Page 1

EUROPEAN GREEN CHEMISTRY HOTSPOT

Er worden nieuwe banen gecreĂŤerd en dat koester ik Bouke Arends

Ondernemers vinden in Drenthe alles wat ze zoeken Henk Brink en Siem Jansen

We hebben een tijdmachine gebouwd Marco Brons en Niels Schenk

Durven te veranderen betekent initiatieven nemen Erik Luisman

BZD

BIOBASED INSIDE


biobaseddrenthe.nl

facebook.com/BiobasedDrenthe @Biobaseddrenthe Get linked-up @ linkedIn


Colofon DrentheBioBZD is een initiatief van de provincie Drenthe en gemeente Emmen.

Drenthe Ă­s BIOBZD De inzet op een circulaire en biobased economy vindt nergens met zoveel passie plaats als in Drenthe. Wie er op 22 september 2016 bij was tijdens het tweede Biobased Business Event Emmen weet dat. Deelnemers konden met tientallen bedrijven kennismaken die er prachtige innovaties lieten zien. Er zijn zelfs al ondernemers die voorzichtig roepen dat het mogelijk is om aardolie los te koppelen van onze economie. Ontwikkelingen in de richting van een circulaire en biobased economy gaan razendsnel. Een paar jaar geleden werd er vooral over gepraat. Nu wordt er op sommige plekken al 24/7 geproduceerd. Maar de noodzaak om een

Samenstelling en redactie Noordtij Advies, communicatie en projecten

schaalsprong te maken is groot. En daar zijn verbindingen voor nodig. Krachtige relaties tussen ondernemers, kennisinstellingen en overheden. Binnen en buiten de regio. Van de provincie naar het Rijk ĂŠn vanuit de regio naar Europa. Dat daar hard

Art direction en vormgeving Studio Baaz

aan wordt gewerkt, leest u in dit magazine.

Fotografie Theo Berends

DrentheBIOBZD laat in de volle breedte zien wat Zuidoost-Drenthe te bieden heeft:

foto's BBE Emmen special Carola Paas Druk- en bindwerk Dekker Creatieve Media & Druk

innovatieve ondernemers in een uitnodigend vestigingsklimaat, vele platforms om samen met kennisinstellingen aan research & development programma's te werken en een overheid die zich sterk maakt voor coproductie. Dat helpt! Gevestigde bedrijven krijgen er volop de ruimte om te ondernemen en belangstellende bedrijven van buiten de regio zullen verrast zijn door het hoge en specialistische

November 2016

voorzieningenniveau.

Bestuurders, ondernemers en kenniswerkers komen aan het woord over hun ambities en inzet voor de biobased economy. (Bio)polymeren, (bio)composieten, vezels, garens. Het is er allemaal. Sommige innovaties nog pril, andere klaar om de schaalsprong naar de Europese markt te maken. Stuk voor stuk wisten de gesprekspartners ons aangenaam te verrassen. De biobased economy is geen toekomst meer; het is nu en het is in Drenthe.

Veel plezier en inspiratie gewenst! De redactie


DRENTHE: THE REAL DEAL! DRENTHE: GREEN CHEMPORT OF EUROPE 6 24/7 HIGHTECH GREEN CHEMICAL PRODUCTION 8 GARANTIE OP KWALITEIT IN BIOBASED COMPOSIETEN EN POLYMEREN

10

EUROPEES TOPSPELER IN GROENE CHEMIE

12

DRENTHE: THE PLACE TO BE!

8

EEN SPRANKELEND VESTIGINGS- EN ONDERNEMERSKLIMAAT

17

ZUIDOOST-DRENTHE: UITSTEKENDE BASIS VOOR ONDERNEMERS 18

20

HIER WIL JE ONDERNEMEN!

20

INVESTERINGSKRACHT NODIG?

23

TASKFORCE GROENE CHEMIE DRENTHE

24

GREENLINCS: DE GROENE KRACHT VAN NOORD-NEDERLAND

26

HELDEN VAN DRENTHE

30

BBE EMMEN: BRING IT TO THE MARKET! IN HET TEKEN VAN PRIMEURS

32

FACTS & FIGURES

34

32

DRENTHE: GREAT IN SMART SOLUTIONS!

50

INNOVATIE ALS MOTOR VOOR ONTWIKKELING

36

RETRO IN EEN CIRCULAIR BIOBASED JASJE

38

MADE IN DRENTHE: 100% BIOBASED POLYESTER

40

SUCCESVOL INNOVEREN DOET PRODUCEREN!

43

EEN BRUG SLAAN NAAR DUURZAME INNOVATIE

46

GREEN PAC: ECONOMISCHE GROEI DOOR HET DELEN VAN KENNIS

48

DC TECH: NEUSJE VAN DE ZALM VOOR INNOVATIEF VAKMANSCHAP

50

KENNISPOORT DRENTHE: BOOSTER VOOR DRENTS ONDERNEMERSCHAP 52 PROJECTENPAGINA 55


DRENTHE: HIGHTECH GROENE CHEM THE REAL IND U S T R I E DEAL! HIGHTECH GREEN CHEMISTRY INDUSTRY HIGHTECH GREEN CHEM INDUSTY


DRENTHE

GREEN CHEMPORT OF EUROPE Drenthe groene chemiepoort van Europa?

120 hectare één van de grootste chemische

Jazeker!

een

niveau 6 terreinen in Nederland. Dryport

sterke chemische industrie en maakt werk

Emmen-Coevorden staat garant voor een ideale

van

Drenthe

heeft

van

oudsher

en

ontsluiting richting Duitsland, Scandinavië en de

Zuidoost-Drenthe focussen al jaren op de

Baltische staten. Rotterdam, Amsterdam en de

hightech ontwikkeling en productie van (bio)

Groninger Eemshaven zijn verrassend dichtbij.

polymeren,

innovatie.

De

hotspots

Emmen

en

En omdat onderwijs en ondernemers samen

garens. En met resultaat! Drenthe is door de

optrekken in Green PAC, Kennispoort Drenthe

EU gekozen als demoregio voor biobased

en DC Tech is Drenthe kennisknooppunt voor

groene chemie. Drenthe trekt hierin samen

innovatie en toegepast onderzoek in de groene

op met provincie Groningen. Emmen zelf is de

vezelchemie. Drenthe kan zich dus met trots

grootste industriekern van Noord-Nederland.

groene chemiepoort van Europa noemen!

(bio)composieten,

vezels

Het Emmtec Industry & Businesspark is met

EN - Is Drenthe the green chemport of Europe? Absolutely! The focus lies on hightech developments and production of polymers, composites, fibres and threads. And with result. Drenthe has been selected by the EU as demo region for biobased green chemistry. Furthermore with 120 ha the Emmtec Industry & Business Park is one of the largest chemical level 6 areas of the Netherlands. Emmen itself is the largest industrial centre of the north of the Netherlands. Dryport Emmen-Coevorden ensures perfect access to North and East Europe. So Drenthe can proudly call itself the green chemport of Europe!


GEOGRAFISCHE POSITIE EMMEN DRYPORT EMMEN-COEVORDEN

DELFZIJL

Versterken van de capaciteit en connectiviteit van de (internationale) infrastructuur per weg, water en spoor voor het goederenvervoer. Nieuwe verbindingen met Scandinavië en OostEuropa hebben daarbij prioriteit.

GREEN PAC REGIO

EMMEN- ZWOLLE-LEEUWARDEN

LEEUWARDEN

DEMOREGIO BIOBASED

EMMEN

EMMEN- DELFZIJL

DRYPORT REGIO

ZWOLLE

EMMEN-COEVORDEN

TRANSPORT Eemshaven

Wilhelmshaven

Hamburg Bremen

EMMEN Coevorden Amsterdam

Zwolle

Bentheim Osnabrück

Berlijn

Rotterdam Ruhr Area Antwerpen Duisburg Brussel

STRATEGISCHE LIGGING

Aan de transportroute A28/A37 (E233 ) naar de Duitse havens en Scandinavië.

SNELSTE/KORTSTE VERBINDING

Van de Randstad naar Bremen, Hamburg en Scandinavië via de E233. Deze wordt momenteel opgewaardeerd tot een autosnelweg

AUTOSNELWEGEN TREINVERBINDINGEN

SPOORVERBINDING

Een grensoverschrijdend spoor bij Coevorden, dat het Nederlandse spoor verbindt met de rest van Europa. Dagelijks rechtstreekse goederentreinen via de spoorterminal in Coevorden en via de terminal in Bentheim naar Rotterdam, Malmö, Boedapest en andere bestemmingen.


24/7 Hightech green chemical

PRODUCTION Het Emmtec Industry & Businesspark in Emmen biedt ondernemers een gunstig klimaat om te produceren in de groene vezelchemie. De wereld verandert en de op olie gebaseerde economie maakt plaats voor een biobased en circulaire economie. Drenthe speelt daarin een belangrijke rol. De aanwezigheid van deze hightech productielocatie, een grote verscheidenheid aan agrarische grondstoffen en reststromen en de juiste kennis, daagt ondernemers uit om hier te excelleren. Met out-of-the-box ideeën, nieuwe productieprocessen en innovatieve eindproducten. Het kan allemaal in Drenthe! Emmtec Industry & Businesspark Het Emmtec Industry & Businesspark is het grootste chemie-industrieterrein van Noord-Nederland. Met dit kloppende chemische hart aan de grens met Duitsland en grote multinationals als DSM, Teijin Aramid en Morssinkhof, biedt het park een veelheid aan mogelijkheden. Het Emmtec terrein is de plek voor ondernemers die willen ontwikkelen en opschalen in kunststoffen, (bio)polymeren, (bio)composieten, vezels en garens. Emmtec voorziet ondernemers van alles wat zij nodig hebben om te produceren. Afhankelijk van de productieomvang biedt Emmtec drie opties. Een pilotplant voor de productie op test-schaal, een demoplant voor de productie van kleine hoeveelheden en een productieplant voor het produceren van grote hoeveelheden.

PILOTPLANT EN - The Emmtec Industry & Businesspark in Emmen offers

Op de pilotplant van Emmtec profiteert u van:

a very favourable climate for entrepreneurs who want to

• Veel deskundigheid op het gebied van

produce in the fibre chemistry sector. The emphasis lies

duurzame kunststoffen;

on green chemistry. Due to the presence of this hightech production location, a large variety of agricultural raw

• Nauwe samenwerking tussen de industrie,

materials and residual flows and the right knowledge,

onderzoeksinstituten en de publieke sector;

every entrepreneur here is challenged to excel. The Emmtec site is the place for entrepreneurs that want to develop and scale up in plastics, polymers, threads and composites.

• Ondersteuning bij de procesontwikkeling en andere ingenieursdiensten; • Een breed aanbod aan subsidiemogelijkheden, vooral voor innovatieve ideeën.

8 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


DEMOPLANT

PRODUCTIEPLANT

Op de demoplant van Emmtec profiteert u van:

Op de productieplant van Emmtec profiteert u van:

• Integratie in de infrastructuur van de locatie, Engineering

• Integratie in de infrastructuur van de locatie, Engineering

Procurement Construction Management (EPCM) en

Procurement Construction Management (EPCM)

inspecties en onderhoudswerkzaamheden;

en inspecties en onderhoudswerkzaamheden;

• 24/7-kwaliteitsbewaking;

• 24/7-kwaliteitsbewaking;

• Ondersteuning in de toepassingsontwikkeling

• Milieuanalyse en arbeidsveiligheidsanalyse

van vezels en garens;

door een laboratorium ter plaatse;

• De nabijheid van talrijke wetenschaps- en

• Ondersteuning in de toepassingsontwikkeling

onderzoeksinstituten;

van vezels en garens.

• Global players als DSM, Teijin en Bonar en andere gerenommeerde bedrijven uit de kunststofsector; • Volledig ontsloten kavels van verschillende grootte; • Uitstekende infrastructurele verbinding per spoor en weg.


GARANTIE OP KWALITEIT IN

BIOBASED COMPOSIETEN EN POLYMEREN Drenthe doet het goed op het gebied van groene vezelchemie! Dat viel ook op bij de landelijke overheid en de VNCI, de branchevereniging voor chemische industrie. Er zijn daarom waardevolle kwaliteitslabels* aan de regio toegekend. DrentheBIOBZD sprak met VNCI-directeur Colette Alma over de meerwaarde die deze labels bieden en welke kansen ze geven voor ondernemers.

De VNCI vertegenwoordigt bedrijven die -van grondstof

Drenthe is zo’n hotspot. De regio heeft maar liefst

tot eindproduct- chemische processen gebruiken bij

drie officiële labels (COCI, CoE en CIV) vanuit het

hun productie. Zo creëert de VNCI een omgeving waarin

topsectorenbeleid. En dat is goed nieuws. Alma: “De

de Nederlandse chemische industrie concurrerend,

labels garanderen kwaliteit voor de sector. Dat merk je

duurzaam, innovatief en zorgvuldig kan ondernemen

in het vestigingsklimaat van de hotspot. Een ondernemer

en groeien. Alma: “De VNCI doet dat op vier manieren.

die bijvoorbeeld een kunststoffenbedrijf in Drenthe

In de eerste plaats behartigen we natuurlijk onze

start, profiteert. Zo krijgt hij toegang tot een breed in

bedrijfstakbelangen, bij de overheid en de EU. Ten

kunststoffen gespecialiseerd netwerk, ontvangt hij

tweede organiseren we onderling contact binnen de

gerichte service en ondersteuning (waar het gaat om

sector en met mogelijke samenwerkingspartijen. Ten

kunststofproductie) en kan hij gebruik maken van

derde verlenen we service aan bedrijven, bijvoorbeeld

de aanwezige kennis die nodig is voor innovatie en

op het gebied van wetgeving, en tot slot doen we de

opschaling.”

woordvoering voor de hele sector.” “De ontwikkelingen in Drenthe zijn veelbelovend. De Als branchevereniging is de VNCI nauw betrokken bij

landelijke erkenning is er, nu is er een schaalsprong nodig:

het topsectorenbeleid van de overheid. Chemie is zo’n

omvang realiseren!”, zegt Alma. “Ik zie verschillende

topsector. Alma: “Gezonde innovatie is het doel van het

ontwikkelingen en uitdagingen voor de komende jaren.

topsectorenbeleid. Daar heb je plekken voor nodig waar

De chemie moet naar biobased en circulair. Er is een

de juiste ingrediënten aanwezig zijn om te innoveren. En

belangrijke rol weggelegd voor Drenthe,

waar dingen gebeuren die maken dat we meedoen op de

uitblinken in biobased composieten en polymeren.

wereldmarkt. Vandaar dat we in Nederland werken met

Maar ook het hergebruik van reststromen, dus recycling

hotspots. Daar vind je de beste combinaties.”

en upcycling. Het is belangrijk dat er biorefinery**

namelijk

fabrieken komen. Die hebben we nodig voor de gewenste opschaling en om mee te spelen op de Europese- en wereldmarkt. Doen we dat niet, dan missen we de boot. De noodzaak is groot om deze slag te maken.

10 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


Ik ben er van overtuigd dat Drenthe met deze labels de ‘sleutels’ heeft om die opschaling versneld te realiseren.”

BZD

* Kwaliteitslabels: het gaat specifiek om de COCI, CoE en CIV labels. Uitleg over deze labels is te vinden op pagina 37 van dit magazine. **Biorefinery: zoveel mogelijk verschillende ingrediënten uit biomassa oogsten, voor een scala aan producten.

EN - Drenthe has received a number of valuable quality labels* from the Dutch national government. DrentheBIOBZD spoke with VNCI director Colette Alma about the added value that these labels provide and which opportunities they create for entrepreneurs. As a trade association for the chemical industry in the Netherlands, the VNCI is closely involved with the government's top sector policy. The chemical industry is such a top sector. Alma: “Healthy innovation is the objective of the top sector policy.

“GEZONDE INNOVATIE TOT STAND BRENGEN” That's why in the Netherlands we work with hotspots. Places where the correct ingredients are present for innovation. And where things happen that ensure that we participate on the world market.” Drenthe is such a hotspot. * Quality labels: it concerns the COCI, CoE and CIV labels. An explanation about these labels can be found in the infographic on page 37 in this magazine.

Naam: Colette Alma Functie: Directeur VNCI Passie: Dans. Ik ben gefascineerd door de harmonie tussen muziek en beweging.

“Drenthe is voor mij veel rust en natuur en een mooie provincie om te wonen."

11 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


EUROPEES TOPSPELER IN GROENE CHEMIE Drenthe maakt deel uit van de Europese demoregio voor de ontwikkeling van biobased chemie. Alle Europese ogen zijn op deze regio gericht en daarom werkt Drenthe hard aan het verder verstevigen van de Europese banden. In samenwerking met lokale overheden, kennisinstellingen en ondernemers wordt actief aansluiting gezocht bij het European Bio-based Industries Constorium (BIC). Voor drentheBIOBZD spraken we met Nelo Emerencia, programmacoördinator van het BIC, over de voordelen van dit Europese industriële consortium. Vervolgens spraken we met Pieter Faber, EU representative voor de G4 van Noord-Nederland, over zijn inzet om Drenthe in Europa te positioneren.

Het

klinkt

prachtig

een

Bio-based

Industries

En welk concreet voordeel biedt het BIC een

Consortium, maar wat is het?

ondernemer in de regio?

“Het Bio-based Industries Consortium (BIC) is de private

“Als ondernemer kun je lid worden van het BIC. Voordeel is

partner van de Europese Commissie (EC) in de Bio-based

dat je dan meewerkt aan het vaststellen van het jaarlijkse

Industries Joint Undertaking (BBI JU). Een publiek-

werkplan waarop projectvoorstellen worden ingediend.

private samenwerking die wordt aangestuurd door de

Je weet eerder dan niet-leden op welke thema’s BBI JU

industrie. De leden zijn industriële ondernemers (groot

het komende jaar inzet. Hierdoor heb je veel meer tijd

en klein) en academici. Alleen de industrieleden vormen

om goede projectvoorstellen te maken. Voorwaarde is

de General Assembly.”

wel dat je dit samen met een consortium van bedrijven en kennisinstellingen uit minimaal drie Europese landen

General Assembly?

doet. Je hebt dus een groot voordeel op niet-leden en

“De industrieleden zijn lid van de General Assembly,

maakt meer kans op subsidiegeld.”

ze hebben stemrecht en kiezen het bestuur dat uit vertegenwoordigers van de industrie bestaat.

Wat wil het BIC bereiken?

De industrieleden zijn ook lid van verschillende

“Een effectieve biobased industrie in Europa. Dat is goed

werkgroepen. Deze werkgroepen beslissen op welke

voor Europa, haar ondernemers, de werkgelegenheid, de

thema’s consortia (van industrie tot kennisinstellingen)

economie en het milieu. De Europese Commissie steunt

in Europa projectvoorstellen kunnen indienen om

dit. Naast het geven van advies is er ook een financiële

aanspraak te maken op Europees subsidiegeld. Zo

injectie van bijna 1 miljard euro tot en met 2020. Een

hebben bedrijven dus grote invloed op de onderwerpen

stimulans voor het bedrijfsleven om 2,7 miljard euro mee

en dat is hoe het hoort.”

te investeren.

12 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


En daar doen we het voor! Het BIC daagt ondernemers uit om innovatief te zijn in de biobased industrie. Vooral door het benutten van non-food biomassa uit alle industriële sectoren voor chemicaliën en materialen. Een uitdaging die bijdraagt aan de gewenste voorsprong van Europa ten opzichte van andere economische regio's.”

“HET BIC WIL EEN EFFECTIEVE, DUURZAME BIOBASED INDUSTRIE VESTIGEN IN EUROPA” EN - The Bio-based Industries Consortium (BIC) is the private partner of the European Commission (EC) in the Bio-based Industries Joint Undertaking (BBI JU). A public-private partnership that is driven by the industry. The members are industrialists (large and small) and academics. The objective of the BBI JU is to establish an effective biobased industry in Europe. The European Commission supports this, along with giving advice, with a financial injection of almost 1 billion Euros up to 2020.

Naam: Functie: Passie:

Nelo Emerencia Programmacoördinator Europees Biobased Industries Consortium Innoveren en blijven leren om een groene toekomst mogelijk te maken.

"Drenthe is voor mij een mooie, rustige provincie waar het heerlijk wonen is en tegelijk een enorme potentie biedt voor economische bedrijvigheid, nationaal en internationaal."


vervolg europese topspeler in de groene chemie

En Europa wil die ontwikkelingen versnellen?

Pieter

Faber

is

EU

Representative

Cities

“De uitbreiding en versterking van de biobased industrie

Northern-Netherlands. In 2015 verhuisde hij met zijn

is een belangrijk onderdeel van de circulaire economie.

gezin naar Brussel. Daar zet hij zich in voor de vier gro-

Het is een essentiële stap om de afhankelijkheid van

te steden van het Noorden: Emmen, Assen, Groningen

eindige grondstoffen en van importen (zoals aardolie en/

en Leeuwarden. Hoofddoel van Pieter is om de weg in

of proteïnen) te verlagen én te werken aan een wereld

en naar Brussel vrij te maken voor innovatieve onder-

met een betere balans tussen mens, dier en milieu.

nemers. Voor Emmen ligt de nadruk op het bijdragen

Dat draagt bij aan een sterke Europese economie en

aan een stevig biochemie-cluster om de economische

samenleving voor nu en in de toekomst. Als je een goede

groei en bedrijvigheid in de regio te versterken.

concurrentiepositie wilt, is tempo een must.” De

regio

Drenthe/Groningen

is

door

“IK MAAK DE WEG VRIJ VOOR ONDERNEMERS”

Europa

uitgeroepen tot demoregio biobased chemie. Was dat een verrassing? “Eigenlijk niet. De Europese Unie ziet dat in deze regio enorme potentie aanwezig is om biobased chemie op te zetten en om waardevolle producten te maken voor de samenleving. Juist de samenwerking tussen ondernemers, kennisinstellingen en overheden speelt daarin een belangrijke rol. De regio is een voorbeeld

Hoe draag je bij aan het opzetten van een stevig bio-

voor Europa en laat zien hoe biobased chemie zich de

chemie-cluster voor Emmen en de regio?

komende jaren verder kan ontwikkelen. Het is bijzonder

“Binnen de EU bouw ik aan netwerken die de noordelijke

dat in deze regio alles zo mooi bij elkaar komt. ”

ambities

versterken. Ik vraag de aandacht voor

concrete innovatieve projecten uit het Noorden waarin En wat biedt de benaming voor extra’s aan

ondernemers de bepalende rol spelen. De -ik noem het

ondernemers die zich hier vestigen?

maar even- best practices hebben daarmee meer kans

“Je kunt als ondernemer meeliften op de Europese

om opgenomen te worden in Europese programmalijnen

bekendheid van de regio. Bovendien coördineert de

en om funding te krijgen.

Europese Commissie adviezen voor demoregio’s. Deze adviezen kunnen in het voordeel van de ondernemer

Daarnaast vind ik het belangrijk om binnen de EU meer

werken. Daarnaast is het makkelijker om contacten te

zichtbaarheid en herkenbaarheid te creëren voor zulke

leggen met ondernemers of partners uit andere Europese

projecten. Juist dat draagt er toe bij dat men aansluiting

demoregio’s en ook dat biedt voordelen. Denk aan

vindt met de Europese markt. En het vergroot de kans om

nieuwe samenwerkingen en kansen voor een grotere

internationaal samen te werken.”

afzetmarkt.”

14 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


Je werk is gericht op de vier grote noordelijke steden.

EN - Pieter Faber is EU Representative Cities Northern-

Kun je de focus voor Emmen nog wat scherper

Netherlands. Pieter's main objective is to clear the path

neerzetten?

in and to Brussels for innovative entrepreneurs. His most

“Emmen en omstreken is sterk in groene vezelchemie.

important assignment within the EU is to build networks

Verschillende ondernemers in die regio werken aan

that contribute to the further development of the northern

producten die interessant zijn voor de Europese markt.

ambitions. The emphasis for Emmen lies in the creation of a

Ik help deze ondernemers door ze te koppelen aan

strong biochemistry cluster, that ensures economic growth

internationale partners.

and business activity in the region.

En wanneer is je missie geslaagd? “Als de kansen voor ondernemers in Europa zijn vergroot. Het Noorden kent veel MKB'ers en die zijn vaak niet zo zichtbaar in Europa. Ik zet me in om het MKB te bundelen. Samenwerking is daarin het kernwoord. En dat is ook de kracht van Drenthe. Bovendien heeft Emmen alles in huis om met groene chemie competitief te zijn in Europa en daarbuiten. Kennisinstellingen, ondernemers en een faciliterende provinciale en lokale overheid werken daarin goed samen. Ook de kwaliteitslabels als COCI, CIV en CoE dragen hieraan bij. Het is de kunst om gezamenlijk de slag te maken naar grootschalige innovatie en productie. Europese programma’s en subsidiemogelijkheden kunnen daar een belangrijke ondersteunende rol in spelen. Met mijn inzet wil ik voor ondernemers de deur naar Brussel open zetten om hun ambities waar te maken.”

BZD

Naam: Pieter Faber Functie: Head of EU Office NG4/ EU Representive Cities Northern Netherlands Passie: Mensen en partijen verbinden.

“Drenthe is voor mij dynamiek in de kleinste maar krachtigste vorm.”

15 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


DRENTHE: THE PLACE TO BE A SPARKLING BUSINESS CLIMATE EN - Drenthe is number 1 in Europe when it concerns fibre chemistry! Emmen is very favourably situated in Europe, offers the right facilities (think of the Emmtec Industry & Businesspark), has a knowledge network specialised in plastic from intermediate vocational and higher professional education through to university, and scores nationally in the top 3 places with regard to living pleasure, living environment and the business climate. In short, Emmen is the place to be for innovative entrepreneurs with ambitions in the plastics industry.


EEN SPRANKELEND

VESTIGINGS- EN ONDERNEMERSKLIMAAT Drenthe is nummer 1 van Europa in gespecialiseerde

(denk aan het Emmtec Industry & Businesspark), heeft

vezelchemie! Al sinds de jaren vijftig van de vorige eeuw

een in kunststof gespecialiseerd kennisnetwerk van

heeft Emmen een concentratie aan kunststofverwerkende

MBO, HBO tot universitair én scoort landelijk top 3

industrie. Door de komst van bedrijven als AKU (Algemene

posities wat betreft woonplezier, leefomgeving en

Kunstzijde Unie) groeide het dorpse Emmen al snel uit

ondernemersklimaat. Daar komt bij dat de regio een

tot stad. Na een onderbreking van de groei in de jaren

achtertuin heeft van zo’n 22.000 ha agrarisch land, dat

'70 is de kunststofverwerkende industie, anno 2016, weer

rijk is aan grondstoffen voor de vezelchemie. Kortom,

helemaal terug. En dat is niet zo gek. Emmen heeft een

Emmen is the place to be voor innovatieve ondernemers

zeer gunstige ligging in Europa, biedt de juiste faciliteiten

met ambities in de kunststofindustrie.

INDUSTRIE

Logistieke hotspot

Grootste industriestad van Noord-Nederland

3

LOCATIE

Eemshaven

Nr. 3 grote steden beste ondernemersklimaat

Bremen

EMMEN

Zwolle

DL/NL industrieterrein DL/NL afzetmarkt

Bentheim Osnabrück

Industrie productie >3,2 miljard euro

Hamburg

Coevorden Amsterdam

Berlijn

Rotterdam Ruhr area

EMMTEC • niveau 6 chemiepark • veel faciliteiten • hoogste veiligheidsgraad

Antwerpen Duisburg Brussel

TOPSECTORENSTAD Hightech systemen & materialen, Chemie, Agribusiness en Logistiek

Autowegen

GRONDSTOFFEN

MENS

Meest gespecialiseerde kunststofvezelregio van Europa

Gemotiveerd en goed opgeleid personeel

50%

Wilhelmshaven

22.000 ha.

AGRARISCH ACHTERLAND ALS GRONDSTOF

AUTOSNELWEGEN TREINVERBINDINGEN

Treinverbindingen

Prettige woon- en leefomgeving

Binnenwater

vmbo hbo

VEZELPRODUCTIE NL

17 BIOBZD DRENTHE: THE PLACE TO BE

mbo


ZUIDOOST-DRENTHE uitstekende basis voor ondernemers

Naam: Functie: Passie:

Bouke Arends locoburgemeester gemeente Emmen en portefeuillehouder economische zaken Zorgen dat het mogelijk gemaakt wordt. “Drenthe is voor mij het karakter van het gebied en de Drenten: rechte lijnen, ruw, zwaar maar ook golvend, lieflijk en zacht.�


Bouke Arends is een geboren en getogen Drent. Bestuurlijk bezig zijn, daar houdt hij van. Niet zozeer om het besturen, maar om zaken voor elkaar te krijgen. Als we de locoburgemeester spreken over Emmen is hij vooral trots. Trots op de ontwikkelingen die de laatste jaren in gang zijn gezet. “Emmen behoort tot de top 5 van groene chemie regio’s in Nederland. Die stijgende lijn zet nu ook door in de hele maakindustrie, inclusief de HTSM-sector*. En dat werpt zijn vruchten af. Er worden nieuwe banen gecreëerd, waar grote behoefte aan is en dat koester ik.” De regio Zuidoost-Drenthe staat bekend om haar sterke

en de aanwezigheid van een sterke en omvangrijke

agribusiness (inclusief tuinbouw) en chemiesector.

maakindustrie. Deze regio biedt kansen, bijvoorbeeld

De combinatie van specialistische MBO- en HBO-

in de samenwerking tussen MKB'ers en multinationals.

instellingen, universiteiten in de buurt, de logistieke

Verder

mogelijkheden van Dryport Emmen-Coevorden én de

uitstekend. We liggen aan de rand van de belangrijkste

gunstige bereikbaarheid via de A37, maakt de regio tot

handelslanden zoals Duitsland, de Baltische staten en

een uitstekende uitvalsbasis voor ondernemers. Arends:

Scandinavië.”

“De gemeente Emmen draagt bij aan het creëren van een

En de groene component? Arends: “Vezelchemie, daar

gunstig vestigingsklimaat. Onder andere door hulp te

zijn we in gespecialiseerd. De chemie moet verduurzamen

bieden aan innovatie-opgaven van ondernemers uit de

en vergroenen, die opgave is onomkeerbaar. Deze

zijn

de

verbindingen

met

Noord-Europa

“ER WORDEN NIEUWE BANEN GECREËERD, WAAR GROTE BEHOEFTE AAN IS EN DAT KOESTER IK” regio. Samen met de provincie hebben we hiervoor de

ontwikkeling draagt bij aan nieuwe business- en

speciale Taskforce Groene Chemie in het leven geroepen.

verdienmodellen en daar liggen volop kansen om juist

Ook geven we support bij financieringsvragen, dragen we

met onze regio uit te blinken.”

BZD

bij aan netwerkvorming en helpen we de deuren naar de EU te openen.”

*HTSM = HighTech Systemen en Materialen

Arends vertelt vlot verder en weet nog meer voordelen op te sommen die ondernemers verleiden om zich in Zuidoost-Drenthe te vestigen.

“In Emmen en de

buurgemeenten worden uitstekende faciliteiten geboden.

EN - Emmen is one of the top 5 green chemistry regions in the

We hebben bedrijfslocaties in alle milieuklassen,

Netherlands. The logistic possibilities of Dryport Emmen-

zetten fors in op duurzame energie en bieden snelle

Coevorden and the excellent accessibility via the A37, in

vergunningverlening. Je kunt hier betaalbaar wonen in

combination with well equipped intermediate vocational

een open, schone en groene omgeving. Drenthe biedt

and higher professional education institutions and

wat het belooft!” Dus Drenthe is eigenlijk aantrekkelijker

universities, make the region an excellent operating base

dan Rotterdam of Amsterdam als vestigingsplek. "Hoezo

for entrepreneurs. The municipality of Emmen contributes

de Randstad?", is Arends reactie. "Groot voordeel van de

to the creation of a favourable business climate. Among

regio Zuidoost-Drenthe is onder andere de intensieve en

other things by offering help with the innovation tasks of

unieke samenwerking met Noord- en Oost-Overijssel

entrepreneurs from the region.

19 BIOBZD DRENTHE: THE PLACE TO BE


BZD

Hier wil je

ONDERNEMEN! Drenthe investeert fors in het stimuleren van een gunstig ondernemersklimaat. Ook de provincie Drenthe en de NOM (Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij) zetten zich daar flink voor in. Hoe ze dat doen? We vroegen het aan Henk Brink, gedeputeerde bij de provincie Drenthe en Siem Jansen, directeur bij de NOM.

Jansen (NOM) trapt af in het dubbelinterview: “De kracht

Zo kun je hier kwalitatief goed wonen tegen lage kosten

van Drenthe zit ‘m in de ruimte om te ondernemen, niet

en doet het verrassende culturele klimaat niet onder voor

zozeer in vierkante meters -die zijn er ook én bovendien

andere regio’s. Een belangrijke randvoorwaarde voor

niet duur- maar in de bereidheid van de lokale en regionale

werknemers en werkgevers om zich hier te vestigen.”

overheden om te faciliteren.” En daar is Brink het mee

Ondernemers die zaken willen doen in de groene chemie,

eens. “Jansen heeft gelijk. Door de faciliterende rol van

met de nadruk op (bio)polymeren, (bio)composieten,

onder andere de provincie hebben we korte lijnen met

vezels en garens, vinden in Drenthe alles wat ze zoeken.

ondernemers. Dat zorgt ervoor dat er weinig tijd verloren

Brink: “De combinatie met een sterke landbouwsector,

gaat aan bureaucratische procedures. We denken mee

vergroot de kans op succes voor ondernemers die willen

met ondernemers om hun plannen te verwezenlijken.”

vergroenen. De grondstoffen komen gewoon uit de eigen regio! De aanwezige kennis draagt sterk bij aan een gunstig

Maar dat is niet het enige volgens Brink: “We hebben ook

ondernemersklimaat en er zijn zeer goede faciliteiten

een sterke industriële basis met veel mogelijkheden voor

voor toegepast onderzoek. De Rijksoverheid heeft dat

HTSM (HighTech Systemen en Materialen) en biobased

ook opgemerkt en dat heeft verschillende officiële

maakindustrie.” Jansen vult moeiteloos aan: “En die

labels opgeleverd die garant staan voor hoge kwaliteit.

basis geldt niet alleen voor de fysieke vestigingslocaties.

Zo beschikken we naast het label Centre of Expertise

Het gaat juist om het brede scala aan MKB'ers in de regio,

Smart Polymeric Materials (CoE SPM) gekoppeld aan

die bereid zijn om in ketens met elkaar samen te werken.

Stenden, over een Centre for Open Chemical Innovation

Tellen we daar het beschikbare arbeidspotentieel en

(COCI) ondergebracht bij het samenwerkingsverband

de aanwezige kennis bij op, dan mag duidelijk zijn dat

Green PAC, een initiatief van Stenden hogeschool en

een ondernemer hier goed zit. Echt onderscheidend

Hogeschool Windesheim. Vanuit het Drenthe College is

vind ik de sterke beweging in Drenthe naar een groene

er een Centrum voor Innovatief Vakmanschap Duurzame

economie vanuit de agribusiness. Juist de grondstoffen

Chemische Technologie (CIV DCT).

en reststromen uit deze sector kun je op veel manieren toepassen. Niet alleen in de foodindustrie, maar ook

Die kennisgerichte ontwikkeling, ook daar plukken

hoogwaardig in de chemie. Kijk ik verder, dan vind ik het

ondernemers de vruchten van. Onze regio is een living

woonklimaat ook een belangrijke pijler. Daarin scoort

lab voor Research & Development. Elders hebben ze dat

Drenthe hoog.

niet!”

20 BIOBZD DRENTHE: THE PLACE TO BE


“ONDERNEMERS VINDEN IN DRENTHE ALLES WAT ZE ZOEKEN.”

Naam: Functie: Passie:

Henk Brink Gedeputeerde economie provincie Drenthe Besturen, ondernemen en landbouw. Vanuit die passie zie ik voor de landbouw een belangrijke rol weggelegd als leverancier in de biobased economy.

"Drenthe is voor mij dé voorbeeldregio op het vlak van de biobased economy en groene chemie. Drenthe is tegelijkertijd ook een provincie die de ruimte biedt om 21 BIOBZD te ondernemen." DRENTHE: THE PLACE TO BE


vervolg hier wil je ondernemen!

En de rol van de provincie en de NOM om bij te dragen aan een aantrekkelijk ondernemersklimaat? Brink steekt drie vingers in de lucht en somt op: “Vanuit de provincie zetten we in op innovatie, innovatie en innovatie. Dat doen we op verschillende manieren. Zo hebben we bijvoorbeeld het TOP-programma.

“DE KRACHT VAN DRENTHE ZIT ‘M IN DE RUIMTE OM TE ONDERNEMEN" Vanuit dit programma investeert de provincie in startende ondernemers, de kwaliteit van ondernemerschap, het

realiseren

van

groeiambities

en

een

goed

financieringsklimaat. Daarnaast hebben we samen met de gemeente Emmen de Taskforce Groene Chemie in het leven geroepen om de bedrijvigheid in Zuidoost-Drenthe verder te laten groeien.” Jansen vervolgt dat de NOM zich sterk maakt voor het opsporen van ondernemers met wensen die aansluiten bij wat Drenthe biedt. “Dat doen we niet alleen via de landelijke samenwerking met de buitenkantoren van de BV Nederland (de NFIA), maar ook door beurzen te bezoeken. Dus niet schieten met hagel, maar gericht zoeken naar bedrijven die passen binnen de keten en die Drenthe nog sterker maken.”

BZD

EN - In Drenthe, investments are made into start-up businesses, the quality of entrepreneurship, achieving growth ambitions and a good financial environment. Bureaucratic procedures are minimalised and the government actively thinks and works with entrepreneurs. Drenthe has a strong industrial base with many possibilities for HTSM (HighTech Systems and Materials) and biobased manufacturing. Particularly when it concerns green fibre chemistry. For entrepreneurs who want to do business in green chemistry with the emphasis on polymers, composites, fibres and threads then Drenthe is the place to be!

Naam: Functie: Passie:

Siem Janssen Directeur Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM) Hardlopen. Gewoon om uit te waaien en gezond bezig te zijn, maar hardlopen ook als onderdeel van een team van mensen om de economische ontwikkeling in NoordNederland verder te brengen.

"Drenthe is voor mij…als inwoner van Leeuwarden moet ik natuurlijk oppassen, maar ik ervaar dat Drenten door blijven douwen. Doen wat ze zeggen ook al kost het soms tijd. En natuurlijk een mooi landschap met veel variatie."

22 BIOBZD DRENTHE: THE PLACE TO BE


BZD

INVESTERINGSKRACHT NODIG?

ER ZIJN VOLOP MOGELIJKHEDEN

Cash, pecunia, pegels, doekoe, poen. Uiteindelijk draait het allemaal om geld. Ontwikkelen is mooi, bijdragen aan een betere en groenere toekomst nog mooier, maar het moet ergens van betaald worden. Want al heb je als ondernemer nog zo’n goed idee, product of verdienmodel, zonder kapitaal wordt het niets. Binnen de provincie, de regio, maar ook noordelijk, landelijk en zelfs Europees zijn er verschillende subsidies en regelingen die helpen. Hier een kleine greep uit het brede aanbod.

Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO)

MKB Fonds Drenthe Het MKB Fonds Drenthe

Voor de uitvoering van EFRO-programma’s zet Noord-

ondersteunt kansrijke initiatieven in Drenthe.

Nederland ruim € 122 miljoen in voor innovaties in het

Financiering uit het fonds heeft de vorm van een

MKB en een koolstofarme economie. Meer info via

(achtergestelde) lening en/of aandelenkapitaal. Meer

www.snn.eu/subsidies

info via www.mkbfondsdrenthe.nl

MKB Innovatiestimulering Topsector (MIT) Chemie

Innovatiefonds Noord-Nederland Het Innovatiefonds

en Energie Met de MIT-regeling Chemie en Energie

Noord-Nederland stelt ondernemers in staat om

stimuleert het ministerie van Economische Zaken

innovatieve ideeën naar de markt te brengen. Meer info

MKB'ers om binnen de topsectoren samen te werken

via www.innovatiefondsnoordnederland.nl.

en te innoveren. Meer info via www.snn.eu/mit Valorisatie 2016 Ronde 2 & MKB Valorisatie 2016 Ronde 2 & MKB heeft tot doel om

Een totaal overzicht van alle subsidies en regelingen is te vinden op de website www.123subsidie.nl. Voor specifiekere vragen kunt u contact opnemen met:

tot meer kansrijke innovaties te komen met veel

Cor Kamminga, Taskforce Groene Chemie

economische en duurzame impact in de regio. Meer info

Zuidoost-Drenthe via +31 (0)50 51 75 550

via www.snn.eu/valorisatie2016-2/

Maarten Goddijn, Innovatiemakelaar provincie

INTERREG V-A project 'Bio-economie in de non-food sector' Het project ‘Bio-economie in de

Drenthe & Greenlincs via +31 (0)63 60 04 875 Peter Stoker, Business Development gemeente Emmen via +31 (0)65 20 91 501

Non-Food sector’ heeft als doel om de regionale

Herman Cock, Innovatiecoördinator provincie

grensoverschrijdende biobased economie verder te

Drenthe via + 31 (0)59 23 65 502

ontwikkelen. Meer info via www.bioeco-edr.eu

Errit Bekkering, Business Development Manager NOM via +31 (0)62 50 08 370

Versneller Innovatie Ambities (VIA) 2016 De VIA 2016

Willeke de Roo, projectontwikkeling biobased

stimuleert innovatie en economische ontwikkeling in

chemie, provincie Drenthe via +31 (0)59 23 65 306

het MKB en richt zich op onderzoek- en ontwikkelingsprojecten. Meer info via

EN - Development is great, contributing to an improved and

www.snn.eu/via2016

greener future is the primary task. However, everything

Kennis en Innovatie (KEI) De KEI-regeling heeft als doel

entrepreneur you have a great idea, product or earning

kennisontwikkeling, op het gebied van technologische innovatie, organisatie-innovatie of marktinnovatie bij het MKB te stimuleren. Meer info via www.snn.eu/kei

must also somehow be paid for. Because even if as an model, without funding it will not be a success. Within the province, the region, but also in the north, nationally and even at a European level there are various subsidies and schemes that can help. Here is a small selection from the wide range of possibilities. The schemes are explained here in Dutch. When you want to know more about them it is best to call the stated contact persons. 23 BIOBZD DRENTHE: THE PLACE TO BE


TASKFORCE GROENE CHEMIE DRENTHE Drenthe en Emmen geloven in de kracht van biobased groene chemie. De regio blinkt er in uit. Om die ontwikkeling te versterken en om nieuwe ondernemers aan te trekken hebben de gemeente Emmen en provincie Drenthe een aanjaagorganisatie in het leven geroepen. De Taskforce Groene Chemie. Coördinator is Cor Kamminga. Een ras ondernemer uit de sector, met de passie om iets neer te zetten dat bijdraagt aan een betere en leefbare wereld voor onszelf en de generaties na ons.

Naam: Cor Kamminga Functie: Directeur KNN Groep, Coördinator aanjaagorganisatie Zuidoost-Drenthe Passie: Bezig zijn met de verduurzaming van de wereld.

24 BIOBZD DRENTHE: THE PLACE TO BE

"Drenthe is voor mij dé plek om mijn passie in praktijk te realiseren."


BZD

“De belangrijkste taak van de taskforce is om de

En hoe komt een ondernemer in contact met de

bedrijvigheid in Zuidoost-Drenthe verder te laten groeien

aanjaagorganisatie? Cor: “Veel nieuwe bedrijvigheid

en om een internationaal opererend bedrijvencluster

komt via de provincie Drenthe of de gemeente Emmen

rondom groene vezelchemie op te zetten en uit te bouwen.

binnen. Wanneer een bedrijf zich in de regio wil vestigen,

Een cluster waarin bedrijven uit de maakindustrie elkaar

wordt deze al vrij vlot door provincie of gemeente

versterken waar het gaat om de ontwikkeling van groene

in contact gebracht met de taskforce. Gaat het om

en biobased polymeren, composieten, vezels en garens.

gevestigde bedrijven of ondernemers die iets willen

Als taskforce bieden we daarin ondersteuning en geven

doen met biobased groene chemie dan hebben we als

we een zetje in de rug om business te maken”, vertelt Cor

voordeel dat we door de jaren heen veel bekendheid

Kamminga. Cor doet dat niet alleen. De taskforce bestaat

en herkenbaarheid hebben opgebouwd. Deze groep

uit meerdere personen uit het werkveld. “Groot voordeel

ondernemers weet ons goed te vinden.”

BZD

van de taskforce is dat we allemaal personen zijn met veel ervaring in groene vezelchemie. We hebben het netwerk, de kennis en de kunde, maar ook de denkkracht en de handjes. En dat is wat ons interessant maakt voor bedrijven en ondernemers. Zij kunnen door met hun eigen bedrijf en wij nemen zaken uit handen: helpen met projectontwikkeling en business development, het versneld ontwikkelen van testlocaties, demonstratie faciliteiten en pilotplants én het lostrekken van gelden. Ook verenigen we bedrijven en ondernemers uit de regio om gezamenlijk op te trekken naar overheden en

“WE HEBBEN NIET ALLEEN HET NETWERK, DE KENNIS EN DE KUNDE, MAAR OOK DE DENKKRACHT EN DE HANDJES!”

kennisinstellingen.” Het verbinden van partijen is belangrijk in de visie van

EN - The Taskforce Green Chemistry strengthens the

Cor. Door het samenbrengen van ondernemers in een

developments for biobased green chemistry. The

cluster wordt het eenvoudiger om de slag te maken naar

coordinator is Cor Kamminga. The most important task

nieuwe succesvolle (biobased) producten. Samen sta

of the taskforce is to help business activity in Southeast

je sterker, bereik je meer en dat draagt weer bij aan de

Drenthe and to establish an internationally operating

economische groei van de regio.

green fibre chemistry business cluster. The taskforce

“Vanuit de taskforce zetten we, naast het ontwikkelen

offers support with project development and business

van een bedrijvennetwerk, ook in op projectontwikkeling

development. Contributes to the development of test

en business development. Hiervoor werkt de taskforce

locations, demonstration facilities, pilot plants and

nauw samen met de kennisinstellingen. Innovatie is

the release of funds. Kamminga brings companies and

het kernwoord. Het is de motor voor het economisch

entrepreneurs together to act with governments and

sterker maken van de regio en haar ondernemers. Maar

knowledge institutions. When a company or enterprise

innoveren is geen doel op zich.”

wants to establish itself here, it is brought into contact with the taskforce by the province or municipality.

25 BIOBZD DRENTHE: THE PLACE TO BE


GREENLINCS

DE GROENE KRACHT VAN NOORD-NEDERLAND “Greenlincs is opgericht om ondernemers uit de sectoren

Dat kost tijd en geld en dat maakt het nog wel een

agrifood en chemie te helpen met het ontwikkelen

uitdaging. Wat je in deze fase steeds vaker ziet, is dat

van biobased business. We zijn actief in de provincies

er vanuit de agrifood-sector meer interesse is in het

Drenthe, Friesland en Groningen. In dit gebied liggen grote

telen van nieuwe gewassen die als grondstof kunnen

economische kansen”, vertelt Errit Bekkering, drijvende

dienen voor de chemie. Daarnaast zijn verschillende

kracht achter het initiatief. En hoe helpen jullie dan?

agrariërs en bedrijven bezig met nieuwe toepassingen

“We spelen een belangrijke rol in het tot stand brengen

van bestaande gewassen. Bijvoorbeeld chemicaliën uit

van samenwerking en uitwisseling.” Uitwisseling? Hoe

zaden van vezelhennep of eiwitten uit koolzaad.” Kortom

moeten we dat zien? “Dan moet je denken aan het

we zijn er nog niet? Errit: “Nee, maar we zijn op de goede

uitwisselen van kennis, maar ook kapitaal of contacten.

weg. Het Noorden heeft de juiste ingrediënten om de

Zo dragen we bij aan het behalen van successen voor

biobased economy tot bloei te brengen. En dat gaat ons

verschillende initiatieven.” Maar concreet, wat is het

de komende jaren zeker lukken!”

resultaat? “Wij hebben als ondersteuner geen concrete resultaten. Het zijn de bedrijven die we helpen om die

Dan tot besluit, welke volgende stap zou je vanuit

concrete resultaten te halen. En daar zit onze kracht.”

Greenlincs graag zien in Drenthe? “Recent stond in een chemiemagazine een stuk over een onderzoek

Je benadrukte al dat jullie een rol spelen in de

dat SABIC en AVEBE uitvoeren naar gecombineerde

samenwerking en ontwikkeling van biobased business in

polymeren (zetmeel en PE). Zulke ontwikkelingen zijn

de agrifood- en chemiesector. Lukt dat ook? “De agrifood-

erg interessant voor Drenthe. Juist op het gebied van

sector kan in principe veel grondstoffen leveren voor de

biopolymeren en biocomposieten. Hoe mooi zou het zijn

chemiesector. Momenteel zien we dit voorzichtig op gang

als er op het Emmtec Industry & Businesspark een fabriek

komen. Echt storm loopt het nog niet. De chemische

wordt gebouwd die regionale biomassastromen verwerkt

industrie opereert 24 uur per dag en heeft behoefte aan

tot hoogwaardige grondstoffen voor de aanwezige

grote hoeveelheden grondstoffen door het jaar heen.

chemische en maakindustrie.”

BZD

Dit combineert nog onvoldoende met de agrifoodsector. Akkerbouwers zijn afhankelijk van de seizoenen voor het oogsten van hun producten en grondstoffen. Ook de chemische industrie zelf is nog niet gewend om met biomassastromen te werken.” Errit licht toe: “In de

EN - Greenlincs is a platform of the North and has been set

chemische industrie worden veel grondstoffen volgens

up to help entrepreneurs from the agrifood and chemistry

de klassieke manier ingevlogen. Bedrijven bestellen een

sectors with the development of biobased business. The

grondstof en deze wordt dezelfde dag nog geleverd.

platform establishes cooperation and exchange in the

Wanneer ze overstappen op biomassa moeten ze op

area of knowledge, capital and contacts. Furthermore the

zoek naar een efficiënte manier om deze biomassa in

platform contributes to achieving successes for different

voldoende voorraad en met regelmaat te krijgen.

initiatives by facilitating and supervising them. The future wish is the establishment of a factory that processes regional biomass flows into high quality raw materials for the chemical industry.

26 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


“WIJ HELPEN BEDRIJVEN BIJ HET HALEN VAN SUCCESSEN"

Naam: Errit Bekkering Functie: Business Development manager Groene Chemie en Biobased Economy NOM Passie: Zeilen

"Drenthe is voor mij een mooie provincie, met helaas weinig open zeilwater."


GELUKSVOGELS INWONERS VAN DE REGIO EMMEN BEHOREN TOT DE GELUKKIGSTE INWONERS VAN NEDERLAND.

Bekijk de video en ontdek 7 reden waarom je gelukkig wordt van wonen in Emmen op www.emmenmaakhetmee.nl/geluksvogels @Emmenmaakhetmee

/Emmen.Maakhetmee


BEN JIJ

MIJN HELD?


HELDEN VAN DRENTHE

KAARTHOUDER uit aardappelzetmeel, gemaakt door Green PAC

Drenten koesteren hun helden. Vandaar dat ‘Drenthe is Biobased!’ in 2015 is gestart met de ‘Helden van Drenthe’

BIOCOMPOSIET

koffer. Een koffer vol met producten van ondernemers

voor de giraffenklapbrug in WILDLANDS Adventure Zoo, gemaakt door Machine Fabriek Emmen en CTC

die innoveren in groene chemie en duurzaamheid. Ondernemers die hun nek uitsteken, die pionieren en zich inzetten voor een biobased en circulaire economie. De koffer zet hun inspanningen in het zonnetje. Een à twee keer per jaar wordt de koffer uitgedeeld tijdens het Drenthe is Biobased!-diner. Een exclusief diner voor

ondernemers,

overheidsfunctionarissen

en

kenniswerkers die zich inzetten als ambassadeurs voor

DOPPER

het prachtige innovatieve werk dat in Drenthe wordt

duurzame drinkfles als relatiegeschenk van Drenthe College DC Tech (Centrum voor Innovatief Vakmanschap), gemaakt door VDL Wientjes.

verzet. Drenthe is altijd opzoek naar nieuwe helden. Ben jij de volgende? EN -The citizens of Drenthe cherish their heroes. That is why Drenthe is Biobased! The ‘Heroes of Drenthe’ attaché case was introduced in 2015. An attaché case full of products from entrepreneurs that innovate in green chemistry and sustainability. The attaché case symbolizes their commitment and shows what is happening in Drenthe. Drenthe is always looking for new heroes. Are you the next one?

PLANTPAAL van maaisel dat overblijft bij het maaien van sloten en oevers, ter vervanging van hardhoutenwalbeschoeiing, gemaakt door WDODelta.

BOKASHI

van organische potgrond van bermmaaisel, gemaakt door WDODelta

Helden

van Drenthe 30 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL

BIOFRAME BIO

voor de bouw van Kuipers & Koersb


OCOMPOSIET

n kozijnen van bouw

TASJE: STOF TOT NADENKEN

van duurzaam textiel, gemaakt door Bee-Dressed

BIOLAMINAAT

van de ‘Greenfield’ decor pilot, gemaakt door Drentea (ism met Huis Veendam)

rPETFLES

gevuld met de ingrediënten voor BioPET100, gemaakt door Cumapol, BioBTX en Sunoil

3D-GEPRINTE MOK door leerlingen uit groep 7 en 8 vanuit het project 3Dkanjers. Mede mogelijk gemaakt door het monofilament van API/Innofil3D

KARTONNEN USB STICK Drenthe is Biobased!: met artikelen en beeld over verschillende biobased ontwikkelingen en producten in Drenthe. Aangeboden door de provincie Drenthe en gemeente Emmen

3D-GEPRINTE SLEUTELHANGER van flexibel monofilament, gemaakt door Green PAC 31 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


BRING IT TO THE MARKET BIOBASED BUSINESS EVENT EMMEN Donderdag 22 september 2016 was de tweede editie van het Biobased Business Event Emmen. Ruim 650 bezoekers, 150 studenten en scholieren, zo'n 80 bedrijven op de beursvloer, inspirerende lezingen door onder andere Joan Hanegraaf (Oerlemans Plastics), Nelo Emerencia (Bio-based Industry Consortium) en Rop Zoetemeijer (Biobased Delta), workshops, demonstraties, een financieringsplein en een onderwijsplein. Locatie was de karakteristieke fabriekshal op het Emmtec Industry & Businesspark. Het event was weer een groot succes!


IN HET TEKEN VAN

PRIMEURS

Het groene chemiecluster in Emmen is stevig in ontwikkeling. Tijdens de eerste editie van het event in 2015 werd de belofte uitgesproken dat er werk gemaakt zou worden met de biobased economy. Het resultaat ruim een jaar later mag er zijn! Er werden verschillende primeurs en innovaties bekend gemaakt, zoals de ontwikkeling van de eerste BioPET100 verpakking voor cosmetica en de vestiging van het nieuwe composietenbedrijf Fiby Products in Emmen. Het event groeit daarmee uit tot een etalage voor innovaties en showcases in de biobased economy.

PRIMEURS VAN WERELDFORMAAT! BioPET100

Workplace 2020

De schaalsprong naar realisatie is gemaakt, een

Andere primeur was de presentatie van de Agile Flex Desk

grote sprong in de ontwikkeling van de biobased

‘Workplace 2020’, dat voortkomt uit het bijzondere project

economy. Prachtig voorbeeld is de presentatie

‘Circulair Biobased Design’ van Drentea in samenwerking met

van de BioPET100 verpakking voor cosmetica.

kennisinstituut Green PAC. Een concept dat de ultieme werkplek

BioPET100 is een polyester op basis van groene

realiseert, gemaakt van gerecycled staal en en biocomposieten

reststromen, ontwikkeld door een consortium van

bladen. Bij de ontwikkeling van ‘Workplace 2020’ is een compact

MKB'ers en kennisinstellingen. Het heeft dezelfde

retro bureau uit de jaren vijftig als basis genomen. De techniek,

eigenschappen en kwaliteit als het huidige, op

eisen en wensen van toen versus de innovatie van nu. Doel van

aardolie gebaseerde polyester. Groot voordeel is

het ontwikkelde concept is om uit te vinden hoe de producten

een lagere CO2-voetprint en dat er geen olie meer

van Drentea op een slimme wijze nog duurzamer kunnen

wordt gebruikt in het maakproces. Het bewijs dat

worden geproduceerd, zonder in te leveren op de kwaliteit en

je kwaliteit kunt realiseren zonder traditionele

levensduur. De focus ligt op circulariteit. Na gebruik in de eerste

grondstoffen. Nergens ter wereld is een dergelijk

levensfase moet het product geschikt zijn voor een tweede en

polyester ontwikkeld. Deze stap laat zien dat een

wellicht derde leven. Circulariteit is een must.

economie zonder olie dichterbij komt.

COMPOSIETEN CLUSTER EMMEN VERDER VERSTERKT. Met de vestiging van Fiby Products krijgt Emmen er een nieuw (bio)composieten bedrijf bij dat het groene chemiecluster verder versterkt. Fiby Products gaat duurzame producten en componenten ontwikkelen, fabriceren en verkopen voor wegen waterbouw gerelateerde producten (sluisdeuren, kipperwagens). Fiby Products is een samenwerking tussen Composite Technology Centre (CTC) uit Almelo, Machinefabriek Emmen en Roelofs Kippers uit Rouveen. De komst van het bedrijf zorgt voor extra werkgelegenheid.

33 BIOBZD BRING IT TO THE MARKET


FACTS &

TOP B2B EVENT VOOR BIOBASED ONTWIKKELAARS & ONDERNEMERS

FINANCIERINGS8 PARTNERS OP HET PLEIN

UNIEKE SAMENWERKING

MET SUCCESVOLLE 3DPRINTEU CONGRES

29

NETWERKEN

LEZINGEN, SHOWCASES & WORKSHOPS

80

DEELNEMENDE BEDRIJVEN

TWEE NIEUWE NETWERKEN Op het Biobased Business Event Emmen werden twee nieuwe netwerken gepresenteerd, die in het Noorden een belangrijke rol gaan spelen in de ontwikkelingen naar een biobased economy. Eén daarvan is het kennisnetwerk BERNN (Bio Economy Region Northern Netherlands) waarin de Rijksuniversiteit Groningen en de vier noordelijke Hogescholen samenwerken. Het netwerk wil bevorderen dat kennis wordt omgezet in industriële toepassingen. In het Bedrijvennetwerk Groene Chemie heeft het MKB zich verenigd om het groene chemiecluster in Emmen en omgeving verder te versterken en gesprekspartner voor kennisinstellingen en overheden te zijn.


FIGURES

30

3D-PRINTERS

ONDERWIJS PLEIN 12 kennisinstellingen

1344

TWITTER WEERGAVEN

650

GECONSUMEERDE BIOMASSA

1250 30 KILO

HUZARENSALADE

BROODJES

160

BEZOEKERS

2

SOLARBOTEN

KAASSOUFFLE'S

420

KOROKETTEN

130 LITER

BBE MATCH NETWERKAPP

ONTMOETING OP MEETINGPLAZA

KOPJES KOFFIE/THEE

WWW.BIOBASEDBUSINESSEVENT.COM


GREAT IN SMART SOLUTIONS! GROUNDBREAKING KNOWLEGDE & INNOVATION

INNOVATIE ALS MOTOR VOOR ONTWIKKELING Drentse ondernemers en kennisinstellingen excelleren

Maar wat hier ontwikkeld wordt, is baanbrekend!

in kennis, innovatie en onderzoek rond kunststoffen.

Fietspaden

Bovendien zijn er korte lijnen met universiteiten

polyester zonder aardolie, biologisch afbreekbaar

buiten de provinciegrenzen, zoals de RUG en de

trimmerdraad,

WUR. Ook grensoverschrijdende samenwerking met

meubelindustrie

de Duitse hogescholen in OsnabrĂźck en Lingen is al

3D-printtechniek. Het is een kleine greep uit de

geruime tijd vanzelfsprekend. En daar zijn de Drenten

ontwikkelingen die bedrijfsleven en kennisinstellingen

trots op, ook al laten ze dat niet snel merken. Doe

samen mogelijk maken. Wilt u succesvol ondernemen

maar normaal, dan doe je al gek genoeg.

in de vezelchemie? Drenthe vergroot uw kansen!

en

klapbruggen biobased ĂŠn

van

biocomposiet,

kunststoffen

biobased

voor

de

oplossingen

in

EN - Drenthe entrepreneurs and knowledge institutions excel in knowledge, innovation and research around plastics. Furthermore there are short lines with universities from the Netherlands and cross-border cooperation with Germany is selfevident. What is developed here is trail-blazing. Cycle tracks and bascule bridges from bio-composites, polyester without petroleum, biodegradable trim line, biobased plastics for the furniture industry and innovation on innovation with regard to solutions in 3D printing technology. Do you want to successfully do business in the fibre chemistry sector? Drenthe increases your opportunities!


KENNISNETWERK Stenden PRE/ CoE SPM

API Institute

Green PAC/COCI

Green PAC/COCI: Landelijke hotspot

DC Tech/CIV DCT: Landelijke hotspot voor

(Stenden/Green PAC) voor excellerende

publiek-private samenwerking in het MBO

samenwerking tussen onderwijs en

(Drenthe College) die nodig is voor innovatie

bedrijfsleven die kansen biedt voor

op het gebied van duurzame chemische

innovatieve ondernemers om op te schalen.

technologie.

Stenden PRE / CoE SPM: Landelijke hotspot

Kennispoort Drenthe: Het innovatie- en

voor publiek-private samenwerking in

kennisnetwerk voor verbinding tussen

het HBO (Stenden PRE) die bedoeld is

bedrijven en beroepsonderwijs.

om innovatie op het gebied van slimme materialen uit polymeren te versnellen.

DC Tech/CIV DCT

API Institute: Binnen API Institute wordt door onderzoeksprofessionals gewerkt aan

Kennispoort Drenthe

Meer informatie over de verschillende

innovaties op het gebied van synthetische

toegewezen statusssen is te vinden op de

garens, engineering plastics, non-wovens en

website: www.publiekprivaatsamenwerken.nl

kunststof verpakkingsmaterialen.

en www.topsectorchemie.nl.

INNOVATIEVE KENNISPROJECTEN

KENNIS VERBINDEN

BIOBRUG

Samenwerking tussen Machinefabriek Emmen, CTC en Green PAC

LEEUWARDEN

RUG HOCHSCHULE LINGEN

ZWOLLE

EMMEN

HOCHSCHULE OSNABRÃœCK KOMPETENZZENTRUM 3N

WAGENINGEN

BIOPET100

Samenwerking tussen Cumapol, BioBTX, Syncom, Sunoil, Dufor, Aarts Plastic, Stenden, RUG en API

CIRCULAIR BIOBASED WORKPLACE 2020

Samenwerking tussen Drentea en Green PAC

37 BIOBZD GREAT IN SMART SOLUTIONS


RETRO

IN EEN CIRCULAIR BIOBASED JASJE Drentea Office Furniture werkt aan een bijzonder project: ‘Circulair Biobased Design’ van meubelen. In samenwerking met kennis- en onderzoeksinstelling Green PAC (een samenwerking tussen Stenden hogeschool en Hogeschool Windesheim), wordt gewerkt aan de ultieme Workplace 2020. Een ontwerp van gerecycled staal met biocomposieten bladen, gebaseerd op een compact retro bureau uit de jaren vijftig. De techniek, eisen en wensen van toen met de innovatie en kennis van nu!

Drentea is een Drents familiebedrijf. Het bedrijf ontwerpt en produceert moderne bureau- en opbergsystemen voor zakelijk gebruik. Kwaliteit en duurzaamheid staan daarin voorop. Vanuit de cultuur van een familiebedrijf heeft Drentea een stevig fundament van respect en aandacht voor de omgeving. Bijdragen aan het milieu, aan diversiteit en aan gezondheid is voor de onderneming een vereiste.

BZD


Erik Luisman neemt ons mee in de ambities van het

EN - Drentea designs and produces modern office and

bedrijf. “Drentea is een bedrijf dat drijft op een duurzame

storage systems for business use. Quality and sustainability

en circulaire visie. In samenwerking met Green PAC

are the main focus. Together with Green PAC, Drentea

willen we ontdekken hoe toekomstige producten van

is working on a special project: the ‘Circular Biobased

Drentea nog duurzamer kunnen, zonder in te leveren op

Design’ of furniture. They are working on the ultimate

kwaliteit en levensduur. Biobased is de richtlijn, circulair

Workplace 2020. Biobased is the guideline, circular an

absoluut uitgangspunt. We willen producten maken

absolute basic principle. Firstly the product must be made

van gerecycled materiaal, waar mogelijk biobased. Na

from recycled material, where possible biobased. After its

gebruik in de eerste levensfase moet het geschikt zijn

use during the first life cycle it must be suitable for a

voor een tweede en liefst ook een derde leven. We willen

second and preferably also a third life. Together

steeds zuiniger omgaan met grondstoffen en een circulair

with Green PAC, Drentea wants to make a

product draagt daar natuurlijk aan bij.”

clear statement in the form of a pilot for circularization on all fronts.

De samenwerking met Green PAC lag voor de hand, vertelt Erik: “Bij Green PAC wordt gewerkt vanuit de duurzame grondstoffen gedachte. Het ontwikkelen en delen van kennis en het zoeken naar oplossingen voor praktijkgerichte vragen uit het bedrijfsleven staat er

“DURVEN VERANDEREN BETEKENT INITIATIEVEN NEMEN MET GELIJKGESTEMDE PARTNERS” centraal. Door samen met Green PAC biobased innovaties met focus op circulariteit te ontwikkelen, laten we zien wat de nieuwste mogelijkheden zijn. We verpakken die innovaties soms in een retro jasje. Juist die prachtige symboliek laat zien dat het anders en beter kan zonder in te leveren op kwaliteit en stijl.”

Naam: Erik Luisman Functie: M arketing & Business Development Drentea Passie: Inspireren en enthousiasmeren naar een duurzame wereld!

"Drenthe is voor mij groene kansen, betrokken en vol met ambities!"

Het Workplace 2020 concept is bewust geïntroduceerd tijdens de tweede editie van het Biobased Business Event Emmen. Drentea wil samen met Green PAC een statement afgeven in de vorm van een pilot voor ‘circularisering’ op alle fronten. Erik: “Durven veranderen betekent voor ons vooral initiatieven nemen en structureel samenwerken met gelijkgestemde partners.”

BZD

39 BIOBZD GREAT IN SMART SOLUTIONS


MADE IN DRENTHE 100% BIOBASED POLYESTER

Naam: Niels Schenk Functie: Technisch directeur BioBTX Passie: Een revolutie ontketenen in groene materialen uit biomassa.

"Drenthe is voor mij het grote contrast. Aan de ene kant natuur en ruimte om te Drentenieren. Aan de andere kant zeer toekomstgericht op weg naar een biobased en circulaire economie."

Naam: Marco Brons Functie: Directeur Cumapol Passie: Klanten tevreden stellen met producten die we maken.

"Drenthe is voor mij naast rust en ruimte, werken. Ik kom niet uit Drenthe en als ik er ben is het in 80% van de gevallen om te werken."

40 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


Polyester is één van de meest veelzijdige kunststoffen, onder andere bekend van de PET-fles. Menig frisdrankgigant gebruikt de PET-fles al decennia lang. Recyclen van deze flessen doen we in Nederland ook al jaren. Cumapol is een van de partijen die zich daarmee bezig houdt. De frisdrankflessen van de Lidl worden bijvoorbeeld in Emmen bij Cumapol verwerkt en gerecycled. Het resultaat: korrels die opnieuw worden gebruikt voor allerlei kunststoftoepassingen. De kringloop van deze stroom is dus redelijk voor elkaar. Maar ‘bottleneck’ in dit systeem is dat de basis van het polyester nog steeds aardolie is. En daar moeten we vanaf, hebben Niels Schenk en Marco Brons gedacht toen ze bezig gingen met de ontwikkeling van BioPET100. Een polyester met dezelfde eigenschappen zonder het ingrediënt aardolie. Maar, hoe kan een proces waarin flessen, verpakkingsmaterialen en allerhande folies worden gemaakt, zonder de grondstof die cruciaal is voor de unieke eigenschappen? Beide heren weten het en drentheBIOBZD zocht ze op.

In de afgelopen jaren hebben Marco en Niels zich bezig

waarop je het uiteindelijke BioPET100 of traditionele PET

gehouden met het zoeken naar een oplossing. Een

gebruikt. De eigenschappen zijn precies gelijk.”

oplossing die de aardolie uit polyester haalt en bovendien

En dat is de revolutie die de heren willen veroorzaken.

zo werkt dat er geen nieuwe verwerkingsstructuur nodig

Marco: “Er zijn wereldwijd allerlei ontwikkelingen om

is. De recylingslijn van Cumapol, waarin polyester op

nieuwe plastics te maken zonder aardolie. Het unieke

basis van aardolie wordt gerecycled, moet het nieuwe

van BioPET100 is dat het huidige systeem niet hoeft te

polyester kunnen recyclen zonder dat er meerdere

worden aangepast. En dat is belangrijk omdat we in de

stromen ontstaan. Niels zocht vanuit BioBTX naar een

toekomst steeds meer kunststoffen nodig hebben.

oplossing voor het gebruik van aardolie in polyester.

“ WE HEBBEN EEN TIJDMACHINE GEBOUWD EN KOPPELEN STRAKS AARDOLIE LOS VAN DE ECONOMIE” Niels: “Met BioPET100 hebben we een innovatieve

Door de unieke eigenschappen maken kunststoffen het

oplossing gevonden. Op basis van verschillende

mogelijk om bijvoorbeeld lichtere auto’s en vliegtuigen

biomassastromen is het gelukt om in een ingenieus

te maken en dat scheelt veel brandstof. Het is dan wel

proces exact dezelfde bouwstenen te maken die ook

belangrijk dat we deze groei op een duurzame manier

uit aardolie worden gehaald.” Maar hoe dan? Marco

invullen. Wij hebben een manier gevonden om die

Brons vult aan: “BioBTX heeft eigenlijk een tijdmachine

kunststoffen te kunnen blijven maken, maar dan

gebouwd.” Een tijdmachine? Leg uit, Marco. “BioBTX is

groen.” Het leuke van omschakelen van fossiel naar

met de Rijksuniversiteit Groningen aan de slag gegaan om

biobased is dat het meer mogelijkheden biedt. Niels:

een bijzonder handig apparaat te bouwen.” Niels: “Wat

“Kijk bijvoorbeeld naar het plastic dat Avantium

we feitelijk doen is het proces waar de aarde miljoenen

maakt. Dit inspirerende bedrijf heeft een nieuw soort

jaren over deed -namelijk het omzetten van biomassa

plastic ontwikkeld met compleet nieuwe bouwstenen.

in koolwaterstoffen (normaal gesproken gewonnen

Bouwstenen die nog niet bestonden. En dat maakt

uit aardgas en aardolie)- versnellen. We doen dit nu

hun product bijzonder. Een prachtige aanvulling op

in een fractie van een seconde. Vandaar dat Marco het

de traditionele kunststoffen die we met onze groene

een tijdmachine noemt. Doordat we met deze techniek

technologie kunnen namaken.”

uit allerlei biomassa dezelfde bouwblokken halen als uit aardolie, is er dus geen enkel verschil in de wijze

41 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


vervolg 100% biobased polyester

De heren hebben dus een gouden ei ontwikkeld, of beter

Dit bedrijf maakt biodiesel uit biomassa en hun glycerine

gezegd de gans die deze eieren legt. Enige wat ze doen

is uitermate geschikt. Juist daarom hebben we deze

is het ‘trucje’ van de aarde nabootsen, waardoor we niet

award in de wacht gesleept. En dat biedt economisch

miljoenen jaren hoeven wachten tot er olie is.

nog veel meer voordelen. Al het geld dat we nu kwijt zijn om olie te importeren blijft straks circuleren in onze

Maar dan werken jullie nog steeds met aardolie? Jullie

eigen regionale economie, lokt nieuwe investeringen uit

maken het toch na?

en creëert regionale banen. Het scheelt ook een hoop

Niels: “Nee, we maken iets dat helemaal nieuw is! We

vervoersbewegingen en de overstap van fossiel naar

produceren dezelfde basischemicaliën die je ook uit

biobased geeft een behoorlijke vermindering van de CO2

aardolie haalt, maar gebruiken een andere grondstof,

uitstoot. In ons geval is de CO2 voetprint van BioPET100

namelijk biomassa. De machine die we hebben

zelfs negatief.”

ontwikkeld, maakt het mogelijk het proces te versnellen. We kunnen zo goed als iedere biomassa-stroom

En de volgende stap? Marco: “Opschalen. Met het

gebruiken voor de productie van deze bouwstenen en

bewezen concept zijn we er nog niet. De traditionele PET

zijn dus niet langer afhankelijk van fossiele grondstoffen

industrie is groot en wij zijn kleine spelers. We zitten in

als aardolie. En dat past in de huidige opvatting dat we

een nichemarkt. Niels: “Waar we nu naar toe moeten is

aardolie moeten loskoppelen van de economie. Met onze

het realiseren van een pilotplant. We hebben aangetoond

ontwikkeling hoeven we geen olie meer te gebruiken,

dat het concept werkt. Opschalen is noodzaak. We

maar gebruiken we biomassastromen uit de regio.”

verwachten dat het product binnen 5 jaar tot wasdom komt.” Een jaar geleden werd in Emmen een sample van

Onlangs won BioBTX de European Innovation Award

de eerste 100% biobased PET ter wereld gepresenteerd.

en daarmee is er ook Europese erkenning voor de

Het wordt tijd om successen te verzilveren. Niels: “Stel je

innovatieve techniek. “Om het nog beter uit te leggen

voor hoe geweldig het zou zijn als hier de eerste biobased

kun je onze uitvinding wel vergelijken met groene en

PET fabriek gebouwd wordt.”

BZD

grijze stroom. Iemand die groene stroom afneemt krijgt gewoon goede elektriciteit uit zijn stopcontact. Maar

EN - Everybody knows polyester from the PET bottle.

het feit dat groene stroom wordt opgewekt met een

BioBTX is working with the University of Groningen to

zonnepaneel en niet met fossiele brandstof maakt het

construct a device that converts biomass into the same

verschil. Zo is het ook voor ons plastic. Eigenlijk hebben

basic materials for polyester. This will remove the need

we een hightech zonnepaneel ontwikkeld waarmee

for petroleum in the production process! BioPET100 has

we dezelfde bouwstenen maken als uit aardolie, maar

exactly the same properties as traditional PET, but then

dan met biomassa. In dit geval ruwe glycerine en dat

green. What makes BioPET100 unique is that the current

is baanbrekend. Ruwe glycerine is een afvalproduct

production systems do not need to be modified. And this is

van biodiesel uit biomassa. Het is ons gelukt om uit dit

important, because in the future we will increasingly need

afvalproduct de bouwstenen te halen die nodig zijn voor

plastics. For example, plastics make it possible to produce

PET. We hebben hiervoor samenwerking gezocht met

lighter cars and aeroplanes and that in turn saves fuel. The

Sunoil uit Emmen.

next step is the establishment of a pilot plant to produce BioPET100 on a larger scale.

42 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


Succesvol innoveren doet

PRODUCEREN! Naast de bedrijven op het Emmtec Industry & Businesspark in Emmen is ook het onderzoeksinstituut API hier gevestigd. Een ontwikkelbedrijf dat ontstaan is uit de vroegere R&D afdeling van Diolen Industrial Fibers, voormalig onderdeel van Akzo Nobel. API is gespecialiseerd in de ontwikkeling en productie van garens en monofilamenten (3D-printdraad) uit bijzondere polymeren. En dat heeft al voor verschillende doorbraken gezorgd. Meest recente succes is een geheel nieuwe filamentenlijn: Innofil3D. Een printdraad van PLA (plastic op basis van polymelkzuur) voor de 3D-printer met zeer goede eigenschappen. DrentheBIOBZD sprak met Bas Krins, R&D directeur API en Jeroen Wiggers, directeur API en Innofil3D.

Naam: Bas Krins Functie: Directeur API-Institute Passie: Met kennis en kunde bijdragen aan een meer duurzame samenleving.

‘Drenthe is voor mij door historische redenen de vestigingsplaats van API’

Bas: “API is opgericht in 2008. We werken er met mensen

Daarnaast vinden we het prachtig om bij te dragen aan

die veel industriële ervaring hebben. We zijn experts op

een betere wereld voor ons en de generaties na ons. We

het gebied van synthetische garens, engineering plastics,

dragen daarom graag uit dat we ons inzetten voor meer

non-wovens en kunststof verpakkingsmaterialen. Ik

duurzaamheid in hoogwaardige toepassingen.” En waar

durf te zeggen dat we het enige onderzoeksinstituut in

moeten we dan aan denken? “Op dit moment werken

Europa zijn dat volledig onafhankelijk is. Wij hebben

we aan verschillende interessante toepassingen”, vertelt

geen inmenging van kennisinstellingen of bedrijven.

Bas. "Zo ontwikkelen we een biologisch afbreekbaar

We beschikken over een uitstekend ingericht lab en

trimmerdraad en een biologisch afbreekbaar pluis

een complete pilotplant. Een grote plus voor onze

voor de visnetten.” Afbreekbaar pluis? “Ja, in de visserij

opdrachtgevers, aangezien de industriële toepasbaarheid

wordt gebruik gemaakt van visnetten met pluis aan de

hierdoor eenvoudig bij ons getest kan worden.”

onderkant, het zogenaamde dolly rope. Dit pluis sleept over de zeebodem en laat kleine stukjes plastic achter

We begrijpen dat jullie waar mogelijk kiezen voor

in zee. Het pluis dat we nu ontwikkelen breekt na korte

duurzame en biobased oplossingen. Bas: “Dat klopt

tijd af. Gevolg, minder microplastic dat schadelijk is voor

en de reden is tweeledig. Ten eerste merken we dat

mens en dier.

in de duurzame en biobased oplossingen nog veel verbeteringen te halen zijn. 43 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


Naam: Functie: Passie:

Jeroen Wiggers Directeur Innofil3D Samenwerken om iets te bewijzen en te bereiken. ‘Drenthe is voor mij een beetje mijn tweede thuis. Daarnaast heb ik bewondering voor hoe de biobased activiteiten in Drenthe worden opgepakt.’ 44 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


vervolg succesvol innoveren doet produceren

Hetzelfde geldt voor het trimmerdraad. Wanneer je nu met

Jeroen: “Het project is lokaal in Drenthe ontstaan uit

een trimmer aan de slag gaat om kantjes te maaien, verliest

passie voor 3D-printen. Je kunt er alle kanten mee op.

het huidige draad stukjes plastic. Deze stukjes, vaak erg

Of het nou voor taal is, of voor tekenen en rekenen. Een

klein, komen in de natuur terecht met alle gevolgen van

3D-printer kun je in elk vak gebruiken. Bovendien is het

dien.”

werken met 3D-printers gewoon leuk en creatief. Jong geleerd is oud gedaan, zeg ik maar. Sponsoring van

En wanneer kan een bedrijf bij jullie terecht? Wat heeft

3Dkanjers doen we daarom graag. Het is ook een beetje

een ondernemer aan jullie? Bas leunt achterover en

met voorbedachten rade", zegt Jeroen lachend: “De

formuleert twee zinnen als antwoord op die vraag. “API is

kinderen die werken met 3D-printers zijn immers onze

een volwaardige partner voor de ontwikkeling van allerlei

afnemers van de toekomst.”

BZD

innovatieve oplossingen. We denken mee en vinden het delen van onze kennis de basis van ons bestaansrecht.” Sinds 2014 hebben jullie een succesvolle spin-off met de naam Innofil3D. Een bijzondere lijn van 3D-printdraad. Wat is daar zo bijzonder aan? Jeroen hoeft daar nauwelijks over na te denken: “We hebben in het R&D traject veel aandacht besteed aan de optimalisatie van de printeigenschappen van het draad. En juist dat heeft er aan bijgedragen dat we, in tegenstelling tot andere producenten van 3D-printdraad, een zeer grote stabiliteit bieden in de rondheid en diameter van het draad. Eigenschappen die voor gebruikers van 3D-printdraad belangrijke vereisten zijn.” Jeroen benadrukt nog het onderscheid met andere

“ONS 3DPRINTDRAAD GAAT DE HELE WERELD OVER"

leveranciers: “Voor het maken van de draad hebben we de productietechnologie ook zelf ontwikkeld. Groot voordeel van deze technologie is dat we een zeer flexibele productie

EN - API is the preeminent partner for the development of

hebben gerealiseerd die erg nauwkeurig is en goed op

innovative solutions in polymers. At API there are experts

te schalen. En daar zit de kracht. De andere aanbieders

in the area of synthetic threads, engineering plastics, non-

scoren vaak goed op één van de punten, terwijl wij op alle

wovens and plastic packaging material. They think along

punten goed scoren. We bieden een perfecte kwaliteit en

with knowledge institutions and companies and consider

dat werpt duidelijk zijn vruchten af. Ons 3D-printdraad

the mutual sharing of knowledge as the basis for their right

gaat de hele wereld over!”

to exist. API consciously opts for sustainable and biobased solutions. A fantastic example is the newly developed

3Dkanjers Jullie

sponsoren

filament line: Innofil3D. A print filament from PLA (plastic het

project

3Dkanjers

door

de

on the basis of polylactic acid) for the 3D-printer, with

3D-printdraad te leveren. Het doel van 3Dkanjers is om

excellent properties with regard to roundness and

kinderen uit de groepen 7 en 8 van de basisschool in

diameter. API is the only research institute in Europe that is

aanraking te brengen met 3D-printtechniek. Kun je iets

completely independent.

meer vertellen over jullie enthousiasme voor dit project?

45 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


EEN BRUG SLAAN naar duurzame innovatie

Naam: Functie: Passie:

Derk Jan Weeke Directeur Machinefabriek Emmen In beweging blijven want alleen zo kom je verder. Dat geldt zowel persoonlijk als je kijkt naar sport ,als met mijn bedrijf wanneer je kijkt naar innovatie. ‘Drenthe is voor mij de beste plek op de wereld om te werken en te wonen.’


Derk Jan is met Machinefabriek Emmen werkzaam in de staalmarkt. Hij timmert met compagnon Harm Veenstra flink aan de weg in infrastructuur, milieutechniek en industrie. Binnen infra is hun bedrijf gespecialiseerd in bruggenbouw. Duurzame oplossingen zijn in de staalmarkt nog niet vanzelfsprekend, maar Derk Jan wordt gedreven vanuit idealen en dat ziet hij meer en meer gebeuren in deze markt. “Wij spelen steeds vaker in op duurzaamheid. Het is wel een kwestie van pionieren en zoeken. Vandaar dat we partnerships zoeken in de markt en met kenniscentra.”

Jullie hebben samen met het bedrijf CTC en kennis-

De brug is nu in gebruik en werkt zoals het hoort. Trots

centrum Green PAC een klapburg voor WILDLANDS

en tevreden? “Jazeker”, antwoordt Derk Jan, ”De

Adventure Zoo ontwikkeld en gebouwd. De brug is

samenwerking heeft een unieke brug opgeleverd en daar

gemaakt met biocomposiet. Voor zover te achterhalen

plukken we nu de vruchten van. We hebben laten zien dat

is dit de eerste brug ter wereld met dit materiaal die ook

we kunnen werken met biocomposiet en dat zorgt voor

klapbaar is. Een heuse primeur dus?! Derk Jan: “Toen

vertrouwen. Opdrachtgevers weten dat wij het kunnen en

de vraag vanuit WILDLANDS kwam om een duurzame

dat is goed voor onze markt.”

lichtgewicht klapbrug te bouwen, hebben we in eerste instantie ingezet op een glasvezelversterkte variant.

Gaan jullie je nu meer richten op het gebruik van dergelijk

WILDLANDS vroeg toen of het mogelijk was om de

materiaal in constructies? Derk-Jan: “Wij gaan slim om

glasvezelversterkte component te vervangen door

met materialen en houden rekening met de bronnen

biocomposiet. En dat lukte", vertelt Derk Jan bescheiden.

op deze aarde. Het hoeft niet persé biobased te zijn. Staal is ook een 100% recyclebaar product. Maar als een

“WE SPELEN STEEDS VAKER IN OP DUURZAME INNOVATIEVE ONTWIKKELINGEN”

opdrachtgever ruimte biedt voor innovaties zullen we graag pionieren en vernieuwen. We hebben de passie en kennis er voor in huis.” Heb je tips voor ondernemers die in deze regio hun bedrijf willen vestigen? Derk Jan: “Maak gebruik van de Drentse gastvrijheid. Laat je helpen door de lokale overheid, die denken goed mee. Zoek verbindingen met de gevestigde industrie en de aanwezige kennis. Samen sta je sterker.”

BZD

Hoe zijn jullie te werk gegaan? “Nadat we de opdracht

EN - Machinefabriek Emmen works in the steel market.

kregen van WILDLANDS om te gaan werken met

The director Derk Jan Weeke and his business associate

biocomposiet hebben we samenwerking gezocht met

Harm Veenstra are very successful in infrastructure,

het bedrijf CTC en Green PAC. CTC is ontwerper van

environmental technology and industry. They increasingly

composietproducten en kon ons goed helpen bij de

anticipate sustainable development and work together

ontwikkeling van de biocomposieten onderdelen van de

with partnerships from the market and knowledge centres.

brug. Daarnaast was het belangrijk dat we de levenscyclus

Machinefabriek Emmen, together with the CTC company

analyse in kaart konden brengen van het biocomposiet

and the Green PAC knowledge centre has developed and

ten opzichte van de glasvezelversterkte variant. Green

constructed a bascule bridge for the WILDLANDS Adventure

PAC heeft dat voor ons onderzocht.”

Zoo. What makes the bridge special is that it is made with components of bio-composites. As far as we can establish this is the first bridge in the world with these specifications that is also folding.

47 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


GREEN PAC:

ECONOMISCHE GROEI DOOR HET DELEN VAN KENNIS Green PAC is een kennisknooppunt voor instellingen en bedrijven op het gebied van (bio)polymeren, (bio)composieten, vezels en garens. Green PAC ontwikkelt kennis en versnelt innovaties in coproductie met het bedrijfsleven. Green PAC is een initiatief van Stenden hogeschool en Hogeschool Windesheim en heeft sinds 2013 een COCI en iLab status. De COCI erkenning is voor Emmen, de iLab voor Zwolle. Voor Drenthe betekent dit dat Emmen een hotspot is voor open chemische innovatie. Rob Voncken is directeur Green PAC en Harm-Jan Bouwers is programmamanager Green PAC COCI. We spraken met beide over de rol van Green PAC voor ondernemers.

Rob benadrukt in het gesprek de praktijkgerichte werkwijze van Green PAC. “We zijn in het leven geroepen om een goede aansluiting te vinden tussen onderwijs en ondernemers. De nadruk ligt op publiekprivate samenwerking. Door het onderwijs actief te koppelen aan het bedrijfsleven vergroot Green PAC de maatschappelijke betrokkenheid van de hogescholen en draagt positief bij aan kansrijke perspectieven voor studenten en bedrijven.” Harm-Jan vult aan: “Vanuit het regionale bedrijfsleven komt steeds vaker de vraag naar ondersteuning door de kennisinstellingen. In eerste instantie werd dit opgepakt door Stenden PRE. Stenden PRE kreeg de status van CoE SPM, ofwel expertisecentrum voor slimme duurzame kunststof materialen.” Stenden PRE is gericht op toegepast onderzoek met het bedrijfsleven. Later ontstond vanuit die gedachte ook de samenwerking met Windesheim. Harm-Jan: Naam Functie: Passie:

Harm-Jan Bouwers Programmamanager Green PAC COCI Vanuit techniek en innovatie werken aan oplossingen voor een groenere toekomst.

Drenthe is voor mij een fijne omgeving waar ik met mijn gezin woon, recreëer, ontspan en samen met collega’s, bedrijven, overheden en kennisinstel lingen werk aan innovaties op het gebied van groene chemie.

“Windesheim heeft net als Stenden PRE een lectoraat dat zich richt op kunststoffen. Bovendien heeft NoordoostOverijssel net als Drenthe veel kunststofverwerkende industrie. De bundeling van beide hogescholen onder Green PAC versterkt de relevantie voor bedrijven in de regio. Green PAC is een motor achter marktgerichte kennis en innovatie.”

48 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


Dus Green PAC bedient de as Zwolle - Emmen? HarmJan: “De regio waarin Green PAC actief is, is breder. We beperken ons niet alleen tot de regio Zuidoost-Drenthe en Noordoost-Overijssel. We breiden ook uit naar bijvoorbeeld Friesland en zelfs grensoverschrijdend naar Duitsland.” Green PAC heeft in Emmen de COCI status. Die status is toegekend door de Topsector Chemie. Wat merkt een ondernemer daar van? Rob Voncken kan er trots en met enthousiasme over vertellen. “Deze status is gericht op bewezen concepten. Een ondernemer heeft een product ontwikkeld, bijvoorbeeld op de iLab locatie in Zwolle en wil gaan opschalen. Vaak vraagt dat om een behoorlijke investering met de nodige risico’s voor die ondernemer. Als de ondernemer zich vestigt op een COCI locatie heeft hij beschikking over een uitgebreide R&D-infrastructuur en andere voordelen, zoals gunstige vestigingsvoorwaarden. Harm-Jan: “Als ondernemer weet je dat wanneer je vestigt op een COCI locatie je op een plek komt waar alles wat je nodig hebt aanwezig is. Je krijgt een totaalpakket aan basisvoorzieningen en

Naam: Functie Passie:

Rob Voncken Directeur Green PAC Generatief leiderschap. Vanuit een lange termijn visie werken aan doelen die door de samenleving gedragen worden.

Drenthe is voor mij een ideale plek voor de ontwikkeling van groene chemie: de biomassa is er, een goede infrastructuur bestaat al en partijen kiezen voor vooruitstrevende samenwerking.

wordt optimaal gefaciliteerd. Kortom, je komt in een gespreid bed terecht."

" GREEN PAC IS EEN MOTOR ACHTER MARKTGERICHTE KENNIS EN INNOVATIE. DE RELEVANTIE VOOR HET BEDRIJFSLEVEN IS GROOT" Green PAC werkt sinds kort ook samen met DC Tech, het

EN - Green PAC is a knowledge hub for institutions and

Centrum voor Innovatief Vakmanschap met de nadruk op

companies in the area of plastics, composites, fibres and

duurzame chemische technologie. Ook wordt er intensief

threads. Green PAC develops knowledge and accelerates

samengewerkt met universiteiten als de RUG, TU Delft en

innovations in coproduction with the business community.

de WUR. “Dat betekent een grote plus voor ondernemers

Green PAC is an initiative of Stenden University of Applied

in onze omgeving”, ligt Rob toe. “We werken vanuit

Sciences and Windesheim University of Applied Sciences.

Green PAC multidisciplinair. Juist de samenwerking van

Since 2013 Green PAC has a COCI and iLab status. The COCI

universitair tot en met MBO maakt het mogelijk om van

status is for Emmen, the iLab status for Zwolle. For Drenthe,

wetenschappelijk onderzoek, via toegepast onderzoek,

the COCI status means that Emmen is a hotspot for open

naar daadwerkelijke uitvoering te gaan. We bieden de

chemical innovation.

kennis, de kunde en de handen. En dat is nergens zo goed georganiseerd als hier.”

BZD

49 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


DC TECH

NEUSJE VAN DE ZALM VOOR INNOVATIEF VAKMANSCHAP Bij aankomst op de parkeerplaats van het Drenthe College in Emmen zie ik het gloednieuwe gebouw van DC Tech voor mij liggen. Een state-of-the-art pand met de allernieuwste technieken in een rustgevende groene omgeving. Naast de ingang een donkere glazen pui, waarvan ik later begrijp dat het zonnepanelen zijn die het pand van energie voorzien. Binnen heet Henk Lukken mij welkom. Henk is sinds kort verantwoordelijk voor het reilen en zeilen bij DC Tech.

Naam Henk Lukken Functie Programmamanager DC Tech Passie Kennis delen en verbinding maken. "Drenthe is voor mij de plek waar ik mijn grote liefde heb ontmoet en waar we onze nek uitsteken om uit te blinken in 50 BIOBZD groene ontwikkeling." DRENTHE: THE REAL DEAL


Met twee verse kopjes koffie in de hand loodst Henk

onder andere financieel is ondersteund door 16 lokale

mij naar zijn kantoor. Terwijl we er heen lopen showt

ondernemers.” Dat klinkt goed. Jullie werken ook samen

hij een flitsende trap naar de eerste verdieping. Henk:

met Green PAC? “Dat klopt inderdaad. Juist de combinatie

“Da’s een knap staaltje werk die trap hoor. Hij is

van HBO en MBO maakt het interessant voor bedrijven

gemaakt door Machinefabriek Emmen en de treden

om ons opdrachten te geven. Vanuit de HBO opleidingen

zijn van biocomposiet. Dat past natuurlijk prachtig bij

van Stenden binnen Green PAC kan gewerkt worden aan

de uitstraling van dit gebouw.” Eenmaal in zijn kantoor

toegepast onderzoek, terwijl de MBO opleidingen van

steekt Henk meteen van wal. “Ik vind het een grote

Drenthe College binnen DC Tech werken aan de concrete

uitdaging om hier aan de slag te zijn. Met DC Tech

uitvoering. Deze manier van samenwerken tussen HBO

is het mogelijk onze MBO-studenten te leren wat ze

en MBO past ook goed bij de praktijk.” Wat willen jullie

willen leren. En dan niet de standaard werkzaamheden,

graag bereiken met DC Tech? Henk gaat verzitten en

maar juist nieuwe technieken.” Hoe bedoel je dat? “De

vertelt enthousiast verder: “Vanaf dit jaar zijn we volop in

vaklieden van de toekomst zullen steeds meer kennis

bedrijf. Wat we vooral willen is jongeren enthousiasmeren

moeten hebben van nieuwe ontwikkelingen,” vertelt

voor techniek. Met de faciliteiten binnen ons gebouw

Henk. “Denk aan de installatie en het onderhoud van

laten we zien dat werken in de sector van duurzame

“ WE WERKEN ACTIEF SAMEN MET HET BEDRIJFSLEVEN EN LEVEREN GOEDGESCHOOLDE VAKPROFESSIONALS AF” zonneboilers, aardwarmtepompen, zonnepanelen en

chemische technologie uitdagend, innovatief en leuk is.

noem maar op. Een huis wordt over 20 jaar heel anders

Onze studenten kunnen een wezenlijke bijdrage leveren

verwarmd dan nu. Met dit nieuwe pand bieden we onze

aan de wereld van morgen en dat maakt ons concept zo

studenten een leeromgeving om hier vast op in te spelen.

aantrekkelijk. Als we in onze opdracht slagen, dan leveren

Via proefopstellingen leren ze omgaan met de nieuwste

we met DC Tech straks goedgeschoolde, gedreven en zeer

machines en materialen.” En wat is jou rol daarin? “Als

deskundige vakprofessionals af.”

BZD

programmamanager bied ik studenten de mogelijkheid om helemaal los te gaan op hun eigen technische projecten. Prachtig voorbeeld is de zonneparasol van onze studenten Nick Brandringa en Robin Hartsuiker.

EN - DC Tech is a Centre for Innovative Skills. At DC Tech

Zij hebben deze parasol als eindexamenwerkstuk

it is possible to teach intermediate vocational education

ontwikkeld. Een slimme installatie van rubberen slangen

students what they want to learn. And not the standard

die door zijn unieke vorm veel warmte van de zon

activities, but rather new techniques. Consider the

opvangt en zo bijvoorbeeld een huis kan voorzien van

installation and maintenance of solar boilers, geothermal

warm water.” En wat is jullie link met het bedrijfsleven?

pumps, solar panels etc. Twenty years from now a house

“Naast de fysieke ruimte van DC Tech om bezig te zijn met

will be very differently heated. DC Tech offers students a

technische en duurzame projecten zoeken we actief naar

learning environment to be able to prepare for this. The

aansluiting en samenwerking met bedrijven”, zo licht

facilities within DC Tech subsequently show that working

Henk toe. “Studenten van verschillende studierichtingen

in the sector of sustainable chemical technology is

gaan aan de slag met praktijkopdrachten. Dat lukt

challenging, innovative and interesting. The centre makes

ook vrij eenvoudig aangezien de bouw van dit pand

a substantial contribution to the world of tomorrow.

51 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


KENNISPOORT DRENTHE BOOSTER VOOR DRENTS ONDERNEMERSCHAP De Kennispoort Drenthe aan de Van Schaikweg in Emmen. Dat is de plek waar we Robert spreken over Kennispoort Drenthe. Een initiatief dat zo’n twee jaar geleden werd opgezet met als doel om in nauwe samenwerking tussen de 3 O’s (overheid, ondernemers en onderwijs) een boost te geven aan het ondernemerschap in Drenthe. Robert: “Kennispoort Drenthe is een plek waar samengewerkt wordt aan het stimuleren van innovatief en grensverleggend ondernemerschap. Een platform voor en door ondernemers die willen innoveren, groeien en verbindingen willen leggen met kennisinstellingen om creatieve samenwerkingscombinaties te vormen.” Ook elders in Nederland zijn er succesvolle voorbeelden van zulke samenwerkingsverbanden, zoals Brainport Eindhoven, Kennispark Twente en Kennispoort Regio Zwolle.

De kennispoort is dus een netwerkorganisatie? “Dat

geven wij af aan overheden en het onderwijs, die daar

klopt.” zegt Robert, “We bieden bedrijven die behoefte

weer op inspelen door het beleid en onderwijsaanbod te

hebben aan ondersteuning bij hun innovatietrajecten de

actualiseren. Zo wordt de werkwijze een vliegwiel voor

mogelijkheid om hun vragen bij onze netwerkpartners

vernieuwing.”

neer te leggen. Die partners zijn de regionale ROC’s en het HBO. Als kennispoort maken we trendanalyses op basis

Nu zien we hier in de Kennispoort ook de Ondernemers-

van de innovatievragen uit het bedrijfsleven. Daarmee

fabriek gevestigd. Is dat iets anders? Robert: “De

zijn we een belangrijke leverancier van actuele data voor

Ondernemersfabriek is een initiatief naast Kennispoort

regionale economische stimulering.”

Drenthe

en

stimuleert

regionale

economische

ontwikkeling. De Ondernemersfabriek richt zich op De Kennispoort Drenthe heeft een bottum-up aanpak. De

startende ondernemers met potentie. De uitvoering is

ontstaansgeschiedenis ligt in een vraaggestuurde aanpak.

gekoppeld aan de provincie Drenthe en is breder dan

“We merkten dat er veel innovatievragen leven onder

Emmen en omgeving. Er zijn ook vestigingen in Hoogeveen

ondernemers. Veel MKB'ers hebben niet de mogelijkheid

en Assen.” En wat doet de Ondernemersfabriek precies?

om daar met tijd en geld flink in te investeren”, licht

Robert: “De Ondernemersfabriek biedt starters de

Robert Dreier toe, “Ondernemers weten vaak best dat ze

mogelijkheid om tegen gunstige voorwaarden een eigen

begeleiding kunnen krijgen. Maar waar moet je beginnen,

bedrijf te beginnen. Zo krijgt een starter bijvoorbeeld

bij wie klop je aan? Dat is vaak mistig voor hen. Dat ene

eenvoudig toegang tot een groot netwerk en heeft hij alle

loket, zonder enig eigen belang, daar staat Kennispoort

kansen om tempo te maken met zijn onderneming.“

Drenthe voor." Robert is even stil en vervolgt dan. "Door het samenbrengen van partijen en kennis wordt de ondernemers een frustrerende zoektocht bespaard. Daarnaast is het voor de regio eenvoudiger bepaalde trends te signaleren die spelen in de markt. Deze signalen

52 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


Naam: Robert Dreier Functie: Innovatiemakelaar Kennispoort Drenthe Passie: Ondernemers laten ervaren wat de kennis binnen het onderwijs kan betekenen voor hun innovatief vermogen. "Drenthe is voor mij een plek in Noord-Nederland waar we trotser mogen zijn op de successen die we behalen"


vervolg kennispoort drenthe

Geldt dat voor iedereen die iets begint? “Nee dat dan weer niet. Voorwaarde voor een plek binnen de Ondernemersfabriek is dat het plan op te schalen is

en

het

regionale

werkgelegenheid

oplevert.”

Uiteraard is Kennispoort Drenthe ook partner van de Ondernemersfabriek. Startende ondernemers zijn dan ook van harte welkom om hun vraagstukken met de innovatiemakelaars te delen. De lijnen zijn kort doordat beide initiatieven in hetzelfde pand zijn gevestigd.

BZD

“STIMULEREN VAN INNOVATIEF EN GRENSVERLEGGEND ONDERNEMERSCHAP” EN - The Drenthe Knowledge Portal has the objective, in close cooperation between the government, entrepreneurs and education, to give a boost to entrepreneurship in Drenthe. The Knowledge Portal is a place where cooperation takes place in stimulating innovative and pioneering entrepreneurship. A platform for and by entrepreneurs who want to innovate and grow and want to create connections with knowledge institutions to form creative cooperation combinations. Along with the Knowledge Portal there is also the Entrepreneurs Factory. An initiative that stimulates regional economic development. The factory focuses on start-up businesses with potential. Along with a branch in Emmen the factory is also located in Hoogeveen and Assen. The factory offers starters the possibility to start a business on favourable terms.

54 BIOBZD GREAT IN SMART SOLUTIONS


PROJECTENPAGINA

Een kleine greep uit de innovatieve projecten die op dit moment worden uitgevoerd in samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijfsleven.

BIOBASED WONINGBOUW

Dit project zet in op onderzoek van drie biocomposiet bouwmaterialen. Deze bouwmaterialen vormen een basis voor bouwconstructies en een inspiratie richting de bouwindustrie. Samenwerking tussen: Green PAC, Naftex, PFT Profiles, De Weerd, Drentea, Rodenburg Biopolymers, Hempflax, Eska Graphic Board, Coldenhove Papier, Deltawood, Millvision, Propex, Composite Technology Centre, Kuipers & Koers Bouw, EMKON, Olijslager Verf en Domesta woningbouwvereniging.

SUSTAINABLE FIBERS BIOBASED FIETSPAD

Dit project zet in op kennisontwikkeling over het gebruik van biocomposieten voor de verharding van fietspaden en eco-dynamische verlichting. Samenwerking tussen: Naftex GmbH, Grontmij Nederland B.V., Deltawood, Vredestein, EVA Optic en Green PAC

Dit project richt zich op de ontwikkeling van nieuwe duurzame vezels op basis van gerecyclede kunststoffen waaronder rPET (gerecycled PET), bioPET (een deels bio-gebaseerde PET), PBS (een bioafbreekbare kunststof) en PLA (polymelkzuur). Samenwerking tussen: Faserinstitut Bremen (FIBRE), Morssinkhof Plastics, Cumapol, API, Caperfossa en Green PAC

Microspuitgiettechniek - Dit project zet in op onderzoek naar het spuitgietproces van natuurvezel gevuld biobased granulaat. Vooral het biopolymeer PLA in combinatie met bijvoorbeeld paprikaplant- of tomatenplantvezels. De nadruk ligt op de mogelijke microspuitgiettoepassingen van deze materialen. Samenwerking tussen: 3N Kompetenzzentrum, H&P Moulding Emmen, API Institute, Hochschule Bremen, Green PAC, I.S.T. Ficotex e. K., Millvision, Emslandstärke en Wilken Gruppe.

55 BIOBZD DRENTHE: THE REAL DEAL


EHTNERD

DZBOIB


DrentheBIOBZD  

De inzet op een circulaire en biobased economy vindt nergens met zoveel passie plaats als in Drenthe. In dit eenmalige Drentse magazine kome...

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you