Page 1

NIJMEGEN-RIVIERENLAND

“ Flexibele opleidingen bieden de beste arbeidsmarktkansen” EQUANS biedt passend antwoord op vraagstukken energietransitie

De HAN draagt via Connectr bij aan versnelling energietransitie

NEXTgarden: Energieneutraal (glas)tuinbouwgebied in wording

03 2021 JAARGANG 20


VERGADEREN

Wie ervaring met aanbestedingen heeft, weet ook dat er vaak een tegenprestatie wordt gevraagd in de vorm van S.R.O.I.: social return on investment. In goed Nederlands houdt

JOBCOACHING

dit in dat een deel van het budget moet worden geïnvesteerd in arbeidsplaatsen voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Zo schept de overheid kansen voor medewerkers die niet op eigen kracht kunnen meedoen in het arbeidsproces. Een mooi streven, maar wat wordt er nu precies van je verwacht? Hoe kun je het mogelijk maken, zonder de juiste begeleiding? En wat kun je doen met een klein budget? Als dit soort vragen je bekend voorkomen, kan DROOM! je helpen. We nemen alle zorg uit handen. Samen maken we je sociale doelen waar. Dus: Ben je benieuwd naar hoe je bedrijf een sociale bijdrage kan leveren? Zoek je mogelijkheden om het S.R.O.I.-budget verantwoord te besteden? Wil je ervaren hoeveel voldoening dit geeft? Samen bespreken we graag de mogelijkheden die passen bij je bedrijf.

CATERING & APPELTAART

Nicolien Willemsen Nieuwe Aamsestraat 32, 6662 ND Elst (0481) 367 139 nicolienwillemsen@bijdroom.nl

bijdroom.nl


INHOUD TECHNISCHE DIENSTVERLENING

INNOVATIE

GROENE INNOVATIE

EQUANS BIEDT PASSEND ANTWOORD OP VRAAGSTUKKEN ENERGIETRANSITIE

DE HAN DRAAGT VIA CONNECTR BIJ AAN VERSNELLING ENERGIETRANSITIE

ENERGIENEUTRAAL (GLAS)TUINBOUWGEBIED IN WORDING

ENGIE Services heeft een nieuwe naam: EQUANS. Op complexe vraagstukken over verduurzaming en de energietransitie bieden de specialisten van EQUANS een passend antwoord.

Connectr gaat los. De verbouwing en inrichting van misschien wel het meest innovatieve laboratorium voor het versnellen van de energietransitie, is in volle gang. Daarmee is voor veel bedrijven de tijd aangebroken om te onderzoeken welke mogelijkheden rond innovatie en human capital Connectr hen biedt.

NEXTgarden ligt tussen Arnhem en Nijmegen. In dit deel van de Greenport Gelderland werken ondernemers, kennisinstellingen en de overheid samen om er een 735 hectare groot energieneutraal (glas)tuinbouwgebied te realiseren. Het Experience the Horticulture Project zal het publiek meenemen in deze duurzame ontwikkeling.

LEES VERDER OP PAGINA 22

COVERINTERVIEW

LEES VERDER OP PAGINA 24

LEES VERDER OP PAGINA 28

“FLEXIBELE OPLEIDINGEN BIEDEN DE BESTE ARBEIDSMARKTKANSEN” Het mbo werkt aan een zo goed mogelijke aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Daar hebben zowel de studenten als werkgevers baat bij. De arbeidsmarkt verandert echter. Om hierop in te spelen richt het ROC haar opleidingen opnieuw in, wordt de leerinhoud permanent geactualiseerd en de banden met werkgevers aangehaald. Flexibele en brede Crossover opleidingen bieden de beste kansen op de steeds veranderende arbeidsmarkt.

LEES VERDER OP PAGINA 8

NATUUR EN MILIEU GELDERLAND DUURZAAM ETEN: GEZONDE MEDEWERKERS, MOOI LANDSCHAP Petra Souwerbren is directeur van Natuur en Milieu Gelderland en initiatiefnemer van het Platform Natuurinclusieve Landbouw. Dit platform van landbouw- en natuurorganisaties, overheden en ondernemers werkt aan een vitaal Gelders platteland, toekomstperspectief voor boeren en circulaire landbouw met ruimte voor meer natuur en biodiversiteit.

LEES VERDER OP PAGINA 16

EN VERDER... 4 Tech Gelderland gaat door 4 Circulaire businesskansen echt benutten! 5 Colofon 5 “Geen timmerman of metselaar meer, maar woningconstructeur” 6 Werkfit met de juiste kennis en vaardigheden 6 IDESKA – van inrichter naar óvernemer 7 De nóg grotere uitdaging, die we ook samen aan moeten pakken

7 D ROOM! als partner voor een nieuwe toekomst 10 Studenten HAN werken samen met mkb aan innovaties voor energietransitie 12 “De toekomst is aan creatief en solidair ondernemerschap” 14 Klimaatverandering: Hoe sta jij erin? 15 Strijbosch Thunnissen Makelaars slaat onder nieuwe leiding innovatief pad in

18 F lexibele overheid en experimenteerruimte nodig voor opschalen circulaire economie 26 Nysingh advocaten en notarissen werkt met cliënten aan energietransitie 30 Onbenut arbeidspotentieel lost personeelstekort op 32 2.200 leerlingen ervaren logistieke wereld tijdens tweede editie van de Logistieke Roadshow HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

3


COLUMN KORT NIEUWS

REDACTIE

TECH GELDERLAND GAAT DOOR XXX Xxxx

Steeds meer mensen beseffen hoe belangrijk techniek en technologie zijn. Niet zo gek als energiemaatschappijen laten weten dat ‘het net’ het aanbod van duurzame zon- en windenergie niet meer aan kan. Alleen al om de energietransitie in goede banen te leiden zijn heel veel technici op allerlei niveaus broodnodig. En wat te denken van gezondheids- en zorgtechnologie, de ontwikkeling van biobased materialen en duurzame voedselproductie? Tech Gelderland laat zien welke technische en technologie-opleidingen er zijn in Gelderland. We zetten ook de schijnwerpers op innovatieve techbedrijven, die staan te springen om creatieve en technisch geschoolde mensen een goed betaalde baan te bieden. Tech Gelderland schetst een veelzijdig beeld van onderwijs- en arbeidsmarktmogelijkheden. Het gaat per slot van rekening om de werknemers en de banen van de toekomst. We zetten online en offline alle initiatieven in Gelderland in het zonnetje, die zich bezighouden met het opleiden van scholieren, studenten, docenten en volwassenen in een technisch of technologisch vak. Tech Gelderland koppelt ook innovaties bij bedrijven aan de ambities van gemeenten en de provincie Gelderland. We laten zien hoe praktijkgericht onderwijs steeds vaker in samenwerking met en bij bedrijven plaatsvindt. We bieden jongeren hulp bij hun studiekeuze en wijzen volwassenen de weg voor bij- en omscholing. Tegelijk richten we ons op het basisonderwijs: hoe jonger kinderen in aanraking komen met techniek, hoe eerder ze ontdekken of daar hun talenten liggen. Samenwerking is belangrijk, vandaar dat Tech Gelderland met heel veel partijen samenwerkt en hun boodschap meer impact en een groter bereik biedt. Ons platform zorgt voor een continue stroom aan informatie en inspiratie. Dat gebeurt via de website www.techgelderland.nl, advertentioneel via social media en de komende twaalf weken zaterdags via een dubbele pagina in regionaal dagblad de Gelderlander. Tech Gelderland was in het eerste jaar goed voor 8,5 miljoen Google-vertoningen, 3 miljoen weergaven via Facebook en Instagram, en bijna 400.000 vertoningen in LinkedIn. We maakten een televisieprogramma, stuurden vloggers de regio in en verschenen 22 keer met een dubbele pagina in De Gelderlander, goed voor ruim 7 miljoen contactmomenten in de 13+ doelgroep. Wilt u meer weten over Tech Gelderland? Profiteren van onze promotionele aanpak? Doe mee! Mail naar: info@techgelderland.nl.

Programmamanager Techniekpact Arnhem-Nijmegen & initiatiefnemer project Tech Gelderland

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

Grondstoffenprijzen stijgen, effecten van klimaatverandering worden zichtbaar en de strijd om jong talent en geschikt personeel zijn zeer actueel. Hoe gaat u met deze uitdagingen om en hoe zorgt u ervoor dat uw bedrijf klaar is voor de dag van morgen, en overmorgen? De Circulaire Kickstart pakt deze uitdagingen samen met u aan. Geen dikke rapporten, maar een pragmatische aanpak gericht op het concreet realiseren van circulaire businesskansen. Wij laten zien dat circulariteit werkt en loont en brengen zo een duurzame beweging in uw organisatie opgang. Afhankelijk van de uitdaging of behoefte worden de juiste medewerkers, ketenpartners en experts bij een kickstart-traject betrokken. Elk traject begint met het inzichtelijk maken van uw duurzame ambities en de grondstof-/materiaalstromen die uw bedrijf in en uit gaan. De stroom met de grootste uitdaging en/ of meeste potentie wordt gekozen en onderzocht hoe deze meer circulair te maken is. Uiteindelijk worden één of meerdere kansen uitgewerkt en geïmplementeerd. Het Circulaire Kickstart-team werkt voor bedrijven en organisaties in uiteenlopende sectoren. Een Circulaire Kickstart is dan ook op maat te maken op basis van uw wensen en behoeften. Zo mogen wij onder andere Cuppens +zn Aannemersbedrijf, Oersoep Brouwerij, Sint Maartenskliniek, Rutten Groep, BE O Lifestyle, Oregional, Driestroom en Holland Food Service tot onze klantenkring rekenen. Benieuwd hoe circulariteit bijdraagt aan de toekomstbestendigheid van uw organisatie? Neem contact met ons op voor een vrijblijvende kennismaking (koen@lentekracht.com / 024-2022108). Voor meer informatie zie ook de LinkedIn-pagina van Circulaire Kickstart. https://www.linkedin.com/company/71898206/admin/

«

ALEX DORGELO

4

CIRCULAIRE BUSINESSKANSEN ECHT BENUTTEN!

De Circulaire Kickstart is een concept dat uitgevoerd wordt door Lentekracht en Like-minded en is ontwikkeld met behulp van RvN@.

«


COLUMN

“GEEN TIMMERMAN OF METSELAAR MEER, MAAR WONINGCONSTRUCTEUR” “Als er iemand is die vanuit zijn passie met techniek bezig is én iets wil doen voor een betere toekomst voor kinderen, dan is het Henny wel.” Inge Essing, Projectleider Sterk Techniek Rijk van Nijmegen, windt er geen doekjes om. Voor haar is de samenwerking met Henny van Benthem, sociaal ondernemer Sustainable Constructions, er een die perfect aansluit op de doelen van Sterk Techniek: jongeren enthousiast maken voor een toekomst in de techniek en technologie. Inge en Henny ontmoeten elkaar in de Hubertushal in Nijmegen, een van de hotspots van het programma Sterk Techniek. Hier bouwt Henny zijn circulaire woningen. Vmbo-leerlingen uit de regio komen naar deze hotspot om levensecht te kunnen leren over het bouwen van een circulair huis. Ze krijgen uitleg over de materialen, over de techniek en technologie en ze gaan levensecht bouwen. Henny: “Alsof ze met grote legoblokken aan de slag gaan. Er komt geen timmerman of metselaar meer aan te pas. Ik zeg altijd dat ze zichzelf ‘woningconstructeur’ mogen noemen.”

technologie bezig te zijn op een BOEM-manier: Beleven, Ontdekken, Experimenteren en Maken. Al deze facetten komen bij de bouw van het circulaire huis aan bod. Inge is heel blij met de inbreng van dit project. “De leerlingen komen hier altijd razend enthousiast vandaan.” Inge: “In het onderwijs kunnen wij niet zonder deze inbreng van het bedrijfsleven. Door de bedrijven weten wij wat de markt vraagt en kunnen we innovaties in het onderwijs stimuleren en doorvoeren. Wat wij voor de bedrijven kunnen terugdoen is natuurlijk de exposure vanuit het programma, maar in het geval van Henny ook veel aandacht genereren voor duurzaam bouwen als oplossing voor de woningnood, een belangrijk maatschappelijk thema.” Voor het komende jaar staat het reizende huis op de planning. Dan gaat het circulaire huis letterlijk naar de scholen toe om nog veel meer leerlingen kennis te laten maken met techniek en technologie. Het fysiek bouwen in de Hubertushal wordt gecombineerd met VR bouwen en bouwen in een miniatuur-opstelling, zodat zoveel mogelijk leerlingen op verschillende manieren en op verschillende plekken kunnen leren.

Voor Sterk Techniek biedt dit project de perfecte plek om leerlingen te laten ervaren hoe het is om onder schooltijd met techniek en

«

Inge Essing // Projectleider Sterk Techniek Rijk van Nijmegen Henny van Benthem // sociaal ondernemer Sustainable Constructions

COLOFON Hét Ondernemersbelang NijmegenRivierenland verschijnt vier keer per jaar. twintigste jaargang, nummer 03, 2021 Oplage 5.500 exemplaren Coverfoto: Folkert Potze Directeur Techniek van ROC Nijmegen Fotografie: Huub Luijten

Uitgever Ondernemersbelang Print BV Morra 2-41 9204 KH Drachten Telefoon 06 – 37 44 48 59 E-mail info@ondernemersbelang.nl

Media-adviseur Johannes Swieringa E-mail j.swieringa@ondernemersbelang.nl Telefoon 06 – 37 44 48 59 Website www.ondernemersbelang.nl

Eindredactie Johannes Swieringa Vormgeving E-mail j.swieringa@ondernemersbelang.nl VDS Crossmedia, Emmen Druk Scholma Druk, Bedum

Aan deze uitgave werkten mee: Paul de Jager Jacques Kok Dick Leseman Huub Luijten

Adreswijzigingen Adreswijzigingen, veranderingen van contactpersoon of afmeldingen kunt u per mail doorgeven aan info@ondernemersbelang.nl. Vermeld s.v.p. ook de editie er bij, die vindt u bovenaan in het colofon. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of overgenomen zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor de inhoud van de advertenties.

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

5


COLUMN

REDACTIE

WERKFIT MET DE JUISTE KENNIS EN VAARDIGHEDEN De wereld om ons heen verandert snel, dat ervaren we allemaal. Om je bedrijf economisch fit te houden is het voor een ondernemer belangrijk om oog te hebben voor veranderingen die van invloed zijn op de economische waarde van je bedrijf en hier op te anticiperen. Gedurende de corona periode hebben we gezien dat dit bij veel bedrijven gelukt is. Een belangrijke pijler is echter ook je personeel. Zij leveren immers een deel van die economische waarde. Het ‘werkfit’ en ‘duurzaam inzetbaar’ houden van werknemers is, zeker in tijden van grote economische druk, niet altijd een eerste focus. En al helemaal niet als er een dringend tekort aan personeel ontstaat. In de afgelopen jaren is er veel onderzoek gedaan naar de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt rondom deze thema’s. Daarbij wordt ingezet op het organiseren van een meer op kennis en vaardigheden gestoelde benadering. Ook wel een skills based arbeidsmarkt genoemd. De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO leert dat meer dan 30 % van de werknemers ervaart meer kennis en vaardigheden in huis te hebben als nodig is voor het werk wat hij doet. Werkgevers geven in diezelfde enquête aan dat zij in meer dan 95 % van de gevallen werknemers niet te hoog of te laag opgeleid vinden. De les die ik daaruit leer is dat werknemers veel vaker een kennisoverschot ervaren dan een kennistekort. Werkgevers ervaren vaker te hoog dan te laag opgeleide werknemers. Hierdoor kunnen kennis en vaardigheden die niet ingezet worden, verouderen, waardoor een zogenaamde ‘misfit’ ontstaat in het werk en de economische waarde van personeel afneemt en dus ook de economische waarde van je onderneming. Om kennis en vaardigheden te benutten moet je weten wat er in huis is, als werknemer, als werkgever en als regio. Daarbij is het laten valideren van kennis en vaardigheden, de ontwikkeling naar een landelijke skillset en de uiteindelijke vormgeving van een skillspaspoort van groot belang, zowel voor werkgevers als werknemers. Onze regio kent al veel mooie voorbeelden van deze ontwikkelingen. De overheid ondersteund dit met landelijke projecten. Het onderwijs anticipeert hier ook al op door een verdere flexibilisering. Een belangrijke rol is nu weggelegd voor werkgevers. Het optimaal benutten van de kennis en vaardigheden van je medewerkers houdt mensen “werkfit” en duurzaam inzetbaar. En uiteindelijk ook meer verbonden met je bedrijf.

«

MATHILDE KUIPER Project & Portfolio Manager Programma manager Onderwijs voor de Arbeidsmarkt van de Toekomst E-mail m.kuiper@roc-nijmegen.nl www.roc-nijmegen.nl

6

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

IDESKA – VAN INRICHTER NAAR ÓVERNEMER Projectinrichter IDESKA uit Nijmegen heeft het roer omgegooid. Waar voorheen de begeleiding van de afbouw van een kantoor bijzaak was, is dat nu de primaire activiteit geworden. Dat start al bij het interieur-ontwerp: van vlekkenplan tot compleet 2D indelingsplan en 3D gevisualiseerde inrichtingstekeningen, kleuren- en materialenstaat en uiteraard een gedetailleerde begroting. Vervolgens worden alle werkzaamheden en aan te schaffen voorzieningen beschreven, aanbesteed, ingekocht en wordt een planning opgezet. Tijdens de uitvoering worden alle zaken gecoördineerd en afgestemd in directe samenspraak met de opdrachtgever. Activiteiten beginnen bij wat de reguliere kantoorinrichter niet aandurft (wanden, plafonds, schilder- en installatiewerkzaamheden) en gaat dóór waar de aannemer stopt (vloerbedekking, interieurbouw, meubilair en raamdecoratie). Kortom: IDESKA neemt alle werkzaamheden óver en begeleidt het hele afbouw-traject. Met deze koerswijziging wordt ruim 30 jaar interieur-expertise volledig ten gunste van de opdrachtgever ingezet. En het werkt: recentelijk werd het nieuwe kantoor van Poelmann van den Broek Advocaten in Nijmegen vanaf casco compleet gerealiseerd. De Lorijn Raadgevers O.G. verlieten hun kantoor in Druten voor een compleet gerenoveerd kantoor in Heteren. Hierbij verzorgde IDESKA het hele ontwerp en nam de hele afbouw – inclusief het strippen van de oude inbouwvoorzieningen - over. En in vier maanden tijd werd een pareltje neergezet op Industrieterrein Poort van Midden Gelderland.

«

Nadere informatie over de activiteiten van IDESKA kunt u krijgen bij Arnoud Schoffelmeer via info@ideska.nl.


COLUMN

COLUMN

DE NÓG GROTERE UITDAGING, DIE WE OOK SAMEN AAN MOETEN PAKKEN

DROOM! ALS PARTNER VOOR EEN NIEUWE TOEKOMST

Nu de vakantie voorbij is, heb ik dezelfde wens als veel anderen. Hopelijk is corona straks geen beperking meer voor groei en ontwikkeling. Dat de regionale economie alweer op het niveau van het begin van de pandemie zit, is een goed teken. Tijdens de coronacrisis hoorde ik vaak het vergelijk met die nóg grotere uitdaging: de klimaatcrisis. We moeten de urgentie inzien, net zoals bij corona gebeurde en die uitdaging vervolgens even daadkrachtig aanvliegen, met dezelfde geldinvesteringen én snelheid. Ook hier zijn er samenwerkingen nodig tussen overheden, kennisinstellingen en bedrijven. Triple helix dus. Dat is precies waar we met The Economic Board in willen faciliteren. Er zijn paralellen tussen de twee crisissen. Bij corona had je onder andere de anderhalvemetermaatregel om te voorkomen dat het virus zich sneller verspreidt. Bij de klimaatcrisis zul je daarvoor minder energie moeten gaan gebruiken of overstappen op duurzame energie. Daarnaast heeft de klimaatuitdaging ook ‘vaccins’ nodig: innovatieve nieuwe oplossingen en toepassingen die je op grote schaal kunt uitrollen. In het leveren van dat soort oplossingen zijn we als regio Arnhem-Nijmegen erg goed. Binnenkort mede door Connectr, dat het nieuwe regionale brandpunt van de energietransitie wordt. Begin september verscheen een regionaal rapport van de Rabobank over onze regio. Dat ging onder meer over agglomeratievoordelen: bedrijven die profiteren van de overdracht van kennis en de (fysieke) interactie met elkaar. Daarom is Connectr zo vreselijk belangrijk en staan we er met The Economic Board vierkant achter. De energietransitie wordt daar een aanjager van de economie. Namens The Economic Board roep ik iedereen bij dezen op om de urgentie van het klimaatvraagstuk in te zien, de economische kansen te pakken en elkaar op Connectr op te zoeken om beleid en activiteiten af te stemmen en toegepast te maken. Op die manier kunnen we hier samen ‘vaccins’ voor de energietransitie ontwikkelen.

«

Ondanks dat corona nog niet uit ons straatbeeld verdwenen is, is al wel te merken dat de horecasector kampt met veel onvervulde vacatures. Dat dit voor de komende jaren zo lijkt te zijn, geeft aan dat er grote behoefte is aan investeringen. In Arnhem en Nijmegen zijn er bij benadering 15.000 mensen in de bijstand die door Werkbedrijven actiever naar werk toe geleid kunnen worden, bijvoorbeeld door trajecten Activerend Werk. Temeer omdat de mensen die dichter bij arbeid stonden inmiddels aan werk geholpen zijn. Het is van belang dat Werkbedrijven en gemeenten meer energie steken in de voortrajecten voor de groep mensen die het lastiger heeft op de arbeidsmarkt om uiteindelijk ook tot betaald werk te komen. DROOM! Partners, onderdeel van DROOM! Elst bv, kan hierin een waardevolle samenwerkingspartij zijn. Gespecialiseerd in arbeidsparticipatie beschikken zij over een netwerk van reguliere werkgevers zoals Rabobank en Vermaat. Deze ondernemers zijn essentieel voor het slagen van een traject. Daarnaast werken er vakkundige jobcoaches die de trajecten begeleiden en de werkgevers ondersteunen. Ook heeft DROOM! ambities op het franchisevlak. Zo opent in 2023 bijvoorbeeld een ijssalon aan het Waalfront in Nijmegen. Hiermee vergroot DROOM! de diversiteit van werkplekken zowel kwantitatief als kwalitatief. DROOM! Franchise beoogt veel meer nieuwe locaties en werkplekken volgens dit concept en komt daarmee tegemoet aan de vraag van de huidige en toekomstige arbeidsmarkt.

«

JEROEN HERREMANS

ESTHER NELISSEN EN HANS VAN GESTEL

Civic entrepreneur cluster Energy, The Economic Board

Raad van Bestuur Driestroom esthernelissen@driestroom.nl hansvangestel@driestroom.nl www.driestroom.nl

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

7


COVERSTORY

Tekst en fotografie: Huub Luijten

FOLKERT POTZE, DIRECTEUR TECHNIEK ROC NIJMEGEN:

“ Flexibele opleidingen bieden de beste arbeidsmarktkansen” Het mbo werkt aan een zo goed mogelijke aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Daar hebben zowel de studenten als werkgevers baat bij. De arbeidsmarkt verandert echter. Om hierop in te spelen richt het ROC haar opleidingen opnieuw in, wordt de leerinhoud permanent geactualiseerd en de banden met werkgevers aangehaald. Flexibele en brede Crossover opleidingen bieden de beste kansen op de steeds veranderende arbeidsmarkt. “Onze uitdaging is met de dynamiek van de arbeidsmarkt meebewegen”, opent Folkert Potze. “We hebben bij ROC Nijmegen 62 verschillende technische opleidingen. In onze optiek zijn er dat veel. Gemeten vanuit de vraag van werkgevers zijn het er te weinig. Dat heeft alles te maken met de veranderingen op de arbeidsmarkt. Vraag is of het überhaupt mogelijk is die verandering bij te benen, want dat betekent eigenlijk dat we op de vraag vooruit zouden moeten lopen.” “Leuk of niet, de markt ontwikkelt zich sneller, onvoorspelbaarder en veelzijdiger dan je als beroepsopleiding kunt organiseren wat betreft opzet en leerinhoud. Om het beroepsonderwijs en de arbeidsmarkt zo dicht mogelijk bijeen te brengen is het nodig betaalbare flexibiliteit te organiseren. Crossover opleidingen zijn een geschikte vorm om die wendbaarheid te realiseren.”

INTERDISCIPLINAIR Folkert Potze illustreert hoe de veranderende vraag vanuit de arbeidsmarkt het vakonderwijs beïnvloedt. “We zien op steeds meer terreinen dat de arbeidsmarktvraag de lijnen waarlangs het beroepsonderwijs is georganiseerd overschrijdt.” Neem bijvoorbeeld een evenementenorganisatie. Die vraagt transporteurs om het complete pakket aan ‘hardware’ voor geluid, licht en horeca. En ook om alles aan te sluiten. Zodanig dat de organisatie bij wijze van spreken alleen de volumeknop en de tap open hoeft open te draaien. Dat vraagt van de toeleverancier dat zijn mensen interdisciplinair werken en

8

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

dat een werknemer uit de voeten kan met elektrotechniek, maar ook met horecarichtlijnen omtrent aansluittechniek, veiligheid en gezondheidsregels. We zien dat logistiek en hospitality steeds meer samen gaan.” In de ‘groenvoorziening’ is eenzelfde beweging zichtbaar. De hovenier is steeds vaker ook tuinarchitect en de buitenelektra doet hij er ook bij. Alles in één hand. Zo raken de ‘groene’ vakvereisten steeds meer verweven met componenten van elektrotechniek en het ontwerpen van tuinen. Dat vraagt additionele kennis van de vakman.”

FLEXIBEL Op die uitdaging speelt ROC Nijmegen in door het organiseren van crossover opleidingen en meer persoonlijke leerwegen. Potze: “We zijn bezig ons onderwijs zo in te richten dat studenten zelf een traject van lesmodules kunnen samenstellen. Het houdt in dat ongeveer 80 procent van de opleiding vastligt in een algemeen vakinhoudelijk curriculum en dat de overige 20 procent vrij te kiezen maatwerk is. Zo leg je een student niet vast op één vakgebied en het geeft ze de ruimte tijdens hun studie een switch te maken zonder opnieuw te hoeven beginnen of hun opleiding te beëindigen. Geen luxe, want sommige studenten beginnen vol overtuiging en met

goede moed aan hun studie, maar komen er gaandeweg achter dat dit toch niet is wat ze er zich van voorgesteld hebben, of dat de studie hun toch niet ligt. Anderen vragen zich bij binnenkomst af; wat moet ik kiezen en waar moet ik beginnen. Daarom is goede begeleiding vanaf het eerste moment dat ze bij ons binnenkomen belangrijk. En wie dat wil kan ook de ‘klassieke’ opleidingsvariant volgen, waarin de vakken en de route vastliggen.” De modules maken de opleidingsmogelijkheden breder en tegelijk interessanter voor de studenten en werkgevers. “Het is aan ons als opleiders om een divers, flexibel maar wel onderling samenhangend opleidingsprogramma samen te stellen. Dat doen we gefaseerd, want onze docenten en onze faciliteiten moeten meegroeien in deze verandering. Ook ontwikkelen we geheel nieuwe opleidingen. Dat betekent dat de inhoud en vorm van een opleiding moet voldoen aan een aantal kwaliteitscriteria, dat vergt investeringen in tijd, financiën en de professionele ontwikkeling van docenten.”

CROSSOVER “We ontwikkelen nu de opleiding Technisch Medewerker, een tweejarig programma waar studenten (met begeleiding) zelf hun modules samenstellen. Deze opleiding is, als enige in

“Goede begeleiding vanaf het eerste moment dat ze bij ons binnenkomen is belangrijk”


Nederland, sinds kort officieel goedgekeurd door het ministerie”, vertelt Potze. “Het vak Technisch Medewerker bestaat formeel niet, het is een mix van verschillende disciplines die tegemoet komt aan de vraag van de arbeidsmarkt naar zo breed mogelijk inzetbare technische vakmensen. Denk bijvoorbeeld aan een mix van hout- en metaalopleiding waarbij de student met alle materialen overweg kan.” “Een andere opleidingsvariant die we momenteel bieden is Creatieve Technologie, een crossover tussen elektrotechniek, human technology en mediavormgeving. Deze niveau 4 opleidingsvariant is gericht op doorstromers naar het hbo. Deze studenten werken aan eigen projecten en vragen van bedrijven. We hebben voor deze invulling van disciplines gekozen omdat ze aansluiten bij de ontwikkeling van Nijmegen als hoogwaardig creatief technisch regiocentrum.”

Directeur Techniek ROC Nijmegen Folkert Potze: “Onze uitdaging is met flexibel beroepsonderwijs optimaal aan te sluiten bij de arbeidsmarkt.”

De reacties van werkgevers op de crossovers zijn divers. “Er zijn bedrijven die deze ontwikkeling toejuichen, omdat ze graag iemand binnenhalen die breed ontwikkeld is en binnen het bedrijf verder kan worden opgeleid in specifieke taken. Andere bedrijven willen het liefst dat onze opleiding direct inzetbare mensen aflevert en dat doen we natuurlijk ook nog steeds”, aldus Folkert Potze.

TALENTEN BENUTTEN Het toekomstscenario volgens Potze: “De klassieke mbo student van enkele jaren geleden zal straks niet meer bestaan. Het onderwijs wordt steeds meer op individuele maat gesneden. Natuurlijk zijn er grenzen. Het moet wel te organiseren en betalen zijn.” “Ook de begeleiding van studenten verandert. Naast de docent die ook professional in zijn of haar vak is, zullen docenten staan die zich richten op de ‘relatiekant’: Hoe werk je met elkaar samen? Hoe staat het met de voortgang. Waar gaan dingen goed en waar minder goed, hoe trekken we dat recht. Ervoor zorgen dat studenten niet verdwalen en vastlopen in hun studie.” “Ik ben ervan overtuigd dat we op deze manier de talenten van studenten beter benutten en dat komt ook de aansluiting bij de arbeidsmarkt ten goede. Daaraan willen we als ROC Nijmegen maximaal bijdragen.”

«

ROC NIJMEGEN Campusbaan 6 6512 BT Nijmegen Telefoon - 024 890 4500 E-mail info@roc-nijmegen.nl www.roc-nijmegen.nl

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

9


BEROEPSONDERWIJS

Tekst en foto: Dick Leseman

Studenten HAN werken samen met mkb aan innovaties voor energietransitie Dat er iets moet gebeuren in de energietransitie staat vast. Ook bij het mkb. Alleen al door nieuwe en toekomstige wetgeving staat het mkb onder druk, maar het biedt ook kansen met bijvoorbeeld nieuwe innovaties. Studenten van de Academie Engineering en Automotive van de HAN University of Applied Sciences staan klaar om die transitie samen met het mkb te versnellen.

Het hoger beroepsonderwijs is de laatste tientallen jaren sterk veranderd. Het bestaat al lang niet meer uit theorie overdragen in collegebanken, de opgedane kennis toetsen in tentamens en bij een voldoende een diploma overhandigen. “De leeruitkomsten staan meer centraal als doel”, verduidelijkt Gerrit Averesch, directeur van de Academie Engineering en Automotive.

10

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

“Natuurlijk hangen daar criteria aan, zodat we wel een gevalideerd en gewaardeerd diploma kunnen afgeven. We doen voornamelijk projectonderwijs en toegepast onderzoek dat in het mkb het beste tot haar recht komt. Projecten voor kleine en grote bedrijven, grote onderzoeksvragen, bij- en omscholingen, toegepast onderzoek, innovatie; wat doen we eigenlijk niet.”

ENERGIETRANSITIE EEN MUST Bij de Academie Engineering en Automotive is de energietransitie een belangrijk thema. “Je kunt geen energietransitie doen zonder een engineer, want veel in de energietransitie is technisch van aard”, weet hij. De energietransitie is een onomkeerbaar proces en raakt iedereen; ook het mkb. “Ieder persoon in elk bedrijf heeft te maken met


aantal zonnepanelen wil aansluiten, komt het allerlei blokkades tegen. Ze lopen tegen de netproblematiek aan; de kabel kan het gewoon niet aan”, legt ze uit. “Denk maar eens aan de agrarische bedrijven in het buitengebied met enorme daken. Daar ligt een grote taak voor de bedrijven als Tennet en Alliander, die niet een, twee, drie in te lossen is. Een tekort aan menskracht bij onder meer de netwerkbedrijven is één van de bottlenecks in de energietransitie.”

HUMAN CAPITAL BOTTLENECK IN ENERGIETRANSITIE

energie. De impact van de energietransitie is dus voor iedereen van belang. Een beetje ondernemer zal rekening moeten houden met allerlei nieuwe regels”, stelt Joke Westra. Zij is docent en senior onderzoeker aan de HAN en noemt als voorbeeld dat de prijs voor CO₂-emmissierechten zo gestegen is. “Ook is er een grote groep ondernemers die intrinsiek gedreven is; dat zijn mensen met visie, die willen ontwikkelen, die willen groeien en innoveren. Als partner in de regio kunnen wij het mkb helpen met hun rol in de energietransitie.” Als voorbeeld noemt ze de congestie op het energienet, maar ook de balans tussen het aanbod van en de vraag naar elektriciteit. “Als een bedrijf een groot

Volgens Gerrit Averesch krijgt de HAN regelmatig de vraag hoe zij het aantal engineers kan aanvullen. “Dat kunnen wij helemaal niet”, stelt hij. “Het is een gezamenlijke uitdaging voor het mkb, voor overheidsinstellingen, en ook voor ons als kennisinstelling om te laten zien dat je als engineer met hightech innovaties bijdraagt aan een groot maatschappelijk probleem. Dat is de mindshift die moet ontstaan in de maatschappij.” De HAN heeft hier een actieve rol in. Met verschillende nieuwe leerwerktrajecten voor specifieke doelgroepen werken we samen met bedrijven aan een groeiende instroom van professionals”, geeft Gerrit Averesch aan. “Een ondernemer, die zoekt naar een pas afgestudeerde hbo’er om zijn personele probleem op te lossen, is te laat. Die studenten hebben al een jaar voordat ze afstuderen een baan. Het is veel interessanter om samen met bedrijven na te laten denken om nieuwe doelgroepen aan te boren. Bijvoorbeeld een havist die geen zin meer heeft in schoolbanken, maar wel open staat voor een traineeship bij Alliander en in deeltijd een hbo-opleiding van ons volgt. Of een statushouder, al dan niet met een technische achtergrond.” De HAN kijkt daarbij al langer vooruit. “Juist voor deze specifieke doelgroepen draaien we al een paar jaar een Ad opleiding Elektrotechniek/ Energietechniek”, zegt Joke Westra. Ad staat voor associate degree en is een deeltijdopleiding. In twee jaar tijd ontwikkelt een student zich tot energietechnisch engineer onder meer om het elektriciteitsnet aan te passen.

INNOVATIE- EN KENNISMAKELAAR Om alle klimaatdoelstellingen te halen verandert wetgeving en normering voortdurend en in een rap tempo. “Ik heb er voor mijn vak een hele kluif aan om het bij te houden. De gemiddelde mkb’er is te druk met werken en mist de boot”, weet Joke Westra. Een installateur bijvoorbeeld heeft zijn orderportefeuille al vol. “Hij is in staat om te werken met warmtepompen, maar hij moet rekening gaan houden met waterstof, want in de toekomst zullen ketels mogelijk op waterstof

gaan draaien”, is de visie van Gerrit Averesch. “Wij willen veel pro-actiever met bedrijven samenwerken. Of het nu gaat om een personele of een technische vraag. Een kleine opdracht kunnen we vaak wel invullen met een student. En een grote onderzoeksvraag kunnen we onderdeel laten zijn van grote landelijke subsidieaanvraag.”

PARTNERSHIP Een mkb’er die wil innoveren, die intrinsiek gemotiveerd is om bij te dragen aan de energietransitie of die een goed plan heeft, kan een partnership of samenwerkingsrelatie met de HAN aangaan; samen op zoek naar nieuwe ontwikkelingen, interessante projecten en financiering. “Met mkb-partijen doen we heel bewust toegepast onderzoek waarbij we samen met die bedrijven een projectvoorstel schrijven om subsidies beschikbaar te krijgen, juist omdat we die samenwerking hebben. Zowel de bedrijven als de school hebben daar baat bij”, legt Joke Westra uit. “Daarmee kunnen we dubbel faciliteren. Wij kunnen van dienst zijn voor het bedrijf met waardevolle kennis en innovaties; én het bedrijf levert bijzonder interessante cases voor ons onderwijs. Dus de studenten die uitstromen hebben actuele en bijzondere voorkennis.” Zij zijn volgens Joke Westra ingelezen op de problemen die spelen in de regio. “We zien dat de meeste arbeidsrelaties op die manier tot stand komen. Daarmee verschuift ons blikveld van een school naar een kennisinstelling. Wij zijn makelaar in en verbinder van kennis”, aldus Gerrit Averesch.

ENERGIETRANSITIE IS MAATSCHAPPELIJKE OPDRACHT De energietransitie heeft de snelheid nodig van de kleine bedrijven. “De HAN is er niet alleen om de grote bedrijven te faciliteren, maar juist om het hele werkveld in de regio te faciliteren; inclusief de kleine bedrijven en de start-ups”, stelt Joke Westra. “Die zijn vaak innovatiever en wendbaarder.” Gerrit Averesch scherpt aan: “Het is aan ons als kennisinstelling om de partijen bij elkaar te brengen. Het onderzoek moet dan bijdragen aan de maatschappelijke opdracht. De energietransitie is een van die opdrachten. Die hijgt ons in de nek. Opschalen wordt heel spannend.”

«

HAN UNIVERSITY OF APPLIED SCIENCES Ruitenberglaan 29 6826 CC Arnhem Telefoon 024 – 353 05 00 www.han.nl

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

11


INNOVATIE AWARDS

V.l.n.r.: Wethouder Monique Esselbrugge, Prof dr. Josette Dijkhuizen, Floor Milikowski

“Ondernemers zijn creatieve mensen”, weet wethouder Monique Esselbrugge van Nijmegen. “Zij maken dromen waar en inspireren daarmee ook anderen. Op die manier fungeren ze ook als een motor voor innovatie. En ondernemers werken hard en weten goed te focussen. Maar daar ligt soms ook een valkuil. Het risico dat je vergeet je kennis en creativiteit actief te delen. Vaak juist als het even wat moeilijker gaat. Terwijl je dan het meest aan elkaar kunt hebben. Elkaar kunt steunen en inspireren. Daarom hebben we juist in coronatijd de Innovatie Award ingesteld. En als je dan kijkt wat al die ondernemers aan innovatieve initiatieven hebben ontwikkeld, dan zie je dat de kansen voor een verdere versterking de Nijmeegse economie praktisch voor het oprapen liggen.”

WETHOUDER MONIQUE ESSELBRUGGE

“ De toekomst is aan creatief en solidair ondernemerschap” Klaus Werner, directeur van PinkRF, een hightech bedrijf dat zeer geavanceerde energiesystemen bouwt, was toen PinkRF zich in 2016 op de Novio Tech Campus vestigde, nog niet meteen enthousiast over de stad. Nijmegen is geen wereldstad en kenmerkt zich door een wat bescheiden karakter. En dan is de stad ook nog een tikkeltje eigenwijs en anarchistisch. Tegelijkertijd zijn dat wel weer eigenschappen die een goede voedingsbodem creëren voor ondernemers en bedrijven die de drive hebben om te blijven zoeken naar manieren waarop je dingen beter kunt maken, beter kunt doen. Dus naarmate Klaus

12

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

Nijmegen beter leerde kennen, leerde hij ook meer van de stad te houden.

WERK VANUIT JE EIGEN DNA Dat eigen karakter van een stad is ook volgens Floor Milikowski, journalist en auteur van het boek “Een klein land met verre uithoeken”, de belangrijkste troef om de economische potentie van een stad of regio maximaal te benutten. “Je moet als stad of regio vooral zelf op zoek gaan naar je eigen kansen”, hield Floor de Nijmeegse ondernemers in haar presentatie tijdens de 16 september gehouden inspiratiebijeenkomst in het Honig complex voor. “Werk vanuit dat eigen DNA.” Kijkend

naar Nijmegen ziet Milikowski vooral de kracht van de kennisinstellingen; de universiteit, de HAN, de Health Valley, en van allerlei creatieve start-ups. Maar vooral ook van het vrijgevochten, artistieke, licht anarchistische karakter van de stad, waarmee het zich onderscheidt van andere Nederlandse steden. Daarnaast wijst ze op het belang van een omgeving waar deze ondernemers zich prettig bij voelen: goede horeca, bijzondere winkels, maar ook groen en goede recreatiemogelijkheden. Wat dat betreft heeft Nijmegen volgens haar alle troeven in handen. Gelegen aan de Waal, in een stuwwalgebied


innoverende ondernemers van Nijmegen. “We zijn daar in coronatijd mee gestart”, legt wethouder Monique Esselbrugge uit. “Veel ondernemers hadden het toen lastig en moesten een beroep doen op hun creativiteit. Wij wilden ondernemers steunen en inspireren met voorbeelden van anderen.” Uit de zes finalisten voor de awards won EKI de Innovatie Award Digitalisering. EKI is een producent van rubber en schuim die een eigen configurator heeft gebouwd voor hun webshop. Klanten kunnen daarmee eenvoudig zelf hun systeem samenstellen. De configurator voert daarbij allerlei wiskundige berekeningen uit waardoor er biljarden mogelijkheden ontstaan. Het bedrijf besloot de cheque ter waarde van € 8000,- niet zelf te houden, maar te investeren in twee andere genomineerden, namelijk Open Source Radio en Studio Honig. EKI gaf aan vooral samenwerking tussen bedrijven belangrijk te vinden en ook de culturele sector te willen steunen en hoopt dat de twee bedrijven de geldprijs onder andere gebruiken om een samen een show te streamen.

grenzend aan de Ooijpolder en met een oergezellige binnenstad. Een stad met historie en een heel eigen karakter en alle smaken van het Nederlandse landschap op fietsafstand. Maar de stad staat niet op zich volgens Milikowski. “Het is geen bevroren entiteit. Het is een open systeem, centraal in een bruisende regio en continue in beweging.” Omdat we continue horen en zien dat de wereld verandert, dat het klimaat verandert, de geopolitieke verhoudingen veranderen, lijkt het al snel dat dat alles je overkomt, omdat we het over enorme ingrijpende veranderingen hebben. En dat je maar moet zien hoe je daarin overleeft. Maar als stad - en dus ook als ondernemer - maak je volgens Milikowski ook zelf onderdeel uit van die verandering en kun je die verandering mede beïnvloeden. En dan liggen er volgens haar enorme kansen voor wie duurzaam en verantwoord onderneemt. Koppel dat aan dat creatieve en soms wat eigenzinnige Nijmeegse karakter en dan heeft Nijmegen een ijzersterke positie.

Daarmee illustreerden ze perfect wat honorair hoogleraar prof. Dr. Josette Dijkhuizen de zaal vol ondernemers eerder al had voorgehouden: om succesvol te ondernemen is het belangrijk ook solidair te ondernemen. Het gaat niet meer alleen om winst maken. Het gaat er niet alleen om te excelleren in waar je zelf toevallig goed in bent. Het gaat er ook om iets bij te dragen aan een betere wereld, anderen te helpen, je kennis te delen en samen te werken. Samen dingen oppakken en werken aan duurzaamheid en inclusiviteit. Dijkhuizen vatte dit samen in de term ‘solidair ondernemerschap’ en kreeg in het Honig complex een prachtig staaltje voorgeschoteld van hoe dat in Nijmegen al op allerlei manieren wordt ontwikkeld.

evenementensector opgericht. In een branche waar de vele ZZP’ers de ene klus na de andere oppakten, werden velen van hen met een wel heel onzekere toekomst geconfronteerd toen het coronavirus in één klap de horecadeur dichtgooide en een einde maakte aan allerlei evenementen. Door mensen heel divers in te zetten en opleidingen en vaste contracten aan te bieden, bieden ze niet alleen veel mensen weer meer zekerheid, maar zorgen ze er ook voor dat de sector nu het gewone leven weer lijkt terug te keren, minder risico loopt ten onder te gaan doordat deze mensen allemaal noodgedwongen wat anders zijn gaan doen. Studio Linksvoor haalde met dit concept ook de publieksprijs binnen, samen met Studio Honig. De in het Honig complex gevestigde studio hielp in coronatijd talloze bedrijven en instellingen uit de brand door online- en hybride-evenementen te verzorgen. Van talkshow en presentatie tot teamuitje. Een nieuw product dat ook nu de samenleving weer meer open gaat en mensen elkaar weer in levende lijve kunnen ontmoeten zijn waarde zal behouden en een goede basis vormt voor wat alleen creatieve ondernemers met elkaar kunnen bedenken. “Daarom zijn die inspiratiebijeenkomsten ook zo waardevol”, onderstreept wethouder Monique Esselbrugge. “Om te delen, om samen te werken, moet je elkaar ook leren kennen, leren waarderen. Moet je elkaars sterke en minder sterke kanten leren kennen en samen iets moois willen neerzetten waar de samenleving wat aan heeft. Daar krijg je ook weer energie van. Volgens mij hebben we hier tijdens deze inspiratiebijeenkomst ook weer ongemerkt een nieuwe kiem gelegd voor wie weet wat. Dat gaan nog zien.”

«

VASTE CONTRACTEN VOOR ZZP’ERS Studio Linksvoor ontving de Innovatie Award voor personeelsbeleid. Studio Linksvoor is in coronatijd door verschillende bedrijven uit de

www.nijmegen.nl

INNOVATIE AWARDS Tijdens de inspiratiebijeenkomst kwamen de concrete voorbeelden bijna aan de lopende band voorbij en werden de Innovatie Awards uitgereikt aan de meest creatieve en

de prijswinnaars

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

13


INTERVIEW

Tekst: Caren Schipperus // Fotografie: Broer van den Boom

klimaatverandering

Hoe sta jij er in?

Elders in dit blad staat het verslag van het rondetafelgesprek over circulariteit en economie met mensen uit het onderwijs, van de provincie, uit het bedrijfsleven en met ondernemers. Tijdens dat gesprek kwamen veel facetten van circulariteit aan bod. Van de behoefte aan sturende regelgeving tot juist regelvrije experimenteerzones. Van de wens van een bedrijf om zuinig met grondstoffen om te gaan, tot verspillend gedrag van consumenten. Van de grote investeringen die gemoeid zijn om kleine stapjes in circulariteit te zetten, tot het kleine effect dat die investeringen hebben op de grote mondiale schaal van de wereldeconomie. En bij dit alles de rol van het onderwijs daarin. Ik vond het een boeiend gesprek. Alle mensen aan tafel waren doordrongen van de noodzaak om zelf stappen te zetten om klimaatverandering tegen te gaan door CO₂ te besparen, zuiniger te zijn met de beschikbare grondstoffen of de biodiversiteit te versterken en te beschermen. Iedereen was ook nuchter en realistisch: mijn kleine bijdrage op zich heeft geen meetbaar effect. Maar samen waren we ervan overtuigd dat alle kleine bijdragen samen het vliegwiel in gang kunnen zetten. Als je met mensen over klimaat en natuur spreekt, hoor je nog vaak: “In China openen ze elke week een kolencentrale, dan maakt het niet uit of ik met het vliegtuig dit weekend op stedentrip ga.” Of: “Ik vind dat eerst de politiek aan zet is.” Een variant hierop hoorde ik afgelopen week van een rechtendocent op een cursus, advocaat bij een groot kantoor dat veel voor de overheid werkt: “Als we alle activiteiten hier stilleggen, dan waait er nog genoeg stikstof uit Duitsland binnen, dus waarom doen we hier zo moeilijk?” Deze mensen zeggen eigenlijk: “Zolang anderen die veel meer impact hebben dan ik, niets doen, kan ik ook nog wel even wachten.” Op de achtergrond speelt natuurlijk

14

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

het ontbreken van ‘true pricing’. Een niet duurzame keuze is nu nog vaak goedkoper. ‘Goedkoop’ kan echter snel ‘duurkoop’ worden. Wachten tot de abstracte ‘ander’ de eerste stap zet, is naar mijn mening korte termijn denken. Hoe langer we op de ander wachten, hoe meer we ‘straks’ moeten doen. De horizon van ‘straks’ komt evenwel met de snelheid van Max Verstappen dichterbij.

Hoe meer mensen een duurzame, natuurvriendelijke keuze maken, hoe meer dat effect heeft op producenten en overheden. Net zo lang totdat duurzaamheid, natuurbehoud of circulariteit het standaard ontwerpprincipe voor producten en diensten zijn geworden. Zo sta ik er in en hiervoor maak ik mij sterk. Thuis, op mijn werk en waar mogelijk ook voor mijn cliënten. Kan ik jou hier misschien ook mee helpen?

«

Ik veeg even een paar clichés bij elkaar: “verbeter de wereld, begin bij jezelf”, “alle kleine beetjes helpen” en: “stel niet uit tot morgen, wat je vandaag al kunt doen”. Vandaag kun je beginnen met het verschil te maken, in het klein binnen je eigen cirkel van invloed. Het is heel simpel. Iedereen is een consument. Iedere dag, neem je kleine en grote aankoop- of investeringsbeslissingen. Van een pak melk in de supermarkt, tot een nieuwe winterjas. Van een nieuwe klimaatinstallatie in een bedrijf, tot grootschalige gebiedsontwikkeling. Bij al die beslissingen heb je een klein beetje invloed op je directe en minder directe omgeving. Beschikbare middelen spelen daarbij natuurlijk een rol, maar zijn niet altijd doorslaggevend.

Caren Schipperus advocaat (vastgoed, projectontwikkeling en omgevingsrecht)

ALEX ADVOCATEN Spoorstraat 43 6602 AW Wijchen Telefoon 088 – 410 44 11 E-mail info@alexadvocaten.nl www.alexadvocaten.nl


VASTGOED EN MAKELAARTIJ

Tekst: Paul de Jager // Fotografie: Huub Luijten

Strijbosch Thunnissen Makelaars slaat onder nieuwe leiding innovatief pad in Strijbosch Thunnissen makelaars gaat over in nieuwe handen. Algemeen directeur Harry van Loon draagt het stokje over aan zijn dochter Sophie van Loon en aan Bauke Coppes. Het tweetal heeft de ambitie om het makelaarskantoor naadloos te laten aansluiten bij de eisen van deze tijd. Dat doen ze door scherp in te zetten op online marketing, kennisoptimalisatie en duurzaamheid.

Sophie van Loon is geboren en getogen in Nijmegen. Ze volgde bedrijfsgerichte studies in Groningen en Amsterdam en begon 3,5 jaar geleden bij Strijbosch Thunnissen Makelaars. Aanvankelijk deed ze woningmakelaardij, maar later legde ze zich toe op de verhuur en verkoop van bedrijfsruimtes en nam ze een deel van de interne bedrijfsvoering voor haar rekening.

of en hoe ze dienstbaar gemaakt kunnen worden aan de klant.

KENNISNETWERK

Bauke Coppes studeerde vastgoed & makelaardij en werkt inmiddels 10 jaar bij Strijbosch Thunnissen Makelaars. Hij taxeerde commercieel vastgoed en legt zich de laatste jaren toe op de verkoop en verhuur van beleggingsobjecten, transformaties en logistiek vastgoed.

Er zijn al veel makelaarskantoren, meestal gericht op de lokale markt. Sophie van Loon: “Hoe wil je je onderscheiden; er uit springen? We zijn daartoe aangesloten bij Dynamis, een netwerk van 13 kantoren met 55 vestigingen in het hele land. We wisselen maandelijks kennis uit. Bijvoorbeeld over ons werk in coronatijd. Maar het netwerk maakt het ook mogelijk om over onze regionale grenzen heen te kijken. De ondernemer die elders in het land aan de slag wil, kan op ons rekenen omdat we ons netwerk van Dynamis voor hem kunnen inzetten.”

ONLINE MARKETING

DUURZAAM

“Vroeger publiceerden we krantjes. Dat is natuurlijk niet meer van deze tijd”, zegt Bauke Coppes over de inzet van online marketing, “We benutten nu nieuwe technologieën om onze doelgroepen te bereiken.” Hij doelt daarbij op social media, online nieuwsbrieven en een actuele website. Verder is er Big Data, online verzamelde informatie, die kan helpen bij besluitvorming in het vastgoed. Bauke Coppes geeft een voorbeeld: “Een ontwikkelaar wil op een locatie woningen bouwen. Maar naar welk type is vraag? Met Big Data kunnen we het profiel van gegadigden in beeld brengen.” Bij digitale innovaties wordt telkens gekeken

Duurzaamheid willen Sophie van Loon en Bauke Coppes de komende jaren ook een impuls geven. Door het eigen kantoorpand en de bedrijfsvoering te verduurzamen. Dit najaar start een forse verbouwing van het karakteristieke kantoorpand aan de St. Canisiussingel in Nijmegen. Maar ook door– gewapend met hun eigen ervaringen- klanten te adviseren. Ze kunnen zich goed voorstellen dat enkele medewerkers hierin extra scholing krijgen, zodat ze de klant inhoudelijk kunnen adviseren over dit actuele thema. Bauke Coppes: “Verkoop en verhuur van bedrijfspanden doen veel makelaarskantoren. Wij willen ons ook op het terrein van duurzaamheid

gaan onderscheiden.” Sophie van Loon vult aan: “Dat gaat natuurlijk om advies. Maar de makelaar is de eerste schakel in verkoop en verhuur. Er zit een hele keten achter. In de keuze van onze netwerkpartners kunnen we ook een onderscheidende rol vervullen door duurzaamheid mee te laten wegen.”

SPECIALISTEN Bauke Coppes omschrijft Strijbosch Thunnissen Makelaars als een full-service kantoor: “We zijn betrokken van advies aan de voorkant tot vastgoedbeheer. Dat zorgt voor een duurzame relatie met onze klanten.” Het werk van Strijbosch Thunnissen Makelaars bestaat uit vier pijlers: woningmakelaardij, bedrijfsmakelaardij, taxaties en vastgoedmanagement. In vroeger tijden deed de makelaar dat allemaal. De huidige tijd vraagt om specialisten die diepgaand kennis hebben van hun vakgebied. De rond 20 medewerkers van Strijbosch Thunnissen Makelaars hebben die specialistische kennis in huis en vullen elkaar aan.

«

STRIJBOSCH THUNNISSEN MAKELAARS Sint Canisiussingel 22 6511 TJ Nijmegen Telefoon 024 – 365 10 10 E-mail info@s-t.nl www.stmakelaars.nl

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

15


NATUUR EN MILIEU GELDERLAND

Fotografie: Jacques Kok

Duurzaam eten: gezonde medewerkers, mooi landschap WIN-WIN MET GEZOND AANBOD IN BEDRIJFSKANTINE Petra Souwerbren is directeur van Natuur en Milieu Gelderland en initiatiefnemer van het Platform Natuurinclusieve Landbouw. Dit platform van landbouw- en natuurorganisaties, overheden en ondernemers werkt aan een vitaal Gelders platteland, toekomstperspectief voor boeren en circulaire landbouw met ruimte voor meer natuur en biodiversiteit.

Het begint gewoon op je eigen bord: rijke natuur, afwisselend landschap, goede gezondheid, goed inkomen voor boeren en óók nog het tegengaan van klimaatverandering. Als Gelderse ondernemers gezond, duurzaam voedsel aanbieden, is dat om veel redenen een goed idee. Petra Souwerbren vertelt vol passie.

16

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

“Ik zie mooie kansen voor bedrijven in deze regio om voorop te lopen in de circulaire agro-economie”


“Landbouw in harmonie met de natuur maakt ons landelijk gebied mooier en afwisselender. Zulke natuurinclusieve landbouw draagt bij aan biodiversiteit, schoon grond- en oppervlaktewater, goed waterbeheer en vermindering van klimaatproblemen. Boeren spelen daar een belangrijke rol in, maar zij kunnen alleen invulling geven aan die ambitie als zij beloond worden voor die inspanningen. Dus als ze een goede prijs krijgen voor hun producten. Ik zie daarin een belangrijke rol voor Gelderse horeca en werkgevers met een bedrijfsrestaurant. Zij kunnen hun verantwoordelijkheid pakken en bijdragen aan een duurzaam voedselsysteem.”

WAT BEDOEL JE DAARMEE? “Horeca en bedrijfskantines kunnen echt verschil maken met hun assortiment. Duurzaam geproduceerd voedsel heeft immers een afzetmarkt en schaalgrootte nodig. Verder is de productie van vlees en zuivel belastend voor het klimaat en legt het een groot beslag op grond. Daarom is ons streven een menu dat voor tachtig procent uit plantaardige producten bestaat, zoals granen, groente, fruit en peulvruchten. Bedrijven kunnen daaraan bijdragen door kritisch te kijken naar het aanbod en door bijvoorbeeld minder vlees op de jaarlijkse zomerbarbecue te leggen. Misschien wel de grootste winst is te halen bij het voorkomen van voedselverspilling. Ruim dertig procent van het voedsel verdwijnt in de afvalbak. Daar ligt echt een kans voor horeca, bedrijven én consumenten: beter inkopen en maatwerk leveren. Al die gewassen die ruimte innemen, water en nutriënten verbruiken, geoogst, vervoerd, verwerkt en verpakt en dan weggegooid worden: wat een enorme verspilling van geld, energie en grondstoffen.”

JE BEGON MET HET BELANG VAN LANDBOUW IN HARMONIE MET DE NATUUR, NU HEB JE HET OVER VOEDSELVERSPILLING. WAT HEEFT DAT MET ELKAAR TE MAKEN? “Voor ons als consumenten is het natuurlijk jammer om geld uit te geven aan teveel eten dat we vervolgens weggooien. Dat kunnen we beter besteden aan gezonde producten die met aandacht voor de natuur zijn geproduceerd. Verder is ruimte schaars en willen we grond niet gebruiken voor voedsel dat we niet nodig hebben. Bovendien, als we minder voedsel verspillen verbruiken we minder energie en grondstoffen, wat bijdraagt aan klimaatdoelen. Dat is ook in het belang van de natuur. Op deze manier zijn kwalitatief goed eten, een goed inkomen voor boeren en het versterken van de natuur met elkaar verweven.

“Optimaal gebruik maken van producten uit de regio” Ik wil benadrukken dat boeren een fatsoenlijk inkomen moeten kunnen verdienen als wij, als samenleving, nieuwe eisen stellen aan hoe zij produceren. Dus moeten we een eerlijke prijs betalen voor producten die dichtbij zijn geproduceerd en bijdragen aan natuur en landschap. De rol die ik zie voor Gelderse horeca en bedrijfsrestaurants is om optimaal gebruik te maken van de prachtige producten van natuurinclusieve boeren uit de regio. Daarnaast pleit ik voor het belonen van de bijdrage die boeren leveren aan maatschappelijke doelen. Landschapsbeheer en bomen en struiken op je land waarin CO2 wordt opgenomen, dat kost ruimte, tijd en dus geld. Als daar een vergoeding tegenover staat, kunnen boeren hun bedrijfsvoering daarop afstemmen.”

systeem, bijvoorbeeld door innovatie in inkoopsystemen zodat er minder verloren gaat en door nieuwe producten te ontwikkelen. Dan kunnen we gidsland blijven voor landbouw en de agro-industrie, toegespitst op de voedselproductie van de toekomst.

WAT IS DE ROL VAN NATUUR EN MILIEU GELDERLAND HIERIN? “Als belangenbehartiger van natuur en milieu zetten we ons in voor een mooi en duurzaam Gelderland. Onze kracht ligt in het verbinden van vele partijen uit allerlei sectoren: bijvoorbeeld natuur- en landbouworganisaties, overheden, bewonersgroepen en ondernemers. Zo zijn we in 2019 begonnen met het Platform Natuurinclusieve Landbouw Gelderland, waarin al ruim twintig partnerorganisaties samenwerken. Als samenleving vragen we een inspanning van boeren. Zorg er in de voedselketen dan voor dat ze daarvoor gewaardeerd worden. We nodigen daarom bedrijven, horeca, zorginstellingen en supermarkten uit om hun rol te pakken en bij te dragen aan een mooi en duurzaam Gelderland.”

«

IN HOEVERRE PAST EEN DERGELIJKE VISIE OP LANDBOUW IN DE CIRCULAIRE ECONOMIE? “Het is noodzakelijk om ons voedselsysteem bij te stellen zodat het duurzaam is voor de toekomst. Circulaire landbouw betekent dat er in principe geen grondstoffen verloren gaan. Met innovatie kan deze kringloop vergaand gesloten worden: wat je overhoudt is grondstof voor een nieuw product. Vanuit circulair oogpunt is de aanvoer van grondstoffen en veevoer van de andere kant van de wereld kwalijk. In Brazilië leidt de bomenkap voor ons veevoer tot erosie en bij ons tot nutriëntenoverschot. Dus daar zit iets heel scheef: nog een argument voor regionale voedselproductie en - consumptie. Begrijp me goed, ik houd geen pleidooi voor Ot en Sien-landbouw. Het sluiten van kringlopen is belangrijk, maar dat hoeft niet per se binnen de landsgrenzen. Het gaat om het principe dat wat je van de ene naar de andere plek brengt tot verstoring van die kringloop leidt. Ik zet dan ook grote vraagtekens bij grootschalige en wereldwijde import van veevoer en de export van vlees, kaas en melkpoeder, terwijl Nederland achterblijft met mest en een stikstofprobleem dat de natuur onder druk zet.

AAN DE SLAG MET JE EIGEN ORGANISATIE? • Aanbieders van natuurinclusieve producten en cateraars vind je op www.natuurenmilieugelderland.nl/GoodFoodClub • Zie www.natuurinclusievelandbouwgelderland.nl voor meer inspiratie. • Mooie voorbeelden: www.boerenhart.nl (Betuwe) en www.van-onze-grond.nl (rondom Deventer, maar er doen ook Gelderse bedrijven mee) • Heb je een idee, een vraag of wil je je aansluiten? Laat het weten: p.souwerbren@natuurenmilieugelderland.nl • Diverse bedrijven bieden al B2B-diensten aan om voedselverspilling in je bedrijf of keuken te verminderen, bijvoorbeeld de afvalmeter van Orbisk voor professionele keukens, de lunch op bestelling in Sodexo-kantines of de ‘Menu van de Toekomst-aanpak’ van Greendish. Andere goede initiatieven? We horen het graag.

Wij hebben een hoog ontwikkelde voedingsindustrie in Nederland. Die kwaliteit en innovatie willen we graag behouden. Laten we die inzetten voor een duurzaam

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

17


RONDETAFEL CIRCULAIRE ECONOMIE

Tekst: Dick Leseman // Fotografie: Huub Luijten

Flexibele overheid en experimenteerruimte nodig voor opschalen circulaire economie De wereldbevolking groeit en de welvaart stijgt wereldwijd. Daardoor worden grondstoffen steeds schaarser. De beschikbare grondstoffen zo efficiënt mogelijk gebruiken en liefst hergebruiken, maakt dat de BV Nederland minder afhankelijk wordt van de import. De Europese Unie denkt dat de transitie naar een circulaire economie een kans is ‘om onze economie te transformeren en nieuwe, duurzame concurrentievoordelen voor Europa te genereren’. Acht regionale belanghebbende ondernemers en bestuurders praten over de mogelijkheden en beperkingen voor een circulaire economie in de regio aan onze Ronde Tafel.

“Corporaties moeten voldoen aan enorm veel soorten wet- en regelgeving” 18

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021


KLEINE BEETJES De Ronde Tafel is te gast bij Klingele Paper & Packaging Group. Het meer dan 100-jaar oude familiebedrijf uit Duitsland heeft vestigingen over de hele wereld en is een van de grootste producenten van papier en verpakkingsoplossingen van golfkarton. “Duurzaamheid staat heel hoog in het vaandel”, zegt Gerard Slebus, accountmanager bij Klingele. “We krijgen veel vraag uit de markt van de verpakkingsindustrie over de mogelijkheden van papier en karton als vervanging van kunststof. Veel is mogelijk en omdat papier 100 procent recyclebaar is, kunnen we een grote rol spelen in de circulaire economie.” In Nederland bestaat papier voor 86 procent uit gerecycled papier; de andere 14 procent komt voornamelijk uit hout. “Er zijn wel papiersoorten waarbij gebruikt gemaakt wordt van bermgras, olifantsgras of tomatenplanten, maar de productie is marginaal”, weet hij. Hij verwacht niet dat deze alternatieven op korte termijn groots op te schalen zijn: “Maar alle kleine beetjes helpen.”

SAMENWERKEN Het opschalen van waardevolle initiatieven en innovaties is niet eenvoudig. Derkjan Hooijer is directeur van Hooijer Renkum, ook een familiebedrijf. Hooijer Renkum is een

aannemer op het gebied van asbestsanering, sloop, bodemsanering, ontwerp en aanleg van groen. “We hebben in de uiterwaarden bij Doorwerth een gebied van 9,5 hectare waar we biomassa maken uit lokale reststromen groenafval. Voor de duidelijkheid: we halen geen biomassa uit de Baltische staten”, legt hij uit. “Op termijn is biomassa niet houdbaar. We onderzoeken of we uit de groene reststromen bouwstoffen kunnen maken, zoals het winnen van lignine en grond als turfvervangers. Als onderneming zijn we niet alleen bezig voor het financiële gewin, maar ook met samenwerkingsvormen ondernemen we richting circulaire economie. Met een tiental sloopbedrijven uit Nederland hebben we Insert opgericht om reststromen te verwaarden.” Deze coöperatie zamelt verschillende herbruikbare materialen in die ze bewerken of opknappen en vervolgens weer in de markt brengen. “Wij nemen de 60 bij 60 plafondplaten van gesloopte kantoorpanden in. Mensen met afstand tot de arbeidsmarkt voorzien de platen van een nieuwe spuitlaag met een minerale verf.” Insert heeft ook een manier gevonden om hardhouten kozijnen herbruikbaar te maken. “De kozijnen worden eerst ontdaan van ijzer, daarna worden ze gescand en in lamellen gezaagd. Van die lamellen maken we dan weer basisprofielen

met FSC-certificaat.” Derkjan Hooijer geeft aan dat dit proces te herhalen is, maar dat er wel iedere keer wat zaagverlies is.

BEKOSTIGING CIRCULAIRE PRODUCTEN Bij Hooijer Renkum bekostigen ze deze innovaties vanuit de reguliere bedrijfsvoering. “Je moet wel voldoende marge maken met je normale bedrijfsvoering om budget te hebben voor innovatie”, denkt Caren Schipperus van ALEX Advocaten. “Voor het project met hardhouten kozijnen hebben we subsidie gekregen”, antwoordt Derkjan Hooijer. “Wat je niet wilt”, zegt Ilko Bosman, voorzitter VNO-NCW Arnhem – Nijmegen, “dat er voor elk balkje een euro bij moet. Dat het circulaire hout substantieel duurder is dan hout uit de Amazone; dat is niet houdbaar. Het is prima dat de overheid de transitie financiert en stimuleert, dat helpt ondernemers te investeren en te innoveren, maar daarna moet het product wel winstgevend zijn. Als je circulariteit voortdurend vanuit je eigen bedrijfsvoering moet financieren, dan is het eindig.” Dat geldt uiteraard ook voor Hooijer Renkum, die het kozijnenproject te zijner tijd gaat evalueren. “Als we nu circulaire kozijnen aanbieden voor de woningbouw staan de aannemers in de rij.

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

19


Arjen Jaarsma, regiodirecteur van onderwijsorganisatie Yuverta

Caren Schipperus, advocaat/directeur bij ALEX Advocaten

Op den duur zal er iets moeten gebeuren met extra belasting op grondstoffen, waardoor de kostprijs van circulair hardhout lager komt te liggen dan van lineair hout.” True pricing zou een manier zijn om lineaire producten te belasten. Het verlies van bossen en biodiversiteit, hogere CO₂-emissies, mindere lucht- en waterkwaliteit zou je op de een of andere manier kunnen belasten. In Wageningen loopt een project ‘True and Fair Price for Sustainable Products’ over de werkelijke prijs van voedsel. “True pricing kan een belangrijke bijdrage leveren aan de circulaire economie, maar moet je op zijn minst in Europees verband doen”, vindt Caren Schipperus. Derkjan Hooijer denkt dat het oprichten of aansluiten bij nieuwe samenwerkingsvormen kan helpen de circulaire economie in te richten. “De overheid kunnen we gebruiken voor financiering van nieuwe initiatieven en tijdelijk een flexibele omgang met regelgeving. Het vergt tijd en wij doen het naast eigen onderneming. Soms strandt een nieuw initiatief in schoonheid, omdat je er te weinig aandacht aan kan besteden, maar zonder deze maatschappelijke waarden hebben we geen bestaansrecht.”

REGIONALE SAMENWERKING Een mooi voorbeeld van regionale samenwerking is De Fruitmotor. Michiel Kortstee is de financiële man van De Fruitmotor, een coöperatieve keten die alcoholische en non-alcoholische appelcider maakt van krenkelaars, niet volkomen gave appels. “Met de opbrengsten uit de verkoop dragen we bij aan het herstel van de biodiversiteit”, legt hij uit. “Onze leden zijn burgers, telers, verkooppartners, de verwerkers, maar ook maatschappelijke organisaties en andere agrarisch ondernemers. Iedereen heeft een stem in ons beleid en het meerjarenplan.” De Fruitmotor werkt onder meer samen

20

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

Derkjan Hooijer, directeur van Hooijer Renkum

met de Fruit Tech Campus in Geldermalsen. “In een learning lab gaan we jonge telers een duurzaam bedrijfsmodel met sociaal, ecologisch en economisch perspectief helpen ontwikkelen.” Arjen Jaarsma is regiodirecteur van onderwijsorganisatie Yuverta, de nieuwe naam van Helicon, Citaverde en Wellantcollege. Als regiodirecteur is hij verantwoordelijk voor zeven regionale vestigingen waaronder De Fruit Tech Campus. “Wij zijn ervan overtuigd dat het onderwijs veel kan bijdragen aan de omslag naar een circulaire economie en andere duurzaamheidsdoelstellingen.” De Fruit Tech Campus is een mooi voorbeeld van een publiekprivate samenwerking waar circulariteit en duurzaamheid volle aandacht krijgen. “We werken momenteel aan een plan om een voedselcoöperatie met eigen productie- en bottelfaciliteit te beginnen met andere jonge duurzame voedselondernemers met een basis in fruit en groente. Het doel is om meer innovaties mogelijk te maken en omstandigheden en condities te versnellen”, schetst Michiel Kortstee. Derkjan Hooijer haakt hierop aan: “We hebben aan de overkant bij Doorwerth in Driel een stuk grond gekocht om stikstof te salderen en daar staat een pruimenboomgaard met een pruimensoort die nergens anders in Nederland te krijgen is. We hebben een keer de pruimen geoogst, maar we zoeken naar een lange termijn oplossing. Is dat misschien iets voor De Fruitmotor?” De afspraak is inmiddels gemaakt en wie weet brengt De Fruitmotor binnenkort een slivovitsj op de markt.

KRITISCHE JONGEREN EN DE ROL VAN ONDERWIJS Arjen Jaarsma ziet dus een rol voor het onderwijs in het versnellen van de grondstoftransitie. “Wat we proberen is impact te hebben door alle mensen die bij ons binnenkomen in positieve zin te beïnvloeden en ze bewust te maken wat er in de wereld gebeurt”, vertelt hij. “We proberen in alle

Gerard Slebus, accountmanager bij Klingele

onderwijsprogramma’s thema’s als herstel van biodiversiteit en reductie van CO₂- en stikstofuitstoot te brengen. Samen met de stagebedrijven bekijken hoe we dit alles in de praktijk kunnen realiseren.” John Schraven, innovatiemakelaar bij RCT Gelderland, is een groot pleitbezorger van ruimte geven aan de jeugd. In zijn functie bouwt hij aan innovatienetwerken in het bedrijfsleven. “We halen vraagstukken op bij bedrijven en verbinden die met bedrijven met dezelfde vraag of die een oplossing bieden”, legt hij uit, maar hij komt ook veelvuldig in contact met jongeren. “Ik geef af en toe les in Wageningen en op de HAN. De studenten zijn enorm enthousiast en ze zijn ervan doordrongen van de opgave waar we voor staan. Dat is echt meer dan de gemiddelde Nederlander en dat vind ik heel erg hoopgevend.” Arjen Jaarsma beaamt die constatering: “Dat klopt. De generatie die nu naar school gaat of gaat studeren zit er echt anders in. De jongeren verwachten dat ook van ons. Ik word als directeur aangesproken als blijkt dat we verouderde materialen gebruiken in het onderwijs of over het aanbod in de kantine. We gaan er steeds kritischer mee om mede onder invloed van de leerlingenpopulatie.” Sommige studenten maken hele bewuste keuzes voor stage- en afstudeeropdrachten bij bedrijven. “We hebben vorig jaar twee stagiaires gehad van de HAN; een daarvan is nu echt bij ons komen werken. Hij gaf aan dat hij bij een bedrijf wil werken dat bewust bezig is met duurzaamheid en de ontwikkeling op circulariteit”, aldus Derkjan Hooijer. De HAN heeft masteropleiding circulaire economie. “Die mensen zijn vooral bezig met duurzaamheidsvraagstukken en circulaire economie. Natuurlijk moeten ze een salaris hebben, maar een deelauto is voor hen ook prima bijvoorbeeld. Ze zijn ten opzichte van oudere generaties veel fundamenteler bezig


Ilko Bosman, voorzitter VNO-NCW Arnhem – Nijmegen

John Schraven, innovatiemakelaar bij RCT Gelderland

met dergelijke vraagstukken. Ik ben maar tien jaar ouder en ik merk nu al dat ze vaak heel anders denken dan ik.” Hij is begin dertig en ziet dat er veel veranderd is in die tien jaar tijd. “Ik vind dat nogal tegenvallen”, verwondert Caren Schipperus zich. “Mijn broertje heeft jouw leeftijd en vliegt in een week tijd naar Denemarken en Bordeaux voor twee bruiloften. Mijn personeel is ook heel vaak niet heel bewust bezig met klimaat of circulariteit.” Derkjan Hooijer ziet de essentiële rol van het onderwijs. “Je moet studenten voorbereiden; zij komen in een economie die heel erg aan het veranderen is. Als je ze opleidt op de oude manier, wordt het zeker niets met de circulaire economie.” Arjen Jaarsma werkt met Yuverta ook aan die rol als opleider: “We proberen meteen bij start de discussie omtrent deze vraagstukken aan te jagen op een persoonlijke manier. Daarnaast vertalen we het door naar ons onderwijsprogramma, bijvoorbeeld in de nieuwe specialisatie Circulaire economie van de opleiding Stad en mens.”

EXPERIMENTEERRUIMTE EN OPSCHALEN Dat jonge mensen samen met het bedrijfsleven stappen willen zetten naar een circulaire economie vindt John Schraven prachtig. “Ze hebben ook experimenteerruimte nodig. Natuurlijk moet wet- en regelgeving de kaders scheppen waarbinnen bedrijven kunnen ondernemen, maar misschien is er ook wel regelgeving nodig om het experiment te faciliteren”, stelt hij. Willem Huntink is programmaleider circulaire economie bij Provincie Gelderland.

Willem Huntink, programmaleider circulaire economie bij Provincie Gelderland

Michiel Kortstee, financieel beheer bij De Fruitmotor

“Sinds 2015 is de provincie actief in de circulaire economie. We hebben de eerste paar jaar vooral projecten gedaan gericht op bewustwording en onze eigen voorbeeldrol bij beheer en onderhoud van wegen. In 2019 is een nieuw college geïnstalleerd; die wil een stap verder gaan en van allerlei losse projecten flink opschalen. We zetten nu in op de grote grondstofstromen en die zitten met name in de infra- en bouwsector, in de agrifood, in de industrie en de afvalsector”, verduidelijkt hij. “De transitie is weerbarstig en ik wil bedrijven helpen stappen te maken. Dus als er knelpunten zijn en er behoefte is om te experimenteren, meld het aan mij. Dan zal ik mijn best doen die ruimte te vinden.” John Schraven denkt dat er veel belemmerende factoren zijn die grote stappen richting een circulaire economie in de weg staan, dus is de uitnodiging van Willem Huntink meer dan welkom. “Als je ondernemers met elkaar kunt laten experimenteren zonder bedreiging van wet- en regelgeving die ontwikkeling in de weg staat, kunnen er prachtige nieuwe ideeën en innovaties ontstaan. Het is een wenkend perspectief voor de kleine initiatieven en het opschalen daarvan.” Willem Huntink heeft daar wel ideeën over: “Bestaande regelgeving kan knellen, bijvoorbeeld als je afvalstoffen in de markt wil zetten als nieuwe grondstof. Als het geen incident is, maar structureel, dan stappen we hiervoor naar het landelijke Versnellingshuis. De provincie wil ook ruimte geven aan experimenten zoals Derkjan met zijn kozijnen en plafondplaten. Gelderland geeft hierbij zelf het goede voorbeeld bij de

“Als je circulariteit voortdurend vanuit je eigen bedrijfsvoering moet financieren, dan is het eindig”

circulaire sloop van hun kantoor Prinsenhof A. Het derde waar ik met de provincie prioriteit aan geef is het subsidiëren van het opschalen van projecten. Denk maar eens aan de enorme bouwopgave van de regio. Er moeten 20.000 woningen gebouwd worden. Dat geeft een enorme kans om het anders te doen, bijvoorbeeld met hergebruik van bouwmaterialen en kozijnen.”

KANSEN IN DE BOUW Het zou prachtig zijn als deze regio voorop loopt bij het circulair bouwen, maar de bouwsector is erg conservatief. “Ik ben ook commissaris van een woningbouwcorporatie. De grondprijzen zijn vreselijk hoog en er zijn maar weinig gemeenten die echt helpen”, verduidelijkt Arjen Jaarsma. “Corporaties moeten voldoen aan enorm veel soorten wet- en regelgeving. Met hangen en wurgen kunnen ze een aantal woningen bouwen met duurzame materialen, terwijl ik weet dat ze zoveel meer willen.” De hoge grondprijzen is ook een doorn in het oog van Caren Schipperus. “Voor Jan met de pet is kopen met deze grondprijzen vrijwel onmogelijk en al helemaal als hij ook nog circulair zou willen bouwen”, denkt zij. In Nijmegen gaan de twee schoolgebouwen van Yuverta samen. “In het conceptplan van de nieuwbouw is opgenomen dat we bouwmaterialen zoveel mogelijk uit de andere twee gebouwen moeten hergebruiken”, oppert hij. Dat is mooi, want dat wakkert de vraag naar herbruikbare materialen aan. “Wat ik mooi vind aan de bouw is dat je het lokaal kan oplossen”, stelt Ilko Bosman. “Zoveel mogelijk lokaal oplossen op gemeente niveau, maar iedereen moet wel zijn rol pakken.” Caren Schipperus sluit af: “Ik zit als advocaat veel in de bouw en projectontwikkeling, maar daar zie ik weinig vernieuwing. Ik vind het erg leuk om alle verhalen gehoord te hebben. Dat bemoedigt mij en geeft energie.”

«

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

21


TECHNISCHE DIENSTVERLENING

Tekst: Paul de Jager // Fotografie: Jacques Kok

EQUANS biedt passend antwoord op vraagstukken energietransitie ENGIE Services heeft een nieuwe naam: EQUANS. Op complexe vraagstukken over verduurzaming en de energietransitie bieden de specialisten van EQUANS een passend antwoord.

“Met de naamswijziging willen we aan de klant helder maken wie we zijn: koploper in technische dienstverlening. We staan onze klanten bij in de drie transities van deze tijd: op het gebied van energie, digitaal en industrie. Daarin zijn we leidend”, vertelt commercieel directeur Maurice Kostons.

worstelen met dat vraagstuk. Daarnaast hebben bedrijven natuurlijk ook hun eigen duurzaamheidsambities. Bij wisselingen binnen het management worden vaak nieuwe duurzaamheidsambities geformuleerd, die regelmatig worden bijgesteld. Hoe pak je het aan, waar start je? Wij helpen om die doelen te realiseren.”

EQUANS realiseert (van advies tot ontwerp), beheert en onderhoudt, exploiteert en financiert innovatieve projecten op elk van die drie velden van transitie. Maurice Kostons: “We hebben alles in huis om onze klanten optimaal te ontzorgen.”

INDUSTRIE

ENERGIE Over het energievraagstuk vertelt Maurice Kostons: “Al onze klanten worden geconfronteerd met de noodzaak om te verduurzamen. De noodzaak zit hem in de groeiende schaarste aan grondstoffen én in de overheidsmaatregelen. Zo moeten kantoorgebouwen in 2023 minimaal energielabel C hebben. Daarnaast verlangt de overheid al in 2030 energielabel A. Veel gebouw- en vastgoedeigenaren

22

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

In de industrie zijn de duurzaamheidsvraagstukken mogelijk nog complexer dan in de vastgoedmarkt. Duurzaamheid betreft daar niet alleen het gebouw, maar ook het productieproces. “Thuis is nadenken over duurzaamheid al geen eenvoudige zaak, laat staan als het over een complete fabriek gaat. Wat moet er gebeuren, wat zijn de kosten en verdient de investering zichzelf terug? Dat zijn zo enkele vragen waar wij ondernemers inzicht in kunnen geven”, vertelt Maurice Kostons. Hij merkt in de praktijk een grote verscheidenheid aan vragen uit het bedrijfsleven. De ene ondernemer wil alleen het bestaande proces optimaliseren, terwijl een andere net voor een ingrijpende renovatie

staat en dat meteen duurzaam wil insteken. EQUANS maakt samen met de ondernemer een roadmap op maat die recht doet aan de vraagstukken van de organisatie.

DIGITAAL De energietransitie kan niet bestaan zonder de digitale transitie, zegt Maurice Kostons: “Het digitaliseringsproces is al volop gaande. Doordat apparaten zoals de slimme energiemeter met elkaar in gesprek zijn, krijg je belangrijke inzichten en kan je het gebruik hiervan goed afstemmen.” Naast slim afstemmen, zijn beveiliging en privacy cruciale factoren van de digitale transitie. Nederland is geliefd bij internationale hackers die steeds slimmer worden. In de 24-uurseconomie en door de digitale transformatie van bedrijfsleven en samenleving is connectiviteit met de medewerkers, klanten, toeleveranciers en ketenpartners essentieel. En die verbindingen maken dat bedrijfskritische systemen, netwerken, data en dienstverlening kwetsbaar zijn voor cybercriminelen. Vandaar dat cyber security hoog op de agenda staat. EQUANS


OVER EQUANS EQUANS is een separate entiteit van de ENGIE-groep. EQUANS is de nieuwe naam van ENGIE Services Nederland. Lees meer over EQUANS op www.equans.nl Wereldwijd zijn circa 74.000 medewerkers voor EQUANS actief in 17 landen. De jaaromzet bedraagt meer dan 12 miljard euro. Het bedrijf is marktleider in technische dienstverlening, met in Nederland 5.500 medewerkers op 29 locaties. Met innovatieve technische, digitale en duurzame oplossingen helpt EQUANS opdrachtgevers binnen de utiliteit, industrie en overheden. Constant verbeteren staat daarbij voorop. Zo helpt het bedrijf haar klanten bij te blijven met de nieuwste ontwikkelingen. En staat ze hen bij in de drie transities van deze tijd: op het gebied van energie, digitaal en industrieel.

heeft daarom specialisten in dienst die borg staan voor digitale veiligheid. Voor ziekenhuizen en andere organisaties met kritische processen is dat van vitaal belang.

ENERGIETRANSITIE De Energietransitie is complex en daarom is het volgens Maurice Kostons belangrijk dat overheid, wijken, energiecorporaties en bedrijven samenwerken. EQUANS wil aanjager zijn in dat proces. Dat is bijvoorbeeld goed gelukt in warmteproject Smart Polder. Op 28 april werd het contract getekend met de woningbouwcorporatie Vivare, Volkshuisvesting, infra-specialist Firan en de gemeente Arnhem voor de realisatie van een warmtesysteem in de wijk Kronenburg/Vredenburg. EQUANS is één van de initiatiefnemers van dit project, waar warmte uit oppervlaktewater gecombineerd wordt met seizoensopslag in een WKO en warmtepompen. Partijen werden bij elkaar gebracht, er lag een technische uitdaging en er moest een sluitende businesscase aan het project ten grondslag komen te liggen. Op industrieterrein Gelderse Poort is

EQUANS energiepartner binnen de Green Business Club Gelderse Poort. Dit biedt de mogelijkheid om samen met (potentiële) klanten concreet met verduurzaming en energiebesparing bezig te zijn. EQUANS deelt technische kennis en expertise en leert ook van de best practices van andere partijen. Dat zijn maar enkele voorbeelden van projecten van energietransitie waar het bedrijf bij betrokken is.

ROUTES Maurice Kostons constateert dat er veel verschillende routes naar verduurzaming zijn. Zo omarmen landen als Duitsland en Polen aardgas nog als groener alternatief voor steenkool. In Nederland wordt het gebruik van aardgas juist afgebouwd. Een ander voorbeeld betreft het volop inzetten op elektrische auto’s. EQUANS speelt een belangrijke rol in het bouwen, onderhouden en exploiteren van de laadinfrastructuur hiervoor. Aan de andere kant wordt er ook geïnvesteerd in het ontwikkelen van groene waterstof en waterstofauto’s. Dat gebeurt onder andere omdat waterstofauto’s geen

batterijen nodig hebben. Kortom: het is een mix van oplossingen waar in Nederland aan gewerkt wordt.

MENSELIJKE FACTOR “De overheid moet het proces van verduurzaming en energietransitie faciliteren. Tegelijkertijd is het ook nodig om bottom-up initiatieven te ontwikkelen. Hier spelen we allemaal een rol in. Wij zorgen voor de techniek, het onderwijs en wetenschap kunnen innovaties door ontwikkelen en burgers kunnen lokaal eigen initiatieven starten. Ergens moeten we elkaar over een aantal jaren tegen komen en constateren: het is ons gelukt. De menselijke factor is in dit proces heel belangrijk. Niet afwachten, maar het gesprek aan gaan waar het ons uiteindelijk om te doen is. En dan samen aan de slag. Be the change you want to see in the world”, zo rondt Maurice Kostons het gesprek optimistisch af.

«

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

23


CONNECTR

Tekst en foto: Dick Leseman

De HAN draagt via Connectr bij aan versnelling energietransitie Connectr gaat los. De verbouwing en inrichting van misschien wel het meest innovatieve laboratorium voor het versnellen van de energietransitie, is in volle gang. Daarmee is voor veel bedrijven de tijd aangebroken om te onderzoeken welke mogelijkheden rond innovatie en human capital Connectr hen biedt. Dat vinden Erik Folgering, verbonden aan HAN University of Applied Sciences en verantwoordelijk voor onderwijs en onderzoek binnen Connectr, en Christien Lokman, HAN programmamanager voor Sustainable Energy & Environment en vanaf het begin betrokken als initiatiefnemer van Connectr. Connectr is een samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid, onderzoek en onderwijs. Het initiatief bestaat uit een fysieke plek (het Innovatielab op IPKW in Arnhem), diverse Shared Facilities, een

24

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

Innovatieprogramma en een Kernorganisatie. Initiatiefnemers voor de ontwikkelfase zijn provincie Gelderland, gemeente Arnhem, de HAN en Industriepark Kleefse Waard (IPKW). Inmiddels zijn ook partijen zoals Kiemt, Oost NL, TU Delft en The Economic Board betrokken, en is Connectr volop in gesprek met diverse mbo- en wo-instellingen en bedrijven om zich aan te sluiten. Het doel is de energietransitie versnellen; de uitdagingen van de klimaatcrisis zijn immers urgent. “We hebben innovatieve en integrale ideeën nodig én mensen om die te realiseren”, aldus Folgering. “Het fysiek samenbrengen van die ideeën en het samenwerken tussen die mensen draagt daar aan bij.” Lokman beaamt dat: “Alleen met elkaar – bedrijven, onderzoek en onderwijs – kunnen we echt impact maken.”

VAN PRATEN NAAR DOEN Kort voor de zomer werd het definitief; Gedeputeerde Staten van provincie Gelderland gaf groen licht voor een bijdrage van de eerste benodigde 5 miljoen euro voor de bouw van het Innovatielab. “Tot nu toe hebben we steeds gepraat over Connectr, we komen nu in de fase van doen”, stelt Folgering. “Op de dag van deze toekenning stonden de shovels al in de hal. Dat geeft wel aan dat we er op gebrand zijn om van start te gaan. Hoewel we al een groot netwerk hebben, kunnen we nu actief op zoek naar nog meer partners en spelers in het Connectr-verhaal; van ROC’s tot universiteiten en bedrijven.” Een goed voorbeeld van zo’n partner is ElaadNL. Dit kennis- en innovatiecentrum voor smart charging en laadinfrastructuur verwacht dat er de komende jaren zo’n anderhalf tot twee miljoen laadpalen


“Slim inzetten van human capital is een van de grootste uitdagingen” bijkomen. “Dat trekt een flinke wissel op het elektriciteitsnet, waarbij elektrische auto’s als buffer kunnen gaan dienen. Maar het vraagt bijvoorbeeld ook om een flink aantal monteurs die in staat zijn om die laadpalen te installeren.” Het is maar een klein voorbeeld waar essentiële innovaties nodig zijn van vooruitstrevende studenten van bijvoorbeeld de TU Delft en de HAN, in combinatie met monteurs op mbo-niveau die goed op de hoogte zijn van ontwikkelingen. ElaadNL verhuist dit najaar al naar het Connectr Innovatielab. “Over een jaar willen wij als HAN ook naar het lab verhuizen, dus we moeten flink aanpakken”, aldus Lokman.

HUMAN CAPITAL AGENDA Voor de energietransitie zijn mensen nodig, met praktisch inzicht en systemisch overzicht. Ook daar is Connectr belangrijk. Niet alleen om ze op te leiden, maar ook om talenten voor de regio te behouden. “Het slim inzetten van human capital is een van de grootste uitdagingen”, denkt Folgering. “Vlak voor de zomer hebben we alle ROC’s uit de regio op bezoek gehad. Zij zijn echt op zoek naar hoe hun leerlingen kunnen bijdragen aan de energietransitie. Connectr wordt de schakel tussen het bedrijfsleven en het opleiden van de mbo’ers en hbo’ers die nodig zijn om de energietransitie mogelijk te maken.”

“We hebben innovatieve en integrale ideeën nodig én mensen om die te realiseren”

“Het is moeilijk voor opleidingen om de actualiteit bij te houden; de ontwikkelingen gaan razendsnel”, vult Lokman aan. “Een thema als waterstof komt bijvoorbeeld wel terug in het onderwijs, maar is niet altijd toegespitst op recente innovaties. Door met bedrijven in en rond Connectr samen te werken, halen we die nieuwe kennis op. Wij kunnen daar dan weer nieuwe onderwijsprogramma’s op maken. Het leuke van deze samenwerking is dat docenten ook veel dichter bij de bedrijven komen te staan en dus ook voortdurend hun kennis actualiseren. Daarnaast zijn we bezig om het onderwijs flexibeler te maken. Een voorbeeld is de tweejarige opleiding – operational network trainee - voor havisten die niet nog jaren in de schoolbanken willen zitten. Zij gaan tijdens die deeltijd opleiding direct aan de slag in de praktijk. Ook statushouders van wie de diploma’s in Nederland niet worden erkend, kunnen via Connectr leren en werken aan de energietransitie.” Voor bedrijven biedt de samenwerking met onderwijs volop voordelen. “Hierdoor hebben zij sneller toegang tot de juist geschoolde studenten – het kapitaal van de toekomst.

En bedrijven kunnen opdrachten uitzetten, waarbij gebruik wordt gemaakt van de kennis van onze onderzoekers en lectoren.”

ECOSYSTEEM Om de energietransitie te versnellen zet Connectr in op drie focusgebieden: elektrische energietechniek, elektrochemische opslag en duurzame aandrijfsystemen. Het uitgangspunt is telkens: samenwerken én verbinden, vooruitdenken én realiseren is noodzakelijk om de energietransitie te versnellen. “Samen bereiken we dingen die we als afzonderlijke partijen niet kunnen bereiken. We hebben op IPKW nu al een ecosysteem van waterstofgerelateerde bedrijven en organisaties in combinatie met het HAN waterstoflab. We merken dat we wat aan elkaar hebben; in de keten kunnen we elkaar versterken”, stelt Folgering. “Dat kan door dingen te delen: van faciliteiten en apparatuur tot studenten en kennis.”

BROEDPLAATS Bedrijven kunnen binnen Connectr projecten doen, opdrachten uitzetten en kennis brengen of halen. Lokman: “Zo organiseren we ook specifieke cursussen of workshops om bedrijven te ondersteunen bij hun groene ambities. Tevens is Connectr een broedplaats voor startups.” Folgering haakt hier op in: “We zijn vanuit de HAN al gewend dat jonge mensen met goede ideeën een klein bedrijf beginnen. Bijvoorbeeld Volta Energy met zijn duurzame generatoren. Of Wattsun, dat draagbare en compacte batterijsystemen produceert. Connectr is de ontmoetingsplaats bij uitstek waar dit allemaal plaats kan vinden. Wat ook interessant kan zijn voor mkb’ers met goede ideeën: in samenwerking met Oost NL worden er innovatie- of demovouchers verstrekt. Als je een idee hebt dat je wil demonstreren of toepassen dan kun je een aanvraag indienen.” De vouchers zijn bedoeld om bedrijven te helpen bij de volgende stap, als kweekvijver of versneller. Alles in het teken van de energietransitie. Wilt u ook samen sterker staan in de energietransitie, innovaties versnellen en uw human capital voor de toekomst veilig stellen? Stap dan in en neem contact op met Connectr via www.connectr.nu.

«

www.connectr.nu

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

25


WET EN REGELGEVING

Tekst en foto: Dick Leseman

Nysingh advocaten en notarissen werkt met cliënten aan energietransitie

De advocaten van Nysingh zijn uiteraard geen techneuten die u helpen met de state-of-the-art innovaties op het gebied van energietransitie en duurzaamheid. Toch kunnen ze bedrijven en overheden bijstaan bij het behalen van die doelen. Zij zijn namelijk op de hoogte van alle snel wisselende wet- en regelgeving of helpen bij aanvragen van subsidies en financieringen. Hoe? Wat weet u van nadeelcompensatie of aansluitplicht? Wat doet u met mondige burgers of activistische aandeelhouders? We spraken met advocaten Vera Textor en Carola van Andel.

Nysingh is een full service kantoor met meer dan 110 advocaten en notarissen. Met vestigingen in Utrecht, Zwolle, Apeldoorn en Arnhem heeft Nysingh landelijke dekking en levert diensten

26

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

aan o.a. ondernemingen, overheden en zorgen onderwijsinstellingen. Ze kennen de weg in deze sectoren en vanuit hun brede ervaring en met specifieke kennis biedt Nysingh op vele rechtsgebieden diensten aan. Maar juridische

vraagstukken blijven zelden beperkt tot één rechtsgebied. Daarom werken de juridische professionals van Nysingh vaak nauw samen in multidisciplinaire en integrale teams.


Vera Textor is advocaat bestuursrecht en omgevingsrecht. Binnen het bestuursrecht heeft zij het aandachtgebied subsidierecht en in die context heeft ze veel te maken met subsidies voor duurzame en hernieuwbare energie. Binnen het omgevingsrecht en ruimtelijk bestuursrecht krijgt ze veel te maken met duurzame energieprojecten van gemeenten en ontwikkelaars zoals windparken en zonnevelden. Maar ook met het gasloos bouwen om te voldoen aan de stikstofnormen in het kader van de Wet natuurbescherming en hoe je dat planologisch moet verzekeren. Carola van Andel houdt zich vooral bezig met gebieds- en projectontwikkeling en de inrichting van het buitengebied, maar dan vanuit de civiele kant. Bijvoorbeeld contractenrecht, samenwerkingsvormen, grondzaken, de ontwikkelingen van de Regionale Energie Strategie en vergoedingen bij onteigening. Zij is ook bezig met een gemeente die een wijk van gas naar waterstof wil brengen. Wat komt er bij kijken welke partijen gaan het uitvoeren, onder welke condities en welke compensaties staan er tegenover?

Bij Nysingh ondernemen ze met oog en aandacht voor de wereld om hen heen onder andere door de praktijkvoering duurzaam in te richten, goede doelen organisaties en maatschappelijke initiatieven te steunen met een financiële bijdrage en door hun expertise om niet in te zetten. De drie pijlers onder het MVO-beleid Nysingh zijn dan ook: Mens, Milieu en Financiële sponsoring. Nysingh benadert de ondernemers ook proactief met bijvoorbeeld de nieuwsbrieven waar de energietransitie een vast item is. Via de Nysingh Academy (online) kunnen ondernemers intekenen voor de cursussen, webinars en workshops rondom allerlei thema’s.

GROENE KEUZES Voor de eigen bedrijfsvoering maakt Nysingh zoveel mogelijk groene keuzes. “Bedrijven als Nysingh hebben impact op de kwaliteit van water, bodem en lucht”, vindt Vera Textor. “We verduurzamen onze praktijk door het maken van groene keuzes, door bijvoorbeeld vaker gebruik te maken van videoconferencing in plaats van autokilometers te maken. We kopen de energie groen in en maken gebruik van duurzame kantoorartikelen.” Ook voor de koffie maakt Nysingh een duurzame keuze. “We weten dat Peeze hun koffie zo duurzaam mogelijk en zo eerlijk mogelijk voor de boeren produceert”, legt Carola van Andel uit. “Daarnaast laten we de koffiedrab uit de koffiemachines afhalen door SpijkerZwam, een kleine coöperatie die oesterzwammen laat groeien op koffiedik van meerdere Arnhemse organisaties.” Vervolgens levert SpijkerZwam de oesterzwammen aan lokale horeca en cateringbedrijven die er bijvoorbeeld vegetarische bitterballen van maken; en alles heel lokaal dus met een minimale footprint.

VERANDERINGEN IN OMGEVINGSRECHT Het omgevingsrecht maakt voortdurend ontwikkelingen door zoals de introductie van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo), herzieningen van de Wet op de ruimtelijke ordening (Wro), de Crisis- en

herstelwet (Chw) en de steeds complexer wordende regelingen op het gebied van natuurbescherming. En voorlopig gaan de veranderingen in hoog tempo door. “De grootste wijziging is op 1 juli 2022, want dan treedt de nieuwe Omgevingswet in werking”, vertelt Carola van Andel. “Een belangrijk onderdeel van die Omgevingswet is de participatie van de betrokkenen. Onder de Omgevingswet valt een scala aan instrumenten om de energietransitie tot stand te brengen.” Voor bouwactiviteiten geldt momenteel een vrijstelling van de vergunningplicht vanwege stikstofdepositie, maar ook voor bouwbedrijven gaat er iets veranderen. “Bouwondernemers zijn natuurlijk blij met de vrijstelling”, legt Vera Textor uit. “Vooral bij projecten waarbij tijdens de bouwfase stikstof vrijkomt, terwijl in de gebruiksfase de uitstoot vrij beperkt is. Maar met de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn bouwbedrijven ook verplicht bepaalde maatregelen te treffen om de stikstofuitstoot terug te brengen. Het is slim om daar nu al rekening mee te houden in je planning. Je zult vanaf dan met energiezuiniger materieel moeten gaan werken.” Zij denkt dat niet alle bouwondernemers zich daarvan bewust zijn, omdat deze maatregel wat minder in de publiciteit is gekomen.

ONRENDABELE INVESTERINGEN EN NADEELCOMPENSATIE In 2050 moet de industrie in Nederland circulair zijn en vrijwel geen broeikasgas meer uitstoten. Dat ijkpunt lijkt ver weg, maar een eerste tussenpunt komt rap dichtbij. In 2030 moeten bedrijven minimaal 50% minder mineralen, fossiele grondstoffen en metalen gebruiken. “Nederland loopt achter op schema in Europa; we moeten een flinke inhaalslag maken”, vindt Carola van Andel. “Bedrijven moeten er rekening mee houden dat als ze investeren dat ze echt met de huidige stand van de techniek duurzaam investeren. Mocht die investering door nieuwe regelgeving niet rendabel blijken, is eventueel vergoeding in

de vorm van nadeelcompensatie mogelijk. Als ondernemer moet je ervoor zorgen dat je niet tegengeworpen kan krijgen dat je zag aankomen dat jouw investering onrendabel zou zijn. Wij kunnen daarbij helpen.”

MONDIGE BURGERS Wellicht zit de ondernemer niet te wachten op investeringen in duurzaamheid en heeft hij mogelijk andere prioriteiten. “Aandeelhouders worden steeds activistischer en burgers steeds mondiger. Denk maar aan het proces tegen Shell. Milieuclubs zijn technisch goed onderlegd en kunnen beoordelen of de vergunningen van bedrijven die stikstof uitstoten toereikend zijn bijvoorbeeld”, verduidelijkt Vera Textor. “Zij stappen naar de provincie met een handhavingsverzoek. Wij staan klaar om dan met het bedrijf mee te denken en samen te bekijken of de vergunning toereikend is en zo niet om dan met een stikstofdeskundige, de omgevingsdienst en de provincie te onderzoeken wat er nodig is om de vergunning wel toereikend te maken. We zullen alles op alles te zetten om een procedure te voorkomen en op tijd de juiste stappen te nemen.” Ook staat Nysingh ondernemers bij die zonnepanelen op het dak willen leggen en eventueel terug willen leveren aan het net. “In de discussie met Liander of een andere netbeheerder over een aansluitplicht adviseren wij vaak”, schetst Carola van Andel. “Als je zonnepanelen puur voor eigen gebruik neerlegt is er niet zo’n probleem, maar als je doel is om veel energie terug te leveren aan het net, dan komt de netbeheerder om de hoek kijken en is het van belang goede afspraken vast te leggen.”

«

NYSINGH ADVOCATEN EN NOTARISSEN Velperweg 10 6824 BH Arnhem Telefoon 088 – 752 0000 E-mail info@nysingh.nl www.nysingh.nl

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

27


NEXTGARDEN:

Energieneutraal (glas)tuinbouwgebied in wording NEXTgarden ligt tussen Arnhem en Nijmegen. In dit deel van de Greenport Gelderland werken ondernemers, kennisinstellingen en de overheid samen om er een 735 hectare groot energieneutraal (glas)tuinbouwgebied te realiseren. Het Experience the Horticulture Project zal het publiek meenemen in deze duurzame ontwikkeling.

28

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

Jan Taks (links) en Jurgen ten Brink: Stapsgewijs op weg naar een energieneutraal tuinbouwgebied.


GROENE INNOVATIE Innovatiemanager NEXTgarden Jan Taks, opent met een globale schets. “Het gebied HuissenBemmel is vanouds sterk in glastuinbouw. Die sterke positie gebruiken we als startpunt voor duurzame herinrichting en -innovatie. En met NEXTgarden als naam. NEXTgarden bestaat uit 6 deelgebieden. Bergerden, een van de kernen van de gemeente Lingewaard, is door de overheid aangewezen voor de grootschalige ontwikkeling van glastuinbouw. Hier dient samenwerking tussen ondernemers, kennisinstituten, overheden en beroepsopleidingen te leiden tot verdere innovatie, kwaliteitsverbetering en een sterke marktpositie.” “Samen zetten we stappen om bestaande tuinbouwbedrijven verder te verduurzamen en trekken we nieuwe innovatieve en duurzaam werkende bedrijven aan. Herinrichting en innovatie gaan hand in hand en hebben betrekking op de techniek, de productiemethoden en -processen, de producten die verbouwd worden en de manier waarop ze op de markt en bij de klant terecht komen. Met deze alomvattende beweging gaan we stapsgewijs het eerste energieneutraal tuinbouwgebied in 2030 realiseren.”

ENERGIETECHNOLOGIE “De inzet van nieuwe techniek beperkt zich niet tot de plantenteelt zelf”, vult Jurgen ten Brink aan. Hij focust als Projectleider Warmtetransitie NEXTgarden op de inzet van duurzame energie. “De tuinbouw en met name de glastuinbouw, gebruikt energie in de vorm van warmte en CO₂ om gewassen op een optimaal gecontroleerde manier te telen. Die energie gaan we stapsgewijs voor honderd procent opwekken via zon, wind en water, waarbij we de bodem gebruiken om energie te bufferen. Duurzame bronnen genereren elektriciteit en warmte. Die energie kunnen bedrijven en ook particulieren in het gebied naar behoefte gebruiken. Warmte-overschotten gaan we opslaan in een ondergronds reservoir.” “Praktisch ziet dat er als volgt uit”, schetst Ten Brink. “Lingezegen Energy, het al bestaande energiebedrijf dat 14 tuinders gezamenlijk hebben opgezet, beheert binnen NEXTgarden een eigen netwerk. Dit netwerk gaat Lingezegen Energy verduurzamen door de bouw van een bio-energiecentrale in Bemmel, op basis van verwerking van snoeihout uit de directe omgeving. We onderzoeken of dit netwerk kan worden uitgebreid naar andere bedrijven en woonwijken in de omgeving met dan aanvullende duurzame warmtebronnen. Daarvoor heeft de gemeente een warmte-infrabedrijf opgericht met DENG (Duurzaam Energienetwerk Gelderland).

Tekst en foto: Huub Luijten

Daarnaast wordt met Drijvend Zonnepark Lingewaard - 6000 drijvende zonnepanelen op een groot gietwaterbassin in NEXTgarden - elektriciteit opgewekt voor bedrijven en particulieren. Overigens maakt dit bassin deel uit van het gesloten gietwatercircuit van de tuinbouwbedrijven.” Vorig jaar heeft op NEXTgarden een proefboring plaatsgevonden, dit met het oog op duurzame (hoge temperatuur) warmteopslag in de bodem. “We zoeken naar een plek in het gebied waar, op zo’n 400 meter diep, de omstandigheden geschikt zijn voor een ondergronds reservoir om water van 60 tot 90 graden Celsius op te slaan. Dat water is bij oppompen zo’n 50 graden en geschikt voor het verwarmen van kassen en woningen”, verduidelijkt Ten Brink.

GROENE INNOVATIE Van oudsher overheerst in het gebied de sierteelt qua omzet, maar innovatieve voedingstuinbouw biedt ook kansen voor de toekomst. Met name door het telen van tropische gewassen als kurkuma en peper (het Ingredient Farm project) en het voor menselijke consumptie geschikt maken van gewassen, zoals waterlinzen (kroos). Denk ook aan vertical farming, waarbij gewassen worden geteeld onder strikt geconditioneerde omstandigheden en met een minimaal gebruik van water en gewasbeschermingsmiddelen. Jan Taks: “Voedingstuinbouw heeft meer warmte nodig dan sierteelt. Voor het ontwikkelen van onze duurzame energiemix betrekken we partijen met expertise in het vormgeven en uitvoeren van duurzame energietechniek -werkmethoden en -marktbenadering. Hierbij spelen ook principes als circulariteit, het tegengaan van verspilling door maximaal hergebruik van reststoffen en korte ketens tussen producenten en consumenten een rol. Afhankelijk van het product gaat het dan om gericht zijn op de lokale, regionale, nationale of internationale markt. Dit is een stapsgewijs proces. In het kader van het bekorten van voedselketens zijn we bijvoorbeeld betrokken bij een project voor de teelt van noten: project Agroforestry Notenpark ’t Zand. Gericht op de sierteelt overwegen we samen met de WUR, KANplant en Greenport Arnhem Nijmegen onderzoek doen naar de ‘echte’ prijs en hoe de verdeling van de waarde is in de sierteeltketen.”

PUBLIEKSBELEVING Steeds meer mensen zijn geïnteresseerd in duurzaamheid, toch is NEXTgarden en de ambitie ervan bij het grote publiek tamelijk onbekend. “Daar willen we verandering in brengen door het opzetten van het Experience

the Horticulture Project”, vertelt Jan Taks. “Er komt een 8 hectaren groot park waar mensen direct kunnen ervaren wat duurzame tuinbouw inhoudt, hoe divers de branche is en wat er achter de schermen allemaal gebeurt op het gebied van groene kennis en kunde. Hierbij streven we naar een evenwichtige mix van recreatie, educatie en onderzoek plus commerciële activiteiten.” Volgens de plannen gaat Experience the Horticulture voorzien in een hotel, restaurant, eventueel wellness, conferentieruimten, een expositieruimte en een op het groene onderwijs gericht meetingpoint. De inrichting en uitstraling van het gebouw en de directe omgeving zijn geënt op de (glas)tuinbouw en alle facetten van duurzaamheid die daarbij horen. In elke ruimte en bij elke activiteit is duurzaamheid het leidende principe in het gebruik van materialen en producten. Jan Taks schetst: “Het hotel-restaurant zal bijvoorbeeld een menukaart voeren op basis van lokale en regionale producten, overeenkomstig het idee van de korte keten tussen producent en consument. Parkeerplaatsen worden overkapt met zonnepanelen, bezoekers kunnen hier elektrische fietsen huren om de omgeving te verkennen. Vanuit de expositieruimte kunnen bezoekers over een glazen brug naar de laboratoria lopen, waar studenten onderzoek doen. Tevens kunnen ze van een educatief medewerker tekst en uitleg krijgen over de technologische aspecten van de glastuinbouw en is er de mogelijkheid om aan de tuinbouw gerelateerde workshops te volgen.” Het tempo waarin Experience the Horticulture wordt gerealiseerd, hangt af van de belangstelling die investeerders en exploitanten hebben. Mede daarom ligt een gefaseerde aanpak voor de hand. Alles met het oog op de groei naar een energieneutraal (glas)tuinbouwgebied in 2030.

«

NEXTGARDEN Telefoon 026 - 326 01 11 E-mail nextgarden@lingewaard.nl www.nextgarden.nl

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

29


PERSONEELSTEKORT

Onbenut arbeidspotentieel lost personeelstekort op Ben jij een werkgever die zijn vacatures moeilijk vervult krijgt? Dan sta je niet alleen. Het CBS berekende dat voor het eerst in 50 jaar het aantal vacatures in Nederland hoger is dan het aantal werkelozen. Een nieuw probleem waar ook nieuwe oplossingen voor nodig zijn.

WERKZAAK RIVIERENLAND BIEDT OPLOSSING VOOR PERSONEELSTEKORT De oplossing die Werkzaak Rivierenland al bij veel bedrijven succesvol toepaste is: gebruik het onbenutte potentieel aan arbeidskracht. In Rivierenland hebben we honderden mensen voor wie werken niet een vanzelfsprekendheid is. Mensen die wel graag aan de slag willen. Mensen die talenten hebben. Mensen die jouw nieuwe medewerker kunnen zijn als je ze de kans en de juiste support geeft. Misschien vraagt het wat omdenken. Bijvoorbeeld dat je niet naar een schaap met 5 poten moet zoeken, dat je open staat voor het aanpassen van een werkplek, voor jobcarving of functie creatie.

30

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

Dat je meer persoonsgericht wil werven en wil investeren in opleiden.

IN DE PRAKTIJK BEWEZEN Want dan zijn er veel meer mensen voor jouw bedrijf binnen bereik. Werkzaak hielp zo al veel bedrijven aan nieuwe medewerkers. De voorbeelden van werkgevers in Rivierenland maken onze werkwijzen en de mogelijkheden het beste duidelijk.

GERT IS EEN TOP SHOVELCHAUFFEUR BIJ ZAGRON DANKZIJ EEN LIFT Gert is 20 jaar en een hele goede shovel chauffeur. Hij is zeer gemotiveerd om te werken en te leren. Gert heeft ook sinds zijn geboorte een spierziekte waardoor hij

moeizaam in een shovel klimt. Werkgever Zagron zag het potentieel van Gert en nam hem aan, Werkzaak loste het beklimmen van de shovel op met een technisch hulpmiddel, een shovellift. Zagron is nu erg blij met Gert. Ad van Zagron: ‘’Gert is een vakman op de machine en met onze klanten. Hij heeft een goede kijk op het werk en iedereen vindt hem leuk. Het is belangrijk om mensen met talenten zoals Gert een kans te geven, want iedereen verdient een plekje. En wie goed doet, goed ontmoet!’’ En Gert ziet het zo: ‘’Ik zie mezelf hier nog lang werken. Ik heb het enorm naar mijn zin en ik word goed begeleid. In de toekomst wil ik graag een keer kijken of ik ook op de kraan kan werken.”


STATUSHOUDERS SUCCESVOL IN DE BOUW EN TECHNIEK Een goede vakman in de techniek kan ook een statushouders zijn die in zijn eigen land al het vak beoefende en in Nederland als zij-instromer de techniekopleiding bij Bouwmensen Rivierengebied volgt. Daar leren zij de specifieke Nederlandse aandachtspunten en verbeteren hun Nederlandse vaktaal. Harrie van Bouwmensen: “De vakvaardigheid blijkt al behoorlijk hoog. We passen ons groepsaanbod daarop aan en bieden ook meer individuele trajecten. De mensen die snel uitstromen bieden we terugkomdagen aan. Die gebruiken we dan om specifieke wensen van werkgevers of de medewerkers zelf in het lesaanbod aan te bieden. Verder ben ik echt aangenaam verrast door de motivatie, inzet en vakvaardigheid. De mensen hebben een paar jaar noodgedwongen stilgezeten en zijn echt blij dat ze weer hun handen uit de mouwen kunnen steken, hun eigen geld kunnen verdienen en iets terug kunnen doen. Bovendien hebben we veel lol met elkaar.”

te stellen.” Als het aan Hans ligt blijft hij hier tot zijn pensioen. Als het aan de werkgever ligt ook nog daarna.

Werkgevers moeten soms wennen aan het aannemen van een statushouder. Bijvoorbeeld omdat ze een taalprobleem verwachten. Werkgevers die de stap zetten zijn achteraf altijd tevreden over de nieuwe medewerker. Het gaat om tegelzetters, stukadoors, timmermannen, metselaars en installateurs.

WERKZAAK VINDT EN BEGELEIDT MEDEWERKERS, ONTZORGT ÉN REGELT DE POTJES GELD

LEERGIERIGE AANPAKKER VAN 60 PLUS BIJ MAINFREIGHT

PROBEER HET UIT

Hans was na een administratieve baan van 36 jaar, 6 jaar werkloos. Bij de co-packafdeling van Mainfreight gooide hij het over een totaal andere boeg. Aangemoedigd door zijn werkcoach bij Werkzaak behaalde hij zijn heftruck- en reachtruckcertificaat en solliciteerde op 62-jarige leeftijd bij Mainfreight in Zaltbommel. Mainfreight gunt iedere organisatie een medewerker als Hans: “Hans is loyaal en betrokken. Hij is er altijd, pakt het snel op, is proactief én durft vragen

Werkzaak kent nog veel meer mensen die net als deze voorbeelden aan het werk willen, een talent hebben en zich kunnen ontwikkelen. Als ze de kans krijgen en wat support.

Werkgevers anno nu stellen ons steeds vaker vragen over inclusief werkgeverschap en sociaal ondernemen. Werkzaak heeft veel expertise op dit terrein en de werkgeversadviseurs kunnen altijd meedenken. Ze zijn expert in het analyseren van productieprocessen om jobcarving vorm te geven. We kennen de financiële regelingen en kunnen die voor werkgevers regelen. Dat kan gaan om een vergoeding voor loon als een medewerker niet 100% presteert of de aanschaf van een hulpmiddel zoals de lift van

Gert. Ook bieden we daar waar nodig tijdelijk of langdurige begeleiding aan medewerkers waardoor wij de werkgever ontzorgen. En wist u dat Werkzaak intensief samenwerkt met UWV en we dus ook goed kunnen informeren over beschikbare talenten bij het UWV. Rivierenland heeft nog veel ongebruikt talent thuis zitten. Probeer deze mogelijkheid eens als oplossing voor je personeelstekort. Ook proefplaatsingen zijn mogelijk om het eens te ervaren.

«

Neem voor een vrijblijvend gesprek contact op met

KIEK ADRIAANSENS - DIEPENHORST via 06-14235370 of kadriaansens@ werkzaakrivierenland.nl www.werkzaakrivierenland.nl

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

31


LOGISTIEKE ROADSHOW

2.200 leerlingen ervaren logistieke wereld tijdens tweede editie van de Logistieke Roadshow Op maandag 27 september jl. heeft de Nijmeegse Burgermeester Bruls de tweede editie van de Logistieke Roadshow onder luid getoeter geopend. De Logistieke Roadshow maakte dit jaar een reis door de Gelderse regio’s Nijmegen, Rivierenland en Achterhoek-Liemers om leerlingen van middelbare scholen te enthousiasmeren voor de logistieke sector. De aanleiding voor dit initiatief is het personeelstekort in de sector door onder andere vergrijzing van het huidig personeel. Na een succesvolle eerste editie in Nijmegen in 2020, heeft Logistics Valley er voor gekozen de Roadshow dit jaar uit te rollen in alle drie de hotspots en daarmee 2.200 leerlingen te bezoeken.

32

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021


De Logistieke Roadshow bezocht in drie weken achtereenvolgend 32 scholen. De Roadshow bestaat uit vier challenges rondom het thema ‘faciliteer een festival’. Zo proberen leerlingen de sleutel van het festivalterrein te vinden in een pop-up escape room, worden zij uitgedaagd om een optimale artiestenplanning te maken, waarbij rekeningen gehouden dient te worden met de verschillende modaliteiten maar ook CO₂ uitstoot en de wensen van de artiesten!! Ze gaan aan de slag met een rijplatenpuzzel en krijgen ze de taak om een bar op de juiste manier te bevoorraden. De deelnemers leren bij de challenges meer over de logistieke sector en strijden daarnaast in teams voor aantrekkelijke prijzen, zoals een smart watch of een speaker. Daarnaast maakt elke deelnemer kans op een VIP meet&greet met een bekende artiest! Als initiatiefnemers van de Logistieke Roadshow, vinden wij het belangrijk de scholen te bezoeken: ‘We zien landelijk een daling in het aantal leerlingen dat kiest voor een logistieke opleiding. Met deze challenges in een aansprekend thema hebben we de

leerlingen laten zien dat een logistiek beroep ontzettend interessant, leuk en afwisselend is. We hebben daarnaast ook de koppeling met het bedrijfsleven gemaakt door voorafgaand aan de Roadshow masterclasses te geven op de deelnemende scholen. Deze masterclasses zijn gegeven door de logistieke bedrijven zelf. Wij kijken terug op een geweldige tweede editie waarin wij een goed en positief beeld van onze sector hebben neer kunnen zetten bij een geweldig aantal leerlingen. Hiermee hopen wij dat we de nieuwe instroom bij logistieke opleidingen hebben kunnen verhogen. Daarnaast zijn wij zeer verheugd en trots op de aandacht vanuit de scholen en het bedrijfsleven voor deze Roadshow welke zeer veelvuldig opgepakt en breed is uitgemeten in zowel de lokale als landelijke media. Hiermee kunnen we dan ook met zekerheid zeggen, we hebben de logistiek een prominente plaats gegeven en de aandacht die het verdient. Daarnaast durven wij al te verklappen dat ook in 2022 Logistics Valley weer een Roadshow zal gaan organiseren en wie weet gaat hij zelfs de provinciegrens over.

«

HÉT ONDERNEMERSBELANG // EDITIE 03 • 2021

33



Voor meer informatie of persoonlijk advies, bel of mail Anita via 06 825 800 80 of abrink@gld.nl

HOE KUNNEN WE JOU HELPEN? WWW.HARTVOORGELDERSEONDERNEMERS.NL


Samen sterk voor vakkanjers in de techniek in onze regio! D O E J E M E E ? MA I L NA A R :

info@sterktechniekregionijmegen.nl


Millions discover their favorite reads on issuu every month.

Give your content the digital home it deserves. Get it to any device in seconds.