Issuu on Google+

Տ. ՄԻՔԱՅԵԼ ԵՊՍ. ԱՋԱՊԱՀՅԱՆ

ԽՈՍՔՍ ԺՈՂՈՎՐԴԻՍ .

Ի ՀԱՅՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. ԳԱՐԵԳԻՆ Բ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ

ՆՎԻՐՈՒՄ ԵՆՔ ՍՐԲԱԶԱՆ ՀՈՐ ՔԱՀԱՆԱՅԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱԴՐՈՒԹՅԱՆ 25 ԱՄՅԱԿԻՆ

ՀԱՅ ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ԵԿԵՂԵՑՈՒ ՇԻՐԱԿԻ ԹԵՄԻ ՔՐԻՍՏՈՆԵԱԿԱՆ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ԿԵՆՏՐՈՆ ԳՅՈՒՄՐԻ 2013թ

ԳԱԼՍՏՅԱՆ ԿԻՐԱԿԻ <<ՅԱՅՆԺԱՄ ՏԵՍՑԵՆ ԶՈՐԴԻ ՄԱՐԴՈՅ ԵԿԵԱԼ ԱՄՊՈՎՔ, ԶՕՐՈՒԹԵԱՄԲ ԵՒ ՓԱՌՕՔ ԲԱԶՄՕՔ>> <<Եվ այն ժամանակ պիտի տեսնեն Մարդու Որդուն, որ գալիս է ամպերի վրայով` զորությամբ եւ մեծ փառքով>>: Ղուկ. ԻԱ 27 Ըստ Ղուկաս Ավետարանչի` մեր Տիրոջ գալուստն <<ամպովք, զօրութեամբ եւ փառօք բազմօք>>, աստվածային հայտնություն է եւ Ավետարանի ճշմարտություններից մեկը: Փրկիչն Ինքը հայտարարեց Իր աշակերտներին այդ մասին: Հայտնությունը մարդկանց անծանոթ ճշմարտություն է ապագայի վերաբերյալ, որ հայտնում է Տերը` աստվածատես մարգարեների ու առաքյալների միջոցով: Գալստյան հայտնությունը հիմնված է Ավետարանի վրա, որ Աստծո խոսքն է, այլ ոչ թե մի պարզ գիրք: Տերն է ճշմարտությունը եւ կատարյալ հայտնությունը: Այն ճանաչելու համար ուրիշ լույսի կարիք չունենք, քանզի Հիսուս է ամենապայծառ ու աստվածային լույսը: Շատերը տարօրինակ են համարում Գալստյան գաղափարը, քանի որ Ավետարանի ճշմարտությունները եւս տարօրինակ են նրանց համար: Աստվածաշունչ Մատյանը սովորական Գիրք չէ, այլ աստվածային ճշմարտությունների գանձարան: ՀԻՍՈՒՍԻ ԳԱԼՍՏՅԱՆ ԱԿՆԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆԸ Տիրոջ գալուստն իրականություն էր առաքյալների համար: Նրանք լցված էին այդ գաղափարով, որ առաջնորդում էր լուսաշող աստղի նման: Տիրոջ գալստյան ակնկալությունը մշտական տեսիլք էր նրանց համար. իրենց հոգու հայացքը դրան էին հառել եւ կարծեք ուր որ է, երկինքը բացված պիտի տեսնեին, որտեղից իջնելու էր Հիսուս` երկնային հրեղեն կառքով ու փառքով: Միմյանց ողջունում էին <<մարանաթա>> խոսքով, որ նշանակում է` <<Տերը գալու է>>, որպեսզի միշտ հիշեն եւ պատրաստ լինեն Տիրոջ փառահեղ գալստյանը: Գալստյան ակնկալությունը շատ մեծ ազդեցություն ուներ առաքյալների կյանքում. այդ տեսիլքն իմաստ ու երանգ էր տալիս նրանց գործերին: Երբ տեղից տեղ, տնից տուն էին փոխադրվում, ավելի մոտ էին զգում Տիրոջն ու Նրա գալստյանը: ՀԻՍՈՒՍԻ ԳԱԼՍՏՅԱՆ ՃՇՄԱՐԻՏ ԻՄԱՍՏԸ Հիսուսի ճշմարիտ գալստյան մասին առաքելական դարի ակնկալությունը, դժբախտաբար, սխալ է հասկացվել շատ քրիստոնյաների կողմից, ովքեր հիմնվում էին Հովհաննու Հայտնության տառացի իմաստի վրա, թեպետ ոչ ոք չի կարող ուրանալ, որ Գալստյան Հայտնությունը եւ Վերջին Դատաստանն աստվածային ճշմարտություններ են: Աստվածային արդարությունը չի կարող անտեսել աշխարհի ոճիրներն ու արդարության համար տառապողներին: Աստվածորդու խոսքերը հավիտենական ճշմարտություններ են, քանզի Տերն ասում է. <<Երկինք եւ երկիր անցցեն եւ բանք իմ մի՛ անցանիցեն>>: Բոլոր նրանք, ովքեր Հիսուսի գալուստը կապել են աշխարհիկ նշանների, նյութական երեւույթների ու հրաշքների հետ, հուսախաբ են եղել, որովհետեւ Տիրոջ գալուստը հոգեւոր է: Առաքելական դարից սկսյալ, միշտ ճշմարիտ հավատացյալներն ու սրբերն ընդունել են Նրա գալստյան շնորհը, Սուրբ Հոգու պարգեւներն իրենց հոգեւոր կյանքում:

Միայն Ավետարանի աստվածային սկզբունքների գործադրմամբ է երկրի վրա հաստատվելու Աստծո Արքայությունը, այլ ոչ թե հրաշքներով ու տարերային ահեղագոչ երկրաշարժով: Երբ Հիսուսի սիրո Ավետարանը քարոզվի աշխահի չորս ծագերում անխտիր, երբ ողջ մարդկությունը լուսավորվի Նրա հոգեւոր լույսով, այն ժամանակ Աստծո թագավորությունը կատարելապես կհաստատվի երկրի վրա: Աստծո թագավորությունը նոր չի գալու աշխարհ: Այն եկել է Հիսուսի, Աստծո Միածին Որդու գալստյամբ, Նրա մարդեղությամբ, երբ մարդիկ փրկվեցին սատանայի իշխանությունից եւ որդեգրվեցին Երկնային Թագավորին: Տիրոջ գալուստը շարունակական է, այլ ոչ թէ մեկ անգամ կատարվող իրողություն. այն շարունակվում է հավատացյալների հոգում, քանի որ Տերն ասում է. <<Արքայութիւն Աստուծոյ ի ներքս ի ձեզ է>>: Ե՞ՐԲ Է ԳԱԼՈՒ ՏԵՐԸ Գալու է Վերջին դատաստանին (Մտթ. ԻԴ 14, Մրկ. ԺԳ 10), փայլակի պես, որ հանկարծակի դուրս է գալիս արեւելքից եւ գնում արեւմուտք: Սակայն ոչ ոք չգիտի այդ օրն ու ժամը: Ուստի Տերը պատվիրում է. <<Արթուն կացէք, զի ոչ գիտէք յորում ժամու Տէրն ձեր գայ>>: Մի՛ հպարտացիր, թե գիտուն ես, մեծ, հարուստ, քանի որ քեզանից վեր մեկը կայ, որ անբաղդատելիորեն ավելի գիտուն է քեզնից, ավելի մեծ: Աստված վեր է քո ծրագրերից, գիտությունից ու որոշումներից: Եթե քո եւ Նրա ծրագրերը համապատասխանում են, կիրականանան, իսկ եթե ոչ` Աստված կձախողի դրանք: Ժողովրդական իմասությունն ասում է. <<Խորհուրդ մարդկան` կամք Աստուծոյ>>: Մի՛ կարծեք, թե Տերը մոռացել է. Նա պատգամաբեր չի ուղարկում, սուրհանդակի կարիք չունի, գալիս է հանկարծակի, գիշերով եւ <<երանի՜ այն ծառային, ում Տերը երբ գա, նրան արթուն կգտնի>>: ԻՆՉՊԵ՞Ս ՊԱՏՐԱՍՏՎԵԼ Ինչպե՞ս ապրել երկրավոր կյանքը, որպեսզի պատրաստ լինենք ու հանկարծակիի չգանք, երբ մեկնումի փողը հնչի: Տերը պատասխանում է. <<Արթուն կացէք, յամենայն ժամ աղօթս արարէք>> (Ղկս. ԻԱ 36), քանզի Նա գալիս է, երբ մենք զբաղված ենք տուն, դիրք, դղյակներ կառուցելով, դրամ կուտակելով, երբ մտահոգ ենք մեր առօրյա գործերով: Անկասկած մի օր մեկնելու ենք այս աշխարհից. մեզ համար անորոշ մի օր, որ միայն Աստծուն է հայտնի եւ ավելորդ է հիշեցնել, որ մեր ունեցած հարստությունը, գույքը չենք կարող տանել մեզ հետ: Ուրեմն` ի՞նչ կարող ենք տանել. մեր հոգեւոր հարստությունը միայն` մեր հաւատը, սերը, սրբությունն ու բարեգործությունը: Քրիստոնյան հետեւելով Ավետարանի պատվիրաններին` իր հոգեւոր առաքինություններով միշտ պետք է պատրաստ լինի Աստծո վերջին կոչին եւ Տիրոջ փառավոր գալստյանը: ԳԱԼՈՒՍՏ ՍՈՒՐԲ ՀԱՐՈՒԹՅԱՄԲ Մեծ Պահքի վերջում` Զ կիրակի օրը, Եկեղեցին հավատացյալների ուշադրությունը հրավիրում է Հիսուսի գալստյան վրա, քանզի մեկ շաբաթ անց` Ծաղկազարդին, Իսրայելի Գերագույն Թագավորը, խոնարհագույն կենդանուն նստած, օվսաննաներով ու օրհներգությամբ Աստծո Տաճար է գնում եւ դրանից մեկ շաբաթ անց, հրաշափառ հարություն առած, հայտնվում Իր հավատացյալներին, բոլոր նրանց, ովքեր սրբութեամբ ու հավատով, աղոթքով ու սիրով սպասում են Իրեն եւ ցնծերգությամբ ավետում. <<Օրհնեալ որ գայ յանուն Տեառն>>:

ԾԱՂԿԱԶԱՐԴ <<ԵՒ Ի ՄՏԱՆԵԼՆ ՆՈՐԱ ՅԵՐՈՒՍԱՂԷՄ, ԴՂՐԴԵՑԱՒ ՔԱՂԱՔՆ ԱՄԵՆԱՅՆ>> <<Օրհնութի՜ւն Որդւոյ Դաւթի, Օրհնեա՜լ որ գայ յանուն Տեառն: Օրհնութի՜ւն ի բարձունս>> Մտթ. ԻԱ 9 Իր Փրկչին` խոստացված Մեսիային ընդառաջ գնացող բազմության` մանուկների ու երիտասարդների, շրթներից աղբյուրացող հնավանդ օրհներգն այս օրերը մեկ անգամ եւս հաղթականորեն լսվում է մեր Եկեղեցու կամարների ներքո: Այս երկնաբույր օրհներգն արձագանքեց նրանց հոգիներում, ովքեր ճամփեզրերին, ձիթենու եւ արմավենու ոստերով, փառատրության ու գոհաբանական բացականչություններով, ողջ մթնոլորտը վերածել էին բացօթյա հրաշակերտ տաճարի: Ծաղկազարդը տոնն է Հիսուս Քրիստոսի վերջին անգամ Երուսաղեմ հաղթական մուտքի: Կենսավետ հույսի ու ցնծության օր է Ծաղկազարդն ընդհանրապես քրիստոնեայ բոլոր ժողովուրդների եւ մասնավորաբար մեզ` հայերիս համար: Տոնի առավոտյան խորհրդից հետո, երեկոյան դռնբացեքի հոգեպարար արարողությամբ, մեր եկեղեցիների` վեց շաբաթ սեւով վարագուրված խորանները վերստին բացվելու են` այնտեղից հավերժական հույս ու լույս, սեր ու հավատք հոսեցնելու մեր հոգիների մէջ: Քրիստոսի Երուսաղեմ մուտքը նկարագրող Ավետարանական պատումները խիստ հետաքրքրական են ու իմաստալից: Եբրայեցի ժողովուրդը բերկրանքի կանչերով եւ ուրախության խլացնող աղաղակներով դիմավորեց Քրիստոսի մուտքը Երուսաղեմ` ձեռքերում ձիթենու ոստեր ու ճյուղեր` որպես խաղաղության ու հաղթության խորհրդանիշ, Նրա անձի միջոցով ողջունելով Աստծուց խոստացված եւ երկար դարեր սպասված Մեսիային, Ազատարարին ու Փրկչին: Քրիստոս հասել էր Իր երկրավոր քարոզչության ու տնօրինական գործունեության վերջին հանգրվանին. Նրա կատարած հրաշքներն ու բժշկությունները, պատմած առակներն ու թելադրած պատվիրանները պայծառորեն դրսեւորել էին Իր անձն իբրեւ Մեսիա, Փրկիչ, ազգին խոստացված Թագավոր, որ գալու էր Իր ժողովրդին ազատագրելու` ինչպես գուշակել էր Զաքարիա մարգարեն. <<Ուրախացի՛ր խնդությամբ, դո՛ւստրդ Սիոնի, կանչի՛ր ցնծությամբ, դո՛ւստրդ Երուսաղեմի, ահա գալիս է քո թագավորը քեզ մոտ, քո արդար, փրկագործ ու խոնարհ թագավորըª հեծած էշի, էշի քուռակի վրա>>(Զքր. Թ 9): Իբրեւ Թագավոր, էշին հեծած, ժողովրդական աննկարագրելի խանդավառությամբ, Հիսուս մուտք էր գործում Երուսաղեմ, ուր, զատկական տոնի մոտալուտ լինելու պատճառով, հազարավոր հրեաներ, հեռավոր եւ մոտակա վայրերից, փութացել էին այնտեղ` տաճարին մոտ անցկացնելու իրենց զատկական տոնը: Հաղթական շքերթով դեպի Երուսաղեմ առաջացող տիրակալ ամբոխը ցնծագին բացականչում էր. <<Օվսաննա՜, օրհնյա՜լ լինի նա, որ գալիս է Տիրոջ անունով>>(Հովհ. ԺԲ13): Թափորը համրաքայլ ու ինքնավստահ ընթացքով առաջանում էր դեպի փառքը Երուսաղեմի եւ միջնաբերդը Հին Ուխտի ժողովրդի հավատքիª դեպի Սողոմոնյան տաճար: Թագավորավայել այս թափորը դղրդացնում էր ամբողջ քաղաքը: Ավետարանն ասում է. ՙԵրբ Հիսուս Երուսաղեմ մտավ, ամբողջ քաղաքը դղրդաց: Ո՞վ է սա,- հարցնում էին քաղաքի բնակիչները: Իսկ ամբոխը պատասխանում էր. Սա Հիսուս մարգարեն է, Գալիլիայի Նազարեթ քաղաքից՚ (ՄՏ. ԻԱ10-11): Հիսուս նույն պահին տաճար է մտնում. Նա դառնակսկիծ հայացք է նետում այնտեղ խռնված ամբոխին. ի՜նչ ահավոր տեսարան… Տաճարն այլեւս դադարել էր աղոթքի տուն լինելուց եւ վերածվել էր առեւտրական մի մեծ կենտրոնի: Ի տես այս տխուր տեսարանի` Հիսուս տաճար մտավ եւ վռնդեց բոլոր նրանց, ովքեր տաճարի շրջափակում առուծախ էին անում: Նա շուռ տվեց լումայափոխների սեղաններն ու աղավնավաճառների

աթոռները եւ ասաց նրանց. <<Սուրբ Գրքերում ասված է` իմ տունն աղոթքի տուն պիտի կոչվի, մինչդեռ դուք ավազակների որջի եք վերածել այն>>(Մտթ. ԻԱ 12-13): Տաճարը մաքրագործելուց հետո Հիսուս դուրս եկավ Տաճարի բակ, ուր Իրեն մոտեցան կույրեր ու կաղեր, որոնց բժշկեց: Քահանայապետերն ու դպիրները տեսան Հիսուսի գործած հրաշքներն ու լսեցին նաեւ մանուկների աղաղակները. երբ բարկացած Հիսուսի ուշադրությունը հրավիրեցին մանուկների աղաղակի վրա, Հիսուս ասաց. <<Այո՛, դուք չե՞ք կարդացել Սուրբ Գրքի այս խոսքը, թե մանուկների ու ծծկեր երեխաների բերանով գովեստ հյուսեցիր>>(Մտթ. ԻԱ 16): Իր պարտականությունը լիվին կատարած մարդու գոհունակությամբ, երեկոյացած օրվա վերջին շողերի հետ, Հիսուս քաղաքից դուրս գալով, Բեթանիա էր գնում` այնտեղ գիշերելու: Ծաղակազարդի կամ Քրիստոսի` Երուսաղեմ հաղթական մուտքի պատմությունն իր հուզականությամբ ու թելադրականությամբ, մեզ մղում է խորհել որոշ ճշմարտութիւնների մասին. Ա. Քրիստոս, Երուսաղեմ Իր փառահեղ ու քաջահաղթ մուտքով, մեկ անգամ եւս բացահայտեց եբրայեցի ժողովրդին անձկությամբ սպասված Իր Մեսիա լինելը: Տնօրինական եռամյա գործունեության ամբողջ ընթացքում Քրիստոս Իր հետեւորդներին եւ ունկնդիրներին շարունակ հիշեցրեց այս պարագան: Թաբոր լեռան վրա տեղի ունեցած Իր պայծառակերպությունն այս իրողության ակնհայտ վկան եղավ: Իրենով իրագործվեցին Հին Կտակարանի մարգարեական նախագուշակությունները: Ինքն էր սպասված Մեսիան, Օծյալ Տերը, Փրկիչն ու Ազատարարը, որ եկավ հիմնելու անվախճան, հավիտենական Իր թագավորությունը, ուր ներս մտնելու միակ միջոցը Նրան` իբրեւ Տեր ու Փրկիչ, նաեւ հավիտենական Թագավոր ընդունելն էր: Բ. Երուսաղեմ մուտքին Իրեն դիմաւորողների մեջ հիշատակվում են հատկապես մանուկները, ովքեր անդադար երգում էին. <<Օրհնություն Դավթի որդուն>>: Մանուկների վաղվա հասարաությունից է կախված ազգիս ճակատագիրը: Աստվածաշունչն ասում է. <<Կրթիր մանկանը, երբ դեռ փոքր է եւ դրանից հետո այլեւս երբեք պիտի չշեղի իր ճանապարհը>> (Առ. ԻԲ 6): Քրիստոսին դիմավորող մանուկներն աստվածային օրհնությամբ լցված կյանքով պսակվեցին: Աստվածորդին այսօր եւս կոչ է հղում մեզ, որ, աստվածային մշտատեւ ներկայության հուշարար, մեր մանուկներին առաջնորդենք դեպի Նա, որպեսզի փոքրիկները Նրանով աճեն ու պայծառանան, լցվեն ու կենսավորվեն եւ հետագայում դառնան Բեթղեհեմյան երկնակամարի վրա փայլատակող հավերժական լույսի ճառագայթներ: Գ. Վերջապես, բավական չէ միայն ունկնդրել ավետարանական ճշմարտությունները. հարկ է կիրառել դրանք, որովհետեւ Քրիստոս աշխարհ եկավ, որպեսզի մենք կյանք ունենանք եւ առավելագույն չափով ունենանք: Արդարեւ` Ծաղկազարդի տոնակատարությունը պետք է մեզ մղի խորհել մեր հոգեւոր տաճարների, այսինքն` հոգու ու սրտի մաքրության մասին: Չէ՞ որ Նա եկավ մարդուն փրկելու, ազատագրելու ե՛ւ ներքին թշնամուց, ե՛ւ չարի գերությունից, ե՛ւ մեղքի տիրապետությունից: Նա եկավ` մաքրելու եւ մաքրագործելու մարդու սիրտն ու հոգին, դրանք վերածելու Աստծո Տաճարի եւ Սուրբ Հոգու բնակարանի: Այս օրերին, որեւէ ժամանակից ավելի, Քրիստոսի ներկայությամբ ու Սուրբ Հոգու բազմաշնորհ պարգեւներով, ազգովին հոգեպես վերամկրտվելու անհրաժեշտություն ունենք, որպեսզի կարողանանք դիմագրավել բոլոր կողմերից փչող եւ մեր գոյությանն սպառնացող սաստկաշունչ քամուն: Ծաղկազարդը հաղթանակի տոնն է: Եկեք, ուրեմն, այդ հաղթական տոնի շնորհիվ մեր հոգում վերակենդանացնենք սրբազան հայրերի արարատանման հավատքը, ապրենք, ստեղծագործենք անմահ ու անմար ոգով եւ աննվաճ կամքով: Դռնբացեքով բացված եկեղեցու խորանի նման` մենք եւս բացենք մեր սիրտը, միտքն ու հոգին` ընդունելու Հիսուս Քրիստոսին: Հավատքով ծաղկուն ոստեր ընծայենք Նրան եւ բարձրաձայնենք. <<Օրհնյալ է Նա, որ գալիս է Տիրոջ անվամբ>>: Թող օրհնյալ լինի նաեւ նա, ով Նրան կընդունի իր հոգու մեջ: Քրիստոսով

զորացած ու արիացած ժողովուրդը միայն ունի իր առաքելության, կոչման եւ իրավունքների ամբողջական գիտակցությունը: Որպես պահանջատեր ժողովուրդ, Քրիստոսին ընդունիր իբրեւ կյանքիդ Առաջնորդ եւ հավատքիդ Զորագլուխ, ով նահատակ, բայց միշտ կենդանի ու կենդանարար ժողովուրդ հայոց: Ավարայրամարտի ու ազատակերտ Սարդարապատի հերոսների նման եւ հավատա՛, որ հասնելու ես քո սրբազան երազներին ու իղձերին, եթե նույնիսկ ճամփաները լինեն <<դժոխք ու արիւն>>: Լսի՛ր քո շարականագիր վարդապետի ձայնը եւ նրանով Ծաղկազարդդ վերածիր իրական հաղթանակի. <<Զվարճացի՛ր եւ բերկրա՛, ժողովուրդ Աստծո, հավատքով ծաղկած ոստեր ընծայիր Քրիստոսին եւ ասա` <<օրհնյալ ես Դու, որ եկար, Թագաւոր Տիեզերքի>>: 2012թ

ՍՈՒՐԲ ԹԱՐԳՄԱՆԻՉՆԵՐ <<ԶԻ ՔՐԻՍՏՈՍ ՅԻՍՈՒՍ Ի ՁԵԶ Է, ԲԱՅՑ ԵԹԷ ԱՆՊԻՏԱՆՔ ԻՑԷՔ>> <<Քննեցեք դուք ձեզ` տեսնելու, թե մնո՞ւմ եք նույն հավատի մէջ: Փորձեցե՛ք դուք ձեզ. Քրիստոսի ներկայությունը զգո՞ւմ եք ձեր մեջ, թե՞պարզապես Նրա անունն եք կրում>>: Բ Կորնթ. ԺԳ 5 Այս ճշմարտաբույր խոսքերը, աստվածահայտ բառերը, առաքելական այս հորդորը, քաղցր մեղեդու նման, հնչում են նրանց ականջներում, ովքեր, գիտակից իրենց կոչմանը, ապագայի տեսիլքն ու հեռանկարն իրենց աչքերում, կյանքն ապրում են Տիրոջ հարատեւ ներկայության մեջ, Ով երկինքն ու երկիրը կամրջեց միմյանց լոկ մեկ բառով` սիրով, եւ մարդ էակին կանգնեցրեց ուղիղ ճանապարհի վրա: Մյուս կողմից` Առաքյալի խոսքերը խորթ են հնչում նրանց ականջներին, ովքեր, փարիսեցիական զգացումներով տարված, անգամ կարիք չեն զգում` անդրադառնալ իրենց կյանքին, ինչն իր ընթացքով հեռու է քրիստոնեական վավերական հավատքի արտահայտիչը լինելուց: Պողոս Առաքյալը, Կորնթացիներին ուղղած երկրորդ նամակի վերջին բաժնում, իր հայրական գեղեցկագույն հորդորն է հղում հավատացյալներին. <<Քննեցեք դուք ձեզ` տեսնելու, թե մնո՞ւմ եք նույն հավատի մէջ: Փորձեցե՛ք դուք ձեզ. Քրիստոսի ներկայությունը զգո՞ւմ եք ձեր մեջ, թե՞ պարզապես Նրա անունն եք կրում>> (Բ Կորնթ. ԺԳ 5): Ինքնաքննության ու ինքնագիտակցական կյանք առաջնորդող ամենահարազատ ու անկեղծ պատվիրանն է տալիս Առաքյալը: Իրական ու վավերական հավատքով ապրած կյանքը հույսով է լցնում հավատացյալի սիրտը, եւ դա է ակնկալում տեսնել Առաքյալը: Մարդկային կյանքն անշարժ, կայուն իրականություն չէ. այն միշտ շարժուն, կենդանի, ապագայի տեսիլքով լեցուն ճշմարտություն է: Քրիստոսնյա անհատի պարտականությունն է անդուլ ճիգով ձգտել կատարելության, որպեսզի, իր այդ ճիգի մէջ, Աստծո` օրըստօրե աճող շնորհին արժանանա: Մեր Եկեղեցու հայրերը, որպես Քրիստոսի Ավետարանի ճշմարիտ աշակերտներ, իրենց ամբողջ կյանքը, իբրեւ անուշաբույր պատարագ, զոհագործեցին, նվիրաբերեցին Աստվածորդու խորանին` ի վկայություն եւ ի հաստատություն իրենց կենդանի ու պտղաբերող հավատքի: Այդ լուսաշող դեմքերից են Ս. Մեսրոպ Մաշտոցը, Ս. Սահակ Հայրապետը եւ թարգմանիչների այն փաղանգը, որ, Մովսես մարգարեի նման, <<Օրինաց գիրը բերելով Հայաստան աշխարհ` դրանով Թորգոմյան որդիներին լուսավորեցին>>: Հայաստան աշխարհի զույգ անմահ ջահերը` Ս. Մեսրոպն ու Ս. Սահակը, քրիստոնեական հավատքով սպառազինված ու ճշմարիտ լույսի ներշնչմամբ, <<Աստվածաշնչի թարգմանությամբ հաստատեցին աթոռը Սուրբ Գրիգորի>>: Թորգոմա տան հավատքի այս նախանձախնդիրները ճգնեցին, չարչարվեցին ու երկնեցին հայոց գիրն ու գրականությունը` գրավականը մեր ժողովրդի հավերժության: Նրանք հանդիսացան անիմանալի լույսի ճառագայթը հայոց կյանքում, որ լուսավորեց հայոց աշխարհը: Ս. Սահակն ու Ս. Մեսրոպը` այս անզուգական զույգը, Ավետարանի ճշմարիտ հետեւորդները, լույս ստացած Մեծ Լույսից, եղան սրբության օրինակ: Խորենացին` հայոց պատմահայրը, խոսելով Ս. Մեսրոպի մասին, ասում է. <<Հեզ էր նա, լավակամ եւ բարեխորհուրդ եւ երկնայիններին հատուկ սովորություններով զարդարված էր ինքն իրեն ցույց տալիս ամենքին: Հրեշտականման էր նա տեսքով եւ բեղմնավոր` մտքով... հավատքով` ուղիղ, հույսով` համբերող, սիրով` անկեղծ եւ ուսուցանելու մեջ` անձանձրույթ>>: Քրիստոնեական առաքինություններով զարդարուն` Ս. Մեսրոպը, գործակցությամբ Ս. Սահակ Հայրապետի եւ իրենց աշակերտների, հայ ժողովրդի զավակներին պարգեւեց աստվածահայտ կյանքի իրական բանալին, մարդկային հոգին ազնվացնող ու վեհացնող առաքինությունների ճշմարիտ իմացության կերպը:

Հայոց գրերի գյուտը` արդյունքը մեծ տեսիլքի, երկնված Սրբերի մտքում ու հոգում, եղավ հայ ժողովրդին պաշտպանող վահան, փրկության զրահանդերձ` թշնամու հարձակումների դիմաց եւ հորդահոս վտակ, որով ոռոգվեցին հայ հոգու եւ մտքի անդաստանները: Մեսրոպաստեղծ տառերով զինված հայը դարձավ Ավետարանի անխոնջ մշակն ու մաշտոցյան հավերժաբույր հարստության եւ աստվածային իմաստության անպարտելի զինվորը: Ս. Մեսրոպը, շնորհիվ իր հավատքի, լույսի ջահը վառեց Հայաստան աշխարհի երկնակամարում, որպեսզի հայրենակիցները, նրանով լուսավորված, աստվածամերձ ու աստվածահաճ կյանքով ապրեն. մի կյանք` լի հաւատքով, սիրով ու հույսով, որովհետեւ հավատավոր կյանքով արիացած մարդու համար ընդարձակ են սեփական պարտականությունների սահմանները: Հենց այդ կյանքով Ս. Մեսրոպը, Սիամանթոյի բառերով ասած, եղավ <<Հայ դարերի դիմաց կեցող ադամանդեայ ապառաժ>>, որին զարնվելով փշրվեցին արշավողների թրերը: Նրա սերը եղավ քնար, որի լարերի վրա մեղեդի դարձան նրա գյուտի երեսունվեց արգասիքները, Թորգոմյան ազգի գոյության երեսունվեց հաստարմատ սյուները: Նրա հույսը հետագայում ծաղկեց իր գործակից-աշակերտների` թարգմանիչների կյանքավիշով: Ս. Մեսրոպը, Ս. Սահակ Հայրապետը եւ հայոց Վռամշապուհ արքան կազմում են գրերի երրորդությունըª արժանացած հայ մտքի ու հոգու ամենահարազատ ու անկեղծ զգացմունքներին: Քրիստոսի Ավետարանի աշակերտներս` Հայաստանյայց Եկեղեցու զավակներս, տարվա այս շրջանում, երբ մեր խորհրդածության նյութ ենք դարձնում Թարգմանիչ հայրերի կյանքն ու գործը, արդյոք ապրո՞ւմ ենք մշտատեւ ներկայությունը նրանց ոգեղեն էության, երբեւիցե զգո՞ւմ ենք ծանրությունն այն բեռի, որ մեզնից յուրաքանչյուրի ուսերի վրա է դրված: Քրիստոսի Ավետարանի ու Հայաստանյայց Եկեղեցու անխոնջ մշակնե՛ր, դուք, ձեր հայրերի կտակի հետեւողությամբ, հավատով, զոհաբերվող սիով ու ապագայի հեռանկարի վառ հույսով պետք է ապրեք, գործեք ու առաջնորդեք, Աստծո մշտատեւ ներկայության հուշարարները եղող, մեր մանուկներին առ Աստված, առ Ս. Մեսրոպ ու Ս. Սահակ: Բայց դա անելու համար պետք է հաղորդության մեջ լինեք Քրիստոսի հետ ու լցվեք պատմությամբ, մշակույթով. այլ խոսքով` մեսրոպաբույր գանձերով: Զորացե՛ք քրիստոնեական հավատքով. հավատք, որ ձեզ պետք է վերանորոգիª ձերբազատելով հին մարդուց եւ փոխարինելով Քրիստոսի Մարմնով ու Արյամբ գնված նոր մարդով: Ապրեք ու գործեք որ��ես հավատքի մարդ, սիրո ճառագայթ եւ այն ժամանակ կտեսնեք, թե որքան քաղցր է ու վեհ Քրիստոսով շահված կյանքը: Առանց վերանորոգության, վերակենսավորման, կյանքի հանդեպ ունեցած հավատքիª մեր ընթացքը կլինի լոկ ձեւական ու խաբուսիկ: Կյանքում ամեն ոք կատարելիք առաքելություն ունի: Թարգմանիչ հայրերը, գիտակից իրենց առաքելությանը, մեր անմահության գրավականը` հայոց այբուբենը, պարգեւեցին մեզ: Այսօր մեր առաքելությունն ու կոչումն այդ գանձին տեր կանգնելն է եւ այն նոր սերնդին անաղարտորեն փոխանցելը: Մեր մեկուկես միլիոն նահատակներն իրենց արյամբ այդ գանձը փոխանցեցին մեզ: Այսօր մեզնից յուրաքանչյուրը պարտավոր է, իբրեւ հավատավոր ու հավատացյալ հայորդի, վերանորոգել հավատարմության իր ուխտը` ապրելու թարգմանչաց կյանքի օրինակով, որպեսզի մեր մեջ առավել զորանա քրիստոնեական հավատքը, որպեսզի, Քրիստոսով միմյանց միացած, առավել արիանանք ու դառնանք մեկ հոտ ու հովիվ` վառ հույսով ու տեսիլքով: Այդ ժամանակ միայն կհասնենք մեր ժողովրդի երազների ամբողջական իրականացմանը` ի պանծացումն Թարգմանիչ վարդապետների հիշատակի եւ ի փառս Սուրբ Երրորդության: 2012 ՄԱՅԻՍ

ՊԱՅԾԱՌԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ ՄԵՐ ՏԵՐ ՀԻՍՈՒՍ ՔՐԻՍՏՈՍԻ <<ԵՒ ԱՐԱՍՑՈՒՔ ԵՐԻՍ ՏԱՂԱՒԱՐՍ. ՄԻ` ՔԵԶ, ԵՒ ՄԻ` ՄՈՎՍԻՍԻ, ԵՒ ՄԻ` ԵՂԻԱՅԻ>> <<Եւ ասէ ցՅիսուս` Ռաբբի, բարւոք է մեզ աստ լինել...>>: Մրկ. Թ 4 Աշխարհում չկա տեւական երջանկություն,- թելադրում է սովորական կյանքի փորձը: <<Ընդհանրապես երջանկություն չկա. դառն է, ողորմելի մարդու կյանքը. իր տեւողության ողջ ընթացքում չկա մի վայրկյան, որ հնարավոր լինի ասել` կա՛նգ առ>>,- ասում են հոռետես մարդիկ: Ավետարանական այն հատվածը, որ կազմում է Պայծառակերպության տոնի հիմքը, ներկայացնում է այդպիսի մի վայրկյան` Քրիստոսի ամենամտերիմ աշակերտների կյանքում: Զարմանալի է Պայծառակերպության պատմությունը եւ իր որոշ, առանձնահատուկ տեղն ունի ավետարանական հայտնության մեջ: Թեպետ մեր Փրկչի ողջ կյանքը հրաշքների մի բազմախորհուրդ շղթա է, սակայն այս փոքրիկ միջադեպն առանձնակի հրաշալի ու խորհրդավոր բնույթ ունի: Կարծեք այն տեղի է ունենում երկնքի ու երկրի միջեւ` սովորական մահկանացուների առջեւ բացելով դեպի անմահ երանություն` լուսեղեն կայան, տանող ուղին, <<ուր Ենովք ու Եղիա կան ծերացեալ աղաւնակերպ>>: Պայծառակերպությունն այն նշանավոր տնօրինությունն է, որով Փրկչի երկրավոր կյանքը, կարելի է ասել, իր բարձրագույն կետին է հասնում: Այն բարձր լեռան վրայից, ուր Նա զրուցում է Մովսեսի ու Եղիայի հետ, արդարեւ մի ընդարձակ տեսարան է բացվում, որ քայլ առ քայլ իջնում էր չարչարանքի լեռան ստորոտը: Այդ դեպքից մի քանի օր առաջ Պետրոս Առաքյալը, խոսելով բոլոր ընկերների անունից, համարձակ վկայել էր, թէ իրենց Վարդապետը Քրիստոս է, խոստացեալ Մեսիան: Հավիտենական նշանակություն ունեցող մի վայրկյան էր դա, երբ գտնվեց մեկը երկիր մոլորակի վրա, որ կարողացավ ճանաչել ու կենդանի հավատով խոստովանել, որ իր առջեւ կանգնածը հասարակ մարդ չէ, խոսում ու գործում է ոչ թե աշխարհի որդիների, այլ Տիրոոջ Օծյալի, Աստծո Միածին Որդու նման: Հենց այդ պահից էլ դրվում է Քրիստոսի Եկեղեցու հիմքը. հավատացյալների այդ փոքրիկ խումբն ընծայելու էր տասնեկու հիմքերն այն մեծ հաստատության, որ կոչված էր իր հարկի տակ ի մի բերել տարբեր ազգերիª դաստիարակելու եւ դեպի բարձրագույն, երանավետ կյանք առաջնորդելու նրանց: Սակայն այդ հաստատությունը հնարավոր էր կառուցել երկարատեւ ու ծանր աշխատանքով միայն: Աստվածային Անմահ Գառան եւ անթիվ նահատակների անարատ արյամբ էր շաղախ պատրաստվելու այդ կառույցի որմերի համար. մինչդեռ Պետրոսը, անշուշտ նաեւ նրա ընկերները կամենում էին անմիջապես տեսնել իրենց հավատի արդյունքը` միանգամից, հրաշքով հայտնվել իրենց դավանած Մեսիայի թագավորությունում եւ անվերջ վայելել երանության բարիքները: Ավետարանիչը մեզ չի մեկնում <<եւ առեալ զնա մեկուսի Պետրոսի, սկսաւ սաստել զնա>>,-տարօրինակ խոսքերը, որ նա մեջբերում է Պետրոսի խոստովանությունը վկայակոչելուց հետո: Սակայն Փրկչի տված խիստ պատասխանից կարելի է դյուրավ եզրակացնել, թէ ո՞րն էր նրանց խոսակցության նյութը: <<Ե՛րթ յետս իմ, սատանայ>>,- ասում է Տերն այն Պետրոսին, ում քիչ առաջ <<Հաւատոյ վէմ>> էր անվանել: Ուրեմն` Պետրոս այստեղ ներկայանում էր փորձության նույն բաժակը ձեռքին, որով երբեմն ներկայացել էր անապատի փորձիչը. <<Եթէ Որդի ես Աստուծոյ` արկ զքեզ աստի ի վայր>>: Հեշտության, քմահաճ բախտին անձնատուր լինելու փորձությունն էր այդ, որին ենթարկվելով` մարդիկ դատարկ օդի մեջ դեպի վեր թռչել են ձգտում եւ թշվառաբար անդունդ գահավիժում: Մինչդեռ Փրկիչն այս անգամ եւս, փորձությանը հաղթելով, սովորեցնում է չարչարանք ու խաչ հանձն առնել, ուրանալ սեփական անձը, մինչեւ գերեզման խոնարհաբար իջնել եւ այդպես

միայն գտնել այն ուղին, որ հիրավի դեպի բարձր, դեպի բարոյական վեհություն ու երջանկություն է առաջնորդում: Սակայն որպեսզի դեպի Գողգոթա բացվող այդ մռայլ տեսարանը չվհատեցնի Պետրոսին ու նրա ընկերներին, որպեսզի նրանք իրենց Վարդապետի խոնարհությունն անկարություն, փշե պսակի հետ խոստացված երկնային բարիքներն ունայն հուսախաբություն չհամարեն ու թերահավատ չլինեն, Փրկիչը Պայծառակերպության լեռան վրա բարձրացնում է մի ծալքն այն վարագույրի, որ մահկանացուի աչքից թաքցնում է երկնքի սրբությունները եւ թույլ տալիս թռուցիկ հայացք նետել դեպի այն աշխարհը, որտեղից եկել էր եւ ուր գնալու էին Իր ճշմարիտ հետեւորդները: Ինչպիսի՜ զարմանք. Պետրոսը ցանկություն է հայտնում հավիտյան մնալ հայեցողական այդ վիճակի մեջ, մեծանուն նախահայրերի` Մեվսեսի ու Եղիայի հետ ապրել նույն տաղավարի ներքո: Գուցե մեզանից յուրաքանչյուրն իր կյանքի որոշակի պահերին ունեցել է նմանատիպ ցանկություն: Բազմաթիվ են այդ պահերը, որոնք մեր մեջ առաջացնում են տարաբնույթ ցանկություններ: Վարդավառի տոնը, անցյալ ու ներկա նշանակությամբ, իր մեջ պարագրում է այդ ամենի խորհրդավոր բացատրությունը: Մեր հեթանոս նախնիք Վարդավառին վարդեր էին ընծայաբերում վարդամատն Աստղիկին, նրա անվան հետ առնչվող տոնախմբությունների ընթացքում ձգտում մոռանալ աշխարհը, հարբել վարդերի անուշ բուրմունքով: Քրիստոնյա հայերի Վարդավառը, իր վսեմ բովանդակությամբ, ձգտում է պայծառակերպել մարդկային հոգու այն գաղտնի միտումները, որոնք, նմանատիպ մեղկ հրապույրների ենթարկվելով, քայլ առ քայլ դեպի բարոյական անկում են տանում: Զգայություններ ու մարմնական ցանկություններ խտղտացնող ցնորքների փոխարեն` Այլակերպությունը մեզ ընծայում է լուսեղեն խորհուրդների մի աշխարհ, որ ամենապայծառ եւ սուրբ զգացմունքներով է լցնում մեր սիրտը, հափշտակում, գրավում մեր ողջ էությունն այնպես, որ մենք մոռանում ենք մեր մարմնականն ու երկրավորը եւ, որպես մի պարզ հոգի, սավառնում երկնայինների մոտ: Քանի դեռ մենք այս աշխարհում ենք ապրում, քանի դեռ մեզ վրա ծանրանում է մարմնավոր կապանքը, կյանքի որոշակի րոպեների միայն կարող ենք այսպիսի երանավետ վիճակի մեջ գտնվել, դույզն-ինչ զգալ նրա քաղցրությունը: Յուրաքանչյուր ճշմարիտ քրիստոնյա պարտավոր է նմանատիպ վիճակի մեջ գտնվել ու ճաշակել այդ քաղցրությունը: Իսկ ով մեկ անգամ եղել է այդպիսի վիճակում, նա, անշուշտ, Պետրոս Առաքյալի հետ կբացականչի. <<Բարւոք է մեզ աստ լինել>> եւ կամ ավելի գերադասելի կլիներ Պողոս Առաքյալի նման <<ցանկալ, ելանել եւ ընդ Քրիստոսի լինել>>: Բայց նաեւ, որպես քրիստոնյա, մենք գիտենք եւ ուսանում ենք Պողոս Առաքյալից, թե <<կալ մնալ աստէն ի մարմնի կարեւոր եւս է>>: Գուցե հնարավոր է հանկարծակի, միանգամից հրաշքով լեռներ տեղաշարժել, գետերի ընթացքը կանգնեցնել, ծովեր ցամաքեցնել, սակայն սովորական, հասարակ մարդուն բարոյապես բարձր անձնավորություն դարձնել անկարելի է: Դրա համար անհրաժեշտ է աշխարհի հետ մաքառել տոկուն ու երկարատեւ, մարմնական ցանկությունների դեմ պայքարելիս այրվել ու ամրանալ կյանքի բովում: Վարդերով զարդարուն ճանապարհը վհատության գիրկն է առաջնորդում: Փուշ ու տատասկոտ ճամփան հաղթահարելով միայն կարող է մարդը բարձրանալ պայծառակերպության լեռն ի վեր, որտեղից զվարթ, հոգեպարար տեսարան է բացվում դեպի հեռո՜ւ, հավիտենական երանության հորիզոնները: Մովսեսն ու Եղիան մեզ մոտ, մեր երկրավոր տաղավարներում երկար չեն մնա, ինչպես չմնացին Պետրոսի ու նրա ընկերների մոտ: Սակայն Հիսուս` մեր Փրկիչը, միշտ մեզ հետ է եւ անդադար թելադրում է մեզ. <<Եթէ ոք կամի գալ զկնի իմ, ուրասցի զանձն իւր եւ բարձցէ զխաչ իւր, եւ եկեսցէ զկնի իմ: Զի որ կամիցի ապրեցուցանել զանձն իւր` կորուսցէ զնա, եւ որ կորուսցէ զանձն իւր վասն աւետարանին` ապրեցուսցէ զնա>>:

ՎԵՐԱՓՈԽՈՒՄ ՍՈՒՐԲ ԱՍՏՎԱԾԱԾՆԻ <<ՕՐՀՆԵԱԼ ԵՍ, ՈՐ Ի ՄԵԾԻ ԱՒՈՒՐ ՎԵՐԱՓՈԽՄԱՆ ՔՈ Ի ՅԵՐԿՆԱՒՈՐԱՑ ՊԱՏՒԻՍ, Ի ԵՐԿՐԱՒՈՐԱՑ ՕՐՀՆԻՍ...>> <<Երբ Հիսուս տեսավ իր մորը եւ իր սիրած աշակերտին, որ կանգնած էր նրա մոտ, ասաց մորը. - Մա՛յր, ահա՛ քո որդին: Հետո ասաց իր աշակերտին. - Ահա՛ քո մայրը: Եւ այդ օրվանից աշակերտն իր մոտ առավ նրան>>: Հովհ. ԺԹ 25-27

Աստվածամայրը, որպես փրկագործության միջոց, Աստծո <<կենդանի տաճար>>եւ <<լուսավոր ամպ, որ կյանքի ցողը հեղեց բանական երկրի վրա>>, ունեցել է եւ ունի յուրահատուկ տեղ ու արժեք Քրիստոնեական Եկեղեցում ընդհանրապես եւ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցում` մասնաւորաբար: Նախնական Եկեղեցին միշտ երկյուղած հարգանք ու սեր է տածել Աստվածամոր անձի նկատմամբ, երբ դեռ ողջ էր: Իսկ ննջումից ու վերափոխումից հետո այդ հարգանքը վերածվեց սիրազեղ մեծարանքի Աստվածամոր հիշատակի հանդեպ` մանավանդ Ե դարից հետո, երբ Ընդհանրական Եկեղեցին դատապարտեց Նեստորի մոլորությունը եւ վերահաստատեց նրա` ծնող ու Աստծո մայր լինելու իրողությունը: Նոր Կտակարանում Աստվածամոր կերպարը ներկայացվում է իբրեւ օրինակելի, որդեսեր ու աստվածային շնորհներով լեցուն մոր կերպար, որ, շնորհիվ իր կենդանի ու անկեղծ հավատի, եղավ <<Անճառելի Լույսի մայրը եւ անսկզբնակից որդու բնակարանը>>: Աստվածամայրը, որպես ուխտի զավակ, իր ծնողների` Հովակիմի ու Աննայի կողմից, փոքր տարիքում, ընծայաբերվեց Տաճարին, ուր մնաց որոշ ժամանակ` բարեպաշտ հավատացյալի ու աստվածավախ կույսի կյանք վարելով: Ավետարաններում Աստվածամոր անվան հիշատակությանը հանդիպում ենք Գաբրիել հրեշտակապետի ավետման առիթով, երբ նա Սուրբ Կույսին ավետում է աշխարհի մեծագույն լուրը (Ղկ. Ա 29-31): Տիրամոր անվան հիշատակությանը հանդիպում ենք նաեւ այն ժամանակ, երբ ինքն ու Հովսեփը Հիսուս Մանկանը փախցնում են Եգիպտոս` Նրան ազատելով Հերովդես թագավորի զայրույթից, եւ ապա` երբ տասներկու տարեկան Հիսուս ծնողների հետ Տաճար է գնում: Այնուհետեւ հանդիպում ենք Կանայի հարսանիքին, որ լռելյայն հետեւում էր Որդու տնօրինական առաքելությանը: Վերջին անգամ նրան գտնում ենք Որդու խաչի տակ` արտասվաթոր ու միայնակ: Աստվածորդին վերջին անգամ մորը հանձնում է սիրելի աշակերտ Հովհաննեսի խնամքին: Գործք Առաքելոցը եւս հիշատակում է, որ Աստվածամայրը միշտ առաքյալների հետ էր: Պենտեկոստեի տոնին Սուրբ Կույսը հիշատակվում է հականե հանվանե: Դրանից հետո նրա անվան հիշատակությանը հանդիպում ենք իր ննջման ու երկինք փոխադրման առիթով ծագած գեղեցիկ ավանդության մեջ, ըստ որի Աստվածամայրը տասնհինգ տարի ապրում է Հովհաննես Ավետարանչի անմիջական խնամքի ներքո: Այնուհետեւ խաղաղ ու հանգիստ մահ է ունենում: Առաքյալները հատուկ հանդիսությամբ են կատարում Աստվածամոր թաղման արարողությունը Գեթսեմանիի ձորակում: Մահվան առաջին երեք օրերին անընդհատ հրեշտակային փառաբանանքի երգեր են լսվում: Այդ ժամանակ առաքյալների խմբից բացակայում էր Բարդուղիմեոսը: Լսելով Աստվածամոր մահվան մասին` նա գալիս է Երուսաղեմ եւ ցանկանում գնալ Ս. Կույսի գերեզմանն ու իր վերջին հարգանքը մատուցել նրան: Երբ հավատակիցների հետ բացում են գերեզմանը, այն թափուր են գտնում եւ անմիջապես վերհիշում են Քրիստոսի` մորը երկինք փոխադրելու խոստումը, որն ահավասիկ արդեն կատարվել էր: Աստվածամայրն իր վարք ու բարքով, անկեղծ ու առաքինի կյանքով եւ երկնատուր շնորհներով կանանց մեջ եղավ ամենաօրհնյալը: Նա արժանացավ Աստծո շնորհին`

հանդիսանալով ե՛ւ Աստծո, ե՛ւ ամբողջ մարդկության մայրը: Զ դարի հայ գրիչ Պետրոս Սյունեցի եպիսկոպոսը, ծննդյան քարոզներից մեկում, գեղեցիկ կերպով է բնութագրում Աստվածամորը` ասելով. <<Այսօր մեզ համար ցանկալի է Բեթղեհէմի մէջ գտնւող Դաւթի ջրհորը, որովհետեւ Աստուծմէ իջած գետը (Քրիստոս) այնտեղէն յորդահոս բխումով կþարբուցանէ տիեզերքը>>: Ի՜նչ գեղեցիկ եւ յուրահատուկ պատկեր. Աստվածամայրը կենդանի ջրի (Քրիստոսի) ինքաբուխ ջրհոր է: Սուրբ Կույսի կյանքի հիշատակելի այլ դրվագները, ինչպես` այցելութիւնը Եղիսաբեթին, Քրիստոսի ծնունդն ու քառասնօրյա տաճար ընծայումը, ընդհանրապես կապվում են Քրիստոսի կյանքի հետ` որպես փրկագործական տնօրինությունների բաղկացուցիչ մաս: Աստվածամոր կյանքը եղավ առ Աստված համակ սեր ու նվիրում, ինչպես նաեւ հավատի ու ավետարանական առաքինությունների` խոնարհության, հեզության եւ կատարյալ հնազանդության շտեմարան: Շնորհընկալ Կույսը եղավ տիպար ու առաքինի մայր, աստվածահաճ կույս եւ բոլոր դարերի մարդկանց կյանքի հարացույց ու ներշնչման աղբյուր: Աստվածամայրը հայ հին եւ արդի գրականության մեջ ունի ընդգրկուն ու հարգալից տեղ` շնորհիվ իր անբասիր նկարագրի, մայրությունը բարձրության հասցնելու եւ իրական կուսության ու սուրբ կյանքի: Ահա թե ինչու է Աստվածամոր վերափոխման տոնը համարվում մայրության տոն, ում բարեխոսությանն է դիմում հայ մայրը եկեղեցական հայրերի շարականներով: Իզուր չէ, որ մեր հայրերը Աստվածածնի վերափոխման տոնի հետ առնչել են, ազգային իրականությանը կապված, խաղողօրհնեքի անչափ գեղեցիկ ու դաստիարակիչ ավանդությունը: Բարեպաշտական այս սովորությունը, ըստ էության, ոչ մի առնչություն չունի բուն տոնի հետ: Սա մեր հայրերի իմաստուն տնօրինություններից է, որով Հայ Եկեղեցու հավատացյալը մի կողմից կապվում է Եկեղեցուն, իսկ մյուս կողմից` հայրերի հողին: Ընդհանրապես նախաքրիստոնեական կյան ավանդության մեջ եւս հանդիպում ենք նման սովորույթի (Բ Օր. ԻԶ 1-2): Մեր նախնիները նույնպես ունեին այս սովորությունը: Հայերը տարվա բերքի երախայրիքը նվիրում էին մեհյաններին, չաստվածուհիներին: Հետագայում` քրիստոնեության պետականացմամբ, այս սովորությունը եւս կերպարանափոխվեց` ստանալով նոր իմաստ ու նշանակություն: Տարվա բերքի խորհրդանիշ համարվեց խաղողը, եւ հետզհետե միայն խաղող բերվեց եկեղեցի, ուր այն օրհնվում էր եւ դրանով օրհնվում էին բոլոր տեսակի մրգերը, երկիրը, հողը, աշխատողներն ու նվիրատուները: Խաղողը որպես խորհրդանիշ հաստատելու գլխավոր բացատրությունը թերեւս սա է. Աստվածաշնչում Իսրայելը հաճախ նկարագրվել է որպես այգի, իսկ Հիսուս Իրեն նմանեցրել է խաղողի որթատունկի: Ավելին` Ս. Պատարագի գինին պատրաստվում է խաղողից: Վերջին ընթրիքին Քրիստոս վերցրեց գինին, գոհացավ եւ տվեց աշակերտներին` ասելով. <<Այս է իմ արիւնը>>: Բնական էր, որ Եկեղեցին նախապատվությունը տար խաղողին` որպես տարվա բոլոր մրգերի խորհրդանիշ: Մեր ժողովուրդը հարաճուն հավատով ու կենսավետ հույսով է նշում Ս. Աստվածածնի վերափոխման տոնը: Այդ օրը եկեղեցիների խորանները լցվում են խաղողի ողկույզներով եւ հենց խորանի վրա կատարվում է խաղողօրհնեքը: Հնում այս արարողությունը կատարվում էր այգիներում: Աստվածամոր վերափոխման տոնի ոգեկոչումը, կրոնական ու ազգային խորիմաստ նշանակությամբ, պետք է մեզ մղի գլխավորաբար մտածել այն ճշմարտությունների ու առաքինությունների մասին, որոնք հանդիսացան Աստվածամոր կյանքի պատվանդանը: Հավատավոր հայ մայրեր, դուք եւս, Աստվածամոր անձի միջոցով, նայեք իրական մայրությանը եւ մայրական ապրումներով ու զգացմունքերով շարունակեք ձեր կյանքը: Ամեն անգամ, երբ եկեղեցի մտնեք, Աստվածամոր անձի շնորհիվ տեսեք իրական մայրությունը, կուսությունն ու սրբությունը եւ, դրանցով կենսավորված, շարունակեք ձեր ընթացքը: Ունկնդիր եղե՛ք Աստվածամոր անխոս շրթներից ու հրեշտակային հայացքից ձեզ հղվող պատգամին: Իմացե՛ք, որ ամեն ծնունդ տաճար է տան մեջ: Ծնողների համար չկա ավելի նվիրական

պարտականություն, քան այդ աստվածակերտ տաճարի հոգեւոր կրթությունը, որով նա կարողանալու է գտնել իրեն: Տեր կանգնե՛ք ձեր մանուկներին, որպեսզի նրանք մեծանան Աստծո շնորհներով եւ մեր ազգին բնորոշ ընտանեկան առաքինություններով: Թող մայրությունը դառնա ձեր փառքը, որպեսզի մի օր արժանանաք Աստվածամոր ե՛ւ աղոթքին, ե՛ւ բարեխոսությանը: Տեր կանգնեք այսօրվա մանկանըª ի սեր վաղվա մեր լուսավառ ու հուսավառ հայրենիքի, այն հայրենիքի, որ այս օրերին, որեւէ ժամանակից ավելի, իր որդիների միասնականության կարիքն ունի, այն հայրենիքի, որ այսօր ապրում է իր ազգային ինքնության եւ այն անաղարտ պահելու գերագույն երջանկութիւնը: 2012 հուլիս

ԽԱՉՎԵՐԱՑ <<ԵՒ ՈՐՊԷՍ ՄՈՎՍԷՍ ԲԱՐՁՐԱՑՈՅՑ ԶՕՁՆ ՅԱՆԱՊԱՏԻՆ, ՆՈՅՆՊԷՍ ԲԱՐՁՐԱՆԱԼ ՊԱՐՏ Է ՈՐԴՒՈՅ ՄԱՐԴՈՅ>> Խաչը Քրիստոնեական Եկեղեցու ամենանվիրական ու սուրբ այն նշանն է, փրկագործության գործիքը, որով քրիստոնյա հավատացյալը հաղորդության մեջ է մտնում ե՛ւ խաչով արտահայտված խորհրդի, ե՛ւ Խաչյալի հետ: Քրիստոնեական Եկեղեցին պատվում է խաչը, որովհետեւ, նրա վրա հեղված քավչարար արյամբ, սրբացած խորհուրդ ունի իր մեջ, խորհուրդ, որով հավատացյալի կյանքն անքակտելիորեն կապվում է Մեծ Խաչյալին: Ահա թե ինչու է հայ հավատացյալը միշտ Խաչյալին դիմում մաղթանքասաց Վարդապետի բառերով` ասելով. <<Քո խաչը մեզ ապավեն լինի, Տեր Հիսուս, երբ Հոր փառքով երեւաս լուսավոր ամպերի մեջ…>>: Քրիստոնեական հասկացողությամբ` խաչը ոչ միայն տառապանքի, վշտի, նեղության, չարչարանքի, այլ նաեւ զոհողության, նվիրումի, ամբողջական ինքնընծայման եւ զոհաբերման խարհրդանիշ է: Այս ամենով հանդերձ` խաչի կյանքը գերագույն սիրոյ ու հավատարմության կյանքն է: Քրիստոս ասաց. <<Եթե մեկն ուզում է հետեւել Ինձ, թող ուրանա իր անձը, վերցնի իր խաչը եւ գա իմ հետեւից>>(Մրկ. 8. 34): Քրիստոս, որպես առ մարդկությունն ունեցած Իր սիրո արտահայտություն, ապրեց խաչի կյանքը` լի փշով ու տատասկով: Աստվածորդու կյանքով խաչը վերածվեց փրկության գործիքի, դարձավ նոր, աստվածահաճ կյանքի խորհրդանիշ, եղավ ճշմարիտ քրիստոնյայի փառքն ու պարծանքը: Այդ իսկ պատճառով Պողոս Առաքյալը, Գաղատացիներին գրած իր նամակում, ասում է. <<Գալով ինձ` քա՛վ լիցի, որ ես մեր Տիրոջ` Հիսուս Քրիստոսի խաչից բացի ուրիշ բանով պարծենամ: Այդ խաչի միջոցով աշխարհն այլեւս մեռած է ինձ համար, ինչպես որ ես մեռած եմ այս աշխարհի համար>>(Գղտ. Զ.14): Խաչի խորհրդով լցված` հավատացյալն ինքնամոռացորեն նվիրվում է իր նմանների սիրուն ու նրանց համար բարիք գործելուն եւ, ինքնազրկանքով, այլոց ծառայելու մեջ է տեսնում սեփական երջանկությունն ու երանական վիճակը: Իր ես-ի շրջանակից դուրս եղող քրիստոնյան է միայն ապրում խաչի իրական երջանկությունը: Նույնն է պարագան ժողովուրդների կյանքում: Այն ժողովուրդը, որ ունի խաչի կյանքի ամբողջական գիտակցությունը, այսինքնª ունի գերագույն զոհողության ու նվիրումի, ինքնընծայման ու զոհաբերման ոգի, ըմբռնել է կյանքի իրական արժեքը: Հայ ժողովուրդն իր ողջ էությամբ ապրեց եւ շարունակում է ապրել խաչի կյանքը: Կարծեք նա ծնվեց` խաչի ժողովուրդ լինելու համար: Վկան` իր վերջին երկհազարամյա պատմությունը: Մեր ժողովրդի` ավելի քան հազար ինը հարյուր տարիների կյանքը եղավ շարունակական խաչելություն ու մարտիրոսություն: Այդ խաչելության ու մարտիրոսության բարձրակետը դարձավ քսաներորդ դարը: Մեր ժողովրդի գողգոթացյալ կյանքը դարասկզբին շարունակում է ընթանալ խաչի ճամփով: Նա թե՛ մայրենի հողի վրա եւ թե՛ արտերկի իրականության մեջ,

շարունակում է կրել իր խաչըª հանուն ճշմարտության, արդարության ու աստվածային գերագույն սիրո, առանց հուսահատության, որովհետեւ հավատում է խաչի խորհրդով հարստացած կյանքի հավիտենական ու հավերժական լինելուն: Ահա թե ինչու Քրիստոնեական Եկեղեցին, իր հիմնադրության առաջին իսկ օրից, մեծ տեղ տվեց խաչին ու խաչի կյանքին: Այս նույն լայնախոհ ու ողջմիտ գիտակցությամբ է Հայաստանյայց Սուրբ Եկեղեցին, տարին մի քանի առիթներով եւ հատուկ շարականներով ու աղոթքներով, պանծացնում խաչը` կարծեք միշտ իր հավատացյալներին հիշեցնելով, որ խաչը ոչ միայն ՙօգնականն է հավատացյալների՚, այլ նաեւ է՛ <<նշան յաղթութեան>>: Հայաստանյայց Եկեղեցու ծիսական, արարողական կյանքում Խաչի տոներն ունեն յուրահատուկ տեղ ու արժեք, որոնցից ամենագլխավորը Խաչվերացն է, որը պատմական հիմքի վրա հաստատված, ամենաիմաստալից տոներից է եւ մեզ` հայերիս համար ունի թե՛ կրոնական, թե՛ ազգային կրկնակի իմաստ ու արժեք: Է դարի առաջին տասնամյակին պարսից Խոսրով թագավորը, հարձակվելով բյուզանդական կայսրության վրա, պարտության է մատնում Հերակլ կայսրին, հասնում մինչեւ Պաղեստին, գրավում Երուսաղեմը եւ 614 թ. գերեվարում Քրիստոսի Խաչափայտը: Հերակլը շուտով վերակազմում է իր բանակը եւ հսկայական ուժով հարձակվում պարսիկների վրա: Բյուզանդական բանակի մաս էր կազմում նաեւ մի հայկական գունդ, որի զորավարն էր Մժեժ Գնունին: Խոսրով թագավորը պարտվում է եւ սպանվում: Պարսիկները դաշինք են կնքում, որի գլխավոր կետերից մեկը Խաչափայտը վերադարձնելն էր: 629 թ. Խաչը վերադարձվում է տերերին: Խաչափայտը, վերամբարձ ու ժողովրդական բացառիկ հարգանքի դրսեւորումներով, նախ փոխադրվում է Կ. Պոլիս եւ ապա Երուսաղեմ` ժողովրդին պատճառելով աննկարագրելի ոգեւորություն ու խանդավառություն: Պատմական այս իրադարձությունից հետո նախ հույները եւ ապա մյուս Եկեկղեցիներն սկսում են ամեն տարի սեպտեմբերի 14-ին նշել Խաչվերացի տոնը` ոգեկոչելով Խաչափայտի գերեդարձը եւ միաժամանակ հավատացյալների կյանքում բացահայտելով Խաչի զորությունն ու կյանքը: Հայաստանյայց Եկեղեցին մեծ շուքով եւ հատուկ հանդիսավորությամբ է նշում Խաչվերացի տոնը: Խիստ ուշագրավ է կիրակի երեկոյան կատարվող Խաչվերացի թափորանդաստանը, որ տեղի է ունենում եկեղեցու բակում` ռեհաններով ու ծաղիկներով զարդարված խաչի առկայությամբ: Ենթադրվում է, որ այս հանդիսավորությունն այն տպավորության արդյունքն է, որ ապրեց մեր ժողովուրդը, երբ Խաչափայտն անցկացնում էին Հայաստանով: Խաչվերացի տոնը, որպես հինգ տաղավար տոներից մեկը, ունի շաբաթապահք, նավակատիք ու մեռյալների հիշատակի օր, որ տոնին հաջորդող երկուշաբթին է: Խաչը քրիստոնեաների կողմից հարգված ու սիրված է ոչ թե նյութեղեն իմաստի կամ արժեքի համար, այլ այն պատճառով, որ, Քրիստոսի արյամբ նվիրականանալով, դարձավ փրկագործության նշան ու միջոց: Հովհաննես Ավետարանիչն ասում է. <<Եվ ինչպես Մովսեսն անապատում բարձրացրեց պղնձե օձը, նույնպես էլ Մարդու Որդին պետք է բարձրանա, որպեսզի նա, ով հավատում է նրան, հավիտենական կյանք ունենա>>(Հովհ. Գ. 14-15): Մարդու Որդու` Քրիստոսի խաչ բարձրանալով` Խաչը վերածվեց փրկության նշանի բոլոր նրանց համար, ովքեր հավատով դիմեցին Նրան: Խաչը, Խաչյալի շնորհիվ, դարձավ աստվածային փրկարար գործիք ու հավիտենական կյանքի բանալի: Հայ ժողովուրդը խաչի նշանի հետեւում տեսնում է Խաչյալին ու Խաչյալով արտահայտված կյանքը: Երբ մենք խաչն իբրեւ զարդ ենք կրում, դա չի նշանակում, թե անպայմանորեն նյութեղեն խաչն ենք պաշտում: Ընդհակառակը` այդ խաչը մեզ հուշում է Տիրոջ Խաչի ու Խաչյալի կյանքի մասին եւ հիշեցնում Խաչի խորհուրդը: Քրիստոս խաչի կյանքը հաստատեց որպես հավիտենական կյանքի նախապայման: Այսինքն` առանց խաչի կյանքի անկարելի է երեւակայել հավիտենականություն: Սա կյանքի մեծագույն խորհուրդն է` հավաստված ավետարանական ճշմարտություններով: Հավիտենականությունն այլ բան չէ, եթե ոչ Երկնքի Արքայության ժառանգություն, երկնային այն գանձի, որի տեսիլքով կյանքն ապրելու կոչ արեց

Աստվածորդին: Այդ երկնային գանձն սկսվում է այս աշխարհից` նույն մարդկային կյանքով: Խաչի կյանքը քրիստոնյա մարդուն թելադրում է ձերբազատվել սեփական ես-ից` ի խնդիր Խաչի ու Խաչյալի: Հայ ժողովուրդն իր դարավոր պատմությամբ խաչի կյանքի գերագույն վկայությունը տվեց, իր ողջ երկիրը վերածեց Գողգոթայի, դեպի ուր բարձրացավ` իր խաչը շալակած: Այսօր այդ գողգոթացյալ երկրի մի մասի վրա նա խաչի իր կյանքն ազատորեն ապրելու երջանկությունն ունի: Ուրեմն` ո՛վ խաչապաշտ ու խաչահարգ ժողովուրդ հայոց, վերանորոգիր քո մեջ հայրերիդ հավատքը Խաչի ու Խաչյալի նկատմամբ եւ այսօրվա խաչելությունդ համարիր հայրերիդ կյանքի շարունակությունը: Վերանորոգիր քո մեջ հավատարմությունդ հայրենի ժառանգության ու բոլոր այն նվիրականութիւնների հանդեպ, որոնց ամբողջությունը կազմում են ազգն ու հայրենիքը: Մոռացի՛ր ես-դ` ի խնդիր մեծ ես-ի, հայրենիքի ես-ի եւ, իբրեւ մեկ ազգ, մեկ ամբողջություն, ապրիր կյանքդ եւ բազկատարած դիմիր մեծ Խաչյալին` կրկնելով Հայոց Եկեղեցու մաղթանքը. <<Պահպանի՛ր մեզ, Քրիստոս Աստված մեր, սուրբ եւ պատվական խաչիդ հովանու ներքո, խավաղության մեջ. փրկի՛ր տեսանելի եւ անտեսանելի թշնամուց>>: Վառ ապագայի հեռանկարով` մոռացիր վաղանցուկն ու ժամանակավորը եւ հետամուտ եղիր հավերժականին: Խաչի կյանքով թելադրված` աստվածային սիրով վառիր մտքիդ ու հոգուդ ջահը: Վիրավոր հայրենիքդ քեզանից սեր եւ սիրոյ պտուղ հանդիսացող զոհողություն, նվիրում, եղբայրասիրություն, միասնականություն, փոխադարձ հարգանք ու կյանքի դժվարությունները հաղթահարելու կամք ու վճռականություն է ակնկալում: Այս է պատգամը Խաչի, բազմիցս խաչյալ եւ սակայն միշտ հարուցյալ Եկեղեցուդ հորդորը, այն Եկեղեցու, որի հիմքերը երկնքում է եւ որը <<դեպի երկինք բարձրացող գաղտնի ճամփայ մը ունի>>: 2012 օգոստոս

ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐԻՆ <<ԶԳՈՅՇ ԼԻՆԻՋԻՐ ԱՆՁԻՆ ԵՒ ՎԱՐԴԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆԴ ԵՒ Ի ԴՄԻՆ ՅԱՄԵՍՋԻՐ. ԶԱՅԴ ԵԹԷ ԱՌՆԻՑԵՍ. Ե՛Ւ ԶԱՆՁՆ ԱՊՐԵՑՈՒՍՑԵՍ, Ե՛Ւ ԶԱՅՆՈՍԻԿ ՈՐ ՔԵԶՆ ԼՍԻՑԵՆ>> <<Ուշադի՛ր եղիր ինքդ քո նկատմամբ եւ քո ուսուցման նկատմամբ ու միշտ էլ մնա այդպէս` գիտենալով, որ այդ ձեւով դու ոչ միայն քեզ կփրկես, այլ նաեւ բոլոր նրանց, ովքեր լսում են քեզ>>: Ա Տիմ. Դ. 16 Մարդկության կյանքի պաստառի վրա դարեր շարունակ գծագրվել է մարդ-ուսուցչի խորհրդավոր կերպարը: Արվեստագետներն իրենց վրձնով ջանում են մարդ-արարածի կերպարով գոյ էակին գեղեցկացնել, գունազարդել, ավելի ճիշտ` անմահացնել, հավերժացնել, սակայն ոչ միշտ են հաջողության հասնում: Անմահությունն ու հավերժացումը պայմանավորված են արվեստագետի տվածով, փոխանցածով: Այդ արվեստագետը հենց ուսուցիչն ինքն է, նա, ով իր էությունից, ունակությունից ու շնորհից բաժին է հանում իր խնամքին հանձնված աշակերտին եւ նրան այլափոխում էապէս: Արվեստագետ ուսուցչի մանրանկարը պիտի մարդու կերպարի մեջ սերմանի ճշմարտության հունդը, սերմն Աստծո խոսքի եւ կյանքի ճշգրիտ գաղափարը, որպեսզի աշակերտը կարողանա նվաճել ու անդրանցանել իր ժամանակաշրջանը` օրինակ դառնալով ապագա հետնորդներին: Դարերը

վկայում են վավերական, մեծ արվեստագետ-ուսուցիչների գործունեության եւ թողած ժառանգության մասին, որոնցով նրանք աստղերի պես փայլեցին ու դեռ փայլում են մանկավարժության պատմության մեջ: Քրիստոնեական հասկացողությամբ` օրինակելի ու առաքինի ուսուցիչը նա է, ով գիտի իր կյանքը վերածել սիրո եւ զոհողության աղբյուրի` զովացնելու եւ հագեցնելու ճշմարտության ու սիրո ծարավյալների պապակը: Իրական ու վավերական ուսուցիչը նա է, ով գիտի սեփական կյանքը վերածել հարատեւ ուխտագնացության դեպի նպատակակետ, որովհետեւ այս աշխարհում էականը ոչ թե ուսուցչի ո՞ւր հասնելն է, այլ` ինչի ձգտելը: Ճշմարտության ձգտելն ուսուցչին պահում է արթուն. Ավելին` նրան մղում է հարատեւ որոնման եւ փնտրտուքի` հանուն նույն այդ ճշմարտության: Անկասկած ուսուցչությունը վեհ ասպարեզ է, ավելի ճիշտ` նվիրական կոչում: Որպեսզի ուսուցիչը, մանավանդ քրիստոնյա ուսուցիչը, որ կոչված է նաեւ Ավետարանի ճշմարտությունները փոխանցել իր նմաններին, կարողանա իրապես հավատարիմ մնալ ինքն իրեն, հարկ է, որ նախ անձամբ ապրի եւ ապա ունենա ներշնչյալ կյանք, այսինքնª այնպիսի կյանք, որի ակունքներն արմատացած լինեն Աստվածային ճշմարտությունների խորքում: Ի վերջո` ուսուցիչը որոնող, փնտրտող ու քննող էակ է, մի խոսքովª նրա կյանքը դեպի նպատակակետ հարացույց ընթացք է, եւ այդ ընթացքի գերագույն ճիգը պետք է ի գործ դնի` լավագույնն իրագործելու համար: Իր ներշնչյալ կյանքով ուսուցիչն օրինակելի դաստիարակ է աշակերտների եւ, ինչու չէ, նաեւ շրջապատի համար: Մարդու մեծագույն հարստությունը, գանձը սեփական կյանքի օրինակն է: Որքան դաստիարակիչ եւ օրինակելի է մեր Փրկչի ավետարանական կյանքը: Երբ ամեն առիթով հարցրին Նրան Երկնքի Արքայություն մտնելու պայմանների եւ կամ Իրեն աշակերտելու մասին, միակ եւ միեւնույն պատասխանը տվեց բոլորին. <<Հետեւի՛ր, հետեւեցէ՛ք ինձ>>: Ուսուցչի վայելչությունն ու գեղեցկությունը նրա ե՛ւ կյանքի, ե՛ւ իմաստության մեջ է: Մեծ դաստիարակները, իրենց գիտելիքներից ավելի, սեփական կյանքով, հավատքի ու ներշնչյալ կյանքի օրինակով կարողացան սերունդներ դաստիարակել եւ առաջնորդել նրանց դեպի ճշմարիտ գիտության իմացություն: Մեծ իմաստասեր Արիստոտելն ասել է. <<Անկասկած ուսուցիչները, ովքեր մանուկների դաստիարակներն են, ավելի են հարգանքի արժանի, քան ծնողները, ովքեր պարզ ծնունդ տվողներն են նրանց եւ նաեւ նրանց կյանքը հայթայթողները, ապրեցնողները. մինչդեռ ուսուցիչները նրանց առաքինի կյանք են ապահովում>>: Հեթանոսաց Առաքյալը` Պողոսը, ով հանդիսանում է բոլոր ժամանակների ու մարդկանց մեծ ուսուցանողն ու դաստիարակը, Մեծագույն Ուսուցանողի` Քրիստոսի հետեւողությամբ, միշտ հավասարապես թելադրում է իր աշակերտներին, գործակիցներին ու հավատակիցներին, որ նախանձախնդիր լինեն իրենց առաքելության մեջ: Տիմոթեոսին գրած նամակում Առաքյալն ասում է. <<Ուշադի՛ր եղիր ինքդ քո նկատմամբ եւ քո ուսուցման նկատմամբ ու միշտ էլ մնա այդպես` գիտենալով, որ այդ ձեւով դու ոչ միայն քեզ կփրկես, այլ նաեւ բոլոր նրանց, ովքեր լսում են քեզ՚ (Ա Տիմ. Դ. 16): Իր կոչման ու առաքելության ամբողջական գիտակցությամբ գործող ուսուցիչը նմանվում է <<ընտիր անօթի>>, որով ճշմարտությունը, աստվածային գիտությունն է փոխանցվում նոր սերնդին, որ կազմելու է վաղվա Եկեղեցին ու ազգը: Այսօր` աշխարհայնացած, նյութի տիրապետությամբ հատկանշվող այս աշխարհում, կարծեք« ամեն մարդ` ուսուցիչ լինի, թե եկեղեցական, առեւտրական, թե պարզ արհեստավոր, մտավորական, թե պարզ մարդ, թվում է` մի փոքր հեռացել է իր կոչումից ու առաքելությունից: Արդարացման ձեւական, մակերեսային պատճառաբանությունները բազմաթիվ են ու բազմազան: Սակայն, դժբախտաբար, իրականությունն այդ բոլորից վեր է: Ճիշտ է` նյութական միջոցներով ապահովված լինելը կյանքի էական մի կողմն է, բայց մենք շատ հաճախ ըստ էության էականը շփոթում ենք ըստ ձեւի էականի հետ կամ հակառակը: Ոչ ոք չի արհամարհում եւ կամ չպետք է արհ��մարհի կյանքը, ինչն Աստծո կողմից մեզ տրված պարգեւն է: Մենք պարտավոր ենք այդ պարգեւը լավագույնս պահպանել թե՛ իր

նյութական եւ թե՛ հոգեւոր կողմերով: Արդարեւ` բոլորս, բայց մանավանդ ուսուցիչները, կոչված ենք մեր կյանքն ապրել բՙ արի եւ հաւատարիմ՚ ծառայի նախանձախնդրությամբ, որպեսզի կարողանանք Աստծուց մեզ տրված տասը մնասը բազմապատկված վերադարձնել Նրան` մեր նմանների միջոցով: Հիշենք Տիրոջ խոսքը, որ ասում է վերջին դատաստանի առիթով. <<Ասում եմ ձեզ, որովհետեւ իմ այս փոքր եղբայրներից մեկին արեցիք այդ, ի՛նձ արած եղաք>> (Մտթ. ԻԵ 40): Աստված մեզ օժտել է բազմազան շնորհներով. շնորհներ, որոնցով մենք Աստծուն պիտի փառաբանենք: Շնորհների այս բազմազանությամբ է կյանքն իմաստավորվում, որովհետեւ յուրաքանչյուր անհատ դրանցով հատուկ դեր ու պարտավորություն է ունենում շրջապատում: Մարդկային կյանքը, հասարակությունը քաոսի կվերածվեր ու կոչնչանար, եթե բոլոր մարդիկ միեւնույն դերն ունենային: Պողոս Առաքյալն ասում է. <<Թեպետ որպես անդամներ կապված ենք միմյանց, բայց Աստծո շնորհը յուրաքանչյուրիս տվել է տարբեր պարգեւ, որ պետք է գործածենք: Եթե մարգարեության պարգեւն ունենք, պետք է պատգամենք մեր հավատի համեմատ: Եթե ծառայելու շնորհն է տրված, պետք է ծառայենք: Եթե ուսուցանելու ձիրք ունենք, պետք է ուսուցանենք: Եթե հորդորելու կարողություն ունենք, պետք է հորդորենք>>(Հռոմ. ԺԲ 58): Կյանքի գեղեցկությունն իր այլազանության եւ բազմազանության մեջ է: Երանի այն մարդուն, ուսուցչին, ով այդ այլազանության եւ բազմազանության մեջ գիտի իր տեղն ու դերը եւ ըստ այնմ է գործում, ով իմաստությունն իրեն աթոռակից ունի եւ որի շնորհիվ միշտ վայելուչ է ու գեղեցիկ:

ԲԵՌԸ <<ԵԿԱՅՔ ԱՌ ԻՍ ԱՄԵՆԱՅՆ ՎԱՍՏԱԿԵԱԼՔ ԵՒ ԲԵՌՆԱՒՈՐՔ« ԵՒ ԵՍ ՀԱՆԳՈՒՑԻՑ ԶՁԵԶ>> <<Եկե՛ք ինձ մոտ դուք բոլո՛րդ, հոգնածնե՛ր եւ բեռնավորվածնե՛ր, եւ ես պիտի հանգիստ տամ ձեզ՚: Մատթ. ԺԱ 28 Բեռը ծանրություն է, որ կրում է յուրաքանչյուր մարդ արարած: Աշխարհում անհնար է գտնել մեկին, ով որեւէ բեռ, հոգս ունեցած չլինի: Հավանաբար ամենաթեթեւ բեռը մեր կրած հագուստն է: Սակայն բեռները տարբերվում են ըստ իրենց էության, այսինքն` դրանք ֆիզիկական են, հոգեկան, ինչպես նաեւ իմացական ու բարոյական: Մարդկանց բեռները տարբերվում են մեկը մյուսից: Ամեն ոք կարծում է, թե իր բեռն առավել ծանր է, քան դիմացինինը: Միմյանցից տարբեր են նաեւ անհատական ու հավաքական բեռները: Եթե առաջինը մարդ անհատը կրում է առանձին, ապա վերջինի համար լծակիցներ են հարկավոր: Երբ Մովսես Մարգարեն գերությունից ազատեց Իսրայելի ժողովրդին եւ քառասուն տարի լավագույնս առաջնորդեց ու դաստիարակեց, հոգնություն զգաց ու բացականչեց. <<Ես ինչպե՞ս կարող եմ միայնակ կրել ձեր նեղությունները, քաշել ձեր հոգսերն ու հանդուրժել ձեր հակամարտությունները>>(Բ Օր. Ա 12): Իսկ Հոբ Երանելին իր նեղությունների մեջ գոչում էր. <<Ինչո՞ւ ես ինձ դարձրել քեզ ոսոխ, որ լինեմ քեզ համար ես մի բեռ>>(Հոբ Է 12): Նյութեղեն բեռ կրելը հոգնեցնում է լոկ մարմինը, մինչդեռ բարոյական ու հոգեկան բեռը ցնցում է մարդու ողջ էությունը: Քրիստոս մարդկանց հոգեկան ու բարոյական բեռան

ծանրությունը, խաչի տեսքով, կրեց Իր ուսերին: Այնուհետեւ խաչը բնորոշվեց որպես բեռ: Հետեւաբար` ամեն մարդ ունի իր խաչըմ որ կրում է մշտապես: Ավանդազրույցն ասում է, թե խաչ կրող մի մարդ, շուկայով անցնելիս, նշմարում է այն խանութը, ուր խաչեր են վաճառվում: Ներս մտնելով` վզից հանում է իր խաչը եւ, տալով խանութպանին, ասում է. <<Ինձ սրանից ավելի թեթեւ խաչ տուր. ես այն կգնեմ>>: Մի քանիսը փորձում է, սակայն չի հավանում, որովհետեւ բոլորն էլ ավելի ծանր էին, քան իր խաչը: Ուստի կրելն ավելի դժվար էր լինելու: Ի վերջո գտնում է մեկը, որ թեթեւագույնն է թվում իրեն: Դիմելով վաճառողին` ասում է. <<Այս մեկը շատ դյուրությամբ կարող եմ կրել>>: Խանութպանը, ի զարմանս այս երեւույթի, պատասխանում է. <<Պարոն, սա այն խաչն է, որ դու տվեցիր>>: Խաչակիրը մեծ փորձառություն է ունենում` իր խաչը մյուսների հետ բաղդատելով: Իսկ Հիսուս, ծանոթ լինելով ծանրությունների պատճառած հոգնությանը, պատգամում է. <<Եկե՛ք ինձ մոտ դուք բոլո՛րդ, հոգնածնե՛ր եւ բեռնավորվածնե՛ր, եւ ես պիտի հանգիստ տամ ձեզ>>(Մտթ. ԺԱ 28): Բայց ինչպե՞ս: Տերը շարունակում է. <<Վերցրե՛ք իմ լուծը ձեզ վրա եւ սովորեցե՛ք ինձնից, որովհետեւ հեզ եմ ու սրտով խոնարհ, եւ դուք ձեր հոգեկան հանգստությունը պիտի գտնեք, քանի որ իմ լուծը տանելի է, եւ իմ բեռը` թեթեւ>>(Մտթ. ԺԱ 2930): Բեռի թեթեւությունը կայանում է անտրտունջ ու կամավոր կրելու մեջ, նաեւ այն ժամանակ, երբ տեսանելի է ուրիշների առավել ծանր բեռը: Հիվանդությունն ինքնին բեռ է, սակայն հիվանդները թեթեւանում ու մխիթարվում են հիվանդանոցներում, երբ տեսնում են ուրիշների տառապանքն ու անբուժելի հիվանդությունները: Քրիստոսի լուծը գիտակցությունն է կյանքի. առանց փուշ վարդ չկա եւ չկա կյանք` առանց ցավի: Երբ մարդ էակը համակերպվի իր վիճակի հետ, այն ժամանակ իր բեռը կթեթեւանա, իսկ լուծը` կքաղցրանա, <<քանզի յուրաքանչյուր ոք իր բեռը պիտի կրի>>(Գաղ. ԺԱ 28): Քրիստոսի լուծը պատկանում է բոլոր հավատացյալներին: Նրանք, ովքեր կրում են այն, դառնում են լծակից: Ասում են` միությունը զորություն է: Ուստի հանրային կյանքում, երբ հավաքականության բեռը համագործակցությամբ վերցվի, կթեթեւանա յուրաքանչյուրի բեռը: <<Վերցրե՛ք միմյանց բեռը եւ այդպիսով կատարեցե՛ք Քրիստոսի սիրո օրենքը>>(Գաղ. Զ 2),պատգամում է Առաքյալը: Դարի ազգային, եկեղեցական, տնտեսական ու քաղաքական մտահոգությունները ծանրագույն բեռ են մարդու համար: Պատճառը միմյանց նկատմամբ վստահության ու սիրո պակասն է: Մրցակցություն կա մարդկանց ու պետությունների միջեւ` միմյանց բեռները ծանրացնելու առումով: Կարծես հետզհետե մոռացության է մատնվում Տերունի լուծը եւ նրան փոխարինում է մարդկայինը: Անվստահությունն ու անորոշությունը մարդուն դնում են անելանելի վիճակի մեջ: Ամեն մարդ, խաչակրի նման, որոնում է խաչ վաճառող խանութներ` ականջները գոցելով Տերունի ձայնի առջեւ, որ, ծանրությա տեսնում ենք Քրիստոսի զոհաբերող սերը: Սիմեոն Կյուրենացին տեսավ այն, վերցրեց խաչը Հիսուսի ուսից եւ իր ուսին դրեց: Քրիստոս քանիցս կքեց մարդկային մեղքի ծանրության տակ, սակայն Սիմեոնը, Քրիստոսի սիրո ներքո, դյուրությամբ խաչը հասցրեց Գողգոթա: Ուստի ծանրությունը չի վերագրվում մեր մտահոգություններին, այլ` մեղքերին: Երբ մարդու խիղճը հանգիստ է եւ սիրտը` շեն, ուստի փայտյա խաչը վերածվում է փետուրե բեռի: Մարդու ուսը բավական զորավոր է, կարող է խաչ կրել, բայց խիղճն այդպիսին չէ: Էականը վերջինը թեթեւացնելն է, որպեսզի բեռն ուսից վար իջնի: Երջանիկ է այն մարդը, ով կայսեր բաժինը տալիս է կայսրին, իսկ Աստծունը` Աստծուն: Այդ ժամանակ մեծագույն մասը մնում է իրեն, քանզի երկուսի ստացածներն էլ տասանորդներ են, այլ ոչ թե ամբողջություն: Մեզանից ոչ ոք ճգնավոր չէ. ապրում ենք հավաքականության մեջ եւ պարտավոր ենք թեթեւացնել միմյանց բեռն այլազան ձեւի աջակցություններով եւ, որպես առաջնորդ, ընտրելով

Փրկչին ու ապավինելով Նրա պատգամին: Այն ժամանակ իրապես մեր բեռը կդառնա <<փոքրոգի>> եւ <<լուծը թեթեւ>>: Այս ամենն իրականություն կդառնան միայն, երբ զորանանք հավատքի մեջ եւ այդ զորությունն ստանանք վերեւից` ներշնչման միջոցով: Հակառակ պարագային անգամ <<մորեխը ծանություն կթվա>>(Ժող. ԺԲ 5): Թող մեզ համար մտահոգություն չդառնան խաչակիրն ու խաչերի տեսակները եւ գիտակցենք« որ ամեն ոք ունի իր խաչի բեռը, եւ յուրաքանչյուրի բեռը, ուրիշինի հետ բաղդատած, նվազ ծանր է: Առավել թեթեւացնենք նախ մեր խիղճը, ապա մաքրագործենք մեր հոգին` անդորր ու գոհունակ կյանք ապրելու համար:


ԽՈՍՔՍ ԺՈՂՈՎՐԴԻՍ