪ : OECD‬ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﻤﻜﺎري اﻗﺘﺼﺎدي و ﺗﻮﺳﻌﻪ )‪(Organization for Economic Cooperation and Development‬‬

‫ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ در ﻣﺘﻮن اﻗﺘﺼﺎدي‬ ‫ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻬﺎ و ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺗﺌﻮرﻳﻚ ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺮاي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ اﺗﺤﺎدﻳﻪ اروﭘﺎ )‪(EU‬‬ ‫ﺗﺌﻮري اﻗﺘـﺼﺎدي راﺟـﻊ »ﺧـﻂ ﻣـﺸﻲ ﺻـﻨﻌﺘﻲ«درﻳـﻚ ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ ﻳـﻚ ﭘﺎرﭼـﻪ وﻣﻨـﺴﺠﻤﻲ ازﻛﺎرﻳﺎﻓـﺖ ﻧﻤـﻲ ﺷـﻮد‪.‬اﻳـﻦ‬ ‫ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪﺗﺎﺣﺪودي ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﺸﻜﻞ اﻗﺘﺼﺎداﻧﺎن ﺑﺮاي ﺗﻮاﻓﻖ ﺑﺮروي ﻳﻚ ﺗﻌﺮﻳﻒ ازﻣﻔﻬﻮم ﺧﻂ ﻣـﺸﻲ ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﺗﻮﺿـﻴﺢ داده‬ ‫ﺷﻮد‪.‬ﺑﺎوﺟﻮداﻳﻦ دﻫﻪ اﺧﻴﺮرواج ﻣﺘـﻮن زﻳـﺎدي درﻳـﻚ ﺳـﺮي از زﻣﻴﻨـﻪ ﻫـﺎي ﺑـﺴﻴﺎرﻧﺰدﻳﻚ ﺑـﻪ ﺻـﻔﺖ ﻫﻤﭽـﻮن ﻧـﻮاوري‬ ‫رﺷﺪاﻗﺘﺼﺎدي ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻛﺎراﻓﺮﻳﻨﻲ ﻳﺎﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻋﻤﻮﻣﻲ )‪ (public policy‬راﺷـﺎﻫﺪ ﺑـﻮده اﺳـﺖ‪ .‬در ﭘﺎﺳـﺦ ﺑـﻪ‬ ‫ﺳﺎده اﻧﮕﺎري ﺑﻴﺶ ازﺣﺪ‪،‬اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺗﻼش ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻳﻚ ﻣﺮورﻣﺨﺘﺼﺮي راﺟﻊ ﺑﻬﺎﻳﺪه ﻫـﺎي اﺻـﻠﻲ وﻣﻬـﻢ در ﻣـﻮرد اﻳـﻦ‬ ‫ﻣﺘﻮن ﺟﺪﻳﺪ وﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ اﻧﻬﺎ اراﺋﻪ ﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫‪-1‬ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ در ﺗﺌﻮري ﻋﻠﻢ اﻗﺘﺼﺎد‬ ‫‪ -1-1‬ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺿﻌﻒ ﺑﺎزار ﺻﻨﻌﺘﻲ‬

‫در روﻧﺪ ﻛﻠﻲ ﺗﺌﻮري اﻗﺘﺼﺎدي ‪،‬ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻋﻤﻮﻣﻲ در)ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ( ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﺟﺒﺮان)‪ (offset‬ﺑﺮﺧﻲ ﺿﻌﻔﻬﺎي از ﻗﺒـﻞ وﺟـﻮد‬ ‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎزار ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ روﻳﻜﺮد اﻏﻠﺐ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻳﻚ ﺣﺎﻟﺖ )وﺿﻊ( ﺗﺮدﻳﺪﮔﺮاﻳﺎﻧﻪ در ﺟﻬﺖ دﺧﺎﻟﺖ )‪ (involvement‬دوﻟـﺖ‬ ‫در اﻗﺘﺼﺎد ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬دﺧﺎﻟﺖ دوﻟﺖ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺮاي ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻋﻤﻮﻣﻲ در ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺿﻌﻔﻬﺎي ﺑﺎزار ﻣﺸﻜﻞ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺑﻠﻜـﻪ‬ ‫دﺧﺎﻟﺖ دوﻟﺖ ﻧﻴﺰ اﻏﻠﺐ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺿﻌﻒ و ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ دوﻟﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﺟﺒﺮان )ﻣﻮازﻧﻪ( ﻣﺰاﻳﺎي دﺧﺎﻟـﺖ‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪1‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫ﺿﻌﻒ ﺑﺎزار ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﻜﻠﻬﺎﻳﻲ از ‪ ،externalities‬ﻗﺪرت ﺑﺎزار‪ ،‬ﻣﺸﻜﻼت اﻃﻼﻋـﺎﺗﻲ و اﺟﻨـﺎس ﻋﻤـﻮﻣﻲ را اﻳﺠـﺎد ﻛﻨـﺪ‪ .‬در‬ ‫زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎي ﺧﺎص ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻋﻤﺪه ﺗﺮﻳﻦ دﻟﻴﻞ اﺻﻠﻲ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘـﻪ ﺷـﺪه ﺑـﺮاي اﻗـﺪاﻣﺎت ﻋﻤـﻮﻣﻲ )‪action‬‬

‫‪، (public‬‬

‫‪ externalities‬در ‪ R&D‬و ﺧﻠﻖ داﻧﺶ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻫﻤﻪ ﻣﺰاﻳﺎي ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔـﺬاري ﻫﺎﻳـﺸﺎن در داﻧـﺶ را‬ ‫ﺑﺮاي ﺧﻮدﺷﺎن ﺑﺮدارﻧﺪ زﻳﺮا ﺑﺮﺧﻲ از اﻳﻦ ﻣﺰاﻳﺎ ﻋﺎﻳﺪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﻳﺎ ﺑﺨﺸﻬﺎي دﻳﮕﺮ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎزده اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔـﺬاري در‬ ‫‪ R&D‬و ﺧﻠﻖ داﻧﺶ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﺑﺎزده ﺧﺼﻮﺻﻲ آن اﺳﺖ‪.‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺗـﻼش ‪ R&D‬ﻣﻌﻤـﻮﻻ ﭘـﺎﻳﻴﻦ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد ﻛـﻪ از ﻧﻈـﺮ‬ ‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬درﻧﺘﻴﺠﻪ ‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﺑﺨﺶ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ‪ R&D‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻋﻤﻮﻣﻲ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه ﻳﺎ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﺤﺮﻛﻬﺎ‬ ‫و اﻧﮕﻴﺰاﻧﻨﺪه ﻫﺎي ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي ﺧﺼﻮﺻﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاري ﺑﺮاي ﺧﻠﻖ داﻧﺶ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻨﺎﺳﺐ و ﺑﻪ ﺟﺎ ﺑﻮدن ﻣﻮﺿـﻮع‬ ‫داﻧﺶ ﻓﺮاﺗﺮ از ﺳﻄﺢ ﺷﺮﻛﺖ اﺳﺖ‪ .‬دوﻟﺖ ﻣﻠﻲ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﺸﻜﻼت اﻧﮕﻴﺰه اي )‪(incentive problems‬‬

‫ﻣﻮاﺟـﻪ ﺑﺎﺷـﺪ‬

‫ﺑﻪ ﻃﻮرﻳﻜﻪ ﺑﺴﻴﺎري از ﻣﺰاﻳﺎي داﻧﺶ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه در ﻛﺸﻮرش ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﻋﺎﻳﺪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎﻳﻲ در ﻛـﺸﻮرﻫﺎي دﻳﮕـﺮ ﮔـﺮدد‪ .‬در‬ ‫اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ‪ ،‬ﺣﺎﻟﺘﻲ ﺑﺮاي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺗﺤﻘﻴﻖ وﺟﻮد دارد ﺗﺎ در ﻳﻚ ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻﺗﺮي اﺟﺮا ﺷﻮد ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛـﻪ ﺻـﺮﻓﻪ ﺟﻮﺋﻴﻬـﺎى‬ ‫)‪ (spillovers‬ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ ﻧﻬﺎدﻳﻨﻪ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎﭘﻴﺮوان ﻧﺌﻮﻛﻼﺳﻴﻚ ‪ ،‬ﻛﻪ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑـﻪ ﻛـﻢ اﻫﻤﻴـﺖ ﺟﻠـﻮه‬ ‫دادن دﺧﺎﻟﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ داﺷﺘﻨﺪ‪،‬ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن دﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﻲ ﻛﻠﻲ ﮔﻮﻳﻲ)ﺗﻌﻤﻴﻢ(راﺟﻊ ﺑﻪ ﺿﻌﻒ ﺑﺎزار را ﻣﻮرد ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻗﺮار داده اﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل)‪Bandt(1995‬‬

‫‪ De‬ﺗﺎﻛﻴﺪﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ رﺷﺪﺳﺮﻳﻊ ﻣﻮارد اﺳﺘﺜﻨﺎﺋﻲ )‪(exceptions‬در ﺑﺮاﺑﺮ ﻋﻤﻠﻜﺮد درﺳﺖ ﺑﺎزارﻫﺎ‬

‫ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﺻﻨﻌﺘﻲ)‪ (industrial policy intervention‬راﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ‪.‬‬ ‫‪ -1-2‬ﺗﺌﻮرﻳﻬﺎي رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدي و ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي‬

‫درﺗﺌﻮرﻳﻬﺎي رﺷﺪﻧﺌﻮﻛﻼﺳﻴﻚ )ﻣﺪل‪ (Solow-Swan‬ﺑﺎزده ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻮﺟﻮدي ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ وﻧﻴﺮوي ﻛﺎر ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫دراﻳﻦ ﻣﺪل ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﻛﻠﻴﺪي رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدي اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﺷﺪ ﺑﻬﺮه وري ﻧﺎﺷﻲ از اﻓﺰاﻳﺶ در ﻣﻴـﺰان‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﺑﻪ ازا)از ﻃﺮﻳﻖ( ﻫﺮ ﻛﺎرﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﺎن ﻛﻪ ازاء ﻫﺮﻛﺎرﮔﺮاﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ ‪ .‬درﺑﻠﻨـﺪ ﻣـﺪت ‪ ،‬ﻣﻮازﻧـﻪ‬ ‫رﺷﺪ ﺑﺪون ﺗﻮﺟﻴﻪ ﺑﺎﻗﻲ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺌﻮري ﺟﺪﻳﺪرﺷﺪ‪ (New Growth Theory)NGT‬در ﻧﻴﻤﻪ دوم دﻫﻪ‪ 1980‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺗﻼﺷـﻲ در ﺟﻬـﺖ از ﻣﻴـﺎن ﺑﺮداﺷـﺘﻦ‬ ‫ﻣﺸﻜﻼت ﻣﻮﺟﻮد درﻣﺪل ﻫﺎي ﻣﻌﻤﻮل و ﺗﻮﺿﻴﺢ رﺷﺪاﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ ﺻﻮرت داﺧﻠﻲ )‪(endogenous‬ﺑﻪ وﺟﻮدآﻣﺪ‪.‬‬

‫‪Romer and‬‬

‫)‪ Lucas(1988‬اﻳﻦ اﻳﺪه را ﻣﻄﺮح ﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺟﺪﻳﺪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ )ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ و اﻧﺴﺎﻧﻲ( ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬ ‫در ﻣﺪل آﻧﻬﺎ ‪ ،‬ﺗﺄﺛﻴﺮات ﺑﻴﺮوﻧﻲ ﺳﻮدﻣﻨﺪ اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ‪ ،‬ﺗﻐﻴﻴـﺮ ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژﻳﻜﻲ از ﻃﺮﻳـﻖ ﻳـﺎدﮔﻴﺮي ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ اﻧﺠـﺎم ﻛـﺎر‬ ‫)‪ ، (learning-by-doing‬وزن ﺑﻴﺸﺘﺮي داﺷﺘﻦ ﺑﺎزﮔﺸﺖ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﺑﻪ ازاء ﻫﺮ ﻧﻔﺮ و رﺷﺪ ﺑﻬﺮه وري ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت ﻣﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ‬ ‫وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫در دﻫﻪ ‪ 1990‬ﻧﺴﻞ دوﻣﻲ از ﻣﻘﺎﻻت درﻣﻮرد )‪ NGT(New Growth Theory‬ﮔﺴﺘﺮش ﻳﺎﻓـﺖ‪ .‬ﭘـﺲ از)‪، Romer (1990‬‬ ‫در اﻳﻦ ﻣﺪﻟﻬﺎ ‪ ،‬ﻧﻮآوري ﻣﺪت زﻳﺎدي ﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﭘﺪﻳﺪه ﺧﺎرﺟﻲ ﺻﺮف )‪ (pure externality‬ﺑﻠﻜﻪ ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﺤـﺼﻮل‬

‫‪2‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫ﺗﻼش آﮔﺎﻫﺎﻧﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺎزي ﺷﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﻛﺮدن ﺳﻮد‪ ،‬ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﺗﺼﻤﻴﻤﺎﺗﻲ را درﻣﻮرد ﻣﻴﺰان ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﺗﺨﺼﻴﺺ‬ ‫ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﻴﺪ اﻳﺪه ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان داده در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮل ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻣﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﻗـﺮار ﻣـﻲ ﮔﻴﺮﻧـﺪ را اﺗﺨـﺎذ ﻛﺮدﻧـﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﺗﺎ ﺣﺪودي اﻧﺤﺼﺎري ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﻮآوران از اﻧﺤـﺼﺎرﻫﺎي ﻣـﻮﻗﺘﻲ)‪(temporary monopolies‬‬ ‫ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬در اﻳﻦ دﻧﻴﺎي ﻣﻨﺎﻓﻊ)‪ (returns‬در ﺣﺎل اﻓﺰاﻳﺶ و رﻗﺎﺑﺖ ﻧﺎﺳﺎﻟﻢ‪ ،‬اﺻﻠﻲ ﺗﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه رﺷـﺪ‬ ‫ﺑﻠﻨﺪﻣﺪت اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاري در ‪ R&D‬ﻳﺎ ﺑﻬﺒﻮد ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻮدن داﻧﺶ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ‪ Schumpeterian‬راﺟﻊ ﺑﻪ ﺳﻮد اﻧﺤﺼﺎر و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺧﻮدﺧﻮاﺳﺘﻪ اﻳﺪﻫﻬﺎ ﻫﻢ اﻛﻨﻮن ﺑﻪ ﻋﻨﻮان دو ﻓـﺎﻛﺘﻮر ﻣﻬـﻢ ﺑـﺮاي‬ ‫رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدي ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ Baumo(2002) .‬ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻜﻲ از ﻛﻠﻴﺪﻫﺎي ﻣﻌﺠﺰه رﺷﺪ ﻧﻈـﺎم ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ داري‬ ‫در اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎي اﻣﺮوزي اﻳﺠﺎد ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺑﻪ ﻃﻮر روزﻣﺰه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ و اﻳﻨﻜﻪ ﻧﻮآوري ﻫﻢ اﻛﻨﻮن ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻳـﻚ‬ ‫ﺧﻂ ﻣﻮﻧﺘﺎژ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ 1-3‬ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺗﺠﺎري اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ‬

‫ﺗﻮﺟﻪ ﺗﺌﻮرﻳﻜﻲ ﻋﻤﺪه ﻧﻴﺰ ﺑﺮ رﻗﺎﺑﺖ ﻧﺎﺳﺎﻟﻢ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻠﺖ وﺟﻮدي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻫﺪف )‪ (targeted‬ﻗﺮار دارد‪.‬‬

‫‪Spencer‬‬

‫)‪ and Brander(1983‬اوﻟﻴﻦ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﻮرد ﻣﺬﻛﻮر را ﺑﺮاي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ ﺗﻮﺳﻌﻪ دادﻧﺪ‪ .‬ﻣﻔﻬﻮم ﺧﻂ ﻣـﺸﻲ‬ ‫ﺗﺠﺎري اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ و ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺿﻌﻒ )ﻛﺎﺳﺘﻲ( ﺑﺎزار رﻗﺎﺑﺘﻲ ﻧﺎﺳﺎﻟﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻛـﻪ در ﺑﺮﺧـﻲ از ﺻـﻨﺎﻳﻊ اﺳـﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ‬ ‫ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي اﻧﺤﺼﺎر ﮔﺮوﻫﻲ )‪ –(oligopolistic‬وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺎزار در ﺗﺴﻠﻂ و ﻛﻨﺘﺮل ﭼﻨﺪ ﻓﺮوﺷﻨﺪه ﺑﺎﺷﺪ و ﻳﺎ‬ ‫ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻛﻪ در آن ﭼﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪه ﻣﺤﺪود ‪ ،‬ﻛﺎﻻﻫﺎي ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ را ﺑـﻪ ﻓـﺮوش ﻣـﻲ رﺳـﺎﻧﻨﺪ‪ -‬درآﻣـﺪﻫﺎي زﻳـﺎد و ﭘﺮداﺧـﺖ‬ ‫دﺳﺘﻤﺰدﻫﺎي ﺑﺎﻻﺗﺮ را ﺗﺤﻘﻖ ﺑﺨﺸﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ ﻫﺪف ﺑﻪ دﺳﺖ آوردن ﺑﻴﺸﺘﺮﻳﻦ ﺳﻬﻢ ﻣﻤﻜﻦ از ﺳـﻮدﻫﺎي اﺿـﺎﻓﻲ درون ﻣﺮزﻫـﺎي‬ ‫ﻣﻠﻲ ‪ ،‬دوﻟﺘﻬﺎ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ اﻧﮕﻴﺰه اي ﺑﺮاي ﺗﺮوﻳﺞ )‪ (foster‬ﻳﻚ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﮔﺴﺘﺮدﺧﻪ از ﻃﺮﻳﻖ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي داﺧﻠﻲ ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل از‬ ‫ﻃﺮﻳﻖ ﻛﻤﻜﻬﺎي دوﻟﺘﻲ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺷﻜﻞ ﻣﻤﻜﻦ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در ﺗﺤﻠﻴﻞ ‪ ، Brander- Spencer‬ﻛﻤﻜﻬﺎي دوﻟـﺖ ﻣـﺎﻧﻊ ﺳـﺮﻣﺎﻳﻪ‬ ‫ﮔﺬاري و ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ رﻗﺒﺎي ﺧﺎرﺟﻲ ﺷﺪه و ﺳﻮد ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي داﺧﻠﻲ را ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻣﻴﺰان ﻛﻤﻚ اراﺋﻪ ﺷﺪه ﺑﻪ وﺳـﻴﻠﻪ دوﻟـﺖ‬ ‫اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ )‪ Leahy and Neary (2001‬ﻣﻮرد ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ ‪ ،‬ﻳﻚ ﭼﻨﻴﻦ روﻳﻜﺮد ﺗﺌـﻮرﻳﻜﻲ‬ ‫ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻳﻚ ﻣﻮرد درﺳﺖ و ﺻﺤﻴﺢ )‪ (robust case‬ﺑﺮاي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ اﺳـﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ وراء‬ ‫ادراﻛﺎت ﻣﺘﻬﻮراﻧﻪ ﺗﺮ )ﭘﺮﺷﺘﺎب ﺗﺮ( ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ در ﺑﺎزارﻫﺎي ﭼﻨﺪ ﻗﻄﺒﻲ ﻗﺮار دارد‪.‬‬ ‫دﻟﻴﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ دﻳﮕﺮ ﺑﺮاي دوﻟﺘﻬﺎ ﺑﺮاي اراﺋﻪ ﻛﻤﻚ ﻣﺎﻟﻲ ﺑﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﻣﻠﻲ وﺟـﻮد ﺻـﻨﺎﻳﻊ ﺗـﺎزه ﻛـﺎر ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬در ﻳـﻚ‬ ‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺗﻼش ﺑﺮاي ﻳﺎدﮔﻴﺮي از ﻃﺮﻳﻖ اﻧﺠﺎم ﻛﺎر ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ اﻧﺘﻘﺎل ﺑﻪ ﻃﺮف ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺷﻴﺐ ﻣﻨﺤﻨﻲ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬ﻣﺪاﺧﻠﻪ‬ ‫دوﻟﺖ در ﻣﺮاﺣﻞ آﻏﺎزﻳﻦ ﺣﻴﺎت ﻳﻚ ﺷﺮﻛﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻛﻤﻚ ﻣﺬﻛﻮر ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﺴﺮﻳﻊ ﭘﻴﺎﻣـﺪﻫﺎ )اﺛـﺮات( ﺧـﺎرﺟﻲ‬ ‫ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ اراﺋﻪ ﻛﻤﻚ ﻣﺎﻟﻲ ﻳﺎ ﺣﻤﺎﻳﺖ از ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻣﻠﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﻣﺮ ﺷـﺮﻛﺘﻬﺎي ﻣﻠـﻲ را ﺑـﻪ ﭘـﺎﻳﻴﻦ ﻣﻨﺤﻨـﻲ‬ ‫ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﻞ ﻣﻲ ددﻫﺪ و ﺑﻪ آﻧﻬﺎ اﺟﺎزه ﻣﻲ دﻫﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر اﺛﺮﺑﺨﺶ ﺗﺮي در ﺑﺎزارﻫﺎي ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ رﻗﺎﺑﺖ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬در اﻳـﻦ‬

‫‪3‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫زﻣﻴﻨﻪ ‪ ،‬اﮔﺮ ﺗﻌﻬﺪ دوﻟﺖ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻳﻚ رﺷﺘﻪ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺧﺎص ﻣﻌﺘﺒﺮ ﺑﺎﺷﺪ ‪ ،‬ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺻﻨﻌﺖ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ رﻓﺎه ﻣﻠﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻣﻨﺠﺮ‬ ‫ﮔﺮدد‪(Leahy and Neary 1995).‬‬

‫ﻫﺮ ﭼﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﺜﻨﺎء ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﻣﻮردﻧﻈﺮ در ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ ﻛﺎﺳﺘﻲ ﻫﺎي ﺑﺎزار ﻛﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي ﺟـﻮان را ﺗﺤـﺖ ﺗـﺄﺛﻴﺮ ﻗـﺮار‬ ‫ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ‪ -‬ﻣﺎﻧﻨﺪ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺳﺨﺖ ﺑﻪ ﻣﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ ﻳﺎ ﻛﻤﺒﻮد ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ – ﻣﻮﺿﻮع ﺻﻨﻌﺖ ﺗﺎزه ﻛـﺎر ﺑـﻪ ﻃـﻮر واﻗﻌـﻲ در‬ ‫ﻣﻌﺮض ﺗﻌﺪادي از اﻧﺘﻘﺎدﻫـﺎي ﺑـﻪ ﺟـﺎ و ﻣـﺴﺘﺪل ﻗـﺮار ﻣـﻲ ﮔﻴـﺮد‪ .‬ﻫﻤـﺎن اﻧﺘﻘﺎدﻫـﺎ ﺑـﺮاي ﺗﻮﺟﻴـﻪ اﺳـﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ راﺟـﻊ ﺑـﻪ‬ ‫ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﮔﺮ ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻲ روﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎي ﻣﻨﻔﻲ ﺑﺎزارﻫﺎي ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺷﺪه ﺑﺮاي ﻣﺸﺘﺮﻳﺎن داﺧﻠﻲ ‪ ،‬اﻃﻼﻋـﺎت ﻧﺎﻛـﺎﻓﻲ و دﻳـﺪﮔﺎه اﺣﺘﻤـﺎﻟﻲ راﺟـﻊ ﺑـﻪ‬ ‫ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ )‪ - (retaliation‬آن ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ راه اﻧﺪاﺧﺘﻦ ﻳـﻚ ﺟﻨـﮓ ﺗﺠـﺎري ﻳـﺎ راﺋـﻪ ﻛﻤﻜﻬـﺎي ﺑﺰرﮔﺘـﺮ ﺗﻮﺳـﻂ‬ ‫ﻛﺸﻮرﻫﺎي رﻗﺎﺑﺖ ﻛﻨﻨﺪه )‪ (competing countries‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ -‬ﺑﻪ ﻧﺪرت اﺟﺮاي ﭼﻨﻴﻦ ﺧﻂ ﻣـﺸﻲ ﻫـﺎﻳﻲ را در ﻋﻤـﻞ ﻗﺎﺑـﻞ‬ ‫ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻣﻲ ﺳﺎزد‪ .‬در ﺣﻘﻴﻘﺖ ‪،‬ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎي ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﻣﻼﺣﻈﺎت ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻮﭘﺎ ﻳﺎ اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ در ﺟﺴﺘﺠﻮي اﻓـﺰاﻳﺶ درآﻣـﺪ‬ ‫ﻣﻠﻲ ﺑﻪ ﻫﺰﻳﻨﻪ دﻳﮕﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ‪ ،‬واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ‪ ،‬ﻛﻪ در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻨﺎﺑﻊ‬ ‫ﻛﻤﻴﺎب ﻗﺴﻴﻢ ﺷﻮد و ﺧﻄﺮ ﻗﻀﺎوت ﻧﺎدرﺳﺖ راﺟﻊ ﺑﻪ ﺑﺨﺸﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﻣﻮرد آﻧﻬﺎ اﺳﺘﺜﻨﺎء ﻗﺎﺋﻞ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨﻴﻦ ﺗﺌﻮرﻳﻬﺎﻳﻲ را‬ ‫ﻣﻮرد ﺗﺮدﻳﺪ ﻗﺮار داده و ﺑﻲ اﻋﺘﺒﺎر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻟﻔﺘﻬﺎ ) اﻋﺘﺮاﺿﺎت( ﺗﺌﻮرﻳﻚ ﻣﺘﻌﺪد راﺟﻊ ﺑـﻪ ﭘﻴﺎﻣـﺪﻫﺎي ﺑـﺎﻟﻘﻮه‬ ‫ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻣﻮرد ﻣﺬﻛﻮر را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺖ ﻧﻮﭘﺎ ﻳﺎ اﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ ﺗﻀﻌﻴﻒ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ 1-4‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺳﺎزي و ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎ )اﺛﺮات( ﺧﺎرﺟﻲ ﺷﺒﻜﻪ‬

‫ﺑﺎزارﻫــﺎﻳﻲ ﺑــﺎ ﭘﻴﺎﻣــﺪﻫﺎ )اﺛــﺮات( ﺧــﺎرﺟﻲ ﺷــﺒﻜﻪ اﺳــﺘﺪﻻﻟﻬﺎي ﺑﻴــﺸﺘﺮي ﺑــﺮاي ﺧــﻂ ﻣــﺸﻲ ﺻــﻨﻌﺘﻲ ﺑــﻪ ﺷــﻜﻞ‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺳﺎزي)‪ (standard setting‬ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آورﻧﺪ‪ .‬ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎ )اﺛﺮات( ﺧﺎرﺟﻲ ﺷﺒﻜﻪ زﻣﺎﻧﻲ ﺑﻪ وﺟـﻮد ﻣـﻲ آﻳﻨـﺪ ﻛـﻪ ارزش‬ ‫ﻳﻚ ﻛﺎﻻ ﻳﺎ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻣﺸﺨﺺ ﺑﻪ ﺗﻌﺪادي از ﻛﺎرﺑﺮان ﻛﻪ ﻫﻤﺎن ﻛﺎﻻ ﻳﺎ ﻳﻚ ﻛﺎﻻي‬

‫ﻫﻤﺮدﻳـﻒ ﻳـﺎ ﺳـﺎزﮔﺎر )‪(compatible‬‬

‫دﻳﮕﺮي را دارﻧﺪ ﺑﺴﺘﮕﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺳﺎزي ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﺠﻤﻊ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺳﺎزي ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻳﺎ ﻳﻚ ﻣﺠﻤﻊ ﺧﺼﻮﺻﻲ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻳﻚ اﻧﺠﻤﻦ ﺻـﻨﻌﺘﻲ‪ ،‬ﺻـﻮرت‬ ‫ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪ ،‬ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺄﺛﻴﺮات ﻣﺜﺒﺘﻲ در زﻣﻴﻨﻪ رﻓﺎه ﺟﻤﻌﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬آن ﻧﺎﻛﺎراﻳﻲ ﻫﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ دﻳﺮﺟﻨﺒﻴـﺪن )‪ (inertia‬را‬ ‫ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻬﻜﺎرﺑﺮان ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻛﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ اﺗﺨﺎذ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﺟﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮرﻳﻜﻪ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ رﻳﺴﻚ اﻧﺘﺨﺎب‬ ‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻛﻤﺘﺮ اﺷﺎﻋﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ)‪ (less diffused‬ﻳﺎ اﺟﺮا ﻧﺸﺪه ﻳـﺎ ﻛﻤﺘـﺮ اﺟـﺮا ﺷـﺪه را ﺣـﺪاﻗﻞ ﻛﻨﻨـﺪ‪ .‬اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ‬ ‫ﻣﻮﺷﻜﺎﻓﻲ ﻣﺼﺮف ﻛﻨﻨﺪه)‪ ( consumer's search‬و ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ را ﻛﺎﻫﺶ ﻣﻲ دﻫـﺪ‪ .‬از ﻧﻘﻄـﻪ ﻧﻈـﺮ ﻋﺮﺿـﻪ‪ ،‬ﺑـﻪ‬ ‫وﺳﻴﻠﻪ ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﻛﺎر ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ )‪( interoperability‬و ﺳﺎزﮔﺎري در ﺑﺎزارﻫﺎي ﺑﺰرگ ‪ ،‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﻣﺤﺮﻛﻬـﺎي ﻗـﻮﻳﺘﺮي ﺑـﺮاي‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاري در ﻧﻮآوري ﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﻣﻮﻓﻖ و ﻋﻤﻠﻲ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آورﻧﺪ‪.‬و ﻣﺰاﻳﺎي دﻳﮕـﺮي از ﻛـﺎﻫﺶ ذﺧﻴـﺮه ﻣﻮﺟـﻮدي و‬ ‫ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي ﺗﻮﻟﻴﺪ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﺠﺎرت و ﻓﺮوش را ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎن درﺑﺮ دارد‪.‬‬

‫‪4‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫اﻣﺎ اﺳﺘﻨﺪاردﺳﺎزي ﻧﻴﺰ ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﺮﺧﻲ ﻧﺎﻛﺎرآﻳﻲ ﻫﺎ ي ﻋﻤﺪه را در ﭘﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي اﻧﻌﻄﺎف ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ و ﺳﺨﺖ‬ ‫ﻣﻤﻜﻦ ﺳﺖ ﻣﺎﻧﻊ از ﻇﻬﻮر ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻧﻮ ﻳﺎ روﺷﻬﺎي ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻣﺘﻨﺎوب و ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﮔﺮدد‪ .‬در ﻣﻮارد وﻳـﮋه‪ ،‬ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ‬ ‫ﻳﻚ راﺑﻄﻪ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻨﻲ)‪ (trad-off‬ﺑﻴﻦ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎ )اﺛﺮات( ﺧﺎرﺟﻲ ﻣﺜﺒﺖ ﺷﺒﻜﻪ و ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﻨـﻮع ﻣﺤـﺪود و رﻗﺎﺑـﺖ‬ ‫وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬در ﻃﺮف ﻣﻘﺎﺑﻞ ﺗﺄﺛﻴﺮ دﻳـﺮ ﺟﻨﺒﻴـﺪن)‪ – (inertia‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺳـﺎزي زودﻫﻨﮕـﺎم – ﻧﻴـﺰ ﻧﺎﻛﺎرآﻣـﺪ‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮات دﻳﺪ ﻛﻮﺗـﺎه )‪(looking-in effect‬را ﺑـﺮاي اﺳـﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨـﺪﮔﺎن )‪ (subscribers‬در ﭘـﻲ‬ ‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و اﮔﺮ ﮔﺰﻳﻨﻪ اﻧﺘﺨﺎﺑﻲ ﺑﺎزده ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎي ﭘﺮﻫﺰﻳﻨﻪ اي در ﭘﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫در زﻣﻴﻨﻪ ‪ ، EU‬از زﻣﺎن اﺟﺮاي روﻳﻜﺮدي ﺑﻪ ﻧﺎم روﻳﻜﺮد ﺟﺪﻳﺪ )‪ (New Approach‬ﻛـﻪ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨـﺪﮔﺎن اﺑﺰارﻫـﺎي ﺗﻜﻨﻴﻜـﻲ‬ ‫ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاف ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ رﻫﻨﻤﻮدﻫﺎ )‪(directives‬‬

‫را اﺗﺨﺎذ ﻛﺮده اﻧﺪ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺳﺎزي ﻳﻚ ﻧﻘﺶ ﻋﻤـﺪه اي ﺑـﺎزي‬

‫ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬ﻗﺎﻧﻮﻧﮕﺬاران ﺗﻨﻬﺎ اﻟﺰاﻣﺎت ﺿﺮوري ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺳﻼﻣﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ‪ ،‬ﻣﺤﺎﻓﻈﺖ از ﻣﺸﺘﺮي ﻳﺎ اﻫﺪاف زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄـﻲ را‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻳﻚ ﻣﺒﻨـﺎي اﺧﺘﻴـﺎري )‪ (voluntary‬و ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ ﺑـﺎزار ﺗﻌﻴـﻴﻦ ﺷـﺪه ‪(market-‬‬

‫)‪ determined‬اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺪﻳﺪا ﺑﺮ اﻧﻌﻄﺎف ﭘﺬﻳﺮي اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﺑﻪ ﻃﻮرﻳﻜﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺧﻮد را ﺑـﺎ ﺗﻐﻴﻴـﺮات ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژﻳﻜﻲ ﺳـﺮﻳﻊ وﻓـﻖ‬ ‫دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺗﺮوﻳﺞ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺳﺎزي ﺑـﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠـﻲ ‪ ،‬ﺑـﻪ ﻣﻨﻈـﻮر اﻓـﺰاﻳﺶ دﺳﺘﺮﺳـﻲ ﺑـﻪ ﺑـﺎزار و اﻧﺘـﺸﺎر ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژي‬

‫‪(technology‬‬

‫)‪ ، diffusion‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ اﻟﻮﻳﺖ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪ دﻳﮕﺮ ﺑﺮاي ﻣﺠﺎﻣﻊ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺳﺎزي و ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔﺬاران درآﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪ -2‬اﻗﺘﺼﺎد ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ‬ ‫ﺑﺎ ﭘﻴﺸﮕﺎﻣﻲ ﻛﺘﺎب ﺗﺌﻮري ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﻮﺷﺘﻪ )‪ ، Nelson and Winter(1982‬ﻋﻠﻢ اﻗﺘـﺼﺎد ﺗﻜـﺎﻣﻠﻲ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان‬ ‫ﻳﻚ ﮔﺰﻳﻨﻪ در روﻧﺪ ﻛﻠﻲ ﺗﻔﻜﺮ ﻧﺌﻮﻛﻼﺳﻴﻚ رواج ﻳﺎﻓﺖ‪ .‬ﺗﺌﻮرﻳﻬﺎي ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﻛﻪ راﺟﻊ ﺑﻪ ﻧﻮآوري و رﺷﺪ اراﺋﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ ،‬ﻋﻤـﺪﺗﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺼﺪﻳﻘﻲ)‪ -(appreciative‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺘﻀﺎد در ﺑﺮاﺑﺮ رﺳﻤﻲ‪ -‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻮردﻛـﺎوي ﻫـﺎ و ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎت‬ ‫ﺗﺠﺮﺑﻲ ﻣﺘﻌﺪدي ﺑﻪ اﺟﺮا درآﻣﺪﻫﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫‪ -1-2‬ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻣﺨﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﭘﻮﻳﺎي ﺗﻜﺎﻣﻞ‬ ‫)‪(Disruptive change as a dynamic process of evolution‬‬

‫ﺷﺮح ﺟﺰﺋﻴﺎت ﺑﻴﻦ ﺗﺌﻮري رﺷﺪ داﺧﻠﻲ و اﻗﺘﺼﺎد ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﻣﺤﺾ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎﻣﻞ روﺷـﻦ ﻧﻴـﺴﺖ‪ .‬ﻣـﻮرد دوم )اﻗﺘـﺼﺎد ﺗﻜـﺎﻣﻠﻲ‬ ‫ﻣﺤﺾ( ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺧﻮد را از ﻣﻔﻬﻮم ﺗﻌﺎدل ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﭘﻮﻳﺎي اﻳﻨﻜﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻛﺎرﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣـﻲ دﻫـﺪ‪.‬دﻳـﺪﮔﺎه‬ ‫ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ‪ Schumpeter‬در ﻣﻮرد اﻗﺘﺼﺎد ﻧﻮﻋﻲ از ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺗﻜﻨﻮﻟﻮزﻳﻜﻲ دﭼـﺎر‬ ‫اﺧﺘﻼل ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﻳﺎدﮔﻴﺮي و ﺗﻜﺎﻣﻞ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻮﻋﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻌﺎدل ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺎزي ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي ﺗﻨﻮع اوﻟﻴﻪ ‪ ،‬اﻧﺘﺨـﺎب و‬ ‫ﺗﻐﻴﻴﺮ ﭘﻮﻳﺎ ‪ ،‬روش ﭘﺎﺳﺦ )‪ (response‬ﺑﻬﺘﺮ را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﺪل از رﺷﺪ ﺑﺮ ﻣﺒﻨـﺎي ﻋـﺪم ﺗﻌـﺎدل ﺑـﻪ ﻣﻔﻬـﻮم ﻧـﺎﺑﻮدي‬

‫‪5‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫ﺧﻼق )‪destruction‬‬

‫‪ (creative‬ﻣﻨﺠﺮ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ .‬ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺳﺎﺧﺘﺎري و ﻧﻬﺎﻳﺘﺎ رﺷﺪ‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻫﺠـﻮم ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژي ﻫـﺎي ﺟﺪﻳـﺪ در‬

‫ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺨﺸﻬﺎي ﺟﺪﻳﺪ و ﻓﺮﺻﺘﻬﺎي ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاري ﺗﺎزه اي را ﺑﻪ ﻫﻤﺮاه دارد‪.‬‬ ‫ﭘﺲ از ﻓﺮاﻫﻢ آوردن ﻣﻮﺟﻬﺎي ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻗﺘﺼﺎدي ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﺪه ﺗﻮﺳـﻂ‬

‫)‪Schumpeter , Kondratiev (1925‬‬

‫ﺳـﻴﻜﻠﻬﺎي‬

‫اﻗﺘﺼﺎدي را ﺗﺤﺖ ﻣﻨﺸﻮر ﻧﻮآورﻳﻬﺎي ﻣﺨﺘﻞ ﻛﻨﻨﺪه )‪ (disruptive technologies‬ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻗـﺮار داد‪.‬او ﻣـﺸﺎﻫﺪه ﻛـﺮد‬ ‫ﻛﻪ ﺳﻴﻜﻠﻬﺎي ﻛﺴﺐ و ﻛﺎر ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺳﺮي ﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪي از ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎ ﻛﻪ ﺟﺎﻧـﺸﻴﻦ ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژي ﻫـﺎي ﻗـﺪﻳﻤﻲ‬ ‫ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ و اﻧﺒﺎﺷﺖ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ را در ﺑﺨﺸﻬﺎي ﻧﻮآوراﻧﻪ ﺑﻪ ﺑﺎر ﻣﻲ آورﻧﺪ اﻳﺠﺎد ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬ﻧـﻮآوري ﻫـﺎي ﺑﻨﻴـﺎدي )‪(radical‬‬

‫ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﻫﻤﮕﺮاﻳﻲ در زﻣﺎن دارﻧﺪ ﻛﻪ دوره ﻫﺎﻳﻲ از ﺗﻮﺳﻌﻪ اﻗﺘﺼﺎدي را اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﻲ )‪ C.Christiansen(1997‬ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻞ ﻛﻨﻨﺪه ‪ ،‬ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ ﻫـﺎي‬ ‫ﺑﺎزار را در ﺳﻄﺢ اﻗﺘﺼﺎد ﺧﺮد ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪.‬ﺑـﺮ ﺧـﻼف ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژي ﻫـﺎي ﭘـﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ ﻛﻨﻨـﺪه و اداﻣـﻪ دﻫﻨـﺪه‬ ‫)‪(sustaining technologies‬ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺑﺎز ﺷﺪن ﺑﺎزارﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ارزش ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﻌﻠﻲ را ﺗﻀﻌﻴﻒ ﻛـﺮده ﻳـﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻲ را ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﻌﻠﻲ ﻣﻲ ﺳﺎزﻧﺪ‪ .‬دﻻﻳﻞ و ﻣﺪارك ‪ Christiansen‬ﺣﺎﻛﻲ از اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛـﻪ‬ ‫دﻻﻳﻞ ﺳﺎﺧﺘﺎري رﻫﺒﺮان ﻛﻨﻮﻧﻲ ﺑﺎزار را ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻧﺎدﻳﺪه ﮔﺮﻓﺘﻦ )‪ (overlook‬ﭘﺘﺎﻧﺴﻴﻞ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻞ ﻛﻨﻨـﺪه ﺟﺪﻳـﺪ‬ ‫ﻫﺪاﻳﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺷﺮوع ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻛﺴﺐ و ﻛﺎرﻫﺎي ﺣﺎﺷﻴﻪ اي ﻳﺎ‬

‫‪money-losing‬‬

‫دارﻧﺪ‪ .‬اﻳﻨﻜﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎه ﻫـﺎي‬

‫وﻳﮋه )‪ (niches‬ﻛﻮﭼﻚ ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺎ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻣﺨﺘﻞ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺗﺪرﻳﺠﻲ اﺗﻔـﺎق ﻣـﻲ اﻓﺘـﺪ ﻛـﻪ‬ ‫ﺑﺎزارﻫﺎي ﻗﺪﻳﻤﻲ را اﺷﻐﺎل ﻛﺮده)در دﺳﺖ ﮔﺮﻓﺘﻪ( و ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﺘﻦ ﻣﺘﺼﺪﻳﺎن ﺣﺎﻛﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫در ﻧﮕﺮش ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ‪ ،‬ﺷﺮﻛﺘﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﺎزﻳﮕﺮان ﻛﻠﻴﺪي را دارﻧﺪ ‪ ،‬ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ رﻓﺘﺎر اﺳـﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ و ﻗﺎﺑﻠﻴﺘﻬـﺎي دوﻧـﻲ اﺷـﺎن‬ ‫ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺮ ﭼﺎرﭼﻮب ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻧﻘﺸﻲ ﺣﻴﺎﺗﻲ در ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ و اﻗﺘﺼﺎد ﺑـﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻛﻞ اﻳﻔﺎ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻋﺪم اﻃﻤﻴﻨﺎن ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪه ﺑـﺎﻻ و‬

‫‪path-dependency‬‬

‫ﺑﺎﻻ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬درﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬ﻳﻜﻲ از وﻇﺎﻳﻒ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻋﻤﻮﻣﻲ اﻳﺠﺎد و ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻮﺳﺴﺎﺗﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ رﺷـﺪ‬ ‫ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ‪،‬اﻣﺎ ﺑﺪون دﺧﺎﻟﺖ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ در اﻧﺘﺨﺎب ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎي ﺑﺎزار‪.‬‬ ‫ﺗﺌﻮري ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﻳﻚ ﻣﺒﻨﺎي ﺿﻤﻨﻲ ﺑﺮاي ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ زﻳﺮ ﺳﺎﺧﺘﻲ ﺳﻴﻜﻠﻬﺎي ﻧﻮآوري ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آورد و ﺑﺮ ﻣﺤﻮر ﭘﺎراداﻳﻢ اﻣﺮوزﻳﻦ‬ ‫ﻛﻪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪ رﺷﺪ و ﻧﻮآوري اﻳﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ ﻣﻲ ﭼﺮﺧﺪ‪ .‬ﭘﻴﺶ از اراﺋﻪ ارﻛﺎن ﻣﺤﺮي اﻳﻦ روﻳﻜﺮدﻫﺎ ‪ ،‬ﻗﺴﻤﺘﻬﺎي ﺑﻌﺪي ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﻣﺨﺘﺼﺮ دو ﻣﻔﻬﻮم ﻣﺤﻮري راﺟﻊ ﺑﻪ ﺗﺌﻮري ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﻳﻌﻨﻲ داﻧﺶ و ﻧﻮآوري را ﻣﻮرد ﺑﺤﺚ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬ ‫‪ -2-2‬داﻧﺶ‬

‫ﻳﻜﻲ از وﻇﺎﻳﻒ اﺻﻠﻲ ﺗﺌﻮري ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﺗﻤﺎﻳﺰ ﻗﺎﺋﻞ ﺷﺪن ﺑﻴﻦ داﻧﺶ ﻣﺪون )‪ (codified‬وداﻧـﺶ ﺿـﻤﻨﻲ ﻳـﺎ‬

‫ﺗﻠـﻮﻳﺤﻲ)‪(tacit‬‬

‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪6‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫داﻧﺶ ﻣﺪون ﺷﻜﻞ ﻣﺸﺨﺼﻲ دارد و ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ ذﺧﻴﺮه ﺷﺪه‪ ،‬ﻛﭙﻲ ﺑﺮداري ﺷـﺪه و اﻧﺘﻘـﺎل ﻳﺎﺑـﺪ‪ .‬ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژي ﻫـﺎي‬ ‫ﺟﺪﻳﺪ‪ ،‬اﺟﺎزه اﻧﺘﻘﺎل ﺳﺮﻳﻊ داﻧﺶ ﻣﺪون را در ﻣﻘﻴﺎس وﺳﻴﻊ و ﺑﺎ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻛﻢ را ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪ .‬در ﻣﻘﺎﺑﻞ ‪ ،‬داﻧـﺶ ﺿـﻤﻨﻲ ﻳـﺎ‬ ‫ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ ﻛﻪ از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺠﺮﺑﻪ و ﻳﺎدﮔﻴﺮي از ﻃﺮﻳﻖ اﻧﺠﺎم ﻛﺎر ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آﻳﺪ ‪ ،‬در وﺟﻮد اﻓﺮاد ﺗﺠﻠﻲ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ و ﺗﻨﻬﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ‬ ‫از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻌﺎﻣﻼت اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﻧﺘﻘﺎل ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻼف داﻧﺶ ﻣﺪون ‪ ،‬داﻧﺶ ﺿﻤﻨﻲ و ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ ﺷﻜﻞ ﻣﺸﺨﺼﻲ ﻧﺪارد ‪ .‬ﻳﻚ اﻳـﺪه‬ ‫ﻣﺤﻮري اﻗﺘﺼﺎد ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺨﺸﻬﺎي ﺑﺰرگ داﻧﺶ ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﺑﺮاي ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻧﻮآوري ‪ ،‬ﺿﻤﻨﻲ و ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫)‪Nelson and Sampat (2001‬‬

‫ﻳﻚ ﮔﺎم ﻓﺮاﺗﺮ رﻓﺘﻨﺪ و ﻧﻮع ﺳﻮﻣﻲ از داﻧﺶ ﻛﻪ آن را ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﺎﻣﻴﺪﻧـﺪ ‪،‬‬

‫ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﺣﺘﻲ در درون ﻳﻚ ﺳﺎزﻣﺎن ‪ ،‬داﻧﺶ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻃـﻮر ﮔـﺴﺘﺮده اي در ﻣﻴـﺎن اﻓـﺮاد و ﮔﺮوﻫﻬـﺎ‬ ‫ﺗﻮزﻳﻊ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ داﻧﺸﻲ راﺟﻊ ﺑﻪ اﻳﻨﻜﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻫﻤﺎﻫﻨـﮓ ﺷـﺪه و ﺑـﺎ‬ ‫ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻣﻲ ﮔﺮدﻧﺪ ‪ ،‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ داﻧﺶ ﻓﻨﻲ ﺑﺎ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺑﺨﺶ ﻧﻴﺮوي ﻛﺎر و روﻧﺪﻫﺎي ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﻧﻤﻮدن وﻇـﺎﻳﻒ و‬ ‫ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﻔﻬﻮم دﻳﮕﺮي ﻛﻪ از اﻫﻤﻴﺖ ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ )‪ (social capital‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﻛﻪ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺑﺎﻓﺖ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ) ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ﻗﻮاﻋﺪ ﻧﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﻛﻪ ﭼﺎرﭼﻮب رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ ﻧﻘـﺶ آﻓﺮﻳﻨـﺎن‬ ‫در ﺳﻴﺴﺘﻢ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻔﻬﻮم‪ ،‬ﺑﺮ اﻋﺘﻤﺎد )‪ (trust‬اﻏﻠﺐ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻋﻨﺼﺮ ﻛﻠﻴﺪي ﺑـﺮاي ﺗﻮﺳـﻌﻪ)اﻳﺠـﺎد(‬ ‫ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎي داﻧﺶ ﻏﻴﺮ ﺑﺎزاري )‪ (non-market based knowledge flows‬ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﺗﻤﺎﻳﺰ ﺑﻴﻦ داﻧﺶ ﻣﺪون و داﻧﺶ ﺿﻤﻨﻲ و ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻧﻴﺮوﻣﻨﺪي ﺑﺮاي ﺳﺎﺧﺘﺎر ﺻﻨﻌﺖ در ﭘـﻲ دارد‪ .‬داﻧـﺶ‬ ‫ﺿﻤﻨﻲ و ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ ﺗﻨﻬﺎ از ﻃﺮﻳﻖ ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﭼﻬﺮه ﺑﻪ ﭼﻬﺮه ﺑﻴﻦ اﻓﺮاد ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺘﻘـﻞ ﺷـﻮد ‪ ،‬ﺑـﻪ ﻃﻮرﻳﻜـﻪ اﻓـﺮاد از ﺗﺠﺮﺑـﻪ‬ ‫ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻣﻲ آﻣﻮزﻧﺪ‪ .‬ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي ﻧﻮآور ﻛﻪ در ﻧﺰدﻳﻜﻲ رﻗﺒﺎ‪ ،‬ﻋﺮﺿﻪ ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن و ﻣﺸﺘﺮﻳﺎن ﻗﺮار دارﻧﺪ ﻓﺮﺻﺘﻬﺎي ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺑـﺮاي‬ ‫ﺗﻌﺎﻣﻞ و درﻧﺘﻴﺠﻪ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺑﻪ داﻧﺶ دارﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﻳﻜﻲ از ﭘﺎرادوﻛﺲ ﻫﺎي ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺷﺪن را ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ :‬ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ اﺳـﺖ)‪(location is crucial‬‬

‫‪.‬‬

‫ﻋﻠﻲ رﻏﻢ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﮔﺴﺘﺮده اﻳﺠﺎد ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ )ﻫﻤﭽﻮن اﻳﻤﻴﻞ‪ ،‬اﻳﻨﺘﺮﻧـﺖ‪ ،‬ﻓﻜـﺲ و ﻏﻴـﺮه( و‬ ‫ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي ﭘﺎﻳﻴﻦ اﻧﺘﻘﺎل اﻃﻼﻋﺎت ‪ ،‬اﻧﺘﺸﺎر داﻧﺶ ﻫﻨﻮز ﻛﺎﻣﻼ ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪن ﺑﺎ ارﺗﺒﺎط ﭼﻬﺮه ﺑﻪ ﭼﻬﺮه و در ارﺗﺒﺎط ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻳﻚ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﺰﻳﺖ رﻗﺎﺑﺘﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ داﻧﺶ‪ ،‬و ﺗﻔﺎوت ﺑﻴﻦ اﻃﻼﻋﺎت)داﻧﺶ ﻣـﺪون( و داﻧـﺶ‬ ‫ﺿﻤﻨﻲ و ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ در رﻳﺸﻪ اﻳﻦ ﭘﺎرادوﻛﺲ ﻗﺮار دارد‪.‬‬ ‫در ﻫﻤﻴﻦ زﻣﺎن ‪ICT،‬‬

‫)‪ (Information Communication Technologies‬اﺟﺎزه اﻧﺠﺎم ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬـﺎﻳﻲ را ﻛـﻪ ﻋﻤـﺪﺗﺎ ﺑﺎﻋـﺚ‬

‫ﻓﺮاﻫﻢ آوردن داﻧﺶ ﻣﺪون)اﻃﻼﻋﺎت( ﻣﻲ ﺷﺪو را ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎي اﺳﺘﺎﻧﺪاردﺷﺪه ﻛﻪ ﺑﻪ آﺳﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨـﺪ دوﺑـﺎره‬ ‫اﻳﺠﺎد ﺷﻮﻧﺪ ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ دوري از )‪away‬‬

‫‪ (move‬اﻗﺘﺼﺎدﻫﺎي ﺑﺴﻴﺎر ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ دارﻧﺪ‪ .‬ﺑـﺮ ﻋﻜـﺲ‪ ،‬ﺑـﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ارزش اﻓـﺰوده در‬

‫زﻧﺠﻴﺮه ارزش در ﺟﺎﻳﻲ ﻗﺮار دارد ﻛﻪ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺑﺮاي ﺗﻮﻟﻴﺪ داﻧﺶ وﺟﻮد دارد‪.‬‬

‫‪7‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫ﻣﻔﻬﻮم ﺿﻤﻨﻲ دﻳﮕﺮ در داﻧﺶ ﺿﻤﻨﻲ و ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ ﻧﻮآوري اﻫﻤﻴﺖ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﻫﺎي اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻓﺮاد داراي ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎي ﺑـﺎﻻ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺮﺗﺤﺮك ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻳﻚ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ ﺑﺮاي ﺳﻴﺎﺳﺘﮕﺬاران در ﻃﺮاﺣﻲ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫـﺎ ﺑـﺮاي ﺟـﺬب اﻓـﺮاد ﺑـﺴﻴﺎر‬ ‫ﻣﺘﺨﺼﺺ و واﺟﺪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻳﻔﺎ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬داﻧﺶ ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ در ﺑﺨﺸﻬﺎي ﺧﺎﺻﻲ از ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎ اﻳﺠﺎد ﻣـﻲ ﺷـﻮد ﺑﻠﻜـﻪ در ﺗﻤـﺎم ﺷـﺮﻛﺘﻬﺎ در ﺳﺮﺗﺎﺳـﺮ ﻓﺮاﻳﻨـﺪﻫﺎي‬ ‫ﻳﺎدﮔﻴﺮي ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﻧﻴﺰ اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ‪ ،‬ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ در ﺣﺎل اﻓﺰاﻳﺶ ﺻﻨﻌﺖ اﻣـﺮوزﻳﻦ ﺑﺎﻋـﺚ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺳـﻬﻢ‬ ‫ﺑﺰرﮔﺘﺮي از ورودي داﻧﺶ در ﺧﺎرج از ﺷﺮﻛﺖ ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ‪ R&D‬و ﺧﺪﻣﺎت ﺷﺪﻳﺪا واﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ داﻧﺶ از ﺑﻴﺮون ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺷـﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ ،‬اراﺋﻪ دﻫﻨﺪﮔﺎن ﺧﺪﻣﺎت ﺑﺴﻴﺎر ﺗﺨﺼﺼﻲ ﻣﺜﻞ ﻣﺸﺎوره ﻳﺎ ‪ ICT‬اﻏﻠﺐ داﻧﺶ را در ﺳﺮﺗﺎﺳـﺮ ﺳﻴـﺴﺘﻢ اﻗﺘـﺼﺎدي‬ ‫اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻲ دﻫﻨﺪ وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﻛﺎرﻛﻨﺎﻧﺸﺎن ﻣﻮﻗﺘﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي ارﺑﺎب رﺟﻮع ﺑﻲ اﻋﺘﻨﺎء )‪(detached‬‬

‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻣﺜﺎل دﻳﮕﺮ در ﻣﻮرد ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺑﺎزارﻫﺎي داﻧﺶ ‪ ،‬اﻓﺰاﻳﺶ اراﺋﻪ ﺣﻖ اﻣﺘﻴﺎز ﺗﺤﺖ ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ روش دﻳﮕﺮي ﺑﺮاي ﺑﺮاي‬ ‫ﺗﺠﺎري ﻛﺮدن داﻧﺶ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪Baumol (2002) .‬‬

‫ﺑﺮﻧﻘﺶ ﺣﻖ اﻣﺘﻴﺎز اﻧﺤﺼﺎري )‪ (patents‬در اﻧﺘﺸﺎر داﻧﺶ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬

‫ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي ﻧﻮآور ‪ ،‬ﺗﻜﻨﻴﻜﻬﺎ و ﻧﻮآورﻳﻬﺎي ﺟﺪﻳﺪﺷﺎن را ﺗﺤﺖ ﻋﻨﻮان ﻟﻴﺴﺎﻧﺲ ﺑﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻃـﻮر‬ ‫ﻛﺎرآﻣﺪ آﻧﻬﺎ را ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار دﻫﻨﺪ اراﺋﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ -2-3‬ﻧﻮآوري‬

‫ﺗﺌﻮري ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﺑﻪ ﻧﻮآوري و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺮﻛﻬﺎي ﻛﻠﻴﺪي رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻲ ﻧﮕﺮد‪.‬‬ ‫ﻧﻮآوري ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﺘﻴﺠﻪ ﭘﻴﭽﻴﺪه )‪ (complex‬و ﺗﻌﺎﻣﻠﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻳﺎدﮔﻴﺮي ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺎزي ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ از ﻃﺮﻳﻖ آن ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﺑـﻪ‬ ‫داﻧﺶ ﻣﻜﻤﻞ از ﻃﺮﻳﻖ دﻳﮕﺮ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ و ﻣﻮﺳﺴﺎت دﺳﺖ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪ .‬داﻧﺶ ﺿﻤﻨﻲ و ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ و ﻳﺎدﮔﻴﺮي از ﻃﺮﻳﻖ اﻧﺠﺎم ﻛـﺎر‬ ‫از وﻳﮋﮔﻴﻬﺎي ﻣﻬﻢ ﻧﻮآوري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ وﻳﮋﮔﻴﻬﺎ ﺗﺠﻤﻊ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي ﻧﻮآوري را در دﺳﺘﻪ ﻫﺎي )‪ (clusters‬ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﺗﻘﻮﻳـﺖ‬ ‫ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻳﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺨﺘﺺ ﻛﺸﻮر )‪ (country-specific‬ﺑﺎﺷﺪ و ﻳﺎ از آن ﺳﻮي ﻣﺮزﻫﺎي ﻣﻠﻲ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻳﺪ‪.‬‬ ‫از زﻣﺎن ‪ Schumpeter‬ﺗﺎ ﻛﻨﻮن‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻮآوري ﺑﻪ ﻋﻦ‪.‬ان ﻳﻚ ﻣﻔﻬﻮم ﭼﻨﺪ ﺑﻌﺪي ﻧﮕﺮﻳﺴﺘﻪ ﻣﻲ ﺷﻮد ‪ .‬ﻧﻮآوري ﺗﻨﻬﺎ ﻣﺤﺼﻮﻻت‬ ‫ﻳﺎ ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ را درﺑﺮ ﻧﻤﻴﮕﻴﺮد‪ .‬ﺑﻠﻜﻪ ﺳﺎزﻣﺎﻧﺪﻫﻲ ﻣﺠﺪد ﻛﺎرآﺗﺮ‪ ،‬ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ و ﺗﻮزﻳﻊ‪ ،‬ﺗﻜﻨﻴﻜﻬـﺎي ﻣـﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﻬﺒﻮدﻳﺎﻓﺘـﻪ‪،‬‬ ‫دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﺑﺎزارﻫﺎﻳﺚ ﺟﺪﻳﺪ‪ ،‬ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻨﻲ ورودي ﻫﺎ و ﻣﻮاد اوﻟﻴﻪ ارزاﻧﺘﺮ در ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﻏﻴﺮه ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻣﺜﺎﻟﻬﺎﻳﻲ از ﻧـﻮآوري‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻫﺮ ﺣﺎل‪ ،‬اﺑﺪاع ﻳﺎ اﻛﺘﺸﺎف زﻣﺎﻧﻲ ﻧﻮآوري ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺰﻳﺘﻬﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻳﺎ اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺗﺠﺮﺑﻲ و آﻛﺎدﻣﻴﻚ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﻮﺳﺴﻪ ‪ DG‬ﻫﻴﺌﺖ اروﭘﺎﻳﻲ در رﺷﺘﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻧﻮآوري ﻣﻨﺠﺮ‬ ‫ﺑﻪ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺗﻌﺪادي از ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎي ﻣﺤﻮري راﺟﻊ ﺑﻪ ﻧﻮآوري ﻣﻲ ﮔﺮدد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﭼﺸﻤﮕﻴﺮي ﺑﺎ ﻧﮕﺮش ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﻣﻄﺎﺑﻘـﺖ دارد‪.‬‬ ‫ﺑﺎرزﺗﺮﻳﻦ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي ﻧﻮآوري ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ اﻳﻦ ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﻣﺘﻮن و ﻧﻮﺷﺘﺠﺎت ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﻣﻮرد ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧـﺪ ﺑـﻪ ﺷـﺮح زﻳـﺮ‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬

‫‪8‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫½‬

‫ﻧﻮآوري ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻛﻮﭼﻜﻲ از ﺻﻨﺎﻳﻊ داراي ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﺑﺎﻻ اﻳﺠﺎد ﻧﻤﻲ ﺷـﻮد‪ .‬ﺑـﻪ ﮔﻔﺘـﻪ‬ ‫ﻧﻮآوري ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺪﻳﺪه ﻫﻤﻪ ﺟﺎ ﺣﺎﺿﺮ )‪phenomenon‬‬

‫‪Lundvall‬‬

‫‪ (ubiqvitous‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﻋﻤﻠـﻲ در ﻫﻤـﻪ‬

‫ﺑﺨﺸﻬﺎي اﻗﺘﺼﺎد اﺗﻔﺎق ﻣﻲ اﻓﺘﺪ‪.‬داده ﻫﺎ و ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎي راﺟﻊ ﺑﻪ ﻧﻮآوري ‪ ،‬ﺑﻪ وﻳﮋه در ﻣﻮرد‪ ، EU‬ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﻨـﺪ‬ ‫ﻛﻪ ﻧﻮآوري ﺑﻪ ﻃﻮر ﮔﺴﺘﺮده اي در ﺑﻴﻦ ﺑﺨﺸﻬﺎي ﺻﻨﻌﺘﻲ اروﭘﺎ ﭘﺨﺶ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺻـﻨﺎﻳﻊ ﺑـﺎﻟﻎ)‪ (Mature‬و داراي‬ ‫ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﭘﺎﻳﻴﻦ اﻏﻠﺐ ﻓﺮوش زﻳـﺎدي را از ﻃﺮﻳـﻖ ﻣﺤـﺼﻮﻻت ﺟﺪﻳـﺪ اﻳﺠـﺎد ﻣـﻲ ﻛﻨﻨـﺪ و ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﭘﻴﻮﺳـﺘﻪ‬ ‫ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎي ﻧﻮآوري را در ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﺸﺎن ﺑﺎ ﻳﻜـﺪﻳﮕﺮ ﺗﻠﻔﻴـﻖ ﻣـﻲ ﻛﻨﻨـﺪ‪ .‬ﺑﺨـﺶ ﺧـﺪﻣﺎت ﻧﻴـﺰ ﺑـﺴﻴﺎر ﻧـﻮآور‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫½‬

‫ﻧﻮآوري ﻏﻴﺮ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ اﻫﻤﻴﺖ زﻳﺎدي دارد‪ .‬ﻧﻮآوري ﻓﻘﻂ ﻧﺘﻴﺠـﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎت ﻋﻠﻤـﻲ و ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳـﻚ ﻧﻴـﺴﺖ‪ .‬آن‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﺘﻜﻲ ﺑﺮ داﻧﺶ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺑﺎزارﻳﺎﺑﻲ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدي و اﻧﻮاع دﻳﮕـﺮي از داﻧـﺶ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻧـﻮآوري‬ ‫ﻫﺎي ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ و روﻳﻪ ﻫﺎي ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺟﺪﻳﺪ ﺑﺮاي ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از ﭘﺘﺎﻧـﺴﻴﻞ ﺑـﺎﻟﻘﻮه ‪ ICT‬ﺑـﺮاي ارﺗﻘـﺎء ﺑﻬـﺮه وري‬ ‫ﺣﻴﺎﺗﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻧﻮآوري در زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﻫﻤﭽﻮن ﺗﻮزﻳﻊ‪ ،‬ﭘﺸﺘﻴﺒﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻫﻤﺮاﻫﻲ ﺑﺎ )ﺗﻮأم ﺑﻮدن ﺑﺎ(‬ ‫ﻧﻮاوري ﻫﺎﻳﺘﻜﻨﻮﻟﻮزﻳﻜﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻗﺒﻞ از اﻳﻨﻜﻪ آﻧﻬﺎ ارزش اﻗﺘﺼﺎدي اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋـﻼوه ‪ ،‬در داﻧـﺶ اﻗﺘـﺼﺎد ‪،‬‬ ‫اﻫﻤﻴﺖ آن در ﺑﺴﻴﺎري از ﺑﺨﺸﻬﺎي ﻧﻮآوري ﻧﻤﺎﻳﺸﻲ‬

‫)‪innovation‬‬

‫‪ )(presentational‬ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎزارﻳﺎﺑﻲ‪ ،‬ﻃﺮاﺣﻲ‬

‫‪،‬اﻳﺠﺎد ﻧﺎم ﺗﺠﺎري وﻏﻴﺮه( ﺑﻪ ﻃﻮر ﻓﺰاﻳﻨﺪه اي ﺑﻪ رﺳﻤﻴﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫½‬

‫ﻫﻤﻜﺎري و ﺗﺸﺮﻳﻚ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ در ﻣﻴﺎن ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﺿﺮوري اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻮآوري در درون ﻳﻚ ﺷـﺮﻛﺖ ﺑـﻪ ﺗﻨﻬـﺎﻳﻲ ﺑـﻪ‬ ‫ﻧﺪرت اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻴﺸﺘﺮ اوﻗﺎت ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﻳﻚ ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﺗﻌﺎﻣﻠﻲ در ﻣﻴﺎن ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ دﺳﺘﺮﺳـﻲ ﺑـﻪ ﻣﻨـﺎﺑﻊ‬ ‫ﺟﺪﻳﺪي از داﻧﺶ از ﻃﺮﻳﻖ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﺟﻤﻌﻲ وﻣﺸﺘﺮك ﺿﺮوري اﺳﺖ ‪ .‬ﻫﻤﻜﺎري ﺑﻪ ﻣـﺎ اﺟـﺎزه دروﻧـﻲ ﺳـﺎزي و‬ ‫ﻧﻬﺎدﻳﻨﻪ ﻛﺮدن ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي راﻣﻲ دﻫﺪواﻧﺘﺸﺎر اﻃﻼﻋﺎت راﺗﺮﻏﻴﺐ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻛﺎﻫﺶ در ﻫﺰﻳﻨـﻪ ﻫـﺎي اﻃﻼﻋـﺎت را‬ ‫ﺗﺮﻏﻴﺐ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻛﺎﻫﺶ در ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي اﻃﻼﻋﺎت را در ﭘﻲ دارد ‪.‬‬

‫½‬

‫ﺷﺮﻛﺖ ﻫﺎي ﻧﻮآور ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻋﻠﻤﻲ وﻣﺒﻨﺎي ﻋﻠﻤﻲ ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آورﻧﺪ ‪ .‬ﻧﻮآوري در ﺷـﺒﻜﻪ ﻫـﺎ وﺷـﺮﻛﺖ ﻫـﺎي‬ ‫ﺧﺎص ﻣﻤﻜﻦ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻓﺮﺻﺖ ﻫﺎي ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺟﺪﻳﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺑﻨﻴﺎدي اﻳﺠﺎد ﻣـﻲ ﺷـﻮﻧﺪ ‪ ،‬ﺑـﺴﺘﮕﻲ‬ ‫داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ‪.‬در ﺑﺴﻴﺎري از ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل ﺻﻨﺎﻳﻊ داروﻳﻲ ﻳﺎ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ‪ ،‬ﻋﻠﻢ ﻣﺒﻨﺎي داﻧﺶ ﺣﻴﺎﺗﻲ و ﻣﻮردﻧﻴﺎز‬ ‫راﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ اورد ‪.‬داﻧﺸﮕﺎﻫﻬﺎ وﻣﻮﺳﺴﺎت ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﻧﻘﺶ ﻋﻤﺪه اي ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﺷـﺮﻛﺎء ﻫﻤﻜـﺎري ﻛﻨﻨـﺪه ﺻـﻨﻌﺖ‬ ‫اﻳﻔﺎﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ‪ .‬ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي اي ﻛﻪ ﺑﻴﻦ اﻳﻦ ﻣﻮﺳﺴﺎت اﻧﺘﻘﺎل ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻳﻚ ﺟﺰء ﻣﻬﻢ در ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﻧﻮآوري‬ ‫ﻣﻮﻓﻖ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫½‬

‫ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﻧﻮآوري ﻧﺎﻣﺸﺨﺺ وﻏﻴﺮﺧﻄﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ‪ .‬ﺗﺌﻮرﻳﻬﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﻧﻮآوري ازﺷﻜﻞ ﻣﺪل ﺧﻄﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﺮده اﻧـﺪ ‪.‬‬ ‫ﺗﺒﺪﻳﻞ داﻧﺶ ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت و ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﻳﻚ ﻣﺴﻴﺮﺧﻄﻲ را از‪ R&D‬ﺑـﻪ ﺳـﻮي ﺗﺤﻘﻴـﺎت ﻛـﺎرﺑﺮدي و ﺑـﻪ‬

‫‪9‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫ﺳﻤﺖ ﻣﺤﺼﻮﻻت ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ‪،‬دﻧﺒﺎل ﻧﻤﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﻣﺴﻴﺮ ﻧﻮاوري ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﭘـﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ اﺳـﺖ ‪ .‬و ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ‬ ‫ﻣﻜﺎﻧﻴﺰم ﺑﺎزﺧﻮر ﭘﻴﭽﻴﺪه و رواﺑﻂ ﺗﻌﺎﻣﻠﻲ ﻣﻮﺟﻮد ﺑﻴﻦ ﺑﺎزﻳﮕﺮان ﻣﺘﻌﺪد وﻣﻮﺳﺴﺎت ﻣﻮﺟﻮد درﻳـﻚ ﺳﻴـﺴﺘﻢ ‪،‬ﺗﻮﺻـﻴﻒ‬ ‫ﻣﻴﺸﻮد‪.‬‬ ‫½‬

‫ﻓﺮاﻳﻨﺪﻫﺎي ﻧﻮآوري ﻳﻚ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺗﺠﻤﻌﻲ )‪(cumulative‬دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﺴﻴﺮﻫﺎي آﺗـﻲ ﻓﺮاﻳﻨـﺪﻫﺎي ﻧـﻮاوري ﺑـﻪ ﭘﻴـﺸﺮﻓﺘﻪ‬ ‫ﺗﺮﻳﻦ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻫﺎي اﻣﺮوزي واﺑﺴﺘﻪ اﺳﺖ ‪ :‬ﻧﻮآوري ﻛﻨﻮﻧﻲ ﻳﻚ ﻣﺰﻳﺖ ﻧﺴﺒﻲ ﺑﺮاي اﻳـﻦ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﻧـﻮاوران ﻓـﺮدا‬ ‫ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺷﻮﻧﺪ ‪ ،‬دارﻧﺪ‪.‬‬

‫½‬

‫ﻧﻮآوري در ﻫﺮ ﺷﺮﻛﺘﻲ ﺑﺎ ﻫﺮاﻧﺪازه اي رخ ﻣﻲ دﻫﺪ‪ .‬ﺳﺮﭼﺸﻤﻪ ﺑﺴﻴﺎري ازﺗﻔﻜـﺮات ﻧﻮآوراﻧـﻪ‪ ،‬ﺳـﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي ﻛﻮﭼـﻚ‬ ‫وﻏﻴﺮرﺳﻤﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺗﻮﺳﻂ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺗﻲ ﻛـﻪ ﻓﺮﺿـﻴﺎت ‪ non-Schumpeter‬ﻫـﺎ ﺗﺄﻳﻴـﺪ ﺷـﺪه اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬ ‫ﺑﺮ ﻃﺒﻖ آن رواﺑﻂ ﺑﻴﻦ اﻧﺪازه ﺷﺮﻛﺖ و ﺑﺎزده ﻧﻮآوراﻧﻪ ﻏﻴﺮ ﺧﻄﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ ‪ SME ،‬ﻫﺎ ﻫﻨـﻮز ﺗﻤﺎﻳـﻞ‬ ‫ﺑﻪ رودرو ﺷﺪن ﺑﺎ ﺗﻌﺪادي از ﻣﺸﻜﻼت ﺑﺮاي ﺟﺎﻣـﻪ ﻋﻤـﻞ ﭘﻮﺷـﺎﻧﺪن ﺑـﻪ ﭘﺘﺎﻧـﺴﻴﻞ ﻧﻮآوراﻧـﻪ ﺧـﻮد دارﻧـﺪ‪ .‬ﻓﻘـﺪان‬ ‫ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎي ﺿﺮوري ‪ ،‬ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺎﻟﻲ ‪ ،‬ﻗﺎﺑﻠﻴﺘﻬﺎي ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻳﺎ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻣﺤﺪود ﺑﻪ ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﺑﻴﺮوﻧـﻲ اﻏﻠـﺐ ﻣـﺎﻧﻊ از‬ ‫ﻧﻮآوري و ﺗﻮﺳﻌﻪ ‪ SME‬ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬

‫ﻣﺘﻮن ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ )‪literature‬‬

‫‪ (evolutionary‬راﺟﻊ ﺑﻪ ﻧﻮآوري ﻧﻴـﺰ ﺗﻌـﺪادي از ﻣـﻀﺎﻣﻴﻦ ﻣﻬـﻢ ﺧـﻂ ﻣـﺸﻲ را از روي اﻳـﻦ‬

‫ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎ اﺳﺘﻨﺘﺎج ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪:‬‬ ‫½‬

‫ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﻧﻮآوري ﺑﻪ ﻃﻮر وﺳﻴﻌﻲ در ﺗﻤﺎم ﺑﺨﺸﻬﺎ در داﺧﻞ اﻗﺘﺼﺎد وﺟﻮد دارد ‪ ،‬ﺧﻂ ﻣـﺸﻲ ﻫـﺎي ﺻـﻨﻌﺘﻲ ﺑﺎﻳـﺪ‬ ‫ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﻃﻴﻒ وﺳﻴﻌﻲ از ﺑﺨﺸﻬﺎ و ﺻﻨﺎﻳﻊ را در ﻧﻈﺮ ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ و از ﺗﻤﺮﻛﺰ اﻧﺤﺼﺎري ﺑﺮروي زﻳﺮﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي‬ ‫داراي ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﺑﺎﻻ ﺑﭙﺮﻫﻴﺰﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي اﻧﺘﺨﺎب ‪ winner‬ﻫﺎ ﺑﻌﻴﺪ اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬ ‫ﻣﻮﻓﻖ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬در ﻣﺤﻴﻄﻬﺎي داراي ﻋﺪم اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺑﺎﻻ ‪ ،‬دوﻟﺘﻬﺎ ﻧﻴﺰ ﺷﺒﻴﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻗـﺎدر ﺑـﻪ ﭘـﻴﺶ ﺑﻴﻨـﻲ‬ ‫ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ روﺷﻬﺎي ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬

‫½‬

‫ﺑﺮﻗﺮاري ﺗﻤﺎس ﺑﺎ دﻳﮕﺮان و ﻫﻤﻜﺎري در زﻣﻴﻨﻪ‪ R&D‬ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ ﺗﺸﻮﻳﻖ و ﺗﺮﻏﻴﺐ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﺤﺮﻛﻬـﺎﻳﻲ ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر اﻳﻨﻜﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻫﻤﻜﺎري ﻛﺮده و داﻧﺶ ﺧﻮد را روي ﻫﻢ ﺑﮕﺬارﻧﺪ‪ ،‬اﻣﻜـﺎن اراﺋـﻪ ﻧـﻮآوري ﻫـﺎي‬ ‫ﻣﻮﻓﻖ را اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﺮﻗﺮارري ﺗﻤﺎس ﺑﺎ دﻳﮕﺮان )ﺷﺒﻜﻪ ﺳﺎزي( ‪ ،‬ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﺑﻪ ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎي اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ و‬ ‫داﻧﺶ ﺑﻴﺸﺘﺮ دﺳﺖ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪ .‬اﺋﺘﻼﻓﻬﺎي ﻣﺸﺘﺮك ﺑﻴﻦ ﺷﺮﻛﺘﻲ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ اﻣﻜﺎن از ﺑﻴﻦ ﺑﺮدن رﻳﺴﻜﻬﺎي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑـﺎ‬ ‫ﻋﺪم اﻃﻤﻴﻨﺎن و ﭘﻴﭽﻴﺪﮔﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻧﻮآوري را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ آورﻧﺪ‪.‬‬ ‫واﺿﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻜﺎري در ﻣﻮرد ﭘﺮوژه ﻫﺎي ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ در ﺑﻴﻦ رﻗﺒﺎ ﻣﺴﺘﻠﺰم رﻳﺴﻜﻬﺎي ﻣﻌﻴﻨـﻲ در ﻣـﻮرد ﺗﺒـﺎﻧﻲ‬ ‫ﺗﺴﻬﻴﻞ ﺷﺪه ﻳﺎ ﮔﺮه ﮔﺸﺎ )‪ (facilitated collusion‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺣﺎﻟﺘﻲ ﺑﺮاي ﻧﻈﺎرت ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﺴﺘﻪ‬ ‫)‪monitoring‬‬

‫‪(close‬‬

‫‪ public‬راﺟﻊ ﺑﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎي رﻗﺎﺑﺘﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻀﻤﻴﻦ اﻳﻨﻜﻪ ﻫﻴﭽﮕﻮﻧﻪ رﻓﺘﺎر ﺗﺒﺎﻧﻲ آﻣﻴـﺰي اﻳﺠـﺎد‬

‫‪10‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫ﻧﻤﻲ ﺷﻮد وﺟﻮد دارد‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ ‪ ،‬ﻣﺘﻮن ﺟﺪﻳـﺪ ﮔـﺮاﻳﺶ ﺑـﻪ ﺗﺄﻛﻴـﺪ ﺑﻴـﺸﺘﺮي ﺑـﺮ ﺟﻨﺒـﻪ ﻫـﺎي رﻗﺎﺑـﺖ ﮔـﺮاي‬ ‫)‪ (pro-competitive‬ﺑﻪ اﺷﺘﺮاك ﮔﺬاﺷﺘﻦ داﻧﺶ دارﻧـﺪ‪ .‬ﻣﻔﻬـﻮم ‪capitalism‬‬

‫‪ alliance‬ﻣـﻮرد اﺳـﺘﻔﺎده ﺗﻮﺳـﻂ‬

‫)‪ Dunning(1997‬ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ وﺟﻮد ﻫﻤﺰﻣﺎن)‪ (co-existence‬رﻗﺎﺑـﺖ ) ﻛـﻪ ﺗﻮﺳـﻂ ﺟﻬـﺎﻧﻲ ﺳـﺎزي و ﻟﻴﺒﺮاﻟﻴـﺴﻢ‬ ‫ﺗﺸﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﺷﻮد( و ﺗﻌﺪاد رواﺑﻂ در ﺣﺎل اﻓﺰاﻳﺶ اﺋﺘﻼﻓﻬﺎ و ﺷﺒﻜﻪ در ﺑﻴﻦ رﻗﺒﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫½‬

‫ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎﻳﻲ را ﺑﻴﻦ ‪ R&D‬ﺻﻨﻌﺘﻲ و ﺳﻴـﺴﺘﻢ ﻋﻠـﻢ اﻳﺠـﺎد ﻛﻨﻨـﺪ‪ .‬ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ﺗﻄﺒﻴﻘـﻲ ﺑـﺮ‬ ‫ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﺑﻴﻦ دوﻟﺖ‪ -‬ﺻﻨﻌﺖ‪ -‬داﻧﺸﮕﺎه اﺷﺎره دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ داراﻳﻲ ﻫﺎي ﻓﻜﺮي ﻧﺎﺷـﻲ از ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎت ﻋﻤـﻮﻣﻲ‬ ‫ﻋﺎﻣﻠﻲ ﻣﻬﻢ ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ ﮔﻴﺘﺮش ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻳﻚ اﺳﺘﺮاﺗﮋي ﻣﻔﻴﺪ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ اﻋﻄـﺎي‬ ‫ﺣﻖ اﻣﺘﻴﺎز داراﻳﻲ ﻫﺎي ﻓﻜﺮي ﻳﺎ ‪ (Intellectual Property Rights) IPR‬ﺑـﻪ ﻣﻮﺳـﺴﺎت ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎﺗﻲ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‬ ‫درﺣﺎﻟﻴﻜﻪ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﺤﻘﻘﺎن اﻧﻔﺮادي ﺳﻬﻢ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ از درآﻣﺪﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ ﺷﺪه را ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣـﻲ آورﻧـﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬اﮔﺮ ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺣﺪاﻛﺜﺮ ﺑﺎزده اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻤﻜﻦ را از ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻋﻤـﻮﻣﻲ ﺑـﻪ دﺳـﺖ ﻣـﻲ آورﻧـﺪ‬ ‫ﻫﻤﻜﺎري ﺗﻘﻮﻳﺖ ﺷﺪه ﺑﻴﻦ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ و زﻳﺮ ﺳﺎﺧﺖ ‪ R&D‬ﻧﻴﺰ ﺿﺮوري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫½‬

‫اﻗﺘـــﺼﺎد ﺗﻜـــﺎﻣﻠﻲ اﺳـــﺘﻨﺘﺎج ﻫـــﺎي ﭘﺎﻳـــﻪ اي را از ﺗﺌـــﻮري ﺟﺪﻳـــﺪ رﺷـــﺪ و دﻟﻴـــﻞ ﭘﻴﺎﻣـــﺪﻫﺎي ﺧـــﺎرﺟﻲ‬ ‫)‪externalities argument‬‬

‫( ﺑﻪ اﺷﺘﺮاك ﻣﻲ ﮔﺬارد ﻛﻪ اﻫﻤﻴﺖ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ در ﻣﻮرد ‪ R&D‬را ﻣـﻮرد ﺗﺄﻛﻴـﺪ‬

‫ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﺪ ‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ ‪ ،‬ﺳﻄﺢ ‪ R&D‬ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﻣﻴـﺰان ﻛﻤـﻲ از ﻋﻤﻠﻜـﺮد اﻗﺘـﺼﺎدي و رﻓـﺎﺑﺘﻲ اﻗﺘـﺼﺎد را‬ ‫ﺗﺸﺮﻳﺢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺣﺘﻲ اﮔﺮﭼﻪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاري در‪ R&D‬ﻋﺎﻣﻠﻲ ﺿﺮوري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻣﺎ ﻓﻘﻂ ﻳﻜﻲ از ﻋﻮاﻣـﻞ ﺗﻌﻴـﻴﻦ‬ ‫ﻛﻨﻨﺪه ﺳﺘﺎده ﻧﻮآوري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﺧﻮد را ﺑﺮ اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﻬﺮه وري ﻣﺨﺎرج ﺻﺮف ﺷﺪه ﺑﺮاي ‪ R&D‬ﻣﻌﻄﻮف‬ ‫ﻛﻨﻴﻢ ‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮدن ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻛﻪ اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻪ ﻃﻮر ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ دﺳﺘﺨﻮش آن ﻣﻲ ﺷـﻮد‪ ،‬ﻧـﻮآوري ﻫـﺎي‬ ‫ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻗﺎﺑﻠﻴﺘﻬﺎي ﻛﻠﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﻮآوري ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﻳﺠﺎد داﻧﺶ و ﺗﺒﺪﻳﻞ آن ﺑﻪ ﻣﺤﺼﻮﻻت و ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎي ﻧﻮآوراﻧﻪ‬ ‫و ﺟﺪﻳﺪ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺳﺮاﻧﺠﺎم ‪ ،‬ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺗﺠﻤﻌﻲ)‪(cumulative‬‬

‫ﻧﻮآوري ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري از داﻧـﺶ‬

‫ﻓﻌﻠﻲ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﻴﺮد‪ .‬ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﭼﺎرﭼﻮب ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ را ارﺗﻘﺎء دﻫﺪ ﻛﻪ ﭘﺎﻳـﻪ )‪ (stock‬داﻧـﺶ‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد اﻗﺘﺼﺎد را ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﻛﺮده و ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫دﻳﺪﮔﺎه ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ در ﻣﻮرد ﻧﻮآوري در ﭼﺎرﭼﻮﺑﻬﺎي ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ اراﺋﻪ ﺷﺪه در زﻳﺮ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه اﺳـﺖ‪ :‬ﺳﻴـﺴﺘﻢ ﻧـﻮآوري و روﻳﻜـﺮد‬ ‫دﺳﺘﻪ اي ﻳﺎ ﮔﺮوﻫﻲ)‪approach‬‬

‫‪ . (cluster‬ﺑﻪ ﻋﻼوه ‪ ،‬ﺑﻪ ﻃﻮر ﻧﺰدﻳﻜﻲ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﻔﻬﻮم دﺳـﺘﻪ ﻫـﺎ )‪ (clusters‬ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‬

‫) ﻳﻚ رﺷﺘﻪ از ﻣﺘﻮن اﻳﺠﺎد ﺷﺪه در دﻫﻪ ‪ 1990‬ﻛﻪ ﺑﺮ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﺑﻴﻦ ﻣﺤﻴﻂ اﻗﺘﺼﺎد ﺧﺮد و ﻋﻤﻠﻜـﺮد ﻛـﺴﺐ و ﻛـﺎر ﺗﻤﺮﻛـﺰ‬ ‫ﻣﻲ ﻛﻨﺪ(‪.‬‬

‫‪11‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫‪ -3‬روﻳﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ‪ :‬ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎي ﻧﻮآوري و دﺳﺘﻪ ﻫﺎ)‪(clusters‬‬ ‫‪(systems of innovation approach) -1-3‬‬

‫روﻳﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﻧﻮآوري )‪ (SI‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭼﺎرﭼﻮب ﻣﻔﻬﻮﻣﻲ ﺗﺌﻮري ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ در ﻣﻮرد ﻧـﻮآوري ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬ﻳـﻚ ﺳﻴـﺴﺘﻢ‬ ‫ﻧﻮآوري ﺑﻪ ﻋﻨﻮان » ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻋﻮاﻣﻞ اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ و دﻳﮕـﺮ ﻋـﻮاﻣﻠﻲ ﻛـﻪ ﺗﻮﺳـﻌﻪ‪ ،‬اﻧﺘـﺸﺎر و ﻛـﺎرﺑﺮد‬ ‫ﻧﻮآوري را ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﻨﺪ« ﺗﻌﺮﻳﻒ ﺷﺪه اﺳﺖ‪(Edquist 1997) .‬‬

‫روﻳﻜﺮد ‪ SI‬ﺑﺮ ﻧﻘﺶ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ )ﻋﻨﺎﺻﺮ اﺻﻠﻲ ‪ ( SI‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨـﺪه ﻧـﻮاوري و ﭘﻴـﺸﺮﻓﺖ ﺗﻜﻨﻮﻟـﻮژﻳﻜﻲ ﺗﺄﻛﻴـﺪ‬ ‫ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫روﻳﻜﺮد ‪ SI‬اﻳﻦ ﻣﻔﻬﻮم را ﻛﻪ ﻧﻮآوري ﻳﻚ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺮﺗﻴﺒﻲ)‪process‬‬

‫‪ (sequential‬ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺗﻌـﺎﻣﻼت ﻣﻴـﺎن ﻧﻘـﺶ‬

‫آﻓﺮﻳﻨﺎن ﻣﺘﻌﺪد در درون ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﺳﺖ ‪ ،‬ﺑﺮاي ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫـﺪ‪ .‬ﺑﻨـﺎﺑﺮاﻳﻦ ﭼـﺎرﭼﻮب ‪SI‬‬

‫ﺑـﺮ‬

‫ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ در آن ﻗﺮار دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم ﭼﺎرﭼﻮب ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ و ﻧﻬﺎدي ‪ ،‬ﺑﺎﻓﺖ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ و اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ ،‬ﺳﻴـﺴﺘﻤﻬﺎي‬ ‫ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ و دﻳﮕﺮ زﻳﺮﺳﺎﺧﺘﻬﺎ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮي دارد‪ .‬در اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه ‪ ،‬ﻣﻮﺳﺴﺎت)‪ ، (institutions‬اﻗﺪاﻣﺎت و ﻣﺸﻮق ﻫﺎي ﺷـﺮﻛﺘﻬﺎ‬ ‫را از ﻃﺮﻳﻖ ﻗﻮاﻧﻴﻦ‪ ،‬اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﺗﻜﻨﻴﻜﻲ‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاري ﻋﻤﻮﻣﻲ‪ ،‬ﻗﻮاﻋـﺪ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ‪ ،‬ﻣﻘـﺮرات ﺑﻬﺪاﺷـﺘﻲ و ﻏﻴـﺮه ﺷـﻜﻞ‬ ‫ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻳﻚ ﺑﻌﺪ ﻣﺤﻮري روﻳﻜﺮد ﻣﺬﻛﻮر‪ ،‬در ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﺘﻮن ﻧﻮآوري‪ ،‬اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻮآورﻳﻬﺎ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎي اﻳﺠﺎد و ﺗﻮﺳـﻌﻪ و اﻧﺘـﺸﺎر داﻧـﺶ‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ ﻫﺮ دو ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺘﻦ )‪ (context-related‬وﻣﺘﻌﺎدل ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﺟﺮﻳﺎﻧﻬﺎي داﻧﺶ در درون ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻳﻚ ﻋﻨـﺼﺮ‬ ‫ﻛﻠﻴﺪي و ﺣﻴﺎﺗﻲ در ﻓﺮاﻳﻨﺪ ﻧﻮآوري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﭼﻮن ﺑﻴﺸﺘﺮ اوﻗﺎت دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ داﻧﺶ ﻛﺎﻣﻞ ﻳﻚ ﭘﻴﺶ ﻧﻴﺎز ﺑﺮاي ﺷـﺮﻛﺘﻬﺎ ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻨﻈﻮر ﻧﻮآوري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﺪه دﻳﮕﺮ‪ ،‬اﻫﻤﻴﺖ ﻳﺎدﮔﻴﺮي ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﻳﺎ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ ﺑﺮاي اﻧﻄﺒﺎﻗﺸﺎن ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ارﺗﻘﺎء اﻧﺘﺸﺎر ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت‬

‫)‪OECD (2001a‬‬

‫ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻧـﻮآوري ﻳـﻚ ﺳﻴـﺴﺘﻢ ﺑـﻪ اﻋﺘﺒـﺎر ﮔـﺴﺘﺮدﮔﻲ‬

‫)‪ (extensiveness‬و ﻛﺎراﻳﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ آن داﻧﺶ راﺟﺬب ﻛﺮده و اﺷﺎﻋﻪ ﻣﻲ دﻫﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ اﻳﺪه اﺧﻴﺮا ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ )‪ Mowery and Nelson(1999‬ﻣﻮرد ﺗﺈﻛﻴﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ ﻫﺎي ﺳـﺎزﻣﺎﻧﻲ ﺑـﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮاي اﻳﺠﺎد ﻧﻮآوري ﻣﻲ ﻧﮕﺮد‪ .‬آﻧﻬﺎ از ﻳﻚ ﺳﺮي ﻣﻮردﻛﺎوي ﻫـﺎي‬ ‫ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﻴﺮي ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﻣﺤﻠﻲ ﺑﻪ ﻧﻴﺮوي ﻛﺎر داراي ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎي ﺑﺎﻻ‪ ،‬وﺟﻮد ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻳﺎ‬ ‫ﺳﻴﺴﺘﻢ داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﻣﻠﻲ ﻫﻤﮕﻲ از ﻓﺎﻛﺘﻮرﻫﺎي ﺣﻴﺎﺗﻲ ﺑﺮاي رﻗﺎﺑﺘﻲ ﺑﻮدن ﺻﻨﻌﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي ﻣﺘﻌﺪدي راﺟـﻊ ﺑـﻪ‬ ‫اﻫﻤﻴﺖ ﻣﺎﻫﻴﺖ و اﻧﺪازه ﺑﺎزارﻫﺎي داﺧﻠﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﻨﻌﺖ‪ ،‬اراﺋﻪ ﻛﺮده اﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ‪ ،‬ﺗﺄﻛﻴﺪات اوﻟﻴﻪ ‪ SI‬در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﻠﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن ﻣﺘﻌﺪدي واﺑﺴﺘﮕﻲ دﻳﺪﮔﺎه ﻣﻠﻲ را ﻣـﻮرد ﭘﺮﺳـﺶ) اﻋﺘـﺮاض( ﻗـﺮار‬ ‫داده اﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل )‪(1999‬‬

‫‪ Lundvall‬ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺳﺎزي ﻓﺰاﻳﻨﺪه را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ اﺳﺘﺪﻻﻟﺪر ﺑﺮاﺑﺮ ﻧﮕﺎه ﺳﻴـﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ ﺑـﻪ‬

‫‪12‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﻣﻠﻲ ‪ ،‬ﻣﻮرد ﺗﺄﻛﻴـﺪ ﻗـﺮار داده اﺳـﺖ‪ .‬ﺷـﻮاﻫﺪ و ﻣـﺪارك ﺟﻤـﻊ آوري ﺷـﺪه از )‪ OECD(2002a‬اﻫﻤﻴـﺖ ﺑﻌـﺪ‬ ‫ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﻧﻮآوري را ﺗﺄﻳﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ -2-3‬روﻳﻜﺮد دﺳﺘﻪ اي ﻳﺎ ﮔﺮوﻫﻲ)‪(the cluster approach‬‬

‫دﺳﺘﻪ ﻫﺎ ﻳﺎ ﮔﺮوﻫﻬﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﻛﻠﻴﺪي رﻗﺎﺑﺘﻲ ﺑﻮدن ﺻﻨﻌﺖ و ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻧﻮآوراﻧﻪ در ﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣـﻲ‬ ‫ﺷﻮﻧﺪ‪Roelandt and Hertog (1999) .‬‬

‫دﺳﺘﻪ ﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي را ﺑﻪ ﻋﻨﻮان » ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎﻳﻲ از ﺗﻮﻟﻴﺪات ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي ﺷﺪﻳﺪا ﺑـﻪ‬

‫ﻫﻢ واﺑﺴﺘﻪ )ﺑﻪ اﻧﻀﻤﺎم ﻋﺮﺿﻪ ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﺧﺎص( و داراي ﭘﻴﻮﻧﺪ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ در ﻳﻚ زﻧﺠﻴﺮه ارزش اﻓﺰوده « ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﻲ ﻛﻨﻨـﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﺒﺎرﺗﻲ دﺳﺘﻪ ﻫﺎ ﻓﺮاﺗﺮ از روﻳﻜﺮد ﺑﺨﺸﻲ )‪ (sectoral approach‬ﻫﺴﺘﻨﺪ ﭼﻮن آﻧﻬﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎي ﻣﺘﻔـﺎوﺗﻲ ﻛـﻪ داراي‬ ‫ﺗﺨﺼﺺ در ﻗﺴﻤﺘﻬﺎ و ﺑﺨﺸﻬﺎي ﻣﺘﻔﺎوﺗﻲ در زﻧﺠﻴﺮه ارزش ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﺷﻜﻞ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬دﺳﺘﻪ ﻫﺎ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺑﺎ ﻋﻤﻠﻜﺮد اﻗﺘـﺼﺎدي‬ ‫ﺑﻬﺘﺮ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ روﻳﻜﺮد ‪ ، SI‬دﺳﺘﻪ ﻫﺎ ﻧﻴﺰ اﻏﻠﺐ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪ ﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ داﻧﺸﮕﺎﻫﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻮﺳـﺴﺎت ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎﺗﻲ ‪،‬ﻋﺮﺿـﻪ ﻛﻨﻨـﺪﮔﺎن ﺧـﺪﻣﺎت‬ ‫ﻛﺴﺐ وﻛﺎري ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ داﻧﺶ و ﻣﺸﺘﺮﻳﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در واﻗﻊ‪ ،‬دﺳﺘﻪ ﻫﺎ ﻣﺲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﻧﻮآوري ﺑـﺎ اﻧـﺪازه‬ ‫ﻛﻮﭼﻚ )‪ (reduced-scale‬ﻣﻔﻬﻮم ﺳﺎزي ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺣﺎﻟﺘﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ‪ SI‬وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﻣﺪارك وﺷﻮاﻫﺪ ﺑﺮ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺷﺎره دارﻧﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﭽﻨﺎﻧﻜﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﻓﺰاﻳﻨﺪه اي در ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ داﻧﺶ و ﺗﻮﻟﻴﺪ‬

‫درﮔﻴﺮ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ اﻫﻤﻴـﺖ دﺳـﺘﻪ ﻫـﺎي ﺑـﺮون ﻣـﺮزي)‪(cross-border‬‬

‫اﻓﺰاﻳﺶ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪ .‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ‪ ،‬ﻣﺰﻳﺖ رﻗﺎﺑﺘﻲ ﺻﻨﺎﻳﻊ ﺧﻮﺷﻪ اي )‪industries‬‬

‫‪ (cluster‬ﺑﻪ درﺟﻪ ﺑﺎﻻﻳﻲ از ﺗﺨﺼﺺ وﺗﻌﺎﻣـﻞ‬

‫ﺑﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﻠﻲ و ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﻣﺘﻜﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺎﻣﻼت و واﺑﺴﺘﮕﻲ ﻫﺎي ﻣﻴﺎن ﺷﺮﻛﺎء ﺧﻮﺷﻪ اي ﻣﺘﻔﺎوت )‪(different cluster participants‬‬

‫ﺑـﺮاي ﺗﻮﺳـﻌﻪ ﻓﺮاﻳﻨـﺪﻫﺎي‬

‫ﻳﺎدﮔﺜﻴﺮي ﺣﻴﺎﺗﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ رواﺑﻂ ﻗﻮي ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﺑﺴﻴﺎري از آﻧﻬﺎ ﺑﺎ ﻣﺒﺎدﻻت ﺑـﺎزار ارﺗﺒـﺎﻃﻲ ﻧﺪارﻧـﺪ؛ ﻫﻤﭽﻨـﻴﻦ از ﻃﺮﻳـﻖ‬ ‫ﻃﻴﻒ وﺳﻴﻌﻲ از ﻣﻜﺎﻧﻴﺰﻣﻬﺎي ﻏﻴﺮ ﺑﺎزاري ﺑﻪ وﻗﻮع ﻣﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪي ﺗﻮﺳﻂ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎي ﺗﻜﺮاري ﻛﻪ ﺣﺎﻛﻲ از اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻮآوري ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻧﺰدﻳﻜﻲ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﺗـﺴﻬﻴﻞ ﻣـﻲ ﺷـﻮد‪،‬‬ ‫ﺗﻮﺿﻴﺢ داده ﻣﻲ ﺷﻮد‪ .‬ﻣﺎﻫﻴﺖ ﭘﻴﭽﻴﺪه و ﻏﺎﻣﺾ داﻧﺶ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑﻪ دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪي ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑـﺮ ﻧـﻮآوري دارد‪.‬‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻧﺘﻘﺎل داﻧﺶ )ﺿﻤﻨﻲ و ﺗﻠﻮﻳﺤﻲ( ﺑﺎ اﻓﺰاﻳﺶ ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﭘﺮﻫﺰﻳﻨﻪ ﺗﺮ و ﻣﺸﻜﻞ ﺗﺮ ﻣﻲ ﮔﺮددﻛﻪ اﻳـﻦ‬ ‫اﻣﺮ )اﻧﺘﻘﺎل داﻧﺶ( در ﺑﻴﻦ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻧﺰدﻳﻚ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﺎرآﺗﺮي وﺟﻮد دارد‪ .‬ﺗﻌـﺎﺑﻴﺮ ﻣﺘﻔـﺎوت از دﺳـﺘﻪ‬ ‫ﺑﻨﺪي ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﺷﺎﻣﻞ ﻛﺎﻫﺶ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﺒﺎدﻟﻪ ﻣﻴﺎن ﺷﺮﻛﺘﻲ )‪ (inter-firm‬وﺷﻜﻞ ﮔﻴﺮي ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاري ﻫﺎي ﻣﺸﺘﺮك‬ ‫در زﻣﻴﻨﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﺘﺨﺼﺺ ﻣﻲ ﻛﺮدد‪.‬‬

‫‪13‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫‪ -3-3‬ﻣﻜﺘﺐ ﭘﻮرﺗﺮ‪ :‬ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺴﺐ و ﻛﺎري اﻗﺘﺼﺎد ﺧﺮد‬

‫ﻫﻤﮕﺎم ﺑﺎ ﭼﺎرﭼﻮب ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﻧﻮآوري و دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪي ﻫﺎ‪ ،‬ﻳﻚ رﺷﺘﻪ از ﻣﺘﻮن ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻧﻴﺰ ﻳﻚ ﺗﺌـﻮري ﻣﺒﺘﻨـﻲ ﺑـﺮ‬ ‫دﺳﺘﻬﺒﻨﺪي ﻣﺰﻳﺖ رﻗﺎﺑﺘﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ را اﻳﺠﺎد ﻛﺮده اﻧﺪ‪ .‬در ﻛﺘﺎب اﺻﻠﻲ او ﺑﻪ ﻧـﺎم ﻣﺰﻳـﺖ رﻗـﺎﺑﺘﻲ ﻣﻠﺘﻬـﺎ‬

‫‪(The competitive‬‬

‫)‪ ، advantage of nations 1990‬ﭘﻮرﺗﺮ ﻧﻘﺶ ﻣﺤﻴﻂ اﻗﺘﺼﺎد ﺧﺮد را در دﺳﺘﻪ ﻫﺎي ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻣﺨﺘﺺ ﻛﺸﻮر ﻣﻮرد ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻗﺮار‬ ‫داد‪(country-specific industrial clusters).‬‬

‫ﭘﻮرﺗﺮ ﺑﺮ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﺗﺎﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪي ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي ﻧﻮآوراﻧﻪ ﺗﻮﺳﻂ ﭼﻬﺎر ﻋﺎﻣﻞ ﻋﻤﺪه ﺻﻮرت ﻣﻲ ﮔﻴـﺮد)‪(1‬‬ ‫وﺟﻮد ورودي ﻫﺎ و داده ﻫﺎي ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺎﻻ و ﺗﺨﺼﺺ ﻧﻮآوري)ﻣﻬﻤﺘﺮ از ﻫﻤﻪ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ اﻧﺴﺎﻧﻴﻮ داﻧﺶ ﻓﺮاﻫﻢ ﺷﺪه(؛)‪ (2‬ﺑﺎﻓـﺖ‬ ‫رﻗﺎﺑﺘﻲ ﻣﺤﻠﻲ‪،‬ﺷﺎﻣﻞ ﺣﻤﺎﻳﺖ از داراﻳﻴﻬﺎي ﻓﻜﺮي‪ ،‬رﻗﺎﺑﺖ ﻣﺤﻠﻲ و ﺻﺪاﻗﺖ)‪ (openness‬در رﻗﺎﺑﺖ ﺑـﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠـﻲ؛)‪ (3‬ﻣﺎﻫﻴـﺖ‬ ‫ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﻘﺎﺿﺎي ﻣﺤﻠﻲ؛ و )‪ (4‬ﺗﺮاﻛﻢ و ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﻴﻮﺳﺘﮕﻲ ﺻﻨﺎﻳﻊ در درون دﺳﺘﻪ ﻳﺎ ﮔﺮوه‪ .‬اﻳﻦ ﭼﻬﺎر ﻧﺎﺣﻴﻪ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان اﻟﻤـﺎس‬ ‫)‪ (diamond‬ﻧﺎﻣﻴﺪه ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﻮرﺗﺮ)‪ (1990‬ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎﻳﻲ ﻋﺮﺿﻪ ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن‪ ،‬ﻣﺸﺘﺮﻳﺎن و رﻗﺒـﺎ‪ ،‬رﻗـﺎﺑﺘﻲ ﺑـﻮدن ﺷـﺮﻛﺘﻬﺎ را در دﺳـﺘﻪ‬ ‫ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬او ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺮ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧﻪ دوﻟﺘﻬﺎ‪ ،‬ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻧـﻮآوري و رﻗـﺎﺑﺘﻲ ﺑـﻮدن را از ﻃﺮﻳـﻖ‬ ‫ﻧﻔﻮذﺷﺎن در ﻣﺤﻴﻂ ﻛﺴﺐ و ﻛﺎر و ﺗﺠﺎرت ﺗﺤﺖ ﺗـﺄﺛﻴﺮ ﻗـﺮار ﻣـﻲ دﻫﻨـﺪ‪ .‬ﺷـﺮاﻳﻂ ﻋﺎﻣـﻞ)‪ (factor conditions‬ﺑـﻪ وﺳـﻴﻠﻪ‬ ‫ﺗﺤﺼﻴﻼت و ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎي ﻳﺎدﮔﻴﺮي ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬ﻗﻮاﻧﺒﻦ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺣﻤﺎﻳﺖ از ﻣﺸﺘﺮي ﻳـﺎ ﻗـﻮاﻧﻴﻦ دوﻟﺘـﻲ‬ ‫ﺷﺮاﻳﻂ ﺗﻘﺎﺿﺎ را ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﺮﻳﻖ ﻣﺸﺎﺑﻪ ‪ ،‬ﺧﻂ ﻣﺸﻲ رﻗﺎﺑﺖ ﺑﺮ ﺑﺎزار رﻗﺎﺑﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﻲ ﮔﺬارد‪.‬‬ ‫اﺧﻴﺮا )‪ Stern ,Porter and Furman(2002‬ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﺗﺠﺮﺑﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻌﻴﻴﻦ و ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻧﻮآوري ﻣﻠﻲ‬ ‫)‪capacity‬‬

‫‪(national‬‬

‫‪ innovative‬اﻧﺠﺎم داده اﻧﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ درﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﻳﺠﺎد اﻧﺤﺼﺎر ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ) اﻧﺤﺼﺎر ﺗﻮﺳﻂ ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﺧﺎرﺟﻲ ( ﺑﻪ‬

‫ﻣﻴﺰان زﻳﺎدي ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻣﺨﺎرج و ﻧﻴﺮوي اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻮردﻧﻴﺎز ﺑﺮاي ‪، R&D‬ﺣﻤﺎﻳﺖ از داراﻳﻲ ﻫﺎي ﻓﻜﺮي ‪،‬‬

‫ﺻﺪاﻗﺖ)‪(openness‬‬

‫در ﺗﺠﺎرت ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﺗﻮﺳﻂ ﺑﺨﺶ داﻧـﺸﮕﺎﻫﻲ و ﺑﻮدﺟـﻪ ﺗـﺄﻣﻴﻦ ﺷـﺪه ﺗﻮﺳـﻂ ﺑﺨـﺶ ﺧـﺼﻮﺻﻲ‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬آﻧﻬﺎ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ درﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻬﺮه وري اﻧﺤﺼﺎري )‪productivity‬‬

‫‪ (patenting‬ﺑـﻪ ﻣﻴـﺰان زﻳـﺎدي ﺗﻮﺳـﻂ داﻧـﺶ‬

‫اﻧﺒﺎﺷﺘﻪ ﺷﺪه ﻛﺸﻮر ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﻛﻪ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ دﻳﺪﮔﺎه ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﻧﻮآوري ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻤﻚ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺠﻤﻌـﻲ)ﺟﻤﻌـﻲ(‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪ -3-4‬ﻛﺎرﺑﺮدﺧﻂ ﻣﺸﻲ) ﺳﻴﺎﺳﺖ( اﺗﺨﺎذ ﺷﺪه در ﻋﻤﻞ )‪(policy implications‬‬

‫در زﻣﻴﻨﻪ ﻧﻮآوري‪ ،‬ﺗﺌﻮري و ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﻤﮕﺎم ﺑﺎ ﻫﻢ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﺗﻌﺪادي از ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺗـﺮﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎت ﻳـﺎ ﺑـﻪ‬ ‫وﺳﻴﻠﻪ ﻣﺠﺎﻣﻊ ﻋﻤﻮﻣﻲ اﺟﺮا ﺷﺪه و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻲ از ﺳﻮي آﻧﻬﺎ اﺟﺮا ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬واﺿﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت زﻳﺎدي ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑـﺮ‬ ‫ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺗﻮﺳﻂ ‪ OECD‬اﺟﺮا ﺷﺪه اﻧﺪ اﻣﺎ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اي از ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﺧـﻂ ﻣـﺸﻲ ﻫـﺎي ﻧـﻮآوري ﺑـﻪ‬

‫‪14‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻲ از ﻫﻴﺌﺖ ﻣﺪﻳﺮه ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎي اروﭘﺎﻳﻲ ﻧﻴﺰ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺗﺮﻳﻦ ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﺧﻂ ﻣـﺸﻲ) ﺳﻴﺎﺳـﺖ(‬ ‫اﺗﺨﺎذ ﺷﺪه در ﻋﻤﻞ ﺑﻪ ﺷﺮح زﻳﺮ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪:‬‬ ‫½ دﺧﺎﻟﺖ دوﻟﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﻋﻤﺪﺗﺎ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺑﺮ روي ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺻﺤﻴﺢ ﺑﺎزارﻫﺎ ﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ ﭼـﺎرﭼﻮب ﺷـﺮاﻳﻂ ﻣﻄﻠـﻮب ﺑـﺮاي‬ ‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺎزﻣﺎن و ﻧﻮآوري را اﻳﺠﺎد ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﭼﺎرﭼﻮب ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ‪ ،‬اﺟـﺮاي ﺧـﻂ ﻣـﺸﻲ‬ ‫ﻫﺎي ﺻﺤﻴﺢ اﻗﺘﺼﺎد ﺧﺮد‪ ،‬اﻃﻤﻴﻨﺎن از وﺟﻮد ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﻛﺎﻓﻲ‪ ،‬ﺗﺮوﻳﺞ رﻗﺎﺑﺖ ﺻﺤﻴﺢ و ﻏﻴﺮه ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان‬ ‫ﻳﻚ ﻛﺎرﺑﺮد ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ‪،‬روﻳﻜﺮد ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ‪EU‬‬

‫ﻣﻮرد ﺗﺮدﻳﺪ)ﭘﺮﺳﺶ( ﻗﺮار ﻧﻤﻲ ﮔﻴـﺮد‪ .‬ﻫﺮﭼﻨـﺪ ﺗﻤﺮﻛـﺰ ﺑـﺮ‬

‫روي ﺷﺮاﻳﻂ ﭼﺎرﭼﻮب)‪ (framework conditions‬ﻛﻪ ﺑﻪ درﺳﺘﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻮﻋﻲ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﺑﺮ ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎي ﻫﻤﮕـﺎﻧﻲ‬ ‫وﺳﻴﻊ درك ﻣﻲ ﺷﻮد ﻣﻔﺖ ﻧﻤﻲ ارزد‪ .‬ﻛﺎرﺑﺮد اﺻﻠﻲ ‪ SI‬و ﭼﺎرﭼﻮب دﺳﺘﻪ ﻫﺎ اﻳﻦ اﺳﺖ اﮔﺮ ﺧﻂ ﻣـﺸﻲ ﺻـﻨﻌﺘﻲ‬ ‫ﺑﺨﻮاﻫﺪ اﺛﺮﺑﺨﺶ)ﻣﻮﺛﺮ( ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮ روي ﻧﺸﺎن دادن ﻫﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺧﻂ ﻣﺸﻲ اﺛﺮﺑﺨﺶ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ درﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻦ روﺷـﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ درآن ﻓﺮاﻳﻨـﺪﻫﺎي ﻧـﻮآوري ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﺳـﺎﺧﺘﺎري‬ ‫ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه اﻧﺪ‪ .‬ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮاي ﺑﺨﺸﻬﺎي ﻣـﺸﺨﺺ ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻣﻨﺎﺳـﺐ و ﺳﻔﺎرﺷـﻲ ﺗﻬﻴـﻪ ﺷـﻮد و‬ ‫ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ ﻫﺎﻳﻲ را ﻛﻪ ﻣﺨﺘﺺ ﺳﺎﺧﺘﺎرﻫﺎي ﻣﺤﻠﻲ‪ /‬ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺗﻬﻴـﻪ ﺧـﻂ ﻣـﺸﻲ ﻫـﺎي‬ ‫ﺻﺤﻴﺢ و ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺿﺮوري اﺳﺖ اﻣﺎ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﻣﺤﺪود ﺑﺮ روي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫـﺎي ﻫﻤﮕـﺎﻧﻲ)‪policies‬‬

‫‪(horizontal‬‬

‫ﺑﻪ ﺗﻨﻬﺎﻳﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮ اﻧﺪﻛﻲ ﺧﻮاﻫﺪ داﺷﺖ‪.‬‬ ‫در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ‪ ،‬ﻳﻚ وﻇﻴﻔﻪ اﺳﺎﺳﻲ ﺑﺮاي ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﺎن ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺗـﺸﻮﻳﻖ و ﺗـﺴﻬﻴﻞ ﺷـﺮاﻳﻂ ﻇﻬـﻮر دﺳـﺘﻪ ﻫـﺎي‬ ‫ﻧﻮآوراﻧﻪ)‪ (innovative clusters‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ‪ ،‬دﺳﺘﻪ ﻫﺎ ﺑﺪون ﭘﻮل ﻳﺎ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ اﻳﺠـﺎد ﺷـﻮﻧﺪ‪ ،‬ﺑـﻪ‬ ‫ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﭘﺪﻳﺪه اي ﻛﻪ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﺎزار اﻳﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻮدﺷﺎن ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺑـﻪ ﭘﻴـﺪاﻳﺶ )ﻇﻬـﻮر(‬ ‫دارﻧﺪ‪ .‬راﻫﻬﺎي اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﻛﻤﻚ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﻴﺪاﻳﺶ دﺳﺘﻪ ﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﺑﻴﻦ ﺻﻨﻌﺖ و زﻳـﺮ ﺳـﺎﺧﺘﺎر‬ ‫داﻧﺶ ﻳﺎ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﺑﻪ ﻫﻤﻜﺎري ﻫﺎي رﺳﻤﻲ و ﻏﻴﺮ رﺳﻤﻲ ﺑﻴﻦ ﺷﺮﻛﺘﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫½ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﮔﺎم دوم‪ ،‬ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﻮآوري و روﻳﻜﺮد دﺳﺘﻪ ﻫﺎ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ را از ﻣﻔﻬﻮم ﺳـﻨﺘﻲ از ﭘـﺲ ﻛﺎﺳـﺘﻲ‬ ‫ﻫﺎي ﺑﺎزار ﺑﺮآﻣﺪن ﺑﻪ ﺳﻤﺖ از ﻣﻴﺎن ﺑﺮداﺷﺘﻦ ﻋﻴﻮب)ﻛﺎﺳﺘﻲ ﻫﺎي ( ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣـﻲ دﻫـﺪ‪ .‬ﺳﻴﺎﺳـﺘﮕﺬاران‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺻﺤﻴﺢ ﺳﻴﺴﺘﻢ را ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﭘﺮداﺧﺘﻦ ﺑﻪ اﺟﺰاي ﺗﺸﻜﻴﻞ دﻫﻨﺪه ﻣـﺸﻜﻼت و ﭘﻮﻳـﺎﻳﻲ ﻫـﺎي آﻧﻬـﺎ‬ ‫ﺗﺴﻬﻴﻞ ﻛﻨﻨﺪ‪Edquist (2001).‬‬

‫ﭼﻬﺎر ﮔﺮوه ﻋﻤﺪه از ﻛﺎﺳﺘﻲ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻢ را ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﺑﻪ‬

‫اﻳﻦ دارد ﻛﻪ ﭼﻪ ﻋﻨﺼﺮي از ﺳﻴﺴﺘﻢ وﺟﻮد ﻧﺪارد ﻳﺎ درﺳـﺖ ﻛـﺎر ﻧﻤـﻲ ﻛﻨـﺪ‪:‬ﺳـﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬ﻣﻮﺳـﺴﺎت‪ ،‬ﻋﻤﻠﻴـﺎت و‬ ‫ﺗﻌﺎﻣﻼت‪ /‬ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﺑﻴﻦ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺳﻴﺴﺘﻢ‪.‬‬

‫‪15‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫اﺑﺰار ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي ﻣﻮﺟﻮد ﺑﺮاي دوﻟﺘﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻣﺸﻜﻼت ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ‪ ،‬اﻟﮕـﻮﺑﺮداري )‪(benchmarking‬‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻳﻚ زﻣﻴﻨﻪ ﺗﻜﺎﻣﻠﻲ ﭼﻨﻴﻦ ﭼﻴﺰي ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺑﻬﻴﻨﻪ در راﺑﻄـﻪ ﺑـﺎ ﻛﺎﺳـﺘﻲ ﻫـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ‬ ‫ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺷﻮﻧﺪ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺿﺮورت ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ و دﺳﺘﻪ ﻫﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻋﻮاﻣﻞ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﺎﻟﻘﻮه ﻛﺎﺳﺘﻲ ﻫﺎي ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻃﻮر‬ ‫ﻣﺸﺎﺑﻪ‪ ،‬ﻣﺜﺎﻟﻬﺎي در ﻗﺎﻟﺐ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺗﻮﺳﻂ دﻳﮕﺮ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي اﻟﮕﻮﺑﺮداري اراﺋﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ‪.‬‬ ‫دﺳﺘﻪ ﻫﺎي ﭘﻴﭽﻴﺪه)‪ (deep‬ﻳﺎ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﻳﻚ ﭘﻴﺶ ﻧﻴﺎز ﺿﺮوري ﺑﺮاﻳﺮ اﺟﺮاي ﺧﻂ ﻣـﺸﻲ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ‪ .‬در‬ ‫روﻳﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ‪ ،‬اﺟﺮاي ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺑـﺮ ﻣﺒﻨـﺎي ﻳـﻚ درك ﺟـﺎﻣﻊ از ﻋﻤﻠﻜـﺮد و ﺗﻌـﺎﻣﻼت ﻫﻤـﻪ ﺳـﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ و‬ ‫ﻣﻮﺳﺴﺎت در ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ)ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ‪ ،‬داﻧـﺸﮕﺎﻫﻬﺎ‪ ،‬ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳـﺎن و آژاﻧـﺴﻬﺎي ﻋﻤـﻮﻣﻲ‪ ،‬ﭼـﺎرﭼﻮب ﻗـﺎﻧﻮﻧﻲ و‬ ‫ﻏﻴﺮه(‪ .‬آن ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ از ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﺎﻣﻞ و اﻟﮕﻮﺑﺮداري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻴﻨﺸﻬﺎﻳﻲ راﺟﻊ ﺑﻪ ﺷـﻜﺎﻓﻬﺎي ﻣﻮﺟـﻮد‬ ‫در ﺷﺒﻜﻪ ﻫﺎي ﻧﻮآوري ‪ ،‬ﻧﻴﺎزﻫﺎي زﻳﺮﺳﺎﺧﺘﻲ‪ ،‬ﺿﻌﻔﻬﺎ و ﻗﻮﺗﻬـﺎي اﻗﺘـﺼﺎدي‪ ،‬اﻫـﺪاف ﻣﻨﺎﺳـﺐ ﺑـﺮاي اﻓـﺰاﻳﺶ‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ ﮔﺬاري در ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت‪ ،‬ﻧﺒﻮد ﻣﻬﺎرﺗﻬﺎ و ﻏﻴﺮه ﻓﺮاﻫﻢ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫½ دﺧﺎﻟﺖ دوﻟﺖ ﺑﺮاي ﺑﺮاي ﻏﻠﺒﻪ ﺑـﺮ ﻣـﺸﻜﻼت ﺳﻴـﺴﺘﻤﻲ ﺑﺮآﻳـﺪ ﻣـﻲ ﺗﻮاﻧـﺪ ﭼﻨـﺪﻳﻦ ﺷـﻜﻞ ﺑـﻪ ﺧـﻮد ﺑﮕﻴـﺮد‪.‬‬ ‫)‪(1999‬‬

‫‪OECD‬درﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ در ﻛﺸﻮرﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎي ﻧﻮآوري ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﻛﺮدن روﻳﻜﺮدﻫﺎي‬

‫ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﻧﻮآوري آﻏﺎز ﺷﺪه اﻧﺪ‪ ،‬دوﻟﺘﻬﺎ از ﻧﻮآوري ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﺑـﻪ ﺳـﻮي وادارﺳـﺎزي ﻏﻴـﺮ ﻣـﺴﺘﻘﻴﻢ)‬

‫‪indirect‬‬

‫‪ (inducement‬ﺗﻐﻴﻴــﺮ ﺟﻬــﺖ دادﻫﺎﻧــﺪ‪ .‬در اﻳــﻦ زﻣﻴﻨــﻪ‪ ،‬وﻇﻴﻔــﻪ اﺻــﻠﻲ ﺑــﺮاي ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳــﺎن ﻋﻤــﻮﻣﻲ‬ ‫اﻳﺠﺎدرﺳﻮم)ﻧﻬﺎدﻫﺎي( ﻣﻨﺎﺳﺐ )‪institutions‬‬

‫‪ (right‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ دﺳﺘﻪ ﻫﺎي ﻧـﻮ)ﻧﻮآوراﻧـﻪ( را ﺗـﺴﻬﻴﻞ‬

‫ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻨﻬﺎ )ﻧﻬﺎدﻫﺎ( ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﭘﻴﻮﻧﺪﻫﺎي ﺑﻴﻦ ﺳﺎزﻣﺎﻧﻬﺎ و زﻳﺮﺳﺎﺧﺖ داﻧﺶ ﻳﺎ ﻛﺎﻧﺎﻟﻬﺎي رﺳـﻤﻲ و ﻏﻴـﺮ رﺳـﻤﻲ‬ ‫ﻫﻤﻜﺎري ﺑﻴﻦ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬در ﻫﻤﻴﻦ زﻣﺎن دوﻟﺖ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ از ﻧﻘـﺶ آﻧﻬـﺎ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺑـﺎزﻳﮕﺮان ﻛﻠﻴـﺪي در‬ ‫ﺑﺴﻴﺎري از ﺑﺎزارﻫﺎ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮاي در زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻳﺎ زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎي دﻓﺎﻋﻲ‪ .‬اﺳﺘﺮاﺗﮋي ﻫﺎي ﻧﺎﺷﻲ از ﻧﻴﺎز ﻳـﺎ‬ ‫ﻧﺎﺷﻲ‬

‫ﻓﺸﺎر ﺗﻘﺎﺿﺎ )‪demand pull strategies‬‬

‫( از ﻃﺮﻳﻖ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎي ﺗﻬﻴﻪ ﺗﻜﻨﻮﻟﻮژي ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧـﻮآوري‬

‫را از ﺟﻨﺒﻪ ﺗﻘﺎﺿﺎ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻛﻨﺪ‪ .‬دوﻟﺖ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻧﻘﺶ ﻳﻚ ﻣﺸﺘﺮي ﭘﺮزﺣﻤﺖ)‪customer‬‬

‫‪ (demanding‬را ﺑﺎزي‬

‫ﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ ﻓﺸﺎر ﻣﻲ آورد ﻛﻪ راه ﺣﻠﻬﺎي ﻧﻮ)ﻧﻮآوراﻧﻪ( اﻳﺠﺎد ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻼوه‪،‬اﺛﺮ ﺑﺨﺸﻲ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﺻﻨﻌﺘﻲ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ در ﻫﻤﻜﺎري ﺑﺎ دﻳﮕﺮ ﺷﺮﻛﺘﻬﺎ اﺟﺮا ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬اﻓـﺰاﻳﺶ ﻣـﻲ‬ ‫ﻳﺎﺑﺪ‪ :‬ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻚ روﻳﻜﺮد ﭘﺎﻳﻴﻦ ﺑﻪ ﺑﺎﻻ را دﻧﺒﺎل ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺳﻴﺎﺳـﺘﮕﺬاران ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﻪ ﻧﻴﺎزﻫـﺎ وﺗﻘﺎﺿـﺎﻫﺎي‬ ‫رﻛﺘﻬﺎ ﺗﻮﺟﻪ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬ﻧﻘﻄﻪ آﻏﺎز ﺑﺮاي اﺟﺮاي ﻳﻚ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ در ﺳﻄﺢ ﺷـﺮﻛﺖ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ اﺑﺘﻜـﺎرات‬ ‫اﻳﺠﺎد ﺷﺪه ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﺎزار را اﻓﺰاﻳﺶ داده و ﺗﺮﻏﻴﺐ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺑﻪ ﺟﺎي ﻓﺮﻣﻮﻟﻪ ﻛﺮدن اﻟﻮﻳﺘﻬﺎ در ﺳـﻄﺢ ﻣﻠـﻲ ﻳـﺎ‬ ‫‪16‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬


‫ﻓﺮاﻣﻠﻲ‪ .‬در ﻫﻤﻴﻦ زﻣﺎن‪ ،‬ﻳﻚ ﭼﻨﻴﻦ روﻳﻜـﺮدي‪ ،‬ﺗـﺄﺛﻴﺮات وادارﺳـﺎزي ﻣﺜﺒـﺖ)‪(positive inducement effect‬‬ ‫ﺑﺮﺷﺮﻛﺘﻬﺎ را در ﭘﻲ دارد و ﻳﻚ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﺰرﮔﺘﺮي دررﻓﺘﺎر آﻧﻬﺎ دارد‪.‬‬ ‫½ در ﺑﺴﻴﺎري از زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ و دﺳﺘﻪ ﻫﺎي ﻧﻮآوري ‪ ،‬ﺗﻌﺪادي از رﺳﻮم )روﺷـﻬﺎي ﻣﺘـﺪاول( و‬ ‫ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎ در ﺳﻄﺢ ‪ EU‬اﺟﺮا ﻣﻲ ﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬در اﻳـﻦ ﻣﻔﻬـﻮم‪ ،‬ﭼـﺎﻟﺶ ﻣـﺬﻛﻮر ﺑـﺮاي ‪ ، EU‬ﺗـﻀﻤﻴﻦ ﺣـﺪاﻛﺜﺮ‬ ‫اﺛﺮﺑﺨﺸﻲ ﻣﻤﻜﻦ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﻧﻮآوري اروﭘﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان وﺳﻴﻠﻪ اي ﺑﺮاي ﺑﺎﻻ ﺑﺮدن ﻛﻴﻔﻴﺖ و ﻛﺎراﻳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻬﺎي‬ ‫ﻧﻮآوري ودرﻧﺘﻴﺠﻪ رﻗﺎﺑﺘﻲ ﺑﻮدن ﺻﻨﻌﺖ ‪ EU‬ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻼوه‪ ،‬ﺷﻮاﻫﺪ ﺣـﺎﻛﻲ از اﻫﻤﻴـﺖ در ﺣـﺎل اﻓـﺰاﻳﺶ‬ ‫دﺳﺘﻪ ﻫﺎي ﺑﺮون ﻣﺮزي)‪ (cross-border‬و وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎي ﻓﺮاﻣﻠﻲ ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎي ﻧﻮآوري ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻫﺮﭼﻨـﺪ ﻫﻨـﻮز‬ ‫ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت اﻧﺪﻛﻲ راﺟﻊ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬روﻳﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﺳﺎزي ﺳﻴﺴﺘﻤﺎﺗﻴﻚ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫـﺎي ﻋﻤـﻮﻣﻲ ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺑـﻪ‬ ‫ﻃﻮر ﺗﺨﺼﺼﻲ)‪ (functional‬ﺳﺎزﻣﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ را ﻣﻮرد ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﺪ و درك ﺑﻬﺘﺮي از اﻳﻨﻜﻪ ﭼﮕﻮﻧـﻪ روﻳـﻪ‬ ‫ﺧﻂ ﻣﺸﻲ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ‪،‬ﻋﻤﻠﻜﺮد ﻧﻮآوري را ﺷﻜﻞ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ‪ ،‬اراﺋﻪ ﻣﻴﺪﻫﺪ‪ .‬ﺑﺴﻴﺎري از ﺧـﻂ ﻣـﺸﻲ ﻫـﺎﻳﻲ ﻛـﻪ‬ ‫ﻋﻤﻠﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻤﻬﺎ و دﺳﺘﻪ ﻫﺎ را ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣﻲ دﻫﻨﺪ ﺧﺎرج از ﻳﻚ ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﺤﺪود از ﺧﻂ ﻣـﺸﻲ ﺻـﻨﻌﺘﻲ‬ ‫ﻗﺮار دارد‪ .‬روﻳﻜﺮد ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اﻧﺴﺠﺎم ﺗﻘﻮﻳﺖ ﺷﺪه در ﺗﻤﺎم زﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﺧـﻂ ﻣـﺸﻲ‪ ،‬ﺑـﻪ وﻳـﮋه‬ ‫ﺳﺎزﻣﺎن‪ ،‬رﻗﺎﺑﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻟﻴﺎت‪ ،‬ﺗﺠﺎرت‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ اي ‪ ،‬ﺗﺪارك ﻋﻤﻮﻣﻲ‪ ،‬ﺗﺤﻘﻴﻖ و ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﺑﻬﺪاﺷﺖ و ﺣﻤﺎﻳـﺖ از‬ ‫ﻣﺸﺘﺮي و ﺑﺎزار داﺧﻠﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪17‬‬

‫‪www.hajarian.com‬‬

bahrami  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you