Page 41

Mazzel tov! in Lochristi door Evy Erauw

Met een publiek van geïntrigeerde lezers kreeg Vanderstraten een panel van interviewers voor zich geschoteld die de hete hangijzers niet uit de weg gingen. Een beeld van de avond... Waarom denk je dat jouw boek zo’n groot succes is? Door een combinatie van factoren denk ik. Mijn situatie was vrij uniek natuurlijk. De joodse gemeenschap in Antwerpen is er al acht eeuwen lang. Maar uiteindelijk heeft nog nooit een niet-joodse van binnenuit beschreven hoe zij het Jodendom ervaart. Dus uiteindelijk vul je een lacune in, de hiaten van al die eeuwen lang. De nieuwsgierigheid van de niet-Joodse wereld speelt mee. Ook de uniciteit dat ik, door zo nauw met de kinderen samen te werken, ook heel andere facetten heb gezien die andere mensen niet zouden zien. Plus dat ik ook nog de combinatie had van een zeer nieuwsgierig mens te zijn, scherp te observeren, plus dan ook nog blijkbaar te kunnen schrijven. Er zijn meerdere mensen die heel contact hebben met de Joodse gemeenschap, maar niemand heeft het uitgeschreven zoals ik het gedaan heb. Dus ik denk dat velen dingen herkennen of dat hun nieuwsgierigheid beantwoord wordt, dat er een wereld opengaat waar ze eigenlijk niets vanaf weten. Het is zeker het onderwerp van het boek, veel meer dan je denkt. Mijn pen zat ook in mijn vorige boeken dus dit moet het onderwerp zijn. Was je vooraf ook al geïnteresseerd in de joodse gemeenschap of was dat toeval? Helemaal niet, absoluut niet. Wel open, niet terughoudend, niet dat mij dat bang maakte. Integendeel, nieuwsgierig maar zeker niet voor dit. Echt niet. Nee, ik had gewoon werk nodig. Dit was één van die baantjes die elke avond van de week doorging. Ik zei net in de auto hier naartoe: ik geef tussen nu en twee weken elke avond een lezing, dus eigenlijk doe ik hetzelfde als dertig jaar geleden. Op een andere manier :) maar het was een vorm van inkomen, dat was het vooral bij mij. En dat het flexibel was: als ik niet om halfzes kon komen, kon ik om halfzeven komen,... Dat heb je niet aan de kassa. Dat soort zaken. Het is typisch voor de joodse gemeenschap om alles op alles te zetten wat de geestelijke ontwikkeling van jezelf en je kinderen betreft. Voor zover ik wist, waren er toen geen Vlaamse gezinnen die elke avond van de week iemand lieten komen ter begeleiding van de kinderen. Eigenlijk deed ik niets anders dan nogmaals de leerstof van die dag samen te overlopen, hen te begeleiden. Dat is luxueus maar dat had zeker ook te maken met alles op alles zetten. Die gingen niet naar de sportvereniging, die keken niet naar TV. Het had een Vlaams gezin mogen zijn, alleen denk ik dat je ze niet kon vinden. En zij zijn ook een vlaams gezin, een Vlaams-joods gezin. Hoe ben je te werk gegaan voor je boek? Je verhaal begint in 1987… Had je een dagboek bijgehouden of zo? Ja, ik hield een dagboek bij maar zoals wel vaker zijn dagboeken nutteloos als het gaat om datgene wat belangrijk is. Het blijkt dat in dat dagboek

foto © Tom van Nuffel

futiliteiten staan en dat mijn herinneringen toch dieper zaten dan ik dacht. Wat ik gedaan heb, is: ik heb veel mensen uit die tijd opnieuw gecontacteerd om te weten wat ik ooit verteld heb over hen, over het gezin. Zoals de rabbijn heb ik gecontacteerd, ik heb gesprekken met mijn zus gehad,... bleek dat ik destijds veel aan haar toevertrouwd had. Met de familie Schneider had ik mailverkeer maar dat was er altijd, ik heb hen niet laten weten dat ik mijn boek schreef. Ik ben Hebreeuws gaan volgen aan de universiteit van Antwerpen, daar was ik één van de enige mensen boven de twintig. Alle studenten die dat volgden, volgden dat als keuzevak. De wijze waarop zij keken naar alles wat er verteld werd, was vanuit dezelfde onwetendheid die ik destijds had. Door die studenten te bestuderen wist ik weer wat ik allemaal niet meer wist, zij wisten niets van de gewoonten. De verwondering van de studenten. Dan dacht ik: ja, dat had ik ook. Je ziet dat allemaal. Het is niet makkelijk om terug te gaan naar de ontwetende persoon die je was. Natuurlijk, ik heb eigenlijk van de Margot Vanderstraeten van dertig jaar geleden een personage gemaakt. Ik kon niets weten. Door het opnieuw te bouwen, geleidelijk aan steeds meer en meer. Maar dingen zoals een sabbat, de gesprekken tijdens de wandelingen met Elzira en haar hondjes, dat vergeet je niet. De grote verbazing in cultuurverschillen, de grote dialogen met de ouders. Maar dat staat toch niet in een dagboek hoor. Nu blijkt, door de familie afgelopen oktober terug te zien, hoeveel ik vergeten ben. Door samen herinneringen met hen op te halen, dacht ik: oh ja, dat had ook een mooi hoofdstuk geweest, had ik dat geweten. Hoe komt het dat ik dat vergeten ben? Wat waren de reacties van de familie Schneider zelf? Erg verschillend wat de ouders en kinderen betreft… De ouders hadden veel liever gehad dat het boek niet bestond. Elzira is heel blij dat haar particuliere geschiedenis iets universeels is geworden, ze vindt het helemaal niet erg dat al die privédingen nu blootgelegd zijn met name de dyspraxie (= motorische ontwikkelingsstoornis waardoor vaardigheden zoals fietsen, schrijven, … trager en moeilijker aangeleerd worden) en zo... Ze is daar zelfs trots op, staat stevig in haar schoenen. Maar de ouders zijn daar niet blij mee. met name omdat binnen de joodse gemeenschap zaken met erfelijkheid niet openbaar gemaakt worden. Als een kind bijvoorbeeld astma heeft, wordt dat doorgegeven aan de school en wordt er een plan opgemaakt in geval van een acute aanval. Dat gebeurt zelfs niet op een joodse school, de leerkrachten worden niet op de hoogte gebracht. Alles wordt verstopt. Dat is wat de ouders, met name de moeder, mij… ‘kwalijk neemt’ is het woord niet. Maar de manier waarop ze mij nu aankijkt en benadert, is nu helemaal anders.

februari 2018

41

Nr104  

Fris en blij magazine voor Lochristi, Zaffelare, Beervelde en Zeveneken

Nr104  

Fris en blij magazine voor Lochristi, Zaffelare, Beervelde en Zeveneken