Page 1

‫ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره اول‪ ،‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪ ،1387‬از ص ‪169-133‬‬

‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬ ‫ﻣﺼﻄﻔﻲ ﻋﻠﻲﻣﻴﺮي‬

‫‪∗1‬‬

‫‪ .1‬ﻋﻀﻮ ﻫﻴﺄت ﻋﻠﻤﻲ داﻧﺸﮕﺎه ﭘﻴﺎم ﻧﻮر‬ ‫)ﺗﺎرﻳﺦ درﻳﺎﻓﺖ ﻣﻘﺎﻟﻪ‪ ،1386/12/20 :‬ﺗﺎرﻳﺦ ﺗﺼﻮﻳﺐ‪(1387/2/8 :‬‬

‫ﭼﻜﻴﺪه‬ ‫ﻣﻘﻮﻟﻪي »ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺆﺛﺮﺗﺮﻳﻦ ﻧﻴﺮوي ﺑﺎﻟﻘﻮهي اﻗﺘﺼﺎدي در ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﺑـﻪ ﺻـﻮرت‬ ‫ﺑﺤﺚﺑﺮاﻧﮕﻴﺰي از ﺣﺪود ﺳﻪ دﻫﻪي ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺗﺎﻛﻨﻮن ﻇﻬﻮر ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﻣﻄـﺮح ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﻫـﻢﮔـﺎم و‬ ‫ﻫﻢزﻣﺎن ﺑﺎ اﻳﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ‪ ،‬ﭘﻴﺸﺮﻓﺖﻫﺎي ﻣﺸﺎﺑﻬﻲ ﻧﻴﺰ در زﻣﻴﻨﻪي »آﻣﻮزش ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه‬ ‫اﺳــﺖ‪ .‬ﭘﻴﺸــﺮﻓﺖﻫــﺎ و ﻓﻌﺎﻟﻴــﺖﻫــﺎي اﺧﻴــﺮ ﻛــﻪ در ﺑﺮﻧﺎﻣــﻪﻫ ـﺎي آﻣﻮزﺷــﻲ ﻛــﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و اﻳﺠــﺎد‬ ‫ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺴﻴﺎر ﭼﺸﻢﮔﻴﺮ و ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد واﺣﺪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﻋﺎﻟﻲ )داﻧﺸﮕﺎه و داﻧﺸـﻜﺪهﻫـﺎ( ﻛـﻪ واﺣـﺪﻫﺎي درﺳـﻲ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻘﻮﻟﻪي »ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« را اراﺋﻪ ﻣﻲدﻫﻨﺪ از ﭼﻨـﺪ واﺣـﺪ در ﺳـﺎل ‪ 1970‬ﻣـﻴﻼدي ﺑـﻪ ‪ 1600‬واﺣـﺪ‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲ در ﺳﺎل ‪ 2005‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ اﻳﻦ ﺗﻮﺳﻌﻪي ﻓﻮقاﻟﻌﺎده ﺑﺎﻋﺚ اﻳﺠﺎد ﻣﺸﻜﻞ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻛﺮدن و رﺳﻤﻴﺖ دادن ﺑﻪ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ از‬ ‫ﺣﻴﺚ ﻋﻠﻮم داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ و ﺟﺎﻣﻌﻪي آﻛﺎدﻣﻴﻚ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﻣﺮاﺣﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ‬ ‫ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺷﺪن اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﻃﻲ ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ اﺟﺮا درآﻣﺪه اﺳﺖ؛ ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﻣﺸـﻜﻼت دﻳﮕـﺮي‬ ‫ﭘﻴﺶروي آن ﻗﺮار دارد‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻣﻮﺟﻮد در زﻣﻴﻨﻪي »آﻣـﻮزش ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« در ﻗـﺮن ‪ 21‬را‬ ‫ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫واژﮔﺎن ﻛﻠﻴﺪي‪ :‬آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﻛﺴﺐ و ﻛﺎرﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ‪ ،‬ﻫﻤﺒﺴـﺘﮕﻲ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ‪،‬‬ ‫دﻳﺪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪ‪ ،‬روح ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬

‫∗‬

‫ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه ﻣﺴﺆول‬

‫‪Alimiri828@yahoo.comEmail:‬‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‪ ،‬ﭼﺸﻢاﻧﺪازي از ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫ﺗﺤﻮل و دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ ﻛﻪ در ﻣﻘﻮﻟﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ روي داده‪ ،‬ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺟﻬﺎن را ﻣﺘﺄﺛﺮ ﻛﺮده‬ ‫اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﻛﻪ دﻧﻴﺎي ﻛﺎر و ﺗﺠﺎرت ﺑﺮاي ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻣﺘﺎﺛﺮ از اﻳﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ ﺧﻮاﻫـﺪ ﺑـﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﺷﺮوع ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪاﻧﻪي ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در ﻛﺸﻮر آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻃـﻲ‬ ‫ده ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ اﺷﺎره ﻛﺮد‪.‬‬ ‫آﻣﺎر ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺛﺒﺖ ﺷﺮﻛﺖﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﺟﺪﻳﺪ‪ ،‬رﻗﻤﻲ در ﺣﺪود ‪ 600‬ﻫﺰار ﻣﺆﺳﺴـﻪي‬ ‫ﺗﺠﺎري در ﺳﺎل اﺳﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدي از اﻳﻦ ﻣﺆﺳﺴﻪﻫﺎ و واﺣﺪﻫﺎي ﺗﺠـﺎري ﻣﻤﻜـﻦ‬ ‫اﺳﺖ در ﮔﺬﺷﺘﻪ واﺣﺪﻫﺎي ﻛﻮﭼﻜﺘﺮ و ﻳﺎ ﺗﻌﺎوﻧﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺗﻤﺎﻳﻞ و ﮔـﺮاﻳﺶ آنﻫـﺎ‬ ‫ﺑﻪ ﺳﻤﺖ ﻛﺎرﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي ﺑﺎﻻﺗﺮ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم ﺷﺮوع ﻛﺎر و ﭼﻪ در ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﻮﺳـﻌﻪ‬ ‫و ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻣﺆﺳﺴﻪ‪ ،‬اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ .‬آﻣﺎر دﻗﻴﻖﺗﺮ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫـﺪ ﻛـﻪ در ﺳـﺎل ‪1995‬‬ ‫ﻣﻴﻼدي ﺗﻌﺪاد ‪ 807‬ﻫﺰار ﻣﺆﺳﺴﻪي ﺗﺠﺎري ﻛﻮﭼﻚ ﺑـﻪ ﺛﺒـﺖ رﺳـﻴﺪهاﻧـﺪ‪ .‬از ﺳـﺎل ‪1980‬‬ ‫ﻣﻴﻼدي ﺗﺎﻛﻨﻮن ﺣﺪود ﭘﺎﻧﺼﺪ ﺷﺮﻛﺖ ﺑﺰرگ‪ ،‬ﺑﻴﺶ از ﭘـﻨﺞ ﻣﻴﻠﻴـﻮن ﻓﺮﺻـﺖ ﺷـﻐﻠﻲ را از‬ ‫دﺳﺖ دادهاﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ آﻣﺎر ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻳﻦ رﻗﻢ‪ ،‬ﺣﺪود ‪ 34‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻓﺮﺻﺖ ﺷﻐﻠﻲ‬ ‫ﺟﺪﻳﺪ ﻫﻢ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 96‬ﻧﻴﺰ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ زﻣﻴﻨﻪي ﺷﻐﻠﻲ ﻛﻮﭼﻚ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻳـﻚ‬ ‫ﻣﻴﻠﻴﻮن و ﺷﺸﺼﺪ ﻫﺰار ﻓﺮﺻﺖ ﺷﻐﻠﻲ ﺟﺪﻳﺪ اﻳﺠﺎد ﻛﻨﺪ‪ 15 .‬درﺻﺪ از واﺣﺪﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﻛـﻪ‬ ‫ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺮﻳﻊ در ﺣﺎل رﺷﺪ ﺑﻮده و ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ )ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﺷﺒﻜﻪ ﺗﺠﺎري»ﻏﺰالﻫـﺎ«(‬ ‫‪ 94‬درﺻﺪ از ﺷﺒﻜﻪي اﻳﺠﺎد ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺷﻐﻠﻲ را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼـﺎص داده ﺑﻮدﻧـﺪ و ﺣـﺪود‬ ‫ﻛﻤﺘﺮ از ﻳﻚ ﺳﻮم اﻳﻦ واﺣﺪﻫﺎ از ﻓﻨﺎوري ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪاي ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ آنﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ داراي ﻛﻤﺘﺮ از ﭘﺎﻧﺼﺪ ﻧﻔﺮ ﺷﺎﻏﻞ ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪،‬‬ ‫‪ 53‬درﺻﺪ از ﻧﻴﺮوي ﻛﺎر ﺧﺼﻮﺻﻲ را اﺳﺘﺨﺪام ﻛـﺮده و ﻫـﻢﭼﻨـﻴﻦ ‪ 47‬درﺻـﺪ از ﻣﻴـﺰان‬ ‫ﻓﺮوش و ‪ 51‬درﺻﺪ از ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻧﺎﺧﺎﻟﺺ داﺧﻠﻲ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﺑﺨـﺶ ﺧﺼﻮﺻـﻲ را ﺑـﻪ ﺧـﻮد‬ ‫اﺧﺘﺼﺎص ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪ 16 .‬درﺻﺪ از ﺗﻤﺎﻣﻲ واﺣﺪﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﻛﻪ اﻛﻨﻮن در آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻣﺸﻐﻮل ﺑﻪ‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻇﺮف ﻳﻚ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﺛﺒﺖ رﺳﻴﺪهاﻧﺪ و واﺣﺪﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﻛﻮﭼﻜﺘﺮ ﻫﻢ‬ ‫ﺣﺪود ‪ 67‬درﺻﺪ از اﺧﺘﺮاﻋـﺎت و اﻛﺘﺸـﺎﻓﺎت ﺟﺪﻳـﺪ را ﺑـﻪ ﻧـﺎم ﺧـﻮد ﺛﺒـﺖ ﻛـﺮدهاﻧـﺪ‬ ‫)‪.(Reynolds, Hay & Camp, 1999‬‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ دادهﻫﺎ و ﻳﺎﻓﺘﻪﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ‪ ،‬روﺷﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ ﺗﻌﺪاد واﺣـﺪﻫﺎي‬ ‫ﺗﺠﺎري ﺟﺪﻳﺪ‪ ،‬ﭼﻴﺰي ﺣﺪود ‪ 600‬ﻫﺰار واﺣﺪ در ﻳﻚ ﺳﺎل اﺳﺖ و ﭼﻨﺪ ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺷﻐﻞ ﺟﺪﻳـﺪ‬ ‫ﻫﻢ در ﻗﺎﻟﺐ ﻃﺮحﻫﺎي ﺧﻮد اﺷﺘﻐﺎﻟﻲ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﺳﺎﻟﻪ اﻳﺠﺎد ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻪﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ در آﻣﺮﻳﻜﺎ در ﻫﺮ ﺳﺎل ﺑﻪ ازاي ﻫﺮ ‪ 300‬ﻧﻔﺮ ﻳﻚ واﺣﺪ ﺟﺪﻳﺪ ﺑـﻪ ﺛﺒـﺖ‬ ‫ﻣﻲرﺳﺪ‪ .‬از آﻧﺠﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺪام از اﻳﻦ واﺣﺪﻫﺎ ﺣﺪاﻗﻞ ‪ 2‬ﻣﺪﻳﺮ ﻳﺎ ﻣﺎﻟﻚ دارﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ در‬ ‫ﻫﺮ ﺳﺎل از ﻫﺮ ‪ 150‬ﻧﻔﺮ‪ ،‬ﻳﻚ ﺷﺨﺺ ﭘﺎﻳﻪﮔﺬار ﻳﻚ واﺣﺪ ﻛﺴﺐوﻛـﺎر ﺟﺪﻳـﺪ ﻣـﻲﺷـﻮد‪.‬‬ ‫اﺻﻮﻻً داﻧﺶ آﻣﻮﺧﺘﮕﺎن ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻫﻢ درﮔﻴﺮ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ راه اﻧﺪازي ﻳﻚ واﺣﺪ ﺟﺪﻳـﺪ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ آﻣﺎر ﻣﺮﺑﻮط ﻋﺪد ‪ 1‬ﺑﻪ ‪ 12‬را ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ؛ ﻳﻌﻨﻲ از ﻫﺮ ‪ 12‬ﻧﻔﺮ داﻧﺶ آﻣﻮﺧﺘﻪ‬ ‫ﻳﻚ ﻧﻔﺮ درﮔﻴﺮ راهاﻧﺪازي ﻳﻚ واﺣﺪ ﺗﺠﺎري ﺟﺪﻳﺪ اﺳﺖ‪ .‬ﻧﺘﻴﺠﻪي ﻧﻬﺎﻳﻲ اﻳـﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬ ‫آﻣﺮﻳﻜﺎ آﻣﺎر ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮﺑﻲ در زﻣﻴﻨﻪي اﻳﺠﺎد ﻣﻮﺳﺴﻪﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﺗﺠﺎري دارد‪ .‬از ﺑﻴﻦ ﺣﺪود ‪6‬‬ ‫ﻣﻴﻠﻴﻮن واﺣﺪي ﻛﻪ ﺛﺒﺖ ﺷﺪهاﻧﺪ )ﺗﻚ ﺷﻌﺒﻪ و ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﺷﻌﺒﻪ( ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺘﻮﺳﻂ رﻗﻤـﻲ ﺣـﺪود‬ ‫‪ 600‬ﻫﺰار ﺗﺎ ‪ 800‬ﻫﺰار واﺣﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻪ ﺑﻪ اﻳﻦ آﻣﺎر اﻓﺰوده ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ آﻣﺎر و ارﻗﺎم را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﻴﺰان ﺛﺒﺖ اﻳﻦ واﺣـﺪﻫﺎ در‬ ‫ﻳﻚ ﺳﺎل‪ ،‬رﻗﻤﻲ ﺣﺪود ‪ 14‬اﻟﻲ ‪ 16‬واﺣﺪ در ﻫﺮ ‪ 100‬ﺷﺮﻛﺖ و واﺣـﺪ ﺛﺒـﺖ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‬ ‫)‪ .(Reynolds, Hay & Camp, 1999‬ﻣﻲﺗﻮان ادﻋـﺎ ﻛـﺮد‪ ،‬آﻣﺮﻳﻜـﺎ در ﻃـﻮل ‪ 10‬ﺳـﺎل‬ ‫ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮﻳﻦ ﻣﻴﺰان ﻋﻤﻠﻜﺮد اﻗﺘﺼﺎدي ﺧﻮد دﺳـﺖﻳﺎﻓﺘـﻪ و اﻳـﻦ ﻧﺘﻴﺠـﻪي ﺗﺸـﻮﻳﻖ‪،‬‬ ‫ﺗﺮﻏﻴﺐ و ﻧﻴﺰ ﺑﻬﺒﻮد و ارﺗﻘﺎي ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪ در زﻣﻴﻨـﻪﻫـﺎي ﮔﻮﻧـﺎﮔﻮن‬ ‫اﺳﺖ )‪.(Minniti & Bygrave, 2004‬‬ ‫ﺑﻪ ﻃﻮر ﺧﻼﺻﻪ‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮان ﮔﻔﺖ ﻛـﻪ واﺣـﺪﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧـﻪ ﺑـﻪ دو ﺻـﻮرت ﻛـﺎﻣﻼً‬ ‫ﺿﺮوري و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه در ﺑﺎزار اﻗﺘﺼﺎدي ﺳـﻬﻴﻢ ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟـﺖ اول‪ ،‬اﻳـﻦ واﺣـﺪﻫﺎ‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ ﺟﺪاﻳﻲﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺤﻮل و دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ در ﺑﺎزار رو ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻳﻦﻫﺎ در اﺑﺪاع ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﻛﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮات ﻓﻨـﺎوري و اﻓـﺰاﻳﺶ ﺗﻮاﻧـﺎﻳﻲ ﺗﻮﻟﻴـﺪ‬ ‫ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ اﻳﻔﺎ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﭼﻨﻴﻦ واﺣﺪﻫﺎﻳﻲ در ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺗﻐﻴﻴﺮ و‬ ‫ﺗﺤﻮل و رﻗﺎﺑﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن در ﺣﺎل دﮔﺮﮔﻮن ﻛﺮدن ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻛﻠﻲ ﺑﺎزار ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻗﺘﺼﺎد ﺑﺎزار‪ ،‬واﺣﺪﻫﺎي ﺳﺎزﻣﺎﻧﻲ ﭘﻮﻳﺎﻳﻲ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﻫﻤﻮاره در ﺣـﺎل ﺗﺒـﺪﻳﻞ‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫ﺷﺪن ﺑﻮده و واﺣﺪﻫﺎي ﺗﺎزه ﺑﻪ ﺛﺒﺖ رﺳﻴﺪه را در ﺑﺮﻧﻤﻲﮔﻴﺮد‪ .‬اﻳﻦ واﺣـﺪﻫﺎ در ﺟﺴـﺘﺠﻮي‬ ‫آﻳﻨﺪهاﻧﺪ و ﺳﻌﻲ دارﻧﺪ آﻳﻨﺪه را از آن ﺧﻮد ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻪ اﻳﻦ ﻛﻪ ﻣﻴﺮاث ﮔﺬﺷﺘﻪ را ﺣﻔﻆ ﻛﻨﻨﺪ‬ ‫)‪.(Kuratko & Hodgetts, 2004‬‬ ‫در ﺣﺎﻟﺖ دوم ﻧﻴﺰ ﺳﻬﻢ اﻳﻦ واﺣﺪﻫﺎ ﺑﻪ اﻳـﻦ ﺷـﻜﻞ اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣﺠـﺮاي اﺻـﻠﻲ ورود‬ ‫ﻣﻴﻠﻴﻮنﻫﺎ ﻧﻔﺮ ﺑﻪ ﺟﺮﻳﺎن و روﻧﺪ ﻛﻠﻲ اﻗﺘﺼﺎد ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ واﺣﺪﻫﺎ ﺑﻪ ﻣﻴﻠﻴﻮنﻫﺎ ﻧﻔﺮ از ﺟﻤﻠـﻪ‬ ‫زﻧﺎن‪ ،‬ﻣﻬﺎﺟﺮﻳﻦ و اﻗﻠﻴﺖﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﻛﺸﻮرﻫﺎ اﻣﻜﺎن ﻣﻲدﻫﻨﺪ ﻛﻪ در زﻣﻴﻨﻪي ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖﻫـﺎي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖﻫﺎﻳﻲ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ آﻣﺮﻳﻜـﺎ اﺷـﺎره ﻛـﺮد ﻛـﻪ‬ ‫ﻫﻤﻮاره در ﭘﻲ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ آن ﺑﻮده‪ ،‬از اﻳﻦ رو دﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑﻪ رﺷﺪ اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﺑﺮاﺑﺮ‬ ‫ﺷﻐﻠﻲ و ﭘﻴﻤﻮدن ﻣﺴﻴﺮ رﺷﺪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻣﺠﺮاي اﺻﻠﻲ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ اﻳﻦ ﻫﺪف ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬اﻣـﺎ در اﻳـﻦ‬ ‫ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮان آن را ﻧﻮﻋﻲ ﻓﺮآﻳﻨﺪ دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ ﻧﺎﻣﻴﺪ‪ ،‬ﻣﻘﻮﻟﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻧﻘﺶ ﺑﺴـﻴﺎر‬ ‫ﻣﻬﻢ و ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ اﻧﻜﺎري در اﻳﺠﺎد »ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻲ اﺟﺘﻤـﺎﻋﻲ« ﺑـﻪ ﻋﻬـﺪه دارد؛ اﻳـﻦ اﺗﺤـﺎد و‬ ‫ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﻲ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺑﺨﺶﻫﺎي ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪ و داراي ﻓﻨﺎوري ﺑـﺎﻻ را ﺑـﻪ‬ ‫ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺳﺎﺧﺘﻪ و ﻧـﻮﻋﻲ ﺣﺎﻟـﺖ اﻟـﺰامآور ﺑـﻪ آنﻫـﺎ ﺑﺪﻫـﺪ ) ‪Small Business‬‬

‫‪.(Administration [SBA], 1998‬‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ را ﻣﻲﺗﻮان ﻳﻚ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﭘﻮﻳﺎ ﻧﺎﻣﻴﺪ؛ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ آرﻣﺎن‪ ،‬ﺗﺤﻮل‪ ،‬دﮔﺮﮔـﻮﻧﻲ و‬ ‫ﺧﻼﻗﻴﺖ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬اﻳﻦ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺑﻪ ﻛﺎرﺑﺮد و اﺳﺘﻔﺎدهي ﻧﻴﺮو و اﻧﮕﻴﺰهي اﻓﺮاد در ﺟﻬﺖ ﺧﻠـﻖ‬ ‫و اﺟﺮاي اﻳﺪهﻫﺎي ﻧﻮ و ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ راهﺣﻞﻫﺎي ﻛﺎرﺑﺮدي اﺣﺘﻴـﺎج دارد‪ .‬اﺟـﺰاي اﺻـﻠﻲ اﻳـﻦ‬ ‫ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ Á‬ﻣﻴﻞ ﺑﻪ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي ﺣﺴﺎب ﺷﺪه ﺑﺮاﺳﺎس زﻣﺎن‪،‬‬ ‫‪ Á‬ارزش ﺧﺎﻟﺺ ﻳﺎ ﻓﺮﺻﺖ ﺷﻐﻠﻲ‪،‬‬ ‫‪ Á‬ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻳﻚ ﺗﻴﻢ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻧﺠﺎم ﻳﻚ ﻛﺎر ﭘﺮﺧﻄﺮ‪،‬‬ ‫‪ Á‬داﺷﺘﻦ ﻣﻬﺎرت ﺧﻼق در ﻧﻈﻢ ﺑﺨﺸﻴﺪن ﺑﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز‪،‬‬ ‫‪ Á‬داﺷﺘﻦ ﻣﻬﺎرت اﺳﺎﺳﻲ در ﭘﻲرﻳﺰي و ﻃﺮاﺣﻲ ﻳﻚ ﻃﺮح ﻣﻨﺴﺠﻢ و ﭘﺎﻳﺪار ﺷﻐﻠﻲ‪،‬‬ ‫‪ Á‬داﺷﺘﻦ ﭼﺸﻢ اﻧﺪازي ﺑﺮاي ﻳﺎﻓﺘﻦ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ دﻳﮕﺮان ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ در ﻳﻚ ﻣﻮﻗﻌﻴـﺖ‬ ‫ﺑﻪﻫﻢ رﻳﺨﺘﻪ و ﭘﺮآﺷﻮب درﻳﺎﺑﻨﺪ )‪.(Kuratko & Hodgetts, 2004, p.30‬‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫از اﻳﻦ ﺟﻨﺒﻪ‪ ،‬ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﭼﻴﺰي ﻓﺮاﺗﺮ از اﺷﺘﻐﺎلزاﻳﻲ ﻣﺤﺾ اﺳـﺖ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻣﻲﺗـﻮان‬ ‫آن را از اﺟﺰاي ﻣﻬﻢ ﭘﻴﻜﺮهي اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﻪ ﺣﺴﺎب آورد‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً اﻳـﻦ ﻣﻘﻮﻟـﻪ ﺗﻤـﺎم آن‬ ‫ﭼﻴﺰي ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺗﺎ اﻳﻨﺠﺎ درﺑﺎره اش ﺑﺤﺚ ﺷﺪ‪ .‬وﻳﮋﮔـﻲ ﻫـﺎ و ﻣﺸﺨﺼـﻪ ﻫـﺎي ﺟﺴـﺘﺠﻮي‬ ‫ﻓﺮﺻﺖﻫﺎ ﻳﻌﻨﻲ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻦ ﺧﻄﺮﻫﺎ ﺑﺪون ﭘﺸﺘﻮاﻧﻪي اﻣﻨﻴﺘﻲ و ﻧﻴﺰ ﺗﺤﻤﻞ ﺳﺨﺘﻲ ﻛﻨﺎر زدن ﻳﻚ‬ ‫اﻳﺪه ي ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ واﻗﻌﻴﺖ‪ ،‬ﻫﻤﻪ و ﻫﻤـﻪ در ﻛﻨـﺎر ﻫـﻢ ﺑـﺎ ﻳـﻚ دﻳـﺪﮔﺎه و‬ ‫دورﻧﻤﺎﻳﻲ وﻳﮋه ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺷﺪه و ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن را ﺑﻪ ﺷﺪت ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮار ﻣـﻲدﻫـﺪ‪ .‬ﺷـﺎﻳﺪ‬ ‫ﺑﺘﻮان اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه را »دﻳﺪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪ« ﻧﺎم ﺑﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ آراﻣـﻲ از ﺳـﻮي اﻓـﺮاد در ﺣـﺎل‬ ‫ﭘﺬﻳﺮش اﺳﺖ‪ .‬از اﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮ داﺧﻞ ﻳﺎ ﺧـﺎرج ﻫـﺮ ﻣﺆﺳﺴـﻪي اﻧﺘﻔـﺎﻋﻲ ﻳـﺎ ﻏﻴﺮاﻧﺘﻔـﺎﻋﻲ ﻳـﺎ‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﺗﺠﺎري و ﻏﻴﺮ آن ﺑﺎ ﻫﺪف ﭘﻴﺸﺒﺮد اﻳﺪهﻫﺎي ﺧﻼق ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻧﺸـﺎن داده ﺷـﻮد‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻣﻲﺗﻮان ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﻛﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻳﻚ ﻣﻔﻬﻮم ﻣﻨﺴﺠﻢ ﺑﻮده ﻛﻪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧـﻪاي‬ ‫ﻛﺎﻣﻼً ﻧﻮآوراﻧﻪ در زﻣﻴﻨﻪي اﺷﺘﻐﺎل ﻓﺮدي ﻧﻘﺶ اﻳﻔﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﺟﺮأت ﻣﻲﺗﻮان ﮔﻔـﺖ ﻛـﻪ‬ ‫اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻫﺪاﻳﺖ و ﭘﻴﺸﺒﺮد ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي اﻗﺘﺼﺎدي را در ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﺳـﻄﻮح و در‬ ‫ﻫﻤﻪي ﻛﺸﻮرﻫﺎ دﭼﺎر ﺗﺤﻮل ﺷﮕﺮﻓﻲ ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﻳﻦ دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ در ﻳﻚ ﻣﻔﻬﻮم اﻗﺘﺼـﺎدي‬ ‫آﻏﺎز ﺷﺪه و ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻫﻢ در اﻳﻦ ﻣﺴﻴﺮ ﻧﻘﺶ ﻏﺎﻟﺐ اﻳﻔﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻧﺴﻞ ﺟـﻮان اﻣـﺮوز در‬ ‫اﺑﺘﺪاي ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺖو ﻳﻜﻢ از زﻣﺎن اﻧﻘﻼب ﺻﻨﻌﺘﻲ ﺗﺎ ﻛﻨﻮن در ﻣﻘﺎم ﻧﺴﻞ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪ ﻗـﺮار‬ ‫دارد‪ .‬آﻣﺎر ﻫﻢ اﻳﻦ ادﻋﺎ را ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ‪ 5/6‬ﻣﻴﻠﻴﻮن ﺟﻮان آﻣﺮﻳﻜﺎﻳﻲ زﻳﺮ‬ ‫‪ 34‬ﺳﺎل ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻗﺘﺼﺎدي و ﻛﺴﺐ و ﻛﺎر ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻃﻮر ﺟﺪي دﻧﺒﺎل ﻛﺮده و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺧﻮد‬ ‫را آﻏﺎز ﻛﺮدهاﻧﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻴﺎن‪ ،‬ﻳﻚ ﺳﻮم‪ ،‬ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎن ﺟﺪﻳﺪي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺳﻦ آﻧﺎن ﻛﻢﺗﺮ‬ ‫از ﺳﻲﺳﺎل اﺳﺖ‪ .‬ﭼﻴﺰي ﺣﺪود ‪ 60‬درﺻﺪ و ﺣﺘﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻫﻢ ﺑﻴﻦ ‪ 18‬ﺗـﺎ ‪ 29‬ﺳـﺎﻟﻪ ﺑـﻮده و‬ ‫ﻣﻲﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﺎرﻓﺮﻣﺎي ﺧﻮد ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺣﺪود ‪ 80‬درﺻﺪ‪ ،‬ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨـﺎن آﻳﻨـﺪه ي‬ ‫آﻣﺮﻳﻜﺎ ‪ 18‬ﺗﺎ ‪ 34‬ﺳﺎﻟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻦ آﻣـﺎر روزاﻓـﺰون ﺗﻨﻬـﺎ ﺑـﻪ ﻛـﺎر آﻓﺮﻳﻨـﺎن اﺧﺘﺼـﺎص ﻧـﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﻜـﻪ در ﻣـﻮرد‬ ‫ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﻣﺨﺎﻃﺮه آﻣﻴﺰ در ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ رﺷﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ داﺷـﺘﻪ اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ و ﻣﺮاﻛﺰ آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ ﻛﻪ دورهﻫـﺎي ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ را اراﺋـﻪ‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫ﻣﻲدﻫﻨﺪ از ﭼﻨﺪ دورهي اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎر دﻫﻪي ‪ 1970‬ﺑﻪ ﺗﻌـﺪاد ‪ 1600‬دوره در ﺳـﺎل ‪2005‬‬ ‫اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪ (Katz, 2003) .‬اﻣﺎ رﺷﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟـﻪ دورهﻫـﺎي ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ رﺷـﺘﻪي‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﻣﺸﻜﻞ ﺳﺎز ﻧﻴﺰ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬اﻳﻦ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﻣﺸﺮوﻋﻴﺖ ﻫﻤﮕـﺎﻧﻲ ﭘﻴـﺪا‬ ‫ﻧﻜﺮده و ﻗﺎﻧﻮنﻣﻨﺪ و ﻣﺪون ﻧﺸﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮاي درك ﺑﻬﺘﺮ ﻣﻮاﻧﻊ ﭘﻴﺶرو‪ ،‬در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ اﺑﺘـﺪا‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻨﺎﺑﻌﻲ ﻛﻪ اﻣﺮوزه ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺻﻠﻲ ﺑﺮاي ﻓﻬﻢ ﻣﻘﻮﻟﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻲﭘﺮدازﻳﻢ‬ ‫و ﺳﭙﺲ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎي ﺗﺎرﻳﺨﻲ و اﻣﺮوزي درﺑﺎرهي ﻣﺴﺄﻟﻪ »آﻣﻮزش ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ«‬ ‫ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﭘﺮداﺧﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ درك ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫اﻣﺮوزه ﻣﺤﻘﻘﺎن ﺳﻌﻲ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ درﺑﺎرهي ﻣﻮﺿﻮع ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ و ﭼﮕﻮﻧﮕﻲ ﻓﺮآﻳﻨـﺪ آن‪،‬‬ ‫اﻃﻼﻋﺎت ﺑﻴﺸﺘﺮي ﺑﻪ دﺳﺖ آورﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ از ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺪاﺧﻠﻪﮔﺮ و ﻣﻬﻢ در اﻳﻦ ﻣﻘﻮﻟﻪ درك‬ ‫ﺑﻬﺘـﺮي ﭘﻴـﺪا ﻛﻨﻨـﺪ ) ‪Bull & Willard, 1993; Bygrave & Hofer,1991;Gartner,‬‬

‫‪ .(2001‬از ﻣﻴﺎن اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺳﻪ ﻣﻨﺒﻊ در ﻣﻮرد ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و ﻧﻴـﺰ دﻳـﺪﮔﺎه‬ ‫ﺧﺎص ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺑﻪدﺳﺖ ﻣﻲدﻫﻨﺪ ﻛﻪ از ﺷﻤﺎر ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺻﻠﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫اوﻟﻴﻦ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﺸﺮﻳﺎت ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪي ﻛﺎرﻫﺎي ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﺑﻨﺎ ﺷﺪه و اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟـﻮد در‬ ‫آن از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺤﻘﻴﻖ اراﺋﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺳﺎﻳﺮ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻫﻢ از ﺑـﻴﻦ ﻫﻤـﻴﻦ ﻧﺸـﺮﻳﺎت ﻛﺜﻴﺮاﻻﻧﺘﺸـﺎر‬ ‫اﻧﺘﺨﺎب ﺷﺪهاﻧﺪ ﻛﻪ اﺳﺎﻣﻲ آنﻫﺎ در زﻳﺮ ﻣﻲآﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻧﺸﺮﻳﺎت داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ‪ :‬اﻳﻦ ﻧﺸﺮﻳﺎت ﻣﻘﺎﻟﻪﻫﺎﻳﻲ را در ﺑﺮ ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺗﺤﻘﻴﻘـﻲ‬ ‫ﻣﻲﭘﺮدازد و در ﻣﻮاردي ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻼك داوري دﻳﮕﺮ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻧﺸﺮﻳﻪﻫﺎ‬ ‫ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺣﺮﻓﻪاي ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه و از ﺳﺎﺧﺘﺎر ارزﺷﻤﻨﺪ و ﻣﻨﺴﺠﻤﻲ ﺑﺮﺧﻮردارﻧﺪ ﻣﺴـﺎﺋﻞ‬ ‫ﭘﻴﺮاﻣﻮن ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺷﺎﻣﻞ روش ﺷﻨﺎﺳﻲ‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠﻪﻫﺎ و ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي آن را ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬از اﻳﻦ‬ ‫ﮔﻮﻧﻪ ﻧﺸﺮﻳﻪﻫﺎ ﻣﻲﺗﻮان ﻣﻮارد زﻳﺮ را ﻧﺎم ﺑﺮد‪ :‬ﻧﺸﺮﻳﻪي ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﻛﻮﭼـﻚ‪،‬‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در ﻧﻈﺮﻳﻪ و ﻋﻤﻞ‪ ،‬ﻧﺸﺮﻳﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و اﺷﺘﻐﺎل‪ ،‬ﻧﺸـﺮﻳﻪي »ﭘﺮﺧﻄـﺮ ﻛـﺮدن‬ ‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻗﺘﺼﺎدي«‪ ،‬ﻧﺸﺮﻳﻪي ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ راﻫﺒﺮدي‪ ،‬ﻧﺸﺮﻳﻪي راﻫﺒﺮد ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ‪،‬‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫»ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ« و »آﻛﺎدﻣﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ اﺟﺮاﻳﻲ«‪.‬‬ ‫ﻛﺘﺐ درﺳﻲ در زﻣﻴﻨﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻛﺎرﻫﺎي اﻧﺠﺎم ﺷﺪه‬ ‫و رﺷﺪ ﻣﺆﺳﺴﻪﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ و ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻗﺴﻤﺖﻫﺎي اﻳﻦ‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻛﺘﺐ ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻴﻖ و ﺑﺮرﺳﻲ در ﻣﻮرد ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن اﺧﺘﺼﺎص ﻳﺎﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬از اﻳـﻦ ﻣﻨـﺎﺑﻊ‬ ‫ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮارد اﺷﺎره ﻛﺮد‪» :‬ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﻧﻈﺮﻳﻪ‪ ،‬ﻓﺮآﻳﻨﺪ و اﺟـﺮاي آن« ) ‪Kuratko‬‬

‫‪ ،(& Hodgetts, 2007‬رﺷﺪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪي راﻫﺒﺮدي )‪.(Kuratko & Hodgetts, 2004‬‬ ‫ﻛﺘﺎبﻫﺎﻳﻲ درﺑﺎرهي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﺑﻴﺸﺘﺮ اﻳﻦ ﻛﺘﺎبﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﻴﻮهي »اﻧﺪرزﮔﻮﻧﻪ« ﺗﻮﺳـﻂ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶﮔﺮان ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ و در ﺑﺮدارﻧﺪهي راﻫﻨﻤﺎﻳﻲﻫﺎي ﻛﻠﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮﺧﻲ از آنﻫﺎ ﺑﻪ‬ ‫ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺷﺨﺺ ﻫﻨﮕﺎم آﻏﺎز ﻳﻚ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺎ آنﻫـﺎ‬ ‫روﺑﺮو ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺮﺧﻲ دﻳﮕﺮ ﻫﻢ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺳﺎﻳﺮ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣﻲﭘﺮدازﻧـﺪ‪ .‬ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬ ‫»راﻫﻨﻤﺎي ﻃﺮح ﻛﺴﺐ و ﻛﺎر« )‪.(Bangs, 1995‬‬ ‫زﻧﺪﮔﻲ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن )ﺧﻮد ﻧﻮﺷﺖ ﻳﺎ دﻳﮕﺮ‪ -‬ﻧﻮﺷﺖ(‪ :‬ﻣﺎﻧﻨﺪ‪ :‬ﻛﺴﺐ و ﻛﺎر در‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ اﻧﺪﻳﺸﻪ )‪.(Gates, 1999‬‬ ‫ﺧﻼﺻﻪﻫﺎﻳﻲ درﺑﺎرهي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن‪ :‬اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪﻫﺎﻳﻲ ﻫﺴـﺘﻨﺪ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﺑﺮرﺳـﻲ‬ ‫ﻋﺪهاي از ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎن ﻣﻨﺘﺨﺐ ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ ﻳﺎ در ﻣﻮرد ﮔﺮاﻳﺶﻫـﺎي ﻛﻠـﻲ ﻛـﻪ درﻳﺎﻓـﺖ‬ ‫ﻛﺮدهاﻧﺪ )در زﻣﻴﻨﻪي اﻗﺘﺼﺎد( اﻃﻼﻋﺎت آﻣـﺎري و ﺑﺮرﺳـﻲﻫـﺎي ﻛﻠـﻲ اراﺋـﻪ ﻣـﻲدﻫﻨـﺪ‪.‬‬ ‫ﻛﺘﺎب»ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻦﻫـﺎ« )‪ (Sobel, 1974‬ﻛـﻪ اﻃﻼﻋـﺎت ﻣﺨﺘﺼـﺮ و ﻣﻨﺘﺨﺒـﻲ در ﻣـﻮرد‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن آن زﻣﺎن اراﺋﻪ ﻣﻲدﻫﺪ‪ ،‬در اﻳﻦ دﺳﺘﻪ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫ﮔﺎﻫﻨﺎﻣﻪﻫﺎي ﺧﺒﺮي‪ :‬ﺑﺴﻴﺎري از روزﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و ﮔﺎﻫﻨﺎﻣﻪﻫﺎي ﺧﺒـﺮي ﺑـﻪ ﺻـﻮرت ﻣـﻨﻈﻢ‬ ‫ﻳﺎ ﺗﺼﺎدﻓﻲ ﻣﻄﺎﻟﺒﻲ در ﻣﻮرد ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎن ﺑﻪ ﭼـﺎپ ﻣـﻲرﺳـﺎﻧﻨﺪ‪ .‬اﻳـﻦ ﻧﺸـﺮﻳﻪﻫـﺎ ﺷـﺎﻣﻞ‬ ‫'‪ 'Business Week','Forbes Fortune‬و '‪ 'Wall Street Journal‬ﻫﺴﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺎﻫﻨﺎﻣﻪﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺴﺐ و ﻛﺎرﻫﺎي ﭘﺮﺧﻄﺮ‪ :‬ﺗﻌﺪاد ﻣﺠﻠﻪﻫـﺎي ﺟﺪﻳـﺪي ﻛـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت وﻳﮋه ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫـﺎي ﭘﺮﺧﻄـﺮ ﻣـﻲﭘﺮدازﻧـﺪ رو ﺑـﻪ‬ ‫اﻓﺰاﻳﺶ اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﺘﻮي ﻫﺮ ﻛﺪام از ﻣﻮارد ﻣﻄﺮح ﺷﺪه ﺑﻪ ﻧﻮﻋﻲ ﺑﻪ ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫ارﺗﺒﺎط دارد‪.‬‬ ‫ﺧﺒﺮﻧﺎﻣﻪﻫـﺎ‪ :‬ﺗﻌﺪاد زﻳﺎدي از ﺧﺒﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻧﺤﺼﺎري ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮع ﻛـﺎر آﻓﺮﻳﻨـﻲ‬ ‫اﺧﺘﺼﺎص دارﻧﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﺧﺒﺮﻧﺎﻣﻪي »ﻟﻴﻪ زان )‪ «(Liaison‬اﺷﺎره ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ‬ ‫اﻧﺠﻤﻦ ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ و ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺗﻌﻠﻖ دارد‪.‬‬ ‫ﺧﻼﺻﻪي ﻣﻘﺎﻻت در ﻫﻤﺎﻳﺶﻫﺎ و ﻧﺸﺴﺖﻫﺎ‪ :‬اﻳﻦ ﻧﺸﺮﻳﺎت در ارﺗﺒﺎط ﺑـﺎ ﻧﺸﺴـﺖﻫـﺎي‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﻳﺰي ﺷﺪهي ﺳﺎﻻﻧﻪ و ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻻﻧﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻛﻤﻲ از ﻣﻄﺎﻟﺐ آنﻫﺎ ﺑﻪ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫اﺧﺘﺼﺎص دارد‪ .‬ﻣﻮارد زﻳﺮ را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻧﺎم ﺑﺮد‪» :‬ﺻﻮرت ﺟﻠﺴﻪي آﻛـﺎدﻣﻲ‬ ‫ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ«‪» ،‬ﺻﻮرت ﺟﻠﺴﻪ ي ﻧﺸﺴﺖ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﻛﺴـﺐ وﻛﺎرﻫـﺎي ﻛﻮﭼـﻚ«‪»،‬ﺻـﻮرت‬ ‫ﺟﻠﺴﻪي اﻧﺠﻤﻦ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و ﻛﺴـﺐوﻛﺎرﻫـﺎي ﻛﻮﭼـﻚ در آﻣﺮﻳﻜـﺎ« و »ﭘﻴﺸـﮕﺎﻣﺎن‬ ‫ﻋﺮﺻﻪي ﺗﺤﻘﻴﻖ در ﻣﻮرد ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ«‪) .‬ﺻﻮرت ﺟﻠﺴﻪﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻧﺸﺴﺖﻫﺎي ﺳـﺎﻻﻧﻪ‬ ‫در زﻣﻴﻨﻪي ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ در ﻛﺎﻟﺞ ﺑﺎﺑﺴﻮن(‬ ‫ﻧﺸﺮﻳﻪﻫﺎي دوﻟﺘـﻲ‪ :‬دوﻟﺖ آﻣﺮﻳﻜﺎ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻛﺎﻣﻞ و ﻣﻔﺼـﻠﻲ در زﻣﻴﻨـﻪي ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪،‬‬ ‫ﻋﻤﻠﻴﺎت اﺟﺮاﻳﻲ ﻛﺴﺐ و ﻛﺎرﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ و ﻣﺸﺎﻏﻞ ﺧﺎص ﻛﻮﭼﻚ ﺑﻪ ﭼﺎپ ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ‪ .‬از‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﺟﺰوات ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه ﺑﻪوﺳﻴﻠﻪي اﻧﺠﻤـﻦ ﻛﺴـﺐوﻛﺎرﻫـﺎي ﻛﻮﭼـﻚ‬ ‫آﻣﺮﻳﻜﺎ )‪ (SBA‬و ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ اﻧﺘﺸﺎرات اﺧﻴﺮ »ﺳﺎزﻣﺎن ﻣﻠﻲ ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﻣﺴﺘﻘﻞ« اﺷـﺎره‬ ‫ﻛﺮد‪.‬‬ ‫اﻣﺎ دوﻣﻴﻦ ﻣﻨﺒﻊ اﺻﻠﻲ در زﻣﻴﻨﻪي داﻧﺶ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ »دﻳـﺪﮔﺎه ﻛـﺎر آﻓﺮﻳﻨـﻲ« ﻣﻄـﺎﻟﺒﻲ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ از ﻣﺸﺎﻫﺪهي ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎن ﺑﻪ دﺳﺖ ﻣﻲآﻳﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻄـﺎﻟﺒﻲ ﻛـﻪ ﻧﺸـﺎن‬ ‫دﻫﻨﺪهي وﺿﻊ ﻛﻨﻮﻧﻲ ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎن ﻓﻌﺎل ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﻣﺼﺎﺣﺒﻪﻫﺎ و ﺑﺮرﺳﻲ اﻃﻼﻋـﺎت‬ ‫ﻣﻮﺟﻮد و ﻧﻴﺰ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪي ﻣﻮردي ﻣﻲﺗﻮان ﺗﺠﺮﺑﻪﻫﺎ و داﻧﺴﺘﻪﻫـﺎي ﻓـﺮدي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨـﺎن را در‬ ‫اﺧﺘﻴﺎر ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻗﺮار داد‪ .‬ﺗﺤﻠﻴﻞ اﻳﻦ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ ﺑﻬﺘـﺮ وﻳﮋﮔـﻲﻫـﺎ و‬ ‫ﺷﺨﺼﻴﺖ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن ﻛﻤﻚ ﻛﻨﺪ و ﻣﺸﺘﺮﻛﺎﺗﻲ را ﻛﻪ ﺑـﻪ روﺷـﻦ ﺷـﺪن اﻳـﻦ‬ ‫دﻳﺪﮔﺎه ﻛﻤﻚ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮوز ﺧﻮاﻫﺪ داد‪.‬‬ ‫آﺧﺮﻳﻦ ﻣﻨﺒﻊ اﺻﻠﻲ در زﻣﻴﻨﻪي داﻧـﺶ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ را ﻣـﻲﺗـﻮان ﺷـﺎﻣﻞ‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲﻫﺎ و ﻧﻄﻖﻫﺎي ﻓﻌﺎﻻن ﻣﻘﻮﻟﻪي اﻳﻦ ﻋﻠﻢ داﻧﺴﺖ ﻛﻪ در ﻧﺸﺴﺖﻫـﺎ و ﻫﻤـﺎﻳﺶﻫـﺎي‬ ‫ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن اﻳﺮاد ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻃﻼﻋﺎت ﻣﻮﺟﻮد در اﻳﻦ ﻣﻨﺒﻊ‪ ،‬ﻗﺪرت و ﻛﻴﻔﻴﺖ دو ﻣﻨﺒـﻊ اﺻـﻠﻲ‬ ‫ﻗﺒﻞ را ﻧﺪارد‪ ،‬اﻣﺎ ﻓﺮﺻﺘﻲ را ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲﺳﺎزد ﺗﺎ ﻣﻄﺎﻟﺒﻲ درﻣﻮرد دﻳﺪﮔﺎه ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ آﻣﻮزش‬ ‫داده ﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺗﻤﺎم اﻳﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ زﻣﻴﻨﻪي ﺧﻮﺑﻲ ﺑﺮاي رﺷـﺪ و ﺗﻜﺎﻣـﻞ »آﻣـﻮزش ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« ﻓـﺮاﻫﻢ‬ ‫ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ از ﺣﺪود ‪ 25‬ﺳﺎل ﭘﻴﺶ ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز اداﻣﻪ دارد‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺪاﻳﺶ ﻣﻘﻮﻟﻪي »آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ«‬ ‫اﻛﻨﻮن ﻛﺎﻣﻼً واﺿﺢ اﺳﺖ ﻛﻪ »ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ« ﻳﺎ ﺣﺘﻲ ﺟﺰﻳﻴﺎت ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آنرا ﻣﻲﺗﻮان‬ ‫آﻣﻮزش داد‪ .‬ﻣﺘﺨﺼﺼﺎن و ﻓﻌﺎﻻن آﻣﻮزش ﻛﺴﺐوﻛﺎر اﻳﻦ اﻓﺴﺎﻧﻪ را ﺷﻜﻞ دادهاﻧﺪ ﻛﻪ ﻓﺮد‪،‬‬ ‫داﻧﺶ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ را ﻛﺴﺐ ﻧﻤﻲﻛﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺎدرزاد ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻦ ﻣﺘﻮﻟـﺪ ﻣـﻲﺷـﻮد‪.‬‬ ‫»ﭘﻴﺘﺮ دراﻛﺮ« ﻓﻘﻴﺪﻛﻪ اﻣﺮوزه ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﻣﺘﻔﻜﺮان ﺗﺄﺛﻴﺮﮔﺬار در زﻣﻴﻨﻪي ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ‬ ‫ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﻣﻲﮔﻮﻳﺪ‪» :‬ﻣﻘﻮﻟﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﭼﻴﺰ ﻋﺠﻴﺐ و ﻏﺮﻳﺒﻲ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬ﺣﺘﻲ ﺟﺎدو‬ ‫ﻫﻢ ﻧﻴﺴﺖ و ﻧﻤﻲﺗﻮان آن را ﭼﻴﺰي ﻣﺮﻣﻮز داﻧﺴﺖ‪ .‬اﻳﻦ داﻧﺶ ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻚ ﻣﻘﻮﻟـﻪي ﻣـﻨﻈﻢ و‬ ‫ﻣﻨﺴﺠﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ارﺗﺒﺎﻃﻲ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ارﺛﻲ و ﻣﺎدرزادي ﻧﺪارد‪ .‬داﻧﺸﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻣﺎﻧﻨـﺪ‬ ‫ﺗﻤﺎم ﻋﻠﻮم ﻣﺪو‪‬ن دﻳﮕﺮ ﻣﻲﺗﻮان آن را ﻓﺮا ﮔﺮﻓﺖ و آﻣﻮﺧﺖ«‪.‬‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع دﻳﮕﺮي ﻛﻪ اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه را ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ »ﺗﺎرﻳﺨﭽـﻪي ده ﺳـﺎﻟﻪ«‬ ‫ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻮاردي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﺆﺳﺴﻪﻫﺎي ﺗﺠـﺎري‪ ،‬ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و آﻣـﻮزش ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ‬ ‫ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ اﺳﺖ‪ .‬در اﻳﻦ ﺗﺎرﻳﺨﭽﻪ آﻣﺪه اﺳﺖ‪ :‬ﺑﺮرﺳﻲﻫﺎي اﻧﺠـﺎم ﺷـﺪه ﺑـﺮ‬ ‫روي ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﺗﺠﺮﺑﻲ ﻧﺸﺎن ﻣﻲدﻫﺪ‪ ،‬ﻣﻘﻮﻟﻪي »ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« را ﻣﻲﺗـﻮان آﻣـﻮزش داد ﻳـﺎ‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪي آﻣﻮزش‪ ،‬آن را ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﺑﺴﻂ ﺑﻴﺸﺘﺮي داد ) & ‪Gorman, Hanlon,‬‬ ‫‪ .(King, 1997, p.63‬ﺑﺎ وﺟﻮد اﻳﻦ ﻛﻪ ﺧﻄﺮ ﭘﺬﻳﺮيﻫـﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧـﻪ ﻛﻠﻴـﺪ اﺻـﻠﻲ‬ ‫ﻧﻮآوري‪ ،‬ﺗﻮﻟﻴﺪ و رﻗﺎﺑﺖ اﺛﺮ ﺑﺨﺶ اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻢﻛﻢ ﻣﻘﺒﻮﻟﻴﺖ ﻋﺎم ﻳﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛ وﻟﻲ اﻳﻦ ﺳـﺆال‬ ‫ﻛﻪ‪ ،‬ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ را آﻣﻮزش داد‪ ،‬ﺑﻪ ﻳﻚ ﭘﺮﺳﺶ ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺗﺒـﺪﻳﻞ ﺷـﺪه اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫روﻧﺸﺘﺎت در ﺳﺎل ‪ 1987‬اﻳﻦ ﺳﺆال را ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي دﻳﮕﺮ ﻃﺮح ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺳﺆال وي ﺗﺨﺼﺼﻲﺗﺮ و در ﻣﻮرد آﻣﻮزش ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ اﺳﺖ‪ :‬ﭼﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ را ﭼﮕﻮﻧـﻪ‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫ﺑﺎﻳﺪ آﻣﻮزش داد؟ در ﻣﻮرد اﻳﻦ ﻛﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎﻳﺪ آﻣﻮزش داده ﺷﻮﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻨـﺪ ﻣﻮﺿـﻮع‬ ‫اﺻﻠﻲ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ وﻳﮋﮔﻲﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن و ﻧﻴﺰ اﻳﺠﺎد ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ ﭘﺮﺧﻄـﺮ‬ ‫را ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺧﻼﺻﻪاي از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﻣﻮارد ﻣﺮﺑﻮط در زﻳﺮ ﻣﻲآﻳـﺪ ﻛـﻪ اﻛﻨـﻮن ﺟـﺰو‬ ‫ﻣﻘﻮﻟﻪﻫﺎي ﺗﺤﻘﻴﻖ و آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪:‬‬ ‫‪ Á‬اﺑﻌﺎد ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪ و ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﻣﺎﻧﻌﺘﻪ اﻟﺠﻤﻊ )ﻧﺎﺳﺎزﮔﺎر( اﻧﺤﺼﺎري ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ وﻟﻲ ﮔﺴﺘﺮهي‬ ‫ﺧﺎﺻﻲ را ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺑ‪‬ﻌﺪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻓﺮﺻﺖﻫﺎ ﻗﺮار دارد وﻟﻲ‬ ‫ﺑﻌﺪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﻔﺘﮕﻮ و ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﻮﺟﻮد ﻗـﺮار دارد ) & ‪Ireland,Hitt,‬‬

‫‪.(Sirmon, 2003‬‬ ‫‪ Á‬ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي ﻣﺎﻟﻲ ﺑﺎﻻ ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪي ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي ﻫﻢ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺜﻞ دﻳﮕـﺮ‬ ‫ﺷﻴﻮهﻫﺎي اﺑﺪاﻋﻲ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻫﺰﻳﻨﻪﻫﺎ ﻛﻪ در ﻃﻮل دﻫﻪي ‪ 90‬ﻣﻴﻼدي آﻏـﺎز ﺷـﺪ و ﺗـﺎ آن‬ ‫زﻣﺎن ﺑﻲ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﻮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫‪ Á‬اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن ﻳﻚ دﻫﻪي دﻳﮕﺮ را ﻫﻢ ﻛﺎﻣﻼً ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﻮﺿﻮع ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ ﻗـﺮار داد‬ ‫)‪.(Shepherd & Zacharakis, 2001,2002; Dimov & Shepherd, 2005‬‬

‫‪ Á‬در ﻃﻮل ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ‪ ،‬ﺷﺮﻛﺖﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و ﻧﻴﺎز ﺑﻪ داﺷﺘﻦ ﻣﺆﺳﺴﺎﺗﻲ ﻛـﻪ در‬ ‫اﻳﺠﺎد ﻛﺴﺐ و ﻛﺎرﻫﺎي ﭘﺮﺧﻄﺮ داﺧﻠﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻪ زﻳﺎدي را ﺑﻪ ﺧـﻮد ﺟﻠـﺐ‬ ‫ﻛـﺮده اﺳـﺖ ) ;‪Miles& Govin, 2002; Kuratko, Ireland, & Hornsby, 2001‬‬

‫‪.(Morris & Kuratko, 2002‬‬ ‫‪ Á‬راﻫﺒﺮدﻫﺎي ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪ ﻛﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﺷﺪﻧﺪ ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪ‪ ،‬آنﻫﺎ ﻓﺼﻞ ﻣﺸﺘﺮك و ﻣﻬـﻢ‪،‬‬ ‫ﻣﻮارد‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت و ﻧﻴﺰ ﻣﺒﺎدﻻﺗﻲ ﺑـﻴﻦ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و راﻫﺒﺮدﻫـﺎ داﺷـﺘﻪاﻧـﺪ ) ‪Hitt,‬‬

‫‪.(Ireland, Gamp, & Sexton, 2001‬‬ ‫‪ Á‬ﺗﻨﻮع و ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ ﻓﻮقاﻟﻌﺎدهاي ﻛﻪ ﺑﻴﻦ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن و ﺷﻴﻮهﻫـﺎي رﺳـﻴﺪن آﻧـﺎن ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ وﺟﻮد دارد‪ ،‬ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﺗﺎ در زﻣﻴﻨﻪي ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي روانﺷﻨﺎﺧﺘﻲ آن‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ آﻳﻨﺪهي آﻧﺎن را ﭘﻴﺶﺑﻴﻨـﻲ ﻛﻨـﺪ‪ ،‬ﺗﺤﻘﻴﻘـﺎﺗﻲ ﺻـﻮرت ﺑﮕﻴـﺮد ) & ‪Kickul‬‬

‫‪.(Gundry, 2002‬‬ ‫‪ Á‬ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮيﻫﺎ و ﻧﻴﺰ ﺑﺪهـ ﺑﺴﺘﺎنﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻳﻚ ﺷـﻐﻞ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧـﻪ و ﺑـﻪ وﻳـﮋه‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﻣﺎﻫﻴﺖ داراي ﻓﺸﺎر دروﻧﻲ آن و ﻧﻴﺰ ﻣﻘﺘﻀﻴﺎت ﭼﻨﻴﻦ ﺷﻐﻠﻲ‪ ،‬ﻫﻤـﻮاره ﻣﻮﺿـﻮع ﻣـﻮرد‬ ‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻪي ﻣﺤﻘﻘﺎن ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ ﺑﻪ آن ﺑﻮده اﺳﺖ ﻛﻪ در ارﺗﺒـﺎط ﺑـﺎ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨـﺎن ﻓﻌـﺎل و‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن آﻳﻨﺪه ﻧﻴﺰ ﻫﺴﺖ‪(McGrath, MacMillan, & Scheinbert, 1992) .‬‬ ‫‪ Á‬ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن ﮔﺮوهﻫﺎي اﻗﻠﻴﺖ و ﻧﻴﺰ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن زن ﺑﻪﻃﻮر ﻛﺎﻣﻼً ﺑـﻲﺳـﺎﺑﻘﻪ اﻓـﺰاﻳﺶ‬ ‫داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ ﮔﺮوه از ﻛـﺎر آﻓﺮﻳﻨـﺎن ﺑـﺎ ﻣﺸـﻜﻼﺗﻲ ﻣﺘﻔـﺎوت در‬ ‫ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑـﺎ دﻳﮕـﺮ ﻛـﺎر آﻓﺮﻳﻨـﺎن روﺑـﺮو ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪Chaganti & Greene, 2002; ) .‬‬ ‫‪Greene, Hart, Gatewood, Brush, & Carter, 2003; Gundry & Welsch,‬‬ ‫‪(2001‬‬

‫‪» Á‬روح ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« ﻳﻚ ﻣﻮﺿﻮع ﺟﻬﺎﻧﻲ اﺳﺖ و ﻣﺆﻳﺪ اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ اﻳﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ در‬ ‫ﻃﻮل ﭼﻨﺪ ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ در ﺗﻤﺎﻣﻲ دﻧﻴﺎ ﮔﺮاﻳﺶ و ﻋﻼﻗﻪي روز اﻓﺰوﻧﻲ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﻘﻮﻟﻪي‬ ‫»ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« ﺑﻪ وﺟﻮد آﻣﺪه اﺳﺖ‪(Mc Dougall & Oviatt, 2003) .‬‬ ‫‪ Á‬ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻈﺮان ﻧﺸﺎن داده اﻧﺪ ﻛﻪ ﺳﻬﻢ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و اﻗﺘﺼﺎدي ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎن‪ ،‬ﺷﺮﻛﺖﻫـﺎي‬ ‫ﺟﺪﻳﺪ و ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ در اﺷﺘﻐﺎلزاﻳﻲ زﻳﺎد ﺑﻮده و اﻳﻦ ﻣﺴـﺄﻟﻪ در ﻣـﻮرد‬ ‫ﻧﻮآوري و اﺣﻴﺎي اﻗﺘﺼﺎدي ﻫﻢ ﺻﺪق ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺷﺮﻛﺖ ﻫـﺎي ﺑـﺰرگ در‬ ‫ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ آنﻫﺎ‪ ،‬ﺳﻬﻢ ﻛﻢﺗـﺮي داﺷـﺘﻪاﻧـﺪ‪Chrisman, Chua,& Sharma, 2003; ) .‬‬

‫‪(Vpton, Teul, & Felan, 2001‬‬ ‫‪ Á‬ﺑﻪ ﻋﻠﺖ رﺳﻮاﻳﻲﻫـﺎي اﺧﻴـﺮي ﻛـﻪ در ﺷـﺮﻛﺖ ﻫـﺎ روي داده اﺳـﺖ‪ ،‬دو ﻣﺴـﺄﻟﻪ ي‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و اﺻﻮل اﺧﻼﻗﻲ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺑﻪ ﻣﻮﺿﻮﻋﺎﺗﻲ ﺷﺪهاﻧﺪ ﻛﻪ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت درﺑﺎرهي آنﻫﺎ‬ ‫در ﺣـﺎل اﻧﺠـﺎم اﺳـﺖ‪Kuratko & Goldsby, 2004; Morris, Schindehutte, ) .‬‬

‫‪(Walton,& Allen, 2002‬‬ ‫زﻣﻴﻨﻪي ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻣﻘﻮﻟﻪي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫ﻛﺘﺰ‪ (2003) 1‬ﻛﺎﻣﻞﺗﺮﻳﻦ و ﺟـﺎﻣﻊﺗـﺮﻳﻦ ﻛـﺎر را در زﻣﻴﻨـﻪي ﮔـﺮدآوري ﺗﺎرﻳﺨﭽـﻪ‬ ‫‪1. Katz‬‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اﻧﺠﺎم داده اﺳﺖ‪ .‬درﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ او در ﻛﺎرش ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت‬ ‫و آﻣﺎر ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ اﻗﺘﺼﺎد و ﻛﺸﺎورزي را ﻛﻪ ﺑﻪ ﺳﺎل ‪ 1876‬ﺑﺎز ﻣﻲﮔﺮدد ﻫﻢ ذﻛـﺮ ﻛـﺮده‬ ‫اﺳﺖ؛ دﻳﮕﺮان ﻫﻢ ﺑﻪ ﮔﺮدآوري دروﺳﻲ ﭘﺮداﺧﺘﻪاﻧﺪ ﻛﻪ داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎروارد در ﺳﺎل ‪ 1947‬در‬ ‫اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ اراﺋﻪ ﻛﺮده‪ ،‬وﻟﻲ واﻗﻌﻴﺖ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آﻣـﻮزش ﻛـﺎر آﻓﺮﻳﻨـﻲ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻋﺎﻣـﻞ‬ ‫ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻨﻨﺪه در ﻣﺪارس آﻣﻮزش اﺷﺘﻐﺎل از ﺳﺎلﻫﺎي اﺑﺘﺪاﻳﻲ دﻫﻪي ‪ 70‬در ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ آﻏﺎز‬ ‫ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬داﻧﺸﮕﺎه ﻛﺎﻟﻴﻔﺮﻧﻴﺎي ﺟﻨﻮﺑﻲ در ﺳﺎل ‪ 1971‬ﻣﻴﻼدي ﺑـﺮاي اوﻟـﻴﻦ ﺑـﺎر رﺷـﺘﻪي‬ ‫ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ »ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ اﻗﺘﺼﺎدي« را راهاﻧﺪازي ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﺤﻮرﻳﺖ آن‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫ﺑﻮد‪ .‬اﻳﻦ واﺣﺪ آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ در اداﻣﻪي اﻳﻦ روﻧﺪ در ﺳﺎل ‪ 1972‬اوﻟﻴﻦ ورودي اﻳﻦ رﺷـﺘﻪ‬ ‫را ﻧﻴﺰ ﺛﺒﺖﻧﺎم ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﺜﻞ ﺳﺎﻳﺮ رﺷﺘﻪﻫﺎ ﺗﻌﺪاد آنﻫﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﺳﺎلﻫﺎي اوﻟﻴﻪي راهاﻧـﺪازي‬ ‫آن ﺑﻮد‪ .‬از آن ﺗﺎرﻳﺦ ﺑﻪ ﺑﻌﺪ‪ ،‬اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﻛﻢﻛﻢ ﺟﺎي ﺧﻮد را ﺑﻴﻦ رﺷﺘﻪﻫﺎي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﺑـﺎز‬ ‫ﻛﺮد‪ .‬ﻗﺒﻞ از آﻏﺎز دﻫﻪي ‪ 80‬ﻣﻴﻼدي ﺗﻌﺪاد اﻳﻦ واﺣﺪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﻛﻪ دروس ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ‬ ‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ )و ﻧﻴﺰ در زﻣﻴﻨﻪي ﻛﺴﺐ و ﻛﺎرﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ( اراﺋﻪ ﻣـﻲﻛﺮدﻧـﺪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺑﻴﺶ از ﺳﻴﺼﺪ واﺣﺪ ﻣﻲرﺳﻴﺪ و اﻳﻦ رﻗﻢ ﻗﺒﻞ از دﻫﻪي ‪ 90‬ﻣﻴﻼدي ﺑﻪ ﻳﻚ ﻫـﺰار و ﭘﻨﺠـﺎه‬ ‫واﺣﺪ آﻣﻮزﺷﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﻓﺖ )‪ .(Solomon,Weaver, & Fernald,1994‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻣﻲﺗﻮان‬ ‫ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﺪاﻳﺶ اﻳﻦ رﺷﺘﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ در اﺻﻞ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ دﻫﻪي ‪ 80‬اﺳﺖ‪.‬‬ ‫زﻳﺘﺎﻣﻞ و راﻳﺲ‪ 1‬در ﺳﺎل ‪ 1987‬در ﻣﻮرد ﺗﻌﺪادي از داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ ﻛﻪ در ﻛﺸﻮر آﻣﺮﻳﻜـﺎ‬ ‫ﭘﻴﺸﮕﺎم آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮرﺳﻲﻫﺎﻳﻲ اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ دو در ﭘﺎﻳﺎن ﺑﺮرﺳﻲﻫـﺎي‬ ‫ﺧﻮد ﺑﺮاي آﻳﻨﺪهي آﻣﻮزش و ﺗﺤﻘﻴﻖ در ﺣﻴﻄﻪي ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎداﺗﻲ دادﻧﺪ ﻛﻪ ﺷـﺎﻣﻞ‬ ‫ﻣﻮارد زﻳﺮ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﻓﺮﺻﺖﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ وﺟﻮد دارد و ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ اي ﺷﻜﻞ‬ ‫ﺑﮕﻴﺮﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﺼﻮراﺗﻲ ﻛﻪ اﺧﻴﺮاً در ﻣﻮرد ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اﻳﺠﺎد ﺷﺪه‪ ،،‬ﻫﻤﺴﻮ و ﻫﻤﺎﻫﻨـﮓ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬

‫‪1-Zeithaml and Rice‬‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫‪ .2‬ﻣﺴﻴﺮ و ﺟﺮﻳﺎن ﺳﺎزﮔﺎري ﻛﻪ ﺑﻌﻀﻲ از اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﻣﺪ ﻧﻈﺮ دارﻧﺪ‪ ،‬در ﺻـﻮرﺗﻲ ﻗﺎﺑـﻞ‬ ‫دﺳﺘﺮﺳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺎر ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ زﻳﺎدي در ﻛﻨﺎر آنﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﺷﻮد‪.‬‬ ‫‪ .3‬دﺳﺘﻮر اﻟﻌﻤﻞ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي ﺳﻮم اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ در زﻣﻴﻨﻪي ﺷـﻴﻮهﻫـﺎي آﻣـﻮزش ﻛـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺻﻮرت ﮔﺴﺘﺮده در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ ﺻﻮرت ﮔﻴﺮد‪.‬‬ ‫‪ .4‬ﺷﻮاﻫﺪ ﻣﻮﺟﻮد ﮔﻮاه آن اﺳﺖ ﻛﻪ دروس ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﻣﺮاﻛﺰ و ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻣﻨﺒﻌﻲ ﺑﺮاي ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻫﺰﻳﻨﻪﻫﺎي داﻧﺸﻜﺪه ﻳﺎ داﻧﺸﮕﺎه ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫زﻳﺘﺎﻣﻞ و راﻳﺲ ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺎورﻧﺪ ﻛﻪ آﻣﻮزش در زﻣﻴﻨﻪي ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﺣـﻮزهي‬ ‫ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺟﺮاﻳﻲ در اﻗﺘﺼﺎد را ﺑﻪ ﺧﻮد اﺧﺘﺼﺎص داده و اﻳﻦ ﻧﮕﺮش در آن زﻣـﺎن‬ ‫ﻧﺰدﻳﻚﺗﺮﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه در ﻣﻮرد ﻣﻔﻬﻮم راﻳﺞ در داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ درﺑﺎرهي آﻣﻮزش ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑـﻮده‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺎ ﺟﺪا ﺷﺪن ﺷﺎﺧﻪﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪد از آﻣﻮزش اﻗﺘﺼﺎدي ﻛﻪ اﻳﻦ دو آن را ﻣﻄﺮح ﻛﺮدﻧـﺪ‪،‬‬ ‫اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ رﺷﺘﻪ اي ﻣﺜﻞ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﺎ داﺷﺘﻦ دﻳﺪﮔﺎﻫﻲ ﻋﻘﻠـﻲ و ﻣﻨﻄﻘـﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺳﺮﻋﺖ در ﺟﻬﺎن در ﺣﺎل ﮔﺴﺘﺮش اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ در ﺑﻴﻦ اﻓﺮادي ﻛﻪ آرزو دارﻧﺪ در اﻣﻮر‬ ‫اﺟﺮاﻳﻲ‪ ،‬ﻣﺪﻳﺮﻳﺘﻲ و ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﺟﺎي ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ ﺑﺎز ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ ﭘﮋوﻫﺶﮔﺮ دﻳﮕﺮي ﺑﻪ ﻧﺎم روﻧﺸﺘﺎت‪ 1‬در ﺳﺎل ‪ 1987‬ﻃﺮﺣﻲ اراﺋـﻪ ﻛـﺮد ﻛـﻪ‬ ‫ﺑﺮاﺳﺎس آن ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻛﻪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن‬ ‫ﺑﻪ ﻫﻨﮕﺎم آﻏﺎز ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻗﺘﺼﺎدي ﺧﻮد از ﻣﻮاﻧﻊ ﻣﻮﺟﻮد آﮔﺎه ﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮاي ﺑﺮﻃـﺮف‬ ‫ﻛﺮدن آنﻫﺎ راﻫﻜﺎري ﺑﻴﺎﺑﻨﺪ‪ .‬وي ﻳﻚ اﻟﮕﻮي دو زﻧﺠﻴﺮهاي ﻃﺮاﺣﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻮد‪ .‬اﻟﮕﻮي وي ﺑﻪ ﻧﺎم اﻟﮕﻮي »ﺳﺎﺧﺘﺎرﻣﻨﺪ ـ ﻓﺎﻗﺪ ﺳـﺎﺧﺘﺎر «‬ ‫ﺑﻪ ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﻣﺘﻌﺪدي اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ در ﻣﻮرد اﻧﺘﻘﺎل ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت و داﻧﺴـﺘﻪﻫـﺎ ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪ .‬در‬ ‫ﻣﻴﺎن ﺷﻴﻮهﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ وي ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ آنﻫﺎ ﭘﺮداﺧﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﺳﺨﻨﺮاﻧﻲﻫﺎ‪ ،‬ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﻮردي‬ ‫و ﻃﺮحﻫﺎي اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮي اﺷﺎره ﻛﺮد‪.‬‬ ‫وي دوﻣﻴﻦ ﭘﻴﻮﺳﺘﺎر ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻃﺮح ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي ﺧﻮد را ﺑﻪ اﺳﻢ »داﻧﺶﻓﻨﻲ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ـ‬

‫‪1. Ronstadt‬‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻦ ﻛﻤﻴﺘﻲ« ﻧﺎمﮔﺬاري ﻛﺮده اﺳﺖ‪ .‬اﻳـﻦ زﻧﺠﻴـﺮه ﺑـﻪ ﺑﻴـﺎن اﻳـﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪ‬ ‫ﻣﻲﭘﺮدازد ﻛﻪ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ در ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ داﻧﺶ ﺑﺴﺘﮕﻲ ﻧﺪارد‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺷﺒﻜﻪاي از اﻓﺮادي‬ ‫ﻛﻪ ﺑﺎ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻫﻤﻜﺎري ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻧﻘﺶ ﻣﻬﻤﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬روﻧﺸـﺘﺎت ﻣﻌﺘﻘـﺪ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي ﻣﺆﺛﺮ آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﻧﺸﺎن دﻫﺪ ﻛﻪ ﭼﮕﻮﻧـﻪ رﻓﺘـﺎري‬ ‫ﺣﺮﻓﻪاي در زﻣﻴﻨﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ و دﻳﮕﺮ اﻳﻦ ﻛـﻪ‪ ،‬آﻧـﺎن را ﺑـﻪ اﻓـﺮادي ﻛـﻪ‬ ‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ در رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻫﻤﺮاﻫﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 1991‬ﻣﻴﻼدي‪ ،‬ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮاﻧﻲ ﺑﻪ ﻧﺎم ﻫﺎي »راﺑﻴﻨﺴـﻮن« و »ﻫﻴـﺰ«‪ 1‬ﺑﺮرﺳـﻲ و‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﻲ را اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ ﻛﻪ در آن ﺗﻌﺪاد ﺣﺪاﻗﻞ ﻳﻜﺼﺪﻫﺰار داﻧﺸﺠﻮ ﺛﺒﺖ ﻧﺎم ﻛﺮده ﺑﻮدﻧـﺪ‪.‬‬ ‫آﻧﺎن اﻳﻦ ﺑﺮرﺳﻲ را در داﻧﺸﮕﺎه و ﺑﺮاي ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﻴﺰان ﺗﻮﺳﻌﻪي »آﻣـﻮزش ﻛـﺎر آﻓﺮﻳﻨـﻲ«‬ ‫اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ‪ .‬در آن ﺑﺮرﺳﻲ‪ ،‬رﺷﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻮﺟﻬﻲ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺑﻪ ﺛﺒﺖ رﺳﻴﺪ اﻣﺎ دو ﻣﺴـﺄﻟﻪي‬ ‫ﻣﻬﻢ ﻧﻴﺰ ذﻛﺮ ﺷﺪ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ﮔﺴﺘﺮش ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ و ﮔﺮوه ﻛﺎري ﻣﻮﺟﻮد ﻳﻌﻨﻲ اﻓﺰاﻳﺶ ﻛﻴﻔﻴﺖ در زﻣﻴﻨﻪي‬ ‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ و روﻧﺪ رﺷﺪ ﻣﻮاﻧﻊ زﻳﺎدي وﺟﻮد دارد ﻛـﻪ‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺮﺗﻔﻊ ﺷﻮد‪ .‬اﺻﻞ ﻣﻮﺿﻮع را ﻣﻲﺗﻮان اﻳﻦ ﻃﻮر ﻣﻄﺮح ﻛﺮد ﻛـﻪ ﻣﺸـﻜﻞ‪ ،‬ﻛﻤﺒـﻮد‬ ‫اﺻﻮل ﻣﻨﺴﺠﻢ و ﻣﺤﻜﻢ ﻧﻈﺮي اﺳﺖ ﻛﻪ اﻟﮕﻮﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺮ ﭘﺎﻳﻪي آنﻫﺎ اﺳـﺘﻮار‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫‪ .2‬ﻛﻤﺒﻮد ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي رﺳﻤﻲ آﻛﺎدﻣﻴﻚ و داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ‪:‬ﻛﻪ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪهي ﻋـﺪم ﻣﺸـﺎرﻛﺖ‬ ‫ﻣﻨﺎﺳﺐ از ﺳﻮي دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎي اﺟﺮاﻳﻲ داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫راﺑﻴﻨﺴﻮن و ﻫﻴﺰ اﻋﺘﻘﺎد داﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻃﻲ ﺑﻴﺴـﺖ ﺳـﺎل ﮔﺬﺷـﺘﻪ راه‬ ‫ﻃﻮﻻﻧﻲ را ﭘﻴﻤﻮده‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد‪ ،‬داراي ﻧﻘﺎط ﺿﻌﻔﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮرﺳﻲ اﻳـﻦ ﻧﻘـﺎط ﺿـﻌﻒ‬ ‫ﻛﻤﻚ ﻓﺮاواﻧﻲ ﺑﻪ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻧﻴﺎز آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫اوﻟﻴﻦ ﻣﺸﻐﻠﻪي ذﻫﻨﻲ و ﻧﮕﺮاﻧﻲ ﻣﻮﺟﻮد‪ ،‬در ﻣﻮرد ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ‬

‫‪1. Robinson & Hayes‬‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫از اﻳﻦ ﭘﺲ اراﺋﻪ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖﻫﺎي ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد ﻛﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي‬ ‫ﺟﺪﻳﺪ ﺗﺎ ﭼﻪ ﻣﻴﺰان ﺑﺎ ﻧﻈﺎم رﺳﻤﻴﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ ي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ارﺗﺒﺎط و ﻫﻤﺴﻮﻳﻲ داﺷـﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫وﺿﻌﻴﺖ ﻛﻨﻮﻧﻲ ﻣﻘﻮﻟﻪي »آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ«‬ ‫اﻣﺮوزه‪ ،‬ﻣﻮﺿﻮع آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪاي رﺷﺪ ﻛﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑـﺮاي ﻣﺜـﺎل در‬ ‫آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺑﻴﺶ از ‪ 2200‬واﺣﺪ درﺳﻲ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ در ﺑﻴﺶ از ‪ 1600‬واﺣﺪ آﻣﻮزﺷـﻲ اراﺋـﻪ‬ ‫ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ‪ .‬ﺣﺪود دوﻳﺴﺖ و ﻫﻔﺘﺎدوﻫﻔﺖ واﺣﺪ از اﻳﻦ ﻣﺮاﻛﺰ آﻣﻮزﺷﻲ وﻗﻒ ﺷﺪهاﻧﺪ ﻛﻪ در‬ ‫آنﻫﺎ و ﻧﻴﺰ در ‪ 44‬ﮔﺎﻫﻨﺎﻣﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﮔﺎﻫﻨﺎﻣﻪي ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻄﺎﻟﺐ و ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت‬ ‫زﻳﺎدي در ﻣﻮرد ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﺤﺚ و اراﺋﻪ ﻣـﻲﺷـﻮد‪ .‬ﻫـﻢﭼﻨـﻴﻦ ﺑـﻴﺶ از ﻳﻜﺼـﺪ ﻣﺮﻛـﺰ‬ ‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪﮔﺬاري ﺛﺒﺖ ﺷﺪه‪ ،‬اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع را ﭘﻲﮔﻴﺮي ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬ﺛﺮوﺗـﻲ ﻛـﻪ از ﻃﺮﻳـﻖ اﻳـﻦ‬ ‫ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺑﻪدﺳﺖ آﻣﺪه‪ ،‬ﭼﻴﺰي ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﭼﻬﺎرﺻﺪوﭼﻬﻞ ﻣﻴﻠﻴﻮن دﻻر اﺳـﺖ ﻛـﻪ اﻳـﻦ ﻣﺒﻠـﻎ‬ ‫ﺣﺪود ‪75‬درﺻﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﺛﺮوﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺳﺎل ‪ 1987‬ﺑﻪ دﺳـﺖ آﻣـﺪه اﺳـﺖ ) ‪Katz,‬‬

‫‪.(2003‬‬ ‫‪1‬‬

‫اﻓﺮادي ﺑﻪ ﻧﺎمﻫﺎي ﺳﺎﻟﻤﻦ‪ ،‬داﻓـﻲ و ﺗﺎراﺑﻴﺸـﻲ در ﺳـﺎل ‪ 2002‬ﻳﻜـﻲ از ﺟـﺎﻣﻊﺗـﺮﻳﻦ‬ ‫ﺗﺤﻠﻴﻞﻫﺎي ﺗﺠﺮﺑﻲ را در زﻣﻴﻨﻪي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻪ اﻧﺠﺎم رﺳﺎﻧﻴﺪﻧﺪ‪ .‬آﻧـﺎن در ﺑﺮرﺳـﻲ‬ ‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻪ ﻣﻮارد زﻳﺮ اﺷﺎره ﻛﺮدهاﻧﺪ‪:‬‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع اﺻﻠﻲ در زﻣﻴﻨﻪي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ‪ ،‬آﻣﻮزش اﻳﻦ ﻣﻘﻮﻟـﻪ ﺑـﺎ‬ ‫آﻣﻮزش دﻳﮕﺮ ﻣﻘﻮﻟﻪﻫﺎ ﻣﺜﻞ اﺷﺘﻐﺎل‪ ،‬ﺗﻔﺎوت دارد‪ .‬آﻏﺎز ﻳﻚ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺎ ﻣﻮﺿﻮع‬ ‫ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ آن ﻛﺎﻣﻼً ﻣﺘﻔﺎوت اﺳـﺖ )‪ .(Gartner & Vesper, 1994‬آﻣـﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧـﻪ‬ ‫ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺑﺮاﺑﺮ ﻳﻚ ﻓﺮﺻﺖ ﺷﻐﻠﻲ اﺷﺎره ﻛﻨﺪ )‪.(Gartner, Bird, & Star, 1992‬‬ ‫دﺳﺖﻳﺎﺑﻲ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر‪ ،‬در ﮔﺮو اراﺋﻪي دروﺳﻲ ﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻬﺎرتﻫﺎي داﻧﺶآﻣـﻮزان‬

‫‪1. Solomon, Duffy & Tarabishy‬‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫و داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن را در زﻣﻴﻨﻪي ﺑﺮﻗﺮاري ارﺗﺒـﺎط‪ ،‬ﻣـﺪﻳﺮﻳﺖ‪ ،‬ﺗﻮﻟﻴـﺪ ﻓـﺮآوردهﻫـﺎي ﺟﺪﻳـﺪ‪،‬‬ ‫داﺷﺘﻦ ﻓﻜﺮ ﺧﻼق و دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻧﻮآوري ﻓﻨﺎوراﻧﻪ ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻛﻨـﺪ ) ‪Mcmullan & Long,‬‬

‫‪ .(1987‬دﻳﮕﺮ زﻣﻴﻨﻪﻫﺎي ﻛﺎري و ﺗﺤﻘﻴﻘﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي رﺷـﺘﻪي ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اﻫﻤﻴـﺖ دارﻧـﺪ‬ ‫ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ :‬آﮔﺎﻫﻲ از ﺗﻌﺪاد ﻣﺸﺎﻏﻠﻲ ﻛﻪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻦ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ اﻧﺘﺨـﺎب ﻛﻨـﺪ‪،‬‬ ‫)‪(Donckels,1991;Hills,1988‬؛ ﺗﻮاﻧـــﺎﻳﻲ روﻳـــﺎروﻳﻲ ﺻـــﺤﻴﺢ ﺑـــﺎ اﺑﻬﺎﻣـــﺎت‪،‬‬ ‫)‪(Ronstadt,1987‬؛ وﻳﮋﮔﻲ ﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺷﺨﺼـﻴﺖ ﻛـﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎﻧـﻪ را ﺗﻌﺮﻳـﻒ ﻣـﻲ ﻛﻨﻨـﺪ‪،‬‬ ‫)‪ (Hills,1988;Hood & Young,1993;Scott & Twomey,1998‬و ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻣﻮاﻧﻌﻲ ﻛﻪ‬ ‫در ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻣﺮاﺣﻞ اﺟﺮاي ﻛﺎرﻫﺎي ﭘﺮﺧﻄﺮ وﺟﻮد دارد ) ;‪Mcmullan & Long,1987‬‬

‫‪ .(Plaschka & Welsch,1990‬اﻳﻦ داﻧﺸﻤﻨﺪان ﺑﻪ وﻳﮋه درﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻛـﻪ ﻳـﺎدﮔﻴﺮي در اﻳـﻦ‬ ‫زﻣﻴﻨﻪ از ﻃﺮﻳﻖ اﻧﺘﻘﺎل ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪي ﻛﺘﺐ درﺳﻲ‪ ،‬ﻫﻢ ﻓﺮاﮔﻴﺮﺗﺮ اﺳـﺖ و‬ ‫ﻫﻢ ﻛﺎرﺑﺮدﻫﺎي ﻣﺘﻨﻮعﺗﺮي دارد‪ .‬اﺑﺰارﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﻛـﻪ در آﻣـﻮزش ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣـﻮرد‬ ‫اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ :‬ﻃـﺮحﻫـﺎي ﻛﺴـﺐوﻛـﺎر ) & ‪Gartner‬‬ ‫& ‪Vesper,1994; Gorman etul.1997; Hills,1988, Pershing,1991; Vesper‬‬ ‫‪ .(Mcmullan,1988‬ﺷﺮوع ﺑـﻪ ﻛـﺎر داﻧﺸـﺠﻮﻳﺎن در ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ اﻗﺘﺼـﺎدي ) ;‪Hills, 1988‬‬ ‫‪ .(Truell, Webster & Davidson, 1998‬ﻣﺸﺎوره ﺑﺎ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن ﺷـﺎﻏﻞ ) ;‪Klatt, 1988‬‬

‫‪ ، (Solomon etae., 1994‬اﻟﮕﻮﺳﺎزي و ﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺳـﺎزي ﻛـﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮي )‪، (Brawer, 1997‬‬ ‫ﻣﺼﺎﺣﺒﻪ ﺑﺎ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن و ﺑﺮرﺳﻲﻫﺎي ﻣﺤﻴﻄﻲ )‪ ، (Solomon etal., 1991‬ﻗﺮار ﮔـﺮﻓﺘﻦ در‬ ‫ﻣﺤﻴﻂﻫﺎي واﻗﻌﻲ )‪ ، (Gartner & Vesper, 1994‬اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻴﻠﻢﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ و ﺳﻔﺮﻫﺎي‬ ‫ﻣﺮﺑﻮط )‪.(Klatt, 1988‬‬ ‫ﺳﺎﻟ‪‬ﻤﻦ و ﻫﻤﻜﺎران وي ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ رﺳـﻴﺪﻧﺪ ﻛـﻪ ﻣﻮﺿـﻮع آﻣـﻮزش و ﭘـﺮورش در‬ ‫زﻣﻴﻨﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﺮاﺳﺎس ﺧﻮاﺳﺘﻪﻫﺎ و ﻧﻴﺎزﻫﺎي رو ﺑﻪ اﻓﺰاﻳﺶ ﺑﺎزار‪ ،‬داﺋﻤﺎً در ﺣﺎل ﺗﺤﻮل‬ ‫و دﮔﺮﮔﻮﻧﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﭼﻨـﺪ رﺷـﺘﻪي ﻣﺨﺘﻠـﻒ از ﮔـﺮوهﻫـﺎي‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲ داﻧﺸﻜﺪهﻫﺎ ﻛﻤﻚ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺮاي داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﻏﻴﺮ ﺷﺎﻏﻞ ﻧﻴﺰ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫـﺎﻳﻲ‬ ‫را ﻃﺮاﺣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و اﻛﻨﻮن ﮔﺮاﻳﺶ زﻳﺎدي ﺑﻪ دروس رﺷﺘﻪﻫﺎﻳﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻬﻨﺪﺳﻲ‪ ،‬ﻫﻨﺮ و ﻋﻠﻮم‬ ‫ﭘﺎﻳﻪ وﺟﻮد دارد‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ دروﺳﻲ ﻛﻪ درﺟﻬﺖ آﻣﺎده ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن آﻳﻨـﺪه ﻃﺮاﺣـﻲ‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﺷﺪهاﻧﺪ‪ ،‬روشﺷﻨﺎسﻫﺎي ﺳﺎﺧﺘﺎرﮔﺮا ﺷﻴﻮهﻫـﺎي دﻳﮕـﺮي را ﺑـﺮاي ﺳـﺎﻳﺮ اﻓـﺮاد در ﻧﻈـﺮ‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬از ﺟﻤﻠﻪ اﻓﺮادي ﻛﻪ در ﺳﺎزﻣﺎنﻫﺎ‪ ،‬ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن را ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﺮد‪ ،‬اﻓﺮادي‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ اﺳﺘﻌﺪاد ذاﺗﻲ ﻓﺮاواﻧﻲ داﺷﺘﻪ )ﺣﺴﺎﺑﺪاران‪ ،‬وﻛﻼ و ﻣﺸﺎورﻳﻦ( و ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن ﺑـﻪ‬ ‫آنﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎر ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪﻧﺪ ﻳﺎ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﺪﻳﺮان ارﺷﺪي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﻧﺠـﺎت ﻣﺆﺳﺴـﺎت‬ ‫ﺑﺤﺮان زده ﺟﻬﺖ اراﺋﻪي ﻧﻮآوريﻫـﺎي ﺟﺪﻳـﺪ‪ ،‬آﻧـﺎن را رﻫﺒـﺮي ﻣـﻲﻛﻨﻨـﺪ ) & ‪Block‬‬

‫‪ .(Stumpf, 1992‬اﻓﺮاد درﮔﻴﺮ در اﻣﻮر آﻣﻮزﺷﻲ‪ ،‬ﺳﺮﮔﺮم ﻃﺮاﺣﻲ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖﻫـﺎي ﻣﻨﺎﺳـﺒﻲ‬ ‫ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻳﺎدﮔﻴﺮي ﻣﺆﺛﺮ در آﻧﺎن روي ﻣﻲدﻫﺪ‪ .‬ﺳﻜﺴﺘﻮن و آﭘﺘـﻮن در ﺳـﺎل ‪84‬‬ ‫ﻣﻴﻼدي ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷـﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺮاي داﻧﺸـﺠﻮﻳﺎن و داﻧـﺶﭘﮋوﻫـﺎن‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺘﻜﻲ ﺑﺮ ﻣﻬﺎرتﻫﺎي ﻓـﺮدي ﺑﺎﺷـﺪ ﻧـﻪ ﻣﻬـﺎرتﻫـﺎي‬ ‫ﺟﻤﻌﻲ؛ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺗﺎ ﺣﺪودي ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻣﺴﺎﺋﻞ را ﭘﻴﺶروي ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻗﺮار دﻫﺪ ﻛﻪ‬ ‫ﻧﻴﺎزﻣﻨﺪ اراﺋﻪي راهﺣﻞﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪي ﻫﺴﺘﻨﺪ؛ راهﺣﻞﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻧﻈﻴﺮ اﺑﻬﺎم و وﺟﻮد‬ ‫ﺧﻄﺮات ﻛﺎري اﺗﺨـﺎذ ﻣـﻲﺷـﻮﻧﺪ‪ .‬داﻧﺸـﺠﻮﻳﺎن ﺑﺎﻳـﺪ آﻣـﺎده ﺷـﻮﻧﺪ ﺗـﺎ در ﺷـﺮاﻳﻂ ﻣﺤـﻴﻂ‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻛﻪ ﻣﺎﻫﻴﺘﻲ ﺳـﺎﺧﺘﺎر ﻧﻴﺎﻓﺘـﻪ و ﻏﻴـﺮ ﻣﻄﻤـﺌﻦ دارد‪ ،‬رﺷـﺪ ﻛـﺮده و ﺑﺘﻮاﻧﻨـﺪ ﺑـﺮ‬ ‫ﻣﺸﻜﻼت ﭼﻴﺮه ﺷﻮﻧﺪ )‪.(Ronstadt, 1990‬‬ ‫ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ‪ ،‬ﺗﻌﺪادي از واﺣﺪﻫﺎي اﺟﺮاﻳﻲ ﻣﻬﻢ داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫـﺎي‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲ را در زﻣﻴﻨﻪي »ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« ﻃﺮاﺣﻲ و آﻣﺎده ﻛﺮدهاﻧﺪ ﻛـﻪ ﻫـﺮ ﺳـﺎل‬ ‫ﻛﺎﻟﺞ ﺑﺎﺑﺴﻮن ﺑﺎ ﺑﻬﺮهﮔﻴﺮي از اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ در ﻳﻜﻲ از ﻣﺤﻮﻃﻪﻫﺎي داﻧﺸﻜﺪه ﻳﻚ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ‬ ‫ﻋﻠﻤﻲ ﺑﺎ ﻧﺎم »ﭘﻴﺸﮕﺎﻣﺎن ﺗﺤﻘﻴﻖ در زﻣﻴﻨﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻣﻲدﻫﺪ‪.‬‬ ‫از ﺳﺎل ‪ 1981‬ﺗﺎ ﺑﻪ اﻣﺮوز اﻳﻦ ﻧﺸﺴﺖ ﻋﻠﻤﻲ ﻫﻤﻮاره ﻓﺮﺻـﺘﻲ ﺑـﺮاي اراﺋـﻪي آﺧـﺮﻳﻦ‬ ‫ﭘﻴﺸﺮﻓﺖﻫﺎ و دﺳﺘﺎوردﻫﺎ در زﻣﻴﻨﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻮده اﺳﺖ‪ .‬در ﺳﺎل ‪» 1998‬اﺋـﺘﻼف ﻣﻠـﻲ‬ ‫ﻣﺮاﻛﺰ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« )‪ 1(NCEC‬ﺑﺎ ﻫﺪف اداﻣﻪي ﻫﻤﻜﺎري ﻫﺎ ﺑـﻴﻦ ﻣﺮاﻛـﺰ ﺛﺒـﺖ ﺷـﺪهي‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و ﻣﺮاﻛﺰ ﺟﺪﻳﺪ اﻟﺘﺄﺳﻴﺲ ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺖ‪ .‬از اﻫﺪاف ﺷـﻜﻞﮔﻴـﺮي اﻳـﻦ اﺋـﺘﻼف‬

‫‪1. National Coalition Entrepreneurship Centers‬‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻫﻤﻜﺎري در زﻣﻴﻨﻪي ﺗﺒﺎدل داﻧﺶ روز‪ ،‬اﻧﺠﺎم ﭘﺮوژهﻫﺎي وﻳـﮋه و ﻫﻤﻜـﺎري و‬ ‫ﻫﻤﻴﺎري در ﺟﻬﺖ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ و ﺑﻬﺒﻮد ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﺮاﻛﺰ ﻳﺎد ﺷﺪه اﺷﺎره ﻛﺮد‪ .‬اﺋـﺘﻼف ﻳـﺎد‬ ‫ﺷﺪه ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﻣﺮﻛﺰ »ﻓﻌﺎﻻن و ﻣﺤﻘﻘﺎن ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺖوﻳﻜـﻢ« را‬ ‫راهاﻧﺪازي ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﻣﺮﻛﺰ ﻛﻪ روزﺑﻪروز ﺑﺮ ﺗﻌﺪاد اﻋﻀﺎي آن اﻓﺰوده ﻣﻲﺷﻮد و اﻓﺮاد ﻓﻌﺎل‬ ‫در زﻣﻴﻨﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺑﻪ آن روي ﻣﻲآورﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺎزﮔﻲ ﻛﺎرﻫﺎي زﻳـﺎدي را‬ ‫در ﺟﻬﺖ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ و ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻣﻮارد ﺟﺎﻟﺐ و ﻛﺎرﺑﺮدي در زﻣﻴﻨﻪي ﺗﺤﻘﻴﻖ اﻧﺠﺎم داده اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ اﻳﻦ ﻣﺮﻛﺰ اﺑﺘﻜﺎرﻫﺎي ﺷﮕﺮﻓﻲ در زﻣﻴﻨﻪي ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻲ داﺷﺘﻪ و ﺛﺎﺑﺖ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻣﺮاﻛﺰ‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ از ﺟﻬﺖ داﻧﺶ و ﻋﻠﻮم ﻣﺮﺑﻮط در ﺳﻄﺢ ﺑـﺎﻻﻳﻲ ﻗـﺮار دارﻧـﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘـﻪ ﺟﺎﻣﻌـﻪي‬ ‫داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﻧﻴﺰ از اﻳﻦ ﺟﻬﺖ در ﺳﻄﺤﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻗﺮار ﻣﻲﮔﻴﺮد‪ .‬اﻳﻦ اﺋﺘﻼف در ﺳﺮﺗﺎﺳﺮ ﻛﺸﻮر‬ ‫آﻣﺮﻳﻜﺎ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻫﺴﺘﻪي اﺻﻠﻲ ﻣﺮاﻛـﺰ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺷـﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣـﻲﺷـﻮد و اﻳـﻦ ﻣﺮاﻛـﺰ‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ از ﻃﺮﻳﻖ اﺋﺘﻼف ﻳﺎد ﺷﺪه ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖﻫـﺎي ﺧـﻮد در ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﻣـﻮارد‬ ‫ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اداﻣﻪ دﻫﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻛﺜﺮ ﻣﺮاﻛﺰ آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ ﻛﻪ در آنﻫﺎ دروس ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اراﺋﻪ ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﻣﺒﻨﺎي ﻛﺎر‬ ‫ﺧــﻮد را روي ﺳــﻪ ﻣﻮﺿــﻮع اﺻــﻠﻲ اﺳــﺘﻮار ﻛــﺮدهاﻧــﺪ‪ -1 :‬آﻣــﻮزش ﻛــﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎﻧــﻪ‬ ‫‪ -2‬ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﻣﺸﺎورهاي ﺑﻪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن ‪ -3‬ﺗﺤﻘﻴﻖ در ﻣﻮرد ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ .‬اﻳـﻦ ﻣﺮاﻛـﺰ‬ ‫ﺗﺎﻛﻨﻮن ﭘﺎﻳﮕﺎه اﺻﻠﻲ اﻧﺠﺎم ﺗﺤﻘﻴﻖ در ﻣﻮرد ﻣﻘﻮﻟﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻮدهاﻧﺪ و در آﻳﻨﺪه ﻫﻢ ﺑـﻪ‬ ‫اﺣﺘﻤﺎل زﻳﺎد ﻋﻬﺪه دار ﻫﻤﻴﻦ ﻧﻘﺶ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺑﻮد‪ .‬اﻣـﺮوزه در اﻛﺜـﺮ داﻧﺸـﮕﺎهﻫـﺎي ﺟﻬـﺎن‪،‬‬ ‫ﮔﺮاﻳﺶ ﺑﻪ ﺳﻮي ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﮔﺴﺘﺮش ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و ﻧﻴـﺰ‬ ‫ﻃﺮاﺣﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﭼﺎﻟﺸﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻛﺎﻣﻼً وﻳﮋه ﺑـﺮاي داﻧﺸـﺠﻮﻳﺎن ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ‪ ،‬ﻛﺸﻒ اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎي ﺟﺪﻳﺪ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨـﻪ ﺑـﻪﻃـﻮر ﻗﺎﺑـﻞ‬ ‫ﻣﻼﺣﻈﻪاي ﺑﻪ ﻋﻬﺪهي ﻣﺆﺳﺴﺎت آﻣﻮزﺷﻲ ﭘﻴﺸﺮو در زﻣﻴﻨﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اﺳﺖ و آنﻫـﺎ ﺑـﺎ‬ ‫اﻫﺪاي ﺟﻮاﻳﺰ اﻳﻦ ﻛﺎر را اﻧﺠﺎم ﻣﻲدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺟﻮاﻳﺰي ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ از ﻣﺮاﻛﺰ ﻣﻠﻲ ﭼﻮن ﻣﺮﻛﺰ ﻣﻠﻲ‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و ﻛﺴﺐوﻛﺎرﻫﺎي ﻛﻮﭼﻚ آن را اﻫﺪا ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﺮاﻛﺰ ﻋـﻼوه ﺑـﺮ اﻳـﻦ‪،‬‬ ‫اﻟﮕﻮي ﻣﻠﻲ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ‪ ،‬ردهﺑﻨﺪي ﻣﻠﻲ اﻳﻦ اﺳﺘﻌﺪادﻫﺎ را ﻫﻢ اﻋﻼم ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ و اﻳـﻦ‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﻛﺎر آنﻫﺎ ﺷﺒﻴﻪ ﻛﺎري اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻧﺸـﺮﻳﺎت »ﻳـﻮ‪.‬اس ﻧﻴـﻮز ورﻟـﺪرﻳﭙﻮرت« و »ﻣﺠﻠـﻪ ي‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« اراﺋﻪ ﻣﻲدﻫﺪ‪.1‬‬ ‫اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت اﻟﮕﻮ اراﺋﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪ :‬دروﺳـﻲ ﻛـﻪ‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص داﻧﺶآﻣﻮزان و داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﺗﺮمﻫﺎي ﭘﺎﺋﻴﻦﺗﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎ و دروس ﻣﺨﺼﻮص‬ ‫داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن در ﺷﺮف داﻧﺶ آﻣﻮﺧﺘﮕﻲ‪ ،‬ﺷـﻴﻮهﻫـﺎي اﺑﺘﻜـﺎري در آﻣـﻮزش و ﭘـﺮورش و‬ ‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺧﺎﺻﻲ ﻃﺮاﺣﻲ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻳﻦ داﻧﺸﮕﺎهﻫـﺎ و ﻣﺮاﻛـﺰ‬ ‫آﻣﻮزش ﻋﺎﻟﻲ در زﻣﻴﻨﻪي »آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« ﺑﻪ ﺷﻴﻮهاي ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﺮدهاﻧﺪ ﻛﻪ ﻫـﻢ ﺑـﺮ‬ ‫روي داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن و ﻫﻢ ﺑﺮ ﺧﻮد اﻳﻦ رﺷﺘﻪي ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ‪ ،‬ﺗﺄﺛﻴﺮ ﺑﺴﺰا و ﻃﻮﻻﻧﻲ ﻣﺪت داﺷﺘﻪاﻧـﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ از دﻳﺪ وِﺳﭙﺮ در ﺳﺎل ‪1999‬ﻣﻴﻼدي‪ ،‬ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﻳﻚ ﻛﺎر ﻧﺎﺗﻤﺎم ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎﻗﻲ‬ ‫ﻣﺎﻧﺪه و آن ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻛﺮدن و ﺗﺜﺒﻴﺖ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳـﻚ رﺷـﺘﻪي داﻧﺸـﮕﺎﻫﻲ اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ دﻳﮕﺮي ﻧﻴﺰ از ﺳﻮي وِﺳﭙﺮ ﻃﺮح ﺷﺪه ﻛﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﻣﻮارد زﻳﺮ ﻣﻲﺷـﻮد‪ :‬اراﺋـﻪي اﻟﮕـﻮ‪،‬‬ ‫ﻣﺤﺘﻮاي ﻛﺎري‪ ،‬ﻣﺘﻌﺎدل ﻛﺮدن زﻣﻴﻨﻪﻫﺎي ﺗﺤﻘﻴﻘﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻘﻼل و ﺟﺪاﻳﻲ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ‪ ،‬اﺳـﺘﻤﺮار و‬ ‫ﺛﺒﺎت آن‪ .‬ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻣﻲﺗﻮان ادﻋﺎ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﺤﺚ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺷﺪن آﻣﻮزش رﺷﺘﻪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻃـﻲ‬ ‫ﭼﻨﺪ ﺳﺎل اﺧﻴﺮ و در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ و ﺑﺎ وﺿﻊ ﻛﻨﻮﻧﻲ ﺗﺎ ﺣﺪود زﻳﺎدي ﺣﻞ ﺷﺪه‪ ،‬اﻣﺎ ﻫﻨﻮز ﻫـﻢ‬ ‫ﻣﻮاﻧﻊ زﻳﺎدي ﺑﺮ ﺳﺮ راه اﻳﻦ رﺷﺘﻪي ﻧﻮﭘﺎ وﺟﻮد دارد‪.‬‬ ‫ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي آﻳﻨﺪهي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫اﻓﺮادي ﻛﻪ در زﻣﻴﻨﻪي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑـﻴﺶ از ﻳـﻚ‬ ‫ﻣﺤﺮك‪ ،‬ﻧﻘﺶ اﻳﻔﺎ ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻣﺮوزه‪ ،‬ﭘﺲ از ﮔﺬﺷﺖ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺳﺎل از ﺷﺮوع ﺟﺮﻳﺎن ﻣﺮﺑﻮط ﺑـﻪ‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﻧﻤﻲﺗﻮان ادﻋﺎ ﻛﺮد ﻛﻪ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ از دﻳﮕﺮ زﻣﻴﻨﻪﻫﺎ ﻣﺘﻤﺎﻳﺰ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑـﺎ‬ ‫ﻧﮕﺎﻫﻲ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻪ آن ﻧﮕﺮﻳﺴﺖ و ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن وارد روﻧﺪ ﻛﻠـﻲ و روزﻣـﺮهي‬ ‫اﻗﺘﺼﺎدي ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺷﺎﻳﺪ ﺑﺰرگﺗﺮﻳﻦ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﺑﺮاي اﻳﻦ اﻓﺮاد ﻧﻈﻴﺮ اﻓﺮادي ﻛﻪ ﺑـﺎ اﻗﺘﺼـﺎد‬ ‫‪ .1‬ﻣﻮارد ﻣﻬﻢ و ﻧﻜﺘﻪﻫﺎي ﻛﻠﻴﺪي در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﻳﻦ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺎ ﻣﺮاﺟﻌﻪ ﺑﻪ آدرس زﻳﺮ ﻛﺴﺐ ﻛﺮد‪:‬‬ ‫‪http://www.usasbe.org‬‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫درﮔﻴﺮﻧﺪ اﻳﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ روﻧﺪ و ﺟﺮﻳﺎن ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ ﻛﻪ روي ﻣﻲدﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻲ ﺗﻔﺎوت ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺪ‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺑﺮوز ﻣﺴﺎﺋﻞ و ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ ،‬ﻫﻤﺎنﻃـﻮر‬ ‫ﻛﻪ در زﻣﻴﻨﻪي اﺷﺘﻐﺎل اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ روي داده اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺴﺎﺋﻠﻲ ﭼﻮن ﭘﺎيﺑﻨـﺪي ﺑـﻪ ﮔﺬﺷـﺘﻪ و‬ ‫ﺣﻔﻆ ﺷﻴﻮهﻫﺎي ﻗﺪﻳﻤﻲ و ﺑﻲ اﻋﺘﻨﺎﻳﻲ ﺑﻪ ﭼﺎﻟﺶﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﺑﻴﻦ ﻧﺴﻞ ﺟﻮانﺗﺮ و ﻧﺴﻞ ﻗﺪﻳﻤﻲ‬ ‫و ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺗﺮ وﺟﻮد دارد‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﭘﻴﺶزﻣﻴﻨﻪي ذﻫﻨﻲ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﻮاردي از ﭼﺎﻟﺶﻫﺎي اﻣﺮوزي ﻛﻪ‬ ‫در ﻣﻮرد ﻣﻮﺿﻮع آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ ،‬اﺷﺎره ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﻠﻮغ‬ ‫ﻛﺘﺰ در ﺳﺎل ‪ 2003‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛـﻪ اراﺋـﻪي دروس ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در‬ ‫ﻣﺮاﻛﺰ ﭘﻴﺸﺮﻓﺘﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ و ﻣﺪارس ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ و ﻧﻴﺰ ﺑﻴﺶ از ﻳﻚ ﻫﺰار ﻣﺪرﺳـﻪي ﻏﻴـﺮ‬ ‫داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ‪ ،‬ﻫﻤﮕﻲ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪهي اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺑﻪ آراﻣﻲ در ﺣﺎل ﻛﺎﻣـﻞ ﺷـﺪن‬ ‫اﺳﺖ‪ .‬او ﻋﻼوه ﺑﺮ اﻳﻦ‪ ،‬ﺑﻪ زﻳﺮ ﺑﻨﺎي ‪ 300‬واﺣﺪ زﻣﻴﻦ اﻋﻄﺎﻳﻲ و ﻳﻜﺼـﺪ ﻣﺮﻛـﺰ آﻣـﻮزش‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و ‪ 44‬ﮔﺎﻫﻨﺎﻣﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﻧﻴﺰ اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻫـﻢﭼﻨـﻴﻦ ﻣﺴـﺄﻟﻪي ﻗـﺎﻧﻮﻧﻲ و‬ ‫ﻓﺮاﮔﻴﺮ ﺷﺪن اﻳﻦ رﺷﺘﻪ را ﻃﺮح ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ رﺳﺎﻧﻪﻫﺎي ﺟﻤﻌﻲ ﻣﻮﺟﻮد در ﺑﺎزار اﻗﺘﺼـﺎد‪ ،‬در‬ ‫آن ﺳﻬﻴﻢ ﺑﻮدهاﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد‪ ،‬رﺷﺘﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺗﺎ اﻧﺪازهاي ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ و ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه اﺳﺖ‬ ‫و ﺗﻜﺎﻣﻞ واﻗﻌﻲ و ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺷﺪن ﻛﺎﻣﻞ داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﻫﻨﻮز ﻫﻢ ﺑﻪ دﺳﺖ ﻧﻴﺎﻣﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻛﺘﺰ ﻣﻌﺘﻘﺪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭼﻮن اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪي ﺣﺴﺎﺳـﻲ از ﺑﻠـﻮغ و ﺗﻜﺎﻣـﻞ رﺳـﻴﺪه‪،‬‬ ‫ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ‪ ،‬ﺧﻄﺮاﺗﻲ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬ﻏﺮور ﻧﺎﺷﻲ از ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ‪ ،‬ﺑﻪ روﻧـﺪ رﺷـﺪ آن‬ ‫آﺳﻴﺐ ﻣﻲرﺳﺎﻧﺪ و اداﻣﻪ ﻣﻲدﻫﺪ ﻛﻪ آﻣﻮزش دﻫﻨﺪﮔﺎن داﻧﺶ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣﻤﻜـﻦ اﺳـﺖ‬ ‫ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﺼﻮرات و ﺑﺮداﺷﺖﻫﺎي اوﻟﻴﻪي از اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪه ﻛﻪ اﻣـﺮوز ﺑـﻪ‬ ‫اﻳﻦ اﻧﺪازه از ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﺑﺮﺳﺪ‪ .‬در اﻳﻦ ﻣﻮرد واﻗﻌﻴﺖﻫﺎﻳﻲ ﺑﺮاي ﮔﻔﺘﻦ وﺟﻮد دارد‪ .‬اﻣـﺎ اﻳـﻦ‬ ‫ﺗﺼﻮرات اوﻟﻴﻪ ﺣﺘﻲ وﺟﻮد ﺧﺎرﺟﻲ ﻧﺪارﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ اﻋﺘﻘﺎد وﺟﻮد دارد ﻛﻪ اﻧﮕﻴـﺰهي اﺻـﻠﻲ در‬ ‫ﺑﺮﺧﻲ از ﻓﺮاﮔﻴﺮان آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪» ،‬ﻫﻴﺠﺎن ﭘﻴﺸﺮو« ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﻪ آﻧﺎن ﺧﻂ ﻣﻲداد و در‬ ‫ﺑﻌﻀﻲ دﻳﮕﺮ ﻧﻴﺰ اﻳﻦ ﺗﺼﻮر ﻛﻪ ﺑﺎ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﺣﻴﺎت ﻋﻠﻤﻲ ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﻨـﺪ‪ ،‬در‬ ‫آن دوره ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺗﻼشﻫﺎ ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻫﺪف ﺧﺎﺻﻲ اﻧﺠﺎم ﻣﻲﺷـﺪ‪ .‬از آن ﺗـﻼشﻫـﺎ در‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﻣﻘﺎم ﻧﻬﻀﺖ آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻳﺎد ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﻛﻪ ﻗﺒﻼً ﻧﻴـﺰ ﺑـﻪ آن اﺷـﺎره ﺷـﺪ‪،‬‬ ‫اﻣﺮوز ﻫﻢ اﻳﻦ ﺗﻼشﻫﺎ در ﺳﻄﻮﺣﻲ ﺑﺎﻻﺗﺮ اداﻣﻪ دارﻧﺪ‪ .‬اﻣﺎ وﻇﻴﻔﻪي اﻣـﺮوز اﻳـﻦ اﺳـﺖ ﻛـﻪ‬ ‫داﻧﺸﻜﺪهﻫﺎي ﻧﻮﭘﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻫﺮ ﭼﻪ ﺳﺮﻳﻊﺗﺮ راهاﻧﺪازي ﺷﻮﻧﺪ و وﻇﻴﻔـﻪي اﺳـﺘﺎدان و‬ ‫رﻫﺒﺮان اﻳﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛـﻪ اﻋﻀـﺎي داﻧﺸـﻜﺪهﻫـﺎي ﺟﺪﻳـﺪ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ را وادار‬ ‫ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺳﺒﻚﻫﺎ و اﻟﮕﻮﻫﺎي ﻛﺎري در ﺧﻮر اﻳﻦ رﺷـﺘﻪ را ﺑـﻪ ﻣﺮﺣﻠـﻪي اﺟـﺮا در آورﻧـﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺎﻳﮕﺎه واﻗﻌﻲ ﻣﻘﻮﻟﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در ﻣﺆﺳﺴﺎت آﻣﻮزش ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ ﻗـﺮن ﺑﻴﺴـﺖ و ﻳﻜـﻢ‬ ‫ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻳﻜﻲ از زﻣﻴﻨﻪﻫﺎي رﻫﺒﺮيـ آﻣﻮزش‪ ،‬ﺗﺤﻘﻴﻖ‪ ،‬و ﺳﺮﻣﺎﻳﻪﮔﺬاري ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻣﺎ اﻛﻨـﻮن‬ ‫در اوج اﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪي ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻗﺮار دارﻳﻢ‪ .‬داﻧﺸﻜﺪهﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﭼـﻪ ﻧﻮﭘـﺎ و ﭼـﻪ ﺑـﺎ‬ ‫ﺳﺎﺑﻘﻪ‪ ،‬ﻫﻤﮕﻲ ﺑﺎﻳﺪ در ﻳﻚ ﺟﻬﺖ و ﺑﺮاي ﻋﺒﻮر از ﻣﻮاﻧﻊ ﺑﻌﺪي ﺑﺎ ﻫﻢ ﺑﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺧﻮد اداﻣﻪ‬ ‫دﻫﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎه اﺻﻠﻲ ﺧﻮد ﻳﻌﻨﻲ ﻫﺪاﻳﺖ و رﻫﻨﻤﻮد ﺳﺎﻳﺮ رﺷﺘﻪﻫﺎ ﺑﺮﺳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﻌﻀﻞ ﺗﺤﻘﻴﻖ و اﻧﺘﺸﺎرات‬ ‫ﻛﺘﺰ در ﺳﺎل ‪ 2003‬اﺷﺎره ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎزار ﻧﺸﺮﻳﻪ از ﻣﺠﻠﻪﻫﺎ و ﮔﺎﻫﻨﺎﻣﻪﻫﺎﻳﻲ اﺷﺒﺎع ﺷﺪه‬ ‫ﻛﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ ﭼﺎپ و اﻧﺘﺸﺎر ﻣﻘﺎﻟﻪﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﭘﺎﺋﻴﻦ ﺑﺎ ﻫﻢ در ﺣﺎل رﻗﺎﺑﺖ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬از دﻳـﺪ‬ ‫وي ﻣﺸﻜﻞ دﻳﮕﺮ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ اﻓﺮاد ﺷﺎﺧﺺ و ﻣﻄﺮح در زﻣﻴﻨﻪي ﺗﺤﻘﻴـﻖ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ را‬ ‫ﻣﺠﺒﻮر ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﻘﺎﻟﻪﻫﺎي ﺧﻮد را در ﮔﺎﻫﻨﺎﻣﻪﻫﺎي ﻏﻴﺮ ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪ ﭼﺎپ ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻛﻤﺒﻮد ﺗﻌﺪاد داﻧﺸﻜﺪهﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع دو ﻣﺸﻜﻞ ﻋﻤﺪه را ﺷﺎﻣﻞ اﺳﺖ‪ :‬اوﻟﻴﻦ ﻣﺸﻜﻞ ﺑﻪ ﻛﻤﺒـﻮد داﻧﺸـﻜﺪهﻫـﺎي‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ در ﺗﻤﺎﻣﻲ ردهﻫﺎي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﻣﺤﺴـﻮس اﺳـﺖ و دوﻣـﻴﻦ‬ ‫ﻣﺴﺄﻟﻪ در ﻣﻮرد ﻓﻘﺪان ﻣﻘﺎﻃﻊ ﺗﺤﺼﻴﻠﻲ ﺑﺎﻻ )ﻛﺎرﺷﻨﺎﺳﻲ ارﺷﺪ و دﻛﺘﺮي( در اﻳﻦ رﺷﺘﻪ اﺳﺖ‬ ‫ﻛﻪ ﺧﻮد ﺑﻪ ﺧﻮد ﺑﺎﻋﺚ ﻣﻲﺷﻮد ﺗﺎ از داﺷﺘﻦ داﻧﺸﻜﺪهاي ﻛـﻪ ﻛـﺎﻣﻼً ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ رﺷـﺘﻪي‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اﺳﺖ ﻣﺤﺮوم ﺑﻮد‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ اﺷﺎره ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﺮاي داﺷﺘﻦ دورهﻫﺎﻳﻲ‬ ‫در ﻣﻘﻄﻊ دﻛﺘﺮي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻪ وﺟﻮد ﻣﺆﺳﺴﺎت آﻣﻮزش ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ ﺑﻴﺸـﺘﺮي ﻧﻴـﺎز اﺳـﺖ‪.‬‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫اﻣﺮوزه‪ ،‬ﭼﻨﺪ داﻧﺸﮕﺎه ﭘﻴﺶﻗﺪم در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﻣﺜﻞ داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎي اﻳﻨﺪﻳﺎﻧﺎ‪ ،‬ﻛﻠﻮرادو‪ ،‬ﺳﻴﺮاﻛﻴﻮز‪،‬‬ ‫ﺟﻮرﺟﻴﺎ و »ﻛﻴﺲ وﺳﺘﺮن رﻳﺰرو« وﺟﻮد دارﻧﺪ‪ .‬ﻣﺆﺳﺴـﺎت آﻣـﻮزش ﺑﺎزرﮔـﺎﻧﻲ ﺑﺎﻳـﺪ در‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﺧﻮد ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ ﺑﺪﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل ﺗﺎ زﻣـﺎﻧﻲ ﻛـﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎي ﺟﺪﻳـﺪ‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲ ﺗﺪوﻳﻦ ﺷﻮﻧﺪ ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺎ ﻛﻤﻲ ﺳـﻌﻲ و ﺗـﻼش در ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪﻫـﺎ و اﺻـﻮل اوﻟﻴـﻪي‬ ‫داﻧﺸﻜﺪهﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ داده و آنﻫﺎ را از ﻧﻮ ﺑﻨﺎ ﻧﻬﺎد‪ .‬اﻛﻨﻮن زﻣﺎن آن ﻓﺮارﺳﻴﺪه‬ ‫ﺗﺎ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ در ﺑﻴﻦ ﻣﺪارس ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎه واﻗﻌﻲ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻋﻨﻮان راﻫﻨﻤـﺎ و ﻫـﺪاﻳﺖ‬ ‫ﻛﻨﻨﺪهي ﺳﺎﻳﺮ رﺷﺘﻪﻫﺎ دﺳﺖ ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﺎﻟﺶ ﻓﻨﺎوري‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 2002‬ﻣﻴﻼدي ﺳﺎﻟﻤﻦ و ﻫﻤﻜﺎران وي در ﺑﺮرﺳـﻲﻫـﺎي ﮔﺴـﺘﺮدهي ﺧـﻮد در‬ ‫زﻣﻴﻨﻪي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﺎ ﭼﺎﻟﺸﻲ ﺟﺪﻳﺪ در ﻣﻮرد ﻣﺴﺌﻠﻪي ﻓﻨـﺎوري و اﺳـﺘﻔﺎده از آن‬ ‫روﺑﺮو ﺷﺪﻧﺪ‪ .‬ﻣﻮﺿﻮع ﺟﺎﻟﺐ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ آﻧﺎن ﺑﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از اﻃﻼﻋـﺎت ﺑـﻪدﺳـﺖ آﻣـﺪه‬ ‫درﺑﺎرهي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ رﺳﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﻳﻚ ﮔﺮاﻳﺶ ﻣﻨﻔﻲ در ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده‬ ‫از ﻓﻨﺎوري روز در زﻣﻴﻨﻪي آﻣﻮزش وﺟﻮد دارد‪ .‬اﻳﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﻧﺸﺎن ﻣـﻲداد ﻛـﻪ ﺗﻨﻬـﺎ ‪21‬‬ ‫درﺻﺪ از ﻣﺮاﻛﺰ آﻣﻮزﺷﻲ ﺑﺮاي اراﺋـﻪي دروس ﻣﺮﺑـﻮط از ﻓﻨـﺎوري آﻣـﻮزش از راه دور‬ ‫ﻛﻤﻚ ﮔﺮﻓﺘﻪاﻧﺪ‪.‬‬ ‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ رﺷﺘﻪاي ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺘﻮان آن را از ﮔﺮدوﻧﻪ ﺧﺎرج ﻛﺮد‪ .‬اﻳﻦ رﺷـﺘﻪ‬ ‫روز ﺑﻪ روز ﭘﺨﺘﻪﺗﺮ و ﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﺬارﺗﺮ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﻓﻨﺎوري روز را ﺷﻨﺎﺳـﺎﻳﻲ ﻛـﺮد و از آن‬ ‫در ﻧﻈﺎم آﻣﻮزﺷﻲ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺳﻮدﺟﺴﺖ‪ .‬آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ در ﺑﺴﻴﺎري از ﺟﻬﺎت‬ ‫ﻧﻈﺎم آﻣﻮزﺷﻲ را ﻣﺘﺤﻮل ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﺮاي ﻣﺜﺎل‪ ،‬ﻣﻲﺗﻮان ﺑﺮﺧﻲ از داﻧﺸﮕﺎهﻫـﺎ را ﻣﺎﻧﻨـﺪ داﻧﺸـﮕﺎه‬ ‫ﺟﻮرج واﺷﻨﮕﺘﻦ ﻧﺎم ﺑﺮد ﻛﻪ از ﻓﻨﺎوري ﻛﻢﻧﻈﻴﺮي ﺑﻬﺮه ﻣـﻲﺑﺮﻧـﺪ‪ .‬آنﻫـﺎ ﺑـﺮاي ﻛﺎرﻫـﺎي‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲ ﻧﺮم اﻓﺰاري ﺑﻪ ﻧﺎم »ﭘﺮوﻣﺘﻮس«‪ 1‬ﻃﺮاﺣﻲ ﻛﺮده اﻧﺪ‪ .‬ﻣﺜﺎل دﻳﮕﺮي ﻛﻪ در اﻳﻦ ﻣﻮرد‬

‫‪1. Prometheus‬‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ آن اﺷﺎره ﻛﺮد ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ داﻧﺸﮕﺎه »ﺑﺎل اﺳﺘﻴﺖ«‪ 1‬اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫از ﻃﺮﻳﻖ ﺗﻠﻮﻳﺰﻳﻮن ﭘﺨﺶ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻛﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫـﺎ اﺑﺘـﺪا در اﺳـﺘﻮدﻳﻮ ﺿـﺒﻂ‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ و ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه و ﺑﻌﺪاً ﭘﺨﺶ ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬ﻣﺜﺎل دﻳﮕﺮ ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﻣﺪرﺳﻪ ﺑﺎزرﮔـﺎﻧﻲ داﻧﺸـﮕﺎه‬ ‫اﻳﻨﺪﻳﺎﻧﺎ ﻣﻲﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آن روي ﺷﺒﻜﻪي اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ ﭘﺨﺶ ﻣﻲﺷﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺪون ﺷﻚ اﻳﻦ ﺷﻴﻮهي ﮔﺴﺘﺮش و ﻓﺮاﮔﻴﺮي آﻣﻮزش رﺷﺘﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑـﻪ ﺳـﺮﻋﺖ‬ ‫در ﻃﻮل ﺳﺎلﻫﺎي آﻳﻨﺪه اداﻣﻪ ﺧﻮاﻫﺪ ﻳﺎﻓﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﻴﺮاث اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ و آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫در ﺳﺎل ‪ 1940‬ﻣﻴﻼدي اﺧﺘﺮاع ﺑﻤﺐ اﺗﻤﻲ ﻫﺰﻳﻨﻪاي ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 20‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد دﻻر در ﺑﺮداﺷﺖ‪.‬‬ ‫دو دﻫﻪ ﭘﺲ از اﻳﻦ ﻣﺎﺟﺮا ﻫﺰﻳﻨﻪاي ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ ‪ 20‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد دﻻر ﺻﺮف ﺷﺪ ﺗﺎ اﻧﺴﺎن ﺑﺘﻮاﻧﺪ روي‬ ‫ﻛﺮهي ﻣﺎه ﮔﺎم ﺑﮕﺬارد‪ .‬در ﺳﺎل ‪ 1999‬ﻣﻴﻼدي ﻫﻢ ﺟﺮﻳـﺎن ﻓﺮاﮔﻴـﺮ »دات‪ .‬ﻛـﺎم« ﻣﺒﻠﻐـﻲ‬ ‫ﻣﻌﺎدل ‪ 20‬ﻣﻴﻠﻴﺎرد دﻻر ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻛﺮد ﺗﺎﺑﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎه اﻣﺮوز ﺑﺮﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﻫﺰﻳﻨﻪاي ﻛﻪ اﻳﻦ ﺟﺮﻳﺎن ﺑﻪ دﻧﺒﺎل داﺷﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻫﺰﻳﻨﻪي ﭘﻴـﺪاﻳﺶ اﻳﻨﺘﺮﻧـﺖ و‬ ‫ﺣﺘﻲ ﺑﻴﺸﺘﺮ از ﻧﻈﺎم ﺳﺮﻣﺎﻳﻪداري ﻛﻪ ﭘﺎﻳﻪي اﻳﻦ دو ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﻲآﻣﺪ‪ ،‬در ﺑﺮداﺷـﺖ‪ .‬اﻳـﻦ‬ ‫ﻣﻮﺿﻮع ﺑﻪ ﺳﺮﻋﺖ در ﺣﺎل ﮔﺴﺘﺮش ﺑﻮد و ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﺗﺎ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺗﺼﻮرات ﻗﺒﻠـﻲ در ﻣـﻮرد‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ از ﺑﻴﻦ ﺑﺮود‪ ،‬ﺗﺼﻮراﺗﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ را ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﻋـﺎﻣﻠﻲ ﻣـﻲداﻧﺴـﺖ ﻛـﻪ‬ ‫ﺧﻮابﻫﺎي ﺑﺸﺮ را ﺑﻪ واﻗﻌﻴﺖ ﺗﺒﺪﻳﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪ .‬داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﺑﻪ ﺷﺪت ﺑﻪ ﺟﺮﻳﺎﻧﻲ ﻋﻼﻗﻪﻣﻨﺪ‬ ‫ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ در ﻣﺴﻴﺮ ﺳﺮﻣﺎﻳﻪﮔﺬاري و ﮔﺮدش آن‪ ،‬ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﻧﻘﺪ ﺳﺮﻳﻊ‪ ،‬در دﺳﺘﺮس ﺑﻮدن‬ ‫و ﺑﻪ ﺗﻌﻬﺪي ﻣﻘﻴﺪ ﻧﺒﻮدن ﺣﺮﻛﺖ ﻣﻲﻛﺮد‪ .‬ﺑﻪ ﺟﺎي اﻳﻨﻜﻪ ﻣﺤﻘﻘﻴﻦ ﺑـﻪ ﺗﺤﻘﻴـﻖ در زﻣﻴﻨـﻪي‬ ‫»ﺑﻨﮕﺎهﻫﺎي ﭘﺎﻳﺪار« ﻳﺎ ﺷﺮﻛﺖﻫﺎي ﺗﺠﺎري ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ روﻧﺪي ﻛﻪ در آن ﻣﺤﻮر اﺻﻠﻲ ﺑﻮد‪،‬‬ ‫روي آوردﻧﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻤﺮﻛـﺰ و ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﺮ روي اﻫـﺪاف واﻗﻌـﻲ و اﺻـﻠﻲ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨـﺎن و‬ ‫اﻧﮕﻴﺰهﻫﺎي آﻧﺎن ﻣﻌﻄﻮف ﮔﺮدد )‪ .(Kuratko et al., 1997‬ﺑﺎﻳﺪ اﻳـﻦ ﻣﺴـﺎﺋﻞ را ﺑـﻪ ﻧﺴـﻞ‬ ‫آﻳﻨﺪهي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن آﻣﻮزش دﻫﻴﻢ ﻛﻪ در اﻳﻨﺘﺮﻧـﺖ ﺑـﻪ ﺟﺴـﺘﺠﻮ و ﺑﺮرﺳـﻲ ﻣﻮﺿـﻮﻋﺎﺗﻲ‬ ‫‪1. Ball State‬‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫ﺑﭙﺮدازﻧﺪ ﻛﻪ رﻳﺸﻪﻫﺎي اﺻﻠﻲ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺗﺠﺎرت و ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﻛﺎﻧﻮن اﺻﻠﻲ ﺗﻮﺟﻬﺸﺎن ﺑﺎﺷـﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﺎﻳﺪ راهﻛﺎرﻫﺎي ﺧﺮوﺟﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﻪ دﺳﺖ آﻳﺪ‪ ،‬وﻟـﻲ ﻧﺒﺎﻳـﺪ ﺑﺎﻋـﺚ ﺷـﻮﻧﺪ ﻛـﻪ اداﻣـﻪ ي‬ ‫ﻓﺮﺻﺖﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻃﺮه ﺑﻴﻔﺘﺪ‪.‬‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ و ﻋﺪم وﺟﻮد ﺳﺎزﮔﺎري ﺑﺎ ﺗﺠﺎرت و ﻛﺴﺐوﻛﺎر‬ ‫ﻫﻤﻮاره اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ »آﻳﺎ ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﺎن در ﻓﺮآﻳﻨـﺪ آﻣـﻮزش ﻣـﻮﻗﻌﻴﺘﻲ‬ ‫ﻫﻢﺗﺮاز ﺑﺎ اﺳﺘﺎدان دارﻧﺪ؟« ﺣﺘﻲ اﮔﺮ ﻣﺆﺳﺴﻪ ﻳﺎ ﺷﺮﻛﺖ ﺧﺎﺻﻲ ﺑﺘﻮاﻧـﺪ ﺑـﺮاي اﻳﺠـﺎد اﻳـﻦ‬ ‫ﺳﺎزﮔﺎري ﺗﻼشﻫﺎ و ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎي ﻣﺴﺘﻤﺮي اﻧﺠﺎم دﻫﺪ‪ ،‬ﺑﺎز ﻫﻢ اﻳﻦ ﺳﺆال ﺑﺎﻗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آﻳﺎ‬ ‫ﻣﻲﺗﻮان اﻳﻦ ﺷﻜﺎف اﻳﺠﺎد ﺷﺪه را از ﺑﻴﻦ ﺑﺮد ﻳﺎ از رﺷﺪ آن ﺟﻠﻮﮔﻴﺮي ﻛﺮد‪ .‬ﭼﻪ ﺗﻌﺎﻣﻞﻫﺎ و‬ ‫ﮔﻔﺖ وﮔﻮﻫﺎي ﻣﻔﻴﺪي ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻣﺜﺒﺘﻲ ﺑﺮ روﻧﺪ آﻣﻮزﺷـﻲ داﺷـﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ؟ اﺑﺘﺪا ﺑﺎﻳﺪ از ﻳﻚ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺷﺪ و آن ﻫﻢ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ آﻳﺎ اﺳﺘﺎدان ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫واﻗﻌﺎً ﺑﻪ ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻛﻠﻴﺪي و ﻣﻔﻴﺪ ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ؟ آﻳﺎ در ﻣﻮرد ﻣﺸﻜﻞﻫـﺎي رﻳﺸـﻪاي و اﺻـﻠﻲ‬ ‫ﻗﻀﺎﻳﺎ ﺑﺤﺚ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻳﺎ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﻲارزش ﻣﻲﭘﺮدازﻧﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﻣﻬـﻢﺗـﺮﻳﻦ ﻧﮕﺮاﻧـﻲ و‬ ‫دﻏﺪﻏﻪي ﻓﻜﺮي ﻓﻌﺎﻻن آﻣـﻮزش ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ اﺳـﺖ‪ .‬داﻧﺸـﺠﻮﻳﺎن اﻳـﻦ رﺷـﺘﻪ ﺑﺎﻳـﺪ ﺑـﻪ‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ وﺿﻊ ﻛﻨﻮﻧﻲ ﺳﺨﺘﻲ ﻫﺎي زﻳﺎدي را ﺗﺤﻤﻞ ﻛﺮده و ﺣﺘـﻲ‬ ‫ﺷﻜﺴﺖﻫﺎﻳﻲ ﻫﻢ داﺷﺘﻪاﻧﺪ‪ ،‬دﺳﺘﺮﺳﻲ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ از ﺗﺠﺮﺑﻴﺎت آﻧﺎن ﺳﻮد ﺑﺒﺮﻧـﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳـﺪ از‬ ‫ﻋﻘﻴﺪه و ﻓﻜﺮ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن ﺑﺎ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻛﻪ ﻣﻲﮔﻮﻳﻨﺪ »ﻫﻤﻴﺸﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑـﻪ ﻓﻜـﺮ ﻧـﻮآوري ﺑـﻮد«‪،‬‬ ‫درسﻫﺎي ﻓﺮاواﻧﻲ ﮔﺮﻓﺖ و ﺑﻪ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن اﻧﺘﻘﺎل داد‪.‬‬ ‫ﻛﻢرﻧﮓ ﺷﺪن »ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ«‬ ‫ﻫﻤﺎنﻃﻮر ﻛﻪ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺑﻪ آراﻣﻲ ﺟﺎي ﺧﻮد را ﺑﻴﻦ ﺟﺎﻣﻌﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﺑـﺎز ﻛـﺮده و‬ ‫ﻣﺸﺮوﻋﻴﺖ ﭘﻴﺪا ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬اﻳﻦ ﺗﻬﺪﻳﺪ ﺟﺪي ﻧﻴﺰ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﻫﺪف و ﻣﻘﺼﻮد اﺻـﻠﻲ اﻳـﻦ‬ ‫رﺷﺘﻪ و ﻛﻼً اﻳﻦ ﺑﺴﺘﺮ ﻛﺎري‪ ،‬ﻛﻢرﻧﮓ ﺷﻮد‪ .‬در ﺣﺎﻟﻲ ﻛﻪ اﺻﻄﻼح »ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« واژهاي‬ ‫ﻣﻌﺘﺒﺮ و ﻗﺎﺑﻞ اﺳﺘﻔﺎده اﺳﺖ‪ ،‬اﻣﺎ اﻳﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪ ﻫﻢ وﺟﻮد دارد ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ زﻣﻴﻨﻪي ﺳﻮء اﺳـﺘﻔﺎده از‬ ‫اﻳﻦ ﻧﺎم ﺗﺤﺖ ﻫﺮ ﻋﻨﻮان ﻛﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬از ﺑﻴﻦ ﺑﺮود‪ .‬ﺑﻪ ﻋﺒﺎرت ﺑﻬﺘﺮ‪ ،‬ﻧﻤﻲﺗﻮان ﻫﺮ ﻣﻮﺿـﻮﻋﻲ را‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﺻﺮﻓﺎً ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻳﻨﻜﻪ در ﺷﻤﺎر ﻣﻮﺿﻮﻋﺎت »ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ« درآﻣﺪه )ﺑﺮاي ﻣﺜـﺎل‪ ،‬ﺑﺎزارﻳـﺎﺑﻲ‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎﻧﻪ و ﻏﻴﺮه( واﻗﻌﺎً ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ داﻧﺴﺖ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺷﺪ ﻛﻪ آﻳﺎ اﻳﻦ ﻋﻨﺎوﻳﻦ ﺟـﺰو‬ ‫ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻳﺎ ﺑﻪ آن ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ ﻳﺎ ﻧﻪ‪ ،‬ﻓﻘﻂ ﺗﻌﺪادي ﻋﻨﺎوﻳﻦ ﺧـﺎص و‬ ‫ﺑﻲرﺑﻂ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ ﻛﻪ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ ﺳﻮء اﺳﺘﻔﺎدهﻫﺎﻳﻲ اﻧﺠﺎم ﻣـﻲﺷـﻮد ﻛـﻪ ﺑـﺎ‬ ‫ﻫﺪﻓﻲ ﻏﻴﺮ از رﺷﺪ و ارﺗﻘﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و آﻣﻮزش اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ‪ .‬وﻇﻴﻔـﻪي‬ ‫اﺳﺎﺗﻴﺪ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﻣﻘﺼﻮد و ﻣﻌﻨﺎي واﻗﻌﻲ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در ﺑﺮاﺑـﺮ اﻳـﻦ ﺳـﻮء‬ ‫اﺳﺘﻔﺎدهﻫﺎ ﭘﺎﺳﺪاري ﻛﻨﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺴﺄﻟﻪي اﻧﺘﺨﺎب ﻳﻚ راه‪ :‬اﻣﻨﻴﺖ ﺷﻐﻠﻲ ﻳﺎ ﻣﻌﻀﻞ ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي‬ ‫ﺧﻄﺮﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ در ﻳﻚ ﺷﻐﻞ ﺧﺎص ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ وﺟﻮد داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ اﺷﻜﺎل ﻣﺨﺘﻠﻒ‪ ،‬ﻳـﻚ‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻦ را ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ ﺧﻄﺮﻫﺎ ﻣـﻲﺗﻮاﻧـﺪ ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻣﺴـﺎﺋﻞ ﻣـﺎﻟﻲ‪ ،‬ﻛـﺎري‪،‬‬ ‫ﺧﺎﻧﻮادﮔﻲ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻳﺎ ﺣﺘﻲ ﻣﺴﺎﺋﻞ رواﻧﻲ ﻓـﺮد ﺑﺎﺷـﺪ )‪.(Kuratko & Hodgetts, 2004‬‬ ‫اﻳﻦ ﺧﻄﺮات ﺷﻜﻞﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻔﻲ دارﻧﺪ‪ ،‬وﻟﻲ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺻﻮرت ﻛﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻧﻤﻲﺗـﻮان آنﻫـﺎ را از‬ ‫ﭘﻴﻜﺮهي ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣﺠﺰا داﻧﺴﺖ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﻛﻪ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﺎن اﻓﺮادي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎ‬ ‫اﺣﺘﻴﺎط ﭘﺬﻳﺮاي ﺧﻄﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ و اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﭼﺸﻢ و ﮔﻮش ﺑﺴﺘﻪ و ﻣﺎﻧﻨﺪ داﺳﺘﺎنﻫﺎي‬ ‫اﺳﺎﻃﻴﺮي از ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺧﻄﺮﻫﺎ اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬وﻟﻲ ﺑﺎ ﺗﻤﺎﻣﻲ اﻳﻦﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﺪرت ﻣﻲﺗﻮان در ﻣـﻮرد‬ ‫ﺧﻄﺮﭘﺬﻳﺮي در ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي آﻣﻮزﺷﻲ داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ ﭼﻴﺰي ﭘﻴﺪا ﻛـﺮد‪ (Kuratko, 1996) .‬ﺣﺘـﻲ‬ ‫اﺳﺘﺎداﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺑﺮاي ﭘﻴﺸﺒﺮد ﺑﺮﻧﺎﻣﻪي درﺳﻲ ﺧﻮد دﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺧﻄﺮي ﺑﺰﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺴـﻴﺎر‬ ‫اﻧﺪك ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﺑﺴﻴﺎري از داﻧﺸﻜﺪهﻫﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻓﻘﻂ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻧﻜﺘﻪ ﺑﺴﻨﺪه ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﺑـﻪ‬ ‫ﺗﻜﺎﻣﻞ و ﭘﻴﺸﺒﺮد ﻳﻚ ﮔﺮاﻳﺶ ﺧﺎص ﺑﭙﺮدازﻧـﺪ و ﺑﺴـﻴﺎري از آنﻫـﺎ ﺑـﻪ ﻣﺴـﺎﺋﻞ اﺻـﻠﻲ‬ ‫ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻛﻪ ﺑﻌﺪ از اﺗﻤﺎم ﺗﺤﺼﻴﻞ و در ﺣـﻴﻦ ﻛـﺎر روي ﻣـﻲدﻫـﺪ‪ ،‬اﻫﻤﻴـﺖ ﭼﻨـﺪاﻧﻲ‬ ‫ﻧﻤﻲدﻫﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺮﺳﻴﺪ‪ ،‬ﭘﺲ در اﻳﻦ ﻛﻼسﻫﺎ ﺑﻪ ﭼـﻪ ﻣﻔـﺎﻫﻴﻤﻲ ﻣـﻲﭘﺮدازﻧـﺪ؟‬ ‫ﺟﺎﻟﺐ اﺳﺖ ﻛﻪ در اﻳﻦ زﻣﻴﻨﻪ داﻧﺸﻜﺪه و اﺳﺎﺗﻴﺪ‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ ﻛﺎري و ﺧﻄﺮﻧﺎﭘﺬﻳﺮي را اﻧﺘﺨـﺎب‬ ‫ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ وﻟﻲ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن ﺑﺎﻳﺪ راه دوم را اﻧﺘﺨﺎب ﻛﺮده و ﺧﻄﺮﻫﺎ را ﺑﭙﺬﻳﺮﻧـﺪ‪ .‬اﻳـﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪ‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ وﺟﻮد اﻳﻦ دوراﻫﻲ‪ ،‬ﭼﺎﻟﺶ ﺑـﺰرگ رﺷـﺘﻪي ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در ﺟﺎﻣﻌـﻪي داﻧﺸـﮕﺎﻫﻲ‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫ﻣﺤﺴﻮب ﻣﻲﺷﻮد‪ .‬داﻧﺸﻜﺪهﻫﺎي ﻧﻮﭘﺎي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻓﻜﺮ رﺳﻴﺪن ﺑﻪ اﻫﺪاﻓﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﻛﻪ‬ ‫ﺟﺎﻣﻌﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ از آنﻫﺎ ﻃﻠﺐ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬اﻫﺪاﻓﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي رﺷﺘﻪي ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ و ﺳـﺎﻳﺮ‬ ‫رﺷﺘﻪﻫﺎ ﻣﻌﻴﻦ ﺷﺪهاﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ در رﺷﺘﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻣﻮﺿﻮع ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻤﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ اﻳـﻦ ﻣﺴـﺌﻠﻪ‬ ‫ﻣﻨﻄﻘﻲ و ﺣﺴﺎب ﺷﺪه ﺑﺮﺧﻮرد ﺷﻮد‪ .‬داﻧﺸﻜﺪهﻫﺎي ﻗﺪﻳﻤﻲﺗﺮ ﻫﻢ ﻛﻪ ﮔـﺮاﻳﺶﻫـﺎي آنﻫـﺎ‬ ‫ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻫﻤﻮاره آﻣﺎدهي دﻓﺎع و ﺣﻤﺎﻳﺖ از اﺳﺘﺎدان ﺟﻮانﺗﺮ اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ .‬اﻳـﻦ‬ ‫ﭼﺎﻟﺶ‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﻳﻜﻲ از ﻣﻮاﻧﻊ ﻣﻮﺟﻮد اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آن ﭘﺮداﺧﺘﻪ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫وﺿﻌﻴﺖ ﻧﺎﭘﺎﻳﺪار رﻫﺒﺮان اﺟﺮاﻳﻲ‬ ‫در ﻃﻮل ‪ 25‬ﺳﺎل ﮔﺬﺷﺘﻪ رﺷﺘﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎي ﻛﺸـﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠـﻒ در‬ ‫ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺟﻬﺎت رﺷﺪ ﺑﺴﻴﺎر ﭼﺸﻢﮔﻴﺮي داﺷﺘﻪ اﺳﺖ وﻟﻲ ﺑﺎ اﻳﻦ ﺣﺎل ﻫﻨﻮز ﺣﻤﺎﻳﺖﻫﺎﻳﻲ ﻛـﻪ‬ ‫در ﺳﻄﺢ ﺟﺎﻣﻌﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ از اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺻﻮرت ﻣﻲﮔﻴﺮد ﺑﺴﻴﺎر ﭘﺮاﻛﻨـﺪه اﺳـﺖ‪ .‬ﻋﺎﻣـﻞ‬ ‫اﺻﻠﻲ اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ»ﺗﻐﻴﻴﺮ و ﺗﺤﻮل ﻣﺪام« اﻳﻦ ﺣﻤﺎﻳﺖﻫﺎ و اﻟﺒﺘﻪ ﺗﻐﻴﻴﺮ دﻳﺪﮔﺎهﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛـﻪ‬ ‫در ﻗﺒﺎل ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ وﺟﻮد دارد‪ ،‬رؤﺳﺎي داﻧﺸﮕﺎهﻫﺎ و داﻧﺸﻜﺪهﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت داﺋﻤﻲ در ﺣﺎل‬ ‫ﻋﻮض ﺷﺪن در ﺑﻴﻦ ﻣﺮاﻛﺰ آﻣﻮزﺷﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻃﺒﻴﻌﻲ اﺳـﺖ ﻫﻨﮕـﺎﻣﻲ ﻛـﻪ رﺋـﻴﺲ ﺗﻐﻴﻴـﺮ‬ ‫ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻧﻮع ﻧﮕﺮش و دﻳﺪ ﻧﻴﺰ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﺮد‪ .‬ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ و دروس اﻳﻦ رﺷﺘﻪ‬ ‫ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ وﺟﻮد رؤﺳﺎي ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻧﻲ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺪام اﻧﺪﻳﺸﻪي ﺧﺎص ﺧﻮد را دﻧﺒﺎل ﻣـﻲﻛﺮدﻧـﺪ‬ ‫زﻳﺎنﻫﺎي زﻳﺎدي را ﻣﺘﺤﻤﻞ ﺷﺪهاﻧﺪ‪ .‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﻗﺪرت ﺗﻐﻴﻴﺮ ﭼﻨﻴﻦ وﺿﻌﻴﺘﻲ وﺟﻮد ﻧﺪارد‪ ،‬وﻟﻲ‬ ‫ﺣﺪاﻗﻞ ﻣﻲﺗﻮان اﻳﻦ رﺷﺘﻪ را ﺑﻪ ﺟﺎﻳﻲ رﺳﺎﻧﺪ ﻛـﻪ در ﺗﻤـﺎﻣﻲ ﻣﺆﺳﺴـﺎت ﻧﻘـﺶ ﻛﻠﻴـﺪي و‬ ‫ﻣﺤﻮري داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫در آن ﺻﻮرت ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در ﺑﻴﻦ داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن‪ ،‬داﻧﺶ آﻣﻮﺧﺘﮕﺎن‪ ،‬ﻣﺪﻳﺮان اﻗﺘﺼﺎدي و‪...‬‬ ‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان رﺷﺘﻪاي ﻛﻠﻴﺪي ﻣﻄﺮح ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪ .‬اﻳﻦ وﺿﻌﻴﺖ ﺗﻨﻬﺎ ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻨﺎﺳﺐ از اﻳﻔﺎي ﻧﻘﺶ‬ ‫ﻛﻠﻴﺪي اﻳﻦ رﺷﺘﻪ اﺳﺖ و ﺟﺎﻳﮕﺎه واﻗﻌﻲ ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ در ﻗﺮن ‪ 21‬ﻫﻢ ﻧﺒﺎﻳﺪ ﭼﻴﺰي ﻛﻤﺘـﺮ از‬ ‫اﻳﻦ ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﭼﺎﻟﺶ »ﻣﺤﻮري ﺑﻮدن«‬ ‫ﻗﺒﻼً ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع اﺷﺎره ﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎري از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ رﺷﺘﻪ ي ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬ ‫ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪي ﻳﻚ اﺳﺘﺎد ﻳﺎ راﻫﻨﻤﺎي رﺷﺘﻪ آﻏﺎز ﺷﺪ ﻳﺎ ﺣﺘﻲ اداﻣﻪ ﭘﻴﺪا ﻛﺮد‪ .‬ﺑﺴـﻴﺎري از‬ ‫ﻣﻨﺘﻘﺪﻳﻦ روي اﻳﻦ ﻣﺴﺄﻟﻪ ﺑﺤﺚ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ﭼﻮن ﺑﺴﻴﺎري از ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎي آﻣﻮزﺷﻲ ﺗﻨﻬﺎ ﺣﻮل‬ ‫ﻣﺤﻮر ﻳﻚ ﻧﻔﺮ و دﺳﺘﻮراﻟﻌﻤﻞﻫﺎ و راﻫﻜﺎرﻫﺎي او ﻣﻲﭼﺮﺧـﺪ ﭘـﺲ ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ رﺷـﺘﻪاي‬ ‫ﺿﻌﻴﻒ اﺳﺖ‪ .‬اﻣﺎ اﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮع ﺟﺰو ﻧﻘﺎط ﻗﻮت ﻣﺤﺴﻮب ﻧﻤﻲﺷﻮد‪ .‬اﻧﮕﻴﺰه و ﺷﻮر و ﻫﻴﺠﺎﻧﻲ‬ ‫ﻛﻪ در اﻳﻦ اﺳﺎﺗﻴﺪ وﺟﻮد دارد در واﻗﻊ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪهي وﺟﻮد اﺣﺴﺎﺳﺎت اﺻﻴﻞ و رﻳﺸﻪدار در‬ ‫ﺑﻴﻦ اﻋﻀﺎي اﻳﻦ رﺷﺘﻪ آﻣﻮزﺷﻲ اﺳﺖ‪ .‬ﭼﺮا ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﺪام از اﻳﻦ اﺳﺎﺗﻴﺪ دروس ﻳـﺎ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪي‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲ وﻳﮋهاي را ﭘﻲرﻳﺰي ﻛﺮدهاﻧﺪ ﻛﻪ اﻣﺮوز ﻫﺮ ﻳﻚ از آنﻫـﺎ در ﻣﺮاﻛـﺰ آﻣﻮزﺷـﻲ‬ ‫ﺟﺰو دروس ﻣﻬﻢ و اﺻﻠﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ وﻳﮋﮔﻲ ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﻣﺘﻔﺎوت ﺑﻮدن و اﻟﺒﺘﻪ ﻧﻮآوري در‬ ‫رﺷﺘﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺷﺪه اﺳﺖ درﻫﻴﭻ رﺷﺘﻪي دﻳﮕﺮي‪ ،‬ﺑﻪ اﻳﻦ ﺻﻮرت ﻧﻤﻮد و ﺟﻠﻮه ﻧﺪارد‪.‬‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﻪﮔﻴﺮي‪ :‬ﻓﺮاﺧﻮان ﺑﻪ ﻧﻮآوري‬ ‫ﭘﺲ از ﺑﺮرﺳﻲ و ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻮاﻧﻊ ﻣﻮﺟﻮد در زﻣﻴﻨﻪ ي آﻣﻮزش ﻛـﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﻳـﻚ ﺳـﺆال‬ ‫ﻣﻄﺮح ﻣﻲﺷﻮد‪» :‬ﭼﻪ اﻗﺪاﻣﺎﺗﻲ ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺠﺎم داد؟« ﭘﺎﺳﺦ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺳﺆال ﻧﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺳﺎده و ﻧﻪ ﺑﺴﻴﺎر‬ ‫ﻣﺸﻜﻞ اﺳﺖ‪ .‬ﺟﻮاب اﻳﻦ ﺳﺆال را ﻣﻲﺗﻮان در ﭘﻴﻮﺳﺘﮕﻲ و وﺟﻮد ﺗﻌﺪادي ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺳﺎده ﺑﻴﺎن‬ ‫ﻛﺮد ﻛﻪ ﻫﻤﮕﻲ ﺿﺮوري ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ .‬ﻫﻤﻪي ﻣﺎ ﻣﻲﺗﻮاﻧﻴﻢ ﻧﻮآوري ﻛﻨـﻴﻢ و اﻳـﻦ در ﺻـﻮرﺗﻲ‬ ‫اﻣﻜﺎنﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺗﻼش ﻛﻨﻴﻢ‪ .‬اﻳﻦ ﻣﻄﻠﺐ را ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ داﺷﺖ ﻛﻪ ﻳﻚ ﻣﺴـﻴﺮ‬ ‫ﻫﺮ اﻧﺪازه ﻫﻢ ﻛﻪ ﻃﻮﻻﻧﻲ و ﺳﺨﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺎﮔﺎم ﻧﺨﺴﺖ آﻏﺎز ﻣﻲﺷﻮد‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﮔـﺎم‪،‬‬ ‫ﻫﻤﺎن ﮔﺎم اول اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﻜﻲ از ﻣﻌﺎﻧﻲ دﻳﻮاﻧﮕﻲ و ﺟﻨﻮن را اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻣـﻲﺗـﻮان ﺗﻮﺿـﻴﺢ داد‪ :‬اﻧﺠـﺎم ﻛﺎرﻫـﺎي‬ ‫ﻣﺸﺎﺑﻪ وﻟﻲ اﻧﺘﻈﺎر دﻳﺪن ﻧﺘﻴﺠﻪاي ﻣﺘﻔﺎوت را داﺷﺘﻦ‪ .‬ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﻧﺴﻞ اول و ﻗﺪﻳﻤﻲﺗﺮ اﺳﺘﺎدان‬ ‫رﺷﺘﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﺎﻳﺪ از روﻧﺪﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﺎﻋﺚ ﺷـﻮﻧﺪ رﺷـﺪ ﻧﺨﺒﮕـﺎن ﻣﺘﻮﻗـﻒ‬ ‫ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬دوري ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻪ اﻳﻦ روﻧﺪﻫﺎ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﺑﻪ ﭘﻴﻜﺮهي ﻣﺸﺎﻏﻞ زﻳﺎدي آﺳﻴﺐ ﺑـﻪ‬


‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ ،‬ﺳﺎل اول‪ ،‬ﺷﻤﺎره ‪ ،1‬ﭘﺎﻳﻴﺰ ‪1387‬‬

‫رﺳﺎﻧﻨﺪ‪» .‬ﺟﺎن ﻣﻨﻴﺎرد ﻛﻴﻨﺰ«‪ 1‬اﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ ‪» :‬ﺳﺨﺖﺗﺮﻳﻦ ﻛﺎرﻫﺎ اﻳـﻦ اﺳـﺖ‬ ‫ﻛﻪ از ﻣﺮدم ﺑﺨﻮاﻫﻲ ﻋﻘﺎﻳﺪ ﻗﺪﻳﻤﻲ ﺧﻮد را ﻓﺮاﻣﻮش ﻛﻨﻨﺪ و اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﺴﻴﺎر راﺣﺖﺗﺮ از اﻳﻦ‬ ‫اﺳﺖ ﻛﻪ از آنﻫﺎ ﺑﺨﻮاﻫﻴﻢ ﻋﻘﺎﻳﺪ ﺟﺪﻳﺪي را ﻗﺒﻮل ﻛﻨﻨﺪ‪«.‬‬ ‫ﻛﺎﻣﻼً روﺷﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎه واﻗﻌﻲ ﺧﻮد و ﻣﺰﻳﺖ آن در‬ ‫ﻗﺮن ﺑﻴﺴﺖوﻳﻜﻢ‪ ،‬اﻳﻦ واﻗﻌﻴﺖ اﻧﻜﺎر ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ اﺳﺘﺎدان ﺑﺎﻳﺪ در زﻣﻴﻨـﻪي اﺳـﺘﻔﺎده از‬ ‫ﻓﻨﺎوري داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ‪ ،‬داﻧﺶ ﺑﻴﺸﺘﺮي ﻛﺴﺐ ﻛﻨﻨﺪ و ﻫﻢﭼﻨﻴﻦ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ ﻣﺴﺎﺋﻞ آﻣﻮزﺷـﻲ‪،‬‬ ‫روشﻫﺎ و اﺻﻮل ﺟﺪﻳﺪﺗﺮ و راهﮔﺸﺎﺗﺮي را ﻓﺮاﮔﻴﺮﻧﺪ ﺗﺎ ﺑﺎ ﻛﻤﻚ آنﻫﺎ ﻫﺮ ﭼـﻪ ﺑﻬﺘـﺮ ﺑـﻪ‬ ‫آﻣﻮزش ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ ﺑﭙﺮدازﻧﺪ‪ .‬ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل‪ ،‬اﺳﺘﻔﺎده از دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎي وﻳﺪﺋﻮﻳﻲ ﻳﺎ دورﺑـﻴﻦ‬ ‫در ﻧﺸﺴﺖﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه ي اﻧﻮاع ﻣﻮارد اﺳﺘﻔﺎده از ﻓﻨـﺎوري آﻣﻮزﺷـﻲ ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮاﻧﺎﻳﻲ ﻳﺎﻓﺘﻦ اﺑﻌﺎدي ﺟﺪﻳﺪ از ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻗﺪﻳﻤﻲ و دور اﻓﺘﺎده ﺑﺎﻋﺚ ﻏﻨﻲﺗـﺮ ﺷـﺪن ﺗﺠﺮﺑﻴـﺎت‬ ‫آﻣﻮزﺷﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫‪2‬‬

‫ﻓﻀﺎي ﻣﺠﺎزي ﻳﺎ ﺳﺎﻳﺒﺮ اﺳﭙﻴﺲ ﺑﻪ ﻛﻤﻚ ﻧﻈﺮﻳﻪي آﻣﻮزش و ﺑﺎ ﻋﻤﻠﻲ ﻛـﺮدن و دادن‬ ‫ﺷﻜﻞ اﺟﺮاﻳﻲ ﺑﻪ آن‪ ،‬ﻣﺸﻜﻞ ﻓﺎﺻـﻠﻪ و زﻣـﺎن را ﺗـﺎ ﺣـﺪود زﻳـﺎدي ﺣـﻞ ﻛـﺮده اﺳـﺖ‪.‬‬ ‫)‪(Solomon.2002,82-83‬‬ ‫رﺷﺘﻪي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ رﺷﺘﻪاي ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺗﺎزه و ﺟﺪﻳﺪ اﺳﺖ ﻛـﻪ ﻫﻤـﻪ روزه ﻧـﻮآوريﻫـﺎي‬ ‫ﺟﺪﻳﺪي را ﻋﺮﺿﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ‪ .‬اﻣﻴﺪ ﻣﻲرود ﻛﻪ ﻣﺪارس ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻲ ﻫﻢ در آﻳﻨﺪه ﺑﻪ اﻳﻦ رﺷـﺘﻪ‬ ‫روي آورده و از آن اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻛﻨﻨﺪ‪ .‬اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ آراﻣـﻲ ﺑـﻪ ﺳـﻤﺖ ﺟﺎﻳﮕـﺎه واﻗﻌـﻲ‬ ‫ﺧﻮد ﻛﻪ ﻣﻲﺗﻮاﻧﺪ در ﻣﻘﺎم ﺑﺮﺗﺮﻳﻦ رﺷﺘﻪ و ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺑﺮاي ﺳﺎﻳﺮ رﺷﺘﻪﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﺣﺮﻛﺖ‬ ‫ﻛﻨﺪ‪ .‬اﻣﺮوزه ﻟﻐﺎت و واژهﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮاي ﺷﺮح ﻳـﻚ ﻧـﻮآوري ﺑـﻪ ﻛـﺎر ﻣـﻲآﻳﻨـﺪ ﺷـﺎﻣﻞ‬ ‫ﻛﻠﻤﺎت زﻳﺮ ﻫﺴﺘﻨﺪ‪ :‬رؤﻳﺎ‪ ،‬آﻓﺮﻳﻨﺶ‪ ،‬ﺟﺴﺘﺠﻮ‪ ،‬اﺑﺪاع‪ ،‬ﭘﻴﺸﺮو و ﺧﻴﺎل‪ .‬اﺳﺘﺎدان ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن‬ ‫اﻧﺪازه ﻛﻪ از داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن اﻧﺘﻈﺎر ﻧﻮآوري دارﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻮآوري و ﺧﻼﻗﻴﺖ داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺒﺎﺣﺚ ﻣﻄﺮح ﺷﺪه را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻓﻜﺮي ﺟﺎﻟﺐ‪ ،‬ﺗﺼﻮر ﻛﺮد و راﻫﻲ داﻧﺴﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ‬

‫‪1. John M.Keynes‬‬ ‫‪2. Syber space‬‬


‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻳﺶ‪ ،‬ﺗﻮﺳﻌﻪ‪ ،‬ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬

‫ﺻﻮرﺗﻲ ﻣﺘﻔﺎوتﺗﺮ ﺑﻪ ﻣﺴﺌﻠﻪي آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ ﻧﮕﺮﻳﺴﺘﻪ ﺷـﻮد‪ .‬ﻧﻮﻳﺴـﻨﺪهاي ﻣﺒﺘﻜـﺮ و‬ ‫ﺧﻼق ﺑﻪ اﺳﻢ »داوﺗﻦ«‪ 1‬در ﺳﺎل ‪ 1986‬اﻳﻦﻃﻮر ﺑﻴﺎن ﻛﺮد ﻛـﻪ‪» :‬ﭼﻴـﺰ ﻣﺘﻔـﺎوت ﻫﻤﻴﺸـﻪ‬ ‫ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﻧﻴﺴﺖ ﺑﻠﻜﻪ اﻳﻦ ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﭼﻴﺰ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻣﺘﻔﺎوت اﺳﺖ‪ «.‬اﮔﺮ ﻗﺼﺪ ﻣﺎ ارﺗﻘﺎي‬ ‫ﻛﺎر آﻓﺮﻳﻨﻲ و ﺑﺎﻻﺑﺮدن ﺳﻄﺢ آن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬دﻳﮕﺮ ﺟﺎي ﻫﻴﭻ ﺗﺮدﻳﺪ‪ ،‬ﻛﻢ ﻛﺎري ﻳﺎ ﺑﻲﺣﻮﺻﻠﮕﻲ‬ ‫ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ .‬اﻧﺴﺎنﻫﺎي دو دل و ﻣﺮد‪‬د ﻫﻨﻮز ﻫﻢ وﺟﻮد دارﻧﺪ و زﻧﺪﮔﻲ ﻣـﻲﻛﻨﻨـﺪ‪ .‬ﻧﻴـﺮوي‬ ‫ﺗﺎزهاي ﻻزم اﺳﺖ ﺗﺎ در ﺳﻄﻮح اﺟﺮاﻳﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮات اﺳﺎﺳﻲ داده و ﻫﺮﭼﻪ ﺳﺮﻳﻌﺘﺮ اﻳﻦ رﺷـﺘﻪ را‬ ‫ﻛﺎﻣﻼً در ﺟﺎﻣﻌﻪي داﻧﺸﮕﺎﻫﻲ ﺗﺜﺒﻴﺖ ﻧﻤﻮده و آن را رﺳﻤﻲ ﻛﻨﺪ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﻧﺴﻞ ﺟﺪﻳﺪ اﺳﺘﺎدان را‬ ‫ﺗﺮﺑﻴﺖ و ﺟﺬب اﻳﻦ رﺷﺘﻪ ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺸﺘﻜﺎر داﺷﺖ و از ﻃﺮﻳﻖ آن‪ ،‬ﻛﺎرﻫﺎ را ﭘﻴﺶ ﺑـﺮد و‬ ‫ﻣﻄﻤﺌﻨﺎً ﺗﻼش‪ ،‬ﺑﻲ ﭘﺎﺳﺦ ﻧﺨﻮاﻫﺪ ﻣﺎﻧﺪ و ﻫﻤﻴﻦ اﻧﮕﻴﺰه و ﺗﻼش اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺑـﻪ راه رﻫـﺮوان‬ ‫ارزش ﻣﻲدﻫﺪ‪(Mayer, 2001) .‬‬ ‫در اﻳﻦ ﺑﺮﻫﻪ از زﻣﺎن در ﺷﺮاﻳﻄﻲ ﻫﺴﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﺷﻜﺎف ﺑﻴﻦ ﺗﺼﻮرات و آﻧﭽﻪ ﻛـﻪ واﻗﻌـﺎً‬ ‫ﻫﺴﺖ از ﺑﻴﻦ رﻓﺘﻨﻲ ﻧﻴﺴﺖ‪ .‬آﻳﻨﺪه ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻛﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ از اﻣﺮوز در ﻓﻜﺮ آن ﻫﺴـﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫اﻛﻨﻮن ﻧﻮﺑﺖ ﻣﺎﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎه و ﻧﻘﺶ واﻗﻌﻲ ﺧﻮد ﺑﺮﺳﻴﻢ‪ .‬ﺑﻮﻛﺮ‪.‬ﺗﻲ‪ .‬واﺷﻨﮕﺘﻦ‪ 2‬اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ‬ ‫ﺑﻴﺎن ﻣﻲﻛﻨﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ ﻳﻚ ﻓﺮد را ﺑﺎ ﻣـﻮﻗﻌﻴﺘﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ آن رﺳـﻴﺪه اﺳـﺖ ارزﻳـﺎﺑﻲ‬ ‫ﻧﻤﻲﻛﻨﻨﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﻣﻼك ارزﻳﺎﺑﻲ ﻣﻮاﻧﻊ و ﻣﺸﻜﻼﺗﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ آن ﻓﺮد ﺑﺮاي رﺳﻴﺪن ﺑﻪ ﻣﻮﻓﻘﻴﺖ‬ ‫ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ«‪.‬‬

‫‪1. Dauten‬‬ ‫‪2. Booker T.Washington‬‬


1387 ‫ ﭘﺎﻳﻴﺰ‬،1 ‫ ﺷﻤﺎره‬،‫ ﺳﺎل اول‬،‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬

‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬ Bangs, D.N. (1995). The planning guide (7th ed.). Chicago: Upstart Publishing. Baron, R.A. & Ward, T.B. (2004). Expanding entrepreneurial cognition's toolbox: Potential contributions from the field of cognitive science. Entrepreneurship Theory and Practice, 28(6), 553-574. Baumol, W.J. (2004). Entrepreneurial cultures and countercultures. Academy of Management Learning and Education, 3(3), 316-326. Block, Z. & Stumpf, S.A. (1992). Entrepreneurship education research: Experience and challenge. In D.L. Sexton & J.D. Kasarda (Eds), The state of the art of entrepreneurship (pp. 17-45). Boston: PWS-Kent Publishing. Brawer, F.B. (1997). Simulation as a vehicle in entrepreneurship education. ERIC Digest, 97-1, ED 433 469. Brockhaus, R., Hills, G., Klandt, H., & Welsch, H. (Eds). (2001). Entrepreneurship education: A global view. Aldershot, U.K.: Avebury. Bull, I. & Willard, G.E. (1993). Towards a theory of entrepreneurship. Journal of Business Venturing, May (8), 183-196. Bygrave, W.D. & Hofer, C.W. (1991). Theorizing about entrepreneurship. Entrepreneurship Theory and Practice, winter, 12-22. Chaganti, R. & Greene, P.G. (2002). Who are ethnic entrepreneurs? A study of entrepreneurs' ethnic involvement and business characteristics. Journal of Small Business Management, 40(2), 126-143. Chamberlin, J. (1963). The enterprising Americans: A business history of the United States. New York: Harper & Row. Charney, A. & Libecap, G.D. (2000). Impact of entrepreneurship education. Insights: A Kauffman research series. Kansas City, MO: Kauffman Center for Entrepreneurial Leadership. Chrisman, J.J., Chua, J.H., & Sharma, P. (2003). Current trends and future directions in family business management studies: Toward a


‫ ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬،‫ ﺗﻮﺳﻌﻪ‬،‫ ﭘﻴﺪاﻳﺶ‬:‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬

theory of the family firm. Coleman White Paper Series, 4, 1-63. Retrieved June 2005, from http://www.usasbe.org Clark, B.W., Davis, C.H., & Harnish, V.C. (1984). Do courses in entrepreneurship aid in new venture creation? Journal of Small Business Management, 2(26), 26-31. Dauten, D. (1986). Taking chances: Lessons in putting passion and creativity into your work life. New York: Newmarket Press. DeTienne, D.R. & Chandler, G.N. (2004). Opportunity identification and its role in the entrepreneurial classroom: A pedagogical approach and empirical test. Academy of Management Learning & Education, 3(3), 242-257. Dimov, D.P. & Shepherd, D.A. (2005). Human capital theory and venture capital firms: Exploring "home runs" and "strike outs." Journal of Business Venturing, 20(1), 1-21. Donckels, R. (1991). Education and entrepreneurship experiences from secondary and university education in Belgium. Journal of Small Business and Entrepreneurship, 9(1), 35-42. Drucker, P.F. (1985). Innovation and entrepreneurship. New York: Harper & Row. Frontiers of Entrepreneurship Research (1981-2005). Wellesley, MA: Babson College. Gartner, W.B. & Vesper, K.H. (1994). Experiments in entrepreneurship education: Success and failures. Journal of Business Venturing, 9, 179187. Gartner, W.B. (2001). Is there an elephant in entrepreneurship? Blind assumptions in theory development. Entrepreneurship Theory and Practice, 25(4), 27-39. Gartner, W.B., Bird, B.J., & Starr, J.A. (1992). Acting as if: Differentiating entrepreneurial from organizational behavior. Entrepreneurship Theory and Practice, 16(3), 13-32. Gates, B. (1999). Business at the speed of thought. New York: Time Warner.


1387 ‫ ﭘﺎﻳﻴﺰ‬،1 ‫ ﺷﻤﺎره‬،‫ ﺳﺎل اول‬،‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬

Gorman, G., Hanlon, D., & King, W. (1997). Some research perspectives on entrepreneurship education, enterprise education, and education for small business management: A ten-year literature review. International Small Business Journal, 15, 56-77. Greene, P.G., Hart, M.M., Gatewood, E.J., Brush, C.G., & Carter, N.M. (2003). Women entrepreneurs: Moving front and center: An overview of research and theory. Coleman White Paper Series, 3, 1-47. Retrieved June 2005, from http://www.usasbe.org Gundry, L.K. & Welsch, H.P. (2001). The ambitious entrepreneur: High growth strategies of women-owned enterprises. Journal of Business Venturing, 16(5), 453-470. Hills, G.E. (1988). Variations in university entrepreneurship education: An empirical study of an evolving field. Journal of Business Venturing, 3, 109-122. Hindle, K. (2002). A grounded theory for teaching entrepreneurship using simulation games. Simulation and Gaming, 33(2), 236-242. Hindle, K. (2006). Teaching entrepreneurship at university: From the wrong building to the right philosophy. International Journal of Entrepreneurship and Small Business, forthcoming. Hitt, M.A., Ireland, R.D., Camp, S.M., & Sexton, D.L. (2001). Strategic entrepreneurship: Entrepreneurial strategies for wealth creation [Special issue]. Strategic Management Journal, 22(6), 479-492. Honig, B. (2001). Learning strategies and resources for entrepreneurs and intrapreneurs. Entrepreneurship Theory and Practice, 26, 21-35. Honig, B. (2004). Entrepreneurship education: Toward a model of contingency-based business planning. Academy of Management Learning and Education, 3(3), 258-273. Hood, J.N. & Young, J.E. (1993). Entrepreneurship's requisite areas of development: A survey of top executives in successful entrepreneurial firms. Journal of Business Venturing, 8, 115-135. Hornaday, J.A. (1982). Research about living entrepreneurs. In C. Kent, D. Sexton, & K. Vesper (Eds), Encyclopedia of entrepreneurship (pp. 2122). Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.


‫ ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬،‫ ﺗﻮﺳﻌﻪ‬،‫ ﭘﻴﺪاﻳﺶ‬:‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬

Ireland, R.D., Hitt, M.A., & Sirmon, D.G. (2003). A model of strategic entrepreneurship: The construct and its dimensions. Journal of Management, 29(6), 963-989. Ireland, R.D., Hitt, M.A., Camp, S.M., & Sexton, D.L. (2001). Integrating entrepreneurship actions and strategic management actions to create firm wealth. Academy of Management Executive, 15(1), 49-63. Katz, J., Gundry, L., Low, M., & Starr, J. (1994). Guest editorial: Simulation and experiential learning in entrepreneurship education. Simulation and Gaming, 25, 335-337. Katz, J., Gundry, L., Low, M., & Starr, J. (1995). Guest editorial: Simulation and experiential learning in entrepreneurship education. Simulation and Gaming, 26, 286-287. Katz, J., Gundry, L., Low, M., & Starr, J. (1996). Guest editorial: Simulation and experiential learning in entrepreneurship education. Simulation and Gaming, 27, 332-333. Katz, J.A. (2003). The chronology and intellectual trajectory of American entrepreneurship education. Journal of Business Venturing, 18(2), 283300. Kent, C.A. (1990). Entrepreneurship education at the collegiate level: A synopsis and evaluation. In C.A. Kent (Ed.), Entrepreneurship education (pp. 111-122). New York: Quorum Books. Kickul, J. & Gundry, L.K. (2002). Prospecting for strategic advantage: The proactive entrepreneurial personality and small firm innovation. Journal of Small Business Management, 40(2), 85-97. King, S.W. (2001). Entrepreneurship education: What the customer values. Proceedings of the 46th International Council for Small Business, Taipei, Taiwan. Klatt, L.A. (1988). A study of small business/entrepreneurial education in colleges and universities. The Journal of Private Enterprise, 4(Fall), 103-108. Kuratko, D.F. & Goldsby, M.G. (2004). Corporate entrepreneurs or rogue middle managers: A framework for ethical corporate entrepreneurship. Journal of Business Ethics, 55(1), 13-30.


1387 ‫ ﭘﺎﻳﻴﺰ‬،1 ‫ ﺷﻤﺎره‬،‫ ﺳﺎل اول‬،‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬

Kuratko, D.F. & Hodgetts, R.M. (2007). Entrepreneurship: Theory, process, practice. Mason, OH: South-Western College Publishers. Kuratko, D.F. & Hornsby, J.S. (1996). Developing entrepreneurial leadership in contemporary organizations. Journal of Management Systems, 8(4), 17-27. Kuratko, D.F. & Welsch, H.P. (2004). Strategic entrepreneurial growth (2nd ed.). Mason, OH: South-Western College Publishers. Kuratko, D.F. (1996). Risk, challenge & innovation: The entrepreneurial experience at Ball State University. Mid-American Journal of Business, 11(2), 43-48. Kuratko, D.F. (2004). Entrepreneurship education in the 21 st century: From legitimization to leadership. Proceedings of the U.S. Association for Small Business & Entrepreneurship, 45-60. Kuratko, D.F., Hornsby, J.S., & Naffziger, D.W. (1997). An examination of owner's goals in sustaining entrepreneurship. Journal of Small Business Management, 35(1), 24-34. Kuratko, D.F., Ireland, R.D., & Hornsby, J.S. (2001). Improving firm performance through entrepreneurial actions: Acordia's corporate entrepreneurship strategy. Academy of Management Executive, 15(4), 60-71. Kuratko, D.F., Ireland, R.D., Covin, J.G., & Hornsby, J.S. (2005). A model of middle-level managers' entrepreneurial behavior. Entrepreneurship Theory and Practice, 29(6). Loucks, E.L. (1982). Elaboration on education in entrepreneurship. In C.A. Kent, D.L. Sexton, & K.H. Vesper (Eds), Encyclopedia of entrepreneurship (pp. 344-346). Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. Low, M., Venkataraman, S., & Srivatsan, V. (1994). Developing an entrepreneurship game for teaching and research. Simulation and Gaming, 25, 383-401. McDougall, P.P. & Oviatt, B.M. (2003). Some fundamental issues in international entrepreneurship. Coleman White Paper Series, 2, 1-27. Retrieved June 2005, from http://www.usasbe.org


‫ ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬،‫ ﺗﻮﺳﻌﻪ‬،‫ ﭘﻴﺪاﻳﺶ‬:‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬

McGrath, R.G., MacMillan, I.C., & Scheinbert, S. (1992). Elitist, risk takers and rugged individualists? An exploratory analysis of cultural differences between entrepreneurs and non-entrepreneurs. Journal of Business Venturing, 7(2), 115-136. McMullan, W.E. & Long, W.A. (1987). Entrepreneurship education in the nineties. Journal of Business Venturing, 2, 261-275. McMullan, W.E., Long, W.A., & Wilson, A. (1985). MBA concentration on entrepreneurship. Journal of Small Business and Entrepreneurship, 3(1), 18-22. Meyer, G.D. (2001). Major unresolved issues and opportunities in entrepreneurship education. Coleman White Paper, USASBE National Conference, February 2001. Miles, M.P., & Covin, J.G. (2002). Exploring the practice of corporate venturing: Some common forms and their organizational implications. Entrepreneurship Theory and Practice, 26(3), 21-40. Minniti, M. & Bygrave, W.D. (2001). A dynamic model of entrepreneurial learning. Entrepreneurship Theory and Practice, 25, 5-16. Minniti, M. & Bygrave, W.D. (2004). Global entrepreneurship monitor. Kansas City, MO: Kauffman Center for Entrepreneurial Leadership. Mitchell, R.K. & Chesteen, S.A. (1995). Enhancing entrepreneurial expertise: Experiential pedagogy and the new venture expert script. Simulation and Gaming, 26(3), 288-306. Morris, M.H. & Kuratko, D.F. (2002). Corporate entrepreneurship. Mason, OH: South-Western College Publishers. Morris, M.H., Schindehutte, M., Walton, J., & Allen, J. (2002). The ethical context of entrepreneurship: Proposing and testing a developmental framework. Journal of Business Ethics, 40(4), 331-362. Peterman, N. & Kennedy, J. (2003). Enterprise education: Influencing students' perceptions of entrepreneurship. Entrepreneurship Theory and Practice, 28, 129-144. Plaschka, G.R. & Welsch, H.P. (1990). Emerging structures in entrepreneurship education: Curricula designs and strategies. Entrepreneurship Theory and Practice, 14(3), 55-71.


1387 ‫ ﭘﺎﻳﻴﺰ‬،1 ‫ ﺷﻤﺎره‬،‫ ﺳﺎل اول‬،‫ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ي ﺗﻮﺳﻌﻪ ي ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬

Preshing, W.A. (1991). Education by projects. Journal of Small Business and Entrepreneurship, 9(1), 55-59. Reynolds, P.D., Camp, S.M., Bygrave, W.D., Autio, E., & Hay, M. (2001). Global entrepreneurship monitor. Kansas City, MO: Kauffman Center for Entrepreneurial Leadership. Reynolds, P.D., Hay, M., & Camp, S.M. (1999). Global entrepreneurship monitor. Kansas City, MO: Kauffman Center for Entrepreneurial Leadership. Robinson, P. & Hayes, M. (1991). Entrepreneurship education in America's major universities. Entrepreneurship Theory and Practice, 15(3), 4152. Robinson, P. (1996). The minefield exercise: "The challenge" in entrepreneurship education. Simulation and Gaming, 27, 350-364. Ronstadt, R. (1987). The educated entrepreneurs: A new era of entrepreneurial education is beginning. American Journal of Small Business, 11(4), 37-53. Ronstadt, R. (1990). The educated entrepreneurs: A new era of entrepreneurial education is beginning. In C.A. Kent (Ed.), Entrepreneurship education (pp. 69-88). New York: Quorum Books. Scott, M.G. & Twomey, D.F. (1998). The long-term supply of entrepreneurs: Student's career aspirations in relation to entrepreneurship. Journal of Small Business Management, 26(4), 5-13. Sexton, D.L. & Upton, N.E. (1984). Entrepreneurship education: Suggestions for increasing effectiveness. Journal of Small Business Management, 22(4), 18-25. Sexton, D.L. & Upton, N.E. (1987). Evaluation of an innovative approach to teaching entrepreneurship. Journal of Small Business Management, 25(1), 35-43. Shane, S. & Venkataraman, S. (2000). The promise of entrepreneurship as a field of research. Academy of Management Review, 25, 217-226. Shepherd, D.A. & Zacharakis, A. (2001). Speed to initial public offering of VC-backed companies. Entrepreneurship Theory and Practice, 25(3), 59-69.


‫ ﮔﺮاﻳﺶﻫﺎ و ﭼﺎﻟﺶﻫﺎ‬،‫ ﺗﻮﺳﻌﻪ‬،‫ ﭘﻴﺪاﻳﺶ‬:‫آﻣﻮزش ﻛﺎرآﻓﺮﻳﻨﻲ‬

Shepherd, D.A. & Zacharakis, A. (2002). Venture capitalists' expertise: A call for research into decision aids and cognitive feedback. Journal of Business Venturing, 17(1), 1-20. Shepherd, D.A. (2003). Learning from business failure: Propositions about the grief recovery process for the self-employed. Academy of Management Review, 28, 318-329. Shepherd, D.A. (2004). Educating entrepreneurship students about emotion and learning from failure. Academy of Management Learning and Education, 3(3), 274-287. Small Business Administration. (1998). The new American revolution: The role and impact of small firms. Washington, DC: Small Business Administration, Office of Economic Research. Sobel, R. (1974). The entrepreneurs: Explorations within the American business tradition. New York: Weybright and Talley. Solomon, G.T. & Fernald, L.W., Jr. (1991). Trends in small business management and entrepreneurship education in the United States. Entrepreneurship Theory and Practice, 15, 25-39. Solomon, G.T. & Fernald, L.W., Jr. (1993). Assessing the need for small business management/entrepreneurship courses at the university level. Proceedings of the 17th National Small Business Consulting Conference-Small Business Institute Director's Association, 102-107. Solomon, G.T. (1988). Small business management and entrepreneurial education in America: A national survey overview. Journal of Private Enterprise, 4(1), 109-118. Solomon, G.T. (2001). Interview at The George Washington University School of Business and Public Management. Solomon, G.T., Duffy, S., & Tarabishy, A. (2002). The state of entrepreneurship education in the United States: A nationwide survey and analysis. International Journal of Entrepreneurship Education, 1(1), 65-86. Solomon, G.T., Weaver, K.M., & Fernald, L.W., Jr. (1994). Pedagogical methods of teaching entrepreneurship: A historical perspective. Simulation and Gaming, 25(3), 338-353.

ط¢ظ…ظˆط²ط´ ظƒط§ط±ط¢ظپط±ظٹظ†ظٹ_ ظ¾ظٹط¯ط§ظٹط´طŒ طھظˆط