Issuu on Google+


Ìîíãîë-Îðîñûí “Ýðäýíýò ¿éëäâýð” ÕÕÊ

ÝÐÄÝÍÝÒ ºãæèë

Øèíæëýõ óõààí, ¿éëäâýðëýë, ñóäàëãàà, òàíèí ìýäýõ¿éí ñàð òóòìûí öàõèì ñýòã¿¿ë

Õ

2012. ¹7

ÑÝÒï¯ËÈÉÍ ÐÅÄÀÊÖ: Ýðõëýã÷: Ǻâëºõ: Åðºíõèé ðåäàêòîð: Ñýòã¿¿ë÷: Äèçàéíåð: Ãýðýë çóðãèéã:

Á.È×ÈÍÍÎÐΠÖ.ÁÀÒ-ÝÍÕ Ë.ÁÀÒÀÀ Í.ÃÀÍÒªÃÑ Ä.̪ÍÕÑÀÉÕÀÍ Á.ÍßÌ-Î×ÈÐ Í.ÃÀÍÒªÃÑ

Óëñûí á¿ðòãýëèéí

äóãààð

ÃÀÐ×Èà 4-9

362

Ä.ÄÀØÄÝËÝÃ ëãà ÿñ ñàéòàé

íãýýñýí áàðè

Ñýòãýëýý øè

áàéäàã ...

Би энгийн юм болгоныг биширдэг. Энгийн зүйл агуу байдаг гэдэгт итгэдэг. Энгийн хэрнээ эгэлгүй үйлстэй олон хүн “Эрдэнэт” үйлдвэрт ажилладаг. Тэдний нэг, “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн Барилга засварын цехийн өрлөгчин Д.Дашдэлгэр гуайг энэ удаагийн “Хоймор” булангийн зочноор урилаа.

26

38

ОХУ-ын зах зээл дээрх химийн болон нефть-химийн бүтээгдэхүүний үнэ

ÌÀÍÀÉÕÀÍ

10-13

ÕÎÉÌÎÐ

14-17

ÝÊÑÏÎÐÒ-ÈÌÏÎÐÒ

18-23

Õ¯¯ÕÄÈÉÍ ÁÓËÀÍ32-31

24-27

ÔÎÒÎ ÑÓÐÂÀËÆËÀÃÀ

28-32

ÑÓÄÀËÃÀÀ

34-35

ÍÀÉÐÀÌÄËÛÍ ÑÀÐ

36-37

ªÐÍÈÉÍ ÇÓÐÕÀÉ

Худалдааны хэлтсийн Маркетингийн менежер Л.БАТЖАРГАЛ

Ó

ßÍ ÁÈÅÝÐÝÝ ÐÀÍ ÕÝÝ ÓÐËÀÆ ßÂÀÀ ÎÕÈÍ

М а н а й сэтгүүлийн “Хүүхдийн булан”–д уран нугараач охин Номинтуяа уригдлаа...

Í.ÍÎÌÈÍÒÓßÀ

46

Õàÿã: Îðõîí àéìàã, Áàÿí-ªíäºð ñóì, Õ¿ðýí áóëàã áàã À.Àìàðûí òàëáàé, “Ýðäýíýò ¿éëäâýð” ÕÕÊ-èéí Åðºíõèé çàõèðãààíû áàéð, 113 òîîò Ø/õ: 233 Óòàñ: 976-01352-73724, 73721 Ôàêñ: 976-70353002 Âåá õóóäàñ: www.erdenetmc.mn Ý-øóóäàí: ed_mining@erdenetmc.mn


БАРИЛГА ЗАСВАРЫН ЦЕХ

“ Э РД Э Н Э Т ” үйлдвэрийн БА Р И Л ГА З А С В А Р Ы Н Ц Е Х

4

“РСЦ”

ХХК

нь

анх

Засвар

ашиглалтын хэсэг нэртэйгээр 1978 оны 7 дугаар сард “Эрдэнэт” үйлдвэрийн орон сууцны удирдах газрын харъяанд ажиллаж байгаад үйлдвэрийн үндсэн барилгуудын ашиглалтыг сайжруулах, нийгэм,

соёлын

зарим

барилга

байгууламжуудыг

барих

зайлшгүй

шаардлагуудыг

үндэслэн

Засвар

ашиглалтын хэсгийг 1982 онд Барилга засварын цех нэртэйгээр шинээр үүсгэн байгуулагдсан түүхтэй. Өнгөрсөн

хугацаанд

үйлдвэрлэл

явуулах өөрийн бааз суурийг бэхжүүлэн ажиллаж автомат болон цахилгаан гар болон суурийн тоног төхөөрөмжүүд, модон

болон

хуванцар

хаалга

цонхны үйлдвэрлэл, бетон зуурмагын үйлдвэрлэл

бүхий

байгууламжтай,

барилгын иж бүрэн ажилбарыг гүйцэтгэх чадвартай

240-өөд

ажиллагсдыг

байнгын ажлын байраар хангаж ирсэн. 2007 оноос “Эрдэнэт” үйлдвэрийн үйлдвэрлэлийн

менежментийг

боловсронгуй болгох зорилгоор барилга засварын цехийг “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн охин компани

“РСЦ” ХХК

болгон үйл ажиллагаагаа тасралтгүй байнгын өргөжүүлэн явуулж одоогийн байдлаар

их

барилгын

засал-чимэглэлийн, гэсэн

угсралтын,

металл

хийцийн

хэсгүүдтэй, мужаан цех болон

бетон зуурмагийн узель, вакум цонх хариуцсан туслах аж ахуйн нэг албатай, 4 тэрбум 600 гаруй сая төгрөгний өөрийн хөрөнгөтэй.

Тус компани нь 2007-2011 онуудад улсын төсөвт 1 387 097.10 төгрөг, орон нутгийн төсөвт 859 899.10 төгрөг нийт 2 246 996.20 төгрөгний татвар төлсөн байна. Манай компани нь 34 дахь жилдээ ажиллаж буй барилгын үйлдвэрлэлийг материалаас нь эхлээд барилга болтол нь иж бүрэн үйлдвэрлэлийг явуулж ирсэн Орхон аймгийн цорын ганц компани билээ.


5

МАНАЙХАН


6

БАРИЛГА ЗАСВАРЫН ЦЕХ

Манай байгууллага нь жилд дунджаар 4-6

Манай

хамт

олны

дотор

ажил

тэрбум төгрөгийн барилгын их болон урсгал

үйлсээрээ шалгарч “Алтан гадас“ одонт

засварын ажлыг гүйцэтгэж чанарын өндөр

3,

түвшинд хүлээлгэн өгдөг нь мэргэжилтэй

Монгол

ажилчдын үр дүн юм.

42, “Онц тээвэрчин”- 1, “Тэргүүний эдийн

Гадаадын мэргэжилтнүүдээс суралцах,

“Хөдөлмөрийн Улсын

хүндэт“ “Тэргүүний

медалиар

7,

барилгачин

засагч” 1, Сангийн яамны Хүндэт жуух

тэдний халааг авах зорилгоор компанийн

бичигээр 1,

Зам, тээвэр,

инженер техникийн ажилтан , ажилчдыг

байгуулалтын яамны хүндэт жуух бичигээр

дагалдуулан сургах чиглэл гаргаж ажилласны

10, “Тюряковын нэрэмжит“ шагналаар 1,

дүнд 1990 оноос 2006 онд контрактаар

Монголын залуучуудын холбооноос Залуу

ажиллаж байсан гадаадын мэргэжилтний

үеийг

тоог 34 хүнээр цөөрүүлж одоо тус компанид

2, Хөдөлмөрийн алдар алтан медалиар 5,

ОХУ-ын 2 мэргэжилтэн ажилладаг.

Тэргүүний залуу алтан медалиар 1, МЗХ-

халамжлан

барилга

хүмүүжүүлэгч

хот

цолоор

ны жуухаар 3, МАСЗХ-ны нэрэмжит “Алтан


7

МАНАЙХАН

од” медалиар 3, “Уурхайчин залуу” алтан

узелийг

медалиар 9, “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн ҮЭ-ийн

оруулаад зогсоогуй элэгдлийн хугацаа нь

“Тэргүүний ажилтан” медалиар 1 хүн тус тус

бүрэн дууссан хуучин авто машинуудыг

ажил үйлсээрээ шалгарч шагнагдсан.

сольж авто паркийн 80 %-ийг шинэчилсэн нь

“РСЦ” ХХК нь нийгмийн хариуцлагатай компанийн хувьд толгой компанийн захиргаа

шинээр

угсран

ашиглалтанд

өнөөгийн түвшинд бүрэн нийцэж байна. Тус компанийг эдүгээ хүртэл тогтвор

болон ҮЭ-ийн хорооны хооронд байгуулсан

шуурьшилтай

хамтын гэрээний дагуу өөрсдийн ажиллагсадын

болоод улс орны эдийн засаг, нийгэмд

нийгэм ахуйн хөнгөлөлт, тэтгэмж, тэтгэвэр,

оруулсан хувь нэмрийг нь үнэлж 2008

нэмэгдэл зэрэгт жилд

онд Орхон аймгийн Нийгмийн Даатгалын

900 сая төгрөгийг

ажиллаж

хэлтсээс

нийгмийн хариуцлагатай томоохон компани

байгууллага”, мөн онд ААНБ-ын үнэлгээний

гэдгээ харуулж чаддаг.

гэрчилгээг бүрэн хангалттай үзүүлэлтээр,

байгуулалт,

үйлдвэр” техник

ХХК-ийн тоног

их

бүтээн

төхөөрөмжийн

2010

оны

шимтгэл

аймгийн

зарцуулж байдаг барилгын салбарын хувьд

“Эрдэнэт

“Тэргүүний

Орхон

“Тэргүүний

татвар

төлөгч

зөвлөлийн дэмжлэгтэйгээр “РСЦ” ХХК нь 2012

манай хамт олны бахархал юм.

чадал бүхий GS-1000 маркийн Бетон зуурмагын

төлөгч

байгууллага”, 2011 оны “Шилдэг татвар

шинэчлэлттэй холбоотойгоор Төлөөлөн удирдах онд нэг цагт 75м3 бетон зуурмаг зуурах хүчин

төлөгч

байгууллага”-аар

шалгарсан

нь


8

БАРИЛГА ЗАСВАРЫН ЦЕХ

МЭ НДЧИ Л ГЭ Э Эх орны бүтээн байгуулалт их үйлсийн эзэд барилгын салбарын үе үеийн инженер техникийн ажилтан, ахмад барилгачид, анхдагчид тэдний ар гэрийнхэнд болон “Эрдэнэт хөгжил” сэтгүүлийн нийт уншигчиддаа чин сэтгэлийн мэндчилгээ дэвшүүлье. Монгол улс ардчилсан зах зээлийн чөлөөт нийгэмд шилжсэн цагаас эхлэн өөрчлөлт, шинэчлэлт, барилгын салбарт их бүтээн байгуулалтыг цогцлоон сүндэрлүүлж ирлээ. Манай байгууллага нь “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК болон Эрдэнэт хотынхоо хот байгуулалт, улсын болон орон нутгийн төсөв бусад хөрөнгө оруулалтаар баригдаж буй барилга, их засварын ажлыг гүйцэтгэх үндсэн чиг үүрэгтэй ажилладаг. Бидэнтэй хамтран ажиллаж ирсэн байгууллага, аж ахуйн нэгж, хамт олондоо амьдралд нь аз жаргал, эрүүл энх хорвоогийн хамгийн сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөе. “РСЦ” ХХК-ийн захирал А.Ганболд


9

МАНАЙХАН

Барил га з асварын цехийн хамт ол о н


10

Д.ДАШДЭЛЭГ

Би энгийн юм болгоныг биширдэг. Энгийн зүйл агуу байдаг гэдэгт итгэдэг. Энгийн хэрнээ эгэлгүй үйлстэй олон хүн “Эрдэнэт” үйлдвэрт ажилладаг. Тэдний нэг, “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн Барилга засварын цехийн өрлөгчин Д.Дашдэлгэр гуайг энэ удаагийн “Хоймор” булангийн зочноор урилаа.

Ä.ÄÀØÄÝËÝÃ à

ñýí á ý ý ã í è ø ý ý ë Ñýòãý

ã ...

à ä é à á é à ò é ðèëãà ÿñ ñà


11

ХОЙМОР

- Та хэдэн жил барилгын салбарт ажиллаж байгаа вэ? - 1970 оноос хойш, 42 жил барилгын салбарт ажиллаж байна. - Эрдэнэт хот 35 настай. Таны хувьд зууны манлай, Эрдэнэтийн бүтээн байгуулалтанд гар, бие оролцож явсан хүний нэг байх нь ээ? - 1973 онд Эрдэнэт хотын анхны барилга болох Цаг уурын станцыг барьж байсан. Тэр үед Булганы барилгын контор гэж байлаа. - Цаг уурын станцыг барьж байхад, хотын маань буурь эзгүй тал байсан байх даа? - Тэгэлгүй яахав. Эрдэнэт хот гэж байгаагүй. Тосгонд дөнгөж анхны барилгууд баригдаж байсан. - Та хаана өрлөгчний мэргэжил эзэмшсэн бэ? - Би Булганы барилгын контороос ажлын гараагаа эхэлж байлаа. Намайг төгсөж ирж байхад манай бригадын дарга, Монгол улсын хөдөлмөрийн баатар, Ардын их хурлын депутат Дагвасамбуу гэж хүн удирдаж байсан юм. Улаанбаатар хотод барилгын сургууль төгсөж ирээд л Булган аймагт очиж ажилласан.

- Та Булган нутгийн хүн үү? - Тиймээ. Булганы хүн. Булган аймгийн барилгын контороос ажлын гараагаа эхэлж, олон барилга барьсан. Ингэттолгойн сангийн аж ахуйн өргөтгөлийн барилга, Булганы 36 айлын орон сууц, Орхон сумын 320 хүүхдийн хичээлийн байр, дотуур байр, уурын зуух гээд Булганы барилгуудад ажиллаж байсан. - Булганд одоо хуучин барилгууд нь нэлээд байдаг уу? - Байлгүй яахав. Өөрийн гараар, хамт олонтойгоо бүтээж босгосон барилгаа харахад үр хүүхэд шиг минь дотно санагддаг шүү.


12

Д.ДАШДЭЛЭГ

- Одоог хүртэл түүхээ хадгалсан барилга олон бий. Хуучирч, муудаагүй нь юутай холбоотой юм бол? - Сэтгэлээ шингээсэн барилга яс сайтай гэж боддог. Бидний үед аливаа ажлыг өөртөө үнэнчээр, сэтгэл зүтгэлээ шингээж хийдэг байлаа. Одоогийн зарим барилгад барилгачдын сэтгэл дутаад байгаа юм шиг харагддаг. Барилга гэдэг урлагийн бүтээл шүү дээ. - Аливаа мэргэжилд өөрийн гэсэн шалгуур байдаг. Сайн өрлөг гэж юуг хэлдэг юм бол? - Шугам тавихад зөрөхгүй өрлөгийг сайн гэнэ дээ. Барилгын өрлөгийг зурагт заасны дагуу, мм-ээр ч зөрүүлэхгүй байх нь чухал байдаг. - Та өрлөгчин болоод хэдэн жилийн дараанаас сайн өрлөг хийж эхэлсэн бэ? - Сайн багшийн хүчинд сургуулиа төгсөөд дөрвөн жилийн дараа зөрүүлэхгүй өрж сурсан даа. - Алдаа гаргаж байсан уу? - Гаргалгүй яахав. Ажил хийж байгаа хүн алддаг. Анх сургуулиа төгсөж ирээд Орхон сумын уурын зуухны 25 м өндөр яндангийн өрлөгийг хийж байлаа. Өөртөө болохоор сайхан тэгшхэн өрөөд л байгаа юм шиг санагдсан. Гэтэл дууссаны дараа далийчихсан байдаг юм байна. Манай бригадын дарга, Монгол улсын хөдөлмөрийн

баатар Дагвасамбуу гуай “Би чамд юм хэлмээргүй байна. Гэхдээ энгэр дээрх олон тэмдэг маань чамд хэлмээр байна” гэж байлаа. Барилга барина гэдэг санааны зоргоор, хүн бүрийн хийдэг ажил биш юм байна. Алдах эрхгүй мэргэжил гэдгийг тэр үед ойлгосон. - 90 оны нийгмийн хандлага бүхий л салбарт өөрчлөлтийг авчирсан. Барилгын салбарын хувьд уналтын жилүүд байсан гэж хэлж болох байх? - Ялангуяа орон нутгийн барилгын компаниудад их хүндээр тусч, ажил нь зогсонги байдалд орсон гэж хэлж болно. Тухайн үед би 40 настай, хөдөөний барилгачин байлаа. Нийгмийн өөрчлөлтийн дараа ажилгүй болсон. - “Эрдэнэт” үйлдвэрт хэзээнээс ажиллаж эхэлсэн бэ? - 1995 онд “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Барилга засварын цехэд өрлөгчнөөр ажилд орсон. Тэр үед “РСЦ” компанийн дарга нь Даваажав гэж хүн байсан. Намайг мэддэг хүн байлаа. Гэхдээ ажилд орохдоо ур чадварын шалгалт өгч байж орсон. Өнөөдрийг хүртэл үйлдвэр, хотынхоо бүтээн байгуулалтад гар, бие оролцож байгаадаа бахархаж явдаг. Дэлхийн шилдэг “Эрдэнэт” үйлдвэрийн ажилчин, сэтгэл зүтгэл нийлсэн “РСЦ” компанийн хамт олны нэг байна гэдэг миний хувьд омогшил юм даа.


13

ХОЙМОР

- Ярилцсанд баярлалаа. Танд эрүүл энхийг хүсье. - Энэ олон жил ажиллахдаа сонин хэвлэлд ярилцлага өгч үзээгүй /инээв/. Их баярлалаа. Та бүхэнд ажлын амжилт хүсье.

Ярилцсан У.ЦЭРЭНБАТ


14

Химийн болон нефть-химийн бүтээгдэхүүний үнэ

Худалдааны хэлтсийн Маркетингийн менежер Л.БАТЖАРГАЛ

ОХУ-ын зах зээл дээрх химийн болон нефть-химийн бүтээгдэхүүний үнэ


Бүтээгдэхүүний нэр

Нэгж

2010

2011

2012

НЕФТЬ-ХИМИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН Каучук /синтетик/

тонн

51769.73

95248.44

97435.38

Газар шорооны ажлын болон хөдөө аж ахуйн машины дугуй

ширхэг

3882.45

4912.71

5957.10

Суудлын, ачааны машины дугуй

ширхэг

816.79

1443.47

1122.81

Дамжуулгын ремен

ширхэг

122.84

477.55

369.48

Хуванцар хавтангууд

тонн

...

84745.76

84745.79

Гидросистем болон араат эд ангиудад зориулсан тос

тонн

13555.00

21854.07

25118.90

Дизель хөдөлгүүрийн тос

тонн

20210.27

21913.56

22627.76

Бензин хөдөлгүүрийн тос

тонн

18532.07

20124.27

22911.06

Тосолгооны (солидол, тап, нигрол, ) материал

тонн

19305.98

21084.59

22590.92

Барилгын шалны хулдаас

кв.метр

11.60

11.60

Хуванцар хоолой (уян, хатуу )

тонн

73636.79

79525.30

... 63520.26

ХИМИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН Олиф

тонн

19621.21

24597.34

28810.00

Растворитель

тонн

71555.08

74728.38

89002.00

Тосон будаг /өтгөрүүлсэн/

тонн

345994.23

321552.86

231249.07

Тосон будаг /шингэн/

тонн

44187.05

47581.92

52814.86

Ацетон

тонн

18000.00

32500.00

33000.00

Лак, эмаль

тонн

44176.65

50035.56

58364.05

Эпоксидны смола /Эпоксид цавуу/

тонн

...

130134.72

132000.00

Шохой /шатаасан/

тонн

3323.67

4100.19

4311.44

Шохой /шатаагаагүй/

тонн

1812.79

1920.35

2032.58

15

ЭКСПОРТ-ИМПОРТ

Манай орны химийн болон нефтьхимийн бүтээгдэхүүний зах зээлд ОХУ-ын бүтээгдэхүүн зонхилох байр суурийг эзэлдэг. ОХУ-ын Статистикийн хорооноос гаргасан мэдээлэлд тулгуурлан тус орны зах зээл дээрх зарим бүтээгдэхүүний үнэ ханшийн өөрчлөлтийн мэдээллийг (рублиэр)хүргэж байна.


16

Химийн болон нефть-химийн бүтээгдэхүүний үнэ

Бүтээгдэхүүний нэр

Нэгж

2010

2011

2012

АРИУН ЦЭВЭР, АХУЙН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮН Саван /гар нүүрийн/ тосон суурьтай

Саван /барааны/ тосон суурьтай

Угаалгын нунтаг

тонн

66428.63

70310.09

78116.08

тонн

27152.41

31572.32

32890.51

тонн

23126.97

24806.52

26167.30

Шампунь 300 мл

ширхэг

26.41

27.65

30.28

Шүдний оо

ширхэг

16.11

17.02

19.49

Үнэртэй ус 50 мл

ширхэг

27.95

42.99

29.55

Арьс арчилгааны бүтээгдэхүүн

ширхэг

17.74

18.19

20.39

Утас /нийлэг 0-н утас/ Нэхмэлийн утас

тонн

76795.00

135590.00

101690.00

тонн

70380.63

91607.10

88454.27

БИОХИМИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН Карбид кальции Хүчилтөрөгч

тонн куб.метр

17298.55

29990.08

27067.13

25.15

15.08

13.08

Фосфорийн хүчил

тонн

21447.00

26169.00

28596.07

Хүхрийн хүчил

тонн

1018.97

1124.58

1237.47

Этилийн спирт

тонн

228.94

266.37

329.67

Шингэн азот

куб.м

6.15

3.82

5.16

Шингэрүүлсэн азот

тонн

7935.93

8183.49

9205.41

Пропан бутан (даралтанд шахсан)

тонн

Нүүрсхүчилийн шингэрүүлсэн хий

тонн

.... 6561.48

10206.37 6881.79

9761.37 8007.78


17

Нэгж

2010

2011

2012

ЭМИЙН ХИМИЙН БҮТЭЭГДЭХҮҮН Идэвхижүүлсэн нүүрс 250 мг-р

10 ширхэг

3.83

3.14

2.77

Амброксол 30 мг шахмал

10 ширхэг

5.93

...

3.70

Амоксицилин 500 мг шахмал

10 ширхэг

24.34

17.69

18.73

Атенолол 50 мг шахмал

10 ширхэг

2.14

2.54

2.39

Аспирин 500 мг шахмал

10 ширхэг

3.61

2.99

2.35

Валидол 60 мг шахмал

10 ширхэг

2.97

3.32

4.21

Ацетон синтетик

тонн

19200.00

30000.00

Но-шпа 40 мг шахмал

100 ширхэг

31.14

38.99

33.27

Индапамид 2,5 мг шахмал

10 ширхэг

10.04

12.29

9.35

27047.00

Иод

10 мл савласан

5.70

4.61

6.34

Тимолол нүдний дусаалга

0,25% 5 мг

13.88

14.51

-

Синафлан тосон түрхлэг

0,025% 15 гр

19.55

13.55

16.27

21192.67

7169.84

7130.52

Кальци хлорид шингэн

тонн

Ихэнх бүтээгдэхүүний үнэ 2010-2011 онд нэлээд өссөн. 2011-2012 онд бага хувиар өссөн буюу буурсан харагдаж байна. Энэ нь 2009 оны хямралын үеэр бүтээгдэхүүний үнэ ихээхэн унасан ба 2011 он гарсаар зах зээлийн байдал харьцангуй сайжирснаар эрэлт ихэсч, үнэ нэмэгдсэн нь ийнхүү өсөлтийн хувь өндөр гарахад нөлөөлжээ. Энэхүү судалгааны зорилго нь манай орны хэрэглэгчид хувь хүн албан газрууд өөрсдийн хэрэглээний ОХУ-ын үйлдвэрийн химийн бүтээгдэхүүний худалдан авалтын үнийг Орос орон дахь үнэтэй харьцуулах боломжийг бий болгоход оршино.

ЭКСПОРТ-ИМПОРТ

Бүтээгдэхүүний нэр


18

Н.НОМИНТУЯА

Ó

ßÍ ÁÈÅÝÐÝÝ ÐÀÍ ÕÝÝ ÓÐËÀÆ ßÂÀÀ ÎÕÈÍ


19

ХҮҮХДИЙН БУЛАН

Манай сэтгүүлийн “Хүүхдийн булан”–д уран нугараач охин Н.Номинтуяа уригдлаа. Тэрээр Монгол гайхамшгийн үзүүлбэрээр олон оронд аялан тоглолт хийж эх орноо сурталчилж яваа авьяаслаг охин юм. Н.Номинтуяа 2010 онд 14 –р сургуулийн Батчимэг багштай 11ийн Г ангийг төгсчээ. Харин одоо өөрийн эзэмшсэн /Уран нугараач/ мэргэжил, сурсан эрдэм /гадаад хэл/ -дээ тулгуурлан эх орондоо эрдмийн дээд боловсрол эзэмшихээр ирээд байхад нь бид уулзлаа.

Í.ÍÎÌÈÍÒÓßÀ


20

Н.НОМИНТУЯА

Сайн явж байна уу? Дөнгөж саяхан тоглолтоор Сингапур яваад ирсэн сониноос яриагаа эхлэх үү? Сая Сингапур улсад нэг жил болоод ирлээ. Энэ удаа Монголоос ганцаараа явсан. Тэнд Вояж Дилавигийн тоглолтонд олон орны жүжигчидтэй ажилласан. Миний тоглолт Сингапурт хамгийн урт хугацаанд тавигдсан шоуны гол дүрийг бүтээснээрээ хариуцлагатай ажил байв. Чи хэдэн жил нугарч байна вэ? Уран нугаралтаар анх хичээллэж эхэлсэн талаар ярихгүй юу? Би 1992 онд Эрдэнэт хотод төрсөн. Дөрвөн настайгаасаа нугарч эхэлсэн. 4-р цэцэрлэгт байхдаа гимнастикаар хичээллэж байсан. Тэр үеэс өөрийнхөө биеийг их уян, нугарч чадахаа мэдэрч эхэлсэн. Миний гэр бүл ч дэмжиж байсан. Миний эмээ “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Барилга засварын цехийн анхдагч Самдангийн Батмөнх гэж хүн бий. Эмээ багадаа их уян налархай биетэй, нугарах дуртай хүүхэд байсан гэж ярьдаг. Надад эмээгээс өвлөж ирсэн авьяас бий гэж би боддог. Ингээд долоон нас хүрээд Баян- Өндөр цогцолбор сургуулийн дэргэдэх хөгжмийн сургуулийн уран нугаралтын ангид Дэлгэрцэцэг багшид шавь орсон. 2005 онд ангиа алтан медальтай төгссөн.

Шанртах үе байсан уу ? Нугараач хүний өдөр тутмын дэглэм гэвэл... Шантарч байгаагүй ээ. Намайг одоо хүртэл зогсоохгүй яваа хүн бол миний эмээ. Эмээ маань “Нугарч чадахгүй нь...” гэх хүртлээ яв гэдэг. Уран нугаралтын хичээлд орсон цагаасаа нурууны шахалт, хүчний суниалт гээд хүнд дасгалыг олон цагаар хийхдээ сонирхол, авьяасаараа давж гарч байсан. Уран нугаралтын дасгал сургуулилт нөгөө талаасаа спорт юм. Бид байнгын бэлтгэл хийдэг учраас биеийн галбир алдах вий гэж хоолны дэглэм барих шаардлага гардаггүй. Уран нугаралтаар үзүүлсэн амжилт зөндөө бий юу? 2004 онд хамгийн анх уран нугаралтын “Цэцгэн шүүдэр” улсын уралдаанд Аалз үзүүлбэрээр алтан медаль, хоёр хосын үзүүлбэрээр мөнгөн медаль хүртсэн. Тэгээд Солонгос улс руу Монголын уран нугараачдаас шалгаран Азийн хүүхдийн фестивальд амжилттай оролцсон. 2006 онд Сингапур улсад 3 сарын аялан тоглолт, 2008 онд Турк улсад 4 хосын үзүүлбэрээр зургаан сарын аялан тоглолт хийсэн. 2009 онд Дархан –Уул аймагт Алтан навч хүүхдийн урлагийн их наадмын шагнал, Эрдэнэт хотноо зохион байгуулагддаг Яргуй наадамд хоёр жил дараалан оролцож нэг мөнгө, нэг алтан медаль авч байсан. Мөн дөрвөн жилд нэг удаа зохиогддог улсын уралдаанд оролцож “Бурхан” үзүүлбэрээр Гран при шагнал хүртсэн гээд бидэнд амжилт их бий.


21

ХҮҮХДИЙН БУЛАН


22

Н.НОМИНТУЯА

Уран нугараач охидуудын амжилт, нөхөрлөл үргэлж хамтдаа явдаг байх, тийм үү? Миний анхны хамтран тоглогчийг Цэрэндолгор гэдэг. Дараа нь Оюунсүрэн, Үүрийнтуяа хоёртой хамтарч тоглосон. Бид бэлтгэлээ олон хоног сараар хамтдаа хийж, нэг үзүүлбэрийг ёстой нус нулимастайгаа холилдон байж гаргадаг. Тиймээс бидний амжилт нэг, алдаа нэг л байдаг.


23

Үе тэнгийн залуустаа хандаж юу гэж хэлэх вэ? Хүн хэлтэй бол хөлтэй гэдэг. Бид анх гадаадад тоглолтоор явахдаа хэл сурахыг зорилгоо болгож байсангүй. Үндсэн тоглолтдоо хичээж, улс орныхоо нэрийг гаргахыг л зорьж байв. Сая Сингапурт ганцаараа явж ажиллахад нэлээд туршлага хуримтлуулсан. Үе тэнгийн залуустаа хандаж хэлэхэд, гадаад хэлийг шамдан сураарай гэж хэлмээр байна. Хэлтэй бол ямар ч мэргэжлийг хослуулан эзэмшиж, өөрийгөө илүү хөгжүүлж нээж чадна. Ярилцсан Н.Төгс

ХҮҮХДИЙН БУЛАН

Уран нугаралтын үзүүлбэрүүдээсээ онцгойлж хэлэх ямар үзүүлбэр байна вэ? Зөндөө, Тэдгээрээс хамгийн анхны Бурхан үзүүлбэрийг онцолмоор байна. Дэлгэрцэцэг багшийн Цэрэндолгор бид хоёрт зориулж зааж өгсөн үзүүлбэр л дээ. Бид хоёрт олон амжилт ��вчирч, биднийг Монголд таниулсан үзүүлбэр гэж хэлж болно. Мөн Дэлгэрцэцэг, Одонгоо багш хоёрын тавилтыг нь хийж өгсөн Аалз үзүүлбэр сэтгэл догдлуулсан үзүүлбэр болж байсан. Гадаадынхан Монголын уран нугаралтыг өнөөдөр хэр хүлээж авч байна вэ? Монголын циркэд уран нугаралтыг анх Норовбанзад гуай хийж, дэлхийд таниулсан гэдэг. Тйимээс уран нугаралт бидний өвөг дээдсээс уламжлагдаж ирсэн юм болов уу гэж би боддог. Гадаадын улс орнууд уран нугаралтыг хөгжүүлж байгаа ч бидний хийдгээс эрс өөр байдаг. Сурах арга барил нь хүртэл ондоо. Тэд их хүсэл, их шаргуу бэлтгэлийн хүчээр сурдаг. Бидний авьяас илүү байдаг. Тэгээд ч тэр үү Монголын уран нугаралтыг гадаадынхан илүү сонирхож, хүндэлж хүлээж авдаг. 2010 онд Францын Монока хотод Монголын есөн охин Монте- Карло дэлхийн тэмцээнд оролцож Хүрэл алиалагч шагналтай ирж байсан. Тэр үед биднийг улсаас маш их мөнгөөр шагнаж байсан санагддаг. Дараа нь бидний гурван охин АНУ-ын бүх том хотуудаар аялан тоглолт хийж, нэг жил гаруй явсан. Тэнд манай багш Дэлгэрцэцэгийн охин, уран нугараач Уугантуяа эгч сурдаг юм. Уугантуяа эгч маань бидэнд зуучилж, Нүүдлийн циркэд ажиллах боломжоор хангаж өгсөнд бид талархаж явдаг. Цаашид ямар төлөвлөгөө зорилготой байна вэ? Уран нугаралт бол залуу насны ажил. Миний хувьд цаашид Монголдоо суралцаж мэргэжил эзэмших, гадаадад мэргэжлээ дээшлүүлэх зорилготой байна. Гэхдээ үндсэн мэргэжил авяьасаа орхихгүй. Больё гэтлээ нугарна.


24

БУРХАН БАГШИЙН СЭРЭГ ДҮРИЙН НЭЭЛТ

О

вор хэмжээгээрээ Ази тивд хоёрт орох, 21 метр өндөр “Бурхан багшийн сэрэг дүр” цогцолборыг Эрдэнэт хотод барих ажлыг 2007 оны зуны эхэн сарын шинийн наймны билэгт сайн өдөр ёс төртэй эхлүүлж байсан. Монгол түмний шүтлэг бишрэлийн дээд болсон энэхүү шүтээн “Эрдэнэт” үйлдвэрийн хөрөнгө оруулалтын тусламжтайгаар нэгэнт бүтээгдэж сүсэгтэн олны өмнө мэлмий нь гийв. 17-р жарны “Баясгалант” хэмээх усан луу жилийн намрын тэргүүн шар бичин сарын цагаан луу өдрийн луу /2012 оны 9-р сарын 16-ны 9.00/ цагт “Бурхан багшийн сэрэг дүр” аравнайлах ёслол Эрдэнэт хотод боллоо. Энэхүү хүндэтгэлийн ёслолд Орхон аймгийн Засаг дарга Д.Дэлгэрбаяр, аймгийн ИТХын дарга К.Даулетбай, “Эрдэнэт” үйлдвэрийн Хүний нөөцийн хэлтсийн дарга Б.Баттулга, Монголын Гандандэгчлэн хийдийн тэргүүн хамба лам Д.Чойцамц, Орхон, Булган, Дархан-Уул зэрэг олон аймгийн хийдийн лам, хувраг, сүсэгтэн олон хүрэлцэн ирж оролцов.


25

ФОТО СУРВАЛЖЛАГА


26

БУРХАН БАГШИЙН СЭРЭГ ДҮРИЙН НЭЭЛТ

Баян-Өндөр Хайрханы өвөр бэлд өглөөний нар ширтэн гэрэлтэх, сүр бараатай агаад сүсэг бишрэлийн дээд Бурхан багшийн сэрэг дүр өөд хүмүүс холоос алхаж хүрсэн нь хүртэл том хүндэтгэл байлаа. Сэрэг дүрийн нээлтийн ёслолыг Монгол улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, хөтлөгч Батбаяр Улаанбаатар хотоос ирж хөтөлсөн. Тэрээр төрийн тахилагатай 8 хайрханы 3-ыг нь тахих ёслолыг хөтөлснөө энд бахархалтай өгүүлж, “Эрдэнэтийн овоо”-ны хишиг буянаар Эрдэнэт хотод сүндэрлэн боссон энэ аугаа сэрэг дүрийг аравнайлах ёслолыг хөтөлж байгаадаа мөн л бахархал дүүрэн байгаагаа илэрхийлсэн. Сэрэг дүрийг аравнайлах ёслолд Орхон аймгийн морин хуурын “Аргусун” чуулгын уран бүтээлчид хуурын яруу тунгалаг эгшгээр мялаалга, уртын дуучид цээл сайхан дуугаар ая өргөж хурсан олны сэтгэлд баяр цэнгэл хуруулав.


27

ФОТО СУРВАЛЖЛАГА


28

Á¯ÒÝÝË× ÑÝÒÃÝËÃÝÝÍÈÉ ÒÓÕÀÉ ÎÉËÃÎËÒ

Á¯ÒÝÝË× ÑÝÒÃÝËÃÝÝÍÈÉ ÒÓÕÀÉ ÎÉËÃÎËÒ Áàëûí ÝÍÕÖÝÖÝà bal_enkhtsetseg@yahoo.com ÕÓÐÀÀÍÃÓÉ Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ýíý íýð òîìú¸îã ÿíç á¿ðèéí ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñ ººð ººðººð îéëãîæ òîäîðõîéëäîã. Èéìä á¿òýýë÷ ñýòýëãýý ãýæ þó âý? ãýäãèéã ÿã òîäîðõîéëîõîä áýðõ. Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäãèéã áîëîâñðîë, òàíèí ìýäýõ¿é, ñýòãýë ç¿é, ã¿í óõààíû ñóäàëãàà, õºãæëèéí îëîëò, ¿ð ä¿íä òóëãóóðëàí ºðãºí óòãààð òîäîðõîéëäîã áàéíà. Èéìä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäãèéã õýðõýí òîäîðõîéëæ áàéãàà òàëààð ìýðãýæèë íýãò íºõºä人 çàðèì ñàíàë äýâø¿¿ëýõèéã çîðèâ. ÒVËÕVVÐ VÃ: Ñýòãýëãýý, ¿ð ä¿í, õºãæèë ÎÐØÈË Á¿òýýë÷ýýð ñýòãýæ ñóðãàõ ¿éë àæèëëàãàà íü á¿ð ýðòíèé Ãðåêèéí ýðäýìòýí Ñîêðàòûí ¿åýñ óëàìæëàãäàí èðñýí óäààí æèëèéí ò¿¿õòýé þì. Àëàí Ãåëëèíèé áè÷ñýíýýð Ñîêðàòûí çààõ àðãà áàðèë íü ëîãèê ¿çýë ñàíàà áîëîí íîòëîãäîîã¿é ñàíàà õî¸ðûã ÿëãàõûí òóëä ñóðàã÷äààð íèéòëýã ¿çýë áîëîí ¿íýìøèëò àñóóëò ãàðãóóëäàã çàíøèëòàé áàéæýý. Ò¿¿íèé ýíý áàðèëûã Ïëàòîí, Àðèñòîòåëü íàð ¿ðãýæë¿¿ëýí õºãæ¿¿ëñýí. Àëèâàà ç¿éëñèéí áîäèò áàéäàë áîëîí òýäíèéã õ¿ëýýí àâ÷ áàéãàà õî¸ð íü õîîðîíäûí ÿëãààòàé áºãººä

çºâõºí ñóðãàæ áýëòãýñýí òàðõè ë óã ç¿éëèéí èë õàðàãäàõ ãàäààä áàéäàë, ò¿¿íèé öààíà áàéãàà ìºí ÷àíàðûã õàðæ ÷àäíà ãýæ ¿çýæ áàéæýý. Äóíäàä çóóíû ¿åä îëîí ñýòãýã÷èä óðëàã, øàøèí, ø¿òëýã, íèéãìèéí ¿çýãäýë, õ¿íèé ìºí ÷àíàðûí õóóëèóä, ýðõ ÷ºëºº çýðãèéí òàëààð á¿òýýë÷ýýð óðãóóëàí áîäîæ ýõýëñýí áàéíà. Áýêîí, Äåêàðò íàð îð÷ëîí åðòºíöèéã ýãíýýãýýð òàíüæ ìýäýõ èë òîä áºãººä îéëãîìæòîé ñýòãýí áîäîõûã ÷óõàë÷ëàí îëîí á¿òýýë òóóðâèñàí áàéíà. Éåýëèéí Èõ ñóðãóóëèéí ïðîôåññîð Ñàìíåð (1906) á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý áîë àëèâàà òºñººëºë (òààìàãëàë) áîäèò áàéäàëòàéãàà àëü õèð íèéöýæ áàéãààã øàëãàõ õýðýãñýë ìºí ãýæ îéëãîîä ò¿¿íèéã çààæ áîëíî, á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü ñóðãàõ ¿éë ÿâöûí á¿òýýãäýõ¿¿í áºãººä îþóíû ¿éë àæèëëàãààíû äàäàë, õ¿÷ ÷àäàë áîëíî ãýæ áè÷ñýí. Ïðîôåññîð Ñàìíýð áîëîí Êîëóìáèéí Èõ ñóðãóóëèéí ïðîôåññîð Æîí Äüþè íàð áîëîâñðîëûí àíõäàã÷ çîðèëãî íü ñóðàã÷äûí á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëæ, áîëîâñðîíãóé áîëãîõ àñóóäàë þì ãýæýý. Ãýñýí õýäèé ÷ áàãàã¿é õóãàöàà ºíãºð÷ áàéæ áóþó äºíãºæ ÕÕ çóóíû 60ààä îíîîñ ë áîëîâñðîëûí áîäëîãî òîäîðõîéëîã÷èä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýíèé àãóóëãûã íóõàöòàé àâ÷ ¿çýæ,

ò¿¿íèé ¿çýë ñàíààã îéëãîí áîëîâñðîëûí ñóðãàëòûí õºòºëáºðò îðóóëàõ áîëñîí àæýý. Ò¿¿íýýñ õîéø á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã òîäîðõîéëîõ, ñóðàã÷äûã á¿òýýë÷ýýð ñýòãýí áîäîõ ÷àäâàðûã ñóäëàõ, ñóðãóóëèéí òàíõèìä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõýä íºëººëäºã õ¿÷èí ç¿éë¿¿äèéã ñóäëàõ ÷èãëýëýýð îëîí àðâàí ñóäàëãààíû àæëóóä õèéãäýæ ýðäýì øèíæèëãýýíèé á¿òýýë¿¿ä òóóðâèãäñàí áàéíà. 1980-1990 –ýýä îíîîñ Õîáàðò áà Óèëüÿì Ñìèòèéí êîëëåæ, Óìàðä Àéîâàãèéí Èõ Ñóðãóóëèéí áàãø íàð ñóðàëöàã÷äûí á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõ ñóðãàëòûí àðãà òåõíîëîãèéí ýðýë õàéãóóëä ãàð÷, ñóðàëöàã÷äûí íàñ ñýòãýõ¿éí îíöëîãò òîõèðóóëàí òýäíèé á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõ áîëîìæòîéã òîãòîîîæýý. [Á¿òýýë÷, Ǻâëºìæ II.2000. òàë12]. Èéìä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäãèéã ºíãºö áóñ òóõàéí íýð òîìú¸îíû ¿¿ñýë ò¿¿õèéã ã¿íçãèé ñóäàëæ, á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäýã îéëãîëòûã ºðãºí óòãààð òóõàéëáàë ¿ãèéí óòãà òàëààñ, áîëîâñðîë, òàíèí ìýäýõ¿é, ñýòãýë ç¿é, ã¿í óõààíû ñóäàëãàà, õºãæëèéí îëîëò, ¿ð ä¿íä òóëãóóðëàí íóõàöòàé òîäîðõîéëîõ øààðäëàãàòàé áàéíà.


29

¯ÍÄÑÝÍ ÕÝÑÝÃ

èäýâõòýé öîãö ¿éë ÿâö þì. - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý áîë ñàíàà áà íººöèéã á¿òýýë÷ýýð õîëáîí ¿çýõ, åðºíõèé òºñººëºë áà ìýäýýëëýýñ ñàíàà àâ÷ óðãóóëàí áîäîæ áÿñàëãàõ ñýòãýõ¿éí öîãö ¿éë ÿâö þì. - Çàðèì ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷èä [Ïàóë Ôðèéðè] á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäýã áîë óõààí óõàìñàð ñýðãýýõ õºãæ¿¿ëýõ îéëãîëò ãýæ ¿çñýí. - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü ìýäýýëýë àâàõààñ ýõëýí øèéäâýð ãàðãàõ õ¿ðòýëõ ñýòãýõ¿éí öîãö ¿éë ÿâö þì. Æåàííè.Ë Ñòåñëå, Êóðòèñ Ñ.Ìåðåäèò [Ñóðãàëòûí çºâëºìæ, 2000.òàë3] - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý áîë ã¿í áÿñàëãàë þì. - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäýã áîë ìýäëýã îþóí ñàíààãàà á¿òýýë÷ýýð õºãæ¿¿ëýõ, øèíý ìýäýý ìàòåðèàëûã ã¿í ñóäàëæ äàõèí õÿíàõ, äàõèí áîëîâñðóóëàõ öîãö ¿éë àæèëëàãàà. [Ã.Öýâýëìàà, Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõ àðãà çàì.1999.òàë3] - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäýã íü ýðãýö¿¿ëýí áîäîõ ÷àäâàðòàé, ººðèéí ñóðàõ ¿éë àæèëëàãààíä ýçýí áîëîõ, ¿íäýñëýë¿¿äèéí ó÷èð õîëáîãäëûã îéëãîõ, àíõààðàëòàé ñîíñîæ, ººðòºº èòãýëòýé ìýòãýëöýí, ãàðãàñàí øèéäâýðýý óõàìñàðëàäàã áîëãîõîä ÷èãëýãäñýí ¿éë àæèëëàãàà ãýæ àâ÷ ¿çæýý. 2. Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý îþóíû ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäâàð þì ãýæ ¿çýõ òàë áàéíà. Ôàöèîíèéí ¿çýæ áàéãààãààð á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü òàíèí ìýäýõ¿éí ÷àäâàð, çàí ÷àíàðûã îðîëöóóëñàí îþóíû ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäâàðóóäûí öîãö þì. Ýäãýýð ÷àäâàðò: óòãà÷ëàí

СУДАЛГАА

Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ýíý íýð òîìú¸îã ÿíç á¿ðèéí ìýðãýæëèéí õ¿ì¿¿ñ ººð ººðººð îéëãîæ òîäîðõîéëäîã. Þóíû ºìíº ¿ãèéí óòãààð íü ìºøãºí ¿çüå. ß.Öýâýë Á¿òýýë÷ ãýäýã ¿ãèéã 1.Á¿òýýõ ÷àäâàðòàé, á¿òýýõäýý ñàéí. 2.Áàéãàà þìûã ñàíàà÷ëàí äýëãýð¿¿ëæ õýðýãëýõ, Ö.Äàìáàæàâ á¿òýýë÷ ãýäýã íü øèíý þìûã ¿¿äýí á¿òýýõ, øèíý ç¿éë ñýäýõ, ñýòãýõ ¿éë ÿâö ãýæ òóñ òóñ òàéëáàðëàæýý. Îëîíõ áîëîâñðîë ñóäëàà÷èä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã Áëóìûí òàíèí ìýäýõ¿éí àíãèëëûí äýýä øàòëàëä õàìðóóëàí ¿çäýã. Ôèëîñîôè÷äûí õóâüä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã ã¿í áÿñàëãàë ãýæ ¿çäýã. Óòãà çîõèîëûí îíîë÷èä, òýäíèé õàìòðàí ç¿òãýã÷èä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã ýõ áè÷âýð çîõèîõäîî ò¿¿íèé õýñã¿¿äèéã çºâ õîëáîõ õàìãèéí äºò àðãà çàì, ýõ áè÷âýðýýð äàìæóóëàí óíøèã÷äàä ÿìàð íºëººëºë, õýðõýí ¿ç¿¿ëýõòýé áè÷èæ áóé õ¿íèé ñýäýëòýé óÿëäóóëàí òàéëáàðëàäàã. Áîëîâñðîë ñóäëàëä òóõàéëáàë Ïàóë Ôðèéðè á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäãèéã óõààí, óõàìñàð ñýðãýýõ, õºãæ¿¿ëýõ ãýñýí îéëãîëòîä õàìààðóóëäàã áàéíà. Èéìä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýæ þó âý? ãýäãèéã ÿã òîäîðõîéëîõîä áýðõ. Ôèëîñîôè÷ Ìàòèâ Ëèïìýí 1991 îíä òàíèí ìýäýõ¿éí á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäãèéã îíîâ÷òîé òîäîðõîéëîõ ãýñýí á¿õ îðîëäëîãûí æàãñààëò õèéæ ¿çñýíèéõýý äàðàà "Èéì æàãñààëò ýöýñ òºãñãºëã¿é, ó÷èð íü õ¿í òºðºëõòíèé îþóí óõààíû õ¿÷èí ÷àäàë õÿçãààðã¿é þì" ãýæýý.

Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýñýí íýð òîìú¸î íü èõ áàãà ÿìàð íýã õýìæýýãýýð äýýð íýðëýñýí óëàìæëàëò îéëãîëòóóäààñ ãàðàëòàé þì. Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäãèéã áîëîâñðîë, òàíèí ìýäýõ¿é, ñýòãýë ç¿é, ã¿í óõààíû ñóäàëãàà, õºãæëèéí îëîëò, ¿ð ä¿íä òóëãóóðëàí ºðãºí óòãààð òîäîðõîéëäîã áàéíà. Ýäãýýð òîäîðõîéëîëòóóäûã äàðààõ 3 á¿ëýãò õóâààí àâ÷ ¿çëýý. 1. Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü øèíýýð èäýâõèòýé ñýòãýõ öîãö ¿éë ÿâö ãýæ ¿çäýã. Îëîí ñóäëàà÷èä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý áîë òàíèí ìýäýõ¿éí ÷àäâàð, ìýäýýëëèéã õ¿ëýýí àâàõ áîëîí ººðèéí áîëãîæ õºðâ¿¿ëýõ, çàäëàí øèíæëýõ áîëîí íýãòãýí ä¿ãíýõ, òàéëáàð ºãºõ áîëîí òààìàãëàõ çýðýã îþóíû ¿éë àæèëãààíû öîãö þì ãýæ òîäîðõîéëñîí áàéäàã. Ñêðèâåí, Ïîë íàðûí òîäîðõîéëñíîîð á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäýã áîë àëèâàà èõ ¿¿ñâýðýýñ îëæ õóðèìòëóóëñàí, àæèãëàæ ìýäñýí, òóðøèæ òàíüñàí, ìýäýýëëèéã èäýâõòýéãýýð, ÷àäâàðëàãààð óòãà÷ëàí îéëãîõ, õ¿ëýýí àâàõ, õýðýãëýõ, çàäëàí øèíæëýõ, íýãòãýí ä¿ãíýõ ñýòãýëãýýíèé öîãö ¿éë àæèëëàãàà þì. Òýðýýð äàðààõü õî¸ð õýñãýýñ á¿ðäýíý ãýæ ¿çñýí. ¯¿íä: - Ìýäýýëýë áîëîí ¿íýìøëèéã öóãëóóëæ áîëîâñðóóëàõ ¿éë ÿâö - Ýäãýýð öóãëóóëæ áîëîâñðóóëñàí îþóíû ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäâàð áîëíî. - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü áè÷èõ, ÿðèõ, ñîíñîõûí íýãýí àäèë ¿éë þì. - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäýã íü áîäèò ç¿éëèéí òóõàé ñýòãýõèéã øààðäñàí


30

Á¯ÒÝÝË× ÑÝÒÃÝËÃÝÝÍÈÉ ÒÓÕÀÉ ÎÉËÃÎËÒ îéëãîõ, çàäëàí øèíæëýõ, ¿íýëýõ íýãòãýõ ä¿ãíýõ, òàéëáàðëàõ çýðýã îðäîã áàéíà. - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäýã íü ñóðàã÷äûí àíõààðàëòàé óíøèæ, çàäëàí øèíæèëæ ä¿ãíýõ óòãà òºãñ çºâ îéëãîìæòîé áè÷èõ, ó÷èð øàëòãààíûã îëîõ ÷àäâàð. - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý áîë àðä÷èëñàí, íýýëòòýé íèéãìèéí íºõöºëä ýçýìøâýë çîõèõ õàìãèéí ÷óõàë ÷àäâàð þì. [Ñóðãàëòûí çºâëºìæ I, 2000.òàë 12 ] 3.Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü ñóðãàëòûí ñàëøã¿é õýñýã, ãàðàõ ¿ð ä¿í ãýæ ¿çäýã. Ïëàòîí, Àðèñòîòåëü íàð àëèâàà ç¿éëñèéí áîäèò áàéäàë áîëîí òýäíèéã õ¿ëýýí àâ÷ áàéãàà õî¸ð íü õîîðîíäûí ÿëãààòàé áºãººä çºâõºí ñóðãàæ áýëòãýñýí òàðõè ë óã ç¿éëèéí èë õàðàãäàõ ãàäààä áàéäàë, ò¿¿íèé öààíà áàéãàà ìºí ÷àíàðûã õàðæ ÷àäíà ãýæ ¿çýæ áàéæýý. Éåýëèéí Èõ ñóðãóóëèéí ïðîôåññîð Ñàìíåð (1906) á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý áîë àëèâàà òºñººëºë (òààìàãëàë) áîäèò áàéäàëòàéãàà àëü õèð íèéöýæ áàéãààã øàëãàõ õýðýãñýë ìºí ãýæ îéëãîîä ò¿¿íèéã çààæ áîëíî, á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü ñóðãàõ ¿éë ÿâöûí á¿òýýãäýõ¿¿í áºãººä îþóíû ¿éë àæèëëàãààíû äàäàë, õ¿÷ ÷àäàë áîëíî ãýæ áè÷ñýí. Ïðîôåññîð Ñàìíýð áîëîí Êîëóìáèéí Èõ ñóðãóóëèéí ïðîôåññîð Æîí Äüþè íàð áîëîâñðîëûí àíõäàã÷ çîðèëãî íü ñóðàã÷äûí á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëæ, áîëîâñðîíãóé áîëãîõ àñóóäàë þì ãýæýý. - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã

õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí ìàø ñàéí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé õè÷ýýëèéí ¿ð ä¿í íü á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý þì. ÆåàííèË. Ñòåëëå, Êóðòèñ Ñ. Ìåðåäèò - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýòýé áîëîõûí òóëä àñàð èõ òóðøëàãà õóðèìòëóóëàõ õýðýãòýé. ñýòãýæ ñóðñíààð áèå äààí á¿òýýë÷ ñýòãýõ ÷àäâàðòàé áîëíî./ Êîëëèíç,Ìàíæèýðè 1992/ Äýýðõ òîäîðõîéëîëòóóäûã á¿ä¿¿â÷ëýí ¿ç¿¿ëáýë:

çºâ îéëãîõîîñ ýõýëíý. Ñóðàëöàã÷èä ººðñ人 ñóäëàõ, íýãòãýí ä¿ãíýõ, ä¿í øèíæèëãýý õèéõ çýðãýýð ñóðàõ ¿éë àæèëëàãààíä èäýâõòýé îðîëöñîíîîð àìæèëòàä õ¿ðäýã (Àíäåðñîí, Õèåáýðò, Ñêîòò, Óèëêèíñîí, 1985). - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýíèé ñòðàòåãèéã àøèãëàñíààð ñóðàëöàã÷èä èë¿¿ ñàéí ñóðàõ áîëíî. Ñóðàëöàã÷èä ýíý ñòðàòåãèéã áàéíãà õýðýãëýñíýýð ñóðàõ äàäëûã

Ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷, ýðäýìòýä Âàóôàí Ýñòåñ /1986/, Îãëå /1986/, Æèëëåò, Òåìïëå /1986/, Äàøíåð /1985/, Ðèäíåñ /2005/, Ìåðåäèò , Ñòåëëå /2006/ íàð ñóðàëöàã÷äûí á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã äàãíàí ñóäàëäàã áàéíà. Ýäãýýð ñóäëàà÷èä äàðààõ íèéòëýã ¿íäýñëýë¿¿äýä òóëãóóðëàñàí áàéíà. - Øèíý íºõöºëä àøèãëàæ áîëîõ á¿òýýë÷ýýð ñóðàõ ¿éë àæèëëàãàà þóíû ºìíº ìýäýýëýë, øèíý ¿çýë ñàíààã çºâ áîëîâñðóóëàõ,

ýçýìøèíý. (Ïàëèíåñàð, Áðàóí, 1989). - Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý áà ñóðàõ ¿éë àæèëëàãàà íü òýäýíä øèíýýð ñóðñàí ç¿éëýý áîäèò àìüäðàëä àøèãëàõ áîëîëöîîòîé ¿åä óëàì ñàéí õºãæèíº. (Ôåñíèê, 1987). - Ñóðàëöàã÷äûí, ºìíº íü ìýäñýí ç¿éë äýýð òóëãóóðëàí øèíý õè÷ýýëèéã çààõ íü èë¿¿ ¿ð ä¿íä õ¿ðäýã. Èíãýñíýýð ñóðàëöàã÷ øèíý, õóó÷èí ìýäëýãýý óÿëäóóëàí îéëãîõ áîëîìæòîé áîëäîã (Ðîò, 1990).


31

įÃÍÝËÒ Äýýðõ ñàíààã á¿ãäèéã ä¿ãíýæ ¿çâýë á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýäýã íü àëèâàà èõ ¿¿ñâýðýýñ îëæ

õóðèìòëóóëñàí, àæèãëàæ ìýäñýí, òóðøèæ òàíüñàí ìýäýýëëèéã èäýâõòýéãýýð, ÷àäâàðëàãààð óòãà÷ëàí îéëãîõ, õ¿ëýýí àâàõ, õýðýãëýõ, çàäëàí øèíæëýõ, íýãòãýí ä¿ãíýõ ñýòãýëãýýíèé öîãö ¿éë àæèëëàãàà þì. Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü óòãà÷ëàí îéëãîõ, çàäëàí øèíæëýõ, ¿íýëýõ íýãòãýõ ä¿ãíýõ, òàéëáàðëàõ çýðýã îþóíû ¿éë àæèëëàãààíû ÷àäâàð þì. á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü ñóðãàõ ¿éë ÿâöûí á¿òýýãäýõ¿¿í þì. Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü ìýäýýëëèéã ø¿¿í òóíãààõûã øààðäàõ èäýâõòýé ¿éë àæèëëàãàà ó÷ðààñ ñóðàëöàã÷ íü îëîí òºðëèéí ìýäýýëëèéã íýãòãýí ä¿ãíýõ, ìýäýýëýëä á¿òýýë÷ýýð õàíäàæ îíîâ÷òîé ¿íýí çºâ ìýäýýëëèéã ñîíãîí àâàõ ÷àäâàðòàé áàéõ íü ÷óõàë áºãººä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõýä ÷èãëýñýí ìàø ñàéí çîõèîí áàéãóóëàëòòàé õè÷ýýëèéí ¿ð ä¿íä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý õºãæèíº. Á¿ð ýíãèéíýýýð òîäîðõîéëáîë ÿìàð íýã àñóóäëûã øèíýëýã áàéäëààð, îëîí õóâèëáàðààð, óõààëãààð ÷àäâàðëàã øèéäâýðëýõ ¿éë ÿâöûí ¿ð ä¿íã á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ãýíý. Õ¿í àëèâ ç¿éëèéã òàíèí ìýäýõèéí ýõëýë íü ãàéõàõ ýðãýëçýõ áàéäàã áºãººä ò¿¿íýýñýý óðãóóëàí àñóóäàë äýâø¿¿ëæ, ìàðãàæ ìýòãýëöýí ¿çýë ñàíààãàà óðàëäóóëàí ýöýñò íü ã¿í óõààíû ¿¿äíýýñ áÿñàëãàí áîäîõîä õ¿ðãýäýã áà ýíäýýñ á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ýõýëäýã. Á¿òýýë÷ýýð ñýòãýíý ãýäýã íü ñóðàëöàã÷èä øèíý ìýäýýã ººðèéí ñóóðü ìýäëýãò òóëãóóðëàí õ¿ëýýí àâ÷, ò¿¿íä ä¿ãíýëò õèéæ, óëìàà𠺺ðñäèéí ¿çýë áîäëûã

ººð÷ëºõºä õ¿ðíý ãýñýí ¿ã. Àëèâàà õýëáýðèéí á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü õóâü õ¿í á¿ðèéí òîãòîîëòûí õóðä, îíî÷òîé òîäîðõîé ñýðãýýí ñàíàõ ÷àäâàð, òîãòîîñîí ç¿éëýý õàäãàëàõ õóãàöàà, õýðýãòýé ¿åä ñýðãýýí ñàíàõàä îéí áýëýí áàéäàë çýðýã ñýòãýëãýýíèé îíöëîãîîñ øàëòãààëàí íèéòëýã øèíæ ÷àíàðûã àãóóëàõã¿é õ¿í á¿ðèéí ñýòãýí áîäîõ, þìñ ¿çýãäëèéã õ¿ëýýí àâàõ ñóáúåêòèâ ÷àíàð, îéëãîõ çýðýã äàäàë òóðøëàãà çýðãýýñ õàìààðàí õàðèëöàí àäèëã¿é èëýðíý. Õ¿í á¿ð áàãààñàà á¿òýýë÷ ÷àäâàð èõòýé áàéäàã. Õ¿íèé áîäîîã¿é ç¿éëèéã áîäîæ, ýëäýâèéã îðîëäîæ áàéäàã. Èõýíõ õ¿ì¿¿ñèéí á¿òýýë÷ ÷àäâàðûí ¿ç¿¿ëýëò íü íàñ àõèõûí õýðýýð áóóðäàã áàéíà. Ó÷èð íü àëèâàà àñóóäàëä íýãýí õýâøìýë, òîãòîíãè õàíäëàãàòàé áîëñîí áàéäàã. Õàðèí áàãà íàñíû õ¿¿õýä ÿìàð íýãýí ñýòãýëãýýíèé õýâ çàãâàðò áàðèãäààã¿é áàéíà. Èéìä õ¿¿õäèéí õèéñâýðëýí áîäîõ, óðãóóëàí ñýòãýõ ¿åä íü äàíäàà óðàìøóóëæ áàéõ õýðýãòýé. Çàðèì ýðäýìòýä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý áóþó ñàíàà÷ëàãûã íýýëò, øèíý çîõèîí á¿òýýëòýä äàñàí çîõèöîõîä ÷èãëýñýí ¿éë àæèëëàãàà ãýæ ¿çäýã. ÑQ èõ áàéõ òóñàì èðýýä¿éí àìüäðàëûí ýýäðýýòýé çàìä (çàõ çýýëä) õºë àëäàõã¿é ãýæ ¿çäýã. Äýëõèéí àëäàðòàé çîõèîë÷èä, çîõèîí á¿òýýã÷èä á¿ãä áàãààñàà ÑQ ºíäºðòýé áàéæ, ò¿¿íèéãýý áàéíãà õºãæ¿¿ëæ áàéñàí áàéäàã.

СУДАЛГАА

- Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý áà ñóðàõ ¿éë àæèëëàãàà íü áàãø íàð îëîí óðãàëü÷ ¿çýë ñàíàà, äàäëàãà òóðøëàãûã îéëãîæ ¿íýëæ áàéãàà ¿åä õºãæèíº. ªºðººð õýëáýë, äàí ãàíö çºâ õàðèóëò áóñ,îëîí õóâèëáàðòàé õàðèóëò ºãºõ îð÷èí íºõöºë á¿ðäñýí ¿åä á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý õºãæäºã. / Áàíêñ,1988/ Ñóðãàëòûí ¿éë ÿâöûã àðä÷èëàõàä ÷èãëýãäñýí “Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý” òºñëèéã Îëîí óëñûí óíøèã÷äûí íèéãýìëýã, Õîáàðò áà Óèëüÿì Ñìèòèéí êîëëåæ, Óìàðä Àéîâàãèéí Èõ ñóðãóóëèéí áàãø íàð Æåàííè Ë.Ñòåëëå, Êóðòèñ Ñ.Ìåðåäèò , ×àðëåñ Òåìïë áîëîâñðóóëæ ñàíàë áîëãîñíûã Íüþ-Éîðê äàõü Íýýëòòýé Íèéãýì Õ¿ðýýëýí / Ñîðîñûí ñàí/ äýìæèæ Òºâ Àçèéí 21 îðîíä ñóäëàí õýðýãæ¿¿ëñýí áàéíà. [Á¿òýýë÷,ǺâëºìæI.2000.òàë 4]. Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý õºãæ¿¿ëýõ àðãûã äýëõèéí îëîí îðíû áàãø, ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷ õàìòðàí õýðýãæ¿¿ëæ áàéíà. Á¿õ øàòíû ñóðãàëòûí õºòºëáºðò ñóðàëöàã÷äûí á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõ àðãà ç¿éã íýâòð¿¿ëýõ íü äýýðõ àæèëëàãààíû ãîë çîðèëãî þì. Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý õºãæ¿¿ëýõ òºñºëä ãàçàð ãàçðûí ñî¸ëò õ¿ì¿¿ñ îðîëöîæ òºñëèéí çîðèëãûã õýðýãæ¿¿ëýõèéí òºëºº àðâèí áàÿëàã ìýäëýã, òóðøëàãàà íýãòãýí õàìòðàí àæèëëàæ áàéíà.


32

Á¯ÒÝÝË× ÑÝÒÃÝËÃÝÝÍÈÉ ÒÓÕÀÉ ÎÉËÃÎËÒ

ÇÎÕÈÎÃ×ÈÉÍ ÒÓÕÀÉ Áàëûí Ýíõöýöýã Îðõîí àéìãèéí “Ýðäýíýò” ¿éëäâýðèéí äýðãýäýõ ØÓÒÈÑèéí õàðúÿà Ø.Îòãîíáèëýãèéí íýðýìæèò Òåõíîëîãèéí ñóðãóóëèéí íèéãìèéí óõààíû áàãø.1990 îíä ÕÎ.ÓÁÄÑ –ã ò¿¿õ íèéãýì ñóäëàà÷, áàãø ìýðãýæëýýð ä¿¿ðãýñýí. 2008 îíîîñ Áîëîñðîëûí èõ ñóðãóóëüä áîëîâñðîë ñóäëàë ÷èãëýëýýð äîêòðàíò îþóòíààð ýëññýí. “Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýíèé àðãûí õýðýãëýý,¿ð ä¿íãèéí ñóäàëãàà“ ñýäâýýð ñóäàëãààíû àæèë õèéæ áàéíà. ÍÎÌ Ç¯É - Áààñàíäîðæ, Ñ, Ñóðãàëòûí àðãà, ýðýë, îëç, ÓÁ., 2008. - Æåàíè, Ë, Ñòååëå, Êóðòèñ, Ñ, Ìåðåäèò, ×àðëåñ Òåìïë, Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõ àðãà ç¿é, ÓÁ., 2002. - Æåàíè, Ë, Ñòååëå, Êóðòèñ, Ñ, Ìåðåäèò, ×àðëåñ Òåìïë, Á¿òýýë÷ýýð ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõ öààøäûí çîðèëòóóä, ÓÁ., 2002. - Æåàíè,Ë,Ñòååëå, Êóðòèñ,Ñ, Ìåðåäèò, ×àðëåñ Òåìïë, ªºðèé㺺 èëýðõèéëýõýýñ ¿íäýñëýëòýé áè÷èõ õ¿ðòýë, ÓÁ., 2002. - Æàäàìáà, Á, Ýíõò¿âøèí, Ñ, Èäýâõòýé ñóðãàëòûí çóóí íýãýí àðãà, ÓÁ., 2000.

СУДАЛГАА

Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýíèé ºñºëòèéí õýìæ¿¿ðèéã Ïàóë Ôðèéðè åð áóñûí ñàíàà ãàðãàõ, õîîðîíäîî çºð÷èëòýé ñàíààíóóäààñ îíîâ÷òîé çºâ ñîíãîëò õèéõ, àñóóäàë øèéäâýðëýõ, àëèâàà ñàíààä ø¿¿ìæëýëòýé õàíääàã áàéõààñ ãàäíà, á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý íü ñóðàëöàã÷äûí ñîíèðõîë, ñîíèó÷ çàíãààñ ¿¿äýëòýé ãýýä äàðààõ áàéäëààð òîìú¸îëæýý.

5


Ìîíãîë-Îðîñûí íàéðàìäàë, õàìòûí àæèëëàãààíû ºäð¿¿äýä...


34

ÌÎÍÃÎË-ÎÐÎÑÛÍ ÍÀÉÐÀÌÄËÛÍ ÑÀÐ

МОНГОЛ- ОРОСЫН НАЙРАМДАЛ, ХАМТЫ Ýíý îíû 10-ð ñàðûí 1-íýýñ 11-ð ñàðûí 1-íèé õîîðîíä ¿ðãýëæëýõ Ìîíãîë-Îðîñûí íàéðàìäàë, õàìòûí àæèëëàãààíû ºäð¿¿ä íü Ìîíãîë, Îðîñ óëñûí õîîðîíä àíõíû õýëýëöýýð áàéãóóëàãäñàíû 100 æèë, ÎÕÓ-ä ìîíãîë áîëîâñîí õ¿÷èí áýëòãýæ ýõýëñíèé 90 æèëèéí îéí õ¿ðýýíä çîõèîí áàéãóóëàãäàæ áàéíà. - Îðõî�� àéìãèéí ñóðãóóëèóäûí ñóðàã÷èä, îþóòàí, èðãýäèéí äóíä îðîñ, ìîíãîë äóó áîëîí çóðãèéí, çîõèîí áè÷ëýãèéí óðàëäààí, Øèëäýã ãýðýë çóðàã áîëîí ãàð çóðãèéí ¿çýñãýëýíã “Óóðõàé÷èí” ñî¸ëûí îðäîíä çîõèîí áàéãóóëàõ /10-ð ñàðä/ - Øèðýýíèé òåííèñ, õºë áºìáºã, ãàð áºìáºã, óñàí ñýëýëò áîëîí øàòðûí òýìöýýí /10-ð ñàðä/ - Ìîíãîë, Îðîñûí àðä ò¿ìíèé íàéðàìäàë õàìòûí àæèëëàãààíû ñýäýâò áàðèìòàò, óðàí ñàéõíû êèíîã “Óóðõàé÷èí” ñî¸ëûí îðäîíä ¿ç¿¿ëýõ áóþó òåëåâèçýýð íýâòð¿¿ëýõ /10ð ñàðä/


35

- Îðõîí àéìãèéí ñóðãóóëèéí ñóðàã÷äûã Ýðäýíýò õîòûí àíõäàã÷èäòàé óóëçóóëàõ (Òóñãàé õºòºëáºðººð) /10-ð ñàðä/ - “Íàéðàìäàë”-ûí ºíäºðëºãò ìîä ñóóëãàõ /10-ð ñàðä/ - “Íàéðàìäàë”-ûí ºíäºðëºãò öýöýã ºðãºõ /11-ð ñàðûí 1-íä/ - Ìîíãîë-Îðîñûí áààòðóóäûí õºøººíä öýöýã ºðãºõ /11-ð ñàðûí 1-íä/ - ÎÕÓ-ä èõ, äýýä ñóðãóóëü òºãñºã÷äèéí III ÷óóëãà óóëçàëò /10-ð ñàðûí 18, 19-íä/ - Óðàëäààíä øàëãàðñàí óðàí ñàéõàí÷äûí êîíöåðò /11-ð ñàðûí 1-íä/ - Îðîñ óëñûí ãàâüÿàò çóðàà÷ È.Ã.Ìàøêîâûí çóðãèéí ¿çýñãýëýí “Óóðõàé÷èí” ñî¸ëûí îðäîíä /10-ð ñàðä/ - Îðõîí àéìãèéí óäèðäëàãóóä áîëîí ÎÕÓ-ààñ Ýðäýíýò õîòîä ñóóãàà åðºíõèé êîíñóë íàð Ýðõ¿¿ õîòûí Ýäèéí çàñàã, õóóëü ç¿éí èõ ñóðãóóëèéí òºëººëºã÷èäòýé õèéõ óóëçàëò /10-ð ñàðûí 18, 19-íä/ ÇÎÕÈÎÍ ÁÀÉÃÓÓËÀÕ ÊÎÌÈÑÑ

НАЙРАМДЛЫН САР

ЫН АЖИЛЛАГААНЫ ӨДРҮҮДЭД...


Ө

Р

Н

И

Й

Н

ХУМХЫН ОРД: ХӨДӨЛМӨРЧ ЧАНАР ТАНЬ НЭМЭГДЭНЭ

ЗАГАСНЫ ОРД: СЭТГЭЛЭЭР УНАХГҮЙГ ХИЧЭЭ

Та бусадтай өөрийнхөө санал бодлыг хувцаалцснаар олны дунд байр сууриа нэмэгдүүлж чадна. Энэ сард та цаг минут бүрийг үр дүнтэй ашиглахыг хичээрэй. Дэмий өнгөрөөсөн цаг хугацаа, буруу тооцоолсон үйл хөдлөл бүр таны амжилтыг ухраах болно. Харин бусад үед та мөнгөний машин шиг ажиллах тул толгой эргүүлсэн зугаа цэнгэлээс холуур үлдэхийг хичээгээрэй. Өөрийгөө хөгжүүлэх, эргэцүүлэн бодох, шинжлэх ухаанчаар сэтгэхэд үргэлж үр дүн танд ирнэ. Эмэгтэй Хумхууд бүхий л асуудалд алтан дундажийг баримталбал өөртөө илүү хялбар болгож чадна. Гүнзгий харьцаагаа дахин сэргээж, сэтгэлийн амар амгалан байдлыг олж аваарай.

Санхүүгийн санаа зовоосон асуудал гарч ирж магадгүй байна. Сарын эхэнд ямар ч ашигтай гэж үзсэн шинэ бизнест яаран хөрөнгө оруулалт хийхгүй байхыг од эрхэс зөвлөж байна. Харин эхлэлийг нь тавьсан чухал ажил хэргээ дуусгахад анхаар. Арилжаа наймаанд явах төлөвлөгөө бүтэлгүйтнэ. Сарын дунд үед сайн мэдэхгүй зүйлээр хөөцөлдөх шаардлага тулгарч та багагүй ачаалалд орно. Гэсэн ч томоохон амжилт ирэх магадлалтай тул үзээд алдахыг сануулж байна. Муу санаатнуудын зүгээс ирэх түрэмгийлэл, өдөөн хатгалгатай тулгарна. Гэсэн ч сэтгэлээр унахгүйг хичээ. Өөртөө анхаарал тавь.

АРСЛАНГИЙН ОРД: ДАРГАТАЙГАА МУУДАЛЦАХГҮЙ БАЙХЫГ ХИЧЭЭ Аль чихрийг авбал дээр вэ гэж бодолхийлэн зогсож байгаа бяцхан хүүхдийн оронд та зогсч байна. Та ажил болон гэртээ бат суурийг бэхэлж байгаа тул удаан хугацаанд хүсэж явсан зүйл тань биеллээ олох л болно. Эхний арав хоногт ажил хэрэгтээ амжилт олно гэдэгтээ итгэлтэй байж болно. Томоохон ахиц гаргах таатай мэдээ юм уу хонжвор хожих, эд юм олох, бэлэг авах магадлал маш өндөр байна. Хайрттайгаа ер бусын дотно, сэтгэл ханамжтай байна. Үл хөдлөх хөрөнгө худалдан авах, аж ахуйн ажил хөөцөлдөх, эмчилгээ хийлгэхэд таатай. Эрэгтэй арслангууд шинэ танилдаа анхааралтай ахандахыг зөвлөе. Гэртээ урилггагүй зочин бүү оруулаарай. Зүрх сэтгэлдээ амар амгалан, энх тайванг цогцлоо.

ЖИНЛҮҮРИЙН ОРД: ОРЧНОО СОЛЬЖ САЙХАН АМРАХ ХЭРЭГТЭЙ Өнгөрсөн саруудад бага багаар цухалзаж байсан төвөгтэй хандлага таныг эрс чиглэх бололтой. Үүссэн бэхршээлийг даван туулахад бусдаас тусламж авах нь зүйтэй. Мөнгө эсвэл үнэт цаастай холбоотой ажил хэрэгт анхааралтай ханд. Тайван амрах цаг ирнэ гэдэгт итгэж өөдрөг байхыг хичээ. Гоёл чимэглэл, үнэт эдлэл худалдан авахад таатай. Биеийн хүчний ажил, эрсдэлтэй үйл ажиллагаанаас залсхий.

ОХИНЫ ОРД: ШИНЭ АЖИЛ ХЭРЭГТ ХҮНДРЭЛ ГАРАХ БОЛОЛТОЙ Хэрэв та ажил хайж байгаа бол хүссэн ажилдаа орох болно. Хуучны анд нөхөдтэйгээ уулзах бололтой. Хувийн амьдарлаа сайжруулах аливаа боломжийг ашигла. Гэнэтийн зочид айлчлан ирж төвөг удах бололтой. Хайр энхрийлэл, тэсвэр тэвчээр нь гэр бүлийн амар тайван байдлын үндэс болдог гэдгийг сана. Хэрэв та ямар нэгэн зүйлд бүрэн төвлөрч чадахгүй байгаа бол энэ талаар бодох хангалттай цаг гарга.

ХИЛЭНЦИЙН ОРД: ХИЙЖ ЧАДАХГҮЙ ЗҮЙЛЭЭР БҮҮ ОРОЛД Хайртай хүндээ тэвчээртэй, сайхан сэтгэлээр ханд. Бие махбод ба оюун санаандаа хэт их ачаалал бүү өг. Тооцоолгүй санхүүгийн зарлагууд удаан хүлээсэн аялалд тань саад болно. Өөртөө шинэ үүрэг даалгавар нэмж үүрэхээс зайлсхий. Тохиолдлын танилуудаас зайлсхий. Гэр бүлийн асуудлууд байнга санаа зовоож, яаралтай шийдэхийг танаас шаардана. Хийж чадахгүй зүйлээр бүү оролд.


З

У

Р

НУМЫН ОРД: УЯН ХАТАН БАЙЖ ТУШААЛ АХИХАД АНХААР Таны өөдрөг үзэл, дур булаам байдал, бусадтай учраа амархан ололцдог чадвар ажил хэргийн ашигтай хүмүүстэй танилцахад тус болно. Энэ нь цаашдаа таньд тусаа өгөх шинжтэй.Урам хугарах эсвэл санхүүгийн алдагдалд орохгүйн тулд худалдан авалт хийх, бичиг баримт бүрдүүлэхдээ анхааралтай бай. Дотны хүмүүстэйгээ амрах, сонирхдог зүйлээ хийх нь таны сэтгэлийн алжаалыг тайлна. Бүхий л ажил хэрэгт алтан дунджийг баримтал. Таны хэт шударга, ил тод шүүмжлэл эсвэл удирдлагадаа хандах уян хатан чанар дутагдах нь албан тушаал ахихад сөргөөр нөлөөлнө.

МЭЛХИЙН ОРД: АЛС ХОЛООС ОЛОН ТААТАЙ МЭДЭЭ ИРЭХ БОЛНО Танд үнэмшимгүй, сайхан санал ирэхийг од эрхэс сануулж байна. Найз нөхөд тань аз, амжилт авчирна. Эрүүл, ухаалаг тооцоо таныг санхүүгийн ноцтой асуудлаас аварна. Аян замд таныг аз, адал явдал, уран бүтээл, хувийн ба ажил хэргийг ялалт хүлээж байна. Өвөрмөц содон зүйлд дурлагсад эрсдэлтэй зүйлтэй бүү орооцолд. Хянамгай байж, ажлаа зөв төлөвлөвөл өөртөө сэтгэл хангалуун байх болно. Шаналгаж байсан хууч өвчин сэдэрч болзошгүй. Урлагийн салбарт ажилладаг хүмүүс амжилт олно. Ажил хайж буй мэлхийнүүд хүссэн ажилдаа орох болно.

ХОНИНЫ ОРД: ОЛОН АЖЛЫН САНАЛ ИРНЭ Ажил хэргийн холбоотой санал уулзалтууд ар араасаа хөвөрнө. Найз нөхөд ах дүүгийнхээ үгийг сонсч дэмжлэг ав. Хайртыгаа ойлгохыг хичээж, хүмүүстэй эвлэрлийн гэрээ байгуул. Эрэгтэй Хонинуудыг од эрхэс илүү харж үзэх тул боломжийг ашиглах хэрэгтэй. Сарын сүүрээр санхүүгийн байдал эрс дээшилнэ. Аливаад хичээл зүтгэлтэй хандаж, тэсвэр хатуужил гарга. Дотны хүмүүстэйгээ цагийг зугаатай өнгөрөө.

Х

А

Й

МАТАРЫН ОРД: САНХҮҮГИЙН ТАЛ ДЭЭР ҮЛ ИТГЭЛЦЛЭЛ БИЙ БОЛЖ МАГАДГҮЙ Өөрийн цагийг санхүүгийн эмх цэгцтэй, тэнцвэртэй байдалд зориулж чадсан хүмүүс амжилт олно. Шинэ ажил хайж байгаа матрынхан эргэлзээтэй байдалтай тулгарна. Сайн бод. Танд асар их боломж олдоно. Сарын эхний арав хоногт эргэлзээтэй үйл ажиллагаанд айж эмээлгүй зоригтой ор. Энэ нь үр дүнгээ өгнө. Мэргэжлийн үйл ажиллагаанд амжилт олно. Хүүхдүүддээ анхаарал тавь. Спортоор хичээллэхэд таатай. Өөрийгөө цоо шинээр мэдэрч, эрч хүч авна. Сарын сүүлээр бүх матрынхан ажилдаа дарагдана. Гэсэн ч ачаалал хөнгөрөх цаг ойрхон учир сэтгэлээр бүү уна. Гариг эрхэс өгөөмөр танд өгөөмөр гараа дэлгэснийг бүү мартаарай.

ҮХРИЙН ОРД: ШААРДЛАГАГҮЙ ХАРИЛЦАА ХОЛБООГОО ТАСАЛ Өөрийн санаа бодлоо цэгцэлж, хийсэн ажилдаа дүгнэлт өг. Романтик уулзалт эсвэл дотны хүнтэйгээ харьцах нь сэтгэл хөнгөрүүлж баяр баясгалан аичирна. Ахмад хүмүүс, хайрттайгаа муудалцахгүйн тулд дээд зэргийн тэсвэр тэвчээртэй, уян хатан бай. Шинэ ажил хэрэг бүү эхэл. Шинэ хүнтэй танилцвал харьцаа удаан үргэлжилж, цаашдаа таны ажил албан тушаал ахих эсвэл санхүүгийн амжилт олох суурь нь болно. Шаардлагагүй харилцаа холбоогоо тасал. Харамч эсвэл хэт арвич хямгач байж болохгүй. Эмчилгээ хийлгэх, гоо сайханд орох, спортоох хичээллэхэд сайн. Зарим чухал төлөвлөгөөгөө ил гарга.

ИХРИЙН ОРД: САНХҮҮГИЙН АСУУДАЛД БОЛГООМЖТОЙ ХАНД Нэгэн хэвийн амьдралын хэв маягаа өөрчил. Гэртээ засвар хий. Арилжаа наймаанд явбал бүтэлгүйтнэ. Ажил хэрэг ба эд зүйл худалдан авахдаа хууртагдахаас сэрэмжил. Урьдын ажил хэргээс л ашиг олж болно, шинэ ажил сэдээд хэрэггүй. Найз нөхөдтэйгээ асуудал үүсгэнэ, эсвэл хайртууд урьдын хайраасаа болж гэр бүлийн томоохон

хэрүүл маргаан хийнэ. Харилцан ойлголцолд хүрэхэд маш их асуудал байгаа тул байгалаас заяасан уян хатан, эелдэг зангаа ашигла. Таньд авьяас чадвараа нээх, олон түмний өмнө ажил хэрэгч авхаалж, самбаагаа харуулах боломж олдох магадлалтай.


ED2012-7