Page 1


noorderzon performing arts festival groningen

23-8 | 2-9 | 2018


united fall | girl song | foto Š pierre borasci

2


perscitaten noorderzon 2018

NRC Handelsblad Kester Freriks

“Het Noorderzon Festival voor Performing Arts in Groningen brengt teksttoneel, virtueel theater en urban dance samen. Een spannende mix op deze 28ste editie.” “Het (...) Noorderzon Festival in en rondom het Noorderplantsoen laat de toeschouwer kennismaken met de theatrale betekenis van een blauw sprookjesboek, van rauwe straatdans en van technisch vernuft. Die combinatie is rijk en spannend.” “De zinsbegoocheling is zo echt dat je de neiging hebt je hand uit te steken om dit alles aan te raken. Maar het bestaat niet in onze werkelijkheid.”(Over Adrien M & Claire B ****) ‘Soleimanpours werk, waaronder het ook in Nederland gespeelde White Rabbit, Red Rabbit (2010), is een festivalhit in Edinburgh, Melbourne, New York. Terecht. Toeschouwers worden acteurs in zijn theater.’(Over Nassim Soleimanpour ****)

Trouw Aleksander Hiskemuller

“Op het Groningse Performing Arts Festival wordt met een open en verfrissende blik naar ‘zware’ thema’s gekeken. Theater op z’n best.” “Als iéts de voortellingen en performances in Performing Arts Festival Noorderzon in Groningen kenmerkt is het de speelse, bijna kinderlijke nieuwsgierigheid waarmee de wereld wordt benaderd. Dit betekent niet dat het gaat om gemakkelijk te verteren niemendalletjes, integendeel, maar de open blik waarmee er naar de ‘zware’ thema’s wordt gekeken is verfrissend en komt daardoor des te beter en harder aan” “Als je ogen aan de duisternis zijn gewend - dat blijkt ook een kwestie van je eraan overgeven en dat doen we in de volwassen wereld eigenlijk nooit - moet je wel mee in hun logica: die van de verbeeldingskracht.” (Over Sarah Vanhee ****)

De Volkskrant Annette Embrechts

“Noorderzon bewijst internationale reputatie met multimediale performances en eigenzinnige programmering.” “Op Noorderzon bieden makers een intieme blik op wat anderen zagen. Prachtige combinaties van disciplines kenmerken het Groningse festival” “Festival Noorderzon in Groningen wordt internationaal al jaren geroemd: in de eigenzinnige programmering draait het niet om grote namen, maar om makers die theater, dans en muziek vanzelfsprekend combineren met hoorspel, film, objectkunst, wandelroutes of virtual reality.”

3


Dagblad van het Noorden Eric Nederkoorn

“Als je het modieus wilt zeggen, dan was het tof, vet, wreed, hard en absoluut cool wat het Belgische duo Boris van Severen en Jonas Vermeulen in de Opheliatent uitspookte.” (Over Boris van Severen & Jonas Vermeulen ****) “Noorderzon is begonnen, en heftig. Na een imposante openingsspeech van Sarah Vanhee, een ode aan het donker, kwam een voorstelling in het verlengde ervan.” (over Sarah Vanhee) “Direct daarop begonnen Beltrão en zijn hiphoppers aan een inktzwarte dans, in bijna-donker, als een tergend achterbuurtgevecht, met witte mannen in zwart en zwarte mannen in wit. Gaandeweg braken de dansers los in spetterende moves, waarin zij zichzelf en elkaar leken te overwinnen. Een veelbelovende aftrap van een elf dagen durend feest.” (Over Bruno Beltrão) “Natuurlijk is Noorderzon een volksfeest, maar dat feest zou niet bestaan als er niet een nationaal en internationaal erkende theater- en muziekprogrammering aan ten grondslag lag. Die programmering is in eerste instantie de kracht van Noorderzon, met in het verlengde de staf en de enorme hoeveelheid vrijwilligers die er jaarlijks plezier aan beleven.” “Het tempo is immens, de synchroniteit fabuleus. Je gelooft echt niet wat je ziet. (...). Wat zij doen is fenomenaal.” (Over Soweto Skeleton Movers) “Dit type engagement kom je in ons land niet meer tegen. De rechtstreekse boodschap, hier zou dat ouderwets lijken. Maar Russisch theater mag dat. de omstandigheden maken een voorstelling als deze noodzakelijk. En als je al durft te spreken van pamflettisme, dan wel van eentje in superieure vorm.” (Over KnAM Theatre ****) “Briljante vorm voor loden boodschap.” (Over Claudia Dias & Luca Bellezze) “Voor wie de cartoons van Gummbah van de Volkskrant kent: dit is een soort Gummbah live. Surrealisme en dat dan bizar.” (Over Shaboom!)

4


perscitaten noorderzon 2018

De Theaterkrant Luuk Verpaalen

“Want bedwelmend is het. Door het perfect synchrone dansen, waarin zelfs de hoekige bewegingen elegant en vloeiend zijn. Volstrekte harmonie, zou je zeggen. Een esthetisch wonder.” (Over Lucy Guerin Inc *****) Ondanks, of misschien wel juist dankzij, zijn speelse vorm is Nassim een even ontroerende als aangrijpende voorstelling. Over gemis, over ontheemd zijn. Maar ook over de kansen die er zijn als we bereid zijn naar elkaar te luisteren, als we elkaars taal leren spreken (Over Nassim Soleimanpour: ****)

De Theaterkrant Kester Freriks

“In Rusland heerst, aldus het Knam Theatre, een groot zwijgen: iedereen houdt zich stil uit angst om gearresteerd te worden. Het is ongelooflijk moedig van Frolova en haar gezelschap dat ze dit zwijgen doorbreken. Ongetwijfeld is de politieke impact van hun voorstelling in Rusland groot. Maar dat is niet alles: ook in artistiek opzicht is I haven’t begun to live yet indrukwekkend. Politiek en geëngageerd theater zoals dat in Nederland zelden is te zien.” (Over KnAM Theatre ****) “Het Noorderzon Festival nodigt terecht deze vier wervelende, uitbundige dansers uit die van urban een opgetogen stijl maken. ‘Lichtvoetig’ klinkt misschien als een gezocht woord, maar het geeft wel exact aan wat de Movers te bieden hebben: razendknappe, humoristische acrobatiek die je doet vergeten dat township Soweto óók een wijk is vol armoede en gevaar. Wie deze achtergrond beseft, kijkt met bijna ongelovige ogen naar deze speelse en intens-charmante voorstelling; de rauwheid die bij urban dance hoort, denken we erbij. Soms houdt een donkere kant zich schuil”. (Over Soweto Skeleton Movers ****) “Camp tot de hoogste macht verheven, een hilarische aanval op de goede smaak. Bijna twee uur absurdistische bandparodie, tientallen wild uitgedoste personages, een handvol verkrachte liedjes en veel, heel veel superieure ongein”. (Over Shaboom!)

5


noorderzon is een speeltuin, een open plek waar van alles uitgevonden kan worden, waar het soms nodig is om datzelfde van alles, weer los te laten, om je te hergroeperen, om bijzondere mensen te vinden, om bijzondere mensen een plek te geven of niet-bijzondere mensen een bijzondere plek te gunnen, om jong en oud te verbinden, de haarvaten van een stad te verkennen.

Zo zien en zagen we veel (grafisch, beeldend, VJ, DJ, animatie- etc) talent om ons heen. En wij zijn dol op beeld of juist op het verbinden van taal met beeld. In 2009 zijn we daarom gestart met een ‘veilige’ maar bijzondere plek te creëren voor jonge ontwerpers uit Groningen: ons jaarverslag. Via een heel simpele vorm: de eerste ontwerper kiezen wij, daarna geeft deze het stokje door aan een ander, die hij/zij deze opdracht gunt. Dit was voor de talenten als voor ons niet altijd ‘gesneden koek’; juist het jaarverslag kent heel harde deadlines, er zijn verschillen in smaak, er zijn budgettaire beperkingen, er moet ook iets geleerd worden. Maar wat een ontzettend leuke waaier aan ontwerpers hebben wij mee mogen werken; een feest was het.

Na tien edities, is er een jubileum. En dat is ook de aanleiding om iets nieuws te gaan doen. U heeft dus de laatste uit een reeks in handen. Om deze talenten te eren en aan een ervaren ontwerper te verbinden, is dit verslag vormgegeven door onze huis-ontwerper Dirk de Jong [Studio D2], en passeren alle ontwerpers van de afgelopen jaren nog eenmaal de revue. Met grote dank aan deze talenten en aan Dirk. We hopen dat u ook af en toe aan hen denkt voor een vormgevingsopdracht.

2009 | pim klomp 2010 | werc, jelle valk en hylke zikken 2011 | ellen beck & sandra enting 2012 | marise friederichs & mariska boekhorst 2013 | ratata, tim romkes & wouter van tilborg 2014 | erik schulte 2015 | douwe dijkstra & tom van huisstede 2016 | tsjisse talsma 2017 | jochem koopman 2018 | dirk de jong & alle ontwerpers

6


2009

pim klomp

1. Wie ben je? / Wie zijn jullie?

Ik ben Pim een designer uit Groningen.

Ik ben nog steeds designer. Gestart als freelancer maar inmiddels heb ik bij verschillende bureau’s in Groningen en Amsterdam gewerkt.

2. Wat doe je nu?

3. Wat heb je gehad aan het maken van ons jaarverslag?

Dat ik alle ins en outs van Indesign (het programma waar het jaarverslag in op is gemaakt) nu ken ;). Maar vooral een mooi portfolio item waar ik nog steeds trots op ben.

4. Bezoek je Noorderzon? En ga je dan naar voorstellingen of doe je andere dingen?

Ja, graag zelfs. Vooral de concerten op het Dok. Meestal ben ik te laat met het kopen van kaarten voor een voorstelling

5. Wil je nog iets leuks/geks kwijt? Mag hierzo.

7

uuhmm, lastig. Dat ik eigenlijk nu al wel weer zin heb in Noorderzon.


united fall | girl song | foto Š luca truffarelli

8


Al sinds 2009 zijn we bij en met en voor Noorderzon, druk doende met duurzaamheid. Of beter: Noorderzon op een zo duurzame manier mogelijk organiseren en laten verhouden tot de wereld om zich heen. Dat was niet altijd makkelijk; met vallen en opstaan pionierden wij ons een weg door biodiesels, LED-verlichting en faire en duurzame crewkleding. We noemden onze campagne We Care. Als eerste publieksfestival in Nederland mochten we een Green Key in ontvangst nemen, waardering voor onze inspanningen. Anno 2018 sieren wij ons met de Green Key categorie Goud en zijn we ontzettend trots.

maar we zijn nog lang niet klaar. integendeel, denken we.

We zijn inmiddels jaren verder en in al die jaren ondervonden we dat duurzaamheid te vaak alleen als noemer voor groene initiatieven wordt gebruikt als verzamelwoord. We ondervonden ook dat een Green Key een middel is en geen doel. We formuleerden scherper dat Noorderzon zowel een zeer groot sociaal als artistiek evenement is en dat die combinatie nu juist is, wat ons zo uniek maakt. In deze zoektocht beseften we dat we ons steeds meer tot sociale duurzaamheid zijn gaan verhouden, van speciale relaties met de Voedselbank Groningen tot streven naar volledige toegankelijkheid en inclusiviteit voor publiek en crew. En dat de verdieping van ons programma gelegen is in onze nagesprekken en ons wetenschappelijke programma in samenwerking met bijvoorbeeld Studium Generale Groningen, Arts in Society/Kunsten, Cultuur & Media en de Rijksuniversiteit Groningen.

denkend en doende langs deze lijnen de afgelopen jaar, hebben we een paar dingen besloten: Het We Care Programma dekt de lading niet. We werken nu -vanaf 2018- langs drie pijlers: Mens, milieu en materie. We zijn op de goede weg, maar willen deze drie pijlers ook echt gelijkwaardig laten zijn in onze inspanningen In de huidige systematiek van verantwoording, aanvragen, activiteitenplannen en beoordelingen, is de niet-artistieke kant veelal onderbelicht of bestaat er (nog) geen logische plaats voor. Maar dat willen we wel. Vanaf dit jaar – 2018 – publiceren wij in ieder geval bij de jaarverantwoording een extra boekje wat inzicht geeft in de drie pijlers en wat we daar het afgelopen jaar voor hebben gedaan. De eerste zit dus bij dit jaarverslag. We hebben al veel doelen behaald, maar zien de behoefte aan sneller en meer stappen maken; we willen niet achteroverleunen en tevreden zijn. In 2019 & 2020 willen we speciaal voor de drie pijlers een eigen (ambitieuze) visie en plan opstellen. We vinden dat dit de kern van Noorderzon is en raakt: artistiek en sociaalmaatschappelijk zo vooruitstrevend, ambitieus en relevant mogelijk zijn.

9


10


na regen komt zonneschijn, zeker. maar na extreme hitte, zon en droogte, komt eerst regen. De zomer van 2018 in Nederland heeft de grootste klimaatverandering-ontkenner aan het twijfelen gebracht. Na euforie over een hete, droge zomer, leerden we in rap tempo de keerzijde kennen van een (te) lange, hete, droge zomer: van een te laag waterpeil waardoor onze mobiliteit ernstig beperkt werd, tot een hitteprotocol om zuinig te zijn met water, op elkaar te letten. De opbouw van Noorderzons 2018 editie begon nog met een hitteprotocol; maar de eerste helft van ons festival heeft het veel geregend en helaas, op cruciale momenten van de avond. Dat heeft zijn uitwerking op onze inkomsten uit bijvoorbeeld horeca niet gemist. Daarentegen hebben we een forse stijging van onze kaartverkopen mogen zien. Wat leert dat ons? Wellicht dat we enerzijds niet zo weersbestendig zijn, tegelijkertijd wellicht wel: voorstellingsbezoek is dus zo belangrijk, dat kaarten nog gekocht worden en voorstellingen bezocht worden. Het weer nodigde alleen niet uit tot blijven hangen. Op de woensdag – de 7e festivaldag – veranderde het weer en daarmee verandert de beleving van een heel festival: uit alle hoeken en gaten van de stad en omgeving verwelkomden we onze bezoekers en sloten we het festival met prachtige dagen en een zonovergoten weekend af. Dit vertelt ons natuurlijk nog meer: de magie van de niet-maakbaarheid, niet-stuurbaarheid van een festival. Dat is een risico, maar ook zo eigen aan festivals. In een wereld waar bijna – bijna – alles maakbaar, voorspelbaar lijkt te zijn, is het goed om herinnerd te worden aan kwetsbaarheid. In een prachtig plantsoen worden netwerken voor water, stroom, pinnen en internet aangelegd – uit het niets, ogenschijnlijk. We verwelkomen duizenden bezoekers, artiesten en crew; groepen die met elkaar, op zeer innige wijze, een dorp draaiende houden. Dat is en blijft, zoals gezegd, magisch. En iets om te koesteren. Misschien juist nu? We zien ook al jaren dat festivals een afspiegeling zijn van de samenleving en van trends en bewegingen in de samenleving. Dat zien we in ons publiek, maar ook in stijgende wensen en eisen. Er moet bijvoorbeeld goed en bijzonder gegeten, gedronken en bezocht worden. Bewegingen als een aantrekkende economie zien we terug in bestedingspatronen, maar ook in grotere bewegingen. Festivals zijn meestal ‘handelaren’ in materialen of producten die niet zo gewild zijn. Door er waarde en/of creativiteit in toepassing aan toe te voegen, ontstaat er iets nieuws. Zo is simpelweg het aantrekken van de bouw een hindernis voor Noorderzon geweest om de enorme hoeveelheden bouwmaterialen – van steigers tot zeecontainers – voor een gunstige prijs te krijgen. Of om überhaupt zoveel materialen te krijgen. Ook deze trend zien we terug in afgelopen jaar. En al deze overwegingen staan als aandachtspunten op onze lijst voor volgende edities. Ons programma – onze kern, ons wezen – heeft ons weer aangenaam verrast afgelopen jaar: een enorme waardering en belangstelling voor de kleinere voorstellingen en het (sociale) engagement. De aangrijpende VR-film Collisions van Australische filmmaker Lynette

11


Wallworth over een Aboriginal-gemeenschap, de emotionele voorstellingen van het RussischSiberisch gezelschap KnAM Theatre (I haven’t begun to live yet), de Nederlands-Koreaanse maker Jaha Koo (Cuckoo) en de choreografie van de Ierse Emma Martin over vier generaties vrouwen. Noorderzon resoneert. Ons publiek kent ons signatuur en weet zich daartoe te verhouden; ook daarin zien we de bewegingen terug. Niet alleen makers verhouden zich tot thematiek als identiteit, grenzen, globalisering, naastenliefde – ons publiek ook. We sluiten een prachtige noorderzon editie af met een negatief resultaat van € 26.941,die ten laste wordt gebracht van de algemene reserve. Aankomend jaar – 2019 – zal voor een groot gedeelte in het teken staan van de ‘opmars’ richting de nieuwe cultuurnotaperiode 2021-2024. We verwachten dat in februari 2020 nieuwe regelingen geopend zijn voor aanvragen bij de lokale overheden en de rijksoverheid. We zullen als bestuur daarom ook 2019 goeddeels benutten om met een helicopterview naar Noorderzon, onze rol en positie als festival, te kijken. En samen met de directie een duurzaam plan voor (de toekomst van) Noorderzon formuleren. We zien dat de functie en rol van festivals in culturele infrastructuren en cultuurbeleid de laatste jaren verstevigd zijn en meer de aandacht krijgen die ze verdienen. De financiering van festivals – zeker in combinatie met het risicoprofiel, eisen als eigen inkomsten en een veelvoud aan taken – blijft daar soms nog bij achter en maakt kwetsbaar. We volgen alle debatten, cultuurprogramma’s en kadernota’s op de voet en zien uit naar de volgende stappen in onze Noorderzon-toekomst.

Ons bestuur is in 2018 - volgens het schema van aftreden verlaten door Rob Jansen en versterkt met Daniele Streep (april) en Kees van der Helm (november). Op deze plaats willen wij Rob ontzettend bedanken voor zijn jarenlange inzet voor Noorderzon, en dit altijd met een open blik, cultuurminnend hart en een positieve grondhouding. We zijn per 1 januari 2019 weer op sterkte als bestuur. Grote dank aan al onze crew; voor deze geweldige collectieve energie. Een grote dank aan onze leveranciers, onze artiesten, onze sponsoren en natuurlijk onze subsidienten. En natuurlijk ook een diepe buiging voor ons publiek wat in grote getale blijft komen; weer of geen weer! We danken de Gemeente Groningen, de Provincie Groningen en het Fonds Podiumkunsten voor hun vertrouwen voor deze vier jarige ondersteuning (2017-2020). We danken de private, fijne fondsen Ammodo, Fonds21 en VSB zeer voor hun inhoudelijke ruggenspraak, vertrouwen in onze artistiekesociaal-maatschappelijk koers en ondersteuning. We danken het European Culture Programme, waar wij in het kader van Create To Connect, vijf jaar lang onderdeel hebben mogen uitmaken van een geweldig netwerk van Europese artistieke partners en vijf jaar lang matchingssubsidie van hebben mogen ontvangen. In 2018 is deze reeks afgelopen, de aanvraag voor nog eens vijf jaar is gehonoreerd, dus vanaf 2019 starten wij met Create To Connect – Create To Impact. Al deze mensen, partijen, instellingen samen hebben weer voor een fantastische editie gezorgd. Dank daarvoor en op naar editie 2019, van donderdag 15 tot en met zondag 25 augustus. Namens bestuur en directie, Dirk Nijdam [voorzitter] Femke Eerland [algemeen directeur] Mark Yeoman [artistiek directeur]

12


adrien m & claire b | mirages & miracles | foto Š niels knelis meijer


werc | lily | foto Š pierre borasci

14


2010

werc, jelle valk en hylke zikken 1. Wie ben je? / Wie zijn jullie?

Wij zijn WERC. Een kunstenaarscollectief die in wisselende formaties werkt met uiteenlopende disciplines. Typerend is het experiment met nieuwe media en techniek, waarin we altijd op zoek zijn naar nieuwe vormen en uitdagingen. onze gezamenlijke fascinatie is de connectie tussen de digitale en de fysieke wereld. Deze connectie zie je in bijna al ons werk terug. Het kunstenaarscollectief WERC bestaat uit Joachim Rümke, Olav Huizer en Jelle Valk en is gevestigd in Groningen. Voor voorbeelden van diverse projecten zie: www.werccollective.com

2. Wat doe je nu?

Voor Noorderzon ontwerpen voor het 6de jaar op rij, met veel plezier het campagnebeeld. Voor het campagnebeeld voor het festival in 2019 zijn wij alweer druk bezig. Hiervoor ontwerpen wij, en 3D printen een ruimtelijk maquette die functioneert als 3D poster voor het festival.

3. Wat heb je gehad aan het maken van ons jaarverslag?

In eerste instanatie een fijne samenwerking met Drukkerij Henk Tienkamp, en een trots gevoel toen 700 exemplaren van het jaarverslag gedrukt waren. Terugkijkend op onze allereerste samenwerking met Noorderzon tot aan nu, twee projecten die zonder samenwerking van Noorderzon nooit gelukt waren: de artiestenresidentie Facing cities waarvoor wij in april naar Taiwan toe vliegen, en onze installatie Lily die dit jaar in Tokyo geëxposeerd wordt.

4. Bezoek je Noorderzon? En ga je dan naar voorstellingen of doe je andere dingen?

Natuurlijk komen wij elk jaar op Noorderzon als bezoeker en proberen wij zo veel mogelijk naar voorstellingen toe te gaan. Ook hebben wij afgelopen jaar onze lichtinstallatie Lily geëxposeerd in de vijver van het Noorderplantsoen.

5. Wil je nog iets leuks/geks kwijt? Mag hierzo. http://gph.is/1L1Z8jk

15


spiegeltent | foto Š niels knelis meijer

16


ellen beck & sandra enting

1. Wie ben je en wat doe je nu?

Ellen Beck is een zelfstandig grafisch ontwerper gespecialiseerd in boekontwerp en papier. In 2012 startte ze haar eigen studio in Groningen. Ze werkt voor opdrachtgevers en werkt aan eigen projecten. Drukwerk, slow design, concepting, productontwerp, awardontwerp, pictogrammen / iconenontwerp, papierontwerp, typografienerd, liefde voor boeken, logo-ontwerp, ideeëntank & brainstorm junkie. (www.ellenbeck.nl)

2. Wat heb je gehad aan het maken van ons jaarverslag?

De opdracht kwam bij mij en Sandra Enting binnen tijdens de afstudeer periode van Academie Minerva. Het was voor ons beiden het eerste boekontwerp buiten onze stages om. Het Noorderzon jaarverslag gaf ons de mogelijkheid om te leren van beginnersfoutjes maar ook de kans om een tof ontwerp te maken dat we konden toevoegen aan onze portfolio. Het zijn de eerste opdrachten die ervoor zorgen wat de volgende stappen gaan worden in je ontwerpcarrière. Je neemt alle opgedane kennis mee naar je volgende opdracht. Daarnaast heeft het Noorderzon jaarverslag ook gezorgd voor nieuwe opdrachten, kijk das helemaal mooi!

Off the record; We hebben ontzettend veel geleerd op verschillende vlakken:

• Hoe om te gaan met je opdrachtgever; wat is de vraag, hoe te benaderen, hoe maak je dingen bespreekbaar, hoe neem je je opdrachtgever mee in je ideeën en concepten, welke tone of voice gebruik je. • Hoe werken externe partijen; hoe bepaal je voor welke offerte (drukker) je kiest? Hoe maak je afspraken en hoe bewaak je de grenzen hierin? (Bij ons verliep het drukproces niet soepel, we kwamen daardoor in een nare positie terecht die ontzettend leerzaam was... achteraf) • Inzicht in het proces; je leert werken met deadlines, met het bewaken van een planning, met mogelijke risico’s, met hoeveel tijd iets eigen kost en met organiseren van je werk en bestanden.

4. Bezoek je Noorderzon? En ga je dan naar voorstellingen of doe je andere dingen?

Als Groninger ben ik zeker een vaste bezoeker van Noorderzon. De laatste jaren bezoek ik voornamelijk voorstellingen waar ik voorheen het liefste op het festivalterrein rondliep.

5. Wil je nog iets leuks/geks kwijt? Mag hierzo.

17

Bijna weekend!


in het plantsoen | foto Š niels knelis meijer

18


noorderzon wordt georganiseerd door een kleine, vaste kern van mensen, aangevuld met tijdelijke medewerkers. deze tijdelijke medewerkers hebben allen een afgebakende taak of een project onder hun hoede. zo werken wij voor ons artistieke team met een artistiek directeur - mark yeoman - en voor specifieke artistieke onderdelen, zoals kinderprogramma en -activiteiten, met gastprogrammeurs. naar gelang de intensiteit oploopt naar het festival toe, komt er in fases een deel medewerkers met specifieke expertise bij; met name op productieonderdelen. Deze manier van een basisorganisatie voeren, onderdelen die door specifieke medewerkers worden vervuld en groei in organisatie naarmate de intensiteit oploopt, is een intensieve. Het houdt de organisatie zeker fris en lean & mean, maar kost ook veel energie in het zoeken naar mensen en het vasthouden van mensen voor een tijdelijke of projectmatige inzet. Het gevaar van het verlies van kennis ligt op de loer. Netwerkorganisaties als festivals worden veelal gevierd, maar dit kan een organisatie ook kwetsbaar maken of voor teveel druk bij de kleine basisorganisatie zorgen. Deze periode - 2017-2020 – hebben wij daar extra aandacht voor en versterken wij waar we kunnen, door te investeren in personeel, het koesteren van personeel en expertise en het in huis opleiden van talent.

vaste kern & talent

In 2018 hebben zich in de vaste kern van de organisatie geen mutaties voorgedaan en bestaat deze uit 4,6 fte verdeeld over 6 mensen, waarvan 5 vaste contracten en 1 tijdelijk contract. Dit tijdelijke contract is per 1 januari 2019 een vast contract geworden. In 2017 hebben wij een plek voor een participatiebaan mogen invullen, deze is in 2018 voortgezet en eindigt per eind maart 2019. De medewerker op deze plek blijft bij ons werken - tot wederzijdse vreugde - vanaf maart 2019, op vrijwillige basis met behoud van uitkering.

19

Al sinds jaren zijn wij zeer gebrand op het creĂŤren van plekken voor jonge mensen, voor bijvoorbeeld ook stagiaires. Door een innige samenwerking met het Noorderpoort College Groningen verwelkomen wij ieder jaar tijdens het festival een leuke ploeg van het MBO vanuit diverse opleidingen, zoals techniek en evenementenorganisatie. In aanloop naar het festival, geeft Noorderzon een aantal keren les aan de groep, zodat ze wat voorbereid zijn. Tijdens het jaar geven we opening aan twee plekken voor HBO of WO stageplekken op de marketingafdeling. Daarnaast kwam oud-stagiair Sanne Miedema terug voor haar afstudeeronderzoek. In 2018 hebben Lynn Zwartsenburg en Lesley Baker zich als stagiair ingezet voor ons en beiden met goed gevolg. Lynn heeft een prachtige baan bij Marketing Groningen gevonden en blijft betrokken bij Noorderzon, Lesley hebben wij inmiddels in 2019 als online marketeer in training, teruggevraagd.


festivalcrew: ruggengraat, enquête, aandachtspunten

Het blijft - naast onze kernactiviteit: een avontuurlijk festival organiseren - misschien wel een van de meest ontroerende dingen van Noorderzon: onze crew. Het aantal mensen dat zich wil inzetten voor iets, voor Noorderzon, is prachtig en daar zijn we heel zuinig op. In 2018 hebben we na afloop van het festival een korte enquête onder de crew afgenomen; deze was online in te vullen. Ons doel was met name te checken of iedereen over de juiste informatie beschikt om te weten wat je moet doen, wat er verwacht wordt en of je (voldoende) contactpersonen hebt. Dit laatste vinden we erg belangrijk: een groot festival als Noorderzon kan niet alleen intimiderend zijn, het is ook van groot belang dat je kunt vinden bij wie je moet zijn.

De enquête geeft een heel mooi beeld, zo’n 160 mensen hebben deze volledig ingevuld. De belangrijkste bevindingen op onze vragen: > 90% voelt zich gewaardeerd door ons als organisatie en evenzo velen vinden ons benaderbaar > 96% (!) vindt dat ze tijdens het festival meer dan voldoende en duidelijke aanspreekpunten hebben. Het werken op Noorderzon wordt beloond met een gemiddelde 8,5 > 85% geeft aan volgend jaar weer te willen helpen De belangrijkste leerpunten die meermaals genoemd zijn: De roosters kunnen inzichtelijker en eerder verzonden De instructiebijeenkomsten voorafgaand aan het festival kunnen nuttiger en leuker, waren soms te algemeen Door het gekke verloop van een festival, zijn er uren dat er niet genoeg te doen is. Een lijst met ‘klusjes’ voor de saaie uren of als het rustig is, crew naar huis sturen. De vele regen van 2018 speelt hierin ook zeker een rol. Communicatie tijdens het festival over programmawijzigingen bereikt niet altijd de juiste personen. We zijn blij met de resultaten en zeker met de heldere verbeterpunten, in 2019 gaan we deze al realiseren.

festivalcrew: toekomst, beleid en borging Een algemeen aandachtspunt, is het samenspel tussen aantrekkende economie en steeds minder vrije tijd: de luxepositie van teveel aanmeldingen voor ons festival, is voorbij. Veel jongeren kunnen zich simpelweg soms niet veroorloven om vrijwilligerswerk te doen, (oplopende en angst voor) studieschulden spelen een rol en er zijn banen voor het oprapen, lijkt het soms. Daardoor speelden personeelstekorten tijdens het festival ons soms parten, waren er minder mensen te vinden, maar konden mensen zich voornamelijk ook minder uren inzetten. Voor komend jaar 2019, staat dit op de agenda; we gaan diensten anders inrichten, op andere manieren en platformen werven en onze bezettingen ‘slimmer’ inzetten.

20


Noorderzon bestaat natuurlijk al een heel aantal jaren, net als een aantal andere prachtige festivals in Nederland. We zijn allen ‘ooit maar eens begonnen’; en hebben veel gepionierd. Dat betekent dat we op gezette tijden zaken weer eens onder de loep moeten nemen, moeten evalueren en waar nodig herzien en/of aanvullen. Dit hebben we in 2017 & 2018 met ons personeelsbeleid gedaan. We hebben de huidige missie en visie van Noorderzon (uit beleidsplannen) gekoppeld en vertaald naar ons festivalcrew-beleid. Daar is een korte festivalcrew missie uitgekomen: Ons p & o uitgangspunt is: In de geest en het karakter van wat Noorderzon is en voorstaat, en wat onze festivalmissie is en in het bijzonder: met een centrale rol voor (het plezier van) onze festivalcrew, met een duidelijk, duurzaam, veilig, fair, open en sociaal personeelsbeleid, met aandacht en plaats voor iedereen.

Dat we ons beleid opnieuw hebben herijkt en hebben opgeschreven, betekent natuurlijk nog niet dat het ook zo ìs. Daarvoor hebben we ook een aantal doelen en middelen geformuleerd, voor 2018 – 2020 (en verder). Dit betreft onder andere inclusie, toegankelijkheid en diversiteit een natuurlijk en logische plaats geven; dat hoort er anno de 21e eeuw gewoon bij. Het betekent meer en beter – en soms – anders communiceren met onze crew, in tijden waarin personeel moeilijk te vinden is. Nog meer aandacht voor maatwerk en streven naar een rechtvaardig en eenduidig beleid op alle divisies. Dat gaat niet over één nacht ijs, maar het begin is gemaakt, het voelt goed en getuige de eerste resultaten van deze enquête, zijn er genoeg redenen om te menen dat we goed op weg zijn. Voor de waarborging van integriteit van ons handelen en voor het waarborgen van een fijne en veilige werkplek, hebben wij een aantal middelen en methodes: we ondersteunen Mores - het onafhankelijke meldpunt voor ongewenste omgangsvormen in de podiumkunsten, televisie- en filmsector. we hebben sinds 2009 vertrouwenspersonen tijdens het festival. Deze werken met een protocol en rapporteren, waar nodig, aan staf en of directie. we hebben sinds 2011 een klankbordgroep – samengesteld uit minimaal 2 leden uit iedere functiedivisie van de festivalcrew, maar niet de ‘chef’-functies – waarmee we viermaal per jaar vergaderen. We evalueren het beleid, het werken op Noorderzon, we leggen zaken voor ter bespreking, we luisteren vooral. Minimaal twee stafleden vanuit de organisatie zijn aanwezig. De werving is openbaar. we werken sinds 2016 samen met LINK050; dit is een onderdeel van de MJD en wordt gefinancierd door de Gemeente Groningen. Een organisatie die zich richt op dat iedereen mee kan en mag doen in de stad, en deelt kennis en informatie. Ons inclusiebeleid is zo geslaagd, dat we vanaf 2015 erg veel mensen die een beetje steun kunnen gebruiken, bij ons hadden werken. Sinds 2016 worden we door LINK050 ondersteund in coaching, helpen ze met coaching naar ons, naar onze crew en helpen ze mensen die het steuntje kunnen gebruiken. Zo is ons festivalcrew bestand sinds 2015 volledig inclusief en weet iedereen zich welkom. we werken met instructie-bijeenkomsten voor aansturende crew. Zoals training in BHV, sociale hygiëne, veiligheidsinstructies en instructies voor omgangsvormen en – normen. Daarnaast worden er voor alle functiegroepen ook instructies geschreven en uitgereikt.

21


we zorgen dat je altijd meer dan één aanspreekpunt hebt, op iedere functie. Zo borgen we niet alleen dat je niet ‘verdwaald’ in ons drukke festival, maar ook dat je altijd bij iemand terecht kan met een vraag, opmerking, klacht, melding. we werken met meerdere evaluatie-instrumenten, waarmee we waardevolle informatie ophalen. Zo wordt er tijdens het festival al geëvalueerd; iedereen waaiert vaak na Noorderzon weer uit en dat is het allemaal nog vers. Er wordt ook veel aandacht en tijd besteed aan evalueren na het festival, met alle functiegroepen. Enquêteren is eveneens een evaluatie-instrument, een enquête onder onze crew, doen we minimaal om het jaar. Vanaf 2017 doen we dit ieder jaar. De enquête kan uiteraard anoniem worden ingevuld.

bestuur

In september 2018 is ons bestuurslid Rob Jansen na 2,5 termijn, uit het bestuur getreden. Met zijn artistieke en zakelijke achtergrond, heeft Rob ons bestuur jarenlang versterkt, scherp gehouden met een goed oog voor onze artistieke opdrachten en taken. In april 2018 hebben wij hoofd bedrijfsvoering van een collega-festival, Daniele Streep, bereid gevonden tot ons bestuur toe te treden. Daniele vervult het profiel van Rob volledig. Eveneens in 2018 hebben wij Kees van der Helm bij ons bestuur betrokken. Kees heeft jarenlange ervaring werkzaam bij de Gemeente Groningen op sociale domeinen en evenementenmanagement, geknipt voor Noorderzon. Het bestuur vergadert volgens een vaste jaaragenda. Het bestuur kwam in 2018 bijeen op de volgende data: 22 januari, 19 maart, 7 mei, 25 juni en 26 november. Op 10 september is er een evaluatiebijeenkomst gehouden, dit is eveneens een vast onderdeel van de jaaragenda. Met beide directieleden – Mark Yeoman en Femke Eerland – is door een afvaardiging vanuit het bestuur een functioneringsgesprek gehouden, daarover is in de daarop volgende bestuursvergadering gerapporteerd. Deze gesprekken vinden ieder jaar plaats. De zittingstermijn voor het bestuur van Noorderzon is vier jaar, maar wij tellen deze in festivaledities die actief zijn meegemaakt. Toetreden in november, betekent immers dat alleen aan de voorbereiding van de volgende editie kan worden gewerkt door een bestuurslid. Het bestuur van Noorderzon was – volgens schema van aftreden – enige tijd in transitie; een aantal leden met jarenlange kennis en ervaring als Noorderzon-bestuurslid, is uitgetreden. We zijn nu – per 2019 – weer op volle sterkte en hebben een leuke en nuttige mix qua profielen, qua achtergrond, leeftijd, sekse. Het bestuur van Noorderzon is een afspiegeling van onze eigen, directe leef-, woon- en werkomgeving.

codes algemeen

De codes zoals in dit verslag opgenomen, worden allen als richtlijn gevoerd en gevolgd bij Noorderzon. In dit verslag leggen wij verantwoording af over het afgelopen jaar en werpen een blik vooruit, naar 2019. Sommige codes waren in 2018 nog niet af of werden of worden in 2019 herijkt. Uiteraard zijn codes geen vaststaande gegevens, ze passen zich aan aan veranderende context, wensen, input. Voor dit verslag zijn alle nu gangbare codes benoemd en beschreven en is opgenomen hoe Noorderzon hiermee omgaat. De (nieuwe) codes worden in 2019 geagendeerd en als opmars naar (nieuw) beleid gebruikt voor 2021-2024.

22


acht principes governance code cultuur 2019

Eind januari 2019 verscheen het boekje 8, Acht principes governance code cultuur. Dit boekje borduurt voort op de code cultural governance uit 2014. In de code werden destijds 23 aanbevelingen voor goed bestuur en toezicht in de culturele sector. Deze hebben grote navolging gehad, de code zelf was inmiddels toe aan enige herziening. Deze herziene code is tot stand gekomen met en door de sector, belanghebbenden, publieke organisaties en instanties en rondetafelgesprekken. De code is een middel om zowel organisaties zelf, directies, besturen en belanghebbenden enige zekerheden te bieden.

“De Governance code Cultuur biedt een normatief kader voor goed bestuur en toezicht in culturele organisaties. (…) De code is bedoeld om bewustwording en kritische reflectie door bestuur en toezicht te stimuleren. Daarom biedt de code handvatten voor het handelen in situaties die ingewikkeld zijn, zoals bijvoorbeeld in het geval van belangenverstrengeling.” In 2019 gaan wij in de diepte op de nieuwe code in en wat dat voor ons (huidige handelen) betekent. De code is gebaseerd op principes en we zien tot onze vreugde, dat de code nog steeds zakelijk is maar ook – meer dan de voorgaande versie - ruimte biedt aan en voor de kernactiviteiten van een culturele organisatie: waarde scheppen. Ieder principe kent een aantal aanbevelingen. Voor de principes geldt, schrijft de code voor: pas toe en leg uit, voor de aanbevelingen geldt: pas toe of leg uit. De code is opgesteld met het raad-van-toezicht-model als uitgangspunt, onderstaand is de code opgenomen en toegeschreven naar een bestuur-model, zoals Noorderzon deze heeft. De vier themagebieden en acht principes waar we ons toe verhouden: A. Waarde Scheppen voor en in de samenleving 1. De organisatie realiseert haar maatschappelijke doelstelling door culturele waarde te creëren, over te dragen en/of te bewaren. 2. De organisatie past de principes van de Governance Code Cultuur toe en licht toe hoe zij dat heeft gedaan (‘pas toe én leg uit’). De organisatie volgt de aanbevelingen op en wijkt daar alleen gemotiveerd van af (‘pas toe óf leg uit’). B. Integer en rolbewust handelen 3. Bestuursleden zijn onafhankelijk en handelen integer. Zij zijn alert op belangenverstrengeling, vermijden ongewenste belangenverstrengeling en gaan op een transparante en zorgvuldige wijze om met tegenstrijdige belangen. 4. Bestuursleden zijn zich bewust van hun eigen rol en de onderlinge verdeling van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden en handelen daarnaar. C. Zorgvuldig besturen 5. Het bestuur is verantwoordelijk voor de algemene en dagelijkse leiding, het functioneren en de resultaten van de organisatie. 6. Het bestuur gaat zorgvuldig en verantwoord om met de mensen en de middelen van de organisatie.

23


D. Goed toezicht uitoefenen 7. Het bestuur voert zijn adviserende en werkgeversrol op een professionele en onafhankelijke wijze uit, 8. Het bestuur is verantwoordelijk voor zijn samenstelling en waarborgt daarbij deskundigheid, diversiteit en onafhankelijkheid. De nieuwe code schrijft eveneens voor waarover in het jaarverslag dient te worden gerapporteerd en dat een jaarverslag op de eigen website moet worden gepubliceerd. Sinds 2009 publiceert Noorderzon alle jaarverslagen, beleidsplannen en publicaties op zijn website.

verantwoording in het jaarverslag volgens de governance code

Noorderzon is een stichting en heeft een bestuur-model. Gezien de omvang van Noorderzon, zijn bestuurstaken gedelegeerd aan de directie: aan algemeen directeur Femke Eerland en aan artistiek directeur Mark Yeoman. Dan heet dit een bestuur-directie-model. De voorgaande code cultural governance is uitvoerig besproken in bestuursvergaderingen, met de directie en alle 23 aanbevelingen zijn doorgenomen. Het toepassen van de governance code was eveneens een onderdeel – en voorwaarde – voor het mogen inschrijven op subsidieregelingen van onder andere de Gemeente Groningen en het Fonds Podiumkunsten. De code wordt gevolgd als richtlijn.

Naar aanleiding van de eerste code, zijn er duidelijkere profielen voor de bestuursleden opgesteld, is er een jaaragenda opgesteld waar controle bijvoorbeeld standaard in verankerd is. Zo dient er iedere vergadering over de financiële, artistieke en politieke resultaten te worden gerapporteerd evenals het dossier veiligheid. Eventuele uitzonderingen worden ter vergadering besproken en deze uitzonderingen en de besluiten worden vastgelegd in de notulen. Een uitzondering bij Noorderzon is dat het bestuur geen penningmeester in zijn midden heeft benoemd. Het bestuur bestaat uit een voorzitter en leden en kent een auditcommissie en een personeelscommissie. Het bestuur is van mening dat vanwege de complexiteit van een festival, alle bestuursleden, over afdoende artistieke en zakelijke kennis moeten beschikken. En dit daarom niet bij een lid als penningmeester is weg te zetten; een ontschotting. Een andere uitzonderingen is dat wij – zoals eerder vermeld – onze termijnen niet in kalenderjaren alleen zien, maar ook actieve deelname aan festivaledities laten meewegen.

code culturele diversiteit (2010): de vier p’s. In basis schrijft de code culturele diversiteit voor: veranker diversiteit in de vier P’s: personeel, programma, partners en natuurlijk publiek. De code is in 2010 gelanceerd en wordt op het moment van schrijven van dit verslag, geactualiseerd door verschillende platformen. In de Verenigde Podiumkunstenfestivals Nederland, is algemeen directeur Femke Eerland onderdeel van de werkgroep die zich met de code bezig houdt. Het uitgangspunt daarbij is dat er een algemeen geldende beleid of actieplan voor alle festivals komt die lid zijn (circa 45) en dat we voorop willen lopen; sommigen doen dat al. In basis interpreteren wij het zo bij Noorderzon,

24


dat publiek en personeel en partners, een directe afspiegeling is en moet van zijn van onze eigen, directe omgeving. Dus niet van de Nederlandse samenleving als geheel, maar van de omgeving in Groningen, Noord Nederland. En daarin hanteren we ook het adagium: pas toe en leg uit. Ons programma hebben we bewust uit deze rij gehouden; we hebben ons al gecommitteerd om zoveel mogelijk divers en internationaal aanbod te laten zien, aangevuld met een afspiegeling van het lokale aanbod in Groningen. We hebben inmiddels onze eigen scan gedaan en twee quick scans / enquêtes die aangeboden worden: codeculturelediversiteit.com en cultuurcreatiefinclusief.nl. Aandachtspunten die bijvoorbeeld uit de quick scan komen zijn: Op alle P’s scoren wij goed; door ons programma zijn we al erg bewust van de wereld om ons heen, diverse overtuigingen, wereldbeelden en dat je culturele verschillen kunt uitleggen en overbruggen; juist met kunst en cultuur. Op programma sturen wij, op de andere P’s sturen wij minder actief; dat kunnen we verbeteren. De personele samenstelling van de basisorganisatie is divers. De personele samenstelling van onze festivalcrew ook. Sinds twee jaar vinden bijvoorbeeld ook vluchtelingen en statushouders hun weg naar ons. Maar ook hier geldt: we sturen er niet actief op. En dat gaan we wel doen; dat betekent onze festivalcrew-werving ook op andere platformen publiceren. In onze basisorganisatie hebben wij weinig tot geen vacatures, maar wanneer deze ontstaan, zullen we ook deze op andere platformen uitdrukkelijk publiceren voor maximaal bereik. Ons publiek is divers samengesteld, maar we zien een lacune in ook de scans: er wordt meestal gewerkt met de definitie ‘een afspiegeling van de Nederlandse samenleving’. Maar, de gemiddelde Nederlander bestaat niet en woont dus ook niet in je directe omgeving. We zien ons publiek, personeel als een afspiegeling van onze eigen, directe woon-, werk- en leefomgeving in Groningen, in Noord Nederland. Onze laatste publieksenquête (2017) hebben wij geen vraag opgenomen over de culturele achtergrond van de bevraagde. Daar hebben we bewust voor gekozen, omdat we a. de gehanteerde definities te nauw vinden maar ook b. een beter beeld van Groningen moeten hebben, en ook van Groningen in de zomer (wanneer ons festival plaatsvindt) voordat we gaan vergelijken en sturen. Groningen is een kennisstad, dus zijn zowel jongere bezoekers als studerenden, oververtegenwoordigd. Maar ook: een groot aantal buitenlandse studenten, die in de zomer niet in Groningen zijn. In 2019 staat een gedegen analyse van de inwoners van Groningen, data-verzameling op de rol, om vervolgens om te zetten in wensen en eisen. Een andere wens die wij hebben, is dat toegankelijkheid en inclusiviteit eigenlijk hand-in-hand gaan met diversiteit; als een pakket. Dat letterlijk iedereen zich welkom voelt en is en ons kan bezoeken, ongeacht inkomen, achtergrond, eventuele (fysieke) beperking. Daar hebben wij al veel ‘ drempels’ voor weggenomen; van een samenwerking sinds jaren met het dovenclubhuis tot ons project met de Voedselbank Groningen, het Geef Een Toegift-initiatief, onze verbinding met Toegankelijk Groningen, ons 65+ programma. Zo leggen we oprijbanen neer bij onze locaties tot het wegnemen van financiële drempels.

25


In ons leveranciers- of partnernetwerk sturen wij niet alleen op diversiteit. Volgens ons duurzaamheidsbeginsel sturen wij veelal op lokaliteit- versterken van eigen regio - en kwaliteit. En dat betekent dat we ons committeren aan onze directe woon-, leef-, werkomgeving in Groningen en Noord Nederland. Op andere fronten – zoals ons eetaanbod – sturen wij wel op diversiteit in aanbod, maar wederom vanuit het perspectief lokaliteit en directe woonomgeving Groningen en Noord Nederland. Het sturen in programmatische partners doen wij al: ieder wordt langs onze artistieke visie en missie gelegd; een programma met open blik naar de wereld. In ons partnernetwerk sturen wij dus op verschillende manieren en op verschillende categorieën partners. Naast lokaliteit, duurzaamheid en deels diversiteit, moeten we in 2019 ook hiervoor een duidelijkere keuze maken (leg uit). Op dit moment leggen wij onze keuzes en beleid vast in ons duurzaamheidsbeleid, wat gepubliceerd is op onze website.

fair practice code

De Fair Practice Code biedt een kader om loon naar werk in de culturele en creatieve sector mogelijk te maken. De gedragscode heeft vijf waarden als grondslag: 1. Solidariteit 2. Transparantie 3. Duurzaamheid 4. Diversiteit 5. Vertrouwen. De fair practice code is – op moment van schrijven van dit verslag – een hot topic; er wordt veel over gezegd, geschreven, maar nog te weinig een vaste definitie voor gehanteerd of een eenduidig beleid op gemaakt. Er is een Versie 1.0, voortgekomen uit de Arbeidsmarktagenda. De Sociaal Economische Raad (SER) en de Raad voor Cultuur concludeerden in hun rapport Passie Gewaardeerd dat de culturele sector in Nederland hoogwaardig en internationaal toonaangevend is, maar dat er ook sprake is van uitholling en van een zorgelijke arbeidsmarkt. Daarop is de arbeidsmarktagenda opgesteld, een eerste aanzet om deze problemen handen en voeten te bieden, evenals de code. Het is goed dat er breed aandacht is voor een fair beleid, voor de problematiek in de culturele sector. Er is op meerdere niveaus sprake van een achterstand, concluderen wij. De vijf waarden passen wij toe, ook getuige onze voorgaande verslaglegging over de andere codes. Grotere vraagstukken, als hoe verhouden vrijwillige inzet zich tot fair beleid, hoe verhouden internationale cao’s zich tot dit beleid en hoe verhoudt een marktmechanisme zich tot deze code, worden op dit moment onderzocht op meerdere plaatsen. In de Verenigde Podiumkunstenfestivals is er een werkgroep die zich hier mee bezighoudt, waar Noorderzon zitting in heeft.

26


veerle van overloop | one million people and me | foto Š pierre borasci


bruno beltrão & grupo de rua | inoah | foto Š pierre borasci

28


2012

marise friederichs & mariska boekhorst 1. Wie ben je?

Marise Friederichs

Graphic/webdesigner bij een marketingbureau in Groningen en daarnaast maak ik hout- en linosneden.

Ik heb veel gehad aan het feit dat ik voor het eerst zelf de leiding had over de uitvoering van een opdracht van A tot Z. Vooral de dag bij drukkerij Tienkamp was interessant en leerzaam. Wel fijn dat ik samenwerkte met Mariska, want het was erg veel werk!

2. Wat doe je nu?

3. Wat heb je gehad aan het maken van ons jaarverslag?

4. Bezoek je Noorderzon? En ga je dan naar voorstellingen of doe je andere dingen?

Ja. Ik ga naar voorstellingen en eten en drinken bij de verschillende eettentjes. Vaak met collega’s, mijn werk zit om de hoek.

5. Wil je nog iets leuks/geks kwijt? Mag hierzo.

29

www.marisefriederichs.nl !


2018 was het tweede jaar van onze cultuurnotaperiode 2017-2020. Vanuit Gemeente Groningen, Provincie Groningen en het Fonds Podiumkunsten zijn we positief beoordeeld en opgenomen voor vier jaar, in de cultuurplannen. Dit geeft voor 4 jaar zekerheid over circa 40%-50% van onze inkomsten.

30


algemeen beeld 2018

Het was een woelig jaar, zoals reeds in ons voorwoord is benoemd. Onze eigen inkomsten in 2018 zijn 59% van de baten; deze moeten goeddeels tijdens het festival worden opgehaald. Na maanden van grote hitte, is er tijdens het festival erg veel regen gevallen. Dat is niet alleen jammer voor het gevoel van een buitenfestival, dit mist zijn impact op de inkomsten natuurlijk ook niet; kaartverkoop omhoog, horeca-inkomsten omlaag. Een deel van onze sponsoring is dynamisch en beweegt met de horeca mee; deze beweegt dus ook naar beneden mee. En als het festival eenmaal begonnen is, zijn alle uitgaven gedaan. Waar we enige jaren geleden wellicht nog konden varen op een weersonafhankelijkheid, is dat anno 2018 niet meer zo. Hetzelfde geldt voor vakanties: in 2017 schreven wij dit al in ons jaarverslag. De vakanties hebben wel degelijk een invloed op onze publieksaantallen en beschikbaarheid van personeel, leveranciers en vrijwilligers. We zijn in 2018 verschoven voor Leeuwarden culturele hoofdstad. Voor de komende jaren en het verloop van de vakanties, willen wij de vrijheid houden om te overwegen met vakanties mee te bewegen. Een belangrijk gegeven voor de toekomst, is eveneens dat economische crisis zowel als groei, een impact op het festival hebben. Door de recente economische groei, is personeel moeilijker te vinden en zijn bouwmaterialen die festivals veel gebruiken, schaars en duur. De eventuele extra voordelen van de economische groei – zoals een groei in sponsoring – houden daarmee (nog) niet dezelfde tred. Voor 2019 en verder, zetten wij in op minder afhankelijkheid van bouwmaterialen door naar andere oplossingen te zoeken en op het nog eerder benaderen en vastleggen van festivalcrew.

reflectie op het resultaat

De bestemmingsreserve en of bestemmingsfonds van het Fonds Podiumkunsten is vanaf 2017 geen verplichting meer om te vormen. In 2018 is besloten deze dan ook leeg te laten lopen in de algemene reserve. We sluiten het festival met een tekort af van EUR 26.491 die ten laste wordt gebracht van de algemene reserve. In 2016 hebben wij geformuleerd dat Noorderzon moet streven naar een algemene reserve van 10% van de normbegroting; circa 200.000. Dit heeft een festival als Noorderzon nodig voor zijn fluctuerende liquiditeit en voor het opvangen van tegenvallers. Met een basis van minimaal 50% eigen inkomsten, is een algemene reserve ook noodzakelijk voor het cultureel ondernemen: immers meer dan een 1 miljoen van de baten, hangt direct samen met het leveren van prestaties en activiteiten. In 2019 en 2020 koersen wij op het langzaam aanvullen van onze algemene reserve door onze lasten te verlagen met slimmere en eerdere oplossingen voor onze inhuur en inkoop toe te passen. De economische groei houdt aan en dus is een structurele oplossingen voor onze inhuur van bouwmaterialen noodzakelijk. We verwachten tevens dat we onze baten kunnen laten groeien, zoals het langzaam vergroten van sponsorinkomsten.

cultuurnota 2017-2020

31

Vanuit de Gemeente en Provincie Groningen zijn wij gehonoreerd voor dezelfde bedragen als 2013-2016. In 2014 kortte de Gemeente Groningen 10% structureel op zijn bijdrage; voor 2017-2020 hadden wij deze weer aangevraagd. Deze 10% kregen we niet; wèl werden we als cultuurpijler aangemerkt, waar in juni 2017 een bedrag van EUR 87.500 voor vier jaar voor werd beschikt. Het Fonds Podiumkunsten had een zware klus; meer dan 48 landelijke festivals vroegen om ondersteuning, voor een kwart daarvan was er slechts plaats. Noorderzon is daarmee een gelukkige ontvanger voor de komende vier jaar; de basisbijdrage voor festivalcategorie ‘groot’.


europese subsidies en private fondsen

Noorderzon maakte deel uit van twee vijfjarige Europese netwerken: NXTSTP en Create To Connect. NXTSTP is in 2017 afgerond en in 2018 vastgesteld. Create To Connect is in 2018 afgerond en wordt in 2019 vastgesteld. Voor Create To Connect is een nieuwe aanvraag ingediend en deze is weer voor vijf jaar toegekend. Het deel wat Noorderzon binnen dit netwerk kan declareren voor projecten is maximaal 50% van de kosten tot circa EUR 50.000 per jaar. Private fondsen als Ammodo, Fonds21 en het VSB fonds worden hetzij voor specifieke doeleinden aangevraagd, hetzij als algemene ondersteuning. We zijn erg blij met deze fondsen en fondsen als Ammodo en Fonds21 ondersteunen Noorderzon voor meerdere jaren.

risicoprofiel festival algemeen & verplichtingen

Een festival blijft altijd een bepaalde mate van onzekerheid met zich meebrengen; veel eigen inkomsten, veel incidentele inkomsten en ‘het’ moet allemaal op zijn plaats vallen tijdens de festivaldagen. De financieringsmix heeft daarmee zijn vooren zijn nadelen: de risico’s worden goed verspreid, aan de andere kant ligt er ieder jaar wel een zeer forse opdracht voor het rondmaken van de begroting. De eigen inkomsten – zoals kaartverkoop, inkomsten uit horeca of sponsoring – worden conservatief begroot op de realisatie van het voorgaande jaar. De ervaringscijfers geven daarvoor een goede basis. Dat wil niet zeggen dat festivals ‘immuun’ zijn voor veranderingen, of een gegarandeerd succes. De weercondities, vakanties, economische groei of malaise en ook zeker de actualiteit hebben een directe invloed op (het verloop van) een festival, zo ook op Noorderzon. Het overgrote deel van Noorderzons inkomsten (en uitgaves) hangt direct samen met het organiseren van het festival, het leveren van activiteiten en (tegen-)prestaties. Onze vaste lasten buiten het organiseren van het festival, blijven daarmee beperkt tot de personele lasten voor 4,6 fte, waarvan per 1 januari 2019 4,6 fte contracten voor onbepaalde tijd zijn. Voor deze werknemers is een ziekteverzuim verzekering afgesloten. De huur van de kantoorruimtes in het Bij Vrijdag-pand is een jaarlijks opzegbaar contract.

risicoprofiel: accres & inflatiecorrectie

De baten van Noorderzon bestaan in 2018 voor 41% uit publiek geld (subsidies) van de drie overheden samen en voor 59% uit eigen inkomsten. Er wordt door deze subsidienten geen eenduidig beleid gevoerd op het toepassen en uitkeren van accres en of inflatiecorrectie. Het Fonds Podiumkunsten voert als enige een actief beleid en past accres en of inflatiecorrectie toe. De gemeente en provincie Groningen niet; het bedrag wat is beschikt in 2016, blijft tot en met 2020 hetzelfde. Autonome kostenstijgingen – zoals huurstijgingen, loonkostenstijgingen – moeten dus allen binnen de staande begroting worden opgevangen, hetzij door de inkomsten te verhogen, hetzij door lasten te verlagen. Dit is voor de langere termijn geen houdbaar model en merkbaar naarmate de vierjaren periode vordert. Het gesprek met de lokale overheden hiervoor is gevoerd in 2018 en wordt in 2019 voortgezet. Het gesprek in 2018 heeft bij de Gemeente Groningen geresulteerd in het toekennen van een accres voor 2019.

32


risicoprofiel: directe omgeving, lokale ontwikkelingen

De zomer wordt steeds populairder en in Groningen neemt het aantal evenementen toe. Het is soms dringen in de zomer. Noorderzon probeert zoveel mogelijk anderen niet in de weg te zitten; de eventuele concurrentie levert alleen verliezers op. Afgelopen jaar zijn wij voor onze ‘buren’ in Leeuwarden en de culturele hoofdstad, eenmalig een week opgeschoven. We menen dat dit gezien de overlappende artistieke activiteiten, een verstandig besluit is geweest. In augustus is het nog redelijk overzichtelijk in Groningen, qua activiteiten. We ondervinden meer hinder van overlap met festivals in de omgeving op het gebied van inzet en inhuur van materialen, afstemming van programmering, zoals het samen optrekken op het gebied van muziek. Door de duur van Noorderzon, overlappen wij altijd met een Lowlands of een Into the Great Wide Open festival. Enerzijds levert dat hinder op (meer afstemmen van inhuur tenten), anderzijds voordeel (bands reizen door naar het andere festival).

In november 2018 hebben de gemeenteraadsverkiezingen in Groningen plaatsgevonden. In het nieuwe college-akkoord is er veel aandacht voor het brede welzijn van Groningers en naast groen en zorg, maken ook kunst en cultuur onderdeel van deze koers. Wij verwachten dat het nieuwe college zal vasthouden aan ambities op kunst en cultuurgebied. De provinciale verkiezingen zijn in maart 2019; de debatten, peilingen en programma’s geven aanleiding voldoende om te verwachten dat men niet zal bezuinigen op kunst en cultuur. Een festival als Noorderzon maakt gebruik van vele structuren; het vinden van geschikte speellocaties in Groningen is ieder jaar een uitdaging. Er is een belangrijk aantal verdwenen (Noorderkerk, de Studio), en dat blijft een aandachtspunt. Gelukkig is er een belangrijke – de Machinefabriek – weer bijgekomen. De komende jaren worden in Groningen onder andere nog de Cultuurwerf en het Groninger Forum opgeleverd, gaat kunstencentrum Vrijdag wellicht naar een nieuw te bouwen pand en wordt de Oosterpoort opgeknapt of ook naar een nieuw te bouwen pand. Door intensief samen te werken met partners, samen op te trekken en doordat ‘huizen’ veelal leeg staan in de zomer, kunnen wij veelal tegen gunstige voorwaarden ons festival realiseren in deze structuren.

33

Door ons altijd breed in te zetten voor het collectief van kunstinstellingen merken we dat we gezamenlijk een gunstige invloed kunnen hebben op onze toekomst. Niet alleen trekken we samen op, we delen kennis, we wijzen elkaar op zaken; we krijgen ook echt samen iets voor elkaar. Dit doet Noorderzon op zowel lokaal, regionaal, discipline- en rijksniveau.


risicoprofiel: nationale en internationale ontwikkelingen

De aardbevingsproblematiek in Groningen is eindelijk goed geagendeerd op rijksniveau. We zien dat er de komende jaren veel geïnvesteerd wordt in Groningen, in het Noorden en met name op de zo belangrijke welzijnskant. Er is veel aandacht voor juist het versterken van het weerbaarheidsgevoel van Groningers; versterken en terugbrengen van leef-, woon- en werkplezier. We zien dit tegemoet als zeer welkome, brede en terechte investeringen in Groningen, waar kunst en cultuur de komende jaren ook een rol in kan spelen.

Uiteraard is in 2018 al de opmars naar nieuw cultuurbeleid, nieuwe cultuurnotasystematiek begonnen. Heel 2019 zal ook in dit licht staan van lobbyen en bijeenkomsten. Noorderzon verwacht dat op landelijk niveau geïnvesteerd zal worden in kunst en cultuur; de toon van het debat is blijvend positief, er is op regeringsniveau blijvend besef dat de culturele sector sinds de bezuinigingen nog niet op niveau is. Noorderzon is onderdeel van de Verenigde Podiumkunstenfestivals, we vervullen een actieve rol en zijn een actor van belang in de lobby. De gesprekken met zowel de Raad voor Cultuur en het Fonds Podiumkunsten, zijn zeer positief; er wordt actief gewerkt aan het verankeren van een stevigere rol van festivals in beleid en in de budgetverdeling. Noorderzon verwacht in 2020 aan te kunnen vragen bij het Fonds Podiumkunsten, voor ondersteuning voor vier jaar. Op internationaal niveau zien wij geen programmatische ontwikkelingen die onze toekomst onzeker maken. Onze programmering is uniek, maar kostbaar. Door samen te werken met andere Europese festivals voor internationale tours, weten wij kosten te delen en te besparen. De impact van vliegen is wel een aandachtspunt voor ons de komende jaren: hoe zorgen we dat andere vormen van transport meer en beter ingezet kunnen worden? Moeten de volgende beleidsperiode wellicht klimaatkeuzes – terecht – maken die ook programmatische impact hebben? Deze vragen zullen wij de komende tijd in strategiesessies met elkaar, adresseren. Onze aanvraag bij de Europese Unie – gemaakt door de coördinator van het netwerk, Bunker (Slovenië) – is gehonoreerd voor nog eens vijf jaar, zoals vermeld bij het kopje Europese subsidies. Dit netwerk is in kennisdeling, programmatische deling en financieel opzicht, voordeling voor Noorderzon. De budgetten zijn ook van zo’n schaal – maximaal EUR 50.000 per jaar matching – dat wij geen problematiek in matching ondervinden.

34


johan wellton | glitch | foto Š pierre borasci


ana borralho & joão galante | trigger of happiness | foto Š niels knelis meijer

36


ratata, tim romkes & wouter van tilborg Wij zijn Tim Romkes & Wouter van Tilborg en samen vormen wij het duo RATATA!. Daarin zijn we sinds 2013 actief als grafisch ontwerpers in de stad Groningen. Zelf zijn we meestal elk jaar wel even te vinden op het festival voor een biertje, muziek en een voorstelling. Tijdens het maken van het verslag hebben we vooral heel snel moeten leren hoe zo’n project aan te moeten pakken. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een fotograaf zoeken en samenwerken. Het was een erg leuk en interessant proces waarin Mark Hospers ons echt heeft gepushed om het concept naar hoger niveau te tillen. 150.000 x bedankt!

37


missie & visie

In 2017 zijn alle voornemens en plannen voor de komende vier jaar vastgesteld. Deze zijn wij nu – de periode 2017-2020 – aan het uitvoeren; van voornemens en wensen naar implementatie. Dat laat onverlet dat de missie en visie natuurlijk fier overeind staan voor deze periode en niet om het jaar wisselen. Een korte samenvatting hiervan, vindt u onderstaand. Deze uitgangspunten zijn door het Fonds Podiumkunsten, de Gemeente Groningen en de Provincie Groningen voor 2017-2020 (zeer) positief ontvangen en – waar budgetten en beleid dit toestaan – gehonoreerd. Dit zijn in basis – wat een visie ons inziens ook moet doen – de lijnen en uitgangspunten waarmee wij onze instelling, ons festival – van programmering tot publieksbenadering – vormgeven. Ieder jaar wordt er natuurlijk ook meermaals binnen de organisatie, met staf, met bestuur, met alle betrokken partijen, uitgebreid geëvalueerd en waar nodig, onze voornemens tegen het licht gehouden en eventueel herzien.

wat is noorderzon?

Noorderzon Performing Arts Festival Groningen is de ietwat curieuze combinatie van een internationaal kunstenfestival op het scherpst van de snede met spannende hedendaagse podiumkunsten uit alle delen van de wereld... én een groots zomerfeest in een vrij toegankelijk, idyllisch plantsoen voor zo’n 135.000 bezoekers over 11 festivaldagen.

beleidsplan 2017-2020 On the Road, as we are traveling Noorderzon is een interdisciplinair, trendsettend en trendvolgend podiumkunstenfestival. Noorderzon is makelaar in ontmoetingen door het aanbod van uitdagende en relevante programmering. Daarin beschouwt Noorderzon de wereld als zijn achtertuin en het festival als aangewezen platform voorspiegeling en dialoog. In de gecondenseerde periode van het festival toont Noorderzon zijn genuanceerde, persoonlijke visie op de wereld om je heen en levert een waardevolle bijdrage aan het prikkelen van je nieuwsgierigheid. Door zowel het uitdagende internationale programma als het publiek een centrale rol te geven, slaat Noorderzon een brug tussen artistieke actualiteit en brede toegankelijkheid.

38


en een ui..

Zelf vergelijken we Noorderzon ook wel eens met een ui: juist alle verschillende lagen en schillen maken Noorderzon tot wat het is - en met elke laag die je afpelt kom je dichter tot de kern. Zo hebben we de afgelopen 28 jaar ook gebouwd aan Noorderzon: we hebben overal onze festivaltentakels uitgeslagen en proberen zoveel mogelijk een dwarsdoorsnede van een actuele stand van zaken in die spannende kunsten te geven – op meerdere terreinen. Kunst denkt immers niet in grenzen of disciplines. Ons programma beslaat dan ook artistieke bewegingen die niet meer (is dat ooit wel zo geweest?) zonder (maatschappelijke) context kunnen. Dit manifesteert zich in lezingen, maatschappelijke projecten, wetenschap, zoektochten, gesprekken en voorstellingen die schuren, knagen en uitdagen tot gesprek, tot nadenken. Dat doen we natuurlijk niet alleen. Ons programma is het resultaat van een samenwerking met verschillende partners. Met collega festivals in Zürich en Hamburg organiseren we tournees voor artiesten die anders niet of nauwelijks in Europa te zien zijn. Met andere festivals maken we deel uit van het door de Europese Unie ondersteunde project Create to Connect. We coproduceren nieuw werk, vaak samen met het Grand Theatre, en maken deel uit van Station Noord; het netwerk voor talentontwikkeling in Noord-Nederland.

wat is er te zien tijdens het festival? We presenteren met veel plezier een brede, veelkleurige en avontuurlijke waaier aan initiatieven, samenwerkingen en partnerschappen aan jullie, verdeeld over elf dagen lang festival en over een enorme hoeveelheid locaties in het Noorderplantsoen én in DownTown Groningen. Noorderzon herbergt tijdens deze dagen een aantal festivals-binnen-het-festival en programma-in –programma en zo is ons programma ook samengesteld. Naast het interdisciplinaire hoofdprogramma is er een programma met en of door noordelijke makers, het veelzijdige muziekprogramma, het uitgebreide contextprogramma, het letterenfeest Literaturia, het festival voor onze jongste gasten Rotor en het containerprogramma. Zeven ‘mini-festivals’ die je allemaal input geven, zodat je na de zomer weer met een opgeladen batterij verder kunt.

artistiek

Zoals boven beschreven, blijven onze kernwaarden voor het samenstellen van ons programma voor de gehele periode 2017-2020 natuurlijk hetzelfde. Dat betekent niet dat we stilstaan; we bevinden ons middenin (of aan de randen van?) een zeer dynamisch veld, een dynamische wereld. Daarnaast nemen wij ons inhoudelijk en nietinhoudelijk plannen voor; we proberen binnen beperkte marges zoveel mogelijk risico te nemen en van de uitkomsten te leren. Dat vinden we een kernwaarde van kunstinstellingen, ons festival: Noorderzon leent zich door zijn festivalcontext, zijn festivaldynamiek zeer goed voor risico’s, avontuur, het draaien van pilots. Aan de andere kant, is juist door deze intensiteit en weinig financiële ruimte, de druk om artistiek en niet-artistiek te slagen, hoog. Immers: als het in de elf festivaldagen niet lukt, kan er niet meer bijgestuurd worden. Deze delicate balans inhoudelijk en niet-inhoudelijk bewaken en een herkenbare en spannende vorm van ons festival behouden, is de grootste uitdaging.

39


concrete kwantitatieve & kwalitatieve artistieke uitgangspunten

Festivalbezoekers: 130.000-150.000 Te verkopen entreetickets (klein & groter)/capaciteit: 40.000-50.000 Onder 1 artistieke vlag, met zoveel mogelijk (lokale) partners samenwerken Internationale hoofdprogramma: circa 20 – 25 gezelschappen Middelgrote en grote speellocaties in het Noorderplantsoen en buiten het plantsoen: 10 tot 20 speellocaties “Klein” programma (Rotor en Containerprogramma): 40 tot 50 gezelschappen Toegankelijkheid: gratis programma en ruim voldoende capaciteit voor kleinere portemonnee Herkenbare en logische lijnen, thema’s en partnerschappen in ons programma Een programma voor de kleinste Noorderzon-bezoekers, als mini-festival in het festival Minifestivals in het festival aanbieden: een stand van zaken op het gebied van populaire muziek, neoklassieke muziek, literatuur, werk met stevige wortels in het Noorden. Doelgroepenprogramma waar van toepassing: zoals ons Plusprogramma (voor 65-plussers) Relevantie internationaal: artistieke partnerschappen met Europese collega-festivals onderhouden, actieve deelname waar mogelijk in Europese en internationale

samenwerkingsverbanden, zoals EU-netwerken.

Programmering samenstellen en aanbieden wat een duidelijke meerwaarde en aanvulling is op het reeds bestaande aanbod in Groningen en daarbuiten Op de schaal die bij Noorderzon past: nieuwe, rising stars in het internationale circuit, introduceren in Groningen, Nederland en soms, Europa. Op de schaal die bij Noorderzon past: 1 tot 5 internationale coproducties per jaar realiseren. Hetzij in innige samenwerking met een lokale partner als het Grand Theatre, hetzij met Europese partners. Op de schaal die bij Noorderzon past: 1 tot 5 lokale coproducties per jaar realiseren en eventueel presenteren. Dit doen we bijvoorbeeld via het Noordelijke platform Station Noord, of in partnerschap met De Verhalen van Groningen of de Groninger Archieven. Door andere presentatievormen te introduceren en meer ruimte voor context te bieden, ons publiek breder voorzien van informatie om de wereld om je heen te begrijpen. Zoals ons wetenschappelijk programma, lezingen en colleges, maar ook nagesprekken onder leiding van een gespreksleider, op de voorstellingslocatie.

beknopte artistieke reflectie 2018: 28e editie: een open blik op een donkere wereld

In vogelvlucht een overzicht van onze afgelopen editie: elf dagen lang genoten zo’n 150.000 bezoekers van het uitgebreide interdisciplinaire programma, gecombineerd met een vrij toegankelijk zomerfeest in het idyllische Noorderplantsoen. Makers van over de hele wereld presenteerden op deze editie een zeer goed ontvangen en spannende mix aan voorstellingen, concerten, lezingen en meer, verdeeld over verschillende locaties in het Noorderplantsoen en de stad Groningen. Noorderzon 2018 werd op donderdag 23 augustus geopend met een krachtige oproep tot verbeelding en de kracht van kunst, in de openingsspeech van de Belgische theatermaker Sarah Vanhee en aansluitend het virtuoze Inoah van Braziliaanse maker Bruno Beltrão/Grupo de Rua.

40


een veelkleurige en avontuurlijke waaier, intimiteit en toegankelijkheid

Met een open blik en als ‘verfrissend’ ontvangen toegankelijkheid verhaalden gezelschappen van over de hele wereld binnen hun diverse disciplines over zwaardere thema´s als suïcide, migratie en een beladen persoonlijk of nationaal verleden dat nu nog altijd zijn (lange) schaduw werpt, en daarmee het heden en de toekomst bepaalt. Van digitale luchtspiegelingen en toveren met pixels bij Adrien M & Claire B uit Frankrijk naar Guillermo Cacace’s (Argentinië) hartbrekende monoloog over onbeantwoorde liefde. Van Jaha Koo’s geniale lost in translation tot aan taboedoorbrekend Russisch Roulette met lokale jongeren van Ana Borralho en João Galante uit Portugal. Een indringend Sovjet-relaas uit Siberië van KnAM Theatre en het speelse, ontroerende NASSIM van Nassim Souleimanpour (Iran/Duitsland) met drie onvoorbereide Groningse acteurs. Noorderzon presenteerde in 2018 met veel plezier een brede, veelkleurige en avontuurlijke waaier aan initiatieven, samenwerkingen en partnerschappen, verdeeld over elf dagen festival en over een grote hoeveelheid locaties in het Noorderplantsoen en in de binnenstad (DownTown) van Groningen.

In veel programmaonderdelen manifesteerde grootsheid zich ook in het kleine: doordat bezoekers een performance, wandeling of film individueel beleefden, was de persoonlijke impact nog groter. Door de overweldigende belangstelling voor het programma zijn er extra voorstellingen toegevoegd voor Lynette Wallworth´s Emmy Awardwinnende VR-film Collisions, de magische augmented reality-expositie van Adrien M en Claire B en de Zuid-Afrikaanse Soweto Skeleton Movers. Naast het internationale hoofdprogramma konden bezoekers kiezen uit een divers programma, onderverdeeld in zeven ‘festivals binnen het festival’: een uitgebreid contextprogramma, een programma gemaakt in het Noorden, een veelzijdig muziekprogramma, het letterenfeest Literaturia, het festival voor de jongste gasten Rotor en het containerprogramma.  

context & verdieping

Noorderzon wil zoveel mogelijk een dwarsdoorsnede van de actuele stand van zaken in de kunst en de wereld om ons heen geven. Het programma in 2018 besloeg dan ook artistieke bewegingen die niet zonder (maatschappelijke) context kunnen. Dit manifesteerde zich in uitverkochte lezingen van Ruben Terlou, Hans Aarsman en Micha de Winter in samenwerking met Studium Generale Groningen, een breed wetenschappelijk programma in samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen, Science LinX, Arts in Society en exposities en gesprekken over kunst, duurzaamheid, virtual reality en healthy ageing. De vele nagesprekken direct na een voorstelling onder leiding van een interviewer, vonden ook gretig aftrek: een directe relatie met makers en bezoekers werd daarmee gecreëerd.

41


muziekprogramma: Omar Souleyman, Agar Agar, Tamino, Baloji en meer

Op verschillende podia in het Noorderplantsoen en in de binnenstad van Groningen waren (veelal vrij toegankelijke) concerten te bezoeken. In de Spiegeltent speelden onder meer Tamino, Tyler Childers en Dylan LeBlanc & Nicole Atkins. Het vrij toegankelijke Dok in het Noorderplantsoen bood een podium aan o.a. Baloji, Agar Agar, Warhola, Arp Frique en werd zondagavond afgesloten door dancefenomeen Omar Souleyman. In de Lutherse Kerk presenteerde Noorderzon in samenwerking met Soundsofmusic concerten van New Queens of String en het Ruysdael Quartet. Poppodium Simplon en Clash presenteerden met Binkbeats een elektronische avond in Simplon. Nachtclub OOST hostte vijf afterparty’s en was een van de vele partners bij Podium op Zuid. Ook Podium Plataan en het Dwergenpodium boden bezoekers een diverse line-up vol lokale en (inter-)nationale artiesten. 

opvallende projecten

Binnen het programma viel een aantal projecten in het bijzonder op. Zo werd de lichtinstallatie LILY van het Groningse kunstenaarscollectief WERC – 300 lichtgevende elementen in de vijver van het plantsoen - door duizenden mensen gefotografeerd. Ook de ongewone geluidswandeling van Johannes Bellinkx trok de aandacht: bezoekers startten in het plantsoen, waarna zij achteruit wandelden door Groningen. Daarnaast was er de eenmalige busreis naar Duisburg, waar een groep enthousiaste theaterbezoekers het nieuwste meesterwerk van de Argentijnse Mariano Pensotti kon bewonderen tijdens de Ruhrtriennale. Deze voorstelling werd gecoproduceerd door Noorderzon en Grand Theatre; het decor is in Groningen gemaakt. Ook werd de twee jaar geleden door Noorderzon geïntroduceerde Mystery Route – waarbij bezoekers van te voren niet weten waar zij heen gaan weer goed bezocht, evenals de dit jaar ingevoerde Mystery Voorstelling.

een leven lang nieuwsgierig

Naast het drukbezochte kinderprogramma Rotor op de Speelweide, tien dagen lang voor kinderen van 4 jaar en ouder, kwamen ook ouderen uit Groningen en omgeving in grote getale af op de tweede editie van Stee in Plantsoen. Tijdens drie middagen op een terras in het Noorderplantsoen, konden zij meedoen aan een cursus vloggen, meezingen met klassiekers, dichten met stadsdichter Lilian Zielstra en van de sfeer genieten.

3xM

Sinds 2009 maakt Noorderzon actief keuzes achter de schermen waarbij gelet wordt op de impact op de omgeving. Deze keuzes zijn onderverdeeld in de hoofdlijnen Mens, Milieu en Materie. Zo werkt de organisatie al een aantal jaren samen met de Voedselbank, waar dit jaar ook Geef een Toegift bijkwam: een initiatief waarbij bezoekers een extra kaartje konden doneren aan mensen die dat niet zelf kunnen betalen. Het aan de Voedselbank gelieerde Quiet Groningen zorgde dat deze kaarten op de juiste plek terecht kwamen. Daarnaast konden bezoekers PLA-bekers verzamelen en omruilen voor een consumptiemunt; van deze bekers wordt granulaat gemaakt voor nieuwe producten voor volgend jaar. Backstage aten crew en artiesten op de drie zondagen tijdens de opbouw en het festival volledig vegetarisch. Noorderzon heeft in 2018 voor de achtste keer op rij het duurzaamheidskenmerk Green Key, niveau goud, ontvangen.

42


netwerken coproducties, residenties, montage, internationaal

Noorderzon bevindt zich midden in zijn eigen dynamiek; we bewegen ons zowel lokaal, regionaal, nationaal en internationaal met plezier. Deze bewegingen en artistieke investeringen hebben zich al meerdere maken artistiek uitbetaald; een artistiek verdienmodel. We hebben een internationaal partnernetwerk, waardoor we aan vele avontuurlijke, interessante projecten kunnen mee doen. We staan op het standpunt dat wij dit altijd in innige samenwerking moeten doen; een coproducentenrol. Ons inziens levert dit meer op voor de maker, meer voor het publiek en meer voor het podium. Immers: er zijn meteen meerdere partners verbonden; meer speelplekken, meer mogelijkheden om het testen te perfectioneren.

In 2018 presenteerden wij weer een aantal van dit soort bijzonders projecten, waarin we telkens een andere rol hebben: zo waren wij vanuit het NXTSTP netwerk coproducent en presentatiepartner van de spannende Ierse choreografe Emma Martin, zo was de Zuid Koreaanse Jaha Koo al begin 2018 in residentie in het Grand Theatre en zijn wij samen met het Grand Theatre en de Pianofabriek, coproducent en presentatiepartner van zijn indringende voorstelling Cuckoo. De eveneens Ierse choreograaf Colin Dunne heeft tien dagen, met ondersteuning van ons en het Grand Theatre, in Groningen gewerkt in residentie. Daarna hebben wij ook zijn voorstelling gepresenteerd. Door samenwerkingen als deze is er voor 2019 nu met Colin Dunne, het Grand Theatre en Sidi Larbi Cherkaoui een prachtig vervolgproject in de maak. Samen met Zurich Theaterspektakel, Sziget Festival (Boedapest) en Internationales Sommerfestival Hamburg maakten wij de internationale tour van Braziliaans choreograaf Bruno Beltrão mogelijk en werkte het gezelschap een week in Groningen aan zijn montage. Samen met de Ruhrtriennale en Grand Theatre verbonden we ons aan de spannende Argentijnse regisseur Mariano Pensotti. Pensotti is al meerdere malen – bij de start van zijn carrière – door ons gepresenteerd en ondersteund; we zijn trots op de band die we hebben en op het werk van Pensotti. Het Grand Theatre heeft voor zijn herneming van de ambitieuze voorstelling Diamante, het gehele decor vervaardig; de Ruhrtriennale presenteerde het. Een zeer omvangrijk project; te omvangrijk voor Noorderzon. In data en planning kwamen we ook niet tot een logische match, dus besloten we eenmalig een busreis naar de voorstelling te organiseren en zo eigenlijk als inhoudelijk en marketingpartner op te treden. De busreis was een succes, de voorstelling ook. Het Portugese gezelschap Ana Borralho & João Galante heeft in 2018, ook op onze uitnodiging, een bijzondere voorstelling gemaakt met Groningers. De afgelopen jaren hebben we meerdere van dit soort succesvolle en maatschappelijk betrokken projecten gerealiseerd, zoals met het Amerikaanse gezelschap 600 Highwaymen. Aan de voorstelling Trigger of Happiness van Borralho & Galante is door ons de acquisitie en selectie van deelnemers en het verzorgen van de repetities en residenties gerealiseerd. De deelnemers hebben een geweldige ervaring achter de rug en het publiek was diep ontroerd door deze voorstelling. Ook lokaal treden we op als producent, als opdrachtgever, als partner. Samen

43


met partner De Verhalen van Groningen maken we ieder jaar een voorstelling met lokale makers over een lokaal onderwerp. In 2018 was dit de jaren ’70 in de stad Groningen, waarin een onherroepelijk architectonisch en maatschappelijk stempel op de stad is gedrukt met de bouw van woonwijken, verkeersaders etc. De voorstelling was geslaagd, in 2019 zetten wij deze traditie om bezoekers meer bij lokale geschiedenis te betrekken voort. De rol die wij spelen in diverse projecten is niet altijd eenvoudig uit te leggen, omdat deze zo verschilt per project, per idee en per maker of gezelschap en per partner. We zoeken altijd naar die unieke projecten, waarmee we iets toevoegen aan het reeds bestaande aanbod, of waar we duurzame relaties en investeringen mee ondersteunen. Zo zorgen we dat we artistiek relevant blijven en weinig hoeven te concurreren, zodat we altijd de rol van partner kunnen nemen.

netwerken: station noord

In 2018 heeft Noorderzon voor lokale makers Dijanne Italianer en Teddy’s Last Ride opgetreden als hoofdpartner in de producerende rol. Andere partners als Het Houten Huis, het NNT / Club Guy & Roni, zijn daarin ook partners. Wij verlenen Station Noord budget aan deze makers en zijn de vraagbaak. We zijn erg blij met de ‘doorstart’ die Station Noord heeft gemaakt. Het levert een constructief gesprek en artistieke samenwerking op tussen noordelijke instellingen en talenten krijgen een kans. Het budget vanuit We The North en het Fonds Podiumkunsten, wordt door coördinator Grand Theatre beheerd en wordt maximaal aan maker, producties en of trajecten besteed. De instellingen die het netwerk vormen hebben inhoudelijk gewin bij het samenwerkingsverband. Uiteraard is Station Noord nog in zijn opstartfase, wordt er geleerd en zijn er nog zaken voor verbetering vatbaar. Met name het vervolgtraject voor de makers en of collectieven, heeft alle aandacht; de infrastructuur en budgetten zijn in het Noorden ijl en schaars. Station Noord is voor de komende twee jaar wederom door We the North en Fonds Podiumkunsten ondersteund.

netwerken: cultuurpijler

Zoals eerder vermeld, is Noorderzon voor de periode 2017-2020 aangemerkt als Cultuurpijler. Dit is een ‘erkenning’ van de plaats die je inneemt en de rol die je vervult in een culturele infrastructuur en zorgt dat je andere gelijksoortige instellingen, makers, collega’s, helpt waar mogelijk. Dit doen wij met name door inzet van ons netwerk, door tips, door kennisdeling, door het fungeren als vraagbaak en door ons samen met de andere cultuurpijlers in te zetten voor de gehele culturele infrastructuur. De cultuurpijlers – het Groninger Museum, Noorderlicht, Eurosonic Noorderslag, SLAG, Het NNO en het Houten Huis – ontmoeten elkaar op regelmatige basis.

44


fleur elise noble | rooman | foto Š pierre borasci


jaha koo | cuckoo | foto Š niels knelis meijer

46


erik schulte

47


Met 150.000 bezoekers en een gemiddelde bezettingsgraad boven de 80%, richten we ons met onze marketingcampagne logischerwijs niet per se op het trekken van grotere publieksaantallen. De focus ligt op het verdiepen en behouden van de relatie met onze vele loyale en nieuwsgierige bezoekers ĂŠn op het sturen van de juiste doelgroepen naar de juiste voorstellingen. We dagen bezoekers uit om te kiezen voor iets nieuws en belonen onze vrienden en ambassadeurs. We vertellen het complete verhaal van Noorderzon, zijn benaderbaar en persoonlijk. Dat doen we op verschillende manieren, waarbij standaard marketingmiddelen (analoog en digitaal) worden aangevuld met een specifieke middelen en acties op het gebied van maatwerk en verdieping.

ritme

De marketingcampagne van Noorderzon werkt in een aantal herkenbare momenten toe naar het festival. In 2017 is een ritme gelanceerd waarbij vanaf maart elke maand op ĂŠĂŠn moment belangrijke informatie naar buiten wordt gebracht. In maart en april focust zicht dat vooral op het bekendmaken van de eerste programma-informatie, via website, social media, nieuwsbrieven en persberichten, vanaf mei is op datzelfde moment steeds een kaartverkoopmoment. Deze data volgen de begindatum van het festival; in 2018 was dat steeds de 23e van de maand. In 2018 startte de kaartverkoop voor het festival op 23 mei, met een selectie voorstellingen die tijdelijk verkrijgbaar waren: de herintroductie van de Early Bird in de campagne. Op 1 juni sloot de verkoop voor deze voorstellingen weer. 23 juni betekende vervolgens het startpunt van de

48


verkoop van alle voorstellingen uit het internationale hoofdprogramma, op 23 juli kwamen daar alle andere voorstellingen bij waarvoor voorafgaand aan het festival tickets verkrijgbaar waren. In 2018 verkochten we ontzettend veel tickets al ruim voordat het festival begon, meer dan ooit. Voor ons in ieder geval een teken dat het voeren van de campagne in dit ritme goed aanslaat en dus ook in 2019 voor herhaling vatbaar is. In de rustiger maanden, september t/m februari, blijft Noorderzon vooral online goed zichtbaar.

inhoud

Binnen de campagne maken we steeds meer ruimte voor verhalen en context buiten het hoofdprogramma om. Dit weerspiegelt het verhaal van Noorderzon zelf, waar subprogramma’s als het contextprogramma, lokale makers en verhalen over duurzaamheid ook steeds meer een natuurlijke plek in beslag nemen. Uiteraard blijft het goed communiceren over het internationale hoofdprogramma ontzettend belangrijk, maar voor het evenwicht binnen de campagne geven we ook veel andere onderwerpen meer en meer aandacht. Daarbij blijven we zoveel mogelijk persoonlijk en laagdrempelig communiceren.

visueel kader: huis- & campagnestijl Het visuele kader waarbinnen Noorderzon communiceert is ook in 2018 vormgegeven door kunstenaarscollectief WERC. Sinds 2017 bouwen we met hen verder op de idee van de maquette: een prachtige, 3D-geprinte wereld die als een tweede laag over het festival heen valt. Verschillende aspecten van het festival worden op een eigen, abstracte manier weergegeven in de maquette. De maquette zelf fungeert als basis voor de campagnestijl. In 2018 hebben we daar beter gebruik van weten te maken, door meer video’s en bewegend materiaal te creëren voor online gebruik. Daarnaast was de maquette tijdens het festival ook in het echt te bewonderen voor bezoekers. Omdat we de bezoeker graag nog veel meer mee willen nemen in het maakproces van de maquette, is de planning voor 2019 wat naar voren gehaald en wordt er een korte making of video geproduceerd. In 2020 komen de drie eerder gecreëerde maquettes samen in één stijl voor de campagne.

bezoekerscijfers, cijfers & mysterie

49

Noorderzon trekt jaarlijks tussen de 135.000 en 150.000 bezoekers naar het vrij toegankelijke festivalcentrum in het Noorderplantsoen en naar de vele DownTownlocaties in het centrum van Groningen. Elk jaar verkopen we zo’n 45.000 - 50.000 tickets, wat een bezettingsgraad van ongeveer 85% oplevert. Dit was in 2018 niet anders: een fijne stabiliteit die ons de kans geeft om niet zozeer te focussen op het trekken van meer publiek (hogere kwantiteit) maar juist om de verschillende bezoekers beter te kunnen informeren over wat er nog meer mogelijk is of het halen van bezoekers uit hun comfortzone en hen andere keuzes te laten maken tijdens hun Noorderzonbezoek (kwalitatieve keuzes).


Een succesvol bestaand middel daarvoor zijn onze Mystery Routes: de bezoeker koopt een kaartje voor een route, die bestaat uit twee voorstellingen die door ons zijn geselecteerd. De bezoeker hoort pas op de dag zelf waar hij/zij naartoe gaat. In 2018 is daar ook de Mystery Voorstelling aan toegevoegd: je zou het onze versie van de sneak preview kunnen noemen. Om te zien of de Mystery Routes en de nieuw geïntroduceerde Mystery Voorstelling inderdaad doen wat wij ermee beogen, is in 2018 een korte enquête gehouden onder de deelnemers aan deze programmaonderdelen. In totaal trok het Mystery-programma in 2018 377 bezoekers, waarvan 174 een Route hebben gedaan en 203 een Voorstelling. In 2017 waren dat in totaal 339 bezoekers. Van deze bezoekers kochten 136 personen een of meerdere tickets online. Hiervan vulde 21% de vragenlijst in,

waar we de volgende resultaten bij zien:

In 2018 was de Mystery Route of - Voorstelling voor eenderde van de deelnemers dé aanleiding om voorstellingen te bezoeken. Dit was een jaar geleden nog een kwart. In 2017 was 20% van de bezoekers die een Mystery Route deden nog niet eerder op het festival geweest, afgelopen jaar was dat 10%. 62% van de bezoekers bezocht voor het eerst een Mystery-programmaonderdeel, dit was vorig jaar nog 86%. Gemiddeld gaven bezoekers een prachtige 7,6 aan hun Mystery-bezoek, in 2017 was dat een 7,2.

Hieruit kunnen we afleiden dat het Mystery-programma niet alleen in kwantiteit (meer verkochte tickets) populairder wordt, maar ook in kwaliteit (een hoger waarderingscijfer). Het Mystery-programma werd afgelopen editie vaker dan vorig jaar gedaan door bezoekers die al eerder op het festival te vinden waren – of die zelfs al eerder een Mystery-programmaonderdeel hadden bezocht - en spreekt dus niet alleen bezoekers aan die het festival nog niet goed kennen. Dit maakt dat het Mystery-programma zijn plek binnen de campagne ruimschoots verdiend heeft en dus ook in 2019 terug te vinden zal zijn. Wel gaan we een aantal aspecten wijzigen tijdens het festival waardoor de ervaring verder verbeterd wordt, onder meer door bezoekers persoonlijk naar de voorstellingslocatie te brengen. Elke twee jaar doet Noorderzon daarnaast een algemeen publieksonderzoek om ons publiek en hun mening over het festival in kaart te brengen. In 2017 is het laatste onderzoek gedaan, in 2019 komt het volgende.

Hier volgen nog een aantal resultaten uit 2017:

meer dan 70% van de bezoekers een kunstzinnige ervaring heeft door het bezoeken van een betaalde of vrij toegankelijke voorstelling of het ervaren van de ingrepen in de publieke ruimte van het festivalterrein voor bijna 20% van de bezoekers is Noorderzon daarnaast hun enige culturele ervaring in het jaar elk jaar komt er 8% nieuw publiek bij (‘mijn eerste Noorderzon’), tegelijkertijd heeft meer dan 80% Noorderzon al 3 of meer keer bezocht. meer dan 70% van alle bezoekers bezocht Noorderzon vaker dan één dag. gemiddeld worden we beloond met een prachtige 7,6. We zijn ontzettend blij met onze zeer loyale bezoekers en de jaarlijkse gezonde nieuwe aanwas, die ons ook nog eens gemiddeld een prachtig rapportcijfer geven. En belangrijk: bijna driekwart beleeft hoe dan ook een kunstzinnige ervaring.

50


Noorderzonbezoekers zijn opgegroeid en meegegroeid met het festival en het vertrouwen dat daarmee wordt opgebouwd vertaalt zich in avontuurlijkheid en experiment. Dit blijkt ook uit de blijvend hoge gemiddelde bezettingsgraad van het internationale hoofdprogramma; 85% of hoger. De bezoeker is doorgaans vooral ook erg tevreden en geeft het festival in de afgelopen jaren klinkende, gemiddelde rapportcijfers tussen 7,6 - 7,9. We zijn erg benieuwd naar welke cijfers in 2019 worden gegeven.

verdieping & verleiding voorafgaand aan het festival

In alles wat we doen op het gebied van marketing zoeken wij naar mogelijkheden om de toegankelijkheid van het festival zoveel mogelijk te vergroten. Zo is het totale programma in 2018 duidelijker onderverdeeld in zeven subprogramma’s om hier helderder over te kunnen communiceren richting het publiek. Binnen belangrijke communicatiemiddelen zoals het programmamagazine en de website waren alle onderdelen onderverdeeld in hoofdprogramma, muziekprogramma, gemaakt in het noorden, literatuur, kinderprogramma, containerprogramma en contextprogramma. Ook de plattegronden en blokkenschema’s zijn verfrist en verduidelijkt. Daarnaast runnen wij al jaren een succesvolle Help Mij Kiezen-campagne waarbij wij de bezoekers zoveel mogelijk van advies voorzien. Je kunt ons mailen, je kunt met ons chatten via de website, wij geven colleges over het programma aan de kaartverkopers en publiceren interviews met makers (in tekst en beeld, online en offline). In 2018 werden interviews met makers voorafgaand aan het festival gedaan door een enthousiaste groep ‘praters’, die we ook tijdens het festival inzetten voor nagesprekken bij internationale voorstellingen.

Waar we in 2017 drie talkshows organiseerden onder de naam Mark Talks, waarbij artistiek directeur Mark Yeoman werd geïnterviewd over het hoofdprogramma door journalist Joost Ramaer, wijzigden we deze vorm in 2018 naar een bredere talkshow over het festival en het programma: Noorderzon Talks. Op drie verschillende festivallocaties kregen geïnteresseerde bezoekers korte items over bijvoorbeeld duurzaamheid, programmaonderdelen, live muziek en een quiz voorgeschoteld. Presentatie werd bij de eerste twee talkshows gedaan door Papagaaiduikers, ook verbonden aan Glasnost – die dagelijks tijdens het festival praten met interessante gasten - en bij de derde talkshow door Arno van der Heyden, die al jaren Arno’s Aperitief presenteert tijdens het festival. De talkshows vonden steeds plaats voorafgaand aan een kaartverkoopmoment, waardoor bezoekers met nog meer achtergrondkennis hun keuzes voor bepaalde voorstellingen konden maken. Hoewel de nieuwe vorm van de talkshows al veel laagdrempeliger was dan de eerdere Mark Talks, gaan wij in 2019 nog een aantal aspecten wijzigen om verschillende doelgroepen aan te kunnen spreken en te informeren. Persoonlijk contact en maatwerk blijven hierbij – en bij alle campagneaspecten – essentieel.

51

Ook het hebben van een kaartverkooppunt voorafgaand aan het festival vinden wij belangrijk. Het grootste gedeelte van onze tickets verkopen wij online, maar het blijft ontzettend fijn om een centrale plek te hebben waar bezoekers zich kunnen laten informeren over het festival en het programma. In 2018 hebben wij deze locatie voor het eerst in het Noorderzonkantoor gerealiseerd in plaats van in DownTownlocatie Grand Theatre, waardoor er korte lijnen waren tussen kaartverkopers en organisatie. Dit gaan wij in 2019 herhalen en wellicht over een langere periode.


verdieping & verleiding tijdens het festival

Ook tijdens het festival brengen wij op laagdrempelige wijze zoveel mogelijk verdieping aan om mensen te informeren en te enthousiasmeren over het programma en de artiesten. De al eerder genoemde nagesprekken zijn in 2018 door zes verschillende mensen gedaan; wat nog meer verschillende blikken op een voorstelling gaf waarin het publiek zich kon herkennen. Meer publiek dan ooit bleef graag in de zaal zitten voor deze inhoudelijke en informele gesprekken. Arno van der Heyden nodigt daarnaast in zijn dagelijkse talkshow Arno’s Aperitief in de Spiegeltent (inter)nationale gasten uit het programma uit en spreekt met hen over hun werk. Ook bezoekt hij samen met zijn tafelgasten een voorstelling waarop hij de volgende dag in het Aperitief reflecteert. De talkshow werd dit jaar door 1117 betalende bezoekers bezocht. Glasnost Radio (een programma van lokale zender OOG) presenteerde in 2018 een talkshow Glasnost op Noorderzon, die dit jaar een wat andere vorm heeft gekregen. De focus van het programma is verschoven van een radioprogramma naar een live show, op een van de drukste terrassen van het Noorderplantsoen. Bezoekers werden – gewild of ongewild – geconfronteerd met inhoudelijke, grappige en informele items over het programma, aangevuld met live muziek en meer. Een vorm die veel beter past op het festivalterrein, zowel praktisch gezien als inhoudelijk. Eerdergenoemde journalist Joost Ramaer is samen met Lies Mensink ook coördinator van het schrijversteam, dat dit jaar voor de derde keer plaatsvond. Een groepje jonge schrijvers dompelde zich 11 dagen lang onder in alles wat het festival te bieden had en daarbinnen vooral in het hoofdprogramma, daarbij gecoacht door Joost en Lies en met als resultaat een mooi boekje met daarin hun geschreven stukken. In 2019 zal er weer een nieuw schrijversteam bij elkaar komen met een iets gewijzigde opdracht: we willen met de schrijversclub – net als de rest van de campagne – ook meer aandacht geven aan verschillende aspecten van het festival. Het schrijversteam is in 2017 en 2018 aangevuld met een fotoclub: een concept waarin een groepje beginnende fotografen de kans kreeg om te leren van de officiële festivalfotografen van Noorderzon – die de begeleiding van deze club oppakten naast hun reguliere registratie van het festival. Ze konden zowel ervaring opdoen als festivalfotograaf als hun werk door elkaar en door professionele fotografen laten beoordelen. Ook de fotoclub keert terug in een nieuwe vorm. In 2018 is daarnaast een start gemaakt met korte pop up interviews in het Noorderplantsoen. Dezelfde groep die de nagesprekken deed, interviewde overdag ook een artiest over zijn of haar aandeel in het programma. Met deze pop ups willen we bezoekers op onverwachte momenten in aanraking laten komen met ons programma. Voor 2019 gaan we kijken of dit meer te combineren is met Glasnost op Noorderzon of in een iets andere vorm weer terug gaat komen: bijvoorbeeld op meer verschillende locaties, andere tijdstippen en met diverse onderwerpen. Ook worden bezoekers van het festival niet alleen bij voorstellingslocaties geconfronteerd met programma, maar sinds vorig jaar ook door middel van letterborden bij alle horecapunten. Dit idee wordt in 2019 verder uitgewerkt.

52


doelgroepen & ambassadeurs

Noorderzon is er voor iedereen en bedient een ontzettend diverse doelgroep. Waar we over het algemeen met onze algemene campagne een groot deel van deze groepen weten te bereiken, werken we sinds 2017 steeds meer met doelgroep specifieke marketing. Per voorstelling of subprogramma wordt nagedacht over de doelgroepen en hoe deze te bereiken. Zo is er een speciaal programma voor ‘plussers’ inclusief bijbehorende mini-campagne, wordt foldermateriaal voor literatuur-en kinderprogramma op plekken verspreid waar die doelgroepen zich bevinden en wordt er sinds 2018 meer geadverteerd in onder meer De Agenda, het blad van de Oosterpoort/Stadsschouwburg. Daarnaast werken we meer samen met organisaties die in direct contact staan met de grote (internationale) studentenpopulatie in Groningen. In 2018 is daarnaast begonnen met het meer betrekken van de Noorderzon Vriendengroep bij het festival, wat in 2019 verder wordt doorgezet. Zo is net de mogelijkheid tot een Duo-Vriendschap geïntroduceerd. Ook die andere grote groep al bestaande ambassadeurs, de 800-koppige crew, wordt elk jaar meer betrokken bij het festival op een vroege termijn. Ook dit wordt komend jaar verder ontwikkeld. Daarnaast is in 2018 gestart met het uitzoeken van mogelijkheden voor het belonen van loyale kaartkopers, wat komend jaar echt in gang wordt gezet.

laagdrempeligheid, inclusie en toegankelijkheid

Laagdrempeligheid bereiken we veelal met een vriendelijk prijzenbeleid. Al jaren is onze duurste voorstelling slechts EUR 17,50 (en de goedkoopste meestal rond 1 euro). Je ziet dat mensen mede daardoor de keuze maken meerdere voorstellingen te bezoeken. Niet zelden op één dag. Sinds een aantal jaren programmeren wij ook veel meer voorstellingen overdag, waar gretig gebruik van wordt gemaakt: bezoekers van binnen – en buiten!- de stad kunnen zo een hele dag Noorderzonnen. Daarnaast wil Noorderzon letterlijk zo laagdrempelig mogelijk zijn; hindernissen wegnemen en dat iedereen zich welkom voelt. Elk jaar laten wij het festival testen op toegankelijkheid voor mindervaliden door Stichting 5D, wat in 2018 voor het laatst was aangezien de stichting ophoudt. Maar we hebben daar zeer waardevolle stappen in gezet; van het aanbrengen van ramps voor mindervaliden tot simpelweg gedegen informatievoorziening voor mensen met een beperking. In 2018 hebben we ook ingezet op meer aandacht voor mensen met een (fysieke) beperking in de te werven crew. Daaruit is een zeer leuk contact voortgekomen met een aantal medewerkers met een beperking, maar ook met Toegankelijk Groningen. Met deze clubs gaan we in 2019 verder aan de slag om op alle fronten zo inclusief mogelijk te zijn; niet alleen tijdens het festival! Tenslotte werkt Noorderzon al jaren samen met het Clubhuis voor Doven in Groningen. Zij brengen elk jaar een advies aan ons uit over welke voorstellingen wel of niet doofvriendelijk zijn en tippen daarbij ook hun achterban. Ook worden de twee donderdagen van de talkshow Arno’s Aperitief live getolkt. Sinds jaar en dag geven wij de kinderen (gezinnen) aangesloten bij de voedselbank in Groningen pakketjes om Noorderzon te bezoeken; voedsel voor de geest- van toegangskaartjes tot kinderactiviteiten tot bonnen voor ijsjes en limonade. Een prachtige manier om drempels volledig weg te nemen. Dit betreft zo’n 200 gezinnen ieder jaar.

53


In 2018 hebben we daarnaast voor het eerst samengewerkt met Quiet Groningen, een organisatie met als doel armoede aandacht geven en verzachten. Noorderzonbezoekers konden via het project Geef een Toegift een extra kaartje kopen voor iemand met minder financiële middelen. 87 bezoekers hebben dit in 2018 gedaan, samen met Quiet zorgden wij ervoor dat die extra tickets goed terecht kwamen. Quiet vertelde: “Deze mensen hebben nauwelijks of nooit de mogelijkheid of middelen om van zoiets moois te genieten. Het geeft ze vaak even, letterlijk en figuurlijk, een andere kijk op de wereld.” Het initiatief Geef een Toegift, is door de Verenigde Podiumkunstenfestivals Nederland bedacht en door zijn leden (circa 40) vorig jaar door heel Nederland zoveel mogelijk ingezet. Hieronder lees je een aantal – geanonimiseerde – reacties van Quiet Groningen-leden. Wij zijn ontzettend blij (en ontroerd) met het resultaat van deze eerste samenwerking, en gaan daar in 2019 natuurlijk graag mee door.

Noorderzon was een TOP ervaring ik heb er echt van genoten. Beste mensen, ik wil jullie heel erg bedanken voor de leuke middag. We hebben genoten!!

Hartelijk dank voor de mooie voorstelling, hopelijk tot volgend jaar! Groetjes Fijne ervaring Noorderzon 2018, met dank aan de organisatie!! Door uw bijdrage hebben wij, alleenstaande papa met 2 kids kunnen genieten van een prachtig optreden in de Romeo tent Bruno Beltrâo , als ouder vind ik het belangrijk om de kinderen kunst en cultuur mee te geven, dit was ruimschoots vertegenwoordigd op uw Festival! Bedankt. Het was zo de moeite waard!

54


johannes bellinkx | reverse | foto Š niels knelis meijer


omar souleyman | concert op het dok | foto Š niels knelis meijer

56


2015

douwe dijkstra & tom van huisstede

57

1. Wie ben je? / Wie zijn jullie? Douwe Dijkstra 2. Wat doe je nu? Ik werk als freelance illustrator voor bijvoorbeeld bands, kranten en uitgeverijen. Verder heb ik samen met een aantal mensen die ik op Academie Minerva heb ontmoet een Collectief genaamd Knetterijs! We werken samen op een studio waar we samen opdrachten en projecten doen zoals het maken van een magazine. Ik werk ook bij Vera Groningen waar ik gezeefdrukte affiches maak voor de artiesten die er spelen. 3. Wat heb je gehad aan het maken van ons jaarverslag? Een toffe opdracht! 4. Bezoek je Noorderzon? En ga je dan naar voorstellingen of doe je andere dingen? Ik ben elk jaar aanwezig op Noorderzon in de Vera Artdivision container! Hier zeefdrukken we live poster voor de acts die op Noorderzon spelen, en verkopen we ons werk. Verder kijk ik graag show op het Dok!


foto Š phile deprez


speech sarah vanhee ‘Goede avond allemaal, Ik wil in de eerste plaats Femke en Mark bedanken voor de eer om hier vanavond deze openingsspeech te mogen geven, en ook de rest van het Noorderzon team om al voor de derde keer op rij mijn werk hier mogelijk te maken. Langdurige samenwerkingen zijn in onze sector een erg gewaardeerde zeldzaamheid. Toen ik vroeg wie die mensen dan zouden zijn die naar mijn praatje zouden komen, kreeg ik als antwoord van Femke, “oh, vooral gewoon publiek, uit Groningen.” Dat is vrij bijzonder, om voor “gewoon publiek” te spreken: mensen die blijven komen kijken naar het werk van kunstenaars die ze vaak niet kennen of over wie ze nog nooit gehoord hebben. “Het publiek” dat steeds het vertrouwen heeft om die pas in het donker te zetten. Over dat donker wil ik het hebben. Mijn voorstelling die hier morgen en overmorgen te zien is, Unforetold, speelt zich af in het pikkedonker. Toen ik dat aan mijn lichtontwerper liet weten gaf die aan dat een voorstelling in het pikkedonker veel moeilijker te realiseren is dan een voorstelling met veel licht. Het licht dringt zich op, dat geldt niet alleen voor het theater; overal rondom ons is de dictatuur van het licht alomtegenwoordig. Je echt in het donker kunnen bevinden, je verloren kunnen wanen in tijd en ruimte, is een uitzonderlijke ervaring geworden. Er schuilt iets obsessief in de manier waarop de huidige Westerse maatschappij een cultuur van 24/7 licht promoot, waar straatlantaarns bewakingsmiddelen geworden zijn, privacy niet meer bestaat, en het licht van onze schermen ons voortdurend dwingt wakker en productief te zijn, iemand te zijn, affect te produceren. Al dat licht laat niets aan de verbeelding over. In het donker houdt niets en alles zich verborgen, is alles nog mogelijk, of weer mogelijk. In het donker hoeven we niemand te zijn. Alleen in het donker kan de nacht nog nacht zijn, staan onze zintuigen en onze verbeelding op scherp. In het donker kunnen we luisteren zonder onmiddellijk te hoeven begrijpen. Het is niet eenvoudig vandaag de dag, om het donker met open ogen tegemoet te gaan, te zien wat achter het oog schuil gaat. Om je met een gerust hart verloren te wanen, woordeloos, en zonder referentiekader.

59

Het donker laat ons toe ons over te geven aan wat we nog niet weten. Of aan wat we op een andere manier weten, een weten dat ons vreemd is, of een weten waar we van vervreemd zijn of wat we nooit zullen weten. Een weten dat niet verlicht is.


het donker bestaat als we durven het licht uit te doen. dat is een concrete handeling. verbeelden is een werkwoord...

En toch lijkt de wereld zoals die voor mijn ogen op klaarlichte dag verschijnt, mij vreemder dan wat ik in het donker meen te ontwaren. Die heldere zonneklare realiteit waarin criminelen en haatpredikers grote delen van de wereld besturen,

het eeuwenoude poolijs voor onze ogen smelt, drinkwater in de armste landen alleen nog verkrijgbaar is in dure plastic fessen, mensen arbeidscontracten krijgen van nul uur en liever uren in de verstikkende file staan dan publiek vervoer te nemen....

op een moment dat zoveel zonneklare absurditeiten reĂŤel zijn, dan wil ik ook geloven, dat kinderen bergen kunnen worden, dat we gedachten kunnen lezen, dat keukenapparaten met ons communiceren, dat de geschiedenis vele gezichten heeft en we de meeste niet kennen en dat kloktijd niet bestaat.

Die radicale verbeelding staat aan het begin van elke verandering; of het nu in de vorm van een verhaal is, of als beeld of door een alternatieve benadering van architectuur of kennisuitwisseling, of in hoe een lichaam zich verplaatst door de ruimte, als we uit het donker durven te vertrekken, is niets onmogelijk.

Kunst wordt dan die donkere plek waar radicaal andere werelden verbeeld kunnen worden en waar op duistere wijze radicaal andere verbeeldingen in de wereld kunnen worden gebracht. Het donker bestaat als we durven het licht uit te doen. Dat is een concrete handeling. Verbeelden is een werkwoord Die donkere plek hoeft zich niet te bewijzen als instrument voor maatschappelijk nut of zich te vermommen als geslaagd entertainment product. Die collectieve, radicale verbeelding in het donker is niet gebaat bij likes en sterren, bij bol.com achtige reviews. Die donkere plek vraagt, volgens Rebecca Solnit, om een tegenkritiek, die het kunstwerk uitbreidt door verbindingen te maken, betekenissen te ontsluiten, meer mogelijkheden te evoceren. De tegenkritiek opent het kunstwerk, in plaats van het op te sluiten.

60


De kunst als plek in het donker, als plaats voor radicale verbeelding, is politiek geladen en machtig. Het vermogen om collectief radicaal te verbeelden, vormt een bedreiging voor een politiek die de basisvrijheden van de mens inperkt en regimes van angst installeert. Daarom is die plek steevast de eerste die onder druk staat in tijden van politieke repressie. Ik denk hier aan mijn collega’s in Polen, Turkije, Syrië, Hongarije, Rusland, Iran, Palestina (waar vorige week nog een theater werd gebombardeerd) en - helaas- nog zovele meer.

r e t . n e . n n .

Maar ook hier in het Westen wordt die plek voor radicale verbeelding belaagd, al is het sluipender, door de macht van het kapitalisme dat zich vermomd als democratie. Die bedreiging komt ook van binnenuit. Het heeft geen zin de kunsten te verdedigen met dezelfde wapens die haar elimineren. “The master’s tools will never dismantle the master’s house”, wist Audre Lorde, die overigens als slechtziende ook in het halfduister werd geboren. Het donker hoeft niet en kan niet verdedigd te worden. “The future is dark, which is the best thing the future can be, I think”, aldus Virginia Woolf. Er moet alleen nu en dan iemand het licht uit durven te doen. Dan kunnen we - zoals vleermuizen- in het donker echo’s ontwaren zoals in het lied “die gedanken sind frei” dat na vele eeuwen steeds opnieuw door steeds andere stemmen wordt gezongen; of zoals in de tatoeage van de levenslang gestrafte gedetineerde met wie ik eerder werkte: “the mind is free” las ik op zijn witte buik die al jaren geen zon meer had gezien; of zoals bij de kinderen, die er diep vanbinnen nooit aan twijfelen dat andere werelden mogelijk zijn. Ik wens u allen een mooi, donker Noorderzon “.

Sarah Vanhee

Door Sarah Vanhee geschreven en uitgesproken bij opening Noorderzon 2018, donderdag 23 augustus, in de Romeo Tent, voorafgaand aan de voorstelling Inoah, van Bruno Beltrão.

ik denk hier aan mijn collega’s in polen, turkije, syrië, hongarije, rusland, iran en palestina (waar vorige week nog een theater werd gebombardeerd) en helaas nog zovele meer... 61


tsjisse talsma

Mijn naam is Tsjisse Talsma, ik ben freelance illustrator en onderdeel van illustratiecollectief Knetterijs. Ik maak illustraties voor kranten, tijdschriften, online media, festivals, boeken en zo verder. Van de New York Times tot Noorderbreedte magazine en van Welcome to the Village tot Noorderzon. Het Noorderzon jaarverslag was destijds mijn eerste opdracht na het afronden van de kunstacademie. Een waardevolle start! Ik kom er nog altijd graag, vooral voor de muziek en gezelligheid.

62


speellijst

noorderzon vliegt in

wat hebben we allemaal bezocht

media aandacht en waarde 63


main programme 269 naam gezelschap | titel | herkomst Bruno Beltrão & Grupo de Rua | Inoah | Rio de Janeiro, Brazilië KNAM Theatre | I haven’t begun to live yet | Komsomolsk-On-Amur, Rusland Ana Borralho & João Galante | Trigger of Happiness | Lagos/Lissabon, Portugal Colin Dunne | Concert | Limerick, Ierland Nassim Souleimanpour | Nassim | Berlijn, Duitsland Johan Welton | Glitch | Stockholm, Zweden Adrien M & Claire B | Mirages & Miracles | Lyon, Frankrijk Guillermo Cacace | El Mar de Noche | Buenos Aires, Argentinië Sarah Vanhee | Unforetold | Brussel, België Wang Chong & Théatre du Rêve Expérimental | Ghosts 2.0 | Beijing, China United Fall | Girl Song | Dublin, Ierland Lucy Guerin Inc | Split | Melbourne, Australië Lynette Wallworth | Collisions | Wollongong, Australië Fleur Elise Noble | Rooman | Melbourne/Adelaide, Australië Kaleider | The Money | Exeter, Engeland Fauna | Fauna | Stockholm, Zweden/Internationaal Jaha Koo | Cuckoo | Seoul, Zuid-Korea Mariano Pensotti & Grupo Marea | Diamante | Buenos Aires, Argentinië Soweto Skeleton Movers | Seven | Johannesburg, Zuid-Afrika Teatro Bonobo | Tú Amarás | Santiago, Chili Johannes Bellinkx | Reverse | Amsterdam, NL Cláudia Dias & Luca Bellezze | Tuesday: All that is solid... | Lissabon, Portugal Club Guy & Roni’s Poetic Disasters Club | Fassbinder towards... | Groningen, NL Veerle van Overloop | One Million People and Me | Groningen, NL Boris van Severen & Jonas Vermeulen | The only way is up | Gent, België Silky Shoemaker, Paul Soileau & Lex Vaughn | Shaboom! | Austin, Verenigde Staten TOF Théâtre | Dans l’atelier | Genappe, België

aantal voorstellingen | locatie 4 Romeo Tent 3 Grand Theatr 3 Grand Theatre 3 Grand Theatre 3 Ophelia Tent 4 Romeo Tent 70 Minerva Praediniussingel 3 Stadsschouwburg 2 De Machinefabriek 2 Grand Theatre 2 De Machinefabriek 3 Stadsschouwburg 69 Vrijdag Theater 5 De Machinefabriek 5 Vrijdag Theater 5 Spiegeltent 4 Vrijdag Theater 1 Duisburg, Duitsland 7 Ophelia Tent 3 Grand Theatre 59 Startpunt t.o. Spiegelterras 3 Grand Theatre 3 Stadsschouwbug 20 Oude Politiebureau 2 Ophelia Tent 3 Vrijdag Theater 5 Ophelia Tent

07

meer programma

muziekprogramma betaalde shows

New Queens of Strings | Maya Fridman en Diamanda Dramm | Rusland en NL Ruysdael Quartet | Salome Dances for Peace van Terry Riley | Colfax, Verenigde Staten Tamino | concert | (Egypte, België) NL Dylan Leblanc & Nicole Atkins | concert | Texas, Verenigde Staten Tyler Childers | concert | Kentucky, Verenigde Staten Remco Sietsema ism Stichting Folk | concert | NL Simplon x Clash | muziek en beeldende kunst | Groningen, NL

gemaakt in het noorden

Bram Esser en Wabbesch Wabbesch | Bewust wonen TV, Live! | Groningen, NL Platform GRAS | Urban Tour Stadsverkenners | Groningen, NL Theater Artemis & Het Houten Huis | Echter vrouwen.. | Den Haag en Groningen, NL Sijas de Groot ism Kool | Varend langs het Reitdiep van De Ploeg | Groningen, NL Dijanne Italianer | Toren van Babel | Groningen, NL Lân fan Taal / Explore The North / NNO | Solo | Groningen en Leeuwarden, NL Marieke Kijk in de Vegte | Marieke kijkt terug in de tijd | Groningen, NL Noord NLs Toneel | Openbare repetitie Dorian | Groningen, NL WERC | Lily | Groningen, NL Jesper Veltrop & CBK Groningen | Lienen in ‘t Land | Groningen, NL

1 Lutherse Kerk 1 Lutherse Kerk 1 Spiegeltent 1 Spiegeltent 1 Spiegeltent 1 Spiegeltent 1 Simplon

6 8 10 2 6 2 4 1 11 11

61

Minerva Zuiderdiep Startpunt Moesstraat Vrijdag Theater Startpunt Rondvaartbedrijf Kool Watertoren Oberon Tent Noorderlijk Scheepvaartmuseum De Machinefabriek Vijver Terras Bar op Zuid

64


muziekprogramma vrij toegankelijk

naam gezelschap | titel | herkomst Ezra Furman | Chicago, Verenigde Staten Blow 3.0 | Gent, België Baloji | Luik, België Arp Frique | Amsterdam, NL Warhola | Gent, België Hannah Williams & The Affirmations | Bristol, Verenigd Koninkrijk Destroyer | Vancouver, Canada The Go! Team | Brighton, Verenigd Koninkrijk Agar Agar | Parijs, Frankrijk Eut | Amsterdam, NL Meindert Talma & Band | Groningen, NL Omar Souleyman | Damascus, Syrië Chantal Acda | Brussel, België Dia del Mercado | Groningen, NL Dotlights | Hengelo, NL Jan Henk de Groot | Hoogezand, NL Pieter de Graaf | Rotterdam, NL Subterranean Street Society | Amsterdam, NL Tiny Legs Tim | Heuvelland, België Lesley Baker | Groningen, NL Waiting for the Sun | Groningen, NL Vivian Majoor | Groningen, NL Irene Wiersma | Groningen, NL Fisscher Price | Groningen, NL Esther de Jong | Leeuwarden, NL The Sexy Spooners | Groningen, NL Smederij Jazzparty XXL Boom XL Ft. Jose Z-Brazilian Soul | Groningen, NL Prins Claus Conservatorium Presenteert: Puellae Kwartet-Vlad | Groningen, NL Blues Juice | Groningen, NL Oost Presenteert Doventheater-Vakantie Life: Dollkraut Band, Black Dynamite, Fafi Abdel Nour en Ge-ology | Groningen, NL Maaris | Groningen, NL Heksenhamer Rekords Presenteert: Willie Darktrousers, Skeve Hindoe, Mon3y en Sytse Sneekweek | Leeuwarden, NL Urban House presenteert: De Lieve Marokkaan, Jasper Staal, Nasi-M, Cissy Joan en meer | Groningen, NL Swinder | Groningen, NL Figgie | Utrecht, NL Bij Vrijdag Presenteert: Klein Klassiek | Groningen, NL Minerva Acadeie voor Popcultuur presenteert: Sergei, Dieuwertje Rusticus, Hanna Koldam en meer | Groningen, NL Guilty Bangers, DJ Daddy Jim, DJ Waxtrain | Groningen, NL Ralf Koopman en DJ Begane Grond | Groningen, NL

65

84

aantal voorstellingen | locatie 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Het Dok 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium Plataan 1 Podium op Zuid 3 Podium op Zuid 2 Podium op Zuid 1 Podium op Zuid 6 1

Podium op Zuid Podium op Zuid

4

Podium op Zuid

16 1 1 5

Podium op Zuid Podium op Zuid Podium op Zuid Dwergenpodium

7 11 11

Dwergenpodium Dwergenpodium Dwergenpodium


context programma

naam gezelschap | titel | herkomst Noorderzon Talks | Groningen, NL Noorderzon Talks | Groningen, NL Noorderzon Talks | Groningen, NL Meet the Artist, interviews & nagesprekken | Groningen, NL Another point of view | Schrijvers- & fotoclub | Groningen, NL

17

aantal voorstellingen | locatie 1 Vrijdag Theater 1 Grand Theatre 1 De Machinefabriek 14 Divers nvt

lezingen

29

talkshows

21

literaturia

25

Ruben Terlou ism Studium Generale | China door de ogenvan Ruben Terlou | Utrecht, NL 1 Romeo Tent Micha de Winter ism Studium Generale | Opvoeden met hoop en optimisme | Utrecht, NL 1 Spiegeltent Hans Aarsman ism Studium Generale | Dokter Aarsman | Amsterdam, NL 1 Spiegeltent Prof. Dr. Cor Wagenaar ism Arts in Society | Wie je bent is waar je bent | Groningen, NL 1 Desdamona Tent Dr. Steven Willemsen ism Arts in Society | Films als puzzels | Groningen, NL 1 Desdamona Tent Christiaan Weijts ism Arts in Society | De kracht van de kunst | Leiden, NL 1 Horatio Tent Dr. Chris Tonelli ism Arts in Society | Vocal finding, vocal freeing | Groningen, NL 1 Desdamona Tent Dr. Thijs Lijster ism Arts in Society | Artivisme | Groningen, NL 1 Desdamona Tent Sommer, van Heusden en Cornelissen (Kunst) Kijken doe je met je brein | Groningen, NL 1 Horatio Tent Rijksuniversiteit Groningen | Virtual reality in perspectief | Groningen, NL 2 Horatio Tent UMCG/RUG & Gemeente Groningen, Hanzehogeschool en Hannn | Noorderzons gezondste & gelukkigste plekje | Groningen, NL 1 Horatio Tent Aletta Jacobs school of public health | Denken om te doen | Groningen, NL 1 Horatio Tent Dagblad van het Noorden ism Peergroup | Boer en Pieper | Groningen, NL 6 Horatio Tent Schepen aan de Horizon-Lustrumeditie | Schepen aan de Noorderzon | Groningen, NL 1 Horatio Tent De verhalen van Groningen | deel 2: Waar zijn de vrouwen? | Groningen, NL 2 Horatio Tent Noorderzon & Partners | Sustainable Sunday | Groningen, NL 1 Horatio Tent Wytze van der Gaast | Het klimaatprobleem? Kwestie van doorzetten | Groningen, NL 1 Horatio Tent Science Linx | Actie <>Reactie Lab | Groningen, NL 5 Oberon Tent

Arno van der Heyden | Arnoâ&#x20AC;&#x2122;s Aperitief | Groningen, NL 11 Spiegeltent Glasnost | Glasnost op Noorderzon | Groningen, NL 10 Terras van de Carrousel

Rudie Kagie | Jazzvogels | Amsterdam, NL 1 Desdamona Tent De Heren rond Rawie (met Jean Pierre Rawie) | Dit alles | Groningen, NL 1 Desdamona Tent Joost Pollmann, Typex (en Andy Warhol) | Oude meesters, nieuwe jasjes | Haarlem, NL 1 Desdamona Tent De dichters van Vrijdag | PoĂŤzie | Groningen, NL 1 Desdamona Tent Richard Koek | New York | NL en New York, Verenigde Staten 1 Desdamona Tent Frits Jonker | Showcase | NL 4 Op de Leliesingel De Komijnen | Hier komen de komijnen! | Utrecht, NL 4 Op de Leliesingel Michelle van Dijk en Roland Vonk | Groeten uit Rotterdam | Rotterdam, NL 4 Op de Leliesingel Jente Jong & Marc Nochem | Het intieme vreemde | Amsterdam, NL 4 Op de Leliesingel Lilian Zielstra & Gasten | Dichten met oma | Groningen, NL 4 Op de Leliesingel

noorderzon classics 04 NoorderZondag | Familiedag | Groningen, NL Stee in het Plantsoen | Je bent nooit te oud voor Noorderzon! | Groningen, NL pleintje bij de kiosk

Noorderzon Shop | Groningen, NL Vera Art Division | Groningen, NL WERC | Noorderzon Maquette | Groningen, NL

1 3

14 10 11

to

In het hele plantsoen Terras v/h Paviljoen

35

Centrale Kiosk Pleintje bij Kiosk Pleintje bij Kiosk

66


programma voor jonge gasten op noorderzon Rotor Colleges voor jonge gasten naam gezelschap | titel | herkomst Diederik Roest | Het heelal, de stand van de sterren en ons zonnestelsel | Groningen, NL Yannick de Raaff | Hutten uit de jager-verzamelaar periode | Groningen, NL Jan Willem Bolderdijk | Vegetarisch, duurzame auto’s en milieubewustzijn | Groningen, NL

114

aantal voorstellingen | locatie 1 Horatio Tent 1 Horatio Tent 1 Horatio Tent

voorstellingen Garage TDI | Zelluf | Groningen, NL Michiel Hoving/Varkentje Rund | Rund-O-Rama Theater Spektakel | Groningen, NL Jasmin Hasler-Operatie Tandwiel | Landing | Groningen, NL De Filosofiejuf-Fabien van der Ham | Denken doe je met je potlood | Groningen, NL Erin Stel & Sara Scholten | Play | Groningen, NL Kasper Peters | Dozen vol woorden | Groningen, NL Studio Tape | Vrouw Holle in een snelkookpan | Groningen, NL Jamila Faber | Lola & de grijze massa | Leeuwarden, NL Arjan Kruidhof, Lân fan Taal en Explore the North | De Relaxerette | Groningen, NL

4 6 3 2 3 2 5 5 11

Oberon Tent Oberon Tent Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide

doe-dingen op de speelweide Vrijdag | Onder de tafel is het feest! | Groningen, NL De Jonge Onderzoekers | Beweging | Groningen, NL GRID Grafisch Museum Groningen | Bedruk je eigen tas | Groningen, NL One Day Artist | De nieuwe wereld | Groningen, NL Mark Buitenwerf | Vliegensvlugge vogelvrije vliegmachine | Groningen, NL Kidsliteraturia | De verhalenboom | Groningen, NL De dikke dingen | De bolle beesten bende | Groningen, NL Viesueel geweld | Beat it! | Groningen, NL Viesueel geweld | Git it to me! | Groningen, NL container programma

10 5 5 5 5 10 10 10 10

Cakiflomarsan | Cakiflomarsan de voorstelling | Groningen, NL 5 Noorderpoort | Als de man van huis is | Groningen, NL 3 Noorderpoort | Omdat ik het zeg | Groningen, NL 3 Vrijdag | Hard Knock Life | Groningen, NL 5 De Noorderlingen | Eiland der Kleurenblinden | Groningen, NL 5 De Noorderlingen | For What It’s Worth | Groningen, NL 5 Brandstof TDI (onderdeel van Garage TDI) | Box Xperiment | Groningen, NL 5 Tjerk Ridder | Bonne Route! | Utrecht, NL 5 Sander van der Bij & David Marcel de Jong | Ruim | Groningen, NL 5 Esther de Jong | Niet zweven maar zakken | Leeuwarden, NL 5 Frank & Alina | Escape from Elkestress | Groningen, NL 5 Het Peleton | Onmogelijke liefdes | Groningen, NL 5 Servaes Nelissen | Beefteefjes | Groningen, NL 5 Igor Wijnker en Groninger Finest Muzikanten | Rock City Live | Groningen, NL 2 Jonge Sla | HMLT | Groningen, NL 5 NNTWEE ism Club Guy & Roni | Life is a rave | Groningen, NL 5 Nyk de Vries | De grote vakantie | Groningen, NL 3 Duo Diesel | De grote desillusie show | Groningen, NL 5 Mohamed Yusuf Boss | Shan | Groningen, NL 5 Buning & van der Wijk | Bunkeren | Groningen, NL 5 Literaturia | Op de leliesingel | Groningen, NL Vera op NZ ism Knetterijs en Zomaar Radio | Container concerten | Groningen, NL 5 Wansmakelijk Goed X Bioscoopje | Mini-Bios | Groningen, NL 5 Glasboer (Gabriëlle Glasbeek & Robert van der Tol) | Glasboer | Groningen, NL 5 Theatergroep de dames Slier | Het is de schuld van alle anderen | Groningen, NL 5 Vincent de Rooij & Daan Mathot | Af | Amsterdam, NL 5 Céline Hoex ism NNT | Cyrano & Ik | Groningen, NL 5

Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide Op de Speelweide

121

Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Noord Leliesingel Zuid Leliesingel Zuid Leliesingel Zuid Leliesingel Zuid Speelweide Leliesingel Zuid

otaal 814 67


Frankrijk

Adrien M & Claire B Agar Agar

Portugal

Ana Borralho & João Galante Cláudia Dias & Luca Bellezze

Ierland

Colin Dunne United Fall

Verenigd Koninkrijk

Kaleider Hannah Williams & The Affirmations The Go! Team

Argentinië

Guillermo Cacace Mariano Pensotti & Grupo Marea

Chili

Teatro Bonobo

Brazilië

Bruno Beltrão &Grupo de Rua

Verenigde Staten

Destroyer

Canada

Silky Shoemaker, Paul Soileau & Lex Vaughn Dylan Leblanc & Nicole Atkins Tyler Childers Ezra Furman Richard Koek

68


en natuurlijk Nederland [lopend, met de fiets, trein, bus of auto]

met o.a. Veerle van Overloop | Johannes Bellinkx | Club Guy & Roni’s Poetic Disasters Club Remco Sietsema | Bram Esser | Wabbesch Wabbesch | Platform GRAS | Theater Artemis Het Houten Huis | Sijas de Groot | Dijanne Italianer | Lân fan taal | Explore the North | NNO Marieke Kijk in de Vegte | Noord Nederlands Toneel | WERC | Jesper Veltrop | Ruben Terlou Hans Aarsman | Micha de Winter | Arno van der Heyden | Cor Wagenaar | Steven Willemsen Christiaan Weijts | Chris Tonelli | Thijs Lijster | Iris Sommer | Barend van Heusden | Frans Cornelissen Rudie Kagie | Joost Pollman | Typex | Richard Koek | Frits Jonker | Michelle van Dijk | Roland Vonk Jente Jong | Marc Nochem en meer... te veel om op te noemen.

Rusland

KNAM Theatre

Australië

Lucy Guerin Inc Lynette Wallworth Fleur Elise Noble

China

Wang Chong & Théatre du Rêve Expérimental

Zuid-Korea

Jaha Koo

Zweden

Johan Wellton Fauna

Duitsland

Nassim Souleimanpour

België

Sarah Vanhee Boris van Severen & Jonas Vermeulen TOF Théâtre Blow 3.0 Baloji Warhola Chantal Acda New Queens of Strings (Maya Fridmann)

Syrië

Omar Souleyman

Zuid-Afrika

Soweto Skeleton Movers

69


herkomst online transacties 2018 provincie

Groningen-Stad Groningen (rest van de provincie) Drenthe Friesland Noord Holland Buitenland Utrecht Zuid Holland Overijssel Gelderland Noord-Brabant Flevoland Zeeland Limburg totaal verkochte tickets (online)

noorderzon media Magazine oplage Mediawaarde print (in euroâ&#x20AC;&#x2122;s)* Website pageviews Twitter volgers Facebook volgers Instagramvolgers Digitale Nieuwsbriefabonnees * **

tickets percentage 12.832 68,8% 2.756 14,8% 1.145 6,1% 401 2,1% 377 2,0% 228 1,2% 226 1,2% 210 1,1% 209 1,1% 140 0,8% 105 0,6% 16 0,1% 12 0,1% 4 0,0% 18.661 100,0%

2018 2017

20.000 25.000 1.923.021 1.820.687 944.108 1.013.258 9.687 9.824 27.840 27.756 3.407 2.129 7.244** 4000

Alleen artikelen in bezit van Noorderzon via Media Info Groep. Online media- aandacht werd voor het eerst gemeten in 2015. Artikelen van (internet)mediawaar Media Info Groep geen abonnement op heeft zijn niet meegenomen in deze telling, radio- en televisieverslaglegging is ook niet meegenomen. Kaartjeskopers in 2018 die hebben aangevinkt de nieuwsbrief te willen ontvangen, zijn na het festival toegevoegd.

noorderzon in cijfers

bezoeken 790 voorstellingsmomenten festivalbezoekers totaal over 11 dagen 150.000 totaal bezoeken kernprogrammering 52. 642 waarvan 43.750 betaalde bezoeken [deels schatting] niet- betaalde bezoeken 8.892 deelnemers Mystery Route & Voorstelling 377 socials Website 944.108 pageviews noorderzon.nl Twitter 9.689 volgers Instagram 3.407 volgers Facebook 27.840 likes en verder vrijwilligers 800 vijfjarig Europees netwerk 1 festivaldagen 11 programmamagazines 20.000 kaartjes voor mensen die het zelf niet kunnen betalen 87 tasjes voor gezinnen aangewezen op de Voedselbank 200 noorderzonpoes 1

70


2017

jochem koopman 1. Wie ben je? / Wie zijn jullie? Jochem Koopman

2. Wat doe je nu? (Freelance) Grafisch ontwerper

3. Wat heb je gehad aan het maken van ons jaarverslag? Door deze opdracht tijdens mijn afstudeerjaar uit te kunnen voeren met heel veel vrijheid kon ik helemaal m’n eigen ding doen en had ik direct een mooi visitekaartje om weg te kunnen geven aan nieuwe (potentiële) opdrachtgevers.

4. Bezoek je Noorderzon? En ga je dan naar voorstellingen of doe je andere dingen? Zeker! Vaak voor de sfeer en muziek, maar vorige editie ook een voorstelling van Hans Aarsman meegepakt. Voor herhaling vatbaar!

71


dit was onze jaarverantwoording. met veel liefde en plezier organiseerden wij noorderzon weer in 2018 en met evenveel liefde en plezier leggen wij daar verantwoording over af met dit verslag. allen die iets voor noorderzon hebben betekent: heel erg dank. colofon

Tekst Stichting Noorderzon Groningen: Bestuur | Femke Eerland | Milou de Boer Drukwerk Drukkerij Tienkamp, Groningen FSC Papier omslag: Kraft | binnenwerk: Freelive Vellum | gedruk met plantaardige inkt Oplage 250 Vormgeving Dirk de Jong, Studio D2 | de talenten van afgelopen 10 jaren Fotografie Luca Truffarelli | Niels Knelis Meijer | Pierre Borasci | Phile Deprez | Jan Westerhof

contact

stichting Noorderzon Groningen Postbus 1736 | 9701 BS Groningen NL 050-314 02 78 | info@noorderzon.nl | www.noorderzon.nl | @noorderzonnl

transparant

Wij maken deze jaarverantwoording natuurlijk voor onze financiers, maar ook voor een breed publiek. We publiceren al onze publicaties op onze website. Jaarverslagen, programmamagazines en beleidsplannen zijn er tot 2009 terug te vinden en te lezen, evenals andere publicaties. Kijk op onze website, bij over Noorderzon/publicaties.

de noorderzonpoes | foto Š jan westerhof

72


74

Profile for Noorderzon Groningen

Jaarverantwoording Noorderzon 2018  

Jaarverantwoording Noorderzon 2018  

Advertisement