Page 1

‫رێبوار سیوه‌یلی‬ ‫ره‌خن ‌ه له‌سیستمی نوێ ‌ی خوێندن ‌ی بااڵ ده‌گرێت‬

‫د‪ .‬دلێر نوری‪:‬‬ ‫کۆندۆم به‌کاربێنن‬

‫‪14‬‬

‫سه‌رنووسه‌ر‪ :‬شوان ئاده‌م ئه‌یڤه‌س‬

‫‪7‬‬

‫‪29‬‬

‫‪www.Nnmnm.com‬‬

‫‪7‬‬

‫رۆژنامه‌یه‌كى كولتوریى گشتییه‌‬

‫‪4‬‬

‫دوکانداره‌کان‬ ‫قۆڵی‬ ‫ده‌زگیرانداره‌کان‬ ‫ده‌بڕن‬

‫ل ‌ه ماوه‌ی ‪ 5‬مانگی رابردوودا ‪ 59‬کچ‌و ژن ب ‌ه هۆی سووتانه‌و‌ه گیانیان له‌ده‌ست داو‌ه‬

‫یه‌کشه‌ممه‌‬

‫‪2010/6/20‬‬

‫ژنێک بۆ ته‌مێکردنی مێرده‌که‌ی ‪%60‬ی جه‌سته‌ی ده‌سووتێنێت‬ ‫بڵێسه‌ی جه‌بار فه‌رمان‪:‬‬

‫که‌س نه‌یوێراو‌ه لێم بێته‌پێش‬ ‫بڵێسه‌‪ ،‬كچی فه‌رمانده‌ی ئه‌و ماوه‌یه‌ك له‌قوتابخان‌ه ده‌خوێنێت‬ ‫كۆچكردوو ‌ی یه‌كێتی ك������‌ه له‌الیه‌ن پێش������مه‌رگه‌و‌ه له‌ناوچ‌ه‬ ‫جه‌بار فه‌رمانه‌و له‌ئێستادا ئه‌ندامی رزگارك������راوه‌كان وانه‌ی پێده‌وترا‪،‬‬ ‫سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتییه‌‪35 ،‬ساڵ دوای ئه‌و‌ه ‌ی پۆل ‌ی پێنجه‌م ‌ی سه‌ره‌تایی‬ ‫له‌مه‌وپێش له‌شار ‌ی به‌غدا له‌دایكبووه‌و ته‌واو ده‌كات‪ ،‬ده‌گه‌ڕێت‌ه بۆش������ار ‌ی‬ ‫دوای تێپه‌ڕبوون ‌ی دوو مانگ به‌سه‌ر س������لێمانی‌‌و «بۆماو‌ه ‌ی چوار سا‌ڵ‬ ‫له‌دایكبوونی‪ ،‬باوكی بۆماوه‌ی چوار به‌دزییه‌و‌ه له‌مااڵن بووم بۆخوێندن»‌و‬ ‫ساڵ زیندانی ده‌كرێت‪ ،‬ئه‌وانیش له‌دوا ‌ی شااڵوه‌كان ‌ی ئه‌نفالیش ده‌چن‌ه‬ ‫ماوه‌یه‌ك له‌ئاكرێ ده‌ژین‌و پاشتر واڵت ‌ی ئێ������ران‌و له‌وێ������ش ماوه‌یه‌ك‬ ‫ده‌چن‌ه هه‌ولێر‪ ،‬له‌ساڵی ‪1981‬یش ده‌ژی������ن‌و تا پۆل������ ‌ی پێنجه‌م ‌ی‬ ‫له‌گ‌ه‌ڵ دایكی‌و ئه‌ندامان ‌ی دیك‌ه ‌ی ئاماده‌یی ل������ه‌وێ ده‌خوێنێت‪،‬‬ ‫خێزانه‌كه‌یدا ده‌بن‌ه پێشمه‌رگه‌و ده‌ڕۆن‌ه دواتر ب������ه‌ره‌و واڵت ‌ی ئه‌ڵمانیا‬ ‫سه‌فه‌ر ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫شاخ‪.‬‬

‫‪3‬‬

‫نرخ‪750 :‬دینار‬

‫‪7‬‬ ‫بو خه‌لک‬ ‫له خه‌لکه‌و ‌ه‬

‫‪16‬‬

‫‪7‬‬

‫هێشتا ‪ 277‬قوتابخان ‌ه س ‌ێ ده‌وام ‌ی تیا ده‌كرێت‬ ‫به‌پێ ‌ی ڕاپۆرتێك ‌ی كۆمه‌ڵ‌ه ‌ی ئه‌مه‌ریك ‌ی بۆ‬ ‫كورد (‪ ،)ASK‬حكومه‌ت ‌ی هه‌رێم ‌ی كوردستان‬ ‫له‌بوار ‌ی جێبه‌جێكردن ‌ی پالن ‌ی په‌روه‌رده‌ییدا‬ ‫سست ‌ی ده‌نوێنێ‌‌و تائێستا نه‌یتوانیو‌ه پالنه‌كان ‌ی‬ ‫له‌و بواره‌دا جیبه‌جێ بكات‪.‬‬ ‫دوێنێ ڕێكخراو ‌ی ‪ ASK‬ڕاپۆرت ‌ی دووه‌م ‌ی‬ ‫پڕۆژ‌ه ‌ی چاودێریكردن ‌ی به‌ڵێنه‌كان ‌ی حكومه‌ت ‌ی‬ ‫هه‌رێم ‌ی كوردستانی باڵوكرده‌وه‌‪ ،‬ك‌ه‬ ‫تایبه‌ت بوو به‌كاره‌كان ‌ی وه‌زاره‌ت ‌ی په‌روه‌رده‌و‬ ‫به‌ڵێنه‌كان ‌ی حكومه‌ت بۆ گه‌شه‌پێدان ‌ی بوار ‌ی‬ ‫په‌روه‌رده‌یی‌‪.‬‬ ‫له‌ڕاپۆرته‌كه‌دا هاتوو‌ه ك‌ه به‌پێ ‌ی پالن ‌ی حكومه‌ت ‌ی‬ ‫هه‌رێم له‌ماو‌ه ‌ی ئه‌مساڵدا ده‌بێت ‪ 125‬خوێندنگ‌ه‬ ‫به‌هه‌موو پێداویستیه‌كانییه‌و‌ه دروست بكرێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم پالنه‌ك‌ه ‌ی حكومه‌ت له‌بوار ‌ی په‌روه‌رده‌دا‬ ‫سست ‌ی پێوه‌دیاره‌و به‌ته‌واوه‌ت ‌ی نه‌خراوه‌ت‌ه بوار ‌ی‬ ‫جێبه‌جێكردنه‌وه‌‪.‬‬

‫له‌به‌شێك ‌ی تر ‌ی ڕاپۆرته‌كه‌دا هاتوو‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌مساڵدا ‪125‬خوێندنگ‌ه دروستبكرێن هێشتا‬ ‫ناتوانێت گرفت ‌ی كه‌می ‌ی بینا چاره‌سه‌ر بكرێت‪،‬‬ ‫«به‌گوێر‌ه ‌ی داتاكان ‌ی وه‌زاره‌ت ‌ی په‌روه‌رده‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌ر خوێندنگه‌یه‌ك یه‌ك ده‌وام ‌ی تێدا‬ ‫بكرێت‪ ،‬پێویست‌ه ‪ 1308‬خوێندنگ‌ه ‌ی نوێ‬ ‫دروست بكرێت»‪.‬‬ ‫به‌پێی ئه‌و ئامار‌ه ‌ی له‌ڕاپۆرته‌كه‌دا باڵوكراوه‌ته‌و‌ه‬ ‫‪ 5534‬خوێندنگ‌ه له‌كوردستاندا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌كاتێكدا وه‌زاره‌ت ‌ی په‌وره‌رد‌ه ته‌نها ‪3865‬‬ ‫بینا ‌ی قوتابخان‌ه ‌ی هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و‌ه جگه‌له‌و‌ه ‌ی ‪541‬‬ ‫خوێندنگه‌یان دوو ده‌وامه‌و ‪277‬خوێندنگه‌یان‬ ‫س ‌ێ ده‌وام ‌ی تیا ده‌كرێت‪ ،‬هاوكات ‪ 722‬بیناش‬ ‫بۆ خوێندنگ‌ه به‌كرێ گیراوه‌‪.‬‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی ئه‌مه‌ریكی بۆ كورد‪ ASK‬رێكخراوێكی‬ ‫ئه‌مه‌ریكی كوردییه‌ی ناحكومییه‌‌و له‌ساڵی‬ ‫‪1999‬ه‌وه‌‪ ،‬له‌هه‌رێمی كوردستاندا كارده‌كات‪.‬‬

‫ریکالم‬


‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫بڵێس ‌ه ‌ی جه‌بار فه‌رمان دوا ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی بووی ‌ه ئه‌ندام ‌ی سه‌ركردایه‌ت ‌ی یه‌كێتی‌‪:‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫‪3‬‬

‫كه‌س نه‌یوێراو ‌ه زۆر لێم بێت ‌ه پێشه‌وه‌و دڵدارییم له‌گه‌ڵ بکات‬ ‫بڵێسه‌ی جه‌بار فه‌رمان‬ ‫ئه‌ندامی هه‌ڵبژێردراوی‬ ‫كۆنگره‌ی سێیه‌می‬ ‫ی‬ ‫یه‌كێتی نیشتمان ‌‬ ‫كوردستان ئاماژه‌ به‌و‌ه‬ ‫ده‌دات كه‌ له‌گه‌ڵ باوكیدا‬ ‫په‌یوه‌ندیه‌كی به‌هێزی‬ ‫هه‌بووه‌و جه‌خت له‌وه‌ش‬ ‫ده‌كاته‌وه‌ ك ‌ه رۆژگارێك‬ ‫هه‌بوو‌ه حه‌زی‌ كردوو‌ه كوڕ‬ ‫بوایه‌ نه‌ك كچ‪.‬‬ ‫ سازدانی‌‪ :‬هۆگر كه‌مال‬ ‫بڵێس‌ه خان ئێس������تا هه‌ڵگر ‌ی بڕوانام‌ه ‌ی‬ ‫ماسته‌ر‌ه له‌ئابوور ‌ی كشتوكاڵ ‌ی له‌زانكۆ ‌ی‬ ‫هۆن هایم له‌شار ‌ی شتوتگه‌ردی ئه‌ڵمانیا‌و‬ ‫له‌میان������ ‌ی یه‌كه‌م دیمانه‌یدا ب������ۆ نم نم‬ ‫ورده‌كارییه‌كان������ ‌ی ژیان ‌ی تایبه‌ت ‌ی خۆ ‌ی‌و‬ ‫هه‌ندێ تێڕوانین ‌ی خۆ ‌ی له‌س������ه‌ر پرس������‌ه‬ ‫جیاوازه‌كان ده‌خاته‌ڕوو‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬بۆچ ‌ی له‌دایكبوونت كه‌وت‌ه به‌غدا؟‬ ‫بڵێسه‌‪ :‬دایكم‌و باوكم كات ‌ی خۆ ‌ی له‌به‌غداد‬ ‫نیشته‌جێبوون‪ ،‬له‌به‌ر بوونیان به‌پێشمه‌رگ‌ه‬ ‫هه‌ر له‌به‌غ������دا ژیانیان به‌س������ه‌ربردبوو‪،‬‬ ‫زانكۆشیان له‌وێ ته‌واوكرد‪ ،‬بۆی‌ه گه‌ڕابوونه‌و‌ه‬ ‫بۆبه‌غدا‪ .‬زۆرین������ه‌ی ژیان ‌ی منداڵیم له‌گ‌ه‌ڵ‬ ‫پێشمه‌رگایه‌تیدا به‌سه‌ربردووه‌‪ ،‬هاوڕێكان ‌ی‬ ‫منداڵیم هه‌موو ‌ی پێشمه‌رگه‌بوون‪ ،‬به‌شێك ‌ی‬ ‫زۆر ‌ی ئه‌و پێش������مه‌رگان‌ه ش������ه‌هید بوون‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش كاریگه‌ری زۆری له‌س������ه‌ر ژیان‌و‬ ‫گه‌شه‌سه‌ندن ‌ی من دانا‪ ،‬یه‌كێك له‌هاوڕێكانم‬ ‫ك‌ه پێشمه‌رگ‌ه بوو‪ ،‬ئاگرین بوو ك‌ه شه‌هید‬ ‫بوو‪ .‬تاماوه‌یه‌ك تێنه‌ده‌گه‌شتم‪ ،‬به‌ڵكو به‌س‬ ‫ئه‌مزان ‌ی شتێك‌ه خه‌مبارم ده‌كات‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬چه‌ند خوشك‌و برات هه‌ی‌ه‌و‬ ‫په‌یوه‌ندیت له‌گه‌ڵ باوكت چۆن بوو‪ ،‬ژیان ‌ی‬ ‫هه‌رزه‌كاریت چۆن تێپه‌ڕاند؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬من دوو خوشك‌و برایه‌كم هه‌ی‌ه‌و‬ ‫له‌هه‌موویان گه‌وره‌ترم‪ ،‬په‌یوه‌ندیم زۆر به‌هێز‬ ‫بوو له‌گه‌ل باوكمدا‪ ،‬له‌گ‌ه‌ڵ مندا زۆر هاوڕ ‌ێ‬ ‫بوو‪ ،‬باوكم هه‌وڵی ده‌دا زۆر شتم فێربكات‪،‬‬ ‫هه‌ر له‌منداڵیشه‌و‌ه باوكم فێر ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی كردم‬ ‫كوردستان چیی‌ه‌و چۆن پارچ‌ه پارچ‌ه بووه‌‪،‬‬ ‫بۆی‌ه هیوادارم ك‌ه بتوانم له‌س������ه‌ر رێباز ‌ی‬ ‫باوكم بڕۆم‌و ئه‌و‌ه ‌ی پێم بكرێت بۆ خزمه‌ت ‌ی‬ ‫كورد‌و كوردستان بیكه‌م‪.‬‬ ‫ته‌مه‌ن ‌ی هه‌رزه‌كار ‌ی من جیاواز ‌ی هه‌بوو‪،‬‬ ‫چونك‌ه هه‌ر ل‌ه ‪15‬ساڵییه‌و‌ه له‌واڵت ‌ی ئه‌ڵمانیا‬ ‫نیش������ته‌جێبووم‪ ،‬له‌و ‌ێ به‌هۆ ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی ك‌ه‬ ‫باوكممان له‌گ‌ه‌ڵ نه‌ب������وو‪ ،‬منیش منداڵ ‌ی‬ ‫گه‌ور‌ه ‌ی باوكم بووم مه‌سولیاتێك ‌ی زۆرم‬ ‫له‌س������ه‌ر ش������ان بوو‪ ،‬بۆئه‌و‌ه ‌ی ئاگادار ‌ی‬ ‫خوش������ك‌و براكانم بم‌و رێنماییان بكه‌م‪.‬‬ ‫ئ������ه‌وه‌ش له‌واڵتێك������ ‌ی غه‌ریبی������دا زۆر‬ ‫ئاس������ان نه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم ئێم‌ه هه‌میش‌ه له‌وێ‬ ‫ه������ه‌ر پابه‌ندبووین به‌نه‌ری������ت‌و كولتور ‌ی‬ ‫كوردییه‌و‌ه‌و توانیم������ان بیپارێزین‪ ،‬له‌گ‌ه‌ڵ‬ ‫ره‌وه‌نده‌كان������ ‌ی ئه‌و واڵته‌ش������دا به‌رده‌وام‬ ‫له‌په‌یوه‌ندیه‌ك������ ‌ی زۆرباش������دا بووی������ن‪،‬‬ ‫هه‌میش������ه‌ش ئامانج ‌ی یه‌كه‌م������م ئه‌وه‌بوو‌ه‬ ‫بتوانم به‌رده‌وام ب������م له‌خوێندن‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫به‌هۆ ‌ی ژیانی پێشمه‌رگایه‌تییه‌و‌ه خوێندنم‬ ‫له‌چه‌ند شوێنێك‪ ،‬ئاسان نه‌بوو ك‌ه بچمه‌و‌ه‬ ‫قوتابخانه‌‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬له‌ئێستادا به‌چییه‌و‌ه سه‌رقاڵ ‌ی‌و‬ ‫ژیان ‌ی رۆژانه‌ت چۆن به‌ڕێ ده‌كه‌یت؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬من به‌ڕێوه‌به‌ر ‌ی گشتیم له‌به‌ش ‌ی‬ ‫كش������توكاڵ ‌ی ده‌س������ت‌ه ‌ی كوردستان ‌ی بۆ‬ ‫لێكۆڵینه‌و‌ه ‌ی س������تراتیج ‌ی‌و توێژینه‌و‌ه ‌ی‬ ‫زانس������تی‌‪ ،‬جگه‌له‌وه‌ش دایك ‌ی دوو كچم‬ ‫به‌ناوه‌كانی شایا‌و شیار‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬ئ‌ه ‌ی چۆن ژیان ‌ی هاوسه‌ریت‬ ‫پێكه‌وه‌نا؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬دوا ‌ی گه‌ڕانه‌وه‌م بۆ كوردستان‬ ‫له‌ساڵ ‌ی ‪ 2004‬ژیان ‌ی هاوسه‌ریم پێكهێنا‪،‬‬ ‫ئه‌وی������ش ئه‌وه‌ند‌ه ‌ی له‌س������ه‌ر ئه‌ساس������ ‌ی‬ ‫یه‌كترناسین‌و رێز بوو‪ ،‬ئه‌وه‌ند‌ه په‌یوه‌ند ‌ی‬ ‫خۆشه‌ویست ‌ی نه‌بوو‪.‬‬

‫رۆژگارێک هه‌بوو حه‌زم ده‌کرد کوڕ بوومای ‌ه‬ ‫ی یه‌كێتی جه‌بار فه‌رمانه‌و له‌ئێستادا ئه‌ندامی‬ ‫بڵێسه‌‪ ،‬كچی فه‌رمانده‌ی كۆچكردوو ‌‬ ‫ی به‌غدا له‌دایكبووه‌و دوای تێپه‌ڕبوون ‌ی‬ ‫سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتییه‌‪35 ،‬ساڵ له‌مه‌وپێش له‌شار ‌‬ ‫دوو مانگ به‌سه‌ر له‌دایكبوونی‪ ،‬باوكی بۆماوه‌ی چوار ساڵ زیندانی ده‌كرێت‪ ،‬ئه‌وانیش‬ ‫ماوه‌یه‌ك له‌ئاكرێ ده‌ژین‌و پاشتر ده‌چن ‌ه هه‌ولێر‪ ،‬له‌ساڵی ‪1981‬یش له‌گ ‌ه ‌ڵ دایكی‌و‬ ‫ی خێزانه‌كه‌یدا ده‌بن ‌ه پێشمه‌رگه‌و ده‌ڕۆن ‌ه شاخ‪.‬‬ ‫ئه‌ندامان ‌ی دیك ‌ه ‌‬ ‫هۆگر‪ :‬هه‌ندێجار لێره‌و له‌وێ نووسین ‌ی‬ ‫تۆ ده‌بینرێ‪ ،‬رۆژان‌ه چه‌ند سه‌عات‬ ‫ده‌خوێنیته‌وه‌؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬ناتوان������م بڵێم چه‌ند س������ه‌عات‬ ‫ده‌خوێنم������ه‌وه‌‪ ،‬چونك‌ه هه‌م������وو رۆژێك‬ ‫دیاریك������راو نیی‌ه چه‌ن������د ده‌خوێنمه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌وه‌ن������د‌ه ‌ی بۆم بكرێ������ت‪ ،‬رۆژان‌ه‬ ‫كتێب‌و گۆڤار‌و رۆژنامه‌ش به‌هه‌رس������ ‌ێ‬ ‫زمان ‌ی عه‌ره‌ب ‌ی‌و كورد ‌ی‌و ئه‌ڵمان ‌ی زیاتر‬ ‫له‌س������ایته‌كان ده‌خوێنمه‌وه‌‪ ،‬جار جاریش‬ ‫ح������ه‌ز به‌نوس������ین ده‌كه‌م‪ ،‬ب������ه‌اڵم زیاتر‬ ‫ده‌خوێنمه‌وه‌‪ ،‬له‌هه‌ر بوارێكیشدا ك‌ه بزانم‬ ‫ده‌توانم شتێك رابگه‌یه‌نم ده‌ینووسم‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬له‌گ‌ه‌ڵ دڵدار ‌ی‌و ژیان ‌ی هاوڕێیه‌ت ‌ی‬ ‫كوڕان چۆن بووی‌؟ ده‌ڵێن به‌هۆ ‌ی‬ ‫جوانییه‌كه‌ته‌و‌ه موعجیبینت زۆر بووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌م‌ه تاچه‌ند راسته‌؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬بۆ ژیان ‌ی من هیچ ته‌ئسیراتێك ‌ی‬ ‫نه‌بوو‌ه‌و له‌وانه‌ش������‌ه هیچ كات هه‌ستم به‌و‬ ‫موعجیبانه‌م نه‌كردبێت ك‌ه باس ‌ی ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫چونك‌ه له‌وانه‌ی‌ه ك������ه‌س نه‌یوێرابێت زۆر‬ ‫لێم بێت‌ه پێش������ه‌و‌ه له‌ب������ه‌ر ناووناوبانگ ‌ی‬ ‫باوكم‪ ،‬منیش هه‌میش������‌ه خۆم به‌كه‌سێك ‌ی‬ ‫ئاس������ای ‌ی داناوه‌‪ ،‬له‌ئه‌ڵمانیاش هیچ جۆر‌ه‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌ك������ ‌ی دڵدارییم نه‌ب������ووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌هۆ ‌ی سیاس������ه‌ته‌و‌ه هاوڕێ ‌ی كوڕم زۆر‬ ‫بووه‌‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬وه‌ك گه‌نجێك چۆن له‌په‌یوه‌ند ‌ی‬ ‫گه‌نجان‌و كای‌ه ‌ی سیاس ‌ی ده‌ڕوانی‌‪،‬‬ ‫هه‌ست ناكه‌یت له‌كوردستان سیاسه‌ت بۆ‬ ‫هه‌ندێك قۆرخكراو‌ه‌و پشتاوپشت بۆیان‬ ‫ده‌گوێزرێته‌وه‌؟‬ ‫بڵێسه‌‪ :‬به‌هۆ ‌ی خانه‌واده‌وه‌ی‌ه زیاتر‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫ناتوانیت بڵێی������ت ئه‌و‌ه ‌ی ك������‌ه دكتۆر‌ه‬ ‫منداڵه‌كانیان هه‌موو ‌ی دكتۆر ده‌رده‌چن‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌شێك ‌ی زۆر ‌ی له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی دایك‌و‬ ‫باوكه‌ك‌ه به‌و رێگه‌یه‌دا رۆیشتون‪ ،‬ده‌توانێت‬ ‫ئۆتۆماتیك ‌ی منداڵه‌كانیشیان ئه‌و بۆچون‌و‬ ‫ئه‌و خۆشه‌ویستیه‌یان بۆ ئه‌وكار‌ه هه‌بێت‪،‬‬ ‫بۆنمون������‌ه له‌خێزان ‌ی ئێمه‌دا دایك‌و باوكم‬ ‫سیاس ‌ی بوون‌و به‌رده‌وام له‌رێكخستنه‌كاندا‬

‫ئیشیان كردووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش مه‌سه‌له‌یه‌ك بوو‌ه‬ ‫به‌رده‌وام له‌ماڵ ‌ی ئێم������ه‌دا تاوتو ‌ێ كراوه‌‪،‬‬ ‫ئێمه‌ش به‌رده‌وام گوێبیس������ت ‌ی بووین به‌و‬ ‫ش������ێوه‌یه‌ش ك‌ه گ������ه‌ور‌ه ده‌بیت‪ ،‬بێگومان‬ ‫حه‌زده‌كه‌یت وه‌ك دایك‌و باوكت به‌رده‌وام‬ ‫بیت‪ .‬بۆخۆیش������م پێش هاتنه‌وه‌م له‌ئه‌ڵمانیا‬ ‫بۆماو‌ه ‌ی ‪10‬سا‌ڵ كار ‌ی رێكخراوه‌یم كردو‌ه‬ ‫بۆیه‌كێت ‌ی نیش������تمان ‌ی كوردستان‪ ،‬دوا ‌ی‬ ‫هاتنه‌وه‌شم بۆ كوردستان به‌رده‌وام بووم‪،‬‬ ‫به‌و پالن‌ه ‌ی ك‌ه ده‌ڵێن پل‌ه ‌ی رێكخستن ‌ی به‌و‬ ‫شێوه‌ی‌ه نا‪ ،‬چونك‌ه له‌ئه‌ڵمانیا كه‌رت‌و شان‌ه‌و‬ ‫پۆل‌و ئه‌مان‌ه نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو هه‌ر رێكخستن ‌ی‬ ‫شاره‌كان هه‌یه‌‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬به‌حوكم ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی له‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی واڵت‬ ‫ژیاویت‪ ،‬به‌شداریكردن ‌ی گه‌نجان له‌كای‌ه ‌ی‬ ‫سیاس ‌ی‌و ناوه‌نده‌كان ‌ی بڕیاردا‪ ،‬له‌ناوه‌و‌ه ‌ی‬ ‫كوردستان ئاسانتر‌ه یان له‌ده‌ره‌وه‌‪ ،‬چۆن‌و‬ ‫بۆچی‌؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬ئێم‌ه زۆر ش������ت هه‌ی‌ه ناتوانین‬ ‫جیاواز ‌ی بكه‌ین له‌به‌ین ‌ی ناوه‌و‌ه‌و ده‌ره‌وه‌دا‪،‬‬ ‫بێگومان ره‌نگ‌ه لێ������ر‌ه چوون‌ه ناو كای‌ه ‌ی‬ ‫سیاس������ ‌ی بۆ ژنێ������ك ره‌نگ������‌ه هه‌ندێك‬ ‫زه‌حمه‌تتربێت وه‌ك له‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی واڵت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هیچ شتێك نیی‌ه ك‌ه بڵێیت موسته‌حیله‌‪ ،‬بۆ‬ ‫هه‌موو كه‌سێك لێر‌هش‌و له‌وێش به‌هه‌مان‬ ‫شێو‌ه ره‌خس������اوه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌و كه‌س‌ه خۆ ‌ی‬ ‫مه‌به‌س������ت ‌ی بێت‌و بڕوا ‌ی به‌خۆ ‌ی هه‌بێت‬ ‫بێگومان هه‌ر ده‌یكات‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬بۆچ ‌ی حیزب‌و حكومه‌ت‬ ‫به‌گومانه‌و‌ه له‌تواناكان ‌ی گه‌نجان ده‌ڕوانن‌و‬ ‫كه‌متر به‌شداریان پێده‌كه‌ن له‌ناوه‌نده‌كان ‌ی‬ ‫بڕیاردا؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬به‌ڕا ‌ی م������ن ئه‌و‌ه راس������ت نییه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی ئێس������تا ئێم������‌ه زۆر گه‌نجمان‬ ‫هه‌ی‌ه ل������ه‌زۆر ناوه‌ند ‌ی بڕیاردای‌ه‌و گه‌نجان‬ ‫خۆشیان ده‌بێت هه‌و‌ڵ بۆناوه‌نده‌كان ‌ی بڕیار‬ ‫ب������ده‌ن‪ ،‬چونك‌ه من ناتوانم گه‌نجێك بێنم‬ ‫بڵێم بڕۆ بۆ فاڵن ناوه‌ند ‌ی بڕیار‪ .‬له‌هه‌موو‬ ‫بوارێكدا زه‌مین‌ه ‌ی چاكیان بۆ ره‌خسێنراو‌ه‌و‬ ‫هیوادارم رێژ‌ه ‌ی به‌شدار ‌ی گه‌نجان‌و ژنان‬ ‫له‌هه‌موو بواره‌كان زیاتر بێت‪.‬‬

‫ئه‌و ماوه‌یه‌ك له‌قوتابخان ‌ه ده‌خوێنێت ك ‌ه له‌الیه‌ن پێشمه‌رگه‌و‌ه له‌ناوچ ‌ه رزگاركراوه‌كان‬ ‫ی‬ ‫ی پۆل ‌ی پێنجه‌م ‌ی سه‌ره‌تایی ته‌واو ده‌كات‪ ،‬ده‌گه‌ڕێت ‌ه بۆشار ‌‬ ‫وانه‌ی پێده‌وترا‪ ،‬دوای ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی شااڵوه‌كان ‌ی‬ ‫ی چوار سا ‌ڵ به‌دزییه‌و‌ه له‌مااڵن بووم بۆخوێندن"‌و له‌دوا ‌‬ ‫سلێمان ‌ی‌و "بۆماو‌ه ‌‬ ‫ئه‌نفالی���ش ده‌چن ‌ه واڵت ‌ی ئێران‌و له‌وێش ماوه‌یه‌ك ده‌ژین‌و تا پۆل ‌ی پێنجه‌م ‌ی ئاماده‌یی‬ ‫له‌وێ ده‌خوێنێت‪ ،‬دواتر به‌ره‌و واڵت ‌ی ئه‌ڵمانیا سه‌فه‌ر ده‌كه‌ن‪.‬‬

‫بۆبه‌هێزكردن ‌ی یه‌كێتیه‌كه‌مان‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫هۆگر‪ :‬له‌كۆنگر‌ه ‌ی سێیه‌م ‌ی یه‌كێتیدا‬ ‫گه‌ڕانه‌و‌ه ‌ی متمان‌ه ‌ی خه‌ڵك بۆ یه‌كێت ‌ی‌و‬ ‫وه‌ك ئه‌ندام ‌ی سه‌ركردایه‌ت ‌ی‬ ‫هیواداریشم سه‌ركه‌وتووبم‪.‬‬ ‫هه‌ڵبژێردرایت‪ ،‬هه‌ست ده‌كه‌یت به‌هه‌ق ‌ی‬ ‫هۆگر‪ :‬كارنام‌ه ‌ی خاتوو بڵێس‌ه وه‌ك‬ ‫خۆت ئه‌و پۆسته‌ت به‌ده‌ستهێنا یان‬ ‫خاتوونێك ‌ی گه‌نج له‌پۆست ‌ی سه‌ركردایه‌ت ‌ی‬ ‫به‌هۆ ‌ی باوكت‌و بنه‌ماڵه‌كه‌ته‌و‌ه بوو؟‬ ‫بڵێسه‌‪ :‬بێگومان ناو ‌ی جه‌بار فه‌رمان بۆ یه‌كێت ‌ی چیی‌ه‌و زۆرتر كار له‌سه‌ر چ‬ ‫ناساندنم به‌خه‌ڵك ناوێك ‌ی زۆر گرنگ‌ه‌و بووارێك ده‌كه‌یت؟‬ ‫من شاناز ‌ی به‌وه‌و‌ه ده‌كه‌م‪ ،‬به‌اڵم ناساندن ‌ی بڵێس������ه‌‪ :‬ده‌ب ‌ێ جار ‌ێ بوه‌س������تم بزانم چ‬ ‫شه‌خس ‌ی خۆشت گرنگ ‌ی خۆ ‌ی هه‌یه‌‪ ،‬من كارێكم پێده‌سپێردرێت‪ ،‬بۆئه‌و‌ه ‌ی بتوانم‬ ‫له‌و بڕوای������ه‌دام ئه‌ندامان ‌ی كۆنگر‌ه بای ‌ی پالن بۆ كاره‌كانم دابنێم‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ند‌ه هۆش������یاربوون ك‌ه بتوانن به‌ده‌ر هۆگر‪ :‬چ هه‌ستێكت ده‌بێت ئه‌وكات‌ه ‌ی‬ ‫له‌هه‌موو شتێك‪ ،‬كه‌س ‌ی شیاو هه‌ڵبژێرن‪ .‬گوێت له‌و‌ه ده‌بێت ك‌ه به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫نه‌شیاو باس له‌خه‌بات‌و قورباندیدان ‌ی‬ ‫هۆگر‪ :‬زۆرجار باس له‌و‌ه ده‌كرێت‬ ‫باوكت بكرێت؟‬ ‫هێنان‌ه پێشه‌و‌ه ‌ی كچان‌و ژنان هێند‌ه ‌ی‬ ‫بڵێسه‌‪ :‬بێگومان هه‌موو سیاسیه‌ك نه‌یار ‌ی‬ ‫بۆ دیكۆر ‌ی حیزب‌و حكومه‌ته‌‪ ،‬ئه‌وه‌ند‌ه‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬بۆی‌ه زۆر گرنگ ‌ی به‌و قسان‌ه ناده‌م‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌ما ‌ی لێهاتووی ‌ی‌و پسپۆرێت ‌ی‬ ‫هۆگر‪ :‬ده‌ته‌وێت له‌سه‌ركردایه‌ت ‌ی یه‌كێتیدا‬ ‫نییه‌؟‬ ‫بڵێسه‌‪ :‬ئه‌و‌ه راست نیی‌ه‌و كه‌سانێك ئه‌و جێ ‌ی باوكت بگریته‌و‌ه یان فه‌ردانیه‌ت ‌ی‬ ‫قس������ان‌ه ده‌كه‌ن ك‌ه دژ به‌ژنن‪ ،‬وه‌كو بینرا خۆت بسه‌لمێنیت‌و خاوه‌ن دیدگا ‌ی‬ ‫له‌كۆنگ������ره‌دا ژماره‌یه‌ك������ ‌ی زۆر له‌ژنان جیاوازبیت بۆ كار ‌ی سیاسی‌؟‬ ‫خۆی������ان كاندید كردب������وو‪ ،‬به‌اڵم چه‌ند بڵێسه‌‪ :‬به‌تێڕوانین ‌ی من جێگا ‌ی ئه‌و به‌هیچ‬ ‫ژنێك توانیان متمان‌ه ‌ی ئه‌ندامان ‌ی كۆنگر‌ه شێوه‌یه‌ك پڕناكرێته‌وه‌‪ ،‬من بڕواناكه‌م قه‌ت‬ ‫به‌ده‌س������تبهێنن‪ .‬ژنیش ده‌بێت له‌هه‌موو بتوانم جێگ‌ه ‌ی ئه‌و بگرمه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم هیوادارم‬ ‫بواره‌كان������ ‌ی ژیاندا بێت‌و ئ������ه‌و ره‌وت‌ه ‌ی بتوانم له‌سه‌ر رێباز ‌ی باوكم به‌رده‌وام بم‪.‬‬ ‫ئێستا ‌ی كۆمه‌ڵگ‌ه ‌ی ئێم‌ه ‌ی پێدا تێده‌په‌ڕێت‪ ،‬هۆگر‪ :‬په‌یوه‌ندیت له‌گ‌ه‌ڵ مندا‌ڵ‌و خێزان ‌ی‬ ‫وه‌كو ده‌بینرێت ره‌وتێك ‌ی باشه‌‪ ،‬ئێم‌ه ژن‌ه كام له‌به‌رپرسان ‌ی حیزبی‌و حكوم ‌ی‬ ‫پێشمه‌رگ‌ه‌و پۆلیس‌و ئاسایشمان هه‌یه‌‪ ،‬ژن خۆشه‌؟‬ ‫له‌هه‌موو بوارێكدا هه‌ی‌ه‌و ده‌بێت له‌س������ه‌ر بڵێسه‌‪ :‬زۆرب‌ه ‌ی زۆر ‌ی ئه‌و پێشمه‌رگان‌ه ‌ی ك‌ه‬ ‫كات ‌ی خۆ ‌ی له‌شاخ پێكه‌وه‌بووین‪ ،‬هه‌موومان‬ ‫كردایه‌ت ‌ی یه‌كێتیش هه‌بێت‪.‬‬ ‫په‌یوه‌ندیه‌ك ‌ی زۆرباش ‌ی خێزانیمان هه‌ی‌ه‌و‬ ‫هۆگر‪ :‬چۆن ده‌ڕوانیت‌ه ئه‌وان‌ه ‌ی‬ ‫كچێنی ‌ی‌و ژنێت ‌ی خۆیان ده‌كه‌ن‌ه قوربان ‌ی هه‌ر ئه‌وكه‌سانه‌شن ئێستا پۆستی‌ حیزب ‌ی‌و‬ ‫به‌ده‌ستهێنان ‌ی پل‌ه‌و پای‌ه‌و پۆست؟ ئایا هیچ حكومیان هه‌یه‌‪ ،‬بۆی‌ه به‌گشت ‌ی په‌یوه‌ندیم‬ ‫له‌گ‌ه‌ڵ زۆربه‌یان خۆشه‌‪.‬‬ ‫جارێك رووبه‌ڕو ‌ی حاڵه‌ت ‌ی له‌و شێوه‌ی‌ه‬ ‫هۆگر‪ :‬چۆن ده‌ڕوانیت‌ه ئه‌و خێزانان‌ه ‌ی‬ ‫نه‌بوویته‌ته‌وه‌؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬تائێستا ش������ت ‌ی وام نه‌بیستو‌ه‌و به‌پاساو ‌ی شه‌ره‌فپارێز ‌ی كچه‌كانیان‬ ‫نه‌بینیوه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ناتوانم تێڕوانینێكم بۆ ده‌كوژن یان ناچار به‌خۆكوشتن‬ ‫ده‌كرێن؟‬ ‫ئه‌و شت‌ه هه‌بێت‪.‬‬ ‫بڵێسه‌‪ :‬به‌هه‌ر پاساوێك بێت هه‌ر مرۆڤێك‬ ‫هۆگر‪ :‬وه‌ك خاتونێك تاچه‌ند به‌ته‌نگ‬ ‫بێت نه‌ك ته‌نه������ا ژن‪ ،‬غه‌در ‌ی لێبكرێت‬ ‫پرس ‌ی ژنانه‌وه‌یت‌و چ به‌ڵێن‌و مژده‌یه‌ك‬ ‫ئه‌و‌ه گون������اح‌و تاوانێك ‌ی گه‌وره‌ی‌ه‌و ده‌بێت‬ ‫ده‌ده‌یت‌ه ئه‌وان‌ه ‌ی ده‌نگیان پێداویت؟‬ ‫بڵێسه‌‪ :‬به‌ده‌ره‌ج‌ه ‌ی یه‌كه‌م ئێم‌ه كارده‌كه‌ین له‌پێش دادگادا مه‌حكه‌م‌ه بكرێت‪.‬‬

‫هۆگر‪ :‬هه‌رگیز بیرت له‌خۆكوشتن‬ ‫كردۆته‌وه‌؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬نه‌خێر‪ ،‬بێگومان كات ‌ی زۆر‬ ‫هه‌ی‌ه ك‌ه مرۆڤ به‌هۆ ‌ی ئه‌و گرفتان‌ه ‌ی‬ ‫توش������ ‌ی ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‌ه مانا ‌ی ئه‌و‌ه‬ ‫نیی‌ه بیر له‌خۆكوشتن بكه‌یته‌وه‌‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬چ كاتێك زۆر نیگه‌ران‬ ‫بوویت‪ ،‬ئاوات ‌ی ئه‌وه‌ت خواستوو‌ه ك‌ه‬ ‫له‌دایك نه‌بوویتای‌ه یان له‌بر ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫كچ بوویتای‌ه كوڕ بوویتایه‌؟‬ ‫بڵێسه‌‪ :‬كاتێك ك‌ه پێشمه‌رگ‌ه بووین‪،‬‬ ‫له‌ته‌مه‌ن ‌ی ش������ه‌ش ساڵیدا زیاتر حه‌زم‬ ‫ده‌كرد كوڕ بوومای‌ه نه‌ك كچ‪ ،‬بۆئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ببم به‌پێشمه‌رگه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی زۆر كه‌س‬ ‫هه‌بوو ده‌یان وت تۆ نابیت‌ه پێشمه‌رگه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی كچی������ت‪ ،‬هه‌روه‌ها به‌هۆ ‌ی‬ ‫ژیانمان له‌ناوچ‌ه عه‌شایه‌رگه‌ریه‌كان‪،‬‬ ‫زۆرج������ار به‌باوكم وت������راو‌ه خۆزگ‌ه‬ ‫منداڵ������ ‌ی یه‌كه‌مت ك������وڕ بووایه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫كاتان‌ه حه‌زمده‌كرد كوڕبوومایه‌‪ ،‬ئه‌گینا‬ ‫هه‌ستم به‌بوون ‌ی خۆم كردوو‌ه وه‌كوو‬ ‫ژنێك‪.‬‬ ‫هۆگر‪ :‬حه‌زت له‌چ جۆر‌ه جل‌و‬ ‫به‌رگێك‌و ماكیاجێكه‌؟ حه‌زت له‌چ‬ ‫جۆر‌ه خواردنێك‌ه‌و بورجه‌كه‌ت چیه‌؟‬ ‫بڵێس������ه‌‪ :‬بوورجه‌ك������ه‌م قڕژاڵ‌ه‌و زۆر‬ ‫گرنگ ‌ی به‌میكیاج ناد‌هم‌و زیاتر حه‌زم‬ ‫له‌جل ‌ی ره‌ش������ه‌‪ ،‬له‌گ‌ه‌ڵ جل ‌ی عه‌مه‌ل ‌ی‬ ‫ك‌ه ئ������ه‌وه‌ش پانتۆ‌ڵ ب������ۆ ‌ی گونجاوه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها ح������ه‌زم له‌هه‌موو خواردنێك‌ه‬ ‫زیاتر شیرین ‌ی‌و حه‌زیشم له‌خواردن ‌ی‬ ‫مه‌عكه‌رۆنیی‌ه درووست ‌ی بكه‌م‪.‬‬ ‫روونكردنه‌و‌ه‬ ‫داوای لێبوردن له‌خوێنه‌رانی به‌رێزی‬ ‫رۆژنامه‌كه‌مان‌و كاك ئه‌یوب لهۆنی‌و‬ ‫خاتوو به‌سم‌ه محه‌مه‌د ده‌كه‌ین‪ ،‬ك‌ه‬ ‫له‌ژماره‌ی رابردوودا به‌هۆی هه‌ڵه‌یه‌كی‬ ‫هونه‌رییه‌وه‌‪ ،‬ناوی به‌سم‌ه خان له‌ژێر‬ ‫وێنه‌كه‌ی كاك ئه‌یوب نوسرابوو‪.‬‬


‫‪2‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫ی نیگه‌ران ده‌كات‬ ‫ی بازرگان ‌‬ ‫ی ئاماده‌ی ‌‬ ‫ی په‌روه‌رد ‌ه خوێندكاران ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌ك ‌‬ ‫"مامۆستاكان به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی زۆر ناشیری ‌ن پرسیاره‌كانیان لێوه‌رگرتین‌و كردیانین ‌ه ده‌ره‌و‌ه‌"‬

‫ سه‌روه‌ر سه‌عید له‌سلێمان ‌ی‬

‫دوێنێ له‌تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی كۆتای ‌ی ساڵ ‌ی‬ ‫ئاماده‌ییی������‌ه بازرگانیییه‌كان‪ ،‬وه‌اڵم ‌ی‬ ‫پرس������یاره‌كان له‌بر ‌ی پرس������یاره‌كان‬ ‫ده‌درێت‌ه خوێندكاران‌و ئه‌وه‌ش ده‌بێت‌ه‬ ‫هۆ ‌ی دواخستن ‌ی تاقیكردنه‌وه‌ی وان‌ه ‌ی‬ ‫(موراس������ه‌الت ‌ی بازرگانی‌) بۆرۆژ ‌ی‬ ‫چوارش������ه‌ممه‌‪ ،‬ه������اوكات به‌رێوه‌به‌ر ‌ی‬ ‫گش������ت ‌ی ئه‌زمونه‌كانیش به‌هه‌ڵه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫هونه‌ری ‌ی ناوده‌بات‪ ،‬به‌اڵم خوێندكاران‬ ‫نیگه‌ران������ن له‌دواخس������تن ‌ی دوایی������ن‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌یان‌و به‌رپرسێك ‌ی وه‌زاره‌ت ‌ی‬ ‫په‌روه‌رده‌ش‪ ،‬پێیوای‌ه ئه‌و دواخس������تن‌ه‬ ‫له‌به‌رژه‌وه‌ند ‌ی خوێن������دكاران ته‌واو‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬

‫به‌س������ۆز تۆفیق‪ ،‬خوێن������دكار ‌ی دوا‬ ‫قۆناغ������ ‌ی بازرگان ‌ی‌و به‌ش������داربوو ‌ی‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌كه‌‪ ،‬كاتێ پرسیاره‌كانیان‬ ‫خس������تۆت‌ه به‌رده‌س������ت به‌الیه‌و‌ه سه‌یر‬ ‫بوو‌ه ك‌ه س������ێ الپ������ه‌ڕ‌ه ب������ووه‌‪" ،‬تا‬ ‫خوێن������دكاره‌كان باس������ ‌ی هه‌ڵه‌كه‌یان‬ ‫نه‌كردوو‌ه مامۆس������تاكان ئاگایان ل ‌ێ‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬كات ‌ێ به‌مامۆس������تاكانمان وت‬ ‫ك‌ه ئ������ه‌و هه‌ڵه‌ی‌ه ‌ی تیای������‌ه‌و له‌جیات ‌ی‬ ‫پرسیار وه‌اڵمه‌كانیش ‌ی هاتووه‌‪ ،‬خێرا‬ ‫پرس������یاره‌كانیان ل ‌ێ كۆكردینه‌و‌ه"‌و‬ ‫به‌دوای������دا بڕی������ار ‌ی دواخس������تن ‌ی‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌كه‌ی������ان دراوه‌و ئ������ه‌وه‌ش‬ ‫وا ‌ی لێكردوو‌ه ل������ه‌روو ‌ی ده‌روونییه‌و‌ه‬ ‫زۆر ناڕه‌حه‌ت بێت‪ ،‬چونك‌ه "ده‌بیت‬ ‫چه‌ند ڕۆژێك ‌ی تر له‌دڵه‌ڕاوكێدا بم تا‬

‫تاقیكردنه‌وه‌كه‌م كۆتای ‌ی دێت"‪.‬‬ ‫به‌س������ۆز‪ ،‬ئه‌و هه‌ڵه‌ی‌ه ‌ی بۆ گه‌نده‌ڵ ‌ی‌و‬ ‫بێئاگای ‌ی وه‌زاره‌ت ‌ی په‌روه‌رد‌ه گێڕایه‌و‌ه‌و‬ ‫به‌پێویس������ت ‌ی ده‌زانێ������ت له‌وب������اره‌و‌ه‬ ‫وه‌زاره‌ت������ ‌ی پ������ه‌روه‌رده‌و به‌رپرس������ ‌ی‬ ‫ئه‌زمون������ه‌كان ڕوونكردنه‌وه‌یان بدای‌ه‬ ‫به‌خوێندكاران‪" ،‬نه‌ك به‌په‌ل‌ه‌و به‌ده‌نگ‌ه‬ ‫ده‌نگ مامۆستایان پرسیاره‌كانمان لێ‬ ‫كۆبكه‌نه‌وه‌"‪.‬‬ ‫ئ������اراز ئه‌حم������ه‌د یه‌كێك ‌ی ت������ر‌ه له‌و‬ ‫خوێندكاران‌ه ‌ی ك‌ه چه‌ن������د ڕۆژێك‌ه‬ ‫خۆ ‌ی ب������ۆ دوایین تاقیكردنه‌و‌ه ئاماد‌ه‬ ‫ده‌كات‪ ،‬ب������ه‌اڵم دوێنێ زۆر بێزاربوو‌ه‬ ‫كات ‌ێ پرسیاره‌كانیان لێسه‌ندونه‌وته‌وه‌و‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌كه‌ی������ان دواخس������تووه‌‪،‬‬ ‫"مامۆس������تاكان به‌ش������ێوه‌یه‌ك ‌ی زۆر‬

‫ناش������یرین‌و به‌ده‌ن������گ به‌رزكردنه‌و‌ه‬ ‫پرسیاره‌كانیانلێوه‌رگرتین‌وكردیانین‌ه‬ ‫ده‌ره‌و‌ه ‌ی هۆڵ ‌ی تاقیكردنه‌وه‌"‪.‬‬ ‫بۆبه‌دواداچوون ‌ی زیاتر ‌ی ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌‪،‬‬ ‫نم ن������م په‌یوه‌ندیك������رد به‌باپیر به‌كر‬ ‫به‌ڕێوه‌ب������ه‌ر ‌ی گش������ت ‌ی ئه‌زمونه‌كان‬ ‫له‌وه‌زاره‌ت������ ‌ی پ������ه‌روه‌رد‌ه‌و ناوب������راو‬ ‫هۆكاره‌ك‌ه ‌ی گه‌ڕانده‌و‌ه بۆ هه‌ڵه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫هونه‌ریی‌و وتی‌‪" :‬له‌كات ‌ی چاپكردندا‬ ‫پرسیارو وه‌اڵمه‌كان تێكه‌ڵ به‌یه‌كتر ‌ی‬ ‫كراون‪ ،‬له‌وباره‌و‌ه لێكۆڵینه‌و‌ه ده‌كه‌ین‌و‬ ‫هه‌ر له‌ئێستاو‌ه ده‌ستمان پێكردوه‌"‪.‬‬ ‫به‌ڕێوه‌ب������ه‌ر ‌ی گش������تی ئه‌زمونه‌كان‬ ‫ره‌تیكرده‌و‌ه پێش������تر پرس������یاره‌كان‬ ‫ئاش������كرابێتن‌و رایگه‌یاند ك‌ه ڕۆژ ‌ی‬ ‫چوارشه‌مم‌ه ‌ی داهاتوو خوێندكاران ‌ی‬

‫ئاماده‌یی‌ه بازرگانیی������ه‌كان له‌هه‌مان ئ������ه‌و هه‌اڵن������‌ه له‌كات ‌ی پش������كنین ‌ی‬ ‫كاتدا تاقیكردنه‌وه‌یه‌ك ‌ی تر له‌و وانه‌یه‌دا تاقیكردنه‌وه‌كاندا‪ ،‬مامۆس������تا باپیر‬ ‫جه‌خت ‌ی كرده‌و‌ه ك‌ه ئه‌و هه‌ڵه‌و ته‌ركان‌ه‬ ‫ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫به‌ده‌ر له‌و هه‌ڵه‌ی‌ه ‌ی دوێنێ‪ ،‬به‌ش������ێك له‌به‌رژه‌وه‌ند ‌ی خوێندكاراندا بڕیار ‌ی‬ ‫له‌خوێندكاران ڕایده‌گه‌یه‌نن ك‌ه چه‌ند له‌سه‌رده‌درێت‌و "حساب ناكرێت"‪.‬‬ ‫وانه‌یه‌ك ‌ی ت������ر ‌ی ئاماده‌ی ‌ی بازرگان ‌ی له‌الیه‌ك ‌ی ت������ره‌و‌ه ئاراز ئه‌حمه‌د ئاماژ‌ه‬ ‫هه‌ڵ‌ه ‌ی تیاب������ووه‌‪ ،‬ئه‌وه‌تا ئاراز ئه‌حمه‌د به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه ڕه‌نگ������‌ه تاقیكردنه‌و‌ه‬ ‫جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه له‌پرسیار ‌ی دووباره‌كه‌ی������ان قورس بێت‌و نه‌توانن‬ ‫دووه‌م������ ‌ی تاقیكردن������ه‌و‌ه ‌ی وان������‌ه ‌ی ئه‌و نمره‌ی‌ه به‌ده‌ست بهێنن ك‌ه خۆیان‬ ‫(كۆمپانیاكان)یش������دا‪ ،‬نمونه‌یه‌كیان ده‌یانه‌وێ������ت‪ ،‬به‌اڵم مامۆس������تا باپیر‬ ‫بۆهاتووه‌ت������ه‌و‌ه ك������‌ه پێش������تر نه‌یان دواخس������تن ‌ی تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی كۆتای ‌ی‬ ‫خوێندووه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌ڕێوه‌به‌ر ‌ی گشتیی به‌هه‌لێك زان ‌ی تا خوێندكاران زیاتر‬ ‫ئه‌زموونه‌كان ره‌تیده‌كاته‌و‌ه هه‌ڵ‌ه ‌ی وا خۆیان ئاماده‌بكه‌ن‪" ،‬پرس������یاره‌كان‬ ‫هه‌بووبێ‪" ،‬به‌ڵكو لقی پرس������یارێك له‌ئاس������ت ‌ی خوێن������دكاردا ده‌بێ������ت‌و‬ ‫هاتۆته‌و‌ه ك‌ه ته‌رك بوو‌ه بۆ خوێندكار"‪ .‬فرس������ه‌تێك ‌ی باش‌ه تا س������ه‌ع ‌ی زیاتر‬ ‫له‌بار‌ه ‌ی چۆنیه‌ت ‌ی قه‌ره‌بووكردنه‌و‌ه ‌ی بكه‌ن"‪.‬‬

‫ی ژنان‬ ‫ی پیاوان ‌ه‌و پیاوانیش له‌ه ‌‬ ‫ژنان حه‌زیان له‌ئارایشت ‌‬

‫"پیاوان له‌ئارایشتكردندا له‌ژنان شاره‌زاترن‌و به‌دڵ ‌ی خۆت ئارایشتت بۆده‌كه‌ن"‬ ‫ی چه‌ند ساڵێك ‌ه‬ ‫ماو‌ه ‌‬ ‫له‌هه‌رێمی‌ كوردستان‬ ‫ی‬ ‫به‌گشتی‌‌و شار ‌‬ ‫ی چه‌ند‬ ‫سلێمانی‌ به‌تایبه‌ت ‌‬ ‫ی ژنان‬ ‫ئارایشتگه‌یه‌ك ‌‬ ‫كراوه‌ته‌وه‌ كه‌ پیاوان‬ ‫كاری‌ تێدا ده‌كه‌ن‌و‬ ‫به‌شێكی‌ دیار له‌ژنانیش‬ ‫ئه‌و ئارایشتگایانه‌ به‌باشتر‬ ‫ی ژنان‬ ‫ده‌زانن له‌وان ‌ه ‌‬ ‫سه‌رپه‌رشتیان ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ به‌شێك‬ ‫له‌پیاوان حه‌زده‌كه‌ن‬ ‫خانمان ئارایشتیان‬ ‫بۆبكه‌ن‪.‬‬

‫ داستان فه‌ره‌یدون‬ ‫زۆرێك له‌كچان‌و ژنان به‌مه‌به‌س������ت ‌ی‬ ‫ئارایش������تكردن س������ه‌ردان ‌ی ئ������ه‌و‬ ‫ئارایشتگایان‌ه ده‌كه‌ن ك‌ه پیاوان كار ‌ی‬ ‫تیاده‌ك‌هن‌وبه‌ڕێوه‌به‌ر ‌یئارایشتگایه‌كیش‬ ‫هۆكاره‌ك‌ه ‌ی بۆ شاره‌زای ‌ی‌و ئه‌كادیم ‌ی‬ ‫بوون ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫س������ازان عومه‌ر ‌ی فه‌رمانب������ه‌ر ماو‌ه ‌ی‬ ‫چوار ساڵ‌ه سه‌ردان ‌ی ئه‌و ئارایشتگایان‌ه‬ ‫ده‌كات ك������‌ه پی������اوان كار ‌ی تی������دا‬

‫ده‌ك‌هن‌و ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه پیاوان‬ ‫له‌ئارایشتكردندا شاره‌زاترن له‌ژنان‌و‬ ‫ئیشیشیان جوانتره‌‪ ،‬چونك‌ه "به‌دڵ ‌ی‬ ‫خۆت ئارایش������تت بۆده‌كه‌ن"‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫وا ‌ی له‌س������ازان كردوو‌ه ئه‌و بڕوای‌ه ‌ی‬ ‫له‌ال دروس������ت ببێت ك‌ه بڵێ زۆرێك‬ ‫له‌و ئارایش������تگایان‌ه ‌ی ژن������ان كار ‌ی‬ ‫تیا ده‌كه‌ن ش������اره‌زا نی������ن‌و ناتوانن‬ ‫ئارایشتێك ‌ی جوانت بۆ بكه‌ن‪" ،‬چونك‌ه‬ ‫ئه‌و ژنان������‌ه ماو‌ه ‌ی چه‌ن������د مانگێك‬ ‫خولێك ‌ی فێربونیان بینیو‌ه‌و راسته‌وخۆ‬ ‫ئارایشتگایان داناوه‌"‪.‬‬ ‫به‌پێچه‌وان‌ه ‌ی كچان‌و ژن������ان هه‌ند ‌ێ‬ ‫له‌ك������وڕان‌و ئه‌وان������‌ه ‌ی ت������از‌ه ژن‬ ‫ده‌هێن������ن له‌س������ه‌روبه‌ند ‌ی ئاهه‌نگ ‌ی‬ ‫هاوس������ه‌رگیرییاندا رووده‌ك������ه‌ن ئه‌و‬ ‫ئارایش������تگایان‌ه ‌ی ژن������ان كار ‌ی تێدا‬ ‫ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ه������اوكار كه‌م������ال‪ ،‬م������او‌ه ‌ی چه‌ند‬ ‫مانگێك‌ه ژیان ‌ی هاوسه‌ر ‌ی پێكهێناو‌ه‌و‬ ‫ئارایشتكردن ‌ی ژنان ‌ی به‌الو‌ه جوانتر‌ه‬ ‫وه‌ك له‌ه������ ‌ی پی������اوان‪" ،‬له‌كات������ ‌ی‬ ‫گواس������تنه‌و‌ه ‌ی هاوس������ه‌ره‌كه‌م پێكه‌و‌ه‬ ‫چوین‌ه ئارایش������تگای‌هك‌و جوانكار ‌ی‬ ‫بۆهه‌ردووكمان كرد"‪.‬‬ ‫رازاو ئه‌حمه‌د‪ ،‬مامۆس������تایه‌و له‌یه‌ك ‌ێ‬ ‫له‌ئارایشتگاكان ‌ی سلێمانیدا چاوه‌ڕێ ‌ی‬ ‫وه‌ستا پیاوه‌ك‌ه ‌ی ده‌كرد تا ئارایشت ‌ی‬ ‫بۆ بكات‪.‬‬

‫ئه‌و مامۆستا ژن‌ه جه‌خت ‌ی له‌و‌ه ده‌كرده‌و‌ه‬ ‫ك‌ه له‌وه‌ت‌ه ‌ی ئارایشتكار ‌ی پیاو هاتۆت‌ه‬ ‫س������لێمان ‌ی هه‌ر ال ‌ی پیاوان ئارایشت‬ ‫ده‌كات‪" ،‬چونك‌ه جوان ئارایشتمان بۆ‬ ‫ده‌كات"‌و ئارایشتگاكان ‌ی ژنان وه‌ك‬ ‫پیاوان شاره‌زا نین‪" ،‬زۆرجار چوین‬ ‫بۆال ‌ی ژنان له‌ئارایشتگه‌دا پێمان وتو‌ه‬ ‫قژمان بۆ ره‌نگێك بك‌ه ره‌نگێك ‌ی تر ‌ی‬ ‫بۆكردوم"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی تره‌و‌ه نیان ساڵح كه‌به‌رده‌وام‬ ‫ده‌چێت‌ه ئه‌و ئارایش������تگایان‌ه ‌ی پیاوان‬ ‫كار ‌ی تی������ا ده‌كه‌ن باس������ ‌ی له‌و‌ه كرد‬ ‫ك������‌ه هیچ ڕێگرییه‌ك������ ‌ی نیی‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫هاوس������ه‌ره‌كه‌یه‌و‌ه تا پیاوان ئارایشت ‌ی‬ ‫بۆبكه‌ن‪" ،‬هه‌ندێجار هاوسه‌ره‌كه‌م خۆ ‌ی‬ ‫ده‌مبات بۆئارایشتگه‌كه‌‪ ،‬چونك‌ه ئه‌و‌ه‬ ‫شتێك ‌ی زۆر ئاساییه‌"‪.‬‬ ‫زۆرێ������ك له‌ژن������ان س������ه‌ردان ‌ی ئ‌ه‌و‬ ‫ئارایشتگایان‌ه ناكه‌ن ك‌ه پیاوان كار ‌ی‬ ‫تێداده‌ك‌هن‌وبه‌دیارده‌یه‌ك ‌یقبوڵنه‌كراو ‌ی‬ ‫داده‌نێن هاوكات به‌ش������ێك له‌پیاوان‬ ‫ڕێگه‌ناده‌ن ژنه‌كانیان بۆئارایشتكردن‬ ‫بچن‌ه به‌رده‌ست ‌ی پیاوان‪.‬‬ ‫به‌ختیار مه‌مه‌ند‪ ،‬ڕێگ‌ه به‌و‌ه نادات ك‌ه‬ ‫خێزانه‌ك‌ه ‌ی بچێت‌ه به‌رده‌ست ‌ی پیاوێك‬ ‫تا ئارایشت ‌ی بۆ بكات‪ ،‬چونك‌ه به‌الیه‌و‌ه‬ ‫شتێك ‌ی زۆر ناش������رین‌ه كچان‌و ژنان‬ ‫بچ������ن ال ‌ی پیاوان ئارایش������ت بكه‌ن‪،‬‬ ‫"خۆم هه‌رگیز رێگه‌ناده‌م خێزانه‌كه‌م‬

‫هه‌ندێ له‌خانمان پێیان خۆش‌ه پیاوان ئارایشتیان بکه‌ن فۆتۆ‪ :‬هۆگر که‌مال‬

‫بڕواته‌ال ‌ی پیاوان ئارایشت بكات"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیك������ه‌و‌ه مه‌ڕوه‌ت محه‌مه‌د‬ ‫ك‌ه ژن ‌ی ماڵه‌وه‌ی‌ه بۆئاریش������تكردن ‌ی‬ ‫ڕوخس������ار ‌ی ده‌چێت������‌ه ال ‌ی‬ ‫ئارایش������تگاكان ‌ی ژن������ان‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫"هه‌رگیز له‌ڕووم نای‌ه‌و پێشم جوان‬ ‫نیی‌ه بڕۆم‌ه به‌رده‌ست ‌ی پیاو ئارایشتم‬ ‫بۆبكات"‪.‬‬ ‫فه‌رهاد عه‌بدولق������ادر به‌ڕێوه‌به‌ر ‌ی‬ ‫س������ه‌نته‌رێك ‌ی جوانكاری ‌ی خانمانه‌‪،‬‬ ‫هاوكات سه‌رۆك ‌ی یه‌كێت ‌ی جیهان ‌ی‬

‫جوانكاری ‌ی خانمان‌ه له‌عێراق‪ .‬به‌وت‌ه ‌ی‬ ‫خۆ ‌ی ‪29‬س������اڵ‌ه كار ‌ی ئارایش������ت‬ ‫بۆئافره‌ت������ان ده‌كات‌و ماو‌ه ‌ی حه‌وت‬ ‫ساڵیش������‌ه له‌س������لێمان ‌ی س������ه‌نته‌ر ‌ی‬ ‫جوانكار ‌ی ئافره‌تان ‌ی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ناوب������راو‪ ،‬ئاماژ‌ه ب������ه‌و‌ه ده‌دات ك‌ه‬ ‫تائێستا هه‌س������ت ‌ی نه‌كردو‌ه خانمان‬ ‫له‌الیه‌ن كه‌س������وكاریانه‌و‌ه رێگریان‬ ‫لێ بكرێ������ت‪" ،‬چونك‌ه پێش ئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ئارایش������تكه‌ر ‌ی پیاو بێت‌ه سلێمان ‌ی‬ ‫بۆئارایش������ت ‌ی خانمان‪ ،‬خه‌یات ‌ی پیاو‬

‫هه‌بو‌ه‌و تائێستاش هه‌ی‌ه‌و ژنان زۆرتر‬ ‫روویان تێده‌ك������ه‌ن"‪ ،‬به‌اڵم به‌بڕوا ‌ی‬ ‫فه‌رهاد ئه‌وان‌ه ‌ی ئارایشت بۆ خانمان‬ ‫ده‌كه‌ن ده‌بێت ئه‌كادیم ‌ی بن‌و ماو‌ه ‌ی‬ ‫ساڵێك له‌شوێنێك كاربك‌هن‌و پاشتر‬ ‫ئارایش������تگ‌ه بكاته‌وه‌‪" ،‬ئێمه‌ش زۆر‬ ‫خانمان هه‌ی‌ه ك‌ه له‌ئارایشت نازانن‌و‬ ‫ئارایشتگه‌شیان هه‌یه‌‪ ،‬له‌گ‌ه‌ڵ ئه‌وه‌شدا‬ ‫ژن ‌ی واهه‌ی‌ه ئارایش������ت بۆ خانمان‬ ‫ده‌كات ه������ه‌ر حه‌زده‌ك‌ه ‌ی س������ه‌یر ‌ی‬ ‫ده‌ست ‌ی بك‌ه ‌ی ئه‌وه‌ند‌ه ئیش ‌ی جوانه‌"‪.‬‬

‫ی مۆندیال گره‌وه‌كانیش گه‌وره‌تر ده‌بن‬ ‫ی یارییه‌كان ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ گه‌رم بوون ‌‬

‫"ته‌نها له‌یارییه‌كان ‌ی كۆمه‌ڵ ‌ه ‌ی یه‌كه‌مدا توانیم ‌ه دوو كراس به‌رمه‌وه‌"‬

‫هاوكار كه‌مال‪23 ،‬س������اڵ‪ ،‬هانده‌ر ‌ی‬ ‫هه‌ڵبژارد‌ه ‌ی ئه‌رجه‌نتینه‌و زۆر دڵنیای‌ه‬ ‫ملمالنێ‌و گره‌وه‌كان له‌سه‌ر‬ ‫له‌و‌ه ‌ی له‌هه‌موو خوله‌كاندا ده‌یباته‌وه‌‪،‬‬ ‫براو‌هی‌ مۆندیالی‌ ئه‌مساڵ‬ ‫ی "له‌به‌رئ������ه‌و‌ه ئه‌گ������ه‌ر گره‌ویش بكه‌م‬ ‫ده‌ستی‌ پێكردوو هانده‌ران ‌‬ ‫دڵنی������ام نایدۆڕێن������م"‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫یان ‌ه جۆراوجۆره‌كان‬ ‫هه‌ڵبژارد‌ه دڵخوازه‌ك‌ه ‌ی چه‌ندینجار‬ ‫ی‬ ‫گره‌و له‌سه‌ر سه‌ركه‌وتن ‌‬ ‫یه‌كه‌م ‌ی مۆندیالی به‌ده‌ستهێناوه‌‪.‬‬ ‫یانه‌كانیان ده‌كه‌ن‌و‬ ‫سامان خالید‪ ،‬له‌یارییه‌كان ‌ی كۆمه‌ڵ‌ه ‌ی‬ ‫ی‬ ‫بۆ بردن ‌ه سه‌ر ‌‬ ‫یه‌كه‌م������دا ئه‌و گره‌وان������‌ه ‌ی بردۆته‌و‌ه‬ ‫به‌ڵێنه‌كانیشیان ناوبژیوان‬ ‫ك������‌ه له‌گه‌ڵ هاوڕێكان������ ‌ی كردویه‌ت ‌ی‬ ‫داده‌نێن‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر سه‌ركه‌وتن ‌ی یانه‌كان‪" ،‬ته‌نها‬ ‫له‌یارییه‌كان ‌ی كۆمه‌ڵ‌ه ‌ی یه‌كه‌مدا توانیم‌ه‬ ‫دوو كراس به‌رمه‌وه‌"‪.‬‬ ‫ مهیره‌بان‌و هۆگر‬ ‫ئه‌گه‌رچ������ ‌ی هێش������تا مۆندی������ال‬ ‫له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردن ‌ی هه‌ر یارییه‌كدا له‌سه‌ره‌تادایه‌‪ ،‬به‌اڵم سامان چێژێك ‌ی‬ ‫كافتریاو چایخانه‌و شوێن‌ه گشتیه‌كان تایبه‌ت ‌ی لێوه‌رگرت������ووه‌و ئاماژ‌ه به‌و‌ه‬ ‫جمه‌ی������ان دێت ل������ه‌و گه‌نجان‌ه ‌ی ك‌ه ده‌دات ك‌ه له‌گه‌ڵ به‌ره‌و پێش������چوون ‌ی‬ ‫چێژێك ‌ی بێوێن������‌ه ده‌بینن له‌بینین ‌ی یارییه‌كان‌و چون������‌ه كۆمه‌ڵ‌ه ‌ی دووه‌م‪،‬‬ ‫به‌كۆمه‌ڵ������ ‌ی یارییه‌كان������ ‌ی مۆندیال‌و گره‌وه‌كان قورستر ده‌بن‌و ئه‌وكات بڕ‌ه‬ ‫گره‌و ‌ی جۆراوجۆر ده‌كه‌ن له‌س������ه‌ر پار‌ه ‌ی له‌سه‌ر داده‌نرێت‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی ت������ره‌و‌ه خالید ‌ی وه‌س������تا‬ ‫بردنه‌و‌ه ‌ی یان‌ه دڵخوازه‌كانیان‪.‬‬

‫غه‌ریب خاوه‌ن ‌ی كتێبخانه‌یه‌كه‌و باس‬ ‫له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه له‌هه‌موو مۆندیاله‌كاندا‬ ‫گره‌و ‌ی له‌س������ه‌ر یارییه‌كان كردووه‌‪،‬‬ ‫"گره‌وه‌كانیش زیاتر له‌سه‌ر خواردن‌و‬ ‫جل ب������وو‌ه‌و یه‌ك مۆندی������ال نه‌بێت‬ ‫ئه‌وان‌ه ‌ی تر بردومه‌ت������ه‌وه‌"‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫به‌هۆ ‌ی الیه‌نگریكردن ‌ی هه‌ڵبژارد‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌ڵمانی������ا بووه‌‪" ،‬له‌م مۆندیاله‌ش������دا‬ ‫گره‌وم له‌س������ه‌ر یارییه‌ك‌ه ‌ی ئه‌ڵمانیا‬ ‫كردوو بردمه‌وه‌"‪.‬‬ ‫جگ������‌ه له‌گه‌نج������ان به‌ش������ێك ‌ی زۆر‬ ‫له‌شاعیران‌و نوسه‌ران‌و هونه‌رمه‌ندان‬ ‫گره‌و ‌ی جۆراوجۆر له‌سه‌ر بردنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ئ������‌ه‌و یانه‌ی‌ه ده‌كه‌ن ك������‌ه خوازیارن‬ ‫بیباته‌وه‌‪.‬‬ ‫حه‌م������‌ه عه‌ل ‌ی خان س������ه‌رۆك ‌ی تیپ ‌ی‬ ‫وه‌رزش ‌ی چه‌خماغ‌ه ‌ی هونه‌رمه‌ندان ك‌ه‬ ‫له‌چایخانه‌ن‌ه ‌ی شه‌عب ‌ی شار ‌ی سلێمان ‌ی‬ ‫سه‌یر ‌ی یارییه‌كان ‌ی ده‌كرد‪ ،‬جه‌خت‬ ‫له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه ئه‌و واڵتان‌ه ‌ی زۆرب‌ه ‌ی‬ ‫ته‌مه‌نیان له‌ژێرده‌سته‌ی ‌ی به‌سه‌ربردوه‌‪،‬‬

‫ئه‌وان مۆندیال ‌ی ئه‌مس������ا‌ڵ ده‌به‌نه‌وه‌‪ ،‬ك‌ه ته‌نانه‌ت ڕۆژنام‌ه وه‌رزشیه‌كانیش‬ ‫الیه‌نگر ‌ی ده‌كه‌ن‪ ،‬چونك‌ه "هه‌ندێك‬ ‫"زۆریش حه‌زده‌كه‌م بیبه‌نه‌وه‌"‪.‬‬ ‫خان‪ ،‬باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه الیه‌نگر ‌ی ل������ه‌و رۆژنامان������ه‌ش هێڵ ‌ی گش������ت ‌ی‬ ‫هه‌ڵب������ژارد‌ه ‌ی به‌ڕازیله‌و چه‌ندینجار رۆژنامه‌وانیان نه‌پاراستو‌ه‌و الیه‌نگر ‌ی‬ ‫گره‌وی له‌س������ه‌ر ق‌هل‌و قاز‌و ئاسك‌و دیار‌هبه‌مانشێته‌كانیانه‌وه‌"‪.‬‬ ‫مه‌ش������روبات ‌ی گ������ران ك������ردووه‌‪ ،‬به‌هۆ ‌ی ئ������ه‌و‌ه ‌ی یارییه‌كان ‌ی مۆندیال‬ ‫"ئه‌مس������اڵیش چه‌ند هونه‌رمه‌ندێك ‌ی ده‌گوزان������ه‌وه‌و گه‌نجانی������ش ح������ه‌ز‬ ‫خۆمان گره‌ویان له‌س������ه‌ر یارییه‌كان به‌كۆبوون������ه‌و‌ه ده‌كه‌ن له‌گ������ه‌ڵ ئه‌و‬ ‫هاوڕێیانه‌یان ك‌ه الیه‌نگر ‌ی یانه‌كانیانن‬ ‫كردووه‌"‪.‬‬ ‫س������ه‌اڵح جه‌الل ‌ی شاعیر له‌گ‌ه‌ڵ ئارام ت������ا ده‌ره‌نگان������ ‌ی ش������ه‌و كافتریاو‬ ‫ئیسماعیل ‌ی شاعیر گره‌و ‌ی له‌سه‌ر ئه‌و‌ه چایخانه‌كان جه‌میان دێت‪.‬‬ ‫كردو‌ه ك‌ه به‌رازیل كاس������ه‌ك‌ه ببات‪ ،‬هاوژی������ن عوس������مان‪ ،‬گه‌نجێك������ ‌ی‬ ‫گره‌وه‌كه‌ش ‌ی له‌س������ه‌ر لول‌ه كه‌بابه‌‪28 "،‬ساڵ‌ه له‌ش������ار ‌ی هه‌ڵه‌بج‌ه‌و به‌رده‌وام‬ ‫له‌گ������‌ه‌ڵ س������ه‌مه‌نده‌لێك ‌ی هیند ‌ی ك‌ه كافتریاك������‌ه ‌ی ب������ه‌ڕوو ‌ی هانده‌ران ‌ی‬ ‫له‌شعره‌كانما هه‌ی‌ه‌و قه‌قنه‌س‌ه‌و به‌ئاگر هه‌ڵبژارده‌كان ‌ی مۆندیالدا ده‌كاته‌وه‌و‬ ‫باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه گه‌نجان چێژێك ‌ی‬ ‫ناسوتێت"‪.‬‬ ‫ئیدریس ‌ی شاعیر الیه‌نگر ‌ی ئه‌ڵمانیای‌ه‌و تایبه‌ت ده‌بینن ك‌ه به‌كۆمه‌ڵ سه‌یر ‌ی‬ ‫له‌گ������ه‌ڵ هاوڕێك‌ه ‌ی ك������‌ه الیه‌نگر ‌ی یارییه‌كان ده‌ك������‌هن‌و چه‌ندین جۆر‬ ‫به‌رازیل������ه‌‪ ،‬گره‌و ‌ی كردوو‌ه له‌س������ه‌ر گره‌و ده‌كه‌ن له‌سه‌ر بردنه‌و‌ه ‌ی یانه‌كان‪،‬‬ ‫"گره‌و له‌بابه‌ت ‌ی خوارده‌مه‌نیه‌و‌ه تیادای‌ه‬ ‫كراس‌و پانتۆڵێك‪.‬‬ ‫ئیدریس عه‌ل ‌ی ئام������اژ‌ه ‌ی به‌وه‌ش دا تاوه‌كوو ده‌گات‌ه بڕ‌ه پاره‌"‪.‬‬

‫هه‌ڵكه‌وت محه‌م������ه‌د وه‌ك ناوبژیوان‬ ‫ی هه‌ڵه‌بجه‌و‬ ‫دیاریكراو‌ه له‌نێوان گه‌نجان ‌‬ ‫ی ده‌ربه‌ندیخاندا‌و باس له‌و‌ه‬ ‫گه‌نجان ‌‬ ‫ده‌كات ك‌ه كۆمه‌ڵه‌كان دابه‌شبوون‌و‬ ‫ی ناو ئه‌و كافتریایه‌ش بوونه‌ت‌ه‬ ‫كۆمه‌ڵ‌ه ‌‬ ‫ی ده‌ربه‌ندیخان‬ ‫دوو گروپ‪" ،‬كۆمه‌ڵ ‌‬ ‫پێكهات������وون ل‌ه ‪10‬گه‌ن������ج به‌رامبه‌ر‬ ‫ی هه‌ڵه‌بج������‌ه ئه‌وانیش ب‌ه‬ ‫به‌گه‌نجان������ ‌‬ ‫‪10‬گه‌نج"‪.‬‬ ‫ی ئه‌و دوو كۆمه‌ڵ‌ه گه‌نج‌ه‬ ‫ئه‌و گره‌و‌ه ‌‬ ‫ی یه‌ك ملیۆن دینار‌ه‌و‬ ‫كردوویان‌ه بڕ ‌‬ ‫ی ناوبژیوانه‌كه‌ی������ان دایان ناوه‌‪،‬‬ ‫ال ‌‬ ‫ه������ه‌روه‌ك هه‌ڵكه‌وت ده‌ڵێت‪" :‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ی هه‌ر الیه‌ك بیباته‌و‌ه بڕ‌ه‬ ‫هه‌ڵبژارد‌ه ‌‬ ‫پاره‌ك‌ه بۆ ئه‌و الیه‌ن‌ه ده‌بێت"‪.‬‬ ‫ی ب������ه‌وه‌دا ك‌ه وه‌ك‬ ‫ناوب������راو ئاماژ‌ه ‌‬ ‫ناوبژی������وان له‌نێوان ئه‌م گه‌نجانه‌دای‌ه‬ ‫ی وه‌رزش������یانه‌و‌ه‬ ‫تاوه‌كو به‌ڕۆحێك ‌‬ ‫ی مۆندیال به‌ڕێ‬ ‫بتوانن كاته‌كان������ ‌‬ ‫ی شه‌ڕوو كێش‌ه‬ ‫بكه‌ن‪" ،‬تا تووش������ ‌‬ ‫نه‌بن"‪.‬‬


‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫ی سه‌ركه‌وتووان‬ ‫سه‌ره‌تایه‌ك ل ‌ه نهێن ‌‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫‪5‬‬

‫پێشه‌كیه‌ك بۆئه‌نداز‌ه ‌ی ده‌روون ‌ی‬

‫عادل شاسوار ‌ی‬

‫له‌به‌رچاوه‌كان گه‌یشتون كه‌سانێك‬ ‫ب������وون خ������اوه‌ن توان������ای قووڵ‌و‬ ‫دوورودرێژی خه‌ون‌و خه‌یاڵ بوون‪.‬‬ ‫ئه‌نداز‌ه ‌ی ده‌روون ‌ی ه������ه‌وڵ ئه‌دات‬ ‫له‌ال ‌ی ت������اك چه‌ن������د گریمانه‌یه‌ك‬ ‫بچه‌سپێنێ‌‪ ،‬بۆ دروستكردن ‌ی پردێك ‌ی‬ ‫په‌یوه‌ند ‌ی پته‌و بۆناس������ین ‌ی خود ‌ی‬ ‫خۆ ‌ی‌و كردنه‌و‌ه ‌ی ك������ۆد ‌ی ئه‌ویتر‬ ‫واته‌‪ :‬چۆنیه‌ت ‌ی هه‌ڵس������وكه‌وتكردن‬ ‫له‌گه‌ڵ ده‌وروبه‌رو ژیاندا‪ ،‬تا له‌ڕێگ‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌وه‌و‌ه بیگه‌ێنێت به‌ژیانێك ك‌ه به‌ب ‌ێ‬ ‫بوون ‌ی ئه‌و پرد‌ه ئاسان نیی‌ه بتوانر ‌ێ‬ ‫ده‌رك به‌نهێنیه‌كان ‌ی ناو ئه‌و جیهان‌ه‬ ‫پ������ڕ له‌گه‌نجین‌ه مه‌زن������‌ه بكر ‌ێ ك‌ه‬ ‫پێیده‌وتر ‌ێ (ئه‌نداز‌ه ‌ی ده‌روونی‌) یان‬ ‫(پرۆگرامساز ‌ی زمانه‌وان ‌ی ده‌ماریی‌)‬ ‫یان (به‌رنام‌ه ‌ی گه‌شه‌پێدان ‌ی مرۆیی‌)‬ ‫یان ه������ه‌ر ده‌ربڕینێك ‌ی گونجاوتر‬ ‫ك‌ه له‌داهاتوودا دروس������ت بكر ‌ێ بۆ‬ ‫زاراو‌ه ‌ی ‪ ، N.L.P‬ك‌ه له‌بنچینه‌دا ئه‌م‬ ‫زانس������ت‌ه ئه‌یه‌و ‌ێ وا له‌مرۆڤ بكات‬ ‫بتوان ‌ێ سه‌رله‌نو ‌ێ خۆ ‌ی دابڕێژێته‌و‌ه‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌ما ‌ی ناسین ‌ی خۆی‌‪ ،‬ناسین ‌ی‬ ‫كۆده‌كان������ی‌‪ ،‬زانین ‌ی پاس������وۆرد ‌ی‬ ‫كۆده‌كانی‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش یه‌كه‌م هه‌نگاو ‌ی ئه‌و‬ ‫رێگا به‌رینه‌یه‌و ته‌نها ئه‌ژماركردن ‌ی‬ ‫‪ 13‬گریمان������‌ه به‌ناوبانگه‌ك‌ه مرۆڤ‬ ‫ناگه‌ێنێت‌ه تێگه‌یشتن ‌ی ته‌واویان‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌كرێت شرۆڤ‌ه ‌ی هه‌ركام له‌م خااڵن‌ه‬ ‫ببێت‌ه هه‌وێن ‌ی بابه‌تێك ‌ی س������ه‌ربه‌خۆ‬ ‫له‌پاش������ه‌ڕۆژدا‪ ،‬ئه‌و گریمانان‌ه ‌ی ك‌ه‬ ‫خاوه‌ن������ ‌ی راس������ته‌قینه‌یان خود ‌ی‬ ‫‪ N.L.P‬خۆیه‌ت ‌ی‌و له‌چه‌ندین كتێب‌و‬ ‫س������ه‌رچاوه‌و س������ایت‌و ‪CD‬یدا‬ ‫ده‌ستده‌كه‌ون به‌زمان‌ه‬ ‫جی������اوازه‌كان‪،‬‬ ‫به‌تا یب������ه‌ت‬ ‫له‌ال ‌ی گ������ه‌ور‌ه‬ ‫باسكار ‌ی وه‌ك‪:‬‬ ‫د‪.‬ریتش������ارد‬ ‫با ند ل������ه‌ر و‬ ‫د ‪ .‬ج������ۆ ن‬ ‫گرین������ده‌رو‬ ‫س������تیفا نی‬ ‫لیر ن������ه‌ر و‬ ‫د‪.‬ئه‌نتۆن������ی رۆبن������زو‬ ‫د‪.‬ئیبراهیم فه‌ق ‌ێ‌و كه‌ریم‬ ‫ش������ازلی‌و د‪.‬محه‌مه‌د‬ ‫تكریت ‌ی و‪...‬هتد‬ ‫ك������‌ه هه‌ند ‌ێ‬

‫‪ .1‬رێزگرتن‌و قبوڵكردن ‌ی ئه‌وانیتر‬ ‫وه‌كو خۆیان ك‌ه ه������ه‌ن‪ ،‬نه‌ك وه‌ك‬ ‫ئه‌و‌ه ‌ی تۆ ئه‌ته‌وێت ببن‪.‬‬ ‫‪ .2‬نه‌خش‌ه خود ‌ی ناوچ‌ه نییه‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬هه‌موو مرۆڤێ������ك رابردوویه‌ك ‌ی‬ ‫هه‌ی‌ه ك‌ه ك������ۆ ‌ی ئه‌و توانای‌ه ‌ی تێدای‌ه‬ ‫ك‌ه پێویس������تیه‌ت ‌ی ب������ۆ گۆڕانكار ‌ی‬ ‫چاكساز ‌ی له‌ژیانیدا‪.‬‬ ‫‪ .4‬خه‌ڵك ‌ی هه‌موو هێ������زو توانایان‬ ‫ده‌خه‌نه‌كار بۆ هه‌ڵبژاردن ‌ی باشترین ‌ی‬ ‫ئ������ه‌و هه‌ڵبژاردان������‌ه ‌ی ك������‌ه له‌وكات‌ه‬ ‫دیاریكراوه‌دا له‌به‌رده‌ستدایه‌‪.‬‬ ‫‪ .5‬له‌پش������ت هه‌م������وو ره‌فتارێكه‌و‌ه‬ ‫نیازێك ‌ی باش هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ .6‬بۆهه‌موو مرۆڤێك دوو ئاس������ت ‌ی‬ ‫په‌یوه‌ند ‌ی هه‌یه‌‪ :‬هوشیار ‌ی (ئاگای ‌ی)‌و‬ ‫ناهوشیار ‌ی (نائاگایی‌)‪.‬‬ ‫‪ .7‬شكستهێنان بوون ‌ی نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫ئ������ه‌و‌ه ‌ی هه‌ی‌ه ش������اره‌زای ‌ی‌و ئاكام ‌ی‬ ‫ئه‌زموون‌و تاقیكردنه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ .8‬كه‌س������ ‌ی نه‌رموونیان‌و له‌سه‌رخۆ‬ ‫زیاتر ئه‌توان ‌ێ كاروبار به‌ڕێوه‌به‌رێ‌‪.‬‬ ‫‪ .9‬مان������ا ‌ی په‌یوه‌ندیك������ردن ئ������ه‌و‬ ‫ده‌ره‌نجامه‌ی‌ه ك‌ه پێی ده‌گه‌یت‪.‬‬ ‫‪ .10‬عه‌قڵ‌و جه‌ست‌ه كاریگه‌ریان له‌سه‌ر‬ ‫یه‌كتر ‌ی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ : Modeling .11‬ئه‌گه‌ر ش������تێك‬ ‫بگونجێ������ت بۆ هه‌ركه‌س������ێك‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫ده‌گونجێت كه‌سێك ‌ی تریش فێر ‌ی‬ ‫ببێت‪ ،‬چ������ۆن كاره‌كان������ ‌ی خود ‌ی‬ ‫خۆ ‌ی ئه‌نجام ده‌دات ك‌ه ئه‌م خاڵ‌ه ب‌ه‬ ‫(نمضج‌ه یان تمپیل) یان مۆدلینگ‬ ‫به‌ناوبانگه‌‪.‬‬ ‫‪ .12‬من بزوێن������ه‌ر ‌ی ژیر ‌ی خۆمم‪،‬‬ ‫كه‌وات������‌ه به‌رپرس������یار ‌ی ئاكام������ ‌ی‬ ‫كرداره‌كانمم‪.‬‬ ‫‪ .13‬هه‌م������وو ئه‌زموونێك فۆرمێك ‌ی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬فۆرمه‌ك‌ه ‌ی گ������ۆڕا ناوه‌ڕۆك ‌ی‬ ‫ئه‌زموونه‌كه‌ش ‌ی له‌گه‌ڵدا ئه‌گۆڕێت‪.‬‬ ‫نوسه‌ر ‌ی به‌ناوبانگ ستیڤن ر‪ .‬كوفی‌‪،‬‬ ‫س ‌ێ كتێب ‌ی له‌مه‌ڕ حه‌وت نه‌ریت هه‌ی‌ه‬ ‫ك‌ه پوخته‌كه‌یان ئه‌مان‌ه ‌ی خواره‌وه‌ن‪:‬‬ ‫‪ .1‬ده‌ستپێشخه‌ر به‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬له‌كۆتاییه‌و‌ه ده‌ست پێبكه‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬له‌گرنگتره‌و‌ه ده‌ست پێبك‌ه پاشان‬ ‫گرنگ‪.‬‬ ‫‪ .4‬بیركردنه‌و‌ه له‌سوود ‌ی گشتی‌‪.‬‬ ‫‪ .5‬هه‌وڵب������د‌ه یه‌كه‌مج������ار تێبگ‌ه ‌ی‬ ‫له‌وانیتر‪.‬‬ ‫‪ .6‬هاوكار ‌ی ئه‌وانیتر بكه‌‪.‬‬ ‫‪ .7‬په‌یڕه‌و ‌ی بنه‌م������ا ‌ی نوێكردنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫هاوسه‌نگ ‌ی خۆیان ئه‌ده‌ن‪.‬‬

‫ی‬ ‫قه‌یره‌یی‌‌و ڕه‌به‌ن ‌‬ ‫گه‌نجان له‌ژیان ‌ی هاوسه‌ریی نائومێد ده‌كات‬

‫فۆتۆ‪ :‬سه‌ربه‌ست مه‌نمی‬

‫جارێكیان رۆژنامه‌نووس������ێك لێ ‌ی‬ ‫پرسیم‪ :‬یه‌كێك له‌س������ه‌رچاوه‌كان ‌ی‬ ‫خۆرۆشنبیركردن بریتیی‌ه له‌كتێب‪.‬‬ ‫هه‌ندێك باوه‌ڕیانوای‌ه ك‌ه سه‌رچاو‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌ده‌ب هه‌م������وو ‌ی خه‌یاڵه‌‪ ،‬ئایا ژیان‬ ‫له‌گ������ه‌ڵ كتێبدا م������رۆڤ دانابڕێت‬ ‫له‌واقی������ع؟ منیش وت������م‪ :‬به‌گوێر‌ه ‌ی‬ ‫رێكخستن ‌یرست‌ه ‌یپرسیاره‌ك‌هئه‌توانم‬ ‫بڵێم‪ ..‬به‌ڵێ‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه به‌ڵ ‌ێ‌و نه‌خێر‬ ‫بۆ پرس������یار مه‌دو جه‌زر ‌ی وه‌اڵمه‌و‬ ‫سه‌رچاوه‌كه‌ش������ ‌ی یان وه‌اڵم ‌ی حازر‬ ‫به‌ده‌ست‌ه یان عاتفه‌یه‌‪ .‬هیچكامیشیان‬ ‫مه‌عریفه‌ی������ه‌ك زیادناكه‌ن بۆس������ه‌ر‬ ‫پرسیاره‌كه‌‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه پرسیاره‌ك‌ه‬ ‫خۆش ‌ی دوو ڕه‌هه‌ند‌ه‌و به‌ڕێژه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫جیا هه‌ردوو موس������به‌ت نه‌فییه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫تیایه‌‪ .‬رێگایه‌ك نیی‌ه بۆئاس������وده‌ی ‌ی‬ ‫هه‌موومان‪ ،‬ئێم‌ه سروشت جیاوازین‪،‬‬ ‫ئه‌ده‌ب هه‌م سوود ‌ی ل ‌ێ وه‌رده‌رگرم‬ ‫هه‌م پێ ‌ی ئاسوود‌ه ده‌بم‪ ،‬به‌اڵم له‌وانه‌ی‌ه‬ ‫ال ‌ی كه‌س������ێك ‌ی تر ك������‌ه ژیان ‌ی بۆ‬ ‫زانست ته‌رخان كردبێت له‌وان‌ه نیی‌ه‬ ‫به‌فراوانبوون ‌ی خه‌یاڵ ئاسوود‌ه بێت‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ی‌ه وا ئه‌كات ره‌گه‌ز ‌ی خه‌یاڵ (ك‌ه‬ ‫یه‌كێك������‌ه له‌ره‌گه‌زه‌كان ‌ی ئه‌ده‌ب نه‌ك‬ ‫س������ه‌رچاو‌ه ‌ی هه‌موو ئه‌ده‌ب) ببێت‌ه‬ ‫خاڵ ‌ی الواز ال ‌ی ئه‌و كه‌س������ه‌‪ ،‬نه‌ك‬ ‫به‌شێو‌ه ‌ی گشت ‌ی ال ‌ی هه‌موو ئه‌دیب‌و‬ ‫ئه‌ده‌بدۆستێك‪.‬‬ ‫ژیان له‌گه‌ڵ كتێبدا عیش������قه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ته‌نها عیش������قێك ‌ی س������ۆزدار ‌ی نا‪،‬‬ ‫عیش������ق‌ه له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی قه‌ت له‌گه‌ڵتدا‬ ‫به‌ده‌نگ ‌ی به‌رز قس������‌ه ناكات‪ .‬كتێب‬ ‫قه‌ت بێوه‌فا نییه‌‪ .‬چاوان ‌ی تامه‌زرۆ ‌ی‬ ‫خوێندنه‌و‌ه ‌ی خ������ۆش ئه‌وێن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫مه‌عریفه‌ش������ت ئه‌داتێ‌‪ ،‬ل������ه‌و‌ه ‌ی ك‌ه‬ ‫پێویسته‌‪ ،‬عیشق‌ه له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی ئه‌توانیت‬ ‫له‌گه‌ڵ نازدارترین كتێب ‌ی ئه‌م دنیایه‌دا‬ ‫ژوانت هه‌ب ‌ێ‌و ئه‌ویش ره‌د ‌ی نه‌كاته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌هه‌مان شێو‌ه خه‌یاڵیش بۆ ئه‌ده‌ب‬ ‫ئه‌وه‌ند‌ه ‌ی سیفه‌ت‌ه له‌نگ ‌ی نییه‌‪.‬‬ ‫زانس������ت له‌ژوور ‌ی تاقیگه‌دا ئیش‬ ‫بۆواقیع ئه‌كات‌و كه‌سیش پێ ‌ی ناڵ ‌ێ‬ ‫ئه‌م‌ه خاڵ������ ‌ی الوازیه‌تی‌‪ ،‬ئ‌ه ‌ی بۆچ ‌ی‬ ‫ئ������ه‌ده‌ب ئه‌گه‌ر ل������ه‌ژوور ‌ی خه‌یاڵدا‬ ‫ئیش بۆواقیع ب������كات كه‌مییه‌؟! تۆ‬ ‫ئه‌گ������ه‌ر مرۆڤێك������ ‌ی داهێنه‌ر بیت‬ ‫نه‌ك ته‌نفیزی‌‪ ،‬تۆ ئه‌گه‌ر مرۆڤێك ‌ی‬ ‫ئه‌دیب بیت نه‌ك كرێكار‪ ،‬ناتوان ‌ی‬ ‫هه‌ر له‌كای‌ه ‌ی واقیعدا بسوڕێیته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ڵكو پێویستبوونت بۆدنیا ‌ی تیۆرو‬ ‫خه‌ی������اڵ‌و خوێندن������ه‌و‌ه ‌ی ئه‌زموون ‌ی‬ ‫واقیع ‌ی رابردوو ‌ی كه‌سان ‌ی پێشین‬ ‫پێداویس������ت ‌ی ئیش������ه‌كه‌ته‌‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫جیهان ‌ی تیۆر‪ ،‬خه‌یاڵ‪ ،‬لێكدانه‌و‌ه ‌ی‬ ‫خه‌شونه‌كانت‪ ،‬خوێندنه‌و‌ه ‌ی كتێب‪،‬‬ ‫جیهان ‌ی نه‌خشه‌كێشان ‌ی خه‌ونه‌كانت‌ه‌و‬ ‫پرۆژه‌كان������ ‌ی هیوات������ه‌‪ ،‬جیهان������ ‌ی‬ ‫به‌هێزكردن������ ‌ی باكگراوند ‌ی پێش‬ ‫پراكتیكته‌‪ .‬خه‌یاڵ وت‌ه ‌ی س������ێیه‌م ‌ی‬ ‫واقیع‌و خه‌ونه‌‪.‬‬ ‫له‌كو ‌ێ مرۆڤێك هه‌بووه‌و توانیویه‌ت ‌ی‬ ‫ئیزافه‌یه‌ك بۆ ژیان بكات به‌دڵنیاییه‌و‌ه‬ ‫له‌پێشدا خه‌یاڵێك ‌ی گه‌وره‌تر ‌ی هه‌بووه‌و‬ ‫خه‌ونێك ‌ی هه‌بوو‌ه له‌سنوور ‌ی واقیع ‌ی‬ ‫گه‌وره‌تر بوو‌ه بۆی‌ه توانیویه‌ت ‌ی بگات‌ه‬ ‫رۆژێك ‌ی گه‌ش������تر‪ ،‬ئێم‌ه وه‌ك كورد‬ ‫مه‌حكومین به‌واقیعێك ‌ی س������نوردار‬ ‫به‌حوكم ‌ی گ‌هل‌و نیش������تمان‌و ماڵ‌و‬ ‫شوێن‪ ،‬به‌اڵم مه‌حكوم نین به‌خه‌ونێك ‌ی‬ ‫سنووردار‪ ،‬بۆی‌ه ئاس������ایی‌ه بتوانین‬ ‫خاوه‌ن ‌ی خه‌یاڵێك ‌ی گه‌وره‌و خه‌ونێك ‌ی‬ ‫م������ه‌زن بین له‌پێن������او داهاتوویه‌ك ‌ی‬ ‫مه‌زندا‪ .‬ئۆریسۆن س������وویت ئه‌ڵێ‌‪:‬‬ ‫هه‌موو ئه‌وانه‌ی ك‌ه به‌س������ه‌ركه‌وتن‌ه‬

‫ی‬ ‫ی ده‌روون ‌‬ ‫ئه‌نداز‌ه ‌‬ ‫هه‌وڵ ئه‌دات‬ ‫ی تاك چه‌ند‬ ‫له‌ال ‌‬ ‫گریمانه‌یه‌ك‬ ‫بچه‌سپێنێ‌‪ ،‬بۆ‬ ‫ی‬ ‫دروستكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی په‌یوه‌ند ‌‬ ‫پردێك ‌‬ ‫ی‬ ‫پته‌و بۆناسین ‌‬ ‫ی‌و‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫خود ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆد ‌‬ ‫كردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ئه‌ویتر‬

‫ئاڵوگۆڕ ‌ی وشه‌و جیاواز ‌ی ده‌ربڕین ‌ی‬ ‫ل������ێ جیابكه‌یته‌و‌ه ل������ه‌ال ‌ی هه‌مووان‬ ‫هه‌مان ئه‌م مانایان‌ه ئه‌ده‌ن به‌ده‌سته‌و‌ه‬ ‫ك‌ه ئێستا ئه‌یخه‌ین‌ه به‌رده‌م به‌ڕێزتان‪،‬‬ ‫فه‌رموون ئێوه‌و گریمانه‌كان‪:‬‬

‫ماو‌ه ‌ی دووس������اڵ‌ه چووه‌ت‌ه نێو ژیان ‌ی‬ ‫هاوسه‌ریی‌و خۆ ‌ی به‌خۆشحاڵ ده‌زان ‌ێ‬ ‫ك‌ه له‌ته‌مه‌نێك ‌ی وا بچووكدا به‌ویست ‌ی‬ ‫خۆ ‌ی هاوسه‌ر ‌ی ژیان ‌ی هه‌ڵبژاردووه‌‪،‬‬ ‫"هه‌رچه‌ند منداڵ بووم‪ ،‬به‌اڵم توانیم‬ ‫ئ������ه‌و ئه‌رك‌ه بگرم‌ه ئه‌س������تۆ‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫ئه‌م‌ه یاساو سوننه‌ت ‌ی ژیانه‌"‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه پێویس������ت‌ه‬ ‫كچ‌و كوڕ له‌ته‌مه‌ن ‌ی گونجاودا ژیان ‌ی‬ ‫هاوسه‌ریی پێكبهێنن تاوه‌كو بتوانن‬ ‫به‌و تاقیكردنه‌وانه‌دا تێپه‌ڕن ك‌ه له‌ژیاندا‬ ‫دێت‌ه پێشیان‪.‬‬

‫هاوس������ه‌رگیرییان دواكه‌وت������ووه‌و‬ ‫به‌ئه‌سته‌م ‌ی ده‌زانن كه‌سێك بدۆزنه‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫به‌هۆی‌ تێپه‌ڕینی‌ ته‌مه‌ن ‌‬ ‫بۆ هاوسه‌ر ‌ی ژیانیان‪.‬‬ ‫ی‬ ‫گه‌نجی‌‌و پێكنه‌هێنان ‌‬ ‫كاروان عوس������مان‪ ،‬ته‌مه‌ن ‌ی ‪40‬ساڵه‌و‬ ‫زۆرێك‬ ‫ی‬ ‫ژیانی‌ هاوسه‌ر ‌‬ ‫تائیستا ژیان ‌ی هاوسه‌ری ‌ی پێكنه‌هێناوه‌و‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫نائومێد‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫له‌گه‌نجان توش‬ ‫ته‌مه‌نه‌كه‌ش������ ‌ی به‌ڕێگ������ر داده‌نێ������ت‪،‬‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫‌رێك‬ ‫بوون‌و توێژه‬ ‫چونك������‌ه هه‌م������وو ئاماده‌كارییه‌ك������ ‌ی‬ ‫ی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیش هۆكاره‌ك ‌ه ‌‬ ‫بۆ هاوس������ه‌رگیر ‌ی ك������ردووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی‬ ‫بۆ بوونی‌ كێش ‌ه ‌‬ ‫"له‌به‌رئ������ه‌و‌ه ‌ی ته‌مه‌نم تێپه‌ڕی كردوو‌ه‬ ‫ی‬ ‫ئابووری‌‌و كۆمه‌اڵیه‌ت ‌‬ ‫كچان پێم ڕاز ‌ی نابن‌و ناتوانم ژیان ‌ی‬ ‫ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫هاوسه‌ر ‌ی پێكه‌و‌ه بنێم"‪.‬‬ ‫ناوبراو‪ ،‬جه‌خت ل������ه‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه‬ ‫ته‌مه‌ن ‌ی به‌سه‌رچووه‌و پێیوای‌ه له‌ئێستادا‬ ‫ الرا که‌ریم‬ ‫پێویست‌ه له‌گه‌نجیدا بیر‬ ‫كۆمه‌ڵ������گا به‌چاوێك ‌ی دیك������ه‌و‌ه لێی‬ ‫له‌هاوسه‌رگیر ‌ی بكه‌نه‌و‌ه‬ ‫مژد‌ه عه‌بدولكه‌ریم‪31 ،‬ساڵ له‌ته‌مه‌ن ‌ی ده‌ڕوانێ������ت‌و لۆم‌ه ‌ی ده‌ك������ه‌ن ئه‌گه‌ر‬ ‫جه‌مال عه‌لی‌‪ ،‬توێژه‌رێكی كۆمه‌اڵیه‌تییه‌و‬ ‫تێپه‌ڕیوه‌و بێهیوا بوو‌ه له‌و‌ه ‌ی له‌ئێستادا له‌‪40‬ساڵیدا ژن بهێنێت‪.‬‬ ‫ئام������اژ‌ه ب������ه‌و‌ه ده‌دات ك‌ه پێویس������ت‌ه‬ ‫ژیان ‌ی هاوسه‌ر ‌ی پێكبهێنێ‌‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫كچان‌و ك������وڕان له‌ته‌مه‌ن ‌ی گه‌نجێتیدا‬ ‫هاوسه‌رگیر ‌یله‌گه‌نجییدا‬ ‫"ته‌م������ه‌ن ئه‌و گوڵ‌ه ‌ی له‌گه‌ڵ به‌س������ه‌ر‬ ‫بیر له‌هاوسه‌رگیر ‌ی بكه‌نه‌وه‌و بتوانن‬ ‫خۆشبه‌ختیی‌ه‬ ‫چوون ‌ی وه‌رزه‌كه‌یدا وش������ك ده‌بێت‌و‬ ‫دووبار‌ه س������ه‌وزبوونه‌و‌ه ‌ی زه‌حمه‌ته‌"‪ ،‬به‌جیاواز له‌و كچ‌و كوڕان‌ه ‌ی ته‌مه‌نیان ژیان ‌ی نوێ دروس������ت بكه‌ن‪ ،‬هاوكات‬ ‫هه‌ربۆی������‌ه دوا ‌ی تێپه‌ڕبوون ‌ی س������ێ گرفت‌ه بۆ پێكهێنان ‌ی ژیانی هاوسه‌رێتی‌‪ ،‬ته‌مه‌ن ‌ی ‪24‬ساڵی بۆ كچان‌و ‪28‬ساڵیش‬ ‫ده‌ی‌ه له‌ته‌مه‌ن������ ‌ی به‌ڕه‌به‌نی‌‪ ،‬دۆزینه‌و‌ه ‌ی ژماره‌ی������ه‌ك له‌گه‌نج������ان به‌ه������ه‌ردوو بۆكوڕان به‌گونجاوترین ته‌مه‌ن ده‌زانێت‬ ‫هاوس������ه‌رێك بۆ ژیان������ ‌ی به‌زه‌حمه‌ت ته‌مه‌نه‌كه‌و‌ه له‌سه‌ره‌تا ‌ی گه‌نجیدا ژیان ‌ی بۆپێكهێنان ‌ی ژیان ‌ی هاوسه‌ریی‌‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫ده‌زانێ‌‪ ،‬چونك‌ه "ئێس������ت‌ه به‌قه‌یر‌ه كچ هاوس������ه‌رییان پێكهێناوه‌و پێیانوای‌ه "له‌گه‌ڵ تێپه‌ڕبوون ‌ی ته‌مه‌ندا له‌ڕوو ‌ی‬ ‫چون‌ه نێو ژیان ‌ی هاوسه‌ری ‌ی له‌ته‌مه‌ن ‌ی كۆمه‌اڵیه‌ت ‌ی‌و ده‌روون ‌ی‌و ته‌ندروستییه‌و‌ه‬ ‫بانگ ده‌كرێم"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی تره‌و‌ه كوردس������تان جه‌مال‪ ،‬گه‌نجێتیدا خۆشبه‌ختیه‌و له‌زۆر گرفت تاك تووش ‌ی گرفت ده‌بێت"‪.‬‬ ‫‪38‬س������اڵ باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه به‌هیچ دووریان ده‌خاته‌وه‌‪.‬‬ ‫جۆرێك باوه‌ڕ ‌ی به‌ژیان ‌ی هاوسه‌ریی‌ ئه‌ژ ‌ی مس������ته‌فا‪ ،‬گه‌نجێك������ ‌ی ته‌مه‌ن‬ ‫نیی‌ه‌و مانه‌وه‌ش������ ‌ی تائێستا به‌كچێنیی ‪24‬ساڵه‌و ژیان ‌ی هاوسه‌ر ‌ی پێكهێناوه‌و‬ ‫كوڕێك‪:‬‬ ‫به‌ویس������ت ‌ی خ������ۆ ‌ی ب������ووه‌‪ ،‬وه‌گه‌رنا چاوه‌ڕوان������ ‌ی له‌دایكبوون ‌ی كۆرپه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫له‌س������ه‌ره‌تا ‌ی گه‌نجیدا داواكار ‌ی زۆر ده‌كات تا ببێت������‌ه باوك‪ .‬ئه‌و‪ ،‬جه‌خت‬ ‫‪40‬ساڵ له‌ته‌مه‌نم‬ ‫بووه‌‪ ،‬به‌اڵم قبوڵ ‌ی نه‌كردوه‌‪" ،‬چونك‌ه له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه ته‌مه‌ن به‌س������ه‌رچوو‪،‬‬ ‫‌رگریت‪،‬‬ ‫پێموابوو خۆش������یه‌كان ‌ی ژی������ان له‌و نه‌تتوان ‌ی چێ������ژ ‌ی ل‬ ‫�����ان������ێبگوزوهه‌رێنیت"‪ ،‬رۆشتوو‌ه تاز‌ه كچان‬ ‫"ناتوانی������ت ژی�‬ ‫ته‌مه‌نه‌دایه‌"‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه كوردس������تان په‌شیمان‌ه له‌و هه‌ربۆی‌ه ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دا ك‌ه كۆمه‌ڵگا ‌ی‬ ‫ی نابن‌و‬ ‫پێم ڕاز ‌‬ ‫بیرۆكه‌ی‌هی‌‪ ،‬به‌اڵم "ئێس������تا ناچارم‌و كورد ‌ی بۆ ئه‌و‌ه نه‌گونجاو‌ه دابنیشیت‌و‬ ‫ئه‌بێ������ت ئ������ه‌و ژیان������‌ه ‌ی ك������‌ه ماوم‌ه نه‌چیت‌ه نێ������و ژیان ‌ی هاوس������ه‌رییه‌وه‌‪،‬‬ ‫ناتوانم‬ ‫"چونك‌ه ئه‌بیت‌ه قس������‌ه ‌ی س������ه‌ر زار ‌ی‬ ‫به‌سه‌ربه‌خۆی ‌یبیگوزه‌رێنم"‪.‬‬ ‫خه‌ڵكی‌"‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه خۆ ‌ی به‌خۆشحاڵ‬ ‫كوڕان به‌زگورتی ده‌مێننه‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی هاوسه‌ری ‌‬ ‫ژیان ‌‬ ‫دواكه‌وتن������ ‌ی پێكهێنان������ ‌ی ژیان������ ‌ی ده‌زانێت ك‌ه توانیویه‌ت ‌ی هاوس������ه‌ر ‌ی‬ ‫هاوسه‌ریی‪ ،‬به‌ته‌نها كچان ‌ی نه‌گرتۆته‌وه‌‪ ،‬ژیان ‌ی دیار ‌ی بكات‌و به‌رپرسیارێتیه‌ك‬ ‫پێكه‌و‌ه بنێم‬ ‫به‌ڵكو به‌ش������ێك له‌كوڕانیش به‌هۆ ‌ی بگرێت‌ه ئه‌ستۆ‪.‬‬ ‫بارودۆخ ‌ی ئاب������وور ‌ی‌و كۆمه‌اڵیه‌تیه‌و‌ه له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه ژیان فایه‌ق‪20 ،‬ساڵ‪،‬‬


‫‪4‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫ی هه‌ڵه‌بج ‌ه ره‌شپۆش ده‌كات‬ ‫ی خزمه‌تگوزاریی گه‌نجان ‌‬ ‫نه‌بوون ‌‬ ‫"دوا ‌ی ئه‌و خ ‌هم‌و مه‌ینه‌تیی ‌ه به‌عه‌یب ‌ه ‌ی ئه‌زانین‪ ،‬جل ‌ی ڕه‌نگاو ڕه‌نگ له‌به‌ر بكه‌ین"‬ ‫زۆرێك له‌گه‌نجانی‌ هه‌ڵه‌بج ‌ه‬ ‫به‌هۆی‌ كاره‌ساته‌ یه‌ك‬ ‫ی‬ ‫له‌دوای‌ یه‌كه‌‌كان‌و نه‌بوون ‌‬ ‫خزمه‌تگوزراییه‌وه‌ هه‌ست‬ ‫ی‬ ‫به‌بێزاری‌ ده‌كه‌ن‌و به‌شیواز ‌‬ ‫جیاجیا گوزارشت‬ ‫ی‬ ‫له‌بێزارییه‌كانیان‌و داوا ‌‬ ‫ی‬ ‫خزمه‌تگوزاری‌ كۆمه‌اڵیه‌ت ‌‬ ‫ده‌كه‌ن تا هیوایان بۆ‬ ‫بگه‌ڕێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ میهره‌بان سه‌الم له‌هه‌ڵه‌بج‌ه‬ ‫به‌هۆ ‌ی ڕووداوو كاره‌سات‌ه یه‌ك له‌دوا ‌ی‬ ‫یه‌كه‌كان‌و نه‌بوون ‌ی شوێنێك ‌ی دیاریكراو‬ ‫بۆپش������وودانیان زۆرێ������ك له‌گه‌نجان ‌ی‬ ‫هه‌ڵه‌بج‌ه هه‌س������ت به‌بێ������زار ‌ی ده‌ك‌هن‌و‬ ‫شاره‌زایان ‌ی بوار ‌ی كۆمه‌اڵیه‌تیش پێیانوای‌ه‬ ‫ئه‌م������‌ه گرفت ‌ی ده‌روون������ ‌ی‌و كۆمه‌اڵیه‌تی‌ ‬ ‫لێده‌كه‌وێته‌وه‌‪.‬‬ ‫جل ‌ی ڕه‌ش له‌به‌رده‌كه‌ن‬ ‫ڕی������ژوان مه‌حمود‪ ،‬له‌گ������ه‌ڵ كۆمه‌ڵێك‬ ‫له‌هاوڕێكان ‌ی دانیشتبوو باس ‌ی له‌و‌ه ده‌كرد‬

‫ك‌ه ئه‌وان كۆمه‌ڵ ‌ێ گه‌نج ‌ی بێكارن‌و ڕۆژان‌ه‬ ‫به‌شه‌قامه‌كان ‌ی هه‌ڵه‌بجه‌دا ده‌گه‌ڕێن‌و وه‌ك‬ ‫گوزراشتێك بۆ ئه‌و بێزاریی‌ه ‌ی هه‌یانه‌‪،‬‬ ‫جل ‌ی ڕه‌ش له‌به‌رده‌كه‌ن‪ ،‬هاوكات ئازاد‬ ‫عه‌ل ‌ی ته‌مه‌ن ‪25‬س������اڵ‪ ،‬پۆش������ین ‌ی جل ‌ی‬ ‫ره‌ش ده‌گه‌ڕێنێته‌و‌ه بۆئه‌و كاره‌سات‌ه جۆر‬ ‫به‌جۆران‌ه ‌ی به‌سه‌ر ناوچه‌كه‌یاندا هاتووه‌‪،‬‬ ‫"دوا ‌ی ئه‌و خ������‌هم‌و مه‌ینه‌تیی‌ه به‌عه‌یب‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌زانین‪ ،‬جل ‌ی ڕه‌نگاوڕه‌نگ له‌به‌ربكه‌ین"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه ش������ادمان كه‌مال وه‌ك‬ ‫گه‌نجێك ‌ی س������لێمانی ك������‌ه بۆخوێندن‬ ‫روویكردوه‌ت������ه‌و‌ه هه‌ڵه‌بج������ه‌‪ ،‬ئام������اژ‌ه‬ ‫به‌بێزاریی‌و نیگه‌ران ‌ی گه‌نجان ‌ی هه‌ڵه‌بج‌ه‬ ‫ده‌كات‌و ده‌ڵێت‪ :‬یه‌ك بینین هه‌س������تیان‬ ‫پێده‌كه‌یت‪ ،‬چونك‌ه خه‌مباریان پێو‌ه دیاره‌‪.‬‬

‫پێویستیان به‌گێڕانه‌و‌ه ‌ی هیوای‌ه‬ ‫به‌پێچه‌وان������‌ه ‌ی ئه‌و گ������ه‌ن جان‌ه ‌ی هیچ‬ ‫هیوایه‌ك نابینن������ه‌و‌ه بۆده‌ربازبوونیان‬ ‫له‌بێ������زاری‌‪ ،‬به‌ش������ێك له‌گه‌نجان باس‬ ‫له‌و‌ه ده‌كه‌ن ك‌ه پێویس������ت‌ه گه‌نج خۆ ‌ی‬ ‫بنیادبنێته‌وه‌و هیوا بداته‌و‌ه به‌ر خۆ ‌ی‌و‬ ‫درێژ‌ه به‌هه‌نگاوه‌كان ‌ی بدات‪.‬‬ ‫كه‌یوان‪ ،‬ئه‌گه‌رچ ‌ی ڕه‌شبینه‌و هیوایه‌ك ‌ی‬ ‫له‌هه‌ڵه‌بجه‌دا نییه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌پێویست ‌ی ده‌زان ‌ێ‬ ‫ئومێدێ������ك هه‌بێت تا گه‌ن������ج بتوان ‌ێ‬

‫ئاس������ۆیه‌ك بۆداهاتوو ‌ی خ������ۆ ‌ی دیار ‌ی‬ ‫بكات‪" ،‬پێویس������تمان به‌خزمه‌تگوزار ‌ی‬ ‫ده‌روون ‌ی‌و كۆمه‌اڵیه‌ت ‌ی هه‌یه‌"‪.‬‬ ‫ه������اوار ئاس������ۆ‪ ،‬گه‌نجێك������ ‌ی دیگ‌ه ‌ی‬ ‫نیشته‌جێی هه‌ڵه‌بجه‌یه‌و ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات‬ ‫ك‌ه س������ه‌رده‌م ‌ی دڵته‌نگ������ ‌ی‌و خه‌مباریان‬ ‫به‌س������ه‌رچووه‌و ش������اره‌كه‌یان پێویست ‌ی‬ ‫به‌پێكه‌نین������ه‌‪" ،‬هیچم������ان له‌گه‌نجان ‌ی‬ ‫ش������اره‌كان ‌ی تر كه‌متر نییه‌"‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫ه������اوار به‌پێویس������ت ‌ی ده‌زانێت چه‌ند‬ ‫شوێنێك ‌ی گشت ‌ی‌و كافتریا بكرێنه‌و‌ه تاكو‬ ‫گه‌نجان كاته‌كانیان تێدا به‌سه‌ربه‌رن‪.‬‬ ‫بێزار ‌ی كێش‌ه ‌ی كۆمه‌اڵیه‌ت ‌ی‌و‬ ‫ده‌روون ‌ی لێده‌كه‌وێته‌و‌ه‬ ‫گوڵناز محه‌م������ه‌د‪ ،‬وه‌ك توێژه‌رێك ‌ی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌ت ‌ی جه‌خت ل������ه‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه‬ ‫ك‌ه ئه‌وه‌ند ‌ی گه‌نج بی������ر له‌ڕابردوو‬ ‫ده‌كات������ه‌و‌ه ئه‌وه‌ند‌ه بی������ر له‌داهاتوو‬ ‫ناكاته‌وه‌‪" ،‬ئه‌مه‌ش كێش‌ه ‌ی كۆمه‌اڵیه‌ت ‌ی‬ ‫بۆ گه‌نجان دروستكردووه‌"‪.‬‬ ‫گوڵن������از‪ ،‬ئ������ه‌و‌ه ڕوون ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه‬ ‫به‌ه������ۆ ‌ی كاره‌س������ات‌و یادكردنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ڕووداوه‌كان ‌ی راب������ردوو ‌ی هه‌ڵه‌بجه‌‪،‬‬ ‫گه‌نج������ان س������ه‌رله‌نوێ برینه‌كانیان‬ ‫ده‌كولێت������ه‌وه‌و یاده‌وه‌رییه‌كانی������ان‬ ‫ئازاریان ده‌دات‪‌ %70" ،‬ی دانیشتوان ‌ی‬

‫گه‌نجانی هه‌ڵه‌بج‌ه به‌خزمه‌تگوزاریی نوێ مه‌ینه‌تییه‌کانیان بیرده‌چێته‌وه فۆتۆ‪ :‬میهره‌بان سه‌ال‌م‬ ‫هــــــــــه‌ڵه‌بج������‌ه كه‌س������ــــــــــوكار ‌ی ئه‌و توێ������ژه‌ر‌ه كۆمه‌اڵیه‌تییه‌‪ ،‬نه‌بوون ‌ی كۆمه‌اڵیه‌تییه‌و‌ه توش ‌ی شۆك بوون‪ ،‬ك‌ه‬ ‫ش������ه‌هیدانن‪ ،‬بۆی������‌ه بێئومید بوون خزمه‌تگوزارییسه‌ره‌تاییبه‌هۆكارێك ‌ی ده‌بینن ناوچه‌كان ‌ی تر ‌ی كوردستان‬ ‫له‌ژیان‌و جیاواز له‌خه‌ڵك ‌ی ئاســــــــــای ‌ی دیك‌ه ‌ی بێزار ‌ی گه‌نج������ان ده‌زانێت‪ ،‬خزمه‌تگوزاریی������ان بۆده‌كرێ‌و ئه‌وان‬ ‫چونك‌ه پێیوای‌ه گه‌نج ‌ی هه‌ڵه‌بج‌ه له‌ڕوو ‌ی لێی بێبه‌شن‪.‬‬ ‫له‌ژیان ده‌ڕوانن"‪.‬‬

‫ی ده‌ستگیرانداره‌كان ده‌بڕن‬ ‫دوكانه‌داره‌كان قوڵ ‌‬

‫بوك و زاوایه‌ك‪ :‬مانگ ‌ی هه‌نگوینیان لێ تاڵ كردین‬ ‫ی‬ ‫زۆرێك له‌كوڕان‌و كچان ‌‬ ‫ی‬ ‫تازه‌ ده‌ستگیراندار له‌كات ‌‬ ‫ی‬ ‫بازاڕكردنیاندا نرخ ‌‬ ‫زۆریان لێده‌سه‌نرێت‌و‬ ‫ده‌ستگیرانداره‌كانیش له‌به‌ر‬ ‫خۆشه‌ویسته‌كانیان ناتوانن‬ ‫ی‬ ‫داخوازی‌ هاوسه‌ری‌ داهاتوو ‌‬ ‫ی‬ ‫ژیانیان ره‌ت بكه‌نه‌وه‌ ئه‌گه‌رچ ‌‬ ‫ی زۆر بێت‪ ،‬هاوكات‬ ‫نرخه‌كه‌ش ‌‬ ‫مامۆستایه‌كی‌ ئایینی ئیسالمیش‬ ‫ئه‌و كاره‌ به‌حه‌رام ده‌زانێت‪.‬‬ ‫ رێباز سۆڵه‌یی له‌سلێمان ‌ی‬

‫س������ۆران كه‌ری������م‪ ،‬ته‌مه‌ن ‌ی ‪32‬س������اڵ‌ه‌و له‌گه‌ڵ‬ ‫ده‌ستگیرانه‌كه‌یدا چووبوون‌ه بازاڕ تا به‌شێك‬ ‫له‌پێدوایسته‌ییه‌كان ‌ی ژیان ‌ی نوێیان بكڕن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌هۆ ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی ده‌ستگیرانه‌ك‌ه ‌ی له‌گه‌ڵدا بوو‌ه‬ ‫نرخ ‌ی زیادیان لێسه‌ندوون‪" ،‬ده‌ستگیرانه‌كه‌م‬ ‫قاتێك������ ‌ی كاوبۆی ‌ی ك������ڕ ‌ی ك‌ه زان������ ‌ی تاز‌ه‬ ‫ده‌ستگیراندارین نرخێك ‌ی زۆر ‌ی پێوتین"‪،‬‬ ‫به‌اڵم س������ۆران ئه‌و نرخ‌ه ‌ی ره‌دنه‌كردۆته‌و‌ه‌و‬ ‫دڵ ‌ی ده‌س������تگیرانه‌ك‌ه ‌ی نه‌شكاندوو قاته‌ك‌ه ‌ی‬ ‫ب������ۆ كڕیووه‌‪" ،‬پێم عه‌یب ب������وو مامه‌ڵ‌ه بكه‌م‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌ند ‌ی بوتای‌ه پێم ده‌دا"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه سیڤان محه‌مه‌د‪19 ،‬ساڵ‪ ،‬باس‬ ‫له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه له‌گه‌ڵ خۆشه‌ویس������ته‌ك‌ه ‌ی ل‌ه‬ ‫كافتریایه‌ك دانیشتون‪ ،‬كاتێك ك‌ه نرخی ئه‌و‬ ‫خواردنانه‌یانت ك‌ه پێوتوون ك‌ه خواردوویانه‌‪،‬‬ ‫س������ه‌ر ‌ی س������وڕماوه‌‪ ،‬چونك‌ه "ته‌نه������ا دوو‬ ‫نیسكافه‌و ئاوێكمان خوارد ‪15‬هه‌زار دیناریان‬ ‫لێسه‌ندین"‪.‬‬ ‫ئه‌و گه‌نج������‌ه ئاماژ‌ه ‌ی به‌وه‌دا ك������‌ه زانیویه‌ت ‌ی‬ ‫نرخه‌ك‌ه ‌ی گرانه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی یه‌كه‌مجار ‌ی‬ ‫بوو‌ه له‌گه‌ڵ خۆشه‌ویسته‌ك‌ه ‌ی دابنشێت‪" ،‬رووم‬ ‫نه‌هات بڵێم بۆ ئه‌وه‌نده‌ت لێسه‌ندووین؟"‪.‬‬ ‫مانگ ‌ی هه‌نگوینیان لێ تاڵ كردین‬ ‫ئاراس عه‌لی‌‪26 ،‬س������اڵ له‌ش������ار ‌ی كه‌الره‌و‌ه‬ ‫بۆ به‌س������ه‌ربردن ‌ی مانگ ‌ی هه‌نگوین ‌ی هاتبوون‌ه‬ ‫سلێمان ‌ی‌و باس ‌ی له‌گرانیی نرخ ‌ی كه‌لوپ‌هل‌و‬ ‫پێداویستییه‌كانیان ده‌كرد‌و ئاماژ‌ه ‌ی به‌وه‌دا ك‌ه‬ ‫فرۆشیاره‌كان ك‌ه زانیویان‌ه تاز‌ه بوك‌و زاوان‌و‬

‫ بابه‌ت ‌ه سێكسییه‌كان‬ ‫ بازاڕیان گه‌رم ‌ه‬ ‫‪%86.6‬ی‌ گه‌نجانی‌ هه‌رێمی‬ ‫كوردستان رۆژان ‌ه باس‬ ‫له‌بابه‌ته‌ سێكسیه‌كان ده‌كه‌ن‌و‬ ‫ئه‌و بابه‌تانه‌ ده‌خوێننه‌و‌ه‬ ‫كه‌ په‌یوه‌ندیان به‌سێكس‌‌و‬ ‫وروژاندنی‌ هه‌ستی‌ سێكسیانه‌و‌ه‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬توێژه‌رێكی‌ ده‌روونیش‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و دیارده‌یه‌ بۆ كه‌پت ‌‬ ‫سێكسی‌ گه‌نجان ده‌گه‌ڕێنێته‌وه‪.‬‬ ‫ ره‌نگین هاوار ‌ی‬

‫زۆرجار ده‌زگیرانداره‌کان له‌الیه‌ن دوکانداره‌کانه‌و‌ه ئیستغالل ده‌کرێن فۆتۆ‪ :‬میترۆگراف ‌ی‬ ‫له‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی شاره‌و‌ه هاتوون‪ ،‬نرخ ‌ی زۆرو گرانیان‬ ‫پێوتوون‪" ،‬به‌هۆ ‌ی گرانكردن ‌ی كه‌لوپه‌له‌كانه‌و‌ه‬ ‫مانگ ‌ی هه‌نگوینیان لێ تاڵكردین"‪ .‬به‌شێك‬ ‫له‌ده‌س������تگیرانداره‌كان ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌ده‌ن ك‌ه‬ ‫زانیویان‌ه ماركێت‌و دوكانه‌كان شته‌كان گران‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬رێككه‌وتوون له‌سه‌ر ئه‌و‌ه ‌ی مامه‌ڵه‌یان‬ ‫له‌گه‌ڵدا بكه‌ن‪.‬‬ ‫سۆزان‌و كاروان ك‌ه تاز‌ه بوونه‌ت‌ه ده‌ستگیران ‌ی‬ ‫یه‌ك‪ ،‬پێشتر بیستویان‌ه ك‌ه به‌هۆ ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی تاز‌ه‬ ‫ده‌س������تگیرانداره‌كان روویان نای‌ه زۆر مامه‌ڵ‌ه‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬نرخ ‌ی زیاد‌ه ئه‌خرێته‌سه‌ر شتومه‌كه‌كان ‌ی‬ ‫بازاڕ‪" ،‬به‌اڵم ئێم‌ه رێككه‌وتووین شه‌رم نه‌كه‌ین‬ ‫له‌مامه‌ڵه‌كردن������دا تا دوكان������داره‌كان فێڵمان‬ ‫لێنه‌كه‌ن"‪.‬‬ ‫دوا ‌ی ڕۆیشتن ‌ی ده‌ستگیرانه‌ك‌ه ‌ی مامه‌ڵ‌ه ‌ی كرد‬ ‫ئه‌ری������وان‪ ،‬خاوه‌ن������ ‌ی دوكانێك ‌ی ش������یرین ‌ی‌و‬ ‫شه‌كراوخواردنه‌وه‌ی‌ه له‌سلێمانی‌‪ ،‬نمونه‌ی ئه‌وه‌ی‬ ‫هێنایه‌و‌ه ك‌ه كوڕو كچێك ‌ی ده‌س������تگیراندار‬ ‫ش������تیان له‌ال كڕیووه‌‪ ،‬ب������ه‌اڵم دوایی كوڕه‌ك‌ه‬ ‫هاتوه‌ته‌و‌ه بۆ ال ‌ی‌و پێیوتوو‌ه "با ئێستا مامه‌ڵ‌ه‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬چونك‌ه ئه‌وكات‌ه له‌به‌ر ده‌ستگیرانه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫پێم عه‌یب بوو‌ه مامه‌ڵ‌ه بكات"‪.‬‬ ‫ئ������ه‌و دوكان������دار‌ه ئام������اژ‌ه به‌ش������ه‌رم ‌ی تاز‌ه‬ ‫ده‌ستگیراندارو بوك‌و زاواكان ده‌كات له‌كات ‌ی‬ ‫مامه‌ڵه‌كردن������دا‪ ،‬به‌اڵم پێیوای‌ه ئ������ه‌و دیارد‌ه ‌ی‬ ‫ئیستغاللكردنه‌‪ ،‬ئێس������تا روو ‌ی له‌كه‌مبوونه‌و‌ه‬ ‫كردووه‌‪" ،‬له‌به‌ر ئه‌و‌ه ‌ی بازاڕ به‌گش������ت ‌ی كز‬ ‫بووه‌"‪.‬‬

‫ی هه‌ندێك له‌دوكانداره‌كان ئه‌و‬ ‫ئه‌گ������ه‌ر ال ‌‬ ‫كوڕو كچ‌ه تاز‌ه ده‌ستگیرانداران‌ه نێچیرێك‬ ‫ی‬ ‫ی زۆر ئ������ه‌وا ال ‌‬ ‫ی نرخ ‌‬ ‫بن بۆلێس������ه‌ندن ‌‬ ‫ی دیك‌ه هاوكارییان ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫هه‌ندێك ‌‬ ‫مام س������الح‪55 ،‬ساڵ‪ ،‬ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه‬ ‫ی ئه‌و كه‌س������ان‌ه ده‌كات‬ ‫ب������ه‌رده‌وام هاوكار ‌‬ ‫ی له‌ال ده‌كڕن به‌تایبه‌ت‬ ‫ی‌و ش������ت ‌‬ ‫ك‌ه دێنه‌ال ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌س������تگیرانداره‌كان‪" ،‬من نه‌ك ئاماد‌ه ‌‬ ‫ی نیم‪ ،‬به‌ڵكو هیوایه‌تم‌ه‬ ‫ی خه‌ڵك ‌‬ ‫ده‌س������تبڕین ‌‬ ‫ی ده‌ستگیرانداره‌كان بكه‌م‪ ،‬زۆرجار‬ ‫هاوكار ‌‬ ‫ی ده‌زانم تاوه‌ك������و دیاریان پێبد‌هم‌و‬ ‫به‌هه‌ل ‌‬ ‫ی خێریشیان بكه‌م"‪.‬‬ ‫نه‌سیحه‌ت ‌‬ ‫نرخ زیادكردن حه‌رام‌ه‬ ‫ی‬ ‫مه‌ال س������ه‌ردار س������ه‌عید ك‌ه مامۆستایه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ئایینی‌ه ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه به‌رزكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی پ������ار‌ه جۆرێك‌ه‬ ‫ن������رخ‌و زیاد لێس������ه‌ندن ‌‬ ‫ی حه‌رام‌ه‌و‬ ‫له‌ئیس������تیغاللكردن‌و "كارێك ‌‬ ‫ی ئیسالمه‌وه‌"‪.‬‬ ‫دوور‌ه له‌ڕه‌وشت ‌‬ ‫ی كرد ك‌ه‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ئه‌و مامۆستا ئایینیی‌ه داوا ‌‬ ‫ێ شه‌رم مامه‌ڵ‌ه بكه‌ن‪" ،‬چونك‌ه‬ ‫گه‌نجان به‌ب ‌‬ ‫مامه‌ڵ������‌ه ڕێگه‌پێ������دراوه‌"‪ ،‬به‌اڵم به‌ش������ێك‬ ‫ی ده‌س������تگیراندارییدا‬ ‫له‌هاوسه‌ران له‌كات ‌‬ ‫ی یه‌كترو له‌رێی‬ ‫ده‌كه‌ون������‌ه تاقیكردن������ه‌و‌ه ‌‬ ‫مامه‌ڵه‌كردن������ه‌و‌ه ده‌یان������ه‌وێ بزانن كامیان‬ ‫له‌ویتری������ان ره‌زیلت������ره‌‪ ،‬ك������‌ه ئ������ه‌وه‌ش‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌ڵوه‌ش������اندنه‌و‌ه ‌‬ ‫زۆرج������ار بووه‌ت‌ه هۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌س������تگیرانداریی‌و لێك دووركه‌وتنه‌و‌ه ‌‬ ‫كوڕان‌و كچان‪.‬‬

‫هه‌ندێك له‌گه‌نجانی هه‌رێمی كوردستان وێڵن‬ ‫به‌دوا ‌ی بابه‌ت‌ه سێكس ‌ی‌و وروژێنه‌ره‌كاندا‌و‬ ‫له‌ژیان������ ‌ی ڕۆژانه‌یاندا زۆرتری������ن زاراو‌ه ‌ی‬ ‫سێكس ‌ی به‌كارده‌هێنن‪.‬‬ ‫كه‌یهان‪25 ،‬ساڵ‪ ،‬ڕۆژان‌ه له‌گه‌ڵ هاوڕێكانیدا‬ ‫ب������اس له‌بابه‌ت������‌ه سێكس������یه‌كان ده‌كات‌و‬ ‫زۆرترین ‌ی ئه‌و زاراوان‌ه به‌كارده‌هێنێت ك‌ه‬ ‫ئاماژه‌ن بۆ سێكس‪" ،‬شه‌رمم شكاوه‌و به‌هیچ‬ ‫جۆرێك سڵ له‌زاراو‌ه سێكسیه‌كان ناكه‌مه‌وه‌‪،‬‬ ‫وام لێهاتوو‌ه قس������‌ه ئاساییه‌كان ‌ی خۆم بیر‬ ‫چۆته‌وه‌"‪.‬‬ ‫به‌پێ ‌ی به‌دواداچونێكی مه‌یدانی رۆژنامه‌ی‬ ‫ن������م نم‪ 100 ،‬گه‌نج ‌ی كوڕو كچ ك‌ه ته‌مه‌نیان‬ ‫له‌نێ������وان ‪35 -18‬س������اڵدای‌ه به‌ش������داریان‬ ‫كردووه‌و ئه‌و‌ه ده‌ركه‌وتوو‌ه كه‌ ‪%86.6‬یان‪،‬‬ ‫جه‌خت له‌و‌ه ده‌كه‌ن������ه‌و‌ه ك‌ه به‌دوای بابه‌تی‬ ‫سێكسیدا ده‌گه‌ڕن‌و شتی له‌سه‌ر ده‌خوێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫سه‌ره‌تا بابه‌ت‌ه سێكسیه‌كان ده‌خوێنێته‌و‌ه‬ ‫ئومێ������د‪ ،‬گه‌نجێك������ ‌ی دیكه‌یه‌و ب������اس له‌و‌ه‬ ‫ده‌كات ك‌ه بابه‌ت‌ه سێكسیه‌كان ‌ی ناو گۆڤارو‬ ‫ڕۆژنام������ه‌كان ته‌نها به‌مه‌به‌س������ت ‌ی زانیار ‌ی‬ ‫وه‌رگرت������ن ده‌خوێنێته‌وه‌‪" ،‬ك������‌ه ڕۆژنام‌ه‬ ‫یاخ������ود گۆڤارێك له‌به‌رده‌س������تما بێت تا‬ ‫بابه‌ت‌ه سێكسیه‌كان نه‌خوێنمه‌و‌ه بابه‌ت ‌ی دیك‌ه‬ ‫ناخوێنمه‌وه‌"‪.‬‬ ‫ئه‌و گه‌نج‌ه ئاماژ‌ه ‌ی به‌وه‌دا ك‌ه له‌خوێندنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌و بابه‌تانه‌دا ش������اره‌زایی له‌سه‌ر ڕه‌گه‌ز ‌ی‬ ‫به‌رامبه‌ر ‌ی په‌یداك������ردووه‌‪ ،‬به‌جۆرێك زۆر‬ ‫نهێن ‌ی هه‌بوو‌ه بۆ ‌ی ئاش������كرابوون‪" ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ش������اره‌زاییمان له‌بار‌ه ‌ی جه‌ست‌ه ‌ی یه‌كتره‌و‌ه‬ ‫نه‌بێت ئه‌وا تووش ‌ی كێش‌ه ده‌بین"‪ .‬هه‌ندێك‬

‫له‌گه‌نج������ان به‌عه‌یب‌ه ‌ی ده‌زان������ن ك‌ه هه‌موو‬ ‫قسه‌یه‌كیان بابه‌ت ‌ی سێكس ‌ی بێت‌و له‌ڕۆژنامه‌و‬ ‫گۆڤاره‌كانیشدادا ته‌نها بۆ بابه‌ت‌ه سێكسیه‌كان‬ ‫بگه‌ڕێن‪.‬‬ ‫بژێو خه‌لیل‪22 ،‬س������اڵ‪ ،‬ئه‌و جۆر‌ه بابه‌تان‌ه‬ ‫به‌پێویس������ت نازانێت‌و ناشیان خوێنێته‌وه‌‪،‬‬ ‫چونك‌ه "ئه‌و بابه‌تان‌ه بۆپاشه‌ڕۆژ باش نییه‌و‬ ‫تووش ‌ی خیان‌هت‌و الدان‌و هه‌ڵ‌ه ‌ی گه‌وره‌مان‬ ‫ده‌كات"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی تره‌و‌ه ئارێز س������ه‌اڵح ك‌ه كچێك ‌ی‬ ‫گه‌نج‌ه جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه ئه‌گه‌ر ئه‌و‬ ‫زانیاریان‌ه ته‌نها بۆخۆ ‌ی بێت‌و بیانخوێنێته‌و‌ه‬ ‫ئاساییه‌‪" ،‬له‌هه‌ر جێگه‌یه‌ك ئه‌و باسان‌ه هه‌بێت‬ ‫من ئه‌و ش������وێن‌ه به‌جێده‌هێڵم‪ ،‬چونك‌ه زیاتر‬ ‫بۆ كات به‌س������ه‌ربردن‌و ڕابواردن به‌كاریان‬ ‫ئه‌هێنن"‪.‬‬ ‫ئ������ه‌و گه‌نج������‌ه ئام������اژ‌ه ‌ی به‌وه‌دا ك������‌ه ئه‌و‬ ‫باب‌هت‌و زاراوان‌ه به‌ش������ێوه‌یه‌ك ‌ی ته‌ندروست‬ ‫به‌كارناهێنرێن‪" ،‬پێمخۆش‌ه زانیار ‌ی هه‌بێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌ش������ێوه‌یه‌ك بێت كاریگه‌ر ‌ی خراپ ‌ی‬ ‫بۆسه‌ر كه‌سایه‌تیم نه‌بێت"‪.‬‬ ‫كه‌پت ‌ی سێكس ‌ی هۆكار‌ه‬ ‫سه‌رده‌شت كه‌مال‪ ،‬توێژه‌رێك ‌ی ده‌روونییه‌و‬ ‫باس ل������ه‌و‌ه ده‌كات ك‌ه زۆر هۆكار هه‌ی‌ه بۆ‬ ‫ئه‌و‌ه ‌ی گه‌نجان ڕۆژان‌ه عه‌وداڵ ‌ی ئه‌و هه‌واڵ‌و‬ ‫باس‌وخواس������ان‌ه ب������ن ك‌ه ل������ه‌ده‌ور ‌ی بابه‌ت‌ه‬ ‫سێكس������یی‌و وروژێن������ه‌ره‌كان ده‌خولێنه‌وه‌‪،‬‬ ‫ه������اوكات له‌ه������ه‌ر بابه‌تێك ‌ی دیك������‌ه زیاتر‬ ‫بخوێنرێنه‌و‌ه‌و مش������تومڕیان له‌سه‌ر بكرێت‪،‬‬ ‫چونك‌ه كه‌پت������ ‌ی سێكس������ ‌ی به‌هۆكارێك ‌ی‬ ‫س������ه‌ره‌ك ‌ی ئه‌و دیارده‌ی������‌ه ده‌زانێت‪" ،‬زۆر‬ ‫به‌كارهێنان ‌ی ئه‌م بابه‌تان‌ه به‌هۆ ‌ی كه‌پتبوون ‌ی‬ ‫حه‌زوو ئاره‌زووه‌كانیانه‌وه‌ی‌ه‌و له‌هه‌مان كاتدا‬ ‫هۆكارێك‌ه بۆ خاڵیبوونه‌و‌ه له‌و حه‌زه‌"‪.‬‬ ‫سه‌رده‌شت باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه گه‌نج ئیستا‬ ‫وێڵ‌ه به‌دوا ‌ی بابه‌ت‌ه وروژێنه‌رو سێكسیه‌كاندا‪،‬‬ ‫چونك‌ه ژیانیان به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی سه‌ره‌تای ‌ی گرتۆت‌ه‬ ‫به‌روو پێیان وای‌ه له‌س������ود ‌ی ئه‌واندا ده‌بێت‪،‬‬ ‫"به‌اڵم ل������ه‌ڕوو ‌ی ده‌روونیی������ه‌و‌ه كاریگه‌ر ‌ی‬ ‫خراپ به‌جێده‌هێڵێت"‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی كه‌سه‌ك‌ه‬ ‫وا ‌ی لێدێت به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان ئالود‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌و جۆر‌ه خه‌یااڵت‌و باسوخواسان‌ه ده‌بێت ك‌ه‬ ‫دواتر زه‌حمه‌ت ده‌بێت بۆ ‌ی بیریان لێنه‌كاته‌وه‌و‬ ‫ئه‌وه‌ش له‌س������ه‌روه‌خت ‌ی ژیان ‌ی هاوسه‌رێت ‌ی‬ ‫زیان ‌ی لێده‌دات‌و دوورنیی‌ه روبه‌ڕوو ‌ی الواز ‌ی‬ ‫سێكس������ی بكاته‌وه‌و نه‌توانێت پێداویستیی‌ه‬ ‫سێكسییه‌كان ‌ی هاوسه‌ره‌ك‌ه ‌ی دابین بكات‪.‬‬


‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010/ 6/20‬‬

‫‪7‬‬

‫دانپیانان ‌ی ژنێك له‌دوا ‌ی سوتان ‌ی ‪‌ %60‬ی جه‌سته‌ی خۆی‌‪:‬‬ ‫نه‌ك مێرده‌كه‌مم ته‌مبێ نه‌كرد‪ ،‬به‌ڵكو ژیانی خۆشم‌و ئه‌ویشم كرد ‌ه دۆزه‌خ‬

‫توندوتیژی‬ ‫هۆكاری‬ ‫خۆكوشتنه‌؟‬

‫بێگه‌رد‪ ،‬ژنێكی ته‌مه‌ن‬ ‫‪31‬ساڵه‌ كه‌ شوێنه‌واری‬ ‫ی جه‌سته‌و‬ ‫سوتان به‌ته‌واو ‌‬ ‫رووخسارییه‌وه‌ دیاره‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی‌ له‌سه‌ره‌تادا‬ ‫ئاماده‌نه‌بوو له‌باره‌ی‬ ‫سوتانه‌كه‌یه‌وه‌ هیچ‬ ‫قسه‌یه‌ك بكات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی‬ ‫دواجار نم نم قه‌ناعه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫پێهێنا چیرۆك ‌‬ ‫ی‬ ‫خۆسوتاندنه‌ك ‌ه ‌‬ ‫بۆخوێنه‌ران بگێڕێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌ئومێدی ئه‌وه‌ی كچان‌و‬ ‫ی‬ ‫ژنانی‌ دیك ‌هی‌ هه‌رێم ‌‬ ‫كوردستان په‌ند له‌و‬ ‫ئه‌زمونه‌ پڕ تراژیدییه‌ی‬ ‫وه‌ربگرن‪.‬‬

‫شاخه‌وان مه‌حمود‬

‫تایبه‌ت‬ ‫به‌نم‌نم‬

‫بێگ������ه‌رد كه‌وته‌ گێڕان������ه‌وه‌ی‌ چیرۆك ‌ی‬ ‫خۆس������وتاندنه‌كه‌ی‌‌و باس������ی‌ له‌وه‌كرد‬ ‫ك‌ه ئه‌وی������ش وه‌ك هه‌موو كچێكی تری‬ ‫ئ������ه‌م واڵته‌ له‌ته‌مه‌نی پێگه‌یش������تنیداو ل‌ه‬ ‫‪23‬ساڵیدا قیس������مه‌ت‌و نسیب بردی‌ه نێو‬ ‫ماڵ‌و حاڵی خۆی‪ ،‬به‌جۆرێك له‌سه‌ره‌تای‬ ‫ژیانییه‌وه‌ خۆش������ترین ژیانیان هه‌بووه‌و‬ ‫به‌دڵی خۆی������ان گوزه‌راندوویانه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌م خۆشگوزه‌رانیه‌یان زۆری نه‌بردووه‌و‬ ‫له‌ش������تێكی زۆر ئاس������اییه‌وه‌ ورد‌ه ورد‌ه‬ ‫ژیانیان تێكچووه‌‪" ،‬خۆش������گوزه‌رانیمان‬ ‫به‌رده‌وام بوو‪ ،‬تا رۆژێكیان به‌بێ پرسی‬ ‫بورهانی مێردم چووبوومه‌ بازاڕ له‌گه‌ڵ‬ ‫خوش������كه‌كه‌م‌و دوای مه‌غریب گه‌راینه‌و‌ه‬ ‫م������اڵ‪ ،‬دوای چوونه‌وه‌ی خوش������كه‌كه‌م‬ ‫ئیت������ر ئه‌و مێ������رده‌م گ������ۆڕاو زۆر زۆر‬ ‫بێتاقه‌ت������ی ك������ردم‪ ،‬به‌جۆرێ������ك ده‌یان‬ ‫قسه‌ی ناش������یرینی پێوتم‪ ،‬ته‌نانه‌ت قژی‬ ‫راكێش������ام‌و دوو زلله‌ش������ی لێدام‪ ،‬هه‌تا‬ ‫دره‌نگێكی شه‌و ئه‌و وازی نه‌هێنا‪ ،‬بۆی‌ه‬ ‫بڕیارمدا له‌زووترین كاتدا تۆڵه‌ی خۆم‬ ‫بكه‌مه‌وه‌‪ ،‬بۆئه‌وه‌ی جارێكی تر ره‌فتاری‬ ‫وام به‌رامبه‌ر نه‌نوێنێ"‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ن������ده‌ بێگه‌رد به‌وته‌ی خۆی ته‌نها‬ ‫ویس������توویه‌تی ئاگرێكی كه‌م به‌خۆیه‌و‌ه‬ ‫بنێت‌و دوات������ر رزگار بكرێت‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫به‌مه‌به‌س������تی ته‌مبێكردن������ ‌ی مێرده‌كه‌ی‬ ‫كردووه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ ‌ی روویدا پێچه‌وانه‌ ‌ی‬ ‫پالن‌و نه‌خشه‌كانی‌ كه‌وته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئ������ه‌و درێژه‌ ‌ی به‌گێڕان������ه‌وه‌ ‌ی چیرۆكی‬ ‫خۆس������وتاندنه‌كه‌ی داو وتی‪ :‬دوای ئه‌و‬ ‫ش������ه‌و‌ه به‌یانی زوو رۆشتمه‌ حه‌مامه‌كه‌و‬ ‫ده‌به‌یه‌ك������ی بچوكی پێن������ج لیتری نه‌وتم‬ ‫برد‌ه ژووره‌وه‌و ده‌رگاكه‌م له‌س������ه‌ر خۆم‬ ‫داخست‪ ،‬كاتێك خه‌ریك بوو په‌شیمان‬ ‫ببم������ه‌و‌ه له‌و خۆس������وتاندن‌ه هه‌س������تێك‬ ‫له‌ناخمدا پێیده‌وت������م‪ :‬چیتر قبوڵی ئه‌و‬ ‫سوكایه‌تیانه‌ی بورهان مه‌كه‌‪ ،‬بافێر نه‌بێت‬ ‫قسه‌ی س������وكت پێبڵێت‪ ،‬با ئاقڵ بێت‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ده‌س������تبه‌جێ نه‌وتم كرد به‌دامێنی‬ ‫ماكسیه‌كه‌مداو شقارته‌م پێوه‌نا‪ ،‬هه‌ر ك‌ه‬ ‫خه‌ریك بوو ئاگره‌ك‌ه ته‌شه‌نه‌ بسه‌نێت‪،‬‬ ‫به‌ته‌واوی په‌ش������ۆكام له‌بری ئه‌وه‌ی ئاو‬ ‫بكه‌م به‌ماكس������یه‌كه‌مدا ت������ه‌واوی ده‌ب‌ه‬ ‫نه‌وته‌كه‌م كرد به‌جله‌كانمدا‌و به‌ته‌واوی‬ ‫ئاگر به‌ربووی‌ه جله‌كان������م‪ ،‬بۆی‌ه هاوارم‬ ‫ك������رده‌ مێرده‌كه‌م‪ ،‬به‌اڵم له‌نه‌گبه‌تی مندا‬ ‫ئه‌و چووبوو بۆ نان‪ ،‬بۆیه‌ به‌قیژه‌ی منه‌و‌ه‬ ‫دراوس������ێكانمان به‌خه‌به‌ر هاتن و هاتن‌ه‬ ‫سه‌رم‌و به‌په‌له‌ فریام كه‌وتن‌و گه‌یاندمیان‌ه‬ ‫نه‌خۆشخانه‌‪.‬‬ ‫به‌گه‌یاندن������ی بێگه‌رد به‌نه‌خۆش������خانه‌ی‬ ‫ئێمرجنس������ی س������لێمانی دكت������ۆره‌كان‬ ‫به‌كه‌سوكاره‌كه‌ی راده‌گه‌یه‌نن كه‌ نزیكه‌ی‬ ‫‪%60‬ی جه‌سته‌ی سوتاوه‌‪ ،‬بۆی‌ه ئه‌گه‌رێكی‬ ‫ك������ه‌م هه‌ی‌ه بۆئ������ه‌وه‌ی بتوان������ن له‌مردن‬

‫خانمان زۆرجار له‌بری به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی کێشه‌کانیان په‌نا بۆ خۆکوشتن ده‌به‌ن‬

‫رزگاری بك������ه‌ن‪ ،‬چونك‌ه زیانێكی زۆر‬ ‫به‌جه‌سته‌ی گه‌یشتووه‌و به‌ته‌واوی پێستی‬ ‫تێكده‌چێ������ت‪" ،‬دوای ‪14‬رۆژ مان������ه‌وه‌م‬ ‫له‌نه‌خۆشخانه‌ی ئیمێرجینسی‌و ئازارێكی‬ ‫زۆر هاتمه‌و‌ه ماڵه‌وه‌"‪.‬‬ ‫بێگ������ه‌رد به‌رده‌وام ب������وو له‌گێڕانه‌وه‌ی‬ ‫چیرۆك������ی ژیانی خۆی وت������ی‪ :‬دوای‬ ‫دوو رۆژ له‌ده‌س������تگیركردنی مێرده‌كه‌م‬ ‫به‌تۆمه‌ت������ی ئ������ه‌وه‌ی ه������ۆكار ب������وو‌ه‬ ‫بۆخۆس������وتاندنم‪ ،‬به‌كه‌فاله‌ت ئازادكرا‪،‬‬ ‫ب������ه‌اڵم ئه‌وه‌ی مایه‌و‌ه بۆم������ن خه‌فه‌تێكی‬ ‫گ������ه‌وره‌و خه‌مێكی قوڵی ب������ه‌رده‌وام ك‌ه‬ ‫هه‌میش‌ه بووه‌ته‌ هاوڕێ‌و نان‌و ژیانی لێ‬ ‫كردوومه‌ته‌ ژه‌هری مار‪ ،‬ئێستا دووساڵ‌و‬ ‫نیو به‌سه‌ر خۆسوتاندنمدا تێده‌په‌ڕێت‌و‬ ‫ن������ه‌ك مێرده‌كه‌م������م ته‌مب������ێ نه‌ك������رد‪،‬‬ ‫به‌ڵكو ژیانی خۆش������م‌و ئه‌ویش������م كرد‌ه‬ ‫دۆزه‌خ‪ ،‬هه‌ردوو مناڵه‌كه‌ش������مان بوونه‌ت‌ه‬ ‫قوربانی ئ������ه‌و ژیانه‌ی ئێمه‌‪ ،‬له‌دوای ئه‌و‬ ‫خۆسوتاندنه‌مه‌و‌ه هه‌رچی ده‌چمه‌ به‌رده‌م‬

‫ئاوێن‌ه ه������ه‌زار جۆر ناش������وكری دێت‬ ‫به‌ده‌مم������دا‪ ،‬په‌نجه‌ی په‌ش������یمانی ده‌گه‌زم‌و‬ ‫هه‌زار جار خۆزگه‌ ده‌خوازم نه‌كه‌وتمایه‌ت‌ه‬ ‫ئه‌و هه‌ڵه‌ گه‌وره‌یه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و‪ ،‬ئێس������تا ده‌زانێت كه‌ خۆس������وتاندنی‬ ‫نه‌ك نه‌یتوانی چاره‌س������ه‌ری كێشه‌ بكات‪،‬‬ ‫به‌ڵكو كێش������ه‌ی گه‌وره‌ی بۆدروستكردو‬ ‫كێشه‌ی تریشی هێنای‌ه سه‌رشانی‪ ،‬بێگه‌رد‬ ‫به‌وته‌ی‌ خۆ ‌ی جاران به‌جوانییه‌كه‌ی دڵی‬ ‫مێرده‌ك������ه‌ی والێكردبوو ك‌ه ته‌نانه‌ت پێی‬ ‫خۆش نه‌بێت بچێت‌ه به‌ر ده‌رگا‪ ،‬به‌اڵم ئێستا‬ ‫وای لێهات������ووه‌ مێرده‌ك������ه‌ی هه‌ر رۆژه‌ی‬ ‫به‌ناوێك بانگی ده‌كات‪ .‬كارێكی به‌خۆی‬ ‫كرد بۆهه‌تا هه‌تای‌ه له‌ژێ������ر ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌دا‬ ‫ده‌رنه‌چێت‪ ،‬ئه‌و ئێستا به‌ته‌واوی په‌شیمانه‌و‬ ‫ده‌یه‌وێت ته‌واوی ئه‌و ئاڵتوونه‌ی كه‌ هه‌یه‌تی‬ ‫بیكاته‌ خه‌رجی نه‌شته‌رگه‌ری جوانكاریی‪،‬‬ ‫"به‌ڵك������و ئه‌م‌ه خوایه‌ الی ك������ه‌م تۆزێك‬ ‫ره‌نگ ببه‌خشێته‌و‌ه به‌رووخسارم"‪ ،‬نه‌ك‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی دڵی مێرده‌كه‌ی رازی بكات‪،‬‬

‫خۆسوتاندن چاره‌سه‌ر نیی‌ه‬ ‫تكا ئه‌كه‌م په‌نا نه‌به‌ن‌ه به‌ر ئاگر‪ ،‬چونك‌ه ئاگر له‌شی‬ ‫ئینسان وه‌ك به‌فر ده‌توێنێته‌وه‌‪ ،‬هه‌موو كێشه‌ی دنیا‬ ‫ناكات‌ه یه‌ك په‌نجه‌ی جوانی خۆتان‬

‫فۆتۆ‪ :‬سۆران نه‌قشبه‌ندی‬

‫به‌ڵكو به‌و ئومێده‌ی كه‌مێك باری گرانی‬ ‫سه‌رشانی سووك بێت‌و له‌و هه‌موو خه‌م‌و‬ ‫ئازاره‌ی‌ دووساڵ‌و نیوه‌ پێوه‌ی ده‌تلێته‌وه‌‪،‬‬ ‫رزگاری‌ بێت‪.‬‬ ‫بێگه‌رد له‌كۆتای������ی گێڕانه‌وه‌ی چیرۆكی‬ ‫خۆیدا‪ ،‬ئامۆژگار ‌ی هه‌موو ئه‌وانه‌ ده‌كات ك‌ه‬ ‫هه‌مان كێشه‌ی‌ ئه‌ویان هه‌یه‌ په‌نا نه‌به‌نه‌ به‌ر‬ ‫خۆس������وتاندن‪" ،‬ئه‌و‌ه خێری خۆسوتاندن‬ ‫ك‌ه من بینیم‪ ،‬تكا ئه‌كه‌م له‌ته‌واوی كچان‌و‬ ‫ژنانی كوردس������تان‪ ،‬له‌س������ه‌ر كێشه‌یه‌كی‬ ‫بچووك له‌گه‌ڵ مێرد یان برا یان باوكیان‬ ‫په‌ن������ا نه‌به‌نه‌ به‌ر خۆس������ووتاندن‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫رێگه‌چاره‌ی كێشه‌كان زۆرن‌و ئه‌توانرێت‬ ‫به‌ده‌یان شێو‌ه كێش������ه‌كان یه‌كالبكه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫بۆی‌ه خۆس������وتاندن چاره‌س������ه‌ر نییه‌‌و تكا‬ ‫ئه‌كه‌م په‌نا نه‌به‌نه‌ به‌ر ئاگر‪ ،‬چونكه‌ ئاگر‬ ‫له‌ش������ی ئینس������ان وه‌ك به‌فر ده‌توێنێته‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌موو كێش������ه‌ی دنیا ناكاته‌ یه‌ك په‌نجه‌ی‬ ‫جوانی خۆتان‪ ،‬هه‌موو كێشه‌یه‌ك شایه‌نی‬ ‫چاره‌س������ه‌ر كردنه‌‌و له‌به‌ر كێش������ه‌یه‌كی‬ ‫بچووك جه‌سته‌ی خۆتان مه‌شێوێنن‪.‬‬ ‫تێبینی‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬ئه‌م‌هی‌ خوێندتانه‌وه‌ دانپیانان ‌ی‬ ‫واقیعی‌ خاتونێكی‌ نیشته‌جێی هه‌رێم ‌ی‬ ‫كوردستانه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬بێگه‌ردو بورهان‪ ،‬دوو ناوی‬ ‫خوازراون‪.‬‬

‫رۆژان‌ه ده‌بیستین ك‌ه توندوتیژی‬ ‫به‌رامب������ه‌ر ژن������ان ده‌كرێ������ت‪،‬‬ ‫هه‌ندێجاریش ئ������ه‌و توندوتیژیان‌ه‬ ‫ده‌بێت‌ه هۆی خۆكوش������تنی ژنان‪،‬‬ ‫بۆی‌ه توندوتیژی ئه‌و رێگیریانه‌ی‌ه‬ ‫ك‌ه ده‌خرێت‌ه به‌رده‌می كچان‌و ژنان‪،‬‬ ‫به‌بێ ئه‌وه‌ی ده‌رگایه‌كی چاره‌سه‌ر‬ ‫له‌به‌رامبه‌رایاندابكرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی به‌رده‌وام به‌رگوێم������ان ده‌كه‌وێت‪ ،‬توندوتیژیی پیاوان‌ه‬ ‫به‌رامبه‌ر ئافره‌تان‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر پی������اوان توندوتیژی به‌رامبه‌ر‬ ‫ئافره‌تان ناكه‌ن‪ ،‬به‌ڵكو زۆرجار ئافره‌تان خۆشیان توندوتیژی‬ ‫به‌رامبه‌ر یه‌كت������ری ده‌كه‌ن‪ ،‬نمونه‌ش كچ به‌رامبه‌ر دایك یان‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬له‌كاتێكدا ئه‌و دووكه‌س������‌ه نزیكترین كه‌س������ن‬ ‫له‌یه‌كه‌وه‌‪.‬‬ ‫من نامه‌وێت هیچ به‌رگرییه‌ك له‌پیاوان بكه‌م‪ ،‬به‌ڵكو ده‌مه‌وێت‬ ‫ژنانیش له‌و‌ه ئاگاردار بكه‌مه‌و‌ه ك‌ه زۆرجار خۆیان هۆكاری‬ ‫له‌ناوچوونی ئه‌ندامێكی ئافره‌ت������ی خێزانه‌كانیانن‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه‬ ‫پێویست‌ه توندوتیژی له‌خۆیاندا ده‌ربهێنن‌و هه‌میش‌ه ئارام بن‪،‬‬ ‫تا ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌یان له‌كاتی كێش������ه‌دا روویان تێبكه‌ن‪،‬‬ ‫نه‌ك بترسن له‌وه‌ی پێچه‌وانه‌یان بوه‌ستنه‌وه‌و ببن‌ه هۆی گیان‬ ‫له‌ده‌ستدانیان‪.‬‬ ‫ده‌مه‌وێت دوو وێنه‌ی راسته‌قینه‌تان پیشان بده‌م ك‌ه خۆم له‌دوو‬ ‫خێزانی رۆشنبیری دانیشتووی هه‌رێمم بینی‌و ده‌یسه‌لمێنێت‬ ‫ك‌ه ژنان‌و پیاوان له‌توندوتیژی به‌رده‌وامن‪.‬‬ ‫یه‌كه‌میان كچێكی ته‌مه‌ن ‪23‬س������اڵی خوێندكار بوو‪ ،‬دوای‬ ‫چوار ساڵ خۆشه‌ویستی له‌گه‌ڵ كوڕێكدا‪ ،‬دایكی رازی نه‌بوو‬ ‫ش������وبكات به‌و كوڕه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی كوڕه‌ك‌ه نه‌یده‌توانی خانوو‬ ‫ماڵی ته‌واو له‌گه‌ڵ ‪50‬مس������قاڵ ئاڵتون بۆ كچه‌ك‌ه بكات‪ ،‬دوای‬ ‫چوار جار چوون‌ه داواكاری‪ ،‬كچه‌ك‌ه خۆی سوتاندوو گیانی‬ ‫له‌ده‌س������تدا‪ .‬له‌وه‌و‌ه ئه‌وه‌م بۆ ده‌رك������ه‌وت ك‌ه ژنانیش زۆرجار‬ ‫توندوتیژی به‌رامبه‌ر كچه‌كانیان به‌كارده‌هێنن‌و هه‌رگیز نابن‌ه‬ ‫هاورێیان له‌كێشه‌كاندا‪.‬‬ ‫وێنه‌ی دوومیش ئه‌و ژن‌ه بوو ك‌ه هاوس������ه‌ره‌كه‌ی نه‌یهێشتبوو‬ ‫ماوه‌ی پێنج مانگ بچێت‌ه ماڵی باوكی‌و ش������ه‌وێك زۆر تكای‬ ‫لێكردبوو ك‌ه رێگه‌ی بدات‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و پیاو‌ه هه‌ر له‌سه‌ر قسه‌كه‌ی‬ ‫سور بوو بوو‪ ،‬بۆی‌ه ژنه‌ك‌ه وتبووی خۆم ده‌سوتێنم‪ ،‬پیاوه‌كه‌ش‬ ‫نه‌وته‌كه‌ی دابوی‌ه ده‌ستی‌و ژنه‌ش یه‌كسه‌ر كردبووی به‌خۆیداو‬ ‫خۆی سوتاندبوو‪.‬‬ ‫به‌یانیه‌كی زۆر زوو له‌نه‌خۆشخانه‌ی ئیمرجنسی سلێمانی بووم‪،‬‬ ‫ئه‌و ژنه‌ی������ان به‌په‌ل‌ه كرد به‌ژوورا‪ ،‬كاتێك له‌گه‌ڵ دكتۆره‌كان‬ ‫چووم‌ه نزیكی‪ ،‬ئه‌و دووگیان بوو‪ ،‬كۆرپه‌یه‌كی هه‌شت مانگ‬ ‫له‌سكیدا بوو‪ ،‬ئه‌وه‌ی جێگه‌ی داخیش بوو‪ ،‬ژنه‌ك‌ه ته‌نها توانی‬ ‫چیرۆكه‌ك‌ه زۆر به‌كورتی بگێڕێته‌وه‌و دایكی بۆی ته‌واوكرد‪،‬‬ ‫چونك‌ه دوای ‪12‬خوله‌ك له‌گه‌یشتنی‪ ،‬خۆی‌و كۆرپه‌كه‌ی گیانیان‬ ‫له‌ده‌ستدا‪.‬‬ ‫كاتێك ئه‌و دیمه‌نه‌م بینی هه‌موو پیاوی جیهان به‌خۆش������مه‌و‌ه‬ ‫وه‌كو ئه‌و پیاو‌ه ده‌هاتن‌ه پێش چاوم‪ ،‬چونك‌ه زۆرێك له‌پیاوان‬ ‫هه‌موو رێگه‌كان له‌خوشك‌و دایك‌و ژنه‌كانیان ده‌گرن‌و ناهێڵن‬ ‫له‌په‌نجه‌ره‌یه‌كیشه‌و‌ه هه‌ناس‌ه بده‌ن‪ ،‬ئه‌وكاته‌ش ژنێكی رۆشنبرو‬ ‫ژنێك������ی عه‌وام ته‌نها یه‌ك بیر كردن������‌ه وه‌یان هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫خۆده‌رباز كردن‌ه له‌و ژیان‌ه ناخۆش‌ه بۆ ژیانێكی ناخۆشتر ك‌ه‬ ‫خۆكوشتنه‌‪ ،‬كاتێكیش خۆیان ده‌كوژن‪ ،‬كه‌س‌ه نزیكه‌كانیان‬ ‫ده‌ڵێن‪" ،‬له‌هیچی كه‌م نه‌بوو‪ ،‬هیچ كێشه‌ی نه‌بوو"‪.‬‬ ‫ئه‌وانه‌ی خۆیان ده‌كوژن‪ ،‬دوای مردنیان به‌تۆمه‌تی نه‌خۆش������ی‬ ‫ده‌روون������ی یان ك������ه‌م عه‌قڵی تۆمه‌تبار ده‌كرێ������ن‪ ،‬ئه‌ویش بۆ‬ ‫شاردنه‌وه‌ی ئه‌و رێگریری‌و توندوتیژییانه‌ی‌ه ك‌ه به‌رامبه‌ریان‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬بۆی‌ه پێویست‌ه پیاوان‌و ژنان‌و كوڕان‌و كچانی گه‌نج‬ ‫له‌و‌ه ئاگادار بكه‌مه‌وه‌‪ ،‬ك‌ه توندوتیژی ده‌بێت‌ه هۆی له‌ده‌ستدانی‬ ‫كه‌س‌ه خۆشه‌ویسته‌كانمان‪ ،‬هه‌رچه‌ند‌ه له‌كاتی تووڕه‌یشدا لێیان‬ ‫بێزاربین‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌و‌ه باهه‌میش‌ه الیه‌كمان خۆگرتربین‌و نه‌بین‌ه‬ ‫هۆی كوشتنی كه‌سێك‪.‬‬ ‫ئاشتكردنه‌وه‌ی كه‌سێك له‌توڕه‌ییدا هیچ كه‌میی نیی‌ه بۆ پیاوان‬ ‫یان ژن������ان‪ ،‬بگر‌ه ئازایه‌تیه‌‪ ،‬بۆی‌ه له‌كات������ی توڕه‌ییدا به‌دوای‬ ‫باشترین چاره‌سه‌ردا بگه‌ڕێن‪ ،‬نه‌ك توندوتیژی‌و جۆره‌كانی‬ ‫باشتر ئازاردانی كه‌سی به‌رامبه‌ر‪.‬‬ ‫‪Shaxawan.mahmood@yahoo.com‬‬


‫‪6‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫له‌ماوه‌ی سێ مانگدا ‪ 34‬که‌س خۆیان ده‌سوتێنن‬

‫ی خۆیان ده‌كوژن به‌هه‌میشه‌یی له‌دۆزه‌خدا ده‌مێننه‌وه‌"‬ ‫"ئه‌وان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مێژوو ‌‬ ‫به‌درێژای ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌ندین شێواز ‌‬ ‫مرۆڤایه‌ت ‌‬ ‫جۆراوجۆر بۆ خۆكوشتن‬ ‫ی‬ ‫گیراونه‌ته‌به‌رو رۆژ له‌دوا ‌‬ ‫رۆژیش گۆڕانكاری‌ به‌سه‌ر‬ ‫شێوازه‌كانیدا هاتووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم خۆسوتاندن دیارترین‬ ‫ی‬ ‫شێوازی‌ خۆكوشتن ‌‬ ‫ی‬ ‫ره‌گه‌زی‌ مێینه‌یه‌ له‌هه‌رێم ‌‬ ‫ی‬ ‫كوردستان‪ ،‬ك ‌ه له‌م سااڵن ‌ه ‌‬ ‫دواییدا به‌ڕێژه‌یه‌كی‌ به‌رچاو‬ ‫زیادیكردووه‌‌و ئه‌وه‌ش‬ ‫ی‬ ‫بووه‌ته‌ دیارده‌یه‌ك ‌‬ ‫مه‌ترسیدار له‌مڕۆدا‪.‬‬

‫ڕامان سه‌عید له‌سلێمانی‌‬ ‫ی زۆر‌و به‌رده‌وام‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه هه‌وڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌ی‌ه بۆ ڕێگ������ری‌‌و كه‌مكردنه‌وه‌ ‌‬ ‫كوش������تنی ژن������ان‪ ،‬به‌اڵم س������اڵ‬ ‫ی‬ ‫به‌س������اڵ ئام������اره‌كان ژماره‌یه‌ك ‌‬ ‫ی كچان‌و ژنان‬ ‫ی له‌ناوچوون ‌‬ ‫نوێتر ‌‬ ‫ئاشكراده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫به‌پێ������ی ئامارێكی نه‌خۆش������خانه‌ی‬ ‫س������وتاویی‌و جوانكاریی له‌شاری‬ ‫س������لێمانی‪ ،‬رێژه‌ی خۆس������وتاندن‬ ‫ی هه‌یه‌و به‌ته‌نها له‌س������اڵی‬ ‫درێ������ژه‌ ‌‬ ‫رابردوودا‪169 ،‬كه‌س ك‌ه ته‌مه‌نیان‬ ‫ی بووه‌‪ ،‬خۆیان‬ ‫له‌نێوان ‪ 19‬ـ ‪50‬ساڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫س������وتاندوه‌‌و ئه‌وه‌ش بووه‌ت‌ه هۆ ‌‬ ‫گیان له‌ده‌س������تدانیان‪ .‬هه‌ر به‌پێی‬ ‫ئه‌و ئامار‌ه له‌س������ێ مانگی یه‌كه‌می‬ ‫ئه‌مساڵدا ‪29‬كه‌س له‌ره‌گه‌زی مێ‌و‬ ‫پێنج كه‌س له‌ره‌گه‌زی نێر خۆیان‬ ‫سوتاندووه‌‪.‬‬ ‫ی خۆسوتاندن‬ ‫ئه‌وانه‌ی‌ هه‌وڵ ‌‬ ‫ده‌ده‌ن په‌شیمانن‬ ‫ئ������ه‌و ك������چ‌و ژنان������ه‌ی هه‌وڵ������ی‬ ‫خۆكوش������تنیان داوه‌و سه‌ركه‌وتوو‬ ‫نه‌ب������وون‪ ،‬جه‌خت ل������ه‌و‌ه ده‌كه‌نه‌و‌ه‬ ‫ك‌ه به‌ه������ۆی توندوتیژییه‌و‌ه ناچار‬ ‫بوون خۆیان له‌ناوبه‌رن‪ ،‬ئه‌وه‌شیان‬ ‫وه‌ك دوا رێگه‌چاره‌ی������ه‌ك زانیو‌ه‬ ‫ی‬ ‫بۆبه‌رگرت������ن ل������ه‌و توندوتیژییه‌ ‌‬ ‫به‌رامبه‌ریان نوێنراوه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ژنێك ‌‬ ‫ی خ������وازراو ‌‬ ‫دڵنیا‪ ،‬ناو ‌‬ ‫ته‌مه‌ن ‪35‬س������اڵه‌و م������اوه‌ی چه‌ند‬ ‫مانگێ������ك پێش ئێس������تا له‌رێگه‌ی‬ ‫خۆس������وتانه‌و‌ه هه‌وڵی خۆكوشتنی‬ ‫ی‬ ‫ی سوتان ‌‬ ‫داوه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش بووه‌ت‌ه هۆ ‌‬ ‫ی جه‌س������ته‌ی‪ ،‬ب������ه‌اڵم گیانی‬ ‫‪‌ %65‬‬ ‫له‌ده‌س������ت ن������ه‌داوه‌‪" ،‬هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫ی زۆرم هه‌ب������وو له‌گه‌ڵ‬ ‫كێش������ه‌یه‌ك ‌‬

‫‌"تێكچوونی شیرازه‌ی‬ ‫خێزان‌و توندوتیژی ناو‬ ‫خێزان‌و له‌شفرۆشی‌و‬ ‫نه‌بوونی ئایینده‌یه‌كی‬ ‫رۆشن‪ ،‬به‌تایبه‌تی‬ ‫بۆ ره‌گه‌زی مێین ‌ه‬ ‫له‌كۆمه‌ڵگای كوردیدا‬ ‫ی‬ ‫ی دروستبون ‌‬ ‫ده‌بن ‌ه هۆ ‌‬ ‫ی خۆكوشتن"‬ ‫دیارد‌ه ‌‬

‫‪ 36‬که‌س‬ ‫‪%17‬‬ ‫‪ 49- 15‬ساڵ‬ ‫‪ 65- 50‬ساڵ‬

‫‪ 172‬که‌س‬ ‫‪%83‬‬

‫ئه‌و ژن‌و كچانه‌ی كه‌له‌ماوه‌ی پێنج مانگی رابردووی ‪2010‬دا سووتاون یان خۆیان سوتاندووه‌‪ ،‬له‌پارێزگای سلێمانی‬

‫‪ 3‬که‌س‬

‫‪%5‬‬

‫‪ 45 -15‬ساڵ‬

‫‪ 56‬که‌س‬

‫‪ 65 - 45‬ساڵ‬

‫‪%95‬‬

‫ئه‌و كچ‌و ژنانه‌ی له‌ماوه‌ی پێنج مانگی رابردوودا به‌هۆی سوتانه‌و‌ه گیانیان له‌ده‌ستداوه‌‪ 59 ،‬كه‌س بوون‪.‬‬ ‫ی تره‌‪ ،‬بۆی‌ه ده‌بێت ئه‌وانیش جۆرێك‬ ‫مێرده‌ك������ه‌م ك‌ه ته‌نان������ه‌ت جار ‌‬ ‫ی له‌سزا وه‌ربگرن"‪.‬‬ ‫ی داوم‪ ،‬به‌اڵم ماڵ ‌‬ ‫واهه‌ب������وو‌ه لێ������ ‌‬ ‫ی ئه‌ویان‬ ‫باوكیشم هه‌ر پش������تگیر ‌‬ ‫ی خۆیان ده‌سوتێنن‬ ‫ئه‌و ژنانه‌ ‌‬ ‫ده‌ك������رد‌و ده‌یانوت گ������ه‌ر ته‌اڵقت‬ ‫پیاوه‌كانیان تۆمه‌تبار نابن‬ ‫ب������دات‪ ،‬حه‌یام������ان ده‌چێ������ت"‪،‬‬ ‫ی ئه‌مس������اڵه‌و‌ه وه‌زاره‌تی‬ ‫هه‌ربۆی������‌ه ئه‌ویش په‌ن������ای بردوت‌ه له‌سه‌ره‌تا ‌‬ ‫به‌ر خۆس������وتاندن‪" ،‬په‌ش������یمانم ناوخ������ۆ له‌گ������ه‌ڵ كۆمه‌ڵ������ه‌ی‬ ‫ل������ه‌و كاره‌ی ك‌ه ك������ردم‪ ،‬چونك‌ه ئه‌مریك������ی بۆ كورد (ئاس������ك)‬ ‫ئازارێكی زۆرم بینی‌و به‌ش������ێكی و رێكخراوه‌كان������ی كۆمه‌ڵگ������ه‌ی‬ ‫مه‌ده‌ن������ی پڕۆژه‌یه‌كیان تاوتوێكرد‬ ‫زۆر له‌جه‌سته‌م سوتاوه‌"‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ن������د‌ه ژن������ان ه������ۆكاری به‌ناوی (داڕش������تنی س������تراتیژی‬ ‫خۆكوش������تنیان بۆ نادادپه‌روه‌ری‌‌و هه‌رێمی������ی بۆرووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‬ ‫توندوتیژی������ی ره‌گ������ه‌زی نێرین‌ه خۆس������ووتاندن)‪ ،‬ك������‌ه بڕی������ار‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی نزیكدا بكه‌وێت‌ه بوار ‌‬ ‫ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم پیاوان پێیانوای‌ه له‌ماوه‌یه‌ك ‌‬ ‫ك‌ه ژن������ان بڕیاری خێ������راو هه‌ڵ‌ه جێبه‌جێكردنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌ده‌ن‌و له‌ژێر كاریگه‌ریی س������ۆزو ئ������اری ره‌فی������ق‪ ،‬به‌ڕێوه‌ب������ه‌ری‬ ‫ی به‌دواداچوون������ی توندوتی������ژی دژ‬ ‫عاتیف������ه‌داو له‌پێناو راكێش������ان ‌‬ ‫ی به‌رامبه‌ره‌كانی������ان په‌نا به‌ئافره‌ت������ان له‌وه‌زاره‌ت������ی ناوخۆ‬ ‫س������ه‌رنج ‌‬ ‫باسی له‌كۆبوونه‌وه‌كه‌یان كرد ك‌ه‬ ‫ی خۆیان‪.‬‬ ‫ده‌به‌نه‌ به‌ر له‌ناوبردن ‌‬ ‫كه‌مال عه‌لی‌‪43 ،‬س������اڵ‪ ،‬پیاوێكی به‌نی������ازن له‌پێن������او كه‌مكردنه‌وه‌ی‬ ‫خێزانداره‌و جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه خۆسووتاندن پڕۆژه‌یه‌كی هاوبه‌ش‬ ‫ك‌ه هیچ كێش������ه‌یه‌كی نیی‌ه له‌گه‌ڵ ئاماده‌بك������ه‌ن‪ ،‬ك������‌ه رێكخ������راو‌و‬ ‫هاوسه‌ره‌كه‌ی‌و خۆكوشتن‌و هه‌وڵی میدیاكانیش تێیدا به‌شداربن‪ ،‬له‌و‬ ‫خۆس������وتاندنیش به‌چاره‌س������ه‌ری رووه‌و‌ه نزیكه‌ی ‪1450‬رێكخراوی‬ ‫كێش������ه‌كان نازانێ������ت‪" ،‬زۆرجار مه‌ده‌نی له‌وه‌زاره‌تی ناوخۆ مۆڵه‌تیان‬ ‫ی ژنان ئه‌وه‌ی‌ه وه‌رگرتووه‌و ‪%98‬ی س������ه‌رچاوه‌ی‬ ‫ی س������ه‌ره‌ك ‌‬ ‫كێش������ه‌ ‌‬ ‫ك‌ه زوو بڕی������ار ده‌ده‌ن‪ ،‬دواتریش داهاتیان له‌حكومه‌ته‌وه‌یه‌‪ ،‬س������ه‌دان‬ ‫په‌ش������یمان ده‌بن������ه‌وه‌‪ ،‬به‌داخ������ه‌و‌ه ملیۆن دۆالر له‌حكومه‌ت وه‌رده‌گرن‪،‬‬ ‫له‌خۆكوشتندا ته‌نها زیان به‌خۆیان "ده‌بێت پڕۆژه‌ی ئه‌وان دیار بێت‬ ‫ده‌گه‌یه‌ن������ن‌و هی������چ س������ودێكیان بۆكێشه‌كان"‪.‬‬ ‫ی ل������ه‌و‌ه كرده‌و‌ه‬ ‫پێناگه‌یه‌نێ������ت"‪ ،‬ه������ه‌ر بۆی‌ه ئه‌و ناوب������راو‪ ،‬جه‌خت ‌‬ ‫پیاو‌ه به‌پێویس������تی ده‌زانێت الیه‌ن‌ه ك‌ه ئه‌و ژنانه‌ی خۆیان ده‌س������وتێنن‬ ‫په‌یوه‌ندیداره‌كان به‌شێوه‌یه‌كی ورد پیاوه‌كانی������ان تۆمه‌تب������ار ناب������ن‪،‬‬ ‫له‌وباره‌و‌ه توێژینه‌وه‌و به‌دواداچوون پێویس������ت‌ه له‌بری ئ������ه‌وه‌ی ژنه‌كان‬ ‫بكه‌ن‪" ،‬ئافره‌تێك س������وتاو‌ه یان خۆیان بسووتێنن س������كااڵ تۆمار‬ ‫به‌هۆی سوتانه‌و‌ه گیانی له‌ده‌ستداوه‌‪ ،‬بك������ه‌ن‪" ،‬ئێم������‌ه به‌دواداچ������وون‬ ‫هۆكاره‌كه‌ی پیاوان یان الیه‌نێكی ب������ۆ كێش������ه‌كانیان ده‌كه‌ین‪ ،‬نه‌ك‬

‫خۆیان بسوتێنن‪ ،‬چونك‌ه ئه‌وكات‬ ‫ئه‌گه‌ر خ������اوه‌ن مافیش بن مافیان‬ ‫ده‌سوتێت‪ ،‬به‌داخه‌و‌ه ژنان له‌كاتی‬ ‫توش������وبونیان به‌گرفت‌و كێشه‌ی‬ ‫ده‌روون������ی په‌نا بۆ یاس������ا نابه‌ن‪،‬‬ ‫ك������‌ه ئ������ه‌و‌ه په‌یوه‌ندی به‌ئاس������تی‬ ‫رۆش������نبیری ئه‌و ژنانه‌و‌ه هه‌ی‌ه ك‌ه‬ ‫خۆیان ده‌س������وتێنن‪ ،‬چونك‌ه هه‌تا‬ ‫ژن ئاس������تی رۆشنبیری به‌رزبێت‪،‬‬ ‫كه‌مت������ر ئاماده‌ی������‌ه په‌ناببات‌ه به‌ر‬ ‫خۆسوتاندن"‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ئ������ه‌و بۆچوون������ه‌ ‌‬ ‫به‌پێچه‌وان������ه‌ ‌‬ ‫ی دواییدا‬ ‫س������ه‌ره‌وه‌‪ ،‬له‌م س������ااڵنه‌ ‌‬ ‫ی خۆیان له‌ناوبرد‬ ‫به‌شێك له‌وانه‌ ‌‬ ‫ی خۆس������وتاندن چ‬ ‫چ به‌رێگ������ه‌ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆكوش������تن‌و ش������ێواز ‌‬ ‫به‌رێگه‌ ‌‬ ‫دیك������‌ه ئه‌وانه‌بوون ك������‌ه له‌ناوه‌ند‌ه‬ ‫میدیای������ی‌و رۆش������نبیرییه‌كاندا‬ ‫ی‬ ‫كاری������ان ده‌ك������ردو ده‌رچ������وو ‌‬ ‫زانكۆو په‌یمانگاكان بوون‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫ی مێین‌ه‬ ‫ده‌یس������ه‌لمێنێت ك‌ه ره‌گه‌ز ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كوردس������تان له‌كات ‌‬ ‫له‌هه‌رێم������ ‌‬ ‫ناچاریی‌و بێئومێدبوونیان له‌ژیان‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی رۆشنبیریان هیچ رۆڵێك ‌‬ ‫ئاست ‌‬ ‫نه‌بینی������و‌ه له‌په‌ش������یمانكردنه‌وه‌‌و‬ ‫گۆڕینی‌ بڕیاره‌كانیان‪.‬‬ ‫كولتور‌و كۆمه‌ڵگای كوردیی‬ ‫هۆكارن له‌خۆله‌ناوبردنی‌ مێیینه‌دا‬ ‫خۆسوتاندن له‌رووی سایكۆلۆژییه‌و‌ه‬ ‫وات‌ه له‌ناوبردنی جه‌سته‌و روح له‌ژێر‬ ‫گوش������ارێكی تووندی ده‌روونی‪،‬‬ ‫ك‌ه ده‌بێت‌ه ه������ۆكاری بێئاگابوون‬ ‫له‌ده‌وروبه‌ر‌و الوازبوونی په‌یوه‌ندی‬ ‫هه‌سته‌وه‌ره‌كان له‌گه‌ڵ ده‌وروبه‌ر‌و‬ ‫بێمان������ا بوونی ژیان ل������ه‌الی ئه‌و‬ ‫كه‌سه‌‪.‬‬

‫ی‬ ‫ش������وان موحه‌م������ه‌د‪ ،‬توێژه‌رێك ‌‬ ‫ده‌روونییه‌و ئاماژ‌ه به‌سه‌ره‌كیترین‬ ‫ی خۆسوتاندن ده‌كات‬ ‫هۆكاره‌كان ‌‬ ‫ك‌ه فاكت������ه‌ری ده‌روونییه‌‌و ئه‌وه‌ش‬ ‫به‌هۆی گوش������اری زۆره‌و‌ه ده‌بێت‬ ‫ك‌ه له‌الیه‌ن كه‌س������انی ده‌وروبه‌ره‌و‌ه‬ ‫ده‌كرێت‌ه سه‌ر ره‌گه‌زی مێینه‌‪" ،‬ئه‌و‬ ‫حاڵه‌ته‌ش له‌دڵه‌ڕاوكێو‌ه ده‌گۆڕێت‬ ‫بۆ گرفتی بێ هیوا بوون له‌ژیان"‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی ئه‌و توێ������ژه‌ر‌ه ئه‌و كاته‌ی‬ ‫ژنان توشی ئه‌و حاڵه‌ت‌ه ده‌روونیی‌ه‬ ‫ده‌بن هه‌س������ت ده‌كه‌ن په‌یوه‌ندییان‬ ‫له‌گ������ه‌ڵ ده‌وروب������ه‌ر الواز بووه‌‌و‬ ‫ناگونجێن‪ ،‬هه‌ستی ئه‌وه‌شیان له‌ال‬ ‫دروس������ت ده‌بێت ك‌ه كه‌س������ێكی‬ ‫نامۆن‌و ئه‌و حاڵه‌ت‌ه ده‌بێت‌ه سه‌ره‌تای‬ ‫وروژاندنێك بۆكاركردنی الیه‌نی‬ ‫نائاگای������ی‌و نه‌خۆش������ی خه‌مۆكی‪،‬‬ ‫ئ������ه‌وكات بی������ر له‌خۆكوش������تن‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬وه‌كو رێگه‌چاره‌یه‌ك بۆ‬ ‫ده‌ربازبوون له‌و ئازار‌ه ده‌روونییه‌ی‬ ‫ك‌ه به‌س������ه‌ریدا هات������ووه‌‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫"له‌س������اتی بڕیاردان به‌خۆكوشتن‬ ‫ویس������تی نائاگایی به‌هێزتر ده‌ێت‬ ‫له‌ویستی ئاگایی"‪.‬‬ ‫ش������وان موحه‌مه‌د ئاماژ‌ه به‌چه‌ند‬ ‫ی ده‌دات ك‌ه‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ك������ی خۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆسوتاندن ‌‬ ‫له‌سه‌ر هۆكاره‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كوردستان ئه‌نجام ‌‬ ‫ژنان له‌هه‌رێم ‌‬ ‫ی بۆ ئاش������كرابوو‌ه ك‌ه‬ ‫داوه‌‌و ئه‌وه‌ ‌‬ ‫ی كۆمه‌اڵیه‌تی‌‌و ئابورییش‬ ‫ه������ۆكار ‌‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫ی گرنگی������ان له‌زیادبون ‌‬ ‫رۆڵ ‌‬ ‫حاڵه‌تانه‌دا هه‌بووه‌‪" ،‬به‌كارهێنانی‬ ‫كولتوری توندوتیژی‌و زه‌بروزه‌نگی‬ ‫ده‌روونی‪ ،‬له‌گ������ه‌ڵ په‌یڕه‌وكردنی‬ ‫نێرساالری له‌نێوه‌ندی ده‌سه‌اڵتدا‬ ‫ده‌وری گرژبوون������ی په‌یوه‌ندیی������‌ه‬ ‫س������ۆزداریی‌و خۆشه‌ویستییه‌كانی‬ ‫داوه‌"‪ ،‬هه‌ربۆی������‌ه ئ������ه‌و توێ������ژه‌ر‌ه‬ ‫جه‌خت ل������ه‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه به‌زۆر‬ ‫به‌ش������وودان‪ ،‬ژنهێنانی نابه‌دڵی‌و‬ ‫ناپاكی هاوسه‌ری له‌الیه‌ن ره‌گه‌زی‬ ‫نێره‌و‌ه هۆكارێك‌ه بۆ دروستبوونی‬ ‫ئه‌و كێشه‌و گرفتانه‌‪" ،‬تێكچوونی‬ ‫شیرازه‌ی خێزان‌و توندوتیژی ناو‬ ‫خێزان‌و له‌شفرۆش������ی‌و نه‌بوونی‬ ‫ئایینده‌یه‌ك������ی رۆش������ن‪ ،‬به‌تایبه‌تی‬ ‫ب������ۆ ره‌گه‌زی مێین������‌ه له‌كۆمه‌ڵگای‬ ‫ی‬ ‫ی دروستبون ‌‬ ‫كوردیدا ده‌بن‌ه هۆ ‌‬ ‫ی خۆكوشتن"‪.‬‬ ‫دیارده‌ ‌‬

‫هیچ كات توندوتیژیی‬ ‫چاره‌سه‌ر نییه‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌م������وو س������اڵێك‌و ل������ه‌رۆژ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ژن������ان‌و رۆژ ‌‬ ‫جیهان������ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی توندوتیژ ‌‬ ‫به‌ره‌نگاربوون������ه‌وه‌ ‌‬ ‫خێزانیی������دا‪ ،‬رێكخراوه‌كان������ی‬ ‫ژنان‌و ئافره‌ت������ان له‌ڕێگه‌ی كارو‬ ‫چاالك������ی‌و ئاهه‌نگ������ه‌وه‌‪ ،‬جه‌خت‬ ‫ی‬ ‫له‌و‌ه ده‌كه‌نه‌و‌ه ك������‌ه داكۆكیكار ‌‬ ‫ی مافه‌كان������ی مێینه‌و‬ ‫سه‌رس������ه‌خت ‌‬ ‫پارێزه‌ریان������ن‌و توندوتی������ژی دژ‬ ‫به‌كچان‌و ژنان ره‌تده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی ئ������ه‌و هه‌واڵنه‌ش نه‌یانتوانیو‌ه‬ ‫كۆ ‌‬ ‫ی ئافره‌تان سنوردار‬ ‫خۆله‌ناوبردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ریشه‌كێش������ ‌‬ ‫بكات‌و به‌یه‌كجار ‌‬ ‫بكات‪.‬‬ ‫ی‬ ‫چیم������ه‌ن س������اڵح له‌ڕێكخ������راو ‌‬ ‫ی خوشكانی ئیسالمی‬ ‫یه‌كگرتوو ‌‬ ‫كوردس������تان‪ ،‬ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات‬ ‫ك‌ه هیچ كاتێك توندوتیژی نابێت‌ه‬ ‫چاره‌سه‌ری كێشه‌كانی نێوان ژن‌و‬ ‫پیاو‪ ،‬بۆی‌ه به‌پێویس������تی ده‌زانێت‬ ‫رێكخ������راوه‌كان به‌رنامه‌یه‌ك������ی‬ ‫تایبه‌تیان بۆ ئه‌و كێشه‌ی‌ه هه‌بێت‪،‬‬ ‫"له‌س������ه‌ر رێكخراوه‌كان پێویست‌ه‬

‫"په‌شیمانم‬ ‫له‌و كاره‌ی ك ‌ه‬ ‫كردم‪ ،‬چونك ‌ه‬ ‫ئازارێكی زۆرم‬ ‫بینی‌و به‌شێكی‬ ‫زۆر له‌جه‌سته‌م‬ ‫سوتاوه‌"‬ ‫به‌رنامه‌ی تایبه‌ت به‌توندوتیژی دژ‬ ‫به‌ژنان له‌كه‌ناڵه‌كانی راگه‌یاندن‌و‬ ‫كۆڕو سیمینار بۆ دایكان‌و كچانی‬ ‫الو له‌گشت بواره‌كاندا ساز بكه‌ن‪،‬‬ ‫تا گیانی هاوكاری‌و ته‌بایی نێوان‬ ‫ژن‌و پیاو دروست ببێت"‪.‬‬ ‫ناوب������راو‪ ،‬به‌پێویس������تی ده‌زانێت‬ ‫ك‌ه هانی ژن������ان بدرێت بۆئه‌وه‌ی‬ ‫رۆڵی راسته‌قینه‌ی خۆیان له‌گشت‬ ‫بواره‌كان������دا بگێ������ڕن‌و له‌ڕێگه‌ی‬ ‫بیركردنه‌وه‌و پرسكردن به‌كه‌سانی‬ ‫شاره‌زاو ده‌رونناس گرفته‌كانیان‬ ‫چاره‌سه‌ر بكه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ خۆی‌ بكوژێت به‌هه‌میشه‌یی‬ ‫له‌دۆزه‌خدا ده‌مێنێته‌وه‌‬ ‫مامۆستایانی ئایینی ئیسالم جه‌خت‬ ‫له‌و‌ه ده‌كه‌نه‌و‌ه ك‌ه خۆكوشن له‌ژێر‬ ‫ی‬ ‫هه‌ر بیانویه‌كدا بێ������ت‪ ،‬زیانێك ‌‬ ‫گ������ه‌وره‌ی لێده‌كه‌وێته‌وه‌و ئه‌وانه‌ی‬ ‫ئه‌و كار‌ه ده‌كه‌ن‪ ،‬هه‌ردوو دنیایان‬ ‫له‌ده‌ست ده‌چێت‪.‬‬ ‫مه‌ال عوسمان موحه‌مه‌د پێداگریی‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و‌ه ده‌كات ك‌ه ژنان به‌هۆی‬ ‫نزمی ئاس������تی هۆش������یارییانه‌و‌ه‬ ‫له‌كات������ی رووبه‌رووبوونه‌وه‌ی������ان‬ ‫له‌گه‌ڵ كێش������ه‌كان‪ ،‬بڕیاری هه‌ڵ‌ه‬ ‫ده‌ده‌ن ك‌ه بریتیی‌ه له‌خۆكوش������تن‌و‬ ‫خۆس������وتاندن‪" ،‬به‌دڵنیایش������ه‌و‌ه‬ ‫دواج������ار په‌ش������یمان ده‌بن������ه‌وه‌"‪،‬‬ ‫هه‌ربۆی������‌ه م������ه‌ال عوس������مان باس‬ ‫له‌و‌ه ده‌كات ك������‌ه ئه‌وانه‌ی خۆیان‬ ‫ده‌كوژن ره‌نگ������‌ه بڵێن زیانیان بۆ‬ ‫ك������ه‌س نییه‌‪" ،‬به‌اڵم ئه‌و نه‌فس������‌ه‬ ‫به‌ده‌ستی خۆت نه‌تهێناوه‌ت‌ه بوون‪،‬‬ ‫بۆی‌ه ده‌وریشت له‌البردنیدا نابێت‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر كه‌س������ێك خۆی كوش������ت‬ ‫قاتله‌‪ ،‬خوای گه‌ور‌ه س������زای زۆر‬ ‫گه‌وره‌ی ب������ۆ داناوه‌‌و پێغه‌مبه‌ریش‬ ‫(د‪.‬خ) ده‌فه‌رموێت‪ ،‬هه‌ر كه‌سێك‬ ‫خ������ۆی بكوژێ������ت بۆهه‌میش������ه‌یی‬ ‫له‌دۆزه‌خدا ده‌بێت‌و به‌هه‌ر شتێك‬ ‫خۆی بكوژێت ل������ه‌دوارۆژدا هه‌ر‬ ‫به‌وشێوه‌ی‌ه له‌دۆزه‌خ ده‌مێنێته‌وه‌"‪.‬‬ ‫ئه‌و مامۆس������تا ئایینیی������ه‌‪ ،‬به‌داخ‌ه‬ ‫ی ئافره‌ت������ان په‌نا ده‌به‌ن‌ه ‌به‌ر‬ ‫له‌وه‌ ‌‬ ‫خۆس������وتاندن‌و ئ������ه‌وه‌ش نابێت‌ه‬ ‫ی چاره‌س������ه‌ری كێشه‌كانیان‪،‬‬ ‫هۆ ‌‬ ‫ێ له‌كاتی بوونی كێش������ه‌دا‬ ‫"ده‌ب������ ‌‬ ‫دان به‌خۆیان������دا بگ������رن‌و‬ ‫سه‌ردانی مامۆس������تایانی ئایینی‪،‬‬ ‫كۆمه‌ڵناس������ان بكه‌ن یاخود الیه‌نی‬ ‫كه‌م كه‌س‌ه دڵس������ۆز‌و نزیكه‌كانی‬ ‫خۆی������ان ئاگاداربكه‌ن������ه‌و‌ه تارێگا‬ ‫چاره‌س������ه‌رێكی گونج������او په‌یدا‬ ‫ده‌كه‌ن"‪.‬‬


‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫خۆراك ‌ی نه‌شیاو ده‌بێت ‌ه هۆ ‌ی سه‌ر ڕووتانه‌و‌ه‬ ‫رۆژنامه‌ی‌ نیویۆرك تایمز ‌ی چاپ ‌ی‬ ‫ئه‌مریكا باڵویكرده‌وه‌ ك‌ه گروپێك‬ ‫له‌پزیشكان ‌ی شار ‌ی واشنتۆن‪ ،‬دوا ‌ی‬ ‫چه‌ندین لێكۆڵینه‌وه‌ له‌سه‌ر ئه‌و‬ ‫هۆكارانه‌ی‌ ده‌بنه‌ هۆ ‌ی ڕووتاندنه‌وه‌ ‌ی‬ ‫موی‌ پیاوان‌و هه‌ڵوه‌رینی‌ قژ ‌ی‬ ‫خانمان‪ ،‬گه‌یشتن‌ه ئه‌و ده‌ره‌نجامه‌ ‌ی‬ ‫ك‌ه كه‌مبوون ‌ی ڤیتامین‌و به‌رنامه‌دانان‬ ‫بۆ خۆالوازكردن ك‌ه ده‌بێته‌مایه‌ ‌ی‬ ‫كه‌مبوونه‌وه‌ ‌ی وزه‌ ‌ی پێویست بۆ‬

‫له‌ش‪ ،‬كاریگه‌ری به‌رچاو ‌ی له‌سه‌ر‬ ‫هه‌ڵوه‌رین‌و ڕووتاندنه‌وه‌ی‌ قژ‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬چونك‌ه ڤیتامین‌و پرۆتین‬ ‫ده‌ب ‌ێ له‌رژێم ‌ی خۆراكدا به‌پێ ‌ی‬ ‫به‌رنامه‌یه‌كی‌ پزیشك ‌ی بێت تا‬ ‫زیانه‌كانی‌ كه‌متر بێت‪.‬‬ ‫ئه‌و تیمه‌ ئاشكرایان كرد ك‌ه‬ ‫هۆكاره‌كانی‌ كه‌مخوێنی‌‌و كه‌می ‌ی‬ ‫ئاسن‌و مس‌و ڤیتامین ‪ B‬له‌له‌شدا‪،‬‬ ‫ڕێژه‌ی‌ هه‌ڵوه‌رینی‌ قژ زیاتر ده‌كه‌ن‪،‬‬

‫هۆكار‌ه ده‌روونییه‌كان ‌ی وه‌ك ترس‌و‬ ‫دڵه‌ڕاوكێش كاریگه‌ری ‌ی خۆیان‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫له‌باره‌ ‌ی چاره‌سه‌ركردنی‌ ئه‌و‬ ‫دیارده‌یه‌ش له‌الی‌ پیاوان‌و خانمان‪،‬‬ ‫خۆراك‬ ‫به‌رنامه‌ ‌ی‬ ‫پێویسته‌‬ ‫به‌پێ ‌ی ڕێنمای ‌ی پزیشك بێت تا‬ ‫هاوسه‌نگییه‌ك له‌نێوان وه‌رگرتن‌و‬ ‫به‌كارهێنان ‌ی ڤیتامین‌و پرۆتین ‌ی‬ ‫له‌شدا رابگیردرێت‪.‬‬

‫شۆفێری ‌ی كه‌م بكه‌ره‌و‌ه‬ ‫تا مه‌ترس ‌ی شێرپه‌نجه‌ت كه‌متر ببێ‌!‬

‫له‌نوێترین لێكۆڵینه‌و‌هی‌ پزیشكی‌ زانكۆی‌ سه‌نت‬ ‫ی ك‌ه‬ ‫ی گه‌یشتوونه‌ت‌ه ئه‌و زانیارییه‌ ‌‬ ‫ی ئه‌مریك ‌‬ ‫لویس ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌كه‌ن‪ ،‬مه‌ترس ‌‬ ‫ی زۆر شۆفێری ‌‬ ‫ئه‌و كه‌سانه‌ ‌‬ ‫توشبوونیان به‌شێرپه‌نجه‌ی‌ پێست زیاتره‌و داوا‬ ‫له‌هاوواڵتیان ده‌كات كه‌متر شۆفێریی‌ بكه‌ن‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی سه‌نت لویس ‌‬ ‫ی زانكۆ ‌‬ ‫له‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مه‌یدان ‌‬ ‫ئه‌مریكیدا هاتووه‌‪ ،‬دوای‌ توێژینه‌وه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی توشبوو به‌شێرپه‌نجه‌ ‌‬ ‫له‌سه‌ر ‪ 10,500‬هاوواڵت ‌‬ ‫ی‬ ‫پێست‪ ،‬ده‌ركه‌وتوو‌ه ك‌ه نیشان‌ه به‌راییه‌كان ‌‬ ‫شێرپه‌نجه‌ی‌ پێست له‌و كاته‌و‌ه ده‌رده‌كه‌وێت ك‌ه‬ ‫ی ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌تایبه‌ت ئه‌و‬ ‫ی شۆفێری ‌‬ ‫ده‌ست به‌كار ‌‬ ‫ی ك‌ه له‌ناو ئۆتۆمبێلدا په‌یدا ده‌بێت‪،‬‬ ‫غازو تیشكانه‌ ‌‬

‫ی‬ ‫كاریگه‌رییان له‌سه‌ر چروكبوونی‌ خانه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شێرپه‌نجه‌ ‌‬ ‫ی شۆفێر هه‌یه‌و پاشان توش ‌‬ ‫پێست ‌‬ ‫ی ده‌كات‪.‬‬ ‫پێست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی پزیشك ‌‬ ‫ی كۆلیژ ‌‬ ‫د‪.‬سكۆت فۆسكۆی‌ راگر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌مریكا ك‌ه سه‌رپه‌رشت ‌‬ ‫ی سه‌نت لویس ‌‬ ‫زانكۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ده‌نگ ‌‬ ‫ئه‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ی‌ كردووه‌‪ ،‬به‌رادیۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی راگه‌یاند‪ :‬بۆ ڕێگه‌گرتن له‌شێرپه‌نجه‌ ‌‬ ‫ئه‌مریكا ‌‬ ‫پێست‪ ،‬پێویسته‌ شۆفێران چاویلکه‌ی‌ دژه‌خۆر‬ ‫له‌چاو بك‌هن‌و ده‌ستكێشیان له‌ده‌ستدا بێت‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی خۆیان به‌كرێم ‌‬ ‫ی گه‌رمای‌ هاویندا پێست ‌‬ ‫له‌رۆژان ‌‬ ‫ی ك‌ه‬ ‫دژه‌خۆر بنه‌ون‪ ،‬به‌تایبه‌ت ئه‌و هاوواڵتیانه‌ ‌‬ ‫كارو كاسبیان له‌سه‌ر شۆفێرێتییه‌‪.‬‬

‫به‌كارهێنان ‌یكۆمپیوته‌ر‬ ‫هه‌ڕه‌ش ‌ه له‌ته‌ندروستیمان ده‌كا ‌ت‬

‫به‌كارهێنان ‌ی‬ ‫زیاد‬ ‫ڕێژ‌ه ‌ی‬ ‫كۆمپیوته‌ر‪ ،‬كۆمه‌ڵێك نه‌خۆش ‌ی‬ ‫له‌گه‌ڵ‌ خۆیدا ده‌هێنێت‌و هه‌ڕه‌ش‌ه‬ ‫له‌ته‌ندروستی‌ تۆی‌ به‌كارهێنه‌ر‬ ‫ده‌كات‪ ،‬به‌اڵم ڕێگاكان ‌ی خۆپاراستن‬ ‫له‌م نه‌خۆشیانه‌ش گران نییه‌!‪.‬‬ ‫سه‌نته‌ر ‌ی پزیشك ‌ی زانكۆی‌ جۆرج‬ ‫تاون له‌ڕاپۆرتێك ‌ی پزیشكیدا‬ ‫ئاشكرای‌ كرد ك‌ه ئه‌مڕۆ‬

‫به‌كارهێنان ‌ی كۆمپیوته‌ر له‌الیه‌ن‬ ‫هاوواڵتیانه‌و‌ه زۆر زیاد ‌ی كردووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و كه‌سان‌ه ‌ی كه‌ به‌درێژای ‌ی ڕۆژ‬ ‫سه‌روكاریان له‌گه‌ ‌ڵ كۆمپیوته‌ردا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬له‌ئاینده‌دا ڕووبه‌ڕوو ‌ی‬ ‫كۆمه‌ڵێك نه‌خۆش ‌ی وه‌ك‪ :‬نه‌خۆشیی‌ه‬ ‫ئازار ‌ی‬ ‫سایكۆسۆماتییه‌كان‌و‬ ‫مل‌و بڕبڕه‌ ‌ی پشت‌و كز ‌ی چاوو‬ ‫الوازبوونی‌ هێز ‌ی دڵ‬

‫ده‌بنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و سه‌نته‌ره‌ بۆ خۆپاراستن‬ ‫له‌زیانه‌كان ‌ی كۆمپیوته‌ر‪ ،‬كۆمه‌ڵێك‬ ‫به‌كارهێنه‌ران ‌ی‬ ‫ئامۆژگاری‌‬ ‫كۆمپیوته‌ر ده‌كات كه‌ گرنگترینیان‬ ‫ئه‌مانه‌ ‌ی خواره‌وه‌ن‪:‬‬ ‫‪ .1‬مێزو كورس ‌ی كۆمپیوته‌ره‌كه‌ت‬ ‫شێوه‌یه‌ك ‌ی ستاندارد ‌ی هه‌بێت‪،‬‬ ‫به‌جۆرێك ك‌ه ئاست ‌ی مێز ‌ی‬ ‫كۆمپیوته‌ر له‌ئاستی‌ چاوه‌كانتدا‬ ‫بێت تا مل‌و پشت زۆر نه‌چه‌مێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬به‌پێی‌ تواناو له‌هه‌ر ‪30‬‬ ‫كۆمپیوته‌ره‌كه‌ت‬ ‫خوله‌كێكدا‪،‬‬ ‫جێبهێڵه‌و كه‌مێ‌ وه‌رزش بكه‌‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌ت به‌خشین ‌ی جوڵ‌ه به‌مل‌و‬ ‫پشت‌و قاچه‌كانت تا له‌سڕبوون‬ ‫بپارێزرێت‪.‬‬ ‫‪ .3‬شاشه‌ ‌ی كۆمپیوته‌ر النیكه‌م‬ ‫‪30‬سم له‌چاوه‌كانته‌و‌ه دوور بێت تا‬ ‫زیانیان پێنه‌گه‌یه‌نێت‪.‬‬

‫به‌رله‌و‌ه ‌ی بچیت ‌ه‬ ‫ال ‌ی پزیشك خۆت‬ ‫له‌نه‌خۆشیی‌ه‬ ‫ده‌روونییه‌كان بپارێزه‌!‬ ‫په‌یوه‌ندیدار‬ ‫ڕاپۆرته‌كانی‌‬ ‫به‌ته‌ندروستی‌ ده‌روونی‌ ده‌ریده‌خه‌ن‬ ‫كه‌ نه‌خۆشی‌ خه‌مۆكی‌ له‌ناو سه‌رجه‌م‬ ‫چین‌و توێژه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگادا به‌رباڵوه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌كچۆن كۆمه‌ڵێك هۆكار كار‬ ‫له‌سه‌رهه‌ڵدانی‌ نه‌خۆشییه‌كه‌ له‌مرۆڤدا‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬له‌هه‌مانكاتدا پسپۆڕانی‌‬ ‫بواری‌ ته‌ندروستی‌ ده‌روونی‌ چه‌ندین‬ ‫ڕێگاچاره‌یان بۆ داناوه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی ئاماره‌كانی‌ ڕێكخراوی‌‬ ‫سایكۆلۆژیای‌ جیهانی‌‪ :‬كۆمه‌ڵێك‬ ‫هۆكار ئه‌گه‌رو مه‌ترسییه‌كانی‌‬ ‫توشبوون به‌خه‌مۆكی‌ زیاد ده‌كات‬ ‫كه‌ بریتین له‌‪ :‬بۆماوه‌یی‌‪ ،‬بایۆلۆجی‌‪،‬‬ ‫ده‌روونی‌‪ ،‬تایبه‌تمه‌ندێتی‌ كه‌سێتی‌‌و‬ ‫ئه‌و ژینگه‌ی‌ مرۆڤه‌كه‌ی‌ تیادا ده‌ژی‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها له‌ده‌ستدانی‌ دایك‌و باوك‬ ‫له‌ته‌مه‌نی‌ منداڵی‪ ،‬به‌دڕه‌فتاری‌‌و‬ ‫ده‌ستدرێژی‌ سێكسیش س ‌ێ هۆكاری‌‬ ‫گرنگن بۆ توشبوون به‌نه‌خۆشییه‌‬ ‫ده‌روونییه‌كان به‌تایبه‌ت خه‌مۆكی‌‪.‬‬ ‫هۆكارێكی تری‌ توشبوون به‌م‬ ‫نه‌خۆشییه‌‪ ،‬بریتییه‌ له‌ئالوده‌بوون‬ ‫به‌خواردنی‌ ئه‌لكهول‌و مادده‌‬ ‫بێهۆشكه‌ره‌كانی تر‪.‬‬ ‫ئه‌و رێكخراوه‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌دات‬ ‫كه‌ هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ توشی‌‬ ‫خه‌مۆكی‌ بوون‪ ،‬ده‌توانن به‌ئه‌نجامدانی‌‬ ‫به‌رنامه‌‬ ‫وه‌رزشی‌‬ ‫چاالكی‌‌و‬ ‫بۆداڕێژراو‪ ،‬خۆسه‌رقاڵكردن به‌كاره‌‬ ‫سودبه‌خشه‌كان‪ ،‬دوور كه‌وتنه‌وه‌‬ ‫له‌خواردنه‌وه‌ی‌ مادده‌ كهولیی‌‌و‬ ‫بێهۆشكه‌ره‌كان‪ ،‬خۆدوورخستنه‌وه‌‬ ‫باش‪،‬‬ ‫خواردنی‌‬ ‫له‌ته‌نهایی‌‪،‬‬ ‫گه‌شت‌و گه‌ڕان‌و بایه‌خدان به‌كاره‌‬ ‫ئامانجداره‌كان به‌سه‌ر خه‌مۆكیدا‬ ‫زاڵ ببن‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئه‌مانه‌ش كاریگه‌ریی‌‬ ‫نه‌بوو ئه‌وا به‌زووترین كات سه‌ردانی‌‬ ‫پزیشكی‌ تایبه‌ت بكه‌ن‪.‬‬

‫به‌رنامه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫ێ بۆ‬ ‫نو ‌‬ ‫قۆناغ ‌ی‬ ‫سكپڕ ‌ی‬ ‫ژنان‬

‫‪9‬‬

‫قۆناغ ‌ی سكپڕبوون ك‌ه هه‌ستیارترین قۆناغ ‌ی‬ ‫ژنانه‌‪ ،‬پێویست ‌ی به‌به‌رنامه‌یه‌كی‌ زانست ‌ی نو ‌ێ‬ ‫هه‌ی‌ه تا ته‌ندروست ‌ی خۆی‌‌و كۆرپه‌له‌ك‌ه ‌ی‬ ‫بپارێزێت‪.‬‬ ‫دامه‌زراوه‌ی‌ پزیشك ‌ی بۆ ته‌ندروست ‌ی خانمان‬ ‫له‌فه‌ره‌نسا‪ ،‬له‌ئامۆژگارییه‌كدا بۆ ژنان جه‌خت‬ ‫له‌سه‌ر رژێم ‌ی خۆراكیی‌و به‌رنامه‌یه‌ك ‌ی زانست ‌ی‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬داواش له‌خانمان ده‌كات ئه‌م‬ ‫خااڵنه‌ ‌ی خواره‌و‌ه ڕه‌چاو بكه‌ن‪:‬‬ ‫‪ .1‬ڤیتامینه‌كان ‌ی به‌ر له‌منداڵبوون‪:‬‬ ‫ده‌بێ‌ رۆژان‌ه مه‌ڵتی‌ ڤیتامینێك‬ ‫به‌كاربهێنیت ك‌ه ‪400‬ملیگرام‬ ‫ئه‌سید فۆلیك ‌ی تێدا بێت‪،‬‬ ‫ده‌توان ‌ی‬ ‫هه‌تاوه‌كو‬ ‫میوه‌و سه‌وزه‌ ‌ی نو ‌ێ‬ ‫بخۆ ك‌ه بڕێكی‌ زۆر‬ ‫فۆلیكیان‬ ‫ئه‌سید‬ ‫تێدایه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬ڕژێم ‌ی خۆراكی‪ :‬ئه‌گه‌ر هه‌میش‌ه خواردنه‌كانی‌ فۆست فود‪ ،‬شیرین ‌ی‬ ‫ده‌خۆیت‪ ،‬ئه‌وا ده‌ب ‌ێ جۆری‌ خواردنه‌كه‌ت بگۆڕیت‪ .‬ده‌بێ‌ به‌النیكه‌مه‌و‌ه‬ ‫له‌ڕۆژێكدا چوارجار به‌رهه‌مه‌كان ‌ی شیرو خۆراك‌ه كالیسۆمداره‌كان‬ ‫بخۆیت‪ ،‬هه‌وڵ بد‌ه ڤیتامینه‌كان ‌ی ‪ A,C‬له‌خواردنه‌كانتدا زۆر بێت‪.‬‬ ‫خۆت له‌خواردنی‌ ئه‌مانه‌ به‌دوور بگره‌‪:‬‬ ‫له‌ماو‌ه ‌ی قۆناغ ‌ی سكپڕبووندا هه‌وڵ بد‌ه خۆت بپارێزیت له‌مانه‌ ‌ی‬ ‫خواره‌وه‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬كافه‌ئین‪ :‬هه‌وڵ بده‌ خواردن‌ه كاف‌ه ئینداره‌كانت له‌ماوه‌ی‌ رۆژێكدا‬ ‫له‌‪300‬میگرام كه‌متر بێت‪ ،‬چونكه‌ زۆربوونی‌ كافه‌ئین له‌جه‌سته‌دا‬ ‫كاریگه‌ری ‌ی له‌سه‌ر كۆئه‌ندام ‌ی زاوز ‌ێ داده‌نێت‪.‬‬ ‫‪ .2‬ئه‌كلهول‪ ،‬توتن‌و مادد‌ه سڕكه‌ره‌كان‪ :‬ئه‌گه‌ر به‌كارهێنانی یه‌كێك‬ ‫له‌م ماددان‌ه له‌الیه‌ن تۆوه‌ بۆته‌ خوو‪ ،‬ئێستا كات ‌ی ئه‌وه‌ هاتوو‌ه واز‬ ‫له‌به‌كارهێنان ‌ی بهێنیت‪ ،‬چونك‌ه مه‌ترسییه‌ك ‌ی گه‌وره‌ بۆسه‌ر خۆت‌و‬ ‫كۆرپه‌له‌كه‌ت دروست ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ .3‬نه‌خۆشییه‌كانی‌ ددان‪ :‬به‌پێی به‌رنامه‌یه‌كی‌ دیاریكراو‪ ،‬ددانه‌كانت‬ ‫بشۆو به‌پاكژی‌ ڕایانبگر‌ه تا دوور بیت له‌نه‌خۆشییه‌كان ‌ی پوك‪ ،‬لێوو‬ ‫ددان‪.‬‬ ‫‪ .4‬داووده‌رمان‪ :‬ئه‌گه‌ر بۆ نه‌خۆشییه‌ك ‌ی تایبه‌ت داووده‌رمان ده‌خۆیت‪،‬‬ ‫به‌دڵنیاییه‌و‌ه ده‌ب ‌ێ ڕاوێژ له‌گه‌ ‌ڵ پزیشكه‌كه‌تدا بكه‌یت‪ ،‬چونكه‌ زۆر‬ ‫به‌كارهێنانی‌ داووده‌رمان كاریگه‌ری له‌سه‌ر ته‌ندروست ‌ی كۆرپه‌له‌كه‌ت‬ ‫داده‌نێت‪.‬‬ ‫‪ .5‬ڤاكسیناسیۆن‪ :‬ته‌ندروستی‌‌و پارێزگار ‌ی له‌جه‌سته‌ت‪ ،‬پێویست ‌ی به‌و‌ه‬ ‫هه‌ی‌ه به‌پێی به‌رنامه‌یه‌ك ‌ی پزیشكی‌ سه‌رجه‌م ئه‌و كوتان‌ه پزیشكیانه‌ ‌ی‬ ‫پێویستن جێبه‌جێیان بكه‌یت‪.‬‬ ‫‪ .6‬كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ دڵه‌ڕاوكێ‌‪ :‬له‌قۆناغی‌ سكپڕیدا هه‌ند ‌ێ هۆرمۆن هه‌ن‬ ‫كه‌ ده‌بنه‌مایه‌ی‌ توشبوون به‌دڵه‌ڕاوكێ‌‌و خه‌مۆكی‌‪ ،‬هه‌ربۆیه‌ له‌ڕێگه‌ ‌ی‬ ‫خه‌وتن ‌ی ته‌واو‪ ،‬وه‌رزش‌و دروستكردن ‌ی سیستمێك ‌ی به‌رگرییه‌وه‌ ڕێژه‌ ‌ی‬ ‫دڵه‌ڕاوك ‌ێ له‌خۆتدا كه‌م بكه‌یته‌وه‌‪.‬‬

‫ئاوخواردن له‌نه‌خۆش ‌ی دڵ دوورت ده‌خاته‌و‌ه‬

‫پسپۆڕانی‌ بواری‌ نه‌خۆشییه‌كان ‌ی دڵ‬ ‫له‌نوێترین لێكۆڵینه‌وه‌ی خۆیاندا‪ ،‬ئاو‬ ‫وه‌ك ڕێگرێك له‌به‌رده‌م توشبوون‬ ‫به‌نه‌خۆشی‌ دڵ داده‌نێن‌و داواش له‌تۆ‬ ‫ده‌كه‌ن ئاو زیاتر نۆش بكه‌یت!‪.‬‬ ‫به‌پێ ‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ ‌ی گروپێك ‌ی پزیشك ‌ی‬ ‫له‌ڤیه‌ننا ك‌ه له‌سه‌ر ‪8,000‬هه‌زار كه‌س‬ ‫ئه‌نجام دراوه‌‪ ،‬ئه‌و‌ه ئاشكرا ده‌كه‌ن ك‌ه‬ ‫له‌گه‌رمیی وه‌رزی‌ هاویندا كه‌ ڕێژه‌ ‌ی‬ ‫توشبوون به‌نه‌خۆشییه‌كان ‌ی دڵ‌و سه‌كت‌ه‬ ‫له‌مرۆڤدا به‌ره‌و به‌رزبوونه‌وه‌ ده‌چێت‪،‬‬ ‫ئاو خواردنه‌و‌ه باشترین چاره‌سه‌ر‌ه بۆ‬ ‫ڕێگه‌گرتن له‌م جۆره‌ نه‌خۆشییانه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر مرۆڤێك له‌ماوه‌ ‌ی شه‌وو رۆژێكدا‬

‫ده‌بێ‌ النیكه‌م ‪ 3-2‬لیتر ئاوی خاوێن‬ ‫بخواته‌وه‌‪ ،‬تا بڕ ‌ی له‌ده‌ستچوو ‌ی ئاو ‌ی‬ ‫له‌ش به‌هۆی‌ گه‌رماوه‌‪ ،‬به‌ده‌ست‬ ‫بهێنرێته‌وه‌و هاوسه‌نگی‌ ڕێژه‌ی‌ ئاو ‌ی‬ ‫له‌ش رابگیردرێت‪.‬‬ ‫ئه‌و گروپ‌ه پزیشكیی‌ه ئاماژه‌ بۆ‬ ‫ئه‌وه‌ش ده‌كه‌ن كه‌ له‌رۆژان ‌ی گه‌رمادا‬ ‫جلوبه‌رگ ‌ی كه‌مێ‌ گه‌وره‌تر له‌جه‌سته‌ ‌ی‬ ‫خۆتان بپۆشن تا له‌ش به‌ئاسانی‌ هه‌وا ‌ی‬ ‫خاوێنی‌ به‌ربكه‌وێت‪ ،‬هه‌روه‌ها به‌هه‌موو‬ ‫شێوه‌یه‌ك خۆت له‌خواردنی‌ خۆراك ‌ی‬ ‫سوێرو چه‌وریش بپارێزه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر ئێستا چه‌ند په‌رداخ ‌ێ ئاو‬ ‫نۆش بكه‌ تا یه‌كه‌م كه‌س بیت ك‌ه‬

‫ئامۆژگارییه‌كان ‌ی ئه‌م گروپ‌ه پزیشكیی‌ه‬ ‫جێبه‌جێ بكه‌یت!‪.‬‬

‫هاوواڵتی به‌ڕێز؛ هه‌میش‌ه خۆپاراستن باشتر‌ه له‌چاره‌سه‌رکردن‬


‫‪8‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫ڵ له‌مۆندیالدا‬ ‫‪Vaio J‬ی نوێی سۆنی به‌ڕێوه‌ی ‌ه گووگ ‌‬

‫كۆمپانیای سۆنی كۆمپیوته‌رێكی‬ ‫نوێ له‌كۆمه‌ڵ������ه‌ی ‪ Vaio J‬ده‌خات‌ه‬ ‫بازاڕه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی هه‌واڵێكی پی س������ی وۆرد‪،‬‬ ‫كۆمپیوت������ه‌ری نوێ������ی س������ۆنی‬ ‫شاش������ه‌یه‌كی ‪21.5‬ئینجی له‌مسی‬ ‫به‌كواڵیتی ‪‌1920×1080‬و توانای‬ ‫باڵوكردنه‌وه‌ی وێن������ه‌ی ڤیدیۆی‬ ‫به‌كواڵیتی ‪ HD‬هه‌یه‌‪.‬‬ ‫شاش������ه‌ی ئ������ه‌و ئامێ������ر‌ه چه‌ند‬ ‫له‌مس������ییه‌‌و له‌ژێره‌وه‌ی شاش������ه‌ك‌ه‬ ‫س������ێ كلیلی هاردوێ������ری هه‌یه‌‪.‬‬ ‫پرۆسیس������ه‌ری ئ������ه‌و كۆمپیوته‌ر‌ه‬

‫‪2.66‬گیگاهرت������زی ‪Core i7-‬‬ ‫‪620M‬ی ئینتێل������ه‌‌و ‪ 8‬گیگابایت‬ ‫‪ ،RAM‬كارت������ی ‪‌NVIDIA‬و ‪500‬‬

‫گیگابایت هارددیس������ك به‌شێكن‬ ‫له‌تایبه‌تمه‌ندییه‌كانیئه‌وكۆمپیوته‌ر‌ه‬ ‫نوێی‌ه سۆنی‪.‬‬ ‫وه‌ك باس������كراو‌ه ئ������ه‌و ئامێ������ر‌ه‬ ‫ئۆپه‌ریتینگ سیستمی وینده‌وزی‬ ‫مایكرۆس������ۆفت به‌كارده‌هێنێت‪.‬‬ ‫كۆمپانی������ا س������ۆنی به‌هیوای‌ه ئه‌و‬ ‫كۆمپیوته‌ر‌ه له‌مانگ������ی داهاتوودا‬ ‫بخات������‌ه ب������ازاڕه‌وه‌‌و نرخه‌ك������ه‌ی‬ ‫‪900‬دۆالر ده‌بێت‪.‬‬

‫كۆمپانی������ای گووگ ‌ڵ رایگه‌یان������د وێنه‌كانی‬ ‫س������تادیۆمه‌كانی مۆندیال له‌سه‌ر نه‌خشه‌كانی‬ ‫خۆی زیادكردووه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی هه‌واڵێكی یاهونیوز‪ ،‬مۆندیالی ‪ 2010‬ك‌ه‬ ‫له‌رۆژی هه‌ینی رابردووه‌و‌ه ده‌ستی پێكردوه‌‌و‬ ‫بۆماوه‌ی یه‌ك مانگ به‌رده‌وام ده‌بێت‪ .‬گووگ ‌ڵ‬ ‫رایگه‌یاندوو‌ه له‌گ‌ه‌ڵ ده‌سپێكردنی یارییه‌كانی‬ ‫مۆندیال‪ ،‬وێنه‌كانی حه‌وت س������تادیۆم له‌و ‪10‬‬ ‫ستادیۆمه‌ی ك‌ه یارییه‌كانی مۆندیالی ‪2010‬ی‬ ‫تێدا ئه‌نجام ده‌درێت‪ ،‬له‌س������ه‌ر نه‌خشه‌كانی‬ ‫گووگ ‌ڵ زیاد ده‌كرێن‌و به‌كارهێنه‌ران ده‌توانن‬ ‫وێنه‌كانی ئه‌و یاریان‌ه ب‌ه گۆش������ه‌نیگای ‪360‬‬ ‫ده‌ره‌جه‌‌و به‌شێوه‌ی سێ ره‌هه‌ندی سه‌یربكه‌ن‪.‬‬

‫ئه‌و وێنان‌ه له‌س������ه‌ر به‌شی بینینی شه‌قامه‌كان‬ ‫له‌و خزمه‌تگ������وزاری گووگڵدا زیادده‌كرێت‌و‬ ‫هه‌ندێك له‌ستادیۆمه‌كانی ك‌ه وێنه‌كانیان له‌و‬ ‫به‌رنامه‌یه‌ی گووگڵدا نمایشده‌كرێت برینین‬ ‫ل‌ه ساسه‌رسیتی له‌جوهانسبۆرگ‪ ،‬ستادیۆمی‬ ‫پیته‌ر مۆكابا له‌شاری پۆلۆكوان‌و ستادیۆمی‬ ‫موسا مابیدا له‌شاری دوربان‪.‬‬ ‫به‌پێ������ی ئه‌و راپۆرت������‌ه گ������ووگ ‌ڵ راگه‌یاندو‌ه‬ ‫مۆدێل‌ه س������ێ ره‌هه‌ندییه‌كانی ‪ 10‬ستادیۆمی‬ ‫مۆندیال‌و ‪ 9‬ش������ار ك‌ه ئ������ه‌و یاریانه‌ی تێدا‬ ‫به‌ڕێوه‌ده‌چێت‪ ،‬له‌خزمه‌تگ������وزاری ‪Google‬‬ ‫‪Earth‬ی ئه‌و كۆمپانیایه‌دا ده‌كه‌وێت‌ه به‌رده‌ست‬ ‫به‌كارهێنه‌ران‪.‬‬

‫یه‌كه‌مین سێرڤس پا‌كی ویندۆزی ‪7‬‬

‫فێربوونی به‌رنامه‌ی‬ ‫‪Photoshop CS‬‬ ‫ئه‌حمه‌دبه‌رزنجی‬ ‫دبلۆمی بااڵ له‌كۆمپیوته‌ر‬

‫‪11‬‬

‫‪Ahmedsh974@yahoo.com‬‬

‫ئامرازی بیست ودووه‌مین ‪ :‬ئامرازی پیشاندان‬ ‫ (‪)Standard Screen Mode‬و كورتك������راوه‌ی ئ������ه‌م ئامراز‌ه له‌كیبۆرد (‪)F‬ـه‌‪:‬‬‫به‌كاردێت بۆپیشاندانی وێنه‌ك‌ه له‌ناو په‌نجه‌ره‌یه‌ك‪.‬‬ ‫ئامرازی بیست ودووه‌مین ‪ :‬ئامرازی پیشاندان‬ ‫ (‪ )Full Screen Mode With Menu Bar‬و كورتكراوه‌ی ئه‌م ئامراز‌ه له‌كیبۆرد‬‫(‪)F‬ـ‌ه ‪ :‬به‌كاردێت بۆپیشاندانی وێنه‌ك‌ه به‌شێوه‌یه‌كی گه‌وره‌كراو له‌سه‌ر شاشه‌ك‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫شریتی فه‌رمانه‌كان (‪.)menu bar‬‬ ‫ئامرازی بیست‌و سێیه‌مین‪ :‬ئامرازی پیشاندان‬ ‫ (‪)Full Screen Mode‬و كورتك������راوه‌ی ئه‌م ئامراز‌ه له‌كیبۆرد (‪)F‬ـه‌‪ :‬به‌كاردێت‬‫بۆپیشاندانی وێنه‌ك‌ه به‌شێوه‌یه‌یكی پڕ به‌شاشه‌كه‌‪ ،‬به‌بێ شریتی فه‌رمانه‌كان‪.‬‬ ‫زۆربه‌ی زۆری ئه‌وانه‌ی به‌رنامه‌ی ‪ Photo shop CS‬به‌كارده‌هێنن نزیكی ش������ریتی‬ ‫لیس������ته‌كان نابنه‌وه‌و فه‌رمانه‌كانی ناو ئه‌و لیستان‌ه به‌كارناهێنن‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی زانیاری‬ ‫باشیان له‌سه‌ر نییه‌‌و یه‌كێك له‌گرنگترین شریتی لیسته‌كان‪ ،‬لیستی (‪)File‬ـه‌‪ ،‬لێره‌دا‬ ‫به‌درێژی باسی ده‌كه‌ین‪:‬‬ ‫ (‪)New‬و كورتكراوه‌ی ئه‌م ئامراز‌ه له‌كیبۆرد (‪)Ctrl + N‬ـه‌‪ ،‬به‌كارده‌ێت بۆكردنه‌وه‌ی‬‫فایلێكی نوێ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین كاره‌كانی خۆمان له‌سه‌ری بكه‌ین‪ ،‬پاش هه‌ڵبژاردنی‬ ‫فه‌رمانی ‪ New‬له‌لیس������تی (‪ )File‬په‌نجه‌ره‌یه‌كی تایبه‌ت به‌فه‌رمانه‌ك‌ه ده‌رده‌چێت‌و ئه‌م‬ ‫په‌نجه‌ره‌ی‌ه له‌م خااڵنه‌ی خواره‌و‌ه پێكدێت‪:‬‬ ‫‪ :Name .1‬ناوی فایله‌كه‌ی ل ‌ێ ده‌نوسین‪ ،‬هه‌وڵ ده‌ده‌ین ناوی فایله‌ك‌ه له‌كاره‌ك‌ه نزیك‬ ‫بێ‪.‬‬ ‫‪ :Preset Size .2‬چه‌ند جۆر‌ه فایلێكی ئاماده‌كراو له‌به‌رنامه‌ی ‪Photo shop CS‬‬ ‫هه‌ن‪ ،‬بۆنمون‌ه (‪.)..… A4 , A3‬‬ ‫‪ :Width , Height .3‬درێژی‌و پانی دیاری ده‌كه‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر ‪ Custom‬له‌خاڵی پێشتر‬ ‫دانرابێ‪ ،‬ده‌توانین هه‌ریه‌كه‌ی پێوانه‌یی به‌كاربێنین‪ ،‬بۆنمون‌ه (‪.)..… cm , mm , inch‬‬ ‫‪ :Resolution .4‬پله‌ی روونی فایله‌ك‌ه دیاری ده‌كه‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر فایله‌ك‌ه له‌سه‌ر كۆمپیوته‌ر‬ ‫پیش������ان بدرێ ده‌بێ پل‌ه ‌ی روون������ی (‪ )pixels/cm 72‬بێ‪ ،‬ئه‌گه‌ر فایله‌ك‌ه ڕه‌وانه‌ی‬ ‫چاپخان‌ه بكرێ ده‌بێ پل‌ه ‌ی روونی (‪ )pixels/cm 300‬بێ‪.‬‬ ‫‪ :Mode .5‬سیستمی ره‌نگیی فایله‌ك‌ه دیاری ده‌كه‌ین‪ ،‬ئه‌گه‌ر پله‌ی روونی فایله‌ك‌ه (‪72‬‬ ‫‪ )pixels/cm‬بوو‪ ،‬پێویس������ت‌ه سیستمی (‪ )RGB‬هه‌ڵبژێرین‪ ،‬ئه‌گه‌ر پله‌ی روونی‬ ‫فایله‌ك‌ه (‪ )pixels/cm 300‬بوو پێویست‌ه سیستمی (‪ )CMYK‬هه‌ڵدبژێرین‪.‬‬ ‫‪ :Content .6‬شێوه‌ی باكگراوندی فایله‌ك‌ه دیاری ده‌كه‌ین‪ )White( ،‬باكگراوندێكی‬ ‫س������پی‪ )Background color( (،‬واتا ره‌نگی �‪Background color، (Transpar‬‬ ‫‪ )ent‬واتا بێڕه‌نگی‪.‬‬ ‫ ‪Open‬و كورتكراوه‌ی ئه‌م ئامراز‌ه له‌كیبۆرد (‪)Ctrl + O‬یه‌‪ ،‬به‌كاردێت بۆكردنه‌وه‌ی‬‫فایله‌كانیكۆمپیوته‌ره‌كه‌مان‪.‬‬ ‫ ‪ Brows‬و كورتكراوه‌ی ئه‌م ئامراز‌ه له‌كیبۆرد (‪)Shift + Ctrl + O‬یه‌‪ ،‬به‌كاردێت‬‫بۆ كردنه‌وه‌ی گشت فایله‌كانی كۆمپیوته‌ره‌كه‌مان ‪.‬‬ ‫ ‪ Open As‬و كورتكراوه‌ی ئه‌م ئامراز‌ه له‌كیبۆرد (‪)Alt + Ctrl + O‬یه‌‪ ،‬به‌كاردێت‬‫بۆ كردنه‌وه‌ی ئه‌م فایله‌نه‌ی ك‌ه به‌به‌رنامه‌ی ‪ photo shop‬دروستكراوه‌‪ ،‬ك‌ه به‌شیۆه‌ی‬ ‫(‪ )PSD‬خه‌زن كرابێ‪.‬‬ ‫ ‪ ،Open Recent‬به‌كاردێت بۆ هه‌ڵبژاردنی فایلێك له‌نیوان ‪ 10‬فایل ك‌ه پێشتر‬‫كرابێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ ‪Close‬و كورتكراوه‌ی ئه‌م ئامراز‌ه له‌كیبۆرد (‪)Ctrl + W‬ـه‌‪ ،‬به‌كاردێت بۆداخستنی‬‫ئه‌م فایله‌ی ك‌ه كاری له‌س������ه‌ر‬ ‫ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫ ‪Save‬و كورتكراوه‌ی ئه‌م‬‫ئامراز‌ه له‌كیبۆرد (‪)Ctrl + S‬‬ ‫ـه‌‪ ،‬به‌كاردێت بۆ خه‌زنكردنی‬ ‫ئه‌و كارانه‌ی ك‌ه لس������ه‌ر وێن‌ه‬ ‫ده‌كرێ‪ ،‬ب‌ه مه‌رجیك وێنه‌ك‌ه‬ ‫پیش������تر به‌هه‌ر ناویه‌ك خه‌زن‬ ‫كراب������ێ به‌ه������ۆی فه‌رمان������ی‬ ‫(‪.)Save As‬‬

‫كۆمپانیای مایكرۆسۆفت یه‌كه‌مین سێرڤس‬ ‫پا‌كی ویندۆزی سه‌ڤن له‌م مانگه‌دا باڵوده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌كاتێكدا ك������‌ه زۆرترین باب‌هت‌و هه‌واڵه‌كانی‬ ‫جیهانی ته‌كنۆلۆژیای باس ل‌ه وته‌كانی ستیڤ‬ ‫جۆبز ل‌ه كۆنفرانس������ی ‪WWDC‬دا ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫مایكرۆس������ۆفت ب‌ه میواندارێتی كۆنفرانسی‬ ‫‪ TechEd‬رایگه‌یاند س������ه‌رقاڵی كار‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ئاماده‌كردنی س������ێرڤس پاكی ژمار‌ه یه‌ك بۆ‬

‫ویندۆزی حه‌وت‌و چاوه‌ڕوانده‌كرێت ڤێرژنی‬ ‫بێتاكه‌ی له‌م مانگه‌دا بخرێت‌ه به‌رده‌ست‪.‬‬ ‫به‌پێی راگه‌یاندنی مایكرۆسۆفت ئه‌و ئاپده‌یت‌ه‬ ‫ك‌ه ب������ۆ "وینده‌وز س������ه‌رڤه‌ری ‪2008‬ی ئار‬ ‫تو"ش به‌كارده‌هێنرێ������ت‪ ،‬به‌كارهێنه‌ران بۆ‬ ‫پرۆسیسینگی هه‌وری ئاماد‌ه ده‌كات‪.‬‬ ‫ئه‌و ئاپده‌یت‌ه ‪Remote FX‬یش له‌خۆده‌گرێت‬ ‫ك‌ه ئه‌زموونی گرافیكی س������ێ ره‌هه‌ندی بۆ‬ ‫به‌كارهێن������ه‌ران له‌رێگ������ه‌ی دووره‌و‌ه ده‌خات‌ه‬ ‫به‌رده‌س������ت‪ .‬هه‌روه‌ها چاوه‌ڕوان ده‌كرێت ئه‌و‬ ‫كۆمپانیای‌ه هه‌واڵی نوێ سه‌باره‌ت ب‌ه ڤێرژنی‬ ‫نوێی ویندۆز به‌ناوی ویندۆزی ئازۆر بخات‌ه‬ ‫به‌رده‌ست‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها مایكرۆس������ۆفت ویندۆز سه‌رڤه‌ری‬ ‫‪AppFabric‬ی نمایش������كرد ك������‌ه دیزاین‌و‬

‫به‌ڕێوه‌بردنی به‌رنامه‌كانی كامپۆزیتی ئاسانتر‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪ .‬مش������ته‌رییه‌كانی ك������‌ه وینده‌وزی‬ ‫س������ه‌رڤه‌ری ‪‌2008‬و "ویندۆزی س������ه‌رڤه‌ری‬ ‫‪2008‬ی ئار تو" به‌كارده‌هێنن‪ ،‬ده‌توانن ئه‌و‬ ‫به‌رنامه‌ی‌ه به‌شێوه‌ی بێ به‌رامبه‌ر داونلۆد بكه‌ن‪.‬‬ ‫جێگه‌ی باس������‌ه وینده‌وزی س������ه‌ڤن ك‌ه دوای‬ ‫شكس������تی وینده‌وزی پێش������خۆی وات‌ه ڤێستا‬ ‫له‌الیه‌ن مایكرۆس������ۆفته‌و‌ه خرای‌ه به‌رده‌ست‪،‬‬ ‫س������ه‌ركه‌وتنێكی به‌رچاوی بۆ مایكرۆسۆفت‬ ‫هێنای‌ه ئاراوه‌‌و بوو‌ه هۆی زیادكردنی فرۆشی‬ ‫كۆمپیوته‌ره‌كان������ی وین������ده‌وز‪ .‬هه‌روه‌ها ئه‌و‬ ‫وینده‌وز‌ه یه‌كێك‌ه ل‌ه هۆكاره‌كانی س������ه‌ره‌كی‬ ‫بوونی ئیكس������پلۆره‌ری ‪ 8‬بۆ گه‌یش������تن ب‌ه‬ ‫ریزبه‌ن������دی یه‌كه‌می پ������ڕ به‌كارهێنه‌رترین‬ ‫به‌رنامه‌كانیئیكسپلۆره‌ره‌‪.‬‬

‫پۆرتی ‪ Fire wire‬یان ‪IEEE_1394‬چییه‌؟‬

‫داهێنه‌ری پۆرتی ‪ USB‬چه‌ند ئه‌مانجی سه‌ره‌كی‬ ‫له‌مێش������كیدا هه‌بوو‌ه ك������‌ه له‌ئه‌نجامدا بوو‌ه هۆی‬ ‫درووستكردنی ئه‌و پۆرته‌‪ ،‬ك‌ه به‌شێكیان بریتی‬ ‫بوون له‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬نرخی كه‌می په‌یوه‌ندكردنی ئامێره‌كانی دیك‌ه‬ ‫له‌كۆمپیوته‌ر وه‌ك ماوس‪ ،‬كیبۆرد‌و جۆیستیك‌و‬ ‫گه‌یم په‌د‪.‬‬ ‫‪ .2‬تێچوونی كه‌می كێبلی په‌یوه‌ندی‪.‬‬ ‫‪ .3‬ژم������اره‌ی زۆری ئامێره‌كانی ك‌ه بتوانی له‌و‬ ‫پۆرت‌ه په‌یوه‌ندبكرێت‪.‬‬ ‫‪ .4‬خێرایی زیاتری ئامێره‌كانی وه‌ك پرینت‌هر‌و‬ ‫سكانه‌ر‪...‬هتد‪.‬‬ ‫به‌گش������تی ئامانج له‌درووستكردنی ئه‌و پۆرت‌ه بۆ‬ ‫گرتنه‌وه‌ی جێگ������ه‌ی پۆرت‌ه جیاوازه‌كان (پۆرتی‬ ‫هاوته‌ریب‪ ،‬سریاڵ پۆرته‌كانی تایبه‌ت به‌كیبۆرد‪،‬‬ ‫ماوس‌و‪ ...‬هتد) له‌كۆمپیوت������ه‌ردا بووه‌‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫له‌داهاتوویه‌كی نزیكدا كۆمپیوته‌ره‌كان ته‌نیا چه‌ند‬ ‫پۆرتی ‪USB‬یان له‌پشته‌و‌ه ده‌بێت‌و به‌س‪.‬‬ ‫پۆرت������ی ‪ Fire wire‬س������ه‌رتا له‌الیه‌ن كۆمپانیای‬ ‫ئه‌پڵه‌و‌ه داهێن������را‌و دواتر به‌كۆدی‪IEEE_1394‬‬ ‫وه‌ك پۆرتێكی س������تاندارد ناس������را‪ .‬ئه‌و پۆرت‌ه‬ ‫له‌ڕاستیدا ئامانجی هاوش������ێوه‌ی ‪ USB‬هه‌بوو‪،‬‬

‫به‌اڵم جیاوازییه‌كه‌ی له‌وه‌دابوو ك‌ه ‪IEEE_1394‬‬ ‫به‌ش������ێوه‌یه‌ك درووس������تكراو‌ه ك‌ه بۆ داتای زۆر‬ ‫ش������یاوه‌‪ .‬ئامێره‌كانی وه‌ك ‪camcorder، DVD‬‬ ‫‪ ،player‬ئامێره‌كان������ی ده‌نگی دیجیتاڵی بۆ ئه‌و‬ ‫پۆرت‌ه زۆر باشن‪.‬‬ ‫ئه‌و دوو پۆرت‌ه چه‌ندین تایبه‌تمه‌ندی هاوش������ێوه‌‌و‬ ‫جیاوازیان پێكه‌و‌ه هه‌یه‌‪ ،‬ك‌ه له‌خوراه‌وه‌دا به‌كورتی‬ ‫باسی ده‌كه‌ین‪:‬‬ ‫‪‌IEEE_1394.1‬و ‪ USB‬هه‌ركامیان یه‌ك باسی‬ ‫سیریاڵیان هه‌ی‌ه ك‌ه بۆ گواستنه‌وه‌ی داتا به‌جوتێك‬ ‫وایه‌ری له‌یه‌ك پێچراو سوودوه‌رده‌گرن‪.‬‬ ‫‪ .2‬خێرایی گواستنه‌وه‌ی داتا پۆرتی‪IEEE_1394‬‬ ‫له‌و ژماره‌یه‌و‌ه تا ‪400‬مێگابایت له‌چركه‌یه‌كدا ك‌ه‬ ‫هه‌ڵبه‌ت پۆرتی ‪USB‬یش به‌ستاندراد‌ه نوێیه‌كان‬ ‫به‌زیاتر له‌و ژماره‌یه‌ش گه‌یشتووه‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬ده‌توانرێت ‪ 127‬ئامێر له‌یه‌ك باس������ی ‪USB‬‬ ‫ه‌و‌ه په‌یوه‌ندبكرێ������ت‪ ،‬ب������ه‌اڵم ئ������ه‌م ژماره‌ی‌ه بۆ‬ ‫‪ IEEE_1394‬ته‌نیا ‪ 63‬دانه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬هه‌ردوو‪‌IEEE_1394‬و ‪USB‬پش������تیوانی‬ ‫له‌چه‌مكی ئامێری ئایزۆكرونووس ده‌كه‌ن‪ .‬چه‌مكی‬ ‫ئامێری ئایزۆكونووس به‌ئامێرێك ده‌وترێت ك‌ه بۆ‬ ‫گواستنه‌وه‌ی داتا رێژه‌یه‌كی دیاریكراوی له‌پانتای‬

‫باند پێویسته‌‪ ،‬ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیی‌ه بۆ ئامێر‌ه ده‌نگی‌و‬ ‫ره‌نگیی‌ه دیجیتاڵییه‌كان زۆر به‌سووده‌‪.‬‬ ‫‪ .5‬ه������ه‌ردووی ‪‌IEEE_1394‬و ‪USB‬رێگه‌تان‬ ‫پێده‌كه‌ن هه‌ركات ك‌ه حه‌زبكه‌ن په‌یوه‌ندبن یان‬ ‫لێ بكرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫زۆرب������ه‌ی كامێ������را دیجیتاڵیی������ه‌كان پۆرتێكی‬ ‫‪IEEE_1394‬ی������ان له‌س������ه‌ره‌‪ .‬كاتێ������ك ك������‌ه‬ ‫كامێراكه‌تان به‌و پۆرت‌ه به‌كۆمپیوته‌ره‌و‌ه په‌یوه‌ند ‌ی‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌گه‌ر به‌رنامه‌ی پێویستتان دابه‌زاندبێت‬ ‫ده‌توانن به‌ئاس������انی فیلمه‌كان ل������ه‌و كامێرایه‌و‌ه‬ ‫داونلۆدبكه‌ن‪.‬‬

‫په‌نتێك هاندێكی نــــــــوێ ده‌خات ‌ه بازاڕه‌و‌ه‬ ‫كۆمپانیای په‌نتێك رایگه‌یان������دوو‌ه هاندێكی نوێ‬ ‫به‌ناوی‪ Pursuit‬له‌م مانگه‌دا ده‌خات‌ه بازاڕه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی هه‌واڵێكی جی ئێس ئێم ئارێنا‪ ،‬هاند ی �‪Pur‬‬ ‫‪suitt‬ی په‌نتێك سكه‌ییه‌‌و كیبۆردی كاملی �‪QWER‬‬ ‫‪ TY‬به‌كارده‌هێنێت‪ .‬ئه‌و هاند‌ه نوێی‌ه له‌ره‌هه‌نده‌كانی‬ ‫‪ 93.2×63.8×14.5‬میلی مه‌تری‌و به‌كێشی ‪129‬گرام‬ ‫درووستكراوه‌‪.‬‬ ‫شاش������ه‌ی ئه‌و هاند‌ه ‪2.8‬ئینجی له‌مسیی‌ه به‌كواڵیتی‬ ‫‪240×320‬پیكسل‌و پشتیوانی ل‌ه ‪256‬هه‌زار ره‌نگ‬ ‫ده‌كات‪ .‬به‌ش������ێك له‌تایبه‌تمه‌ندییه‌كان������ی ئه‌و هاند‌ه‬ ‫بریتیین ل‌ه ‪50‬مێگابایت میمۆری ناوخۆیی‪ ،‬پشتیوانی‬

‫له‌كارت������ی ‪ microSD‬ب������ۆ زیادكردنی میمۆری تا‬ ‫‪32‬گیگابایت‌و پشتیوانی له‌په‌یوه‌ندییه‌كانی ‪،GPRS‬‬ ‫بلوتوز‌و ‪.USB‬‬ ‫كامێ������رای ‪ Pursuit‬دوو مێگاپیكس������لیی‌ه به‌توانای‬ ‫تۆماركردنی ڤیدیو‪ .‬هه‌روه‌ها ئه‌و هاند‌ه پش������تیوانی‬ ‫له‌ئیكس������پلۆره‌ری ‪‌WAP 2.0/xHTML, HTML‬و‬ ‫فایل‌ه ده‌نگی‌و ره‌نگییه‌كانی‪ MP3/WAV/WMA‬و‬ ‫‪ MP4/H.263‬ده‌كات‪.‬‬ ‫ئه‌و هاند‌ه له‌ره‌نگه‌كانی س������ه‌وز‌و شیندا ئه‌م مانگ‌ه‬ ‫ده‌كه‌وێت‌ه بازاڕه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم سه‌باره‌ت به‌نرخه‌كه‌ی هێشتا‬ ‫هیچ زانیارییه‌ك له‌به‌رده‌ست نییه‌‪.‬‬

‫پشته‌و ده‌بێت به‌وریایه‌و‌ه به‌كار ‌ی بهێنین‬ ‫بێزاركردن ‌ی هاوواڵتیان ل‌ه رێگ‌ه ‌ی مۆبایله‌و‌ه سزا ‌ی یاسای ‌ی ل‌ه ‌‌‬


‫ئه‌رێ ده‌تانزانی‬

‫لێكدانه‌وه‌ی ناوی واڵتان‬

‫‪ . 33‬نه‌و‌هت‌و نۆ له‌سه‌دی(‪ )%99‬ژه‌هری مار له‌پڕۆتین پێكهاتووه‌‪.‬‬ ‫‪ . 34‬ته‌مه‌نی تیمساح زیاتر ل ‌ه ‪100‬ساڵه‌‪.‬‬ ‫‪ . 35‬ئه‌گه‌ر یه‌ك كه‌وچكی چا خواردن له‌چاڵ ‌ه ره‌شه‌كانی ئاسمان جیابكه‌ینه‌وه‌‪،‬‬ ‫وات ‌ه دوو ملیارد ته‌نمان جیاكردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ . 36‬چاڵێكی ره‌ش له‌كاكێشاندا هه‌ی ‌ه ك ‌ه له‌هه‌ر چركه‌یه‌كدا ‪1000‬جار به‌ده‌وری خۆیدا‬ ‫ده‌سووڕێته‌وه‌‪.‬‬

‫‪ . 36‬باڕبادۆس‪ :‬مانای ناوی ئه‌م واڵته‌مان ده‌ست نه‌كه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫‪ . 37‬باهاما‪ :‬وات ‌ه ده‌ریای ته‌نك‪ ،‬ده‌ریایه‌ك ك ‌ه قوواڵیی كه‌م بێت یان نیشتمانی‬ ‫ریشداره‌كان‪ ،‬وشه‌یه‌كی ئیسپانیاییه‌‪.‬‬ ‫‪ . 38‬به‌حرێین‪ :‬نیوان دوو ده‌ریا‪ ،‬یان نێوان دوو به‌حر‪ ،‬وشه‌یه‌كی عه‌ره‌بییه‌‪.‬‬ ‫‪ . 39‬برازیل‪ :‬وات ‌ه داری سوور‪.‬‬ ‫ژماره ‪:‬ه‌‪29‬‬ ‫‌ممه‬ ‫یه‌کش‬

‫ وزه‌ی‬ ‫خۆر‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫*ئه‌وه‌ چیه‌ كه‌ هه‌تا پێ ‌ی بنوس ‌ی‬ ‫ته‌واو نابێت؟‬ ‫*كام وشه‌ زیره‌كترین‌و‬ ‫به‌تواناترین كه‌س هه‌ر به‌ هه‌ڵ‌ه‬ ‫ده‌ی‌ ڵێت؟‬ ‫*ئه‌وه‌ چیه‌ ك‌ه ده‌نگی‌ هه‌یه‌و‬ ‫ره‌نگی‌ نیه‌؟‬ ‫*‪.‬ره‌ق‌ه به‌رد نیه‌؟ هێلكه‌ كه‌ره‌و‬ ‫مریشك نیه‌؟‬ ‫*ئه‌وه‌چیه‌ هه‌تا بیكێشین درێژ‬ ‫تر ده‌بێت؟‬ ‫*ئه‌وه‌چیه‌ كه‌ ئێم‌ه واده‌زانین‬ ‫ده‌ ‌ی خۆین‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و ئێم‌ه‬ ‫ده‌خوات؟‬ ‫وه‌اڵمه‌كه‌ی‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬ده‌ست‪.‬‬ ‫‪ .2‬هه‌ڵه‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬با‪.‬‬ ‫‪ .4‬كیسه‌ڵ‪.‬‬ ‫‪ .5‬خه‌ت‪.‬‬ ‫‪ .6‬خه‌فه‌ت‪.‬‬

‫ئایا‬ ‫ی‬ ‫ده‌زان ‌‬

‫ئێو‌ه ده‌زانن بۆچ ‌ی‬ ‫كاتێك نینۆكتان‬ ‫ده‌كه‌ن یان قژتان‬ ‫ده‌بڕن هه‌ست‬ ‫به‌هیچ ئازارێك‬ ‫به‌پێی بیرۆوبۆچوونی كه‌شناسان‪ ،‬ئه‌و وزه‌یه‌ی كه‌ له‌ناوه‌ندی خۆردا به‌رهه‌م ناكه‌ن؟ چونك‌ه‬ ‫دێت‪ ،‬دوو ملیۆن ساڵی پێده‌چێ تا ده‌گاته‌ سه‌ر رووبه‌ری خۆر‪ ،‬ئه‌و وزه‌یه‌یش‬ ‫كه‌ دوو ملیۆن ساڵی خایاندووه‌ تا گه‌یشتۆته‌ سه‌ر رووبه‌ری خۆر‪ ،‬به‌ هه‌شت نینۆك‌و موو هه‌ست‌ه‬ ‫چركه‌ ده‌گاته‌ سه‌ر گۆی زه‌وی‪.‬كه‌واته‌ ئه‌و وزه‌یه‌ی كه‌ ئێمه‌ له‌خۆره‌و‌ه پێمان ده‌مارییان تێدا‬ ‫نیه‌‪ .‬له‌سه‌رته‌واو ‌ی‬ ‫ده‌گات به‌رهه‌می دوو ملیۆن ساڵ له‌وه‌ پێشتره‌‪.‬‬ ‫پێستی‌له‌شمان‬ ‫هه‌ست‌ه ده‌مار هه‌ی‌ه‬ ‫كه‌ ئێم‌ه له‌گه‌رما‪،‬‬ ‫سه‌رما‪ ،‬سوتان‌و هه‌ر‬ ‫پێویستیه‌كان‪:‬‬ ‫به‌ركه‌وتنێكی‌ به‌ئازار‬ ‫‪.1‬یه‌ك تاك گۆره‌وی‌ خاوێن‪ ،‬گرنگ نییه‌چ ره‌نگێكی‌ هه‌بێ‪ ،‬به‌پێی‬ ‫ئاره‌زوو ‌ی خۆت ره‌نگێك هه‌ڵبژێره‌‪.‬‬ ‫به‌له‌شمان ئاگادارمان‬ ‫‪.2‬هه‌ندێك ئیسفنج ‌ی وردكراو یان لۆكه‌‪.‬‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫‪.3‬هه‌ندێك ده‌زوو یان په‌ت‪.‬‬ ‫كاتێك ده‌ستمان‬ ‫به‌ر شتێكی‌ گه‌رم‬ ‫ده‌كه‌وێت‌و هه‌ست‬ ‫به‌و گه‌رمیی‌ه ده‌كه‌ین‬ ‫ده‌ست ده‌كێشینه‌و‌ه‬ ‫دواوه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌موو ‌ی‬ ‫نینۆكه‌كانماندا هیچ‬ ‫هه‌ست‌ه ده‌مارێك‬ ‫نییه‌‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫له‌كاتی‌ بڕین‌و‬ ‫شێوازی‌دروستكردنه‌كه‌ی‌‬ ‫له‌نیوه‌ زیاتر ‌ی گۆره‌وییه‌ك‌ه پڕده‌كه‌ین له‌لۆك‌ه یان ئیسفنج ئینجا ده‌مه‌كه‌ ‌ی به‌قایم ‌ی كورتكردنه‌وه‌یدا‬ ‫به‌په‌تێك ده‌به‌ستین‪ .‬ئه‌وه‌ ‌ی ماوه‌ته‌و‌ه له‌گۆره‌وییه‌ك‌ه به‌مه‌قه‌ست ده‌یبڕین‌و تاڵ تاڵ ‌ی هه‌ست به‌هیچ‬ ‫ده‌كه‌ین‌و ده‌یده‌ینه‌وه‌ به‌سه‌ر ئه‌و به‌شه‌ ‌ی پڕمان كردوه‌‪.‬بۆدروستكردنی‌ لوته‌كه‌ ‌ی‬ ‫ئازارێك ناكه‌ین‪.‬‬ ‫پاژنه‌ ‌ی گۆره‌وییه‌كه‌ به‌قه‌ده‌ر په‌نجه‌ گه‌وره‌مان جیا ده‌كه‌ینه‌و‌ه پاشان به‌په‌تێك‬

‫بوكه‌ڵ ‌ه دروستكردن‬

‫ده‌یبه‌ستین‪.‬بۆدروستكردن ‌ی چاوو ده‌می‌ به‌بۆی‌ه ره‌نگ ده‌كه‌ین یان ئه‌گه‌ر توانیت‬ ‫به‌ده‌زوو ‌ی ره‌ش‌و سوور‪ ،‬چاووده‌می‌ بۆدروست بکه‌‪ .‬‬

‫سێو‬

‫ ‬

‫دیار هه‌ڵه‌بجه‌یی‬ ‫سێوێك ‌ی رومه‌ت ئاڵم‬ ‫من هاوڕێ ‌ی پرته‌قاڵم‬

‫هه‌ردوو میو‌ه ‌ی وه‌رزێكین‬ ‫له‌دایك بوو ‌ی باخێكین‬ ‫خه‌نده‌مان له‌س‌ه لێو‌ه‬ ‫سوودمان زۆر‌ه بۆ ئێو‌ه‬ ‫ئێوه‌ش مناڵ به‌جوان ‌ی‬ ‫نۆشمان كه‌ن به‌ئاسان ‌ی‬

‫مێرووله‌كان چۆن‬ ‫هێالنه‌كانیان ده‌دۆزنه‌وه‌؟‬ ‫هه‌رجۆره‌ مێروله‌یه‌ك شێوه‌یه‌كی‌ تایبه‌تی‌ هه‌یه‌بۆ‬

‫دۆزینه‌وه‌ی‌ هێالنه‌كه‌ی‌ خۆی‌‪ .‬هه‌ندێكیان به‌هۆ ‌ی‬ ‫نیشان‌ه دانان له‌سه‌ر زه‌و ‌ی ده‌یدۆز‌نه‌وه‌‪‌،‬‬ ‫كاتێك له‌هێالنه‌كه‌ ‌ی دێته‌ده‌ره‌و‌ه‬ ‫له‌سه‌ر زه‌ویه‌كه‌ نیشانه‌یه‌ك داده‌نێت‬ ‫بۆئه‌و‌هی‌ كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ به‌هۆی‌ ئه‌و‬ ‫نیشانه‌یه‌وه‌ هێالنه‌كه‌ی‌ بدۆزێته‌وه‌‪،‬‬ ‫وه‌ك ئه‌و نیشان‌ه ‌ی سه‌ر بیناكان یا شه‌قامه‌كان ‌ی‬ ‫ئێمه‌ ك‌ه بۆ دۆزینه‌و‌ه ‌ی ماڵ‌و شوێنه‌كانمان سوود ‌ی‬ ‫لێ وه‌رده‌گرین‪ .‬هه‌ندێ له‌مێرووله‌كان به‌هۆ ‌ی‬ ‫خۆره‌وه‌‌و جۆرێكی‌ تریان به‌هۆی‌ بۆنكردنه‌و‌ه‬ ‫هێالنه‌كانیان ده‌دۆزنه‌وه‌‪.‬‬

‫بۆ ئه‌و‌ه ‌ی ك‌ه به‌هێزبن‬ ‫له‌نه‌خۆش ‌ی به‌دووربن‬

‫پێبكه‌نم‬ ‫یان بگریم؟‬

‫بیره‌وه‌ری‌‬ ‫موئید مه‌ستووره‌‬

‫دایكم وتی‪ :‬چیا گیان به‌پاسكیله‌كه‌ت بچۆ كیلۆیه‌ك په‌تاته ‌م بۆ بێنه‌‪ ،‬منیش وتم‪ :‬باش‌ه‬ ‫دایه‌گیان‪ .‬پاسكیله‌كه‌م له‌حه‌وش‌ه هێنای‌ه ده‌رێ‌و سواری پاسكیله‌كه‌م بووم‌و به‌ڕێ كه‌وتم‪.‬‬ ‫هێشتا به‌ته‌واوی له‌ماڵه‌وه‌ دوور نه‌كه‌تبوومه‌وه‌ كه‌ كتوپڕ هه‌ستمكرد كه‌سێك له‌دووره‌و‌ه‬ ‫بانگم ده‌كات‪ ،‬ئاوڕم داو‌ه كه‌س دیار نه‌بوو‪ ،‬پێم وابوو فكرم رۆیشتووه‌و خه‌یااڵت‬ ‫هه‌ڵی گرتووم‪ ،‬به‌اڵم نه‌خێر دووبار‌ه گوێم له‌ده‌نگه‌ك‌ه بۆوه‌‪ ،‬جارێكی تریش ئاوڕمداوه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم دیسان كه‌س دیار نه‌بوو‪ ،‬به‌ڕێ كه‌وتمه‌وه‌‪ ،‬دیسانیش گوێم له‌ده‌نگه‌ك‌ه بۆوه‌‪.‬‬ ‫زۆرم پێ سه‌یر بوو‪ ،‬یه‌كێك بانگی ده‌كردم‌و كه‌ ئاوڕم ده‌داو‌ه خۆی لێ ده‌شاردمه‌وه‌‪.‬‬ ‫نیوه‌ڕۆ بوو‪ .‬كه‌س به‌ده‌ره‌وه‌ نه‌بوو‪ .‬به‌ره‌ به‌ر‌ه خه‌ریك بوو ده‌ترسام‪ .‬هه‌رك‌ه به‌ڕێ‬ ‫كه‌وتمه‌وه‌‪ ،‬گوێم له‌ده‌نگه‌ك‌ه بۆو‌ه كه‌ زوو زوو بانگی ده‌كردم‌و ده‌یوت‪ :‬چیا‪ ..‬چیا‪ ..‬چیا‪..‬‬ ‫هه‌ر ك‌ه راده‌وه‌ستام‌و ئاوڕم ده‌دایه‌وه‌‪ ،‬ده‌نگه‌ك‌ه نه‌ده‌ما‪ ،‬ئه‌مجاره‌یان زۆر ترسابووم‪ .‬دیسان‬ ‫به‌ڕێ كه‌وتمه‌وه‌‪ .‬ده‌نگه‌ك‌ه ده‌ستی پێكرده‌وه‌‪ ،‬كتوپڕ به‌بێ ئه‌وه‌ی پاسكیله‌كه‌م رابگرم‬ ‫ئاوڕم داوه‌‪ ،‬كه‌س دیار نه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم ده‌نگه‌كه‌ هه‌ر ده‌یوت‪ :‬چیا‪ ..‬چیا‪ !...‬كه‌ جوان گوێم‬ ‫راگرت‌و سه‌یری دواوه‌م كرد بینیم عه‌الگه‌یه‌ك به‌تایه‌ی دواوه‌ی پاسكیله‌كه‌مه‌وه‌ نووساوه‌و‬ ‫به‌سووڕانه‌وه‌و تێكئااڵنی له‌زنجیره‌كه‌ی ده‌نگێكی نزیك له‌ناوی خۆمی ساز ده‌كرد‪،‬‬ ‫هه‌ر ك‌ه ئه‌وه‌م زانی دام‌ه قاقای پێكه‌نین‌و له‌گه‌ڵ پێكه‌نینه‌كه‌ش كه‌وتم به‌دیوارێك دا‪.‬‬ ‫ئێشی سه‌رم‌و ئه‌و رووداوه‌‪ ،‬پێكه‌نین‌و گریانی لێ تێكه‌ڵ كردبووم‪ ،‬نه‌مده‌زانی پێبكه‌نم یان بگریم؟!‬ ‫محه‌مه‌د ئیبراهیم ‪ 5‬ساڵ له‌پێنجوێن‬

‫‪1‬‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫ره نگم بكه‌ن‬


‫ئه‌رێ ده‌تانزانی‬

‫لێكدانه‌وه‌ی ناوی واڵتان‬

‫‪ . 33‬نه‌و‌هت‌و نۆ له‌سه‌دی(‪ )%99‬ژه‌هری مار له‌پڕۆتین پێكهاتووه‌‪.‬‬ ‫‪ . 34‬ته‌مه‌نی تیمساح زیاتر ل ‌ه ‪100‬ساڵه‌‪.‬‬ ‫‪ . 35‬ئه‌گه‌ر یه‌ك كه‌وچكی چا خواردن له‌چاڵ ‌ه ره‌شه‌كانی ئاسمان جیابكه‌ینه‌وه‌‪،‬‬ ‫وات ‌ه دوو ملیارد ته‌نمان جیاكردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ . 36‬چاڵێكی ره‌ش له‌كاكێشاندا هه‌ی ‌ه ك ‌ه له‌هه‌ر چركه‌یه‌كدا ‪1000‬جار به‌ده‌وری خۆیدا‬ ‫ده‌سووڕێته‌وه‌‪.‬‬

‫‪ . 36‬باڕبادۆس‪ :‬مانای ناوی ئه‌م واڵته‌مان ده‌ست نه‌كه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫‪ . 37‬باهاما‪ :‬وات ‌ه ده‌ریای ته‌نك‪ ،‬ده‌ریایه‌ك ك ‌ه قوواڵیی كه‌م بێت یان نیشتمانی‬ ‫ریشداره‌كان‪ ،‬وشه‌یه‌كی ئیسپانیاییه‌‪.‬‬ ‫‪ . 38‬به‌حرێین‪ :‬نیوان دوو ده‌ریا‪ ،‬یان نێوان دوو به‌حر‪ ،‬وشه‌یه‌كی عه‌ره‌بییه‌‪.‬‬ ‫‪ . 39‬برازیل‪ :‬وات ‌ه داری سوور‪.‬‬ ‫ژماره ‪:‬ه‌‪29‬‬ ‫‌ممه‬ ‫یه‌کش‬

‫ وزه‌ی‬ ‫خۆر‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫*ئه‌وه‌ چیه‌ كه‌ هه‌تا پێ ‌ی بنوس ‌ی‬ ‫ته‌واو نابێت؟‬ ‫*كام وشه‌ زیره‌كترین‌و‬ ‫به‌تواناترین كه‌س هه‌ر به‌ هه‌ڵ‌ه‬ ‫ده‌ی‌ ڵێت؟‬ ‫*ئه‌وه‌ چیه‌ ك‌ه ده‌نگی‌ هه‌یه‌و‬ ‫ره‌نگی‌ نیه‌؟‬ ‫*‪.‬ره‌ق‌ه به‌رد نیه‌؟ هێلكه‌ كه‌ره‌و‬ ‫مریشك نیه‌؟‬ ‫*ئه‌وه‌چیه‌ هه‌تا بیكێشین درێژ‬ ‫تر ده‌بێت؟‬ ‫*ئه‌وه‌چیه‌ كه‌ ئێم‌ه واده‌زانین‬ ‫ده‌ ‌ی خۆین‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و ئێم‌ه‬ ‫ده‌خوات؟‬ ‫وه‌اڵمه‌كه‌ی‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬ده‌ست‪.‬‬ ‫‪ .2‬هه‌ڵه‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬با‪.‬‬ ‫‪ .4‬كیسه‌ڵ‪.‬‬ ‫‪ .5‬خه‌ت‪.‬‬ ‫‪ .6‬خه‌فه‌ت‪.‬‬

‫ئایا‬ ‫ی‬ ‫ده‌زان ‌‬

‫ئێو‌ه ده‌زانن بۆچ ‌ی‬ ‫كاتێك نینۆكتان‬ ‫ده‌كه‌ن یان قژتان‬ ‫ده‌بڕن هه‌ست‬ ‫به‌هیچ ئازارێك‬ ‫به‌پێی بیرۆوبۆچوونی كه‌شناسان‪ ،‬ئه‌و وزه‌یه‌ی كه‌ له‌ناوه‌ندی خۆردا به‌رهه‌م ناكه‌ن؟ چونك‌ه‬ ‫دێت‪ ،‬دوو ملیۆن ساڵی پێده‌چێ تا ده‌گاته‌ سه‌ر رووبه‌ری خۆر‪ ،‬ئه‌و وزه‌یه‌یش‬ ‫كه‌ دوو ملیۆن ساڵی خایاندووه‌ تا گه‌یشتۆته‌ سه‌ر رووبه‌ری خۆر‪ ،‬به‌ هه‌شت نینۆك‌و موو هه‌ست‌ه‬ ‫چركه‌ ده‌گاته‌ سه‌ر گۆی زه‌وی‪.‬كه‌واته‌ ئه‌و وزه‌یه‌ی كه‌ ئێمه‌ له‌خۆره‌و‌ه پێمان ده‌مارییان تێدا‬ ‫نیه‌‪ .‬له‌سه‌رته‌واو ‌ی‬ ‫ده‌گات به‌رهه‌می دوو ملیۆن ساڵ له‌وه‌ پێشتره‌‪.‬‬ ‫پێستی‌له‌شمان‬ ‫هه‌ست‌ه ده‌مار هه‌ی‌ه‬ ‫كه‌ ئێم‌ه له‌گه‌رما‪،‬‬ ‫سه‌رما‪ ،‬سوتان‌و هه‌ر‬ ‫پێویستیه‌كان‪:‬‬ ‫به‌ركه‌وتنێكی‌ به‌ئازار‬ ‫‪.1‬یه‌ك تاك گۆره‌وی‌ خاوێن‪ ،‬گرنگ نییه‌چ ره‌نگێكی‌ هه‌بێ‪ ،‬به‌پێی‬ ‫ئاره‌زوو ‌ی خۆت ره‌نگێك هه‌ڵبژێره‌‪.‬‬ ‫به‌له‌شمان ئاگادارمان‬ ‫‪.2‬هه‌ندێك ئیسفنج ‌ی وردكراو یان لۆكه‌‪.‬‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫‪.3‬هه‌ندێك ده‌زوو یان په‌ت‪.‬‬ ‫كاتێك ده‌ستمان‬ ‫به‌ر شتێكی‌ گه‌رم‬ ‫ده‌كه‌وێت‌و هه‌ست‬ ‫به‌و گه‌رمیی‌ه ده‌كه‌ین‬ ‫ده‌ست ده‌كێشینه‌و‌ه‬ ‫دواوه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌موو ‌ی‬ ‫نینۆكه‌كانماندا هیچ‬ ‫هه‌ست‌ه ده‌مارێك‬ ‫نییه‌‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫له‌كاتی‌ بڕین‌و‬ ‫شێوازی‌دروستكردنه‌كه‌ی‌‬ ‫له‌نیوه‌ زیاتر ‌ی گۆره‌وییه‌ك‌ه پڕده‌كه‌ین له‌لۆك‌ه یان ئیسفنج ئینجا ده‌مه‌كه‌ ‌ی به‌قایم ‌ی كورتكردنه‌وه‌یدا‬ ‫به‌په‌تێك ده‌به‌ستین‪ .‬ئه‌وه‌ ‌ی ماوه‌ته‌و‌ه له‌گۆره‌وییه‌ك‌ه به‌مه‌قه‌ست ده‌یبڕین‌و تاڵ تاڵ ‌ی هه‌ست به‌هیچ‬ ‫ده‌كه‌ین‌و ده‌یده‌ینه‌وه‌ به‌سه‌ر ئه‌و به‌شه‌ ‌ی پڕمان كردوه‌‪.‬بۆدروستكردنی‌ لوته‌كه‌ ‌ی‬ ‫ئازارێك ناكه‌ین‪.‬‬ ‫پاژنه‌ ‌ی گۆره‌وییه‌كه‌ به‌قه‌ده‌ر په‌نجه‌ گه‌وره‌مان جیا ده‌كه‌ینه‌و‌ه پاشان به‌په‌تێك‬

‫بوكه‌ڵ ‌ه دروستكردن‬

‫ده‌یبه‌ستین‪.‬بۆدروستكردن ‌ی چاوو ده‌می‌ به‌بۆی‌ه ره‌نگ ده‌كه‌ین یان ئه‌گه‌ر توانیت‬ ‫به‌ده‌زوو ‌ی ره‌ش‌و سوور‪ ،‬چاووده‌می‌ بۆدروست بکه‌‪ .‬‬

‫سێو‬

‫ ‬

‫دیار هه‌ڵه‌بجه‌یی‬ ‫سێوێك ‌ی رومه‌ت ئاڵم‬ ‫من هاوڕێ ‌ی پرته‌قاڵم‬

‫هه‌ردوو میو‌ه ‌ی وه‌رزێكین‬ ‫له‌دایك بوو ‌ی باخێكین‬ ‫خه‌نده‌مان له‌س‌ه لێو‌ه‬ ‫سوودمان زۆر‌ه بۆ ئێو‌ه‬ ‫ئێوه‌ش مناڵ به‌جوان ‌ی‬ ‫نۆشمان كه‌ن به‌ئاسان ‌ی‬

‫مێرووله‌كان چۆن‬ ‫هێالنه‌كانیان ده‌دۆزنه‌وه‌؟‬ ‫هه‌رجۆره‌ مێروله‌یه‌ك شێوه‌یه‌كی‌ تایبه‌تی‌ هه‌یه‌بۆ‬

‫دۆزینه‌وه‌ی‌ هێالنه‌كه‌ی‌ خۆی‌‪ .‬هه‌ندێكیان به‌هۆ ‌ی‬ ‫نیشان‌ه دانان له‌سه‌ر زه‌و ‌ی ده‌یدۆز‌نه‌وه‌‪‌،‬‬ ‫كاتێك له‌هێالنه‌كه‌ ‌ی دێته‌ده‌ره‌و‌ه‬ ‫له‌سه‌ر زه‌ویه‌كه‌ نیشانه‌یه‌ك داده‌نێت‬ ‫بۆئه‌و‌هی‌ كه‌ گه‌ڕایه‌وه‌ به‌هۆی‌ ئه‌و‬ ‫نیشانه‌یه‌وه‌ هێالنه‌كه‌ی‌ بدۆزێته‌وه‌‪،‬‬ ‫وه‌ك ئه‌و نیشان‌ه ‌ی سه‌ر بیناكان یا شه‌قامه‌كان ‌ی‬ ‫ئێمه‌ ك‌ه بۆ دۆزینه‌و‌ه ‌ی ماڵ‌و شوێنه‌كانمان سوود ‌ی‬ ‫لێ وه‌رده‌گرین‪ .‬هه‌ندێ له‌مێرووله‌كان به‌هۆ ‌ی‬ ‫خۆره‌وه‌‌و جۆرێكی‌ تریان به‌هۆی‌ بۆنكردنه‌و‌ه‬ ‫هێالنه‌كانیان ده‌دۆزنه‌وه‌‪.‬‬

‫بۆ ئه‌و‌ه ‌ی ك‌ه به‌هێزبن‬ ‫له‌نه‌خۆش ‌ی به‌دووربن‬

‫پێبكه‌نم‬ ‫یان بگریم؟‬

‫بیره‌وه‌ری‌‬ ‫موئید مه‌ستووره‌‬

‫دایكم وتی‪ :‬چیا گیان به‌پاسكیله‌كه‌ت بچۆ كیلۆیه‌ك په‌تاته ‌م بۆ بێنه‌‪ ،‬منیش وتم‪ :‬باش‌ه‬ ‫دایه‌گیان‪ .‬پاسكیله‌كه‌م له‌حه‌وش‌ه هێنای‌ه ده‌رێ‌و سواری پاسكیله‌كه‌م بووم‌و به‌ڕێ كه‌وتم‪.‬‬ ‫هێشتا به‌ته‌واوی له‌ماڵه‌وه‌ دوور نه‌كه‌تبوومه‌وه‌ كه‌ كتوپڕ هه‌ستمكرد كه‌سێك له‌دووره‌و‌ه‬ ‫بانگم ده‌كات‪ ،‬ئاوڕم داو‌ه كه‌س دیار نه‌بوو‪ ،‬پێم وابوو فكرم رۆیشتووه‌و خه‌یااڵت‬ ‫هه‌ڵی گرتووم‪ ،‬به‌اڵم نه‌خێر دووبار‌ه گوێم له‌ده‌نگه‌ك‌ه بۆوه‌‪ ،‬جارێكی تریش ئاوڕمداوه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم دیسان كه‌س دیار نه‌بوو‪ ،‬به‌ڕێ كه‌وتمه‌وه‌‪ ،‬دیسانیش گوێم له‌ده‌نگه‌ك‌ه بۆوه‌‪.‬‬ ‫زۆرم پێ سه‌یر بوو‪ ،‬یه‌كێك بانگی ده‌كردم‌و كه‌ ئاوڕم ده‌داو‌ه خۆی لێ ده‌شاردمه‌وه‌‪.‬‬ ‫نیوه‌ڕۆ بوو‪ .‬كه‌س به‌ده‌ره‌وه‌ نه‌بوو‪ .‬به‌ره‌ به‌ر‌ه خه‌ریك بوو ده‌ترسام‪ .‬هه‌رك‌ه به‌ڕێ‬ ‫كه‌وتمه‌وه‌‪ ،‬گوێم له‌ده‌نگه‌ك‌ه بۆو‌ه كه‌ زوو زوو بانگی ده‌كردم‌و ده‌یوت‪ :‬چیا‪ ..‬چیا‪ ..‬چیا‪..‬‬ ‫هه‌ر ك‌ه راده‌وه‌ستام‌و ئاوڕم ده‌دایه‌وه‌‪ ،‬ده‌نگه‌ك‌ه نه‌ده‌ما‪ ،‬ئه‌مجاره‌یان زۆر ترسابووم‪ .‬دیسان‬ ‫به‌ڕێ كه‌وتمه‌وه‌‪ .‬ده‌نگه‌ك‌ه ده‌ستی پێكرده‌وه‌‪ ،‬كتوپڕ به‌بێ ئه‌وه‌ی پاسكیله‌كه‌م رابگرم‬ ‫ئاوڕم داوه‌‪ ،‬كه‌س دیار نه‌بوو‪ ،‬به‌اڵم ده‌نگه‌كه‌ هه‌ر ده‌یوت‪ :‬چیا‪ ..‬چیا‪ !...‬كه‌ جوان گوێم‬ ‫راگرت‌و سه‌یری دواوه‌م كرد بینیم عه‌الگه‌یه‌ك به‌تایه‌ی دواوه‌ی پاسكیله‌كه‌مه‌وه‌ نووساوه‌و‬ ‫به‌سووڕانه‌وه‌و تێكئااڵنی له‌زنجیره‌كه‌ی ده‌نگێكی نزیك له‌ناوی خۆمی ساز ده‌كرد‪،‬‬ ‫هه‌ر ك‌ه ئه‌وه‌م زانی دام‌ه قاقای پێكه‌نین‌و له‌گه‌ڵ پێكه‌نینه‌كه‌ش كه‌وتم به‌دیوارێك دا‪.‬‬ ‫ئێشی سه‌رم‌و ئه‌و رووداوه‌‪ ،‬پێكه‌نین‌و گریانی لێ تێكه‌ڵ كردبووم‪ ،‬نه‌مده‌زانی پێبكه‌نم یان بگریم؟!‬ ‫محه‌مه‌د ئیبراهیم ‪ 5‬ساڵ له‌پێنجوێن‬

‫‪1‬‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫ره نگم بكه‌ن‬


‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫‪13‬‬

‫باشترین‬ ‫ئۆتۆمبێله‌کانی‬ ‫ئه‌مساڵ كامانه‌ن؟‬

‫ی‬ ‫ی ‪380‬دۆالر بۆ‌كڕیاره‌كان ‌‬ ‫مارسیدس‌و به‌خشین ‌‬

‫كۆمپانیای مارسیدس بێنز كه‌مكردنه‌وه‌ی تایبه‌تی نرخی بۆهه‌ندێك‬ ‫له‌به‌رهه‌مه‌كانی خۆی راگه‌یاندووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و كۆمپانیای‌ه ئاشكرایكرد ك‌ه هه‌رچی تیپی ئه‌ڵمانیا بتوانێت زیاتر‬ ‫یارییه‌كانی له‌مۆندیالی ‪2010‬دا ببات������ه‌‌وه‌‪ ،‬رێژه‌ی كه‌مكردنه‌وه‌ی‬ ‫نرخی ئه‌و ئۆتۆمبێالن‌ه زیاتر ده‌بێت‪.‬‬ ‫به‌پێی هه‌واڵه‌كان كۆمپانیای ئۆتۆمبێلی مارسیدسی ئه‌ڵمانیا چوار‬ ‫مۆدێلی س������پۆرت ‌ی خستوه‌ت‌ه به‌رده‌ست تا كڕیار‌ه گه‌نجه‌كان به‌الی‬ ‫خۆیدا رابكێش������ێت‪ .‬ئه‌و ئۆتۆمبێل‌ه س������پۆرتان‌ه ك‌ه له‌ریكالمه‌كانی‬

‫یارییه‌كانی مۆندیالیشدا بوونیان هه‌یه‌‪ ،‬به‌شێوه‌ی قیست‌و به‌بێ زیاد‌ه‬ ‫خستنه‌سه‌ر ده‌فرۆشرێت‌ه مشته‌رییه‌كان‪.‬‬ ‫خاڵی سه‌رنجراكێش ئه‌وه‌ی‌ه ك‌ه مارسیدس رایگه‌یاندوو‌ه ك‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫تیپی ئه‌ڵمانی������ا له‌مۆندیالدا براو‌ه بێ������ت ‪380‬دۆالر وه‌ك دیاری‬ ‫ده‌به‌خشێت‌ه كڕیاره‌كانی ئه‌و ئۆتۆمبێله‌‪.‬‬ ‫وته‌بێژی مارسیدس������یش له‌وباریه‌و‌ه وتی‪ :‬ل‌ه قۆناغ‌ه سه‌ره‌تاییه‌كانی‬ ‫مۆندیال������دا ئۆتۆمبێله‌كانی ئێم‌ه نرخه‌كه‌یان ‪ 2‬هه‌زار‌و ‪ 500‬دۆالر‬ ‫كه‌مده‌بێته‌وه‌‌و هه‌رچی تیپی ئه‌ڵمانیا ل‌ه قۆناغه‌كانی ئه‌و یارییه‌نه‌دا‬

‫س������ه‌ربكه‌وێت‪ ،‬رێژه‌یه‌كی زیاتر نرخی ئ������ه‌و ئۆتۆمبێالنه‌ش زیاتر‬ ‫داده‌به‌زێت‪ .‬له‌ئێستادا كۆمپانیای مارسیدس بێنز ئۆتۆمبێله‌كانی‬ ‫خۆی به‌نرخی دوو ه������ه‌زار‌و ‪500‬دۆالره‌و ئه‌وه‌ش زیاترین رێژه‌ی‬ ‫كه‌مكردن������ه‌وه‌ی نرخ‌ه له‌ماوه‌ی ‪20‬س������اڵی راب������ردوودا‪ ،‬هاوكات‬ ‫كۆمپانیاكانی بی ئێم ده‌بلیوو ئایۆد هه‌ستاوه‌ن به‌كارێكی هاوشێو‌ه ‌ی‬ ‫مارسیدس‪.‬‬ ‫كۆمپانیای ئۆتۆمبێلی مارس������یدس بێنز سپۆنسه‌ری دارایی تیپی‬ ‫ئه‌ڵمانیای‌ه له‌مۆندیالی ‪2010‬دا‪.‬‬

‫له‌مانگی یه‌كی ئه‌مساڵدا ‪ 59‬پسپۆڕو‬ ‫رۆژنامه‌نووسی بواری ئۆتۆمبێل له‌یه‌ك‬ ‫شوێن كۆبوونه‌و‌ه تا باشترین ئۆتۆمبێلی‬ ‫ساڵ له‌بوار‌ه جیاوازه‌كاندا هه‌ڵبژێرن‪.‬‬ ‫لیسته‌كه‌ی ئه‌وان ل‌ه ‪ 30‬ئۆتۆمبێل بۆ‬ ‫‪ 10‬ئۆتۆمبێل كه‌مكرای������ه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫له‌كاتێكدا بوو ك‌ه ڤۆڵكس واگۆن پۆلۆ‬ ‫توانی ئه‌و نازناو‌ه به‌ده‌س������ت بهێنێت‬ ‫ك‌ه س������اڵه‌كانی پێشوو ئۆتۆمبێله‌كانی‬ ‫وه‌ك فۆلكس واگ������ۆن گۆڵف‪ ،‬مه‌زدا‬ ‫‪ ،2‬له‌كسسی ‪ ،ls460‬بی ئێم ده‌بلیوی‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی ‪‌3‬و ئایۆدی ‪ a6‬ئه‌و پله‌یه‌یان‬ ‫به‌ده‌ستهێنابوو‪.‬‬ ‫باش������ترین ئۆتۆمبێل له‌بواری دیزاین‬ ‫چیڤرۆلێت������ی كام������ارۆ هه‌ڵبژێردرا‌و‬ ‫نازناوی پاكترین ئۆتۆمبێلیش درای‌ه‬ ‫فۆلكس واگۆنی بلۆمۆشن‪.‬‬ ‫فولكس واگۆن پۆل������ۆ له‌حاڵێكدا ئه‌و‬ ‫پله‌یه‌ی به‌ده‌س������تهێنا ك‌ه دوو ركابه‌ر‌ه‬ ‫سه‌ركییه‌كه‌ی وات‌ه مارسیدس بێنزی‬ ‫‪e‬كالس‌و تۆیۆت������ا پری������وس به‌دایم‌ه‬ ‫به‌شوێنییه‌و‌ه بوون‪.‬‬

‫ڵ له‌ناو ئۆتۆمبێله‌كانی‬ ‫‪ 32‬پاس به‌ره‌نگی جلی تیپه‌كانی مۆندیال نه‌خشه‌ی گووگ ‌‬ ‫درووس������تكردوو‌ه ك‌ه درووشمی ئه‌و تیپه‌ی به‌دوو زمانی‬ ‫فۆرد‌و جینراڵ مۆتۆرزدا‬ ‫واڵته‌كه‌ی خۆی‌و به‌ئه‌نگلیزی له‌سه‌ر ئه‌و پاسان‌ه نووسیوه‌‪،‬‬ ‫كۆمپانی������ای كۆری هیوندای بۆه������ه‌ر یه‌ك‌ه له‌تیپه‌كانی‬ ‫به‌ش������دار له‌ناو مۆندیالی ‪2010‬ی ئه‌فریقای باشوردا‪،‬‬ ‫پاسێكی تایبه‌تی درووستكردووه‌‪.‬‬ ‫هیوندای گه‌وره‌ترین به‌رهه‌مهێنه‌ری ئۆتۆمبێل‌ه له‌واڵتی‬ ‫كۆریا‌و به‌یه‌كێك له‌پشتیوانه‌كانی مۆندیال دێت‌ه ئه‌ژمار‪،‬‬ ‫ب������ۆ هه‌ر یه‌ك������‌ه ل‌ه‪32‬تیپی مۆندیال پاس������ێكی تایبه‌تی‬

‫هه‌ڵبه‌ت هه‌ندێك له‌و درووشمان‌ه ته‌نیا به‌زمانی ئینگلیزی‬ ‫له‌سه‌ر پاسه‌كان نووسراون‪.‬‬ ‫ره‌نگی هه‌ر كام له‌و پاس������ان‌ه هاوشێوه‌ی جلی تیپه‌كه‌یه‌‌و‬ ‫ئه‌مه‌ش یه‌كه‌مجار‌ه ك‌ه ئه‌و داهێنان‌ه له‌پاسی یارییه‌كانی‬ ‫مۆندیالدا ئه‌نجام بدرێ������ت‪ .‬له‌الیه‌كی دیكه‌و‌ه هیوندای‬ ‫كۆمه‌ڵێك ئۆتۆمبێلی تایبه‌ت������ی مۆندیالی به‌رهه‌مهێناو‌ه‬ ‫ك‌ه ده‌نگی هۆڕینه‌كه‌ی گه‌وره‌تر‌ه له‌ئۆتۆمبێل‌ه ئاساییه‌كان‪.‬‬ ‫ئه‌و گه‌ور‌ه كۆمپانیایه‌ی بواری ئۆتۆمبێل له‌ریكالمی ئه‌و‬ ‫به‌رهه‌م‌ه نوێیه‌دا رایگه‌یاندوو‌ه ك‌ه ئه‌و ئۆتۆمبێل‌ه به‌ده‌نگێكی‬ ‫به‌رزتر ده‌توانێت س������ه‌ركه‌وتنی تیپ‌ه خۆشه‌ویسته‌كه‌تان‬ ‫به‌خه‌ڵك رابگه‌یه‌نێت‪.‬‬

‫ی سعودیی ‌ه ده‌كه‌وێت ‌ه بازاڕ‬ ‫ی یه‌ك ‌‬ ‫غه‌زال ‌‬ ‫یه‌كه‌مین ئۆتۆمبێلی به‌رهه‌می س������عودی‌ه به‌ناوی غه‌زالی‬ ‫یه‌ك له‌رێوره‌س������مێكدا به‌به‌شداری مه‌لیك عه‌بدوڵاڵی‬ ‫پاشای ئه‌و واڵت‌ه نمایشكرا‪.‬‬ ‫ته‌له‌ڤزیۆنی ئه‌لجه‌زیره‌ی قه‌ته‌ر له‌راپۆرتێكدا باڵویكرده‌و‌ه‬ ‫ك‌ه مه‌كینه‌ی ئه‌و ئۆتۆمبێل‌ه له‌الیه‌ن گروپێك له‌ئه‌ندازیارانی‬ ‫زانكۆی مه‌لیك سعودی ریازه‌و‌ه درووستكراوه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ئۆتۆمبێله‌ك‌ه له‌الیه‌ن كۆمپانیای مارسیدس بینزی ئه‌ڵمانیا‬ ‫به‌هاوكاری كۆمپانیا مه‌گنای كه‌نه‌دا به‌رهه‌مهێنراوه‌‪.‬‬ ‫ته‌واوی قۆناغه‌كانی به‌رهمهێنان‌و دیزانی به‌ش������ه‌كانی‬ ‫دیكه‌ی ئه‌و ئۆتۆمبێل������‌ه له‌الیه‌ن خوێندكارانی كۆلیژی‬

‫ئه‌ندازیاری������ی زانك������ۆی مه‌لیك س������عودی ری������ازه‌و‌ه‬ ‫ئه‌نجامدراوه‌‌و راپۆرته‌ك‌ه باس������ی له‌وه‌ش������كرد ك‌ه ئه‌و‬ ‫ئۆتۆمبێل‌ه درێژییه‌كه‌ی چوار مه‌تر‌و ‪80‬س������انتیمه‌تره‌‌و‬ ‫پانییه‌كه‌ی یه‌ك مه‌ترو ‪90‬سانتیمه‌تر‪.‬‬ ‫بڕیاروای‌ه به‌رهه‌مهێنانی ئه‌و ئۆتۆمبێل‌ه به‌سه‌رمایه‌گوزای‬ ‫‪400‬ملیۆن یۆرۆ له‌به‌رنامه‌یه‌كی ستراتیژی سێ ساڵه‌دا‪،‬‬ ‫سااڵن‌ه ‪20‬هه‌زار ئۆتۆمبێل به‌رهه‌مبهێنێت‪.‬‬ ‫ئه‌و ئۆتۆمبێل‌ه ك‌ه یه‌كه‌مجار‌ه له‌هه‌شتایه‌مین پێشانگای‬ ‫ئۆتۆمبێلی جینیفدا نمایشكرابوو‪ ،‬له‌ڕاستیدا ئیلهامی‬ ‫له‌مارسیدسی كالسی جی وه‌رگرتووه‌‪.‬‬

‫گه‌وره‌ترین كۆمپانیاكانی ئۆتۆمبێلی‬ ‫ئه‌مری������كا جه‌ختیان ل������ه‌و‌ه كرده‌و‌ه‬ ‫ك������‌ه به‌رنامه‌ی نه‌خش������ه‌ی گووگڵ‬ ‫له‌ئامێره‌كانی دۆزینه‌وه‌ی ش������وێنی‬ ‫ئۆتۆمبێله‌كانیخۆیاندابه‌كارده‌هێنن‪.‬‬ ‫فۆرد‌و جین������راڵ مۆتۆرز رایگه‌یاند‬ ‫مشته‌رییه‌كانیان ده‌توانن تا كۆتایی‬ ‫ئه‌م مانگ������‌ه نه‌خش������ه‌كانی رێگه‌‌و‬ ‫ج������اده‌كان له‌خزمه‌تگوزارییه‌كانی‬ ‫گووگڵه‌و‌ه بنێرن بۆ ئۆتۆمبێله‌كانی‬ ‫خۆیان‪.‬‬ ‫ش������ۆفێره‌كانی ئۆتۆمبێله‌كانی فۆرد‬ ‫ك‌ه پێش������تر سیستمی فۆردسیكیان‬ ‫بۆ به‌ده‌ستهێنانی زانیاری ترافیك‌و‬ ‫رێگ������ه‌كان به‌كارهێن������اوه‌‪ ،‬له‌مڕۆ‌ه‬ ‫به‌دواو‌ه ده‌توانن رێگه‌كان له‌گووگڵدا‬ ‫هه‌ڵبژێرن‌و ئه‌و زانیارییان‌ه له‌رێگه‌ی‬ ‫به‌رنامه‌یه‌كی ئینته‌رنێتییه‌و‌ه بنێرن بۆ‬ ‫ئۆتۆمبێله‌كه‌یان‪.‬‬ ‫فۆردس������یك له‌س������اڵی ‪2007‬دا‬ ‫ده‌ستی به‌كار كردوه‌‪ ،‬ئه‌و سیستم‌ه‬ ‫توان������ای زۆر وه‌ك ئه‌كتیڤكردنی‬ ‫خزمه‌تگوزاری ده‌نگی‪ ،‬راپۆرته‌كانی‬ ‫ترافیك‪ ،‬رێگه‌كان‪ ،‬هه‌واڵ‪ ،‬هه‌واڵی‬

‫ك‌هش‌و هه‌وا‪ ،‬لیس������تی فیلمه‌كان‌و‬ ‫تواناكانی سێرچ ده‌خات‌ه به‌رده‌ست‌و‬ ‫شۆفێره‌كان ده‌توانن هانده‌كان‪MP3 ،‬‬ ‫پلیی������ه‌ره‌كان‌و ئامێره‌كانی دیكه‌یان‬ ‫بۆپه‌یوه‌ن������دی‌و ناردن������ی زانیاری‬ ‫بۆ ئه‌و سیس������تم‌ه ك‌ه به‌پرۆگرامی‬ ‫مایكرۆس������ۆفت كارده‌كات‪ ،‬په‌یوه‌ند‬ ‫بكه‌ن‪.‬‬ ‫فۆرد ئ������ه‌و خزمه‌تگوزاریه‌ی وه‌ك‬ ‫رێگه‌ی������ه‌ك بۆ تێكنه‌دانی هۆش������ی‬ ‫ش������ۆفێره‌كان له‌كاتی سه‌یركردنی‬ ‫به‌رده‌وامی نه‌خشه‌كاندا‪ ،‬راگه‌یاندووه‌‪.‬‬ ‫به‌كارهێنه‌رانی خزمه‌تگوزاری "ئان‬ ‫س������تار تره‌ن بای تره‌ن"ی جنراڵ‬

‫مۆتۆرزی������ش ده‌توانن له‌ئامێره‌كانی‬ ‫دۆزینه‌وه‌ی ش������وێنی ئان ستار بۆ‬ ‫ئه‌مجامدان������ی كارێكی هاوش������ێوه‌‪،‬‬ ‫سوودی لێوه‌ربگرن‪.‬‬ ‫مانگی رابردوو جین������راڵ مۆتۆرز‬ ‫به‌رنامه‌كه‌ی خۆی له‌س������ه‌ر بنه‌مای‬ ‫ئاندرۆیدی گووگ ‌ڵ نمایشكرد ك‌ه‬ ‫توانای ئه‌و‌ه ده‌به‌خشێت‌ه هانده‌كان‪،‬‬ ‫كاری جیاواز وه‌ك ده‌س������پێكردنی‬ ‫ش������ه‌حنكردنه‌و‌ه له‌رێگه‌ی دووه‌روه‌‪،‬‬ ‫نمایشی قه‌باره‌ی شه‌حن بوونه‌وه‌كه‌‌و‬ ‫لێدانی ستارتی ئۆتۆمبێل‌ه له‌رێگه‌ی‬ ‫دووره‌و‌ه له‌ئۆتۆمبێله‌كانی داهاتووی‬ ‫چیڤرۆلیت ڤۆڵتدا ئه‌نجام بده‌ن‪.‬‬

‫ه‬ ‫كێشه‌كانی هامه‌ر درێژه‌یان هه‌ی ‌‬ ‫هام������ه‌ر ك‌ه له‌ده‌ی������ه‌ی ‪90‬ه‌كاندا وه‌ك س������یمبولی‬ ‫جینراڵ مۆتۆرز‌و سه‌ركه‌وتنه‌كانی ده‌ناسرا‪ ،‬دوای‬ ‫فرۆش������ی بره‌نده‌كه‌ی به‌نرخی ‪150‬ملیۆن دۆالر‬ ‫به‌كۆمپانیایه‌كی چینی‪ ،‬دیسانه‌و‌ه كێشه‌ی فرۆشی‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫له‌الی������ه‌ك به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی هام������ه‌ر وات‌ه جیم ته‌یلۆر‬ ‫خانه‌نش������ین كراوه‌‌و له‌الیه‌كی دیك‌ه ئه‌و كڕیارانه‌ی‬ ‫هامه‌ر ئێستا ده‌توانن مۆدێله‌كانی ‪h3‬و ‪h3t 2010‬‬ ‫به‌چوار هه‌زار دۆالر كه‌متر‌و مۆدێلی ‪h3t‬ی ‪2009‬‬

‫به‌پێنج ه������ه‌زار دۆالر كه‌متر‌و مۆدێله‌كانی‪ h2‬و‪h3‬‬ ‫ی ‪ 2009‬به‌شه‌ش هه‌زار دۆالر كه‌متر بكرن‪ ،‬له‌پاڵ‬ ‫ئه‌وه‌شدا ده‌توانن به‌قیستی ‪72‬مانگ ئه‌و ئۆتۆمبێل‌ه‬ ‫بگرن‪ ،‬به‌اڵم هێشتا نوێنه‌رایه‌تی ئه‌و مارك‌ه له‌چین‬ ‫كێشه‌ی له‌گ‌ه‌ڵ فرۆشی هامه‌ر هه‌یه‌‌و ناتوانێت ئه‌و‬ ‫ئۆتۆمبێل‌ه بفرۆشێت‪ ،‬ئه‌وه‌ش له‌كاتێكدای‌ه ك‌ه جینراڵ‬ ‫مۆتۆرز دوای فرۆش������ی نیوه‌كاره‌ی هامه‌ر به‌هیوای‌ه‬ ‫تا بره‌نده‌كانی س������اب بد‌ات‌ه كۆمپانیای سپایك‌هر‌و‬ ‫پۆنتیاك‌و ساتره‌نیش بفرۆشێت‪.‬‬

‫شۆفێر ‌ی خۆشه‌ویست رێز ل‌ه كه‌مئه‌ندامان بگره‌و ئۆتۆمبێله‌كه‌ت له‌و شوێنانه رامه‌گر‌ه ک‌ه بۆ ئه‌وان ته‌رخان كراو‌ه‬


‫‪12‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫ی بێسه‌رو جه‌ست ‌ه شێواو‬ ‫ی منداڵ ‌‬ ‫عێراق ده‌بێت ‌ه مه‌ڵبه‌ند ‌‬

‫"ك ‌ه منداڵه‌كه‌م بین ‌ی به‌بێ سه‌ر له‌دایكبووه‌‪ ،‬هاوسه‌ره‌كه‌م به‌خێرایی بردی‌وكردی به‌ژێر خۆڵه‌وه‌"‬ ‫جه‌نگه‌ یه‌ك له‌دوای‬ ‫یه‌كه‌كانی عێراق‪ ،‬بوونه‌ت ‌ه‬ ‫هۆی به‌كارهێنانی چه‌ندین‬ ‫چه‌كی قه‌ده‌غه‌كراو له‌سه‌ر‬ ‫خاكی ئه‌م واڵته‌‌و ئه‌وه‌ش‬ ‫كێشه‌ی ته‌ندروستیی له‌ناو‬ ‫نه‌وه‌ی نوێ‌و له‌دایكبووانی‬ ‫عێراقدا دروستكردووه‌‪.‬‬

‫ ئا‪ :‬سه‌ركۆ فه‌ره‌یدون‬ ‫(و‪.‬ع‪.‬ر)ی ژن������‌ه فه‌للوجه‌ییه‌ك������ه‌‪،‬‬ ‫كاتێك له‌نه‌خۆش������خانه‌ی شاره‌ك‌ه‬ ‫منداڵ������ی بوو‪ ،‬هێن������ده‌ی پێنه‌چوو‪،‬‬ ‫منداڵه‌كه‌ی مرد‪ ،‬كاتێك پرسیاری‬ ‫هۆكاره‌كه‌ی كرد‪ ،‬تووش������ی شۆك‬ ‫ب������وو‪ :‬منداڵه‌ك������ه‌ت "به‌بێس������ه‌ر"‬ ‫له‌دایكبووه‌‪ .‬هاوسه‌ره‌كه‌ی هێنده‌ی یه‌کێک له‌و مندااڵنه‌ی به‌هۆی هێرشه‌کانی ئه‌مریکاو‌ه جه‌سته‌ی شێوێندراو‌ه‬ ‫پێك������را به‌په‌ل‌ه بردی‌و كردی به‌ژێر‬ ‫ده‌یانمرێنێ������ت‌و خانه‌كانیان له‌ناو ڕایانگه‌یان������د ك������‌ه ل������ه‌م جه‌نگه‌دا‬ ‫خۆڵه‌وه‌‪ ،‬تا كه‌س پێی نه‌زانێت‪.‬‬ ‫ده‌بات‪ ،‬ئه‌مه‌ش توانای كاركردنیان ‪940‬هه‌زار بۆمبی یۆرانیۆم‌و ‪14‬هه‌زار‬ ‫كه‌مده‌كات������ه‌و‌ه‌و ناتوانن پاش������ه‌ڕۆ بۆمبی زرێپۆشیان به‌كارهێناوه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫فه‌لووج‌ه‬ ‫زیادبوونی مندااڵنی جه‌سته‌تێكچوو ژه‌هراوییه‌كان له‌خوێن پاكبكه‌نه‌وه‌‪ .‬ناوچه‌یان ب‌ه ‪50‬هه‌زار موش������‌هك‌و‬ ‫پاش هاتنی هێزه‌كان������ی ئه‌مه‌ریكا نزیك������ه‌ی ‪ %6.4‬له‌یۆرانێۆم������ی ‪88‬هه‌زار ته‌ن بۆم������ب بۆردوومان‬ ‫بۆعێ������راق‌و له‌س������اڵی ‪2004‬دا‪ ،‬پیتێنراو ك‌ه توانای تواندنه‌وه‌ی هه‌ی‌ه كردووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش ح������ه‌وت هێنده‌ی‬ ‫جه‌نگێكی گه‌ور‌ه له‌شاری فه‌للوج‌ه له‌ڕێگه‌ی هه‌ناسه‌دان‌و ڕێژه‌ی ‪ %0.3‬ئه‌و هێ������ز‌ه وێرانكه‌ره‌ی‌ه ك‌ه هه‌ردوو‬ ‫له‌نێ������وان هێزه‌كان������ی ئه‌مه‌ریكا‌و له‌یۆرانیۆمی پیتێن������راو ك‌ه توانای ش������اری هێرۆش������یما‌و ناكازاكیی‬ ‫هێز‌ه چه‌كداره‌كان������دا روویدا ك‌ه تواندنه‌وه‌ی نیی������‌ه له‌هه‌مان ڕێگاو‌ه ژاپۆنی پێبۆردومان كران‪ .‬له‌كۆتایی‬ ‫ئه‌مه‌ریكا تێیدا چه‌كی قه‌ده‌غه‌كراوی ده‌گوێزرێت������ه‌و‌ه بۆگورچیل������ه‌كان‪ ،‬جه‌نگیشدا نزیكه‌ی ‪ 350‬بۆ ‪400‬ته‌ن‬ ‫به‌كارهێنا‪ .‬ئێستاش كاریگه‌ریی ئه‌و ه������ه‌روه‌ك ئه‌نجام������‌ه نوێی������ه‌كان له‌پاش������ماوه‌ی یۆرانیۆمی پیتێنراو‬ ‫چه‌كان‌ه له‌سه‌ر مندااڵنی تازه‌بووی ده‌ریده‌خ������ه‌ن ك‌ه ڕێ������ژه‌ی ‪ %2‬تا له‌خاكی عێراقدا مابوویه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ %5‬له‌یۆرانیۆمی پیتێنراوی تواوه‌‪ ،‬به‌پێی زانیارییه‌كان������ی رۆژنامه‌ی‬ ‫ئه‌و شاره‌‪ ،‬به‌دیاركه‌وتووه‌‪.‬‬ ‫به‌ریتان������ی‬ ‫پس������پۆڕان جه‌خ������ت له‌س������ه‌ر ئه‌و‌ه له‌ڕێگ������ه‌ی خۆراكه‌و‌ه ده‌گوێزرێته‌و‌ه ئیندیپێندێنت������ی‬ ‫ده‌كه‌ن������ه‌و‌ه ك‌ه نه‌خۆش������خانه‌كانی كاتێك ك‌ه مرۆڤ له‌ڕێگه‌ی ده‌مه‌و‌ه له‌ئه‌نجامی به‌كارهێنانی ئه‌و چه‌ك‌ه‬ ‫فه‌للوج������‌ه ڕۆژان‌ه له‌نێوان بیس������ت قوتی ده‌دات له‌قورگدا یۆرانیۆمه‌ك‌ه قه‌ده‌غه‌كراوان������ه‌و‌ه قوربانییانی ئه‌و‬ ‫جه‌نگ‌ه ده‌گات������‌ه نزیكه‌ی نیوملیۆن‬ ‫بۆ س������ی‌وپێنج ڕووداوی جیاوازو ده‌مژرێت‪.‬‬ ‫نه‌خۆشی نادیار‌و نه‌زانراو له‌الیه‌ن زاناكان ده‌ریانخس������توو‌ه دوكه‌ڵی منداڵی عێراقی ك‌ه توشی شێرپه‌نج‌ه‬ ‫پزیش������كه‌كانه‌و‌ه ڕوویان تێده‌كات‪ .‬به‌رزب������وو له‌یۆرانیۆم������ی پیتێنراو ب������وون‪ ،‬ه������ه‌روه‌ك ی������ه‌ك ملیۆن‬ ‫به‌دواییه‌كداهاتنی ئ������ه‌و ژمارانه‌ی ڕووبه‌رێكی‌نزی������ك ب‌ه ده‌یان میل منداڵ������ی دیكه‌ش به‌ه������ۆی چه‌ند‬ ‫ڕۆژان������‌ه تۆم������ار ده‌كرێ������ن ئاماژ‌ه دوور له‌س������ه‌رچاوه‌كه‌ی‪ ،‬ده‌گرێته‌وه‌‪ ،‬نه‌خۆشییه‌كه‌و‌ه گیانیان له‌ده‌ستداوه‌‪،‬‬ ‫به‌و‌ه ده‌كه‌ن ك������‌ه چه‌نده‌ها ئاماری ئه‌م������ه‌ش ترس������ی زۆری هه‌ی‌ه بۆ ڕێ������ژه‌ی تێكچوونی جه‌س������ته‌ییش‬ ‫عێراق������دا‬ ‫ئه‌و نه‌خۆش������یی‌ه نادیاران������‌ه ڕۆژان‌ه ته‌ندروس������تی ئه‌وان������ه‌ی له‌مه‌یدانی له‌له‌دایكبووه‌كان������ی‬ ‫له‌نه‌خۆش������خانه‌كانی فه‌للوج‌ه تۆمار جه‌نگدان‌و ئ������ه‌و گاز‌ه هه‌ڵده‌مژن‌و به‌رزبووه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ده‌كرێن‌و پزیش������كه‌كان زانیاریان ئاوێته‌كان������ی یۆرانی������ۆم له‌ڕێگه‌ی پێده‌چێت ئه‌م تێكچونان‌ه "منداڵی‬ ‫له‌باره‌یانه‌و‌ه نییه‌‪ ،‬ئه‌م������ه‌ش بووه‌ت‌ه هه‌واو‌ه به‌و ناوچانه‌دا باڵو ده‌بێته‌وه‌‪ .‬كه‌مئه‌ندام" به‌ش������ێوه‌یه‌كی دیارو‬ ‫هۆی باڵوبوونه‌وه‌ی ترس‌و نائارامی دووه‌م‪ :‬فس������فۆڕی سپی‪ :‬بۆمبه‌كانی ڕێژه‌یه‌ك������ی ب������ه‌رز له‌نه‌وه‌كان������ی‬ ‫فسفۆڕی س������پی له‌كارلێكی نێوان داهاتووی عێراقییه‌كاندا ببینرێت‪.‬‬ ‫به‌تایبه‌تی له‌نێوان ئافره‌تاندا‪.‬‬ ‫ئه‌و ئافره‌تان‌ه ڕایده‌گه‌یه‌نن دووگیان فسفۆڕو ئۆكسجین دروست ده‌بێت‌و وه‌زاره‌ت������ی به‌رگ������ری ئه‌مه‌ری������كا‬ ‫نه‌بن باش������تر‌ه له‌و‌ه ‌ی منداڵه‌كانیان ئ������ه‌و كاریگه‌ریانه‌ی ئ������ه‌م بۆمب‌ه بۆ ڕایگه‌یاند ك������‌ه دووبار‌ه یۆرانیۆمی‬ ‫پیتێنراویان به‌كارهێناوه‌‪ ،‬د‪.‬ئاسه‌ف‬ ‫مرۆڤ هه‌یه‌تی بریتین له‌‪:‬‬ ‫كه‌مئه‌ندام‌و ناسروشتیی بن‪.‬‬ ‫لیستی نه‌خۆشه‌كانی نه‌خۆشخانه‌ی ‪ .1‬سوتانی له‌شی مرۆڤ ك‌ه له‌وانه‌ش‌ه دراكۆفی������چ به‌ڕێوه‌ب������ه‌ری ناوه‌ندی‬ ‫ش������اره‌ك‌ه ئاماژ‌ه به‌بوونی چه‌ندین سوتانه‌ك‌ه بگات‌ه ئێسكه‌كان‪ ،‬هه‌روه‌ك پزیشكی بۆ توێژینه‌وه‌كانی یۆرانیۆم‬ ‫له‌واشنتۆن هۆشیاری ئه‌و‌ه ‌ی دا ك‌ه‬ ‫ج������ۆری جی������اواز له‌كه‌مئه‌ندامی چۆن له‌فه‌للوج‌ه ڕوویدا‪.‬‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬وه‌ك نادرووستی له‌ده‌ماغدا‪ .2 ،‬فسفۆڕی سپی ده‌چێت‌ه ناو خاك‌و لێدانی عێراق دووبار‌ه به‌یۆرانیۆمی‬ ‫یان نه‌بوونی س������‌هر‌و ئه‌ندامه‌كانی ڕوبارو ده‌ریاكانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش ده‌بێت‌ه پیتێنراو واتای ئه‌وه‌ی‌ه ‪30%‬ی خه‌ڵكی‬ ‫تری له‌ش������ی منداڵه‌كه‌‪ ،‬یاخود هه‌ر هۆی پیسبوونی ئاوه‌ك‌ه‌و زیانی بۆ عێراق به‌هێمنی له‌ناوببه‌یت‪.‬‬ ‫ل������ه‌‪20‬ی ئ������ازاری ‪2003‬دا‪ ،‬جه‌نگ‬ ‫منداڵه‌ك‌ه ته‌نها پارچ‌ه گۆش������تێكی ته‌ندروستی خه‌ڵك ده‌بێت‪.‬‬ ‫‪ .3‬یه‌ك بۆمب له‌فس������فۆڕی س������پی له‌عێ������راق به‌رپاب������وو‪ .‬نزیك������ه‌ی‬ ‫بێهه‌سته‌‪.‬‬ ‫هه‌موو زینده‌وه‌رانی ناوچه‌یه‌ك ك‌ه ‪1750‬ته‌ن ك‌ه یه‌كسان‌ه به‌چوارسه‌د‬ ‫هه‌زار بۆمبی ئه‌تۆمی هاوش������ێوه‌ی‬ ‫چه‌ك‌ه قه‌ده‌غه‌كراوه‌كان له‌فه‌للوج‌ه ڕوبه‌ره‌كه‌ی ‪150‬م بێت ده‌كوژێت‪.‬‬ ‫ئه‌و چه‌كانه‌ی له‌جه‌نگی فه‌لووجه‌دا ‪ .4‬هه‌ڵمژینی ئه‌م گاز‌ه ده‌بێت‌ه هۆی ئه‌و بۆمبانه‌ی بۆردوومانی ناكازاكی‬ ‫تواندنه‌وه‌ی‪ :‬بۆری هه‌وا‪ ،‬سییه‌كان‪ .‬پێكرا‪ ،‬به‌كارهێنرا‪ ،‬ئه‌مه‌ش یه‌كسان‌ه‬ ‫به‌كارهێنراون‪ ،‬ئه‌مانه‌بوون‪:‬‬ ‫یه‌ك������ه‌م‪ :‬یۆرانیۆم ك������‌ه به‌یه‌كێك ‪ .5‬دوكه‌ڵ������ی ئ������ه‌م گاز‌ه ده‌بێت������‌ه ب‌ه ‪5.5‬هێنده‌ی ئ������ه‌و ڕێژه‌یه‌ی ك‌ه‬ ‫له‌پێكهات‌ه كیمیایی‌ه تیشکده‌ره‌کان ه������ۆی س������ووتانی زیانبه‌خ������ش له‌ساڵی ‪1991‬دا له‌جه‌نگی كه‌نداوی‬ ‫داده‌نرێت‪ .‬یۆرانیۆم چه‌ند جۆرێكی له‌چ������او‌و لێ������وه‌كان‌و رووخس������ار‪ ،‬یه‌كه‌م له‌عێراقدا به‌كارهێنرا‪.‬‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬له‌وان������‌ه یۆرانیۆمی پیتێنراوو بۆخۆپاراستنیش پێویست‌ه له‌ڕێگه‌ی‬ ‫پارچه‌یه‌ك قوماشی ته‌ڕه‌و‌ه هه‌ناس‌ه مندااڵنی جه‌ست‌ه تێكچووی فه‌للوج‌ه‬ ‫یۆرانیۆمی سروشتیی‪.‬‬ ‫به‌پێ������ی توێژین������ه‌و‌ه پزیش������كیی‌و بدرێت‪.‬‬ ‫له‌‪‌ 31‬ی ئازاری ساڵی ‪ 2004‬فه‌للوج‌ه‬ ‫به‌فس������فۆڕی س������پی‌و یۆرانیۆم������ی‬ ‫زانس������تییه‌كان‪ ،‬زۆربه‌ی به‌شه‌كانی‬ ‫پیتێن������راو بۆردۆمانك������را‪ ،‬ك������‌ه‬ ‫عێراق‪ ،‬تێكچونی ژیان و‬ ‫جه‌س������ته‌ی م������رۆڤ هه‌س������تیارن‬ ‫به‌هۆیه‌و‌ه زۆر نه‌خۆشیی‌و تێكچون‬ ‫ژینگه‌كه‌ی‬ ‫به‌رامبه‌ر زیادبوونی ڕێژه‌ی یۆرانیۆم‬ ‫له‌له‌ش������دا‌و كاریگه‌ری������ی كیمیایی له‌س������اڵی ‪1991‬دا جه‌نگ له‌عێراق باڵوبوویه‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌مه‌ریكیی������ه‌كان زۆر له‌و دایكان������‌ه ڕووبه‌ڕووی ئه‌و‬ ‫ب������ۆ گورچیله‌كان هه‌ی������ه‌‪ ،‬كاتێك به‌رپاب������وو‌و‬

‫گاز‌و م������ادد‌ه ژه‌هراوییان‌ه بوونه‌و‌ه‬ ‫ك������‌ه له‌چه‌ك������‌ه قه‌ده‌غه‌كراوه‌كانه‌و‌ه‬ ‫به‌رزبووی������ه‌وه‌‪ ،‬له‌دیارتری������ن ئ������ه‌و‬ ‫نه‌خۆشی‌و تێكچوونان‌ه له‌دایكبونی‬ ‫منداڵ به‌چوار تێكچون له‌دڵدا كه‌ناو‬ ‫ده‌برێت به‌(چوارینه‌ی فالوت‪،)tof‬‬ ‫له‌وباره‌و‌ه د‪.‬ئامال سه‌عید‪ ،‬پسپۆڕی‬ ‫تایبه‌ت له‌سۆنه‌ر ده‌ڵێت‪" :‬له‌ڕێگه‌ی‬ ‫كاره‌كه‌مه‌و‌ه وه‌ك پزیشك زۆرێك‬ ‫له‌شێواویی جه‌س������ته‌یی كۆرپه‌كانم‬ ‫بینیوه‌‪ ،‬زۆرێك له‌و نه‌خۆش������یی‌و‬ ‫نادروس������تییان‌ه له‌فه‌رهه‌نگ‌و كتێب‌ه‬ ‫پزیشكییه‌كاندا هیچ بوونیان نیی‌ه‌و‬ ‫نه‌ناسراون"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه عومه‌ر مه‌نسوریی‪،‬‬ ‫پس������پۆڕ له‌ب������واری ڕاگه‌یاندن������ی‬ ‫ژینگ������‌ه ده‌ڵێ������ت‪" :‬دوای كه‌مت������ر‬ ‫له‌پێنج س������اڵ له‌بۆردومانی فه‌للوج‌ه‬ ‫ڕێ������ژه‌ی ڕووداوه‌كانی ش������ێواویی‬ ‫جه‌ست‌ه له‌دروستبوونی منداڵه‌كان‌و‬ ‫ڕوداوی له‌بارچوونی منداڵ له‌الیه‌ن‬ ‫ئافره‌تانه‌و‌ه به‌رزبووه‌ته‌وه‌"‪.‬‬ ‫توێژینه‌وه‌یه‌كی زانستیی ك‌ه ‪bbc‬‬ ‫باڵویكرده‌و‌ه جه‌خت له‌س������ه‌ر ئه‌و‌ه‬ ‫ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه ڕێ������ژه‌ی له‌دایكبوونی‬ ‫جه‌س������ت‌ه ش������ێواوه‌كان زۆر به‌رز‬ ‫بووه‌ت������ه‌و‌ه‌و تێكچوونه‌كانیش������یان‬ ‫زۆر ترسناك‌ه‌و پێش������تر نه‌بینراوه‌‪.‬‬ ‫توێژینه‌وه‌ك‌ه ئاماژه‌ی به‌وه‌ش كرد ك‌ه‬ ‫ئامارێك هه‌ی‌ه ده‌ریده‌خات نزیكه‌ی‬ ‫‪ 25%‬له‌و مندااڵنه‌ی تاز‌ه له‌فه‌للوج‌ه‬ ‫له‌دایكبوون‪ ،‬ته‌واو شێواون‪.‬‬ ‫یه‌كێك له‌ڕاپۆرت������‌ه ئه‌وروپییه‌كان‬ ‫ڕایده‌گه‌یه‌نێ������ت له‌س������اڵی ‪2010‬‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌یه‌ك������ی زۆر له‌ڕێ������ژه‌ی‬ ‫شێواویی‌ه جه‌س������ته‌ییه‌كان بینراو‌ه‬ ‫به‌جۆرێك شێواوییه‌كانی دڵ له‌تاز‌ه‬ ‫له‌دایكبووان������دا‪ 95 ،‬منداڵ‌ه بۆ هه‌ر‬ ‫‪ 1000‬له‌دایكب������وو‪ ،‬ئه‌مه‌ش س������یانز‌ه‬ ‫هێند‌ه به‌رزتر‌ه ل������ه‌وه‌ی له‌ئه‌وروپا‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫دكتۆر (ر‪.‬ل) پس������پۆڕ له‌له‌دایكبوو‌ه‬ ‫كه‌مئه‌ندامه‌كان‌و له‌نه‌خۆش������خانه‌ی‬ ‫فه‌للوج������‌ه كارده‌كات ده‌ڵێ������ت‪:‬‬ ‫"سه‌دان ڕووداوی كه‌مئه‌ندامیی ك‌ه‬ ‫له‌س������ه‌ره‌تای ساڵی ‪ 2006‬و سااڵنی‬ ‫دواییدا بۆمان هات������ووه‌‪ ،‬زۆربه‌یان‬ ‫شێواویی‌ه له‌ده‌ماغ‌و سك‌و په‌له‌كانی‬ ‫خواره‌وه‌"‪.‬‬ ‫د‪.‬جه‌میل سدقی‪ ،‬ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات‬ ‫ك‌ه له‌ساڵی ‪ 2009‬بۆ كۆتایی مانگی‬ ‫چواری ‪ 2010‬ڕۆژان‌ه ده‌یان ڕووداوی‬ ‫جیاوازی توشبوون به‌كه‌مئه‌ندامیی‬ ‫له‌له‌دایكبووان‌و شێواویی له‌به‌شه‌كانی‬

‫له‌ش وه‌رده‌گرن‪ ،‬هاوكات پسپۆڕێكی‬ ‫دیكه‌ش ك‌ه له‌نه‌خۆشخانه‌ی فه‌للوج‌ه‬ ‫كارده‌كات ده‌ڵێت‪" :‬ڕۆژان‌ه په‌نجا بۆ‬ ‫شه‌ست ڕوداو وه‌رده‌گرم زۆربه‌یان‬ ‫به‌ده‌ست كێش������ه‌ی ته‌ندروستییه‌و‌ه‬ ‫ده‌ناڵێنن"‪.‬‬ ‫ت������ۆڕی هه‌واڵ������ی س������كای نی������وز‬ ‫له‌ڕاپۆرتێكی������دا باس������ی له‌وه‌كرد‬ ‫ك‌ه به‌رزبوونه‌وه‌ی ڕێ������ژه‌ی منداڵ‌ه‬ ‫شێواوه‌كان له‌ئه‌نجامی به‌كارهێنانی‬ ‫چه‌ك������‌ه قه‌ده‌غه‌كراوه‌كان������ه‌و‌ه بوو‌ه‬ ‫له‌الیه‌ن ئه‌مه‌ریكاو‌ه له‌كاتی جه‌نگی‬ ‫فه‌للوجه‌دا پێنج س������اڵ له‌مه‌وپێش‪،‬‬ ‫"له‌توێژینه‌وه‌یه‌كی زانس������تییدا ك‌ه‬ ‫ماوه‌ی������ه‌ك له‌مه‌وپێ������ش ئه‌نجامدرا‬ ‫ده‌ریخس������ت ڕێژه‌ی ئه‌و مندااڵنه‌ی‬ ‫به‌ش������ێواوی له‌دایكده‌ب������ن ب������ه‌ره‌و‬ ‫زیادبوون������ه‌‪ ،‬ئ������ه‌م ش������ێواوییه‌ش‬ ‫ده‌بێت������‌ه ه������ۆی مردنی������ان له‌كاتی‬ ‫له‌دایكبوونیان������دا‪ ،‬یاخ������ود دوای‬ ‫ماوه‌یه‌كی كه‌م له‌له‌دایكبوونیان"‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها تۆڕی ره‌ئ������ی ته‌له‌ڤزیۆنی‬ ‫ئیتاڵی ئام������اژه‌ی به‌و‌ه ك������رد ك‌ه‬ ‫هێزه‌كان������ی ئه‌مه‌ری������كا له‌عێ������راق‬ ‫فسفۆڕی سپیان به‌رامبه‌ر به‌خه‌ڵكی‬ ‫مه‌ده‌ن������ی عێ������راق به‌كارهێن������او‌ه‬ ‫به‌تایبه‌ت������ی له‌فه‌للوج������ه‌‪ ،‬ك������‌ه ئه‌م‬ ‫مادده‌ی������‌ه به‌كارهێنان������ی له‌هه‌موو‬ ‫ده‌وڵه‌تانی جیهان������دا قه‌ده‌غه‌كراوه‌‪،‬‬ ‫پاش������ان هه‌س������تاین به‌وێنه‌گرتنی‬ ‫چه‌ن������د ته‌رمێك له‌دوای هێرش������ی‬ ‫ئه‌مه‌ریكییه‌كان له‌ساڵی‪ 2004‬بۆسه‌ر‬ ‫فه‌للوجه‌‪ ،‬ئ������ه‌و ته‌رمان‌ه ڕاس������تیی‬ ‫ئه‌و‌ه ده‌رده‌خه‌ن ك������‌ه له‌و جه‌نگه‌دا‬ ‫فسفۆڕی سپی له‌دژی پیاو‌و منداڵ‌و‬ ‫ئاف������ره‌ت به‌كارهێن������راون‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫هه‌موو الش������ه‌یان س������وتابوو ته‌نها‬ ‫ئێسكه‌كانیان مابۆوه‌‪.‬‬ ‫ڕۆژنامه‌ی ئیندیپێندێنتی به‌ڕیتانی‬ ‫ڕایگه‌یان������د نیگه‌رانییه‌ك������ی زۆر‬ ‫به‌ریتانیای گرتووه‌ته‌و‌ه سه‌باره‌ت به‌و‬ ‫ڕاپۆرتانه‌ی ب������اس له‌به‌رزبوونه‌وه‌ی‬ ‫ڕێ������ژه‌ی له‌دایكبوون������ی منداڵ������ی‬ ‫ش������ێواو ده‌كه‌ن له‌م������اوه‌ی حه‌وت‬ ‫ساڵدا‪ ،‬به‌هۆی به‌كارهێنانی چه‌ك‌ه‬ ‫قه‌ده‌غه‌كراوه‌كان له‌الیه‌ن هێزه‌كانی‬ ‫ئه‌مه‌ریكاو به‌ریتانیا له‌عێراق‪.‬‬ ‫دایكانی فه‌لووج‌ه‬ ‫ژنێكی دانیشتووی فه‌للوج‌ه به‌ناوی‬ ‫(م‪.‬ر) ده‌ڵێ������ت‪ :‬له‌كاتی بۆردومانی‬ ‫دڕندان������ه‌ی هێزه‌كان������ی ئه‌مه‌ریكا‬ ‫هاوس������ه‌ره‌ك‌هم‌و چوار له‌منداڵه‌كانم‬ ‫له‌ده‌ستدا‪ ،‬ئه‌وكاته‌ش له‌مانگه‌كانی‬ ‫یه‌كه‌می دووگیانیدا بووم‪ .‬له‌به‌رواری‬ ‫‪28‬ـ‪1‬ـ‪ 2005‬مامانێك هات‌و منی برد‬ ‫بۆ نه‌خۆشخانه‌ی فه‌للوجه‌‪ ،‬كاتێكی‬ ‫زۆر گران‌و ناخۆش������م برده‌س������‌هر‌و‬ ‫زۆر ده‌ترس������ام‪ ،‬پاشان پزیشكه‌كان‬ ‫پێیانڕاگه‌یاندم ك‌ه منداڵه‌كه‌م توشی‬ ‫شێواوییه‌كی زۆر بوو‌ه له‌ده‌ماغییدا‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها چه‌ند به‌ش������ێكی له‌ش������ی‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬له‌گه‌ڵ نه‌بوونی دیواری سكی‪،‬‬ ‫چه‌ند كاژێرێكی كه‌م ژیا‪ ،‬پاش������ان‬ ‫گیانی له‌ده‌س������تدا‪ ،‬كاتێك پرسیم‬ ‫هۆی مردنه‌ك������ه‌ی چیبوو له‌وه‌اڵمدا‬ ‫وتیان به‌ه������ۆی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌و گاز‌و م������ادد‌ه ژه‌هراوییان‌ه بوو‌ه‬ ‫ك‌ه له‌جه‌نگدا به‌كارهێنراون‪.‬‬ ‫ئافره‌تێكی دیك‌ه به‌ن������اوی (ه‪.‬ك‪،).‬‬ ‫ده‌ڵێ������ت‪ :‬له‌ب������ه‌رواری ‪18‬ـ‪11‬ـ‪ 2009‬‬ ‫هه‌س������تم به‌ئازاری منداڵبوون كرد‪،‬‬ ‫پاش������ان چووم بۆ نه‌خۆش������خانه‌ی‬ ‫منداڵبوون‌و پزیش������كه‌كان به‌هۆی‬ ‫گرانیی حاڵه‌ته‌كه‌مه‌و‌ه نه‌شته‌رگه‌ری‬

‫له‌ساڵی ‪2010‬‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌یه‌كی زۆر‬ ‫له‌ڕێژه‌ی شێواویی ‌ه‬ ‫جه‌سته‌ییه‌كان‬ ‫بینراو‌ه به‌جۆرێك‬ ‫شێواوییه‌كانی دڵ‬ ‫له‌تاز‌ه له‌دایكبوواندا‪،‬‬ ‫‪ 95‬منداڵ ‌ه بۆ هه‌ر‬ ‫‪ 1000‬له‌دایكبوو‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش سیانز‌ه‬ ‫هێند‌ه به‌رزتر‌ه له‌وه‌ی‬ ‫له‌ئه‌وروپا هه‌یه‌‪.‬‬ ‫قه‌یس������ه‌رییان بۆكردم‪ ،‬پاش چه‌ند‬ ‫كاژێرێك مشتومڕ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ك‌ه‬ ‫منداڵه‌كه‌م ببینم‪ ،‬پێیانوتم منداڵه‌كه‌ت‬ ‫تووشی ش������ێواویی جه‌سته‌یی بوو‌ه‬ ‫له‌په‌له‌كانی خ������واره‌و‌ه‌و كۆئه‌ندامی‬ ‫زاوزێ‌و ئێس������تا له‌ناو شووشه‌دایه‌‪.‬‬ ‫كاتێ������ك پزیش������كه‌كه‌م بینی وتی‬ ‫منداڵه‌كه‌ت مردووه‌‪ ،‬هۆكاره‌كه‌یشی‬ ‫ئه‌و چه‌ك������‌ه قه‌ده‌غه‌كراوان‌ه بوو‌ه ك‌ه‬ ‫له‌فه‌للوج‌ه به‌كارهێنراوه‌‪.‬‬ ‫دایكێك������ی دیك‌ه به‌ن������اوی (و‪.‬ع‪.‬ر)‬ ‫وت������ی‪ :‬ل������ه‌‪10‬ـ‪12‬ـ‪ ،2009‬چ������ووم بۆ‬ ‫نه‌خۆش������خانه‌ی فه‌للوج‌ه بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫منداڵه‌ك������ه‌م بب������ێ‪ ،‬دوای ئ������ازار‌و‬ ‫ناخۆشییه‌كی زۆر نه‌شته‌رگه‌رییه‌كی‬ ‫قه‌یس������ه‌رییان بۆك������ردم‪ ،‬دوای‬ ‫كاژێرێكی ته‌واو په‌رستارێك هات‬ ‫ب������ۆالم پێیوتم كچت ب������ووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫گیانی له‌ده‌س������تداوه‌‪ ،‬چونك‌ه توشی‬ ‫تێكچوونێك������ی زۆربووبوو‪ ،‬كاتێك‬ ‫زۆر لێ������ی پاڕامه‌و‌ه بۆم باس بكات‬ ‫چۆن بوو‪ ،‬وتی كچه‌كه‌ت "به‌بێسه‌ر"‬ ‫له‌دایكبووه‌‪ ،‬پاش������ان هاوسه‌ره‌كه‌م‬ ‫به‌خێرای������ی بردی‌وك������ردی به‌ژێر‬ ‫خۆڵه‌وه‌‪ ،‬بۆئه‌وه‌ی كه‌س پێینه‌زانێت‪.‬‬ ‫چه‌ن������د نموونه‌یه‌ك������ی هه‌ندێ������ك‬ ‫شێواویمان له‌به‌رواری ‪1‬ـ‪1‬ـ‪ 2010‬بۆ‬ ‫‪1‬ـ‪5‬ـ‪ 2010‬وه‌رگرتووه‌‪ ،‬له‌وانه‌‪:‬‬ ‫شێواوی له‌دڵ‌و سنگ ك‌ه ژماره‌یان‬ ‫‪ 200‬كه‌سه‌‪ ،‬ناته‌واویی جه‌سته‌یی پێ‪،‬‬ ‫ژماره‌یان ‪ 50‬كه‌س‪ .‬وه‌ره‌م له‌ده‌ماغ‬ ‫ك‌ه ژماره‌یان ‪10‬كه‌س������ه‌‪ .‬هه‌وكردنی‬ ‫ئه‌عصاب له‌گ������ه‌ڵ نه‌بونی په‌له‌كانی‬ ‫خواره‌و‌ه ك‌ه ژماره‌یان ‪ 10‬كه‌س������ه‌‪.‬‬ ‫نه‌بونی مه‌اڵشوو‪ ،‬نه‌بوونی په‌نجه‌كان‪،‬‬ ‫زی������اد بوونی ژم������اره‌ی په‌نجه‌كانی‬ ‫خواره‌و‌ه‌و س������ه‌ره‌وه‌‪ ،‬دروستبوونی‬ ‫منداڵی مه‌نغۆل‌و شێواویی له‌دڵدا‪،‬‬ ‫بچوكی قه‌باره‌ی ده‌ماغ‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌‪:‬‬ ‫بۆئاماده‌كردن ‌ی ئه‌م راپۆرت‌ه سوود‬ ‫له‌سایتی میدڵ ئێست ئۆنالین‬ ‫وه‌رگیراو‌ه‬


‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫خوێندكاران ‌ی زانكۆ له‌نێوان خۆپه‌روه‌رده‌كردن‌و كاركردن ‌ی هاوینه‌دا‬

‫ی خوێندنیشدا قه‌رز ئه‌كه‌م تاوه‌كو له‌هاویندا كاربك ‌هم‌و بیده‌مه‌وه‌"‬ ‫"له‌كات ‌‬ ‫ی زانكۆ‬ ‫خوێندكاران ‌‬ ‫له‌پشووی‌ هاویندا‬ ‫ی كارێكن ك ‌ه‬ ‫خوازیار ‌‬ ‫بتوانێ‌ له‌بێكاریی‌ دووریان‬ ‫ی‬ ‫بخاته‌وه‌ تا بتوانن له‌كات ‌‬ ‫خوێندندا درێژه‌ به‌خوێندن‬ ‫ی‬ ‫بده‌ن‪ ،‬توێژه‌رێك ‌‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیش ئاماژ‌ه‬ ‫به‌وه‌ ده‌دات كه‌ پێویست ‌ه‬ ‫ی‬ ‫خوێندكاران به‌شدار ‌‬ ‫خول ‌ه جۆراوجۆره‌كان‬ ‫بكه‌ن نه‌ك كاركردن‪.‬‬

‫بێكاریی خوێندكاران ‌ی زانكۆش بێكار‬ ‫ده‌خات‬ ‫هه‌ڵمه‌ت ساڵح‪ ،‬خوێندكار ‌ی به‌ش ‌ی زمان ‌ی‬ ‫عه‌ره‌ب������ ‌ی باس ل������ه‌و‌ه ده‌كات ك������‌ه بار ‌ی‬ ‫مادی ‌ی باش نیی������ه‌و ئاره‌زوو ‌ی كاركردن ‌ی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم بۆ ئه‌م س������ێ مانگ پش������وو‌ه ‌ی‬ ‫هاوی������ن كار ‌ی ده‌س������تناكه‌وێت‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫ده‌بێت������‌ه هۆ ‌ی درووس������تبوون ‌ی گرفت بۆ‬ ‫خۆی ‌ی‌و خێزانه‌ك‌هی‌‪ ،‬چونك‌ه "بۆدرێژه‌دان‬ ‫به‌خوێندنه‌كه‌م ده‌بێت كار بكه‌م"‪.‬‬ ‫ئومێد خه‌یاڵ‪ ،‬له‌به‌ش ‌ی په‌روه‌رده‌و به‌ڕێوه‌بردن‬ ‫له‌زانكۆ ‌ی س������ه‌اڵحه‌دین جگه‌ل������ه‌و‌ه ‌ی ك‌ه‬ ‫ڕه‌ش������بین‌ه به‌رامبه‌ر به‌ده‌رچوون ‌ی له‌زانكۆ‪،‬‬ ‫ئاماژ‌ه ب������ه‌و‌ه ده‌دات ك‌ه ئه‌گه‌ر له‌بر ‌ی ئه‌و‬ ‫دوو س������اڵ خوێندن������‌ه ‌ی زانكۆیی كار ‌ی‬ ‫بكردای‌ه باش������تر ده‌بوو بۆی‌‪" ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫دوا ‌ی ده‌رچوون له‌زانكۆ دامه‌زراندن نییه‌"‪،‬‬ ‫هه‌ربۆی‌ه پێداگر ‌ی له‌س������ه‌ر ئه‌و‌ه ده‌كات ك‌ه‬ ‫چه‌ند‌ه ده‌خوێن ‌ێ بۆ تاقیكردنه‌وه‌كان ده‌بێ‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ش له‌هه‌وڵ ‌ی په‌یداكردن ‌ی كارێكدا‬ ‫بی بۆپشوو ‌ی هاوین‪" ،‬به‌اڵم تائێستا هیچ‬ ‫كارێك شك نابه‌م"‪.‬‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫‪15‬‬

‫ئایا‬

‫گۆشه‌یه‌ك ‌ی په‌روه‌رده‌ییه‌‪ ،‬عه‌زیز ئاالن ‌ی ده‌ینوسێت‬

‫هۆشیار ‌ی په‌روه‌رده‌ییمان هه‌یه‌؟‬

‫رێباز سۆڵه‌یی له‌سلێمان ‌ی‬ ‫چه‌ند ڕۆژێك ‌ی تر تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی كۆتایی‬ ‫زانكۆكان كۆتای ‌ی دێت‌و پش������وو ‌ی هاوین‬ ‫ده‌ست پێده‌كات‪ ،‬خوێندكارانیش خوازیار ‌ی‬ ‫ئ������ه‌وه‌ن ك‌ه بێكار نه‌مێنن������ه‌و‌ه‌و كارێكیان‬ ‫ده‌ست بكه‌وێت‪ ،‬هاوكات به‌شێك ‌ی زۆر ‌ی‬ ‫خوێندكارانیش به‌هۆ ‌ی گرانی ‌ی خوله‌كان ‌ی‬ ‫فێربوون ‌ی زمانه‌و‌ه ناتوانن به‌شدار ‌ی بكه‌ن‪.‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫به‌شێک له‌خوێندکاران له‌کاتی خوێندنیشدا له‌خه‌می په‌یداکردنی بژێوی ژیانیاندان فۆتۆ‪ :‬سه‌ربه‌ست مه‌نمی‬ ‫له‌الیه‌ك������ ‌ی دیكه‌و‌ه هون������ه‌ر عه‌بدواڵ باس‬ ‫له‌ئه‌زموون������ ‌ی خۆ ‌ی ده‌كات ك������‌ه له‌ماو‌ه ‌ی‬ ‫خوێندن������ ‌ی وه‌ك خوێندكارێك ‌ی زانكۆ‪،‬‬ ‫له‌پش������ووه‌كان ‌ی هاویندا چه‌ند س������اڵێك‌ه‬ ‫كارده‌كات‌و توانیویه‌ت ‌ی داهاتێك بۆكات ‌ی‬ ‫خه‌رج‌و پێداویستییه‌كان ‌ی خوێندن ‌ی دابین‬ ‫بكات‪" ،‬زۆرجاری������ش له‌كات ‌ی خوێندندا‬ ‫قه‌رز ئه‌كه‌م تاوه‌ك������و له‌هاویندا كاربك‌هم‌و‬ ‫بیده‌مه‌وه‌"‪ ،‬به‌اڵم گرفت ‌ی هونه‌ر له‌ئێستادا‬ ‫ئه‌وه‌ی������‌ه به‌ه������ۆ ‌ی به‌رزبوون������ه‌و‌ه ‌ی رێژ‌ه ‌ی‬ ‫بێكارییه‌و‌ه پشوو ‌ی هاوین ‌ی ئه‌مساڵ كه‌متر‬ ‫كار ‌ی ده‌ستده‌كه‌وێت‪" ،‬له‌ئێسته‌و‌ه ئه‌وه‌ند‌ه ‌ی‬ ‫له‌خه‌م������ ‌ی تاقیكردنه‌وه‌كانمدام‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ش‬ ‫له‌خه‌م ‌ی ده‌ستكه‌وتن ‌ی كارێك دام"‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر توانایان هه‌بێت ده‌چن‌ه خول‌ه‬ ‫جۆراوجۆره‌كان‬ ‫به‌شێك له‌و خوێندكاران‌ه ‌ی ئێستا ل‌ه زانكۆو ‬ ‫په‌یمانگاكاندا ئه‌خوێنن جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌و‌ه‬ ‫ئه‌كه‌نه‌و‌ه به‌رده‌وامی ‌ی خوێندنه‌كه‌یان به‌ند‌ه‬ ‫به‌كاركردن ‌ی وه‌رز ‌ی هاوینه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌هۆ ‌ی‬ ‫نه‌بوون ‌ی هه‌ل ‌ی وه‌كیه‌ك ‌ی كاركردن بۆكچان‌و‬ ‫ك������وڕان‪ ،‬هه‌ندێ له‌كچانی������ش به‌بێكاریی‬ ‫ده‌مێننه‌وه‌و ته‌نانه‌ت ناشتوانن به‌شدار ‌ی ئه‌و‬ ‫خوالن‌ه بكه‌ن ك‌ه خۆیان ئاره‌زوویان ده‌كه‌ن‪.‬‬

‫ئه‌می������ر‌ه محه‌مه‌د‪ ،‬خوێن������دكار ‌ی قۆناغ ‌ی‬ ‫سێیه‌م له‌كۆلێژ ‌ی زمان باس ‌ی له‌وه‌كرد ك‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر توانا ‌ی مادی باش بێت ئه‌وا ده‌چێت‌ه‬ ‫سه‌نته‌ره‌كان ‌ی فێربوون ‌ی زمان‌و كۆمپیوته‌ر‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌به‌ر خراپ ‌ی بار ‌ی ئابوور ‌ی ناچار‌ه‬ ‫كارێك په‌یدا بكات‌و خه‌رج ‌ی ئه‌و خوالن‌ه‬ ‫دابین بكات ك‌ه ئاره‌زوویان ده‌كات‪" ،‬ئایا‬ ‫هیچ كارێك هه‌ی‌ه ئێم‌ه بتوانین بیكه‌ین؟"‪.‬‬ ‫به‌پێ ‌ی ڕاپرسیه‌ك ‌ی په‌یمانگا ‌ی كوردستان بۆ‬ ‫پرس‌ه سیاسیه‌كان كه‌مده‌رامه‌ت ‌ی‌و بێكاری ‌ی‬ ‫یه‌كێك‌ه له‌كێش‌ه سه‌ره‌كییه‌كان ‌ی گه‌نجان ‌ی‬ ‫هه‌رێم ‌ی كوردستان‌و ئه‌وه‌ش سێیه‌م پل‌ه ‌ی‬ ‫ریزبه‌ند ‌ی كێش������‌ه دیاره‌كان������ ‌ی ئه‌مڕۆ ‌ی‬ ‫گرتووه‌ت������ه‌وه‌‪ ،‬چونك������‌ه ‪‌ 18.68‬ی گه‌نجان‬ ‫بێكارو كه‌مده‌رامه‌تن‪58.39 ،‬یشیان هه‌ل ‌ی‬ ‫ئه‌وه‌یان بۆ نه‌ڕه‌خساو‌ه تا كارێك بكه‌ن‪.‬‬ ‫خوێندكاران سه‌رقاڵ ‌ی خۆڕاهێنان بن نه‌ك‬ ‫كاركردن؟‬ ‫هیوا محه‌م������ه‌د توێژه‌رێك ‌ی كۆمه‌اڵیه‌تییه‌و‬ ‫جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه نابێت خوێندكاران‬ ‫له‌پشو ‌ی هاویندا كاربكه‌ن‪ ،‬به‌ڵكو پێویست‌ه‬ ‫خۆیان س������ه‌رقاڵ ‌ی خۆڕاهێنان‌و فێربوون ‌ی‬ ‫زمان‌و گه‌ش������ت بكه‌ن‪" ،‬چونك������‌ه ئه‌وان‬ ‫هێش������تا له‌قۆناغ ‌ی فێربووندان‌و پێویست‌ه‬

‫هه‌موو كاته‌كانی������ان له‌خۆپه‌روه‌رده‌كردندا‬ ‫به‌سه‌ربه‌رن"‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رچ ‌ی وه‌ك ئه‌و توێژه‌ر‌ه باسی ده‌كات‬ ‫له‌ئێس������تادا كاركردن������ ‌ی خوێن������دكاران‬ ‫بوو‌ه به‌ئه‌مر ‌ی واقیع‌و به‌ش������ ‌ی هه‌ر‌ه زۆر ‌ی‬ ‫خوێن������دكارو قوتاب ‌ی هه‌رێم‪ ،‬پێویس������ت ‌ی‬ ‫به‌كاركردن هه‌ی������‌ه بۆدابینكردن ‌ی بژێوی ‌ی‬ ‫ژی������ان‌و خوێندن������ی‌‪ ،‬به‌اڵم "پێویس������ت‌ه‬ ‫رێخراوه‌كان������ ‌ی كۆمه‌ڵگ������‌ه ‌ی مه‌ده‌ن������ ‌ی‬ ‫به‌ه������اوكار ‌ی وه‌زاره‌ت������ ‌ی خوێندن ‌ی بااڵو‬ ‫حكومه‌ت چاره‌سه‌ر ‌ی بێكاری ‌ی‌و كاركردن ‌ی‬ ‫خوێندكاران بگرن‌ه ئه‌ستۆ"‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌وانه‌ش������دا رێكخراوه‌كان ‌ی‬ ‫خوێن������كاران‌و قوتابیانی������ش له‌وب������اره‌و‌ه‬ ‫چاره‌س������ه‌ریان النیی‌ه‌و ناتوان������ن گرفت ‌ی‬ ‫بێكاریی خوێندكاران سنوردار بكه‌ن‪.‬‬ ‫سامان سدیق لێپرس������راو ‌ی لق ‌ی زانكۆ ‌ی‬ ‫س������لێمان ‌ی كۆمه‌ڵ������‌ه ‌ی خوێندكاران������ ‌ی‬ ‫كوردس������تان ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه ئه‌وان‬ ‫توانا ‌ی چاره‌س������ه‌ركردن ‌ی ئه‌و كێشه‌یه‌یان‬ ‫نییه‌و تائێستا هیچ پڕۆژه‌یه‌كیان له‌وباره‌یه‌و‌ه‬ ‫له‌به‌رده‌ست نییه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وان ته‌نها ده‌توانن‬ ‫خول بۆخوێندكاران بكه‌نه‌وه‌‪" ،‬له‌رێگ‌ه ‌ی‬ ‫لقه‌كانمانه‌و‌ه له‌شارو شارۆچكه‌كاندا خول ‌ی‬ ‫جۆاوجۆر بۆخوێندكاران ده‌كه‌ینه‌وه‌"‪.‬‬

‫ی گیانه‌وه‌ران‌ه‬ ‫ی مێشك ‌‬ ‫ی ئه‌و بار‌ه فه‌سله‌ژیی‌ه ‌‬ ‫وه‌ك ده‌زانین هۆشیار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ل‌هش‌و ده‌رون ‌‬ ‫ك‌ه تیایدا ئ������ه‌و گیانه‌وه‌ر‌ه ده‌توانێت كۆنترۆڵ ‌‬ ‫ی له‌ده‌ست‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی خۆویستان‌ه رابگرێت‌و جڵه‌و ‌‬ ‫ی به‌شێو‌ه ‌‬ ‫خۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌ند توانایه‌ك ‌‬ ‫ی بێت‪ ،‬به‌اڵم له‌م س������ه‌رده‌مه‌دا هۆشیار ‌‬ ‫خۆ ‌‬ ‫ی له‌گه‌ڵ‬ ‫تریش ده‌گرێته‌وه‌‪ ،‬به‌ڕاده‌یه‌ك هه‌ندێك كه‌س به‌ته‌واوه‌ت ‌‬ ‫ی ناكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫روناكبیرییدا تێكه‌ڵیان كردو‌ه‌و جیای ‌‬ ‫ی په‌روه‌رده‌ییه‌و‌ه مه‌به‌ستمان له‌دروست‬ ‫ی هۆش������یار ‌‬ ‫ئێم‌ه له‌روو ‌‬ ‫ی هز‌و بیرو‬ ‫ی ژیریمان‌ه بۆ چاك ئاڕاس������ته‌كردن ‌‬ ‫به‌كارهێنان������ ‌‬ ‫ی سه‌رجه‌م هه‌سته‌كانمان بۆ‬ ‫جه‌س������ته‌مان له‌په‌سه‌ند به‌كارهێنان ‌‬ ‫ی ك‌ه شیاوبێت له‌گه‌ڵ‬ ‫ی ره‌فتاره‌كانمان به‌و شێوه‌ی‌ه ‌‬ ‫پراكتیزه‌كردن ‌‬ ‫ی ئێستا‌و ئاینده‌‪.‬‬ ‫ی‌و ژیینگه‌یه‌كان ‌‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندیی‌ه مرۆی ‌‬ ‫ی كۆمه‌ڵگ������‌ه ئه‌وه‌ند‌ه فێر‌و‬ ‫ی ئاس������ای ‌‬ ‫پێویس������ت‌ه هه‌موو تاكێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی هه‌س������ت‌و بیر ‌‬ ‫ش������اره‌زابێت ك‌ه بزانێت چۆن چۆن ‌‬ ‫ی په‌روه‌رده‌ییان‌ه‬ ‫ی گوفتار‌و كردار ‌‬ ‫ێ بۆئه‌نجامدان������ ‌‬ ‫به‌كارده‌هێن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی تریشدا‪ ،‬مه‌به‌ست له‌گوفتار‌و كردار ‌‬ ‫ی‌و خه‌ڵك ‌‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫له‌خود ‌‬ ‫ی ك‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫ی بریتی‌ه له‌و وته‌و كارو هه‌ڵس������وكه‌وت‌ه ‌‬ ‫په‌روه‌رده‌ی ‌‬ ‫ێ‌و ئه‌گه‌ر‬ ‫ی به‌الیانه‌و‌ه جوان‌و په‌س������ه‌ندب ‌‬ ‫خۆت بیكه‌یت خه‌ڵك ‌‬ ‫ی تۆو‌ه جوان‌و په‌س������ه‌ندبێ‌‪ ،‬وات‌ه بك‌هر‌و‬ ‫خه‌ڵكیش بیكات به‌ال ‌‬ ‫ی رازیبن‌و هاوئامانج بن‌و هه‌ردووالیان بینه‌رو‬ ‫بینه‌ر له‌یه‌كتر ‌‬ ‫ی خۆیاندا رابكێشن تاكو‬ ‫ی س������ێهه‌م‌ه به‌ال ‌‬ ‫بیس������ه‌ر ك‌ه كه‌س ‌‬ ‫ی هه‌مان بارو كارو ره‌فتار‬ ‫ئه‌ویش به‌رده‌وام بێت له‌په‌یڕه‌وكردن ‌‬ ‫به‌مه‌رجێك ئه‌و گوفتار‌و كرداران‌ه دژ نه‌بن له‌گه‌ڵ ئه‌و فه‌لسه‌ف‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی ئه‌و گ‌هل‌و نه‌ته‌وه‌ی‌ه په‌یڕه‌و ‌‬ ‫ی‌و كۆمه‌اڵیه‌تی‌ه كولتوری‌ه ‌‬ ‫په‌روه‌رده‌ی ‌‬ ‫ی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌ك‌هن‌و باوه‌ڕیان پێ ‌‬ ‫ی كورد‬ ‫ی كورد‪ ،‬یاخود تاك ‌‬ ‫پرس������یاره‌كه‌مان ئه‌وه‌یه‌‪ :‬ئایا ئێم‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌مكه‌كان ‌‬ ‫ی ئه‌و تێگه‌یشتن‌ه گه‌وره‌ی‌ه ‌‬ ‫ی له‌ئاست ‌‬ ‫به‌شێو‌ه گشتیه‌ك‌ه ‌‬ ‫ی په‌روه‌رده‌یمان‬ ‫په‌روه‌رده‌یدان‌و توانیومان‌ه هۆشیاران‌ه عه‌قلیه‌ت ‌‬ ‫گه‌ش‌ه پێبده‌ین‌و بیخه‌ینه‌كار؟‬ ‫ی هه‌ی‌ه‌و تاوه‌كو‬ ‫ی ك‌هم‌و الواز ‌‬ ‫یاخود هۆش������یارییه‌كه‌مان بونێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی یه‌كه‌م ‌‬ ‫ی په‌روه‌رد‌ه ده‌سه‌اڵت ‌‬ ‫ئێستاش نه‌گه‌یشتوینه‌ت‌ه ئه‌و ئاست‌ه ‌‬ ‫ی گش������تمان بێت‪،‬‬ ‫ی تاك‌و كۆ ‌‬ ‫ی یه‌كه‌م ‌‬ ‫واڵتمان نه‌بێت‌و خه‌م ‌‬ ‫به‌گ‌هل‌و نه‌ته‌و‌ه‌و په‌رله‌مان‌و حكوم‌هت‌و وه‌زاره‌ته‌كانمانه‌وه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی ژیانه‌و په‌روه‌رده‌ییانه‌و‌ه بژین‌و میراتێك ‌‬ ‫پێویست‌ه به‌هۆش‌وبیرێك ‌‬ ‫ێ بهێڵین‪ ،‬له‌راستیدا له‌سه‌ر‬ ‫ی خۆیان به‌ج ‌‬ ‫ی دوا ‌‬ ‫به‌سوود بۆنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی په‌روه‌رده‌ییمان هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌ش ‌‬ ‫ی تاكو ته‌را هۆشیار ‌‬ ‫ئاس������ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی‌و نیشتمان ‌‬ ‫ی سه‌رتاسه‌ر ‌‬ ‫ی په‌روه‌رده‌ی ‌‬ ‫ئه‌و‌ه ناكات ك‌ه هۆشیاریه‌ك ‌‬ ‫له‌سه‌ر دابمه‌زرێت‪.‬‬

‫تاقیكردنه‌وه‌كان ‌ی دوانزه‌یه‌م ‌ی ئاماده‌یی به‌پرسیار ‌ی هه‌ڵ ‌ه كۆتاییا ‌ن هات‬

‫ی قوتابیان ده‌شكێته‌و ‌ه‬ ‫ی كیمیاو ئینگلیزیی به‌قازانج ‌‬ ‫ی پرسیاره‌كان ‌‬ ‫هه‌ڵ ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌و‌ه ‌‬ ‫له‌چه‌ند وانه‌یه‌كدا هه‌ڵ ‌ه‬ ‫ی‬ ‫له‌پرسیاره‌كانی‌ پۆل ‌‬ ‫دوانزه‌یه‌می‌ به‌كالۆریادا‬ ‫هه‌بوو‪ ،‬خویندكاران‌و‬ ‫مامۆستایان پێیانوای ‌ه‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌كان له‌چاو‬ ‫سااڵنی‌ ڕابردوودا ئاسانتر‬ ‫بوون‪.‬‬

‫ سه‌باح عه‌لی‬ ‫له‌تاقیكردن������ه‌و‌ه ‌ی به‌كال������ۆر ‌ی پۆل ‌ی‬ ‫دوانزه‌یه‌م ‌ی ئه‌مساڵدا به‌پێ ‌ی تێروانین ‌ی‬ ‫مامۆس������تایان‌و خوێندكاران چه‌ند‬ ‫هه‌ڵه‌ی������ه‌ك له‌وانه‌كان������ ‌ی ئینگلیز ‌ی‌و‬ ‫كیمیادا هه‌بووه‌و به‌رپرس ‌ی ڕاگه‌یاندن ‌ی‬ ‫وه‌زاره‌ت ‌ی په‌روه‌رده‌ش پێیوای‌ه هه‌ڵه‌كان‬ ‫بچووك������ن‌و له‌قازانج������ ‌ی خوێندكار‬

‫بڕیار ‌ی له‌سه‌ر ده‌درێت‪.‬‬

‫تاقیكردنه‌وه‌كان هه‌ڵ‌ه ‌ی تیابوو‬ ‫دێكان عزت له‌ئاماده‌ی������ ‌ی ڕه‌نگین ‌ی‬ ‫كچان ئاماژ‌ه ب������ه‌وه‌دا ك‌ه هه‌رچه‌ند‌ه‬ ‫له‌وان‌ه ‌ی ئینگلیز ‌ی‌و كیمیا هه‌ڵ‌ه هه‌بوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم تاقیكردنه‌وه‌كان ‌ی به‌الو‌ه ئاسان‬ ‫بووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و‪ ،‬خۆش������حاڵ بوو ب������ه‌و‌ه ‌ی ك‌ه ئه‌و‬ ‫هه‌اڵن‌ه نابن������‌ه ه������ۆ ‌ی كه‌مكرنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫نمره‌كانی‌‪" ،‬چونك‌ه پێیان وتوین ك‌ه‬ ‫ئه‌و لقان‌ه ‌ی هه‌ڵ‌ه ‌ی تیابوو‌ه نمر‌ه ‌ی ته‌واو‬ ‫وه‌رده‌گرن"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه س������یروان ڕه‌شید‬ ‫له‌ئاماده‌یی چه‌مچه‌ماڵ دووه‌م س������اڵ‌ه‬ ‫تاقیكردن������ه‌و‌ه ‌ی به‌كال������ۆر ‌ی پۆل������ ‌ی‬ ‫دوان������ز‌ه ده‌دات‌و باس ل������ه‌و‌ه ده‌كات‬ ‫ك‌ه له‌وان‌ه ‌ی كیمیا لقێك ‌ی ‪10‬نمره‌یی‬ ‫هه‌ڵ‌ه ‌ی تێدابوو‌ه‌و له‌زمان ‌ی ئنگلیزیش‬ ‫پرس������یارێك ‌ی ‪14‬نمره‌یی هه‌ڵ‌ه بووه‌‪،‬‬ ‫"ئیت������ر نازانین چاره‌نوس������ ‌ی ئێم‌ه‬

‫له‌س������ه‌رئه‌و پرس������یار‌ه هه‌اڵن������‌ه چ ‌ی‬ ‫ده‌بێت؟"‪.‬‬ ‫مامۆستا عه‌بدولڕه‌حمان ك‌ه ئه‌مساڵ‬ ‫چاودێرب������وو‌ه له‌یه‌ك������ ‌ێ له‌هۆڵه‌كان ‌ی‬ ‫تاقیكردنه‌و‌ه له‌شار ‌ی سلێمان ‌ی ئاماژ‌ه ‌ی‬ ‫به‌وه‌دا ك‌ه ك‌ه له‌هه‌ردوو وان‌ه ‌ی كیمیاو‬ ‫ئینگلیزیدا هه‌ڵ‌ه ‌ی تیاب������ووه‌‪" ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی گشت ‌ی ئاسان بوو"‪.‬‬

‫تاقیكردنه‌وه‌كان‬ ‫له‌پارساڵ ئاسانتر بوون‬ ‫س������یروان‪ ،‬پێیوای������‌ه ئه‌مس������اڵ‬ ‫تاقیكردنه‌وه‌كان ئاسانتر بوون‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫بۆ خوێن������دكار‌ه زیره‌كه‌كان خراپ‬ ‫بووه‌‪" ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی ئێم‌ه هه‌وڵمان ئه‌دا‬ ‫ك‌ه شت ‌ی گران بخوێنین‪ ،‬به‌اڵم ك‌ه ئه‌و‬ ‫شت‌ه ئاسانان‌ه هاتبوونه‌و‌ه ئێم‌ه پێمان‬ ‫سه‌یر بوو‪ ،‬چونك‌ه به‌ال ‌ی ئێمه‌و‌ه گرنگ‬ ‫نه‌بووه‌"‪.‬‬ ‫دڵگ������ه‌ش ره‌حیم ك������‌ه خوێنكارێك ‌ی‬ ‫ده‌ره‌ك ‌ی بوو‪ ،‬خۆش������حاڵ بوو به‌و‌ه ‌ی‬

‫كۆتای ‌ی به‌تاقیكردنه‌وه‌كان ‌ی هێناو‌ه‌و‬ ‫زۆر له‌ئاستی‌ پرسیاره‌كان ‌ی ئه‌مساڵ‬ ‫رازی بووه‌‪" ،‬كێش������‌ه ‌ی گه‌ور‌ه ‌ی ئێم‌ه‬ ‫له‌هه‌ردوو ماد‌ه ‌ی ئینگلیز ‌ی‌و عه‌ره‌ب ‌ی‬ ‫بوو‪ ،‬به‌اڵم له‌چاو س������ااڵن ‌ی رابردوودا‬ ‫به‌گشت ‌ی ئاسانتر بوو"‪.‬‬ ‫مامۆستایان له‌پرسیاره‌كان ڕازیبوون‬ ‫خال������د له‌تی������ف مامۆس������تا ‌ی وان‌ه ‌ی‬ ‫بیركار ‌ی له‌ئاماده‌یی كه‌الر ‌ی تێكه‌ڵ‬ ‫له‌بار‌ه ‌ی چۆنیه‌ت������ ‌ی تاقیكردنه‌وه‌كان ‌ی‬ ‫ئه‌مس������اڵ بۆ نم نم دواو به‌شیوه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫گشت ‌ی له‌پرسیاره‌كان ڕازیبوو‪" ،‬زمان ‌ی‬ ‫ئینگلیز ‌ی ئه‌گه‌رچ ‌ی هه‌ڵه‌ش ‌ی تێدا بوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌ال ‌ی ته‌له‌به‌كانه‌وه ئاسان بوو‌"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی تره‌و‌ه عبدلره‌حمان سدیق‬ ‫مامۆس������تا ‌ی بی������ركار ‌ی له‌ئاماده‌یی‬ ‫س������ه‌اڵحه‌دین ‌ی كوران‪ ،‬جه‌خت له‌و‌ه‬ ‫ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه هه‌ند ‌ێ له‌پرس������یاره‌كان‬ ‫گران بووه‌و هه‌ندێك ‌ی دیكه‌یان ئاسان‪،‬‬ ‫"ئه‌م‌ه ئاست ‌ی زانس������ت ‌ی خوێندكار‬ ‫پیشان ده‌دات"‪.‬‬

‫ی خوێندكاراندا‬ ‫هه‌ڵه‌ك‌ه له‌قازانج ‌‬ ‫ده‌بێت‬ ‫ی‬ ‫ی به‌رپرس ‌‬ ‫ئیس������ماعیل به‌رزنج ‌‬ ‫ی په‌روه‌رد‌ه‬ ‫ی وه‌زاره‌ت������ ‌‬ ‫ڕاگه‌یاندن ‌‬ ‫ئام������اژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه تائێس������تا‬ ‫ی‬ ‫ی هیچ سكااڵیه‌كیان له‌بار‌ه ‌‬ ‫به‌فه‌رم ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بااڵ ‌‬ ‫ی پرسیاره‌كان به‌لیژن‌ه ‌‬ ‫هه‌ڵ‌ه ‌‬ ‫ی په‌روه‌رد‌ه‬ ‫ئه‌زمونه‌كان له‌وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫نه‌گه‌شتووه‌‪ ،‬به‌اڵم "ل‌ه تاقیكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئینگلیزی������دا دوو هه‌ڵ‌ه ‌‬ ‫وان������‌ه ‌‬ ‫بچووك هه‌بووه‌"‪.‬‬ ‫ی ل������ه‌وه‌ش‬ ‫به‌رزنج������ی‌‪ ،‬باس������ ‌‬ ‫كرد ك������‌ه هه‌ڵ������ه‌كان زۆر نین‌و‬ ‫ته‌نها له‌وانه‌یه‌كدایه‌‪ ،‬س������ه‌باره‌ت‬ ‫ی خوێندكاران‬ ‫به‌قه‌ره‌بووكردنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ب������ه‌وه‌دا ك‌ه‬ ‫ناوب������راو ئام������اژ‌ه ‌‬ ‫ی تاقیكردنه‌وه‌كان بڕیارێك‬ ‫لیژن‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌رده‌ك������ه‌ن ك������‌ه له‌قازانج������ ‌‬ ‫خوێندكاراندا بێت‪" ،‬خوێندكاران‬ ‫ی ئه‌واندا‬ ‫دڵنیابن بڕیاره‌ك‌ه له‌قازانج ‌‬ ‫ده‌بێت"‪.‬‬

‫ی‬ ‫ی ئینگلیز ‌‬ ‫"زمان ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌گه‌رچ ‌‬ ‫ی تێدا‬ ‫هه‌ڵه‌ش ‌‬ ‫ی‬ ‫بوو‪ ،‬به‌اڵم به‌ال ‌‬ ‫ته‌له‌به‌كانه‌وه‬ ‫ئاسان بوو‌"‬

‫دایک‌و باوکی میهره‌بان پشتگیری لێهاتوویی قوتابییه‌کانتان بک‌هن‌و که‌شێکی ئارامیان بۆ بڕه‌خسێنن‬


‫‪14‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫ی تاكه‌كه‌سیی وه‌زیر ده‌درێت ‌ه قه‌ڵه‌م‬ ‫ی نوێی ماسته‌رو دكتۆرا به‌بڕیارێك ‌‬ ‫سیستم ‌‬ ‫"له‌داهاتوودا ئه‌م سیستم ‌ه سودێك ‌ی گه‌ور‌ه ب ‌ه ئه‌كادیمیان‌و خوێندكاران ‌ی دكتۆرا ده‌گه‌یه‌نێ‌"‬ ‫ی‬ ‫دوای‌ ئه‌و‌هی‌ له‌مانگ ‌‬ ‫چواری‌ ئه‌مساڵدا‬ ‫ی‬ ‫سیستمی‌ نوێی‌ خوێندن ‌‬ ‫ماسته‌رو دكتۆرا له‌الیه‌ن‬ ‫ی‬ ‫وه‌زاره‌تی‌ خوێندن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حكومه‌تی‌ هه‌رێم ‌‬ ‫بااڵ ‌‬ ‫كوردستانه‌و‌ه ئاشكرا كرا‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ی جۆراوجۆر ‌‬ ‫بۆچوون ‌‬ ‫لێكه‌وێته‌وه‌‌و به‌شێك‬ ‫له‌مامۆستایان پێیانوای ‌ه‬ ‫ئاسته‌نگ دروستده‌كات‬ ‫له‌به‌رده‌م خوێندكاراندا‌و‬ ‫ی‬ ‫ی مامۆستایان ‌‬ ‫نوێنه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ناڕازیش به‌بڕیارێك ‌‬ ‫ی ناوزه‌د ده‌كات‪.‬‬ ‫تاكه‌كه‌س ‌‬

‫گۆڕانێك ‌ی بنه‌ڕه‌ت ‌ی به‌سه‌ردا هاتوو‌ه‌و‬ ‫خوێندن ‌ی كۆرس‌ه كۆنه‌كان ‌ی ساڵ ‌ی‬ ‫یه‌كه‌م ‌ی دكتۆرا به‌ته‌واوه‌ت ‌ی نامێنن‌و‬ ‫ساڵ ‌ی یه‌كه‌م ده‌كرێت‌ه ساڵ ‌ی ئاشنابوون‬ ‫به‌پرۆس‌ه ‌ی توێژینه‌وه‌و هه‌ڵبژرادن ‌ی‬ ‫پ������ڕۆژ‌ه ‌ی توێژینه‌وه‌‪ ،‬له‌هه‌مان كاتدا‬ ‫پێویس������ت‌ه خوێن������دكار ئینگلیز ‌ی‬ ‫ب������اش بزانێ������ت‌و له‌تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫تۆف������ڵ ده‌ربچێ������ت‌و بتوانێ������ت‬ ‫سه‌رپه‌رشتیارێك ‌ی ده‌ره‌ك ‌ی هه‌بێت‬ ‫بۆتوێژینه‌وه‌ك������ه‌ی‪ ،‬هه‌روه‌ها ماو‌ه ‌ی‬ ‫س������اڵێك له‌یه‌كێك له‌سه‌نته‌ره‌كان ‌ی‬ ‫توێژینه‌و‌ه له‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی هه‌رێم توێژینه‌و‌ه‬ ‫بكات‌و خوێندكار ته‌واو ‌ی كاته‌كان ‌ی‬ ‫بۆخوێندن ‌ی دكتۆرا ته‌رخان بكات‪.‬‬

‫سیستم‌ه نوێیه‌كه‬ ‫‌ ئاسته‌نگ‌ه له‌به‌رده‌م خوێندكاراندا‬ ‫ شانۆ که‌ریم‬ ‫حس������ێن ئیس������ماعیل نوێنه‌ر ‌ی ئه‌و‬ ‫مامۆس������تایان‌ه ‌ی ك‌ه به‌ئیمزا ‌ی ‪133‬‬ ‫ئ������ه‌و‌ه ‌ی ڕه‌خنه‌و تێبین ‌ی له‌س������ه‌ره‌‪ ،‬مامۆس������تا ‌ی ناڕازیی به‌یاننامه‌یان ‬ ‫سیس������تم ‌ی خوێندن ‌ی دكتۆرای‌ه ك‌ه له‌دژی‌سیستم‌ه نوێك‌ه باڵوكردوه‌ته‌وه‌‪،‬‬

‫جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه پرۆس‌ه ‌ی‬ ‫چاكساز ‌ی هه‌مه‌الیه‌نه‌یه‌و تاكه‌كه‌سێك‬ ‫ناتوان������ ‌ێ پرۆس������‌ه ‌ی چاكس������از ‌ی‬ ‫هه‌مه‌الیه‌ن‌ه بكات‪" ،‬وه‌زیر ‌ی خوێندن ‌ی‬ ‫بااڵ خۆ ‌ی خاوه‌ن ‌ی پسپۆڕییه‌ك‌ه ڕه‌نگ‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر ئه‌م‌ه بكات‌ه بڕیار‪ ،‬زانكۆكان‬ ‫تووش ‌ی ناهه‌مواری بكات"‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫له‌ئێس������تادا چه‌ندی������ن زانكۆ ‌ی تر‬ ‫له‌كوردستان كراونه‌ته‌وه‌و پێویستیان‬ ‫به‌پس������پۆڕێتییه‌‪" ،‬وه‌زی������ر ئه‌یه‌و ‌ێ‬ ‫به‌ماوه‌یه‌ك ‌ی كه‌م بمان گه‌یێنێت‌ه ئه‌و‬ ‫واڵتان‌ه ‌ی ك‌ه ماو‌ه ‌ی ‪100‬ساڵ‌ه خاوه‌ن ‌ی‬ ‫زانكۆ ‌ی گه‌وره‌و پێشكه‌وتوون"‪.‬‬ ‫ئه‌و نوێنه‌ر‌ه ‌ی مامۆس������تایان پێیوای‌ه‬ ‫ئه‌و گۆڕانكاریی‌ه ئاسته‌نگ دروست‬ ‫ده‌كات‌و تووش ‌ی بێئومێدییان ده‌كات‪،‬‬ ‫"ئێم‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌داین ك‌ه مامۆستا‬ ‫پێشكه‌وێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م گۆڕانكاریی‌ه‬ ‫نه‌بێت‌ه ڕێگر له‌ب������ه‌رده‌م خوێندن ‌ی‬ ‫دكتۆرا"‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌كارو چاالك ‌ی ئه‌و ‪133‬‬ ‫مامۆستای‌ه ‌ی ك‌ه هه‌ڵگر ‌ی بروانام‌ه ‌ی‬

‫ماس������ته‌رو دكت������ۆران‌و به‌یاننامه‌ی‬ ‫ناڕه‌زاییان له‌وباره‌و‌ه باڵوكردووه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫مامۆستا حس������ین وتی‌‪" :‬له‌ئێستادا‬ ‫هه‌موو چاالكیه‌كانم������ان ڕاگرتووو‌ه‬ ‫له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی چاوه‌ڕێ������ ‌ی دوا بڕیار ‌ی‬ ‫وه‌زاره‌ت ده‌كه‌ین"‪.‬‬ ‫سیستمه‌ك‌ه‬ ‫سوود ‌ی بۆ خوێندكاران هه‌ی‌ه‬ ‫هاوژی������ن مه‌حم������ود خوێندكار ‌ی‬ ‫دكتۆرا له‌زانكۆ ‌ی س������ه‌اڵحه‌ددین‪،‬‬ ‫ی‬ ‫ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه سیس������تم ‌‬ ‫نوێك‌ه به‌تایبه‌ت ب������ۆ خوێندكار ‌ی‬ ‫دكتۆرا سود ‌ی زۆر ‌ی هه‌ی‌ه ئه‌ویش‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫ناچاركردنیان������‌ه به‌فێربوون ‌‬ ‫ئاس������ت‌ه ب������ه‌رز‌ه ‌ی ئینگلیزیی ك‌ه‬ ‫تاقیكردنه‌و‌ه ‌ی تۆفڵ ئه‌نجام بده‌ن‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش وا ده‌كات كه‌سێك به‌رله‌و‌ه ‌ی‬ ‫بچیت‌ه دكتۆرا‪ ،‬ل������ه‌روو ‌ی زمانه‌و‌ه‬ ‫خۆ ‌ی ئاماد‌ه ب������كات‪" ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ئێس������تا هه‌موو لێكۆڵینه‌وه‌و كتێب‌ه‬ ‫گرنگه‌كان ئینگلیزین"‪.‬‬

‫ی گ������ه‌ور‌ه ب‌ه‬ ‫ی تر ‌ی سیس������تم‌ه س������ودێك ‌‬ ‫ناوبراو ئاماژ‌ه ‌ی به‌س������ودێك ‌‬ ‫ی دكتۆرا‬ ‫ئه‌م سیستم‌ه نوێی‌ه كرد ك‌ه ئه‌ویش ئه‌كادیمیان‌و خوێندكاران ‌‬ ‫ی سه‌رپه‌رش������تیارێك‌ه ده‌گه‌یه‌نێ‌"‪.‬‬ ‫دیاریكردن������ ‌‬ ‫له‌ده‌ره‌و‌ه بۆ ماو‌هی‌ ساڵێك‪" ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫وه‌زاره‌تیش قس‌ه ‌ی هه‌ی‌ه‬ ‫فێر ‌ی نوێترین شێوزا ‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ت‬ ‫ی‬ ‫ی له‌دوا ‌ی باڵوكردنه‌و‌ه ‌ی سیس������تم ‌‬ ‫ده‌كات ك‌ه چۆن سوود له‌سیستم ‌‬ ‫ی تر وه‌ربگریت"‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و نوێی ماسته‌رو دكتۆراو كه‌وتنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫واڵتان ‌‬ ‫ی نه‌شارده‌و‌ه ناڕه‌زای������ی له‌الی������ه‌ن به‌ش������ێك‬ ‫خوێندكار‌ه ئه‌وه‌ش������ ‌‬ ‫ی ئه‌م سیس������تم‌ه له‌مامۆستایان‌وخوازیاران ‌یخوێندن ‌ی‬ ‫ك‌ه جێبه‌جێكردن ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌ئێستادا گرانه‌‪" ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی ئه‌گه‌ر بااڵ‪ ،‬له‌ڕوونكردنه‌وه‌یه‌كدا وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بااڵو توێژینه‌و‌ه ‌ی زانست ‌‬ ‫ی خوێندن ‌‬ ‫چوار كه‌س له‌به‌ش������ێكدا ته‌قدیم ‌‬ ‫ی باڵوك������رده‌و‌ه ك‌ه‬ ‫دكتۆرا ب������كات‌و هه‌مووان بۆماو‌ه ‌ی به‌یاننامه‌یه‌ك������ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خوێندن ‌‬ ‫س������اڵێك بچن‌ه ده‌ره‌و‌ه ‌ی واڵت ئه‌وا تێیدا هاتووه‌‪" :‬وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و به‌ش‌ه چۆڵ ده‌بێت‌و ڕه‌نگ‌ه ببێت‌ه بااڵ باوه‌ڕ ‌ی به‌به‌شداری پێكردن ‌‬ ‫ته‌واو ‌ی مامۆستایان‌و خوێندكاران‬ ‫كێش‌ه بۆ زانكۆ"‪.‬‬ ‫ی‌و‬ ‫ناوب������راو‪ ،‬ئاماژ‌ه ‌ی به‌وه‌ش������دا ك‌ه هه‌ی‌ه له‌هه‌موو پرۆس������‌ه ئه‌كادیم ‌‬ ‫ئه‌بێت توێژین������ه‌وه‌و ئه‌تروحه‌كه‌ت زانس������تییه‌كاندا‌و وه‌كو وه‌زاره‌ت‬ ‫به‌ئینگلیز ‌ی بێت‌و ئه‌وه‌ش واده‌كات داوامان له‌هه‌موو زانكۆكان كردوو‌ه‬ ‫ی‌و ڕه‌خنه‌و پێشنیاز ‌ی خۆیان‬ ‫ی ناو تێبین ‌‬ ‫س������ود له‌سه‌رپه‌رش������تیاره‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سیس������تم ‌‬ ‫كوردستان وه‌رنه‌گیرێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی ب������ۆ ده‌وڵه‌مه‌ندكردن ‌‬ ‫ی دكتۆرا رێنمایمان‬ ‫ی خوێندن ‌‬ ‫ی ئینگلیز ‌ی نوێ ‌‬ ‫زۆرب‌ه ‌ی زۆریان به‌باش ‌‬ ‫نازان������ن‪ ،‬ب������ه‌اڵم "له‌داهاتوودا ئه‌م بۆبنێرن"‪.‬‬

‫ی بااڵ‬ ‫ی خوێندن ‌‬ ‫ی وه‌زاره‌ت ‌‬ ‫ێ پڕۆژ ‌ه ‌‬ ‫چه‌ند سه‌رنجێك له‌سه‌ر هه‌ند ‌‬ ‫ڕێبوار سیوه‌یل ‌ی‬ ‫ سه‌رۆك ‌ی به‌ش ‌ی فه‌لسه‌ف‌ه‬ ‫ زانكۆ ‌ی سه‌الحه‌دین‬ ‫له‌سه‌ره‌تا ‌ی س������اڵ ‌ی ‪2001‬و‌ه ل‌ه هه‌رێم ‌ی‬ ‫كوردس������تاندا‪ ،‬له‌الی������ه‌ن كه‌س������ان ‌ی‬ ‫ئه‌كادیم ‌ی‌و هه‌ندێك ڕۆش������نبیرانه‌وه‌‪،‬‬ ‫داوا ‌ی گۆڕانكاری������ ‌ی له‌سیس������ته‌م ‌ی‬ ‫خوێندن‌و خوێندن ‌ی ب������ااڵدا كراون‪.‬‬ ‫ئه‌مسا ‌ڵ له‌گ‌ه ‌ڵ گۆڕین ‌ی وه‌زیرو به‌شێك‬ ‫له‌س������تاف ‌ی وه‌زاره‌ت������ ‌ی خوێندن ‌ی بااڵو‬ ‫توێژینه‌و‌ه ‌ی زانستی‌‪ ،‬گۆڕانكارییه‌ك ‌ی‬ ‫زۆر كران‪ ،‬ك‌ه له‌س������ه‌ره‌تاو‌ه شۆكێك ‌ی‬ ‫دروس������تكردو وا هه‌س������تده‌كرا ك������‌ه‬ ‫وه‌زی������ر ‌ی نو ‌ێ كۆمه‌ڵ ‌ێ بیروڕاو بابه‌ت ‌ی‬ ‫وه‌رگێ������ڕاوه‌و ده‌یه‌وێ������ت له‌هه‌رێم������ ‌ی‬ ‫كوردس������تاندا پیاده‌یان بكات‪ .‬من له‌م‬ ‫شۆك‌ه‌و له‌م بۆچوون‌ه تێده‌گه‌م‪ .‬ئاسایی‌ه‬ ‫ه������ه‌ر گۆڕانكاریی������ه‌ك بارودۆخێك‬ ‫بهێنێت‌ه ئاراوه‌و ناڕه‌زایه‌ت ‌ی لێبكه‌وێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌م‌ه سرووش������ت ‌ی مرۆڤ������ه‌و ماوه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫ده‌وێت تاكو له‌گ‌ه ‌ڵ باب‌هت‌و شت ‌ی نوێدا‬ ‫خۆ ‌ی بگونجێن ‌ێ‌و لێ ‌ی تێبگات‪.‬‬ ‫بوار ‌ی خوێندن به‌گش������ت ‌ی‌و خوێندن ‌ی‬ ‫ب������ااڵش به‌تایبه‌ت������ ‌ی له‌كوردس������تاندا‪،‬‬ ‫س������ااڵنێك ‌ی زۆر‌ه سرووش������تێك ‌ی‬ ‫س������تاتیك ‌ی (نه‌گۆڕو چه‌قبه‌س������توو) ‌ی‬ ‫هه‌بوو‌ه نه‌ك دینامیك ‌ی‌و گۆڕانخوازانه‌‪.‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌‪ ،‬كات ‌ێ گۆڕانێك به‌س������ه‌ر ئه‌و‬ ‫چه‌قبه‌ستووییه‌دا ده‌كرێت‪ ،‬په‌رچه‌كردار‬ ‫شتێك ‌ی ئاس������اییه‌‪ .‬پاش������انیش كای‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌كادیم ‌ی بوارێك ‌ی پڕ‌ه له‌ملمالن ‌ێ له‌سه‌ر‬ ‫پۆست‌و پێگه‌و به‌ها ‌ی جیاواز‪ ،‬دیسانه‌و‌ه‬ ‫ئاس������ایی‌ه له‌گ‌ه ‌ڵ هه‌ر گۆڕانكارییه‌كه‌دا‬ ‫ئه‌م پۆس������ت‌و پێگه‌و به‌هایان������ه‌‪ ،‬له‌گ‌ه ‌ڵ‬ ‫یه‌كترو له‌گ������‌ه ‌ڵ به‌هاكان������ ‌ی ده‌ره‌و‌ه ‌ی‬ ‫خۆی������ان بكه‌ون‌ه ملمالنێ������و‌ه بۆ ئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫پێگه‌و پێناس������‌ه ‌ی خۆیان نو ‌ێ بكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌اڵم له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌م تێگه‌یشتنه‌ش������دا‪ ،‬من‬ ‫نایشارمه‌وه‌‪ ،‬وه‌كو هه‌ر كارێك ‌ی دیك‌ه ‌ی‬ ‫وه‌زاره‌ت������ ‌ی خوێندن ‌ی ب������ااڵو جه‌ناب ‌ی‬ ‫وه‌زیر‪ ،‬ئه‌م بڕیاران������‌ه ‌ی ده‌درێن‪ ،‬به‌ب ‌ێ‬ ‫ئه‌و‌ه ‌ی هیچ جۆر‌ه بیروڕاگۆڕینه‌وه‌یه‌ك‬ ‫له‌ئاس������ت ‌ی مه‌یدانیدا له‌گ‌ه ‌ڵ به‌شه‌كان‌و‬ ‫ئاماده‌ییان بۆ جێبه‌جێكردن كرابێت‪.‬‬ ‫لێره‌شدا به‌شه‌كان بۆیان هه‌ی‌ه وا هه‌ست‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬ك‌ه وه‌زاره‌ت زۆر ده‌س������تده‌خات‌ه‬ ‫پالنه‌كانیان������ه‌و‌ه‌و بیركردنه‌و‌ه ‌ی خۆ ‌ی‬

‫د‌ه ساڵ ‌ه له‌كوردستاندا‌و‬ ‫له‌ناو زانكۆكاندا كار‬ ‫ی ده‌كه‌م‪،‬‬ ‫بۆ گۆڕانكار ‌‬ ‫به‌اڵم هیچ كاتێك‬ ‫ی ئێستا سارد‬ ‫ئه‌وه‌ند‌ه ‌‬ ‫نه‌بوومه‌ته‌و‌ه‌و نائومێد‬ ‫نه‌بووم‬ ‫به‌گونجاوت������ر ده‌زانێت وه‌ك له‌به‌ش������‌ه‬ ‫زانس������تییه‌كان‪ .‬ئه‌م������ه‌ش ئاماژه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫ترس������ناكه‌و په‌یوه‌ندی ‌ی زانكۆو به‌ش������‌ه‬ ‫زانستییه‌كان‌و به‌شه‌كان‌و وه‌زاره‌ت به‌ره‌و‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌ك ‌ی هه‌ره‌میان‌ه ‌ی مه‌ركه‌زیان‌ه‬ ‫ده‌ب������ات‪ ،‬یاخود ئه‌وج������ۆر‌ه په‌یوه‌ندیی‌ه‬ ‫هه‌ره‌میانه‌ی‌ه زیندوو ده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫من به‌ده‌ر ل‌ه الیه‌ن‌ه زانست ‌ی‌و ئیدارییه‌كه‌‪،‬‬ ‫زۆرجار كات ‌ێ ئه‌و تێكستان‌ه ده‌خوێنمه‌و‌ه‬ ‫ك‌ه جه‌ناب ‌ی وه‌زیر باڵویان ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬یان‬ ‫به‌سه‌ر كۆلێژو به‌شه‌كاندا ده‌یانگشتێنێ‌‪،‬‬ ‫له‌پشتیانه‌و‌ه لیڤیاتانێك ‌ی هۆبز ‌ی ده‌بینم‪،‬‬ ‫خوایه‌ك ‌ی گه‌ور‌ه ‌ی (بیكول ‌ی ش������ه‌یئین‬ ‫عه‌لیم‌و قه‌دیر) ده‌بینم‪ ،‬ك‌ه له‌و ئاسمان‌ه‬ ‫به‌رزانه‌و‌ه فه‌رمان ده‌رده‌كات به‌ب ‌ێ ئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫مشتوماڵێك ‌ی باش ‌ی ئه‌و عه‌رد‌ه ‌ی كردبێ‌‪،‬‬ ‫ك‌ه فه‌رمانه‌ك‌ه ‌ی به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێت‪ .‬من‬ ‫له‌پێگه‌و زانس������ت ‌ی به‌ڕێز پڕۆفیس������ۆر‬ ‫(دالوه‌ر عه‌الئه‌دی������ن)م وا چاوڕ ‌ێ بوو‪،‬‬ ‫ك‌ه له‌سیاس������‌هت‌و پالنه‌كان������ ‌ی خۆیدا‪،‬‬ ‫س������ه‌ره‌تا مامۆستایان‌و ستاف ‌ی ئیداری ‌ی‬ ‫زانكۆكان ‌ی هه‌رێم له‌ڕێگ‌ه ‌ی پیاده‌كردن ‌ی‬ ‫كه‌لتوورێك ‌ی دیموكراس������یانه‌وه‌‪ ،‬ئاماد‌ه‬

‫بكات بۆئ������ه‌و‌ه ‌ی به‌هه‌ڵ������‌ه له‌به‌ڕێزیان‬ ‫تێنه‌گه‌ن‪ .‬كه‌چ ‌ی به‌پێچه‌وانه‌وه‌‪ ،‬زۆرجار‬ ‫ئێم‌ه تاكڕه‌هه‌ندییه‌ك ‌ی به‌هێز له‌كه‌سایه‌ت ‌ی‬ ‫ئ������ه‌ودا ده‌بینی������ن‪ ،‬ك������‌ه به‌جۆرێك ‌ی‬ ‫تاكڕه‌هه‌ندانه‌ش بیر له‌زانست ده‌كاته‌و‌ه‌و‬ ‫بیركردنه‌وه‌كان ‌ی له‌سنوور ‌ی بیركردنه‌و‌ه‬ ‫له‌(زانست‌ه تاقیگه‌ی ‌ی‌و ئه‌زموونگه‌راكان)‬ ‫تێپه‌ڕ ناب������ن‪ .‬ئه‌و پۆزه‌تیڤیس������تێك‌ه‌و‬ ‫به‌عه‌قڵییه‌تێك ‌ی ئه‌زموونكارییه‌و‌ه مامه‌ڵ‌ه‬ ‫له‌گ‌ه ‌ڵ زانست‌ه مرۆی ‌ی‌و كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كاندا‬ ‫ده‌كات‪ .‬هه‌ر بۆیه‌ش������‌ه زۆرین‌ه ‌ی ده‌نگ‌ه‬ ‫ناڕازییه‌كان له‌و كۆلیژانه‌و‌ه ك‌ه س������ه‌ر‬ ‫به‌مجۆر‌ه زانستانه‌ن به‌رز ده‌بنه‌وه‌‪ .‬هه‌ڵبه‌ت‌ه‬ ‫من له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وه‌دام ك‌ه ئه‌و گۆڕانكاریانه‌‪،‬‬ ‫پێویست‌ه‌و ده‌بێت ئه‌م كۆلێژو ئه‌و به‌ش‌ه ‌ی‬ ‫زانس������ت‌ه (نه‌رمه‌كان)ی������ش بگرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ش������ێواز ‌ی گۆڕانكارییه‌ك‌ه نابێت‬ ‫به‌ج������ۆر ‌ێ بێت‪ ،‬ك‌ه خ������ود ‌ی بكه‌ران ‌ی‬ ‫زانس������ت ‌ی له‌و بوارانه‌دا بكات‌ه دوژمن ‌ی‬ ‫گۆڕانكاریی������ه‌كان‪ .‬به‌مانایه‌ك ‌ی تر‪ ،‬من‬ ‫له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌و بۆچوون‌ه ش������اراوان‌ه ‌ی به‌ڕێز‬ ‫پڕۆفیسۆر عه‌الئه‌دیندام‪ ،‬ك‌ه ده‌خواز ‌ێ‬ ‫هه‌م په‌یوه‌ندی ‌ی زانس������ت به‌سیاس‌هت‌و‬ ‫هه‌م په‌یوه‌ند ‌ی‌و دیسیپلین‌ه زانستییه‌كان‬ ‫له‌ناوخۆیان������دا بگۆڕێت‪ .‬م������ن پێموای‌ه‬ ‫له‌گ������‌ه ‌ڵ پڕۆژه‌كان ‌ی ئ������ه‌ودا له‌به‌رده‌م‬ ‫پارادیمێك ‌ی زانس������ت ‌ی نوێداین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌گ‌ه ‌ڵ ئ������ه‌و میكانیزم������ه‌دا نیم ك‌ه بۆ‬ ‫به‌دیهێنان ‌ی ئه‌و ئامانج‌ه ده‌گیرێت‌ه به‌ر‪.‬‬ ‫به‌بڕوا ‌ی من‪ ،‬به‌ڕێزیان زۆر له‌(پۆزشن ‌ی‬ ‫زانستی)یه‌و‌ه بیر ده‌كاته‌وه‌و ته‌نیا بیر‬ ‫له‌پۆزشن ‌ی پڕۆفیسۆره‌كان‌و پل‌ه زانستیی‌ه‬ ‫بااڵكان ده‌كاته‌وه‌و ئه‌مه‌ش ده‌بێت‌ه هۆ ‌ی‬ ‫قووڵكردنه‌و‌ه ‌ی نایه‌كسان ‌ی‌و بۆن ‌ی جۆر ‌ێ‬ ‫له‌دیسكریمینه‌یش������ن ‌ی زانست ‌ی لێدێت‪،‬‬ ‫(به‌تایبه‌ت ‌ی له‌ده‌ستنیشانكردن ‌ی ته‌مه‌ندا‬ ‫بۆ ماس������ته‌ر)‪ ،‬چونك‌ه میكانیزمه‌كان ‌ی‬ ‫جیاكاره‌ی ‌ی ته‌م‌هن‌و ئه‌وجۆر‌ه ش������تان‌ه‬ ‫له‌خوێندندا‪ ،‬زۆر ش������ت ‌ی ت������ر به‌دوا ‌ی‬ ‫خۆیدا ده‌هێنێت‌و مێژوویه‌ك ‌ی ناخۆشمان‬ ‫له‌سیاسه‌ت ‌ی جیاكاره‌ی ‌ی به‌بیر ده‌خاته‌وه‌‪،‬‬ ‫ك‌ه پێویست به‌باسكردن ناكات‪.‬‬ ‫خوێندن ‌ی ماسته‌ر‪:‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌سیسته‌م ‌ی دكتۆراو ماسته‌ر‪،‬‬ ‫به‌پێچه‌وان‌ه ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی بڕیار ‌ی وه‌زاره‌تدا‪،‬‬ ‫كۆبوونه‌و‌ه ‌ی ژم������ار‌ه (‪ )5‬ل‌ه ڕێكه‌وت ‌ی‬ ‫(‪)2010/3/2‬دا هات������ووه‌و ته‌نیا چه‌ند‬ ‫خاڵێك ‌ی له‌س������ه‌ر نووس������راوه‌‪ ،‬ده‌توانم‬

‫بڵێم‪ ،‬ك‌ه كه‌موك������وڕ ‌ی زۆر ‌ی تێدایه‌و‬ ‫به‌پێچه‌وان������‌ه ‌ی ئ������ه‌و‌ه ‌ی ل������ه‌و بڕیاره‌و‬ ‫له‌پڕۆژه‌ك������‌ه ‌ی جه‌ناب ‌ی وه‌زیردا هاتووه‌‪،‬‬ ‫ك‌ه گوای‌ه خوێندن ‌ی ماسته‌ر مۆدیلێك ‌ی‬ ‫باش‌ه له‌كوردس������تان‪ ،‬من له‌و بڕوایه‌دام‬ ‫زۆر خراپه‌و بۆ به‌ڵگ‌ه ‌ی ئه‌مه‌ش چه‌ند‬ ‫خاڵێك ده‌خه‌م‌ه ڕوو‪:‬‬ ‫‪ .1‬زۆرین‌ه ‌ی ئه‌و ناونیشانان‌ه ‌ی خوێندن ‌ی‬ ‫ماسته‌ر له‌ڕوو ‌ی زانستییه‌و‌ه دروست‌و‬ ‫مه‌نهه‌ج ‌ی نین‪ .‬بۆنمون‌ه له‌به‌ش ‌ی كورد ‌ی‬ ‫ماسته‌رو دكتۆرا ده‌درێت به‌م ناونیشان‌ه‬ ‫(فه‌لس������ه‌ف‌ه له‌ش������یعر ‌ی كوردیدا) ئه‌م‬ ‫ناونیشان‌ه به‌هیچ شێوه‌یه‌ك بۆ ماسته‌ر‬ ‫یان دكتۆرا ‌ی به‌ش ‌ی كورد ‌ی ناشێت‌و‬ ‫پسپۆڕی ‌ی به‌ش ‌ی فه‌لسه‌فه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬یاخود به‌ش������ێك ‌ی ماسته‌ره‌كان هیچ‬ ‫په‌یوه‌ندیی������ان به‌كوردس������تان‌و مێژوو‪،‬‬ ‫ش������وێنه‌وارو كه‌لتوورو كۆمه‌ڵگاكه‌یه‌و‌ه‬ ‫نیی������ه‌‪ .‬له‌به‌رئه‌و‌ه ده‌ستنیش������انكردن ‌ی‬ ‫ناونیش������ان له‌پالن ‌ی زانكۆدا پێویست‌ه‬ ‫گرنگی ‌ی زیاتر ‌ی پێبدرێت‪.‬‬ ‫‪ .3‬زۆرین‌ه ‌ی ئه‌و مادان‌ه ‌ی له‌كۆرسه‌كان ‌ی‬ ‫ماسته‌ردا ده‌گوترێنه‌وه‌‪ ،‬هه‌مان ماده‌كان ‌ی‬ ‫قۆناغ ‌ی به‌كالۆریۆسن‪ .‬كاتێك وه‌زاره‌ت‬ ‫ده‌ڵێ خوێندن ‌ی ماسته‌ر باشه‌‪ ،‬به‌مانا ‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ی������‌ه ئاگاداری ‌ی الیه‌ن ‌ی مه‌یدان ‌ی ئه‌م‬ ‫خوێندن‌ه نییه‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬ماو‌ه ‌ی مێژووی ‌ی هه‌ندێك له‌و نامان‌ه‬ ‫زۆر فراوانه‌و پێویست ‌ی به‌كورتكردنه‌و‌ه‬ ‫هه‌ی������ه‌‪ ،‬بۆ نمون‌ه توێژینه‌و‌ه ‌ی ماس������ته‌ر‬ ‫هه‌ی‌ه له‌یه‌ك كاتدا ماو‌ه ‌ی چه‌ند س������ه‌د‬ ‫سا ‌ڵ ده‌گرێته‌وه‌‪ .‬پێویست‌ه ئه‌م به‌رباڵویی‌ه‬ ‫نه‌مێنێت‪.‬‬ ‫‪ .5‬له‌ڕوو ‌ی تیۆرییه‌و‌ه هیچ كۆنترۆڵێك ‌ی‬ ‫ئیجاب ‌ی له‌س������ه‌ر خوێندن ‌ی ماسته‌رو‬ ‫دكتۆراش نی������ه‌‪ .‬وات������‌ه چوارچێو‌ه ‌ی‬ ‫تیۆر ‌ی باس������ه‌ك‌ه بناغه‌ك‌ه ‌ی پته‌و نی‌ه‌و‬ ‫جار ‌ی واش هه‌ی‌ه زیاد له‌قوتابخانه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫تیۆری ‌ی به‌ب ‌ێ خستنه‌ڕوو ‌ی ئارگیۆمه‌نت ‌ی‬ ‫مه‌نهه‌ج ‌ی كار ‌ی پێده‌كرێت‪.‬‬ ‫‪ .6‬زۆرین‌ه ‌ی ناونیشانه‌كان به‌دوورن‬ ‫له‌به‌كێش������ه‌كردن ‌ی واقیع‌و ئێس������تا ‌ی‬ ‫زین������دوو‪ .‬هیچ مه‌رجێك������ ‌ی ئه‌وتۆ نی‌ه‬ ‫بۆ نزیكخستنه‌و‌ه ‌ی توێژینه‌و‌ه له‌واقیع‌و‬ ‫هه‌نووكه‌‪ .‬باسه‌كان به‌مردووی ‌ی ئه‌نجام‬ ‫ده‌درێن‪.‬‬ ‫‪ .7‬س������نگفراوان ‌ی‌و ته‌وازووع‌و مه‌یل ‌ی‬ ‫فێربوون له‌ال ‌ی قوتاب ‌ی نی‌ه‌و كه‌مه‌‪ .‬هه‌ر‬

‫دوا ‌ی ته‌واوكردن ‌ی كۆرس قوتاب ‌ی وا‬ ‫ته‌س������ه‌رووف ده‌كات ك‌ه خۆ ‌ی خاوه‌ن‬ ‫هه‌م������وو بڕیارێك‌ه‌و ئه‌م������ه‌ش له‌بابه‌ت ‌ی‬ ‫بوون‌و زانس������تی ‌ی بوون������ ‌ی كاره‌ك‌ه ‌ی‬ ‫ده‌هێنێت‌ه خواره‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .8‬هه‌ندێ������ك به‌ش هی������چ گرنگی ‌ی‬ ‫له‌الیه‌ن ‌ی پرانسیپ‌و تیۆر ناد‌هن‌و باس ‌ی‬ ‫زانس������تی ‌ی بچووكده‌كه‌نه‌و‌ه له‌هه‌ند ‌ێ‬ ‫داتاو جه‌دو‌هل‌و ئاماردا‪ .‬پێویست‌ه الیه‌ن ‌ی‬ ‫تیۆر ‌ی گرنگی ‌ی ت������ه‌واو ‌ی پێبدرێت‌و‬ ‫بگر‌ه پێویست‌ه سه‌رپه‌رشتیار ‌ی تیۆر ‌ی‌و‬ ‫مه‌یدان ‌ی بۆ دابنرێت‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌خوێندن ‌ی دكتۆرا‪:‬‬ ‫له‌و بڕوای������ه‌دام مه‌رجه‌كان ‌ی خوێندن ‌ی‬ ‫دكت������ۆرا پێویس������ت‌ه جیاوازبن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫مه‌رج نیی‌ه ڕێگر بن له‌ب������ه‌رده‌م كار‌ه‬ ‫سه‌ره‌كیه‌كه‌دا‪ ،‬ك‌ه خوێندن ‌ی دكتۆرایه‌‪.‬‬ ‫دیسانه‌و‌ه من له‌ڕوانگ‌ه ‌ی زانست‌ه مرۆی ‌ی‌و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان������ه‌و‌ه بیر ده‌كه‌مه‌وه‌‪ .‬بۆ‬ ‫خوێندن ‌ی دكتۆرا له‌و بوارانه‌دا‪ ،‬هیچ‬ ‫شتێك له‌(پێشین‌ه ‌ی مه‌عریفی‌) قوتاب ‌ی‬ ‫گرنگتر نیه‌‪ ،‬وات‌ه كۆ ‌ی ئه‌و توێژینه‌و‌ه‌و‬ ‫خوێندنه‌وان‌ه ‌ی ك‌ه پێ������ش خوێندن ‌ی‬ ‫دكتۆرا پێان هه‌س������تاو‌ه‌و وه‌ك به‌رهه‌م‬ ‫له‌به‌رده‌ستان‌و ده‌كر ‌ێ هه‌ڵبسه‌نگێنرێن‌و‬ ‫ڕێگا ‌ی وه‌رگرتن ‌ی خوێندن ‌ی دكتۆرات‬ ‫بۆ خۆش بكه‌ن‪ .‬به‌پێ ‌ی ئه‌م یاس������ای‌ه ‌ی‬ ‫له‌كوردستان هه‌یه‌‪ ،‬پێشین‌ه ‌ی مه‌عریف ‌ی‬ ‫قوتابی‌‪ ،‬هیچ بایه‌خ ‌ی نیه‌‪ .‬ته‌نیا ئه‌وه‌ند‌ه‬ ‫به‌س‌ه ئه‌م قوتابی‌ه ماسته‌ر ‌ی له‌به‌رده‌ست ‌ی‬ ‫هه‌مان ئه‌و پڕۆفیس������ۆرو پڕۆفیس������ۆر‬ ‫یاریده‌ده‌ران������ه‌دا خوێندب������ێ‌‪ ،‬ك‌ه هه‌ر‬ ‫خۆش������یان به‌كالۆریۆسیان پێگوتوو‌ه‌و‬ ‫هه‌ر هه‌مان ئه‌و بابه‌تانه‌شیان پێگوتووه‌‪.‬‬ ‫به‌پێ ‌ی ئه‌م یاس������ایه‌ش هه‌ر نه‌زانێك‪،‬‬ ‫ده‌توان������ ‌ێ بب������ ‌ێ به‌دكت������ۆر‌و دكتۆرا‬ ‫وه‌ربگرێت‌و ببێت������ه‌و‌ه به‌درێژكراو‌ه ‌ی‬ ‫مامۆس������تاكان ‌ی خ������ۆی‌‪ .‬ڕێگ������ه‌دان‬ ‫به‌به‌رده‌وام ‌ی ئه‌م یاسا‌و ئه‌م په‌یوه‌ندی‌ه‬ ‫ده‌خیالنه‌‪ ،‬كاره‌ساته‌‪ .‬ئێمه‌ش سااڵنێك ‌ی‬ ‫زۆر‌ه له‌ن������او ئه‌م كاره‌س������اته‌دا ده‌ژین‪،‬‬ ‫زۆریش له‌ڕاوێ������ژكار‌و بڕیارده‌ران ‌ی‬ ‫وه‌زاره‌ت������ ‌ی خوێندن ‌ی ب������ااڵ‪ ،‬خۆیان‬ ‫به‌رهه‌م ‌ی ئه‌م كاره‌سات‌هن‌و ناشیانه‌و ‌ێ‬ ‫بیگۆڕن‪ ،‬چونك‌ه پێگ‌ه ‌ی مه‌عریف ‌ی ئه‌وان‬ ‫ده‌خات‌ه مه‌ترس������ییه‌وه‌‪ .‬له‌به‌ر ئه‌و‌ه دێن‌و‬ ‫ب‌ه یه‌كجاره‌ك ‌ی مه‌رجه‌كان ‌ی خوێندن ‌ی‬ ‫دكتۆرا ئه‌وه‌ند‌ه ق������ورس ده‌كه‌ن‪ ،‬ك‌ه‬

‫قوتاب ‌ی‌و خوێندكار هه‌ر له‌س������ه‌ره‌تاو‌ه‬ ‫نائومێد بن له‌و‌ه ‌ی بتوانن وه‌ربگیرێن‪.‬‬ ‫له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وه‌ش������دا نابێ������ت خوێندن ‌ی‬ ‫دكتۆرا به‌و مه‌رجانه‌و‌ه بمێنێته‌وه‌‪ ،‬ك‌ه‬ ‫تاكو ئێستا كاریان پێكراوه‌‪ .‬هه‌ند ‌ێ‬ ‫له‌و مه‌رجان‌ه وه‌ك م������ژد‌ه ‌ی لێكراوه‌و‬ ‫ئیغرا ‌ی عاتیف ‌ی قوتاب ‌ی ده‌كات‪ ،‬تاكو‬ ‫ئیغرا ‌ی ئه‌قڵی‌‪.‬‬ ‫به‌بڕوا ‌ی ئێم‌ه ناردن‌ه ده‌ره‌و‌ه ‌ی قوتاب ‌ی‬ ‫ب������ا وه‌ك مژده‌یه‌ك������ ‌ی لێنه‌كرێ������ت‌و‬ ‫بكرێت‌ه م������ه‌رج‪ .‬وات‌ه ئه‌گ������ه‌ر قوتاب ‌ی‬ ‫كۆمه‌ڵ ‌ێ مه‌رج ‌ی زانستی ‌ی‌و ئه‌كادیم ‌ی‬ ‫(وه‌ك ئه‌نجامدان������ ‌ی توێژینه‌وه‌یه‌ك)‪،‬‬ ‫له‌ماوه‌یه‌ك ‌ی ده‌ستنیشانكراودا جێبه‌ج ‌ێ‬ ‫ك������رد‪ ،‬ئ������ه‌و‌ه كار ‌ی چونه‌ده‌ره‌وه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫به‌مه‌به‌ستێك ‌ی تایبه‌ت بۆ بكرێت‪ .‬وات‌ه‬ ‫چوون‌ه ده‌ره‌وه‌ك‌ه ‌ی ته‌نیا بۆ خوێندن ‌ی‬ ‫زمان بێت‪ ،‬یان بۆ فێربوون ‌ی میتۆد ‌ی‬ ‫توێژینه‌وه‌‪ ،‬ی������ان بۆ هه‌ردووكیان‪ .‬خۆ‬ ‫ئه‌گه‌ر بابه‌ت ‌ی توێژینه‌وه‌ك‌ه ‌ی شتێك بوو‬ ‫په‌یوه‌ندی ‌ی هه‌بوو به‌كه‌لتوور‌و كه‌سایه‌ت ‌ی‌و‬ ‫الیه‌نێك ‌ی مه‌یدان ‌ی‌و تیۆری ‌ی ئه‌و واڵته‌وه‌‪،‬‬ ‫ك‌ه بۆ ‌ی ده‌چێت‪ ،‬ئه‌و‌ه پێویس������ت‌ه هه‌ر‬ ‫له‌و ‌ێ كاره‌ك‌ه ‌ی ته‌واو بكات‌و له‌ماو‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌و چوار س������اڵه‌دا س������ ‌ێ جار بێته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌كوردستان سیمینار پێشكه‌ش بكات‌و‬ ‫له‌الیه‌ن لیژنه‌یه‌كه‌و‌ه هه‌ڵبه‌سه‌نگێنرێت‪.‬‬ ‫پێویست‌ه وه‌زاره‌ت له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌و مه‌رجانه‌دا‬ ‫ك‌ه بۆ دكتۆرا دایناوه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌كات ‌ی‬ ‫ئه‌نجامدانیان له‌الیه‌ن قوتابییه‌وه‌‪ ،‬ماف ‌ی‬ ‫مه‌عنه‌و ‌ی قوتابیش له‌به‌رچاو بگرێت‪،‬‬ ‫وه‌ك چاپكردن ‌ی نامه‌ك‌هی‌‪ ،‬پێدان ‌ی ماف‌ه‬ ‫مادییه‌كان ‌ی‌و پارچ‌ه زه‌و ‌ی‌و ئه‌و شتان‌ه ‌ی‬ ‫تر‪ ،‬له‌گ‌ه ‌ڵ پاداشتێك ‌ی ده‌ستخۆشانه‌دا‪،‬‬ ‫ك‌ه پاشان نه‌یگێڕێته‌و‌ه بۆ حكومه‌ت‪.‬‬ ‫لێره‌دا‪ ،‬ناچم‌ه سه‌ر ده‌یان تێبین ‌ی تر‪،‬‬ ‫ك‌ه په‌یوه‌ندییان ب������ه‌كار ‌ی وه‌زاره‌ته‌و‌ه‬ ‫هه‌یه‌و نایانكات‪ .‬له‌گ‌ه ‌ڵ ئه‌وه‌ش������دا ك‌ه‬ ‫ماو‌ه ‌ی د‌ه س������اڵ‌ه له‌كوردستاندا‌و له‌ناو‬ ‫زانكۆكان������دا كار ب������ۆ گۆڕانكار ‌ی‬ ‫ده‌كه‌م‪ ،‬ب������ه‌اڵم هیچ كاتێك ئه‌وه‌ند‌ه ‌ی‬ ‫ئێستا س������ارد نه‌بوومه‌ته‌و‌ه‌و نائومێد‬ ‫نه‌بووم‪ .‬ده‌زانم گۆڕانكار ‌ی ڕووده‌دات‪،‬‬ ‫ل������ه‌م ڕووه‌و‌ه قوتاب������ ‌ی فه‌یله‌س������ووف ‌ی‬ ‫یۆنانی‌‪( ،‬هیراكلیت������ۆس)م‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‬ ‫گۆڕانكاریی������‌ه ‌ی ئه‌مجۆر‌ه ‌ی ئێس������تا‬ ‫ده‌یبینی������ن ڕووده‌دات‪ ،‬به‌ره‌نجامێك ‌ی‬ ‫ئه‌وتۆ ‌ی نابێت‪.‬‬

‫له‌په‌روه‌رده‌و فێربووندا هیچکات دره‌نگ نیی‌ه بۆ ده‌ستپێکردن‬


‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫كچان به‌ده‌ست ئازار ‌ی سوڕ ‌ی مانگانه‌و ‌ه ده‌ناڵێنن‬

‫چاره‌سه‌ر ‌ی سه‌ره‌تای ‌ی خواردن ‌ی حه‌بی پرۆفین ‌ه ‪ 48_24‬كاژێر پێش ده‌ستپێكردنی ئازاره‌ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫سوڕی مانگان ‌ه حاڵه‌تیك ‌‬ ‫ی‬ ‫سروشتییه‌و له‌سه‌ره‌تا ‌‬ ‫ته‌مه‌نی‌ هه‌رزه‌كاریی كچان‬ ‫ده‌رده‌كه‌وێت‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫ی‬ ‫له‌ئه‌نجامی ئه‌و گۆڕانكاریان ‌ه ‌‬ ‫به‌سه‌ر ناوه‌وه‌ی دیواری‬ ‫ره‌حمدا دێت‪ ،‬زۆرێك له‌كچان‬ ‫به‌هۆی‌ ئه‌و دۆخه‌ نوێیه‌یانه‌و‌ه‬ ‫ی ئازارو مه‌ترسیی‬ ‫رووبه‌ڕوو ‌‬ ‫ده‌بنه‌وه‌‪.‬‬

‫ساوێن عه‌بدواڵ‬ ‫ی ته‌واویان‬ ‫ی زانیارییه‌ك ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ‌‬ ‫به‌هۆ ‌‬ ‫له‌النیی������‌ه زۆرێك له‌كچان له‌یه‌كه‌م‬ ‫ی‬ ‫ی مانگانه‌یان������دا تووش������ ‌‬ ‫س������وڕ ‌‬ ‫ی‬ ‫ێ ده‌بن‌و پسپۆڕان ‌‬ ‫ترس‌و دڵه‌ڕاوك ‌‬ ‫پزیشكیش جه‌خت له‌و‌ه ده‌كه‌نه‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی ئاس������اییه‌و له‌كات ‌‬ ‫ك‌ه حاڵه‌تێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گرفتدا پێویست‌ه سه‌ردان ‌‬ ‫بوون ‌‬ ‫پزیشك بكه‌ن‪.‬‬ ‫ی ترس بوون‬ ‫یه‌كه‌مجار تووش ‌‬ ‫به‌ناز‪ ،‬ته‌مه‌نی ‪28‬س������اڵه‌و له‌ته‌مه‌نی‬ ‫‪13‬س������اڵییدا كه‌وتۆت������‌ه س������وڕی‬ ‫مانگانه‌وه‌‌و ئام������اژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه‬ ‫له‌سه‌ره‌تای ته‌مه‌نی هه‌رزه‌كارییدا‬ ‫ی سوڕی‬ ‫ی له‌بار‌ه ‌‬ ‫هیچ زانیارییه‌ك ‌‬ ‫مانگان������‌ه نه‌ب������ووه‌‪" ،‬یه‌كه‌مج������ار‬ ‫ك‌ه تووش������ی ئ������ه‌و حاڵه‌ت������‌ه بووم‬ ‫زۆر ترس������ام‪ ،‬پێم ش������ه‌رم بوو ك‌ه‬ ‫دایك������م ئاگاداربكه‌مه‌وه‌‪ ،‬په‌یوه‌ندیم‬ ‫به‌هاوڕێیه‌كه‌م������ه‌و‌ه كرد‌و زانیاری‬ ‫زۆری پێدام"‪.‬‬ ‫ی تره‌و‌ه په‌یمان‪23 ،‬س������اڵ‪،‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌‬ ‫باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه بۆ یه‌كه‌مجار‬ ‫له‌ته‌مه‌نی ‪14‬ساڵیدا كه‌وتۆت‌ه سوڕی‬ ‫مانگانه‌وه‌‌و له‌س������ه‌ره‌تادا ترس������ی‬ ‫هه‌بووه‌‪" ،‬له‌ته‌مه‌نی هه‌رزه‌كاریمدا‬ ‫بووم كه‌مێك ترس‌و قه‌له‌قم هه‌بوو‪،‬‬ ‫به‌اڵم ده‌مزانی له‌ته‌مه‌نێكدا ده‌بێت‬ ‫بكه‌وم‌ه سوڕی مانگانه‌وه‌"‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫ی‬ ‫ی باس ‌‬ ‫پێش������تر له‌گه‌ڵ هاوڕێكان ‌‬ ‫ی كردبوو له‌وباره‌و‌ه‬ ‫ی مانگان‌ه ‌‬ ‫سوڕ ‌‬ ‫زانیاریی وه‌رگرتبوو‪.‬‬

‫هه‌ندێک له‌کچان له‌خوێنی یه‌که‌مجاری سوڕی مانگانه‌یان ده‌سڵه‌مێنه‌و‌ه‬ ‫سوڕ ‌ی مانگان‌ه چییه‌؟‬ ‫بوونی س������وڕی مانگانه‌دا هه‌س������ت‬ ‫د‪.‬س������ه‌عدی‌ه ره‌زا پس������پۆری به‌ئازارێك������ ‌ی زۆر ده‌كات‌و تاك������و‬ ‫نه‌خۆشییه‌كانی ژنان‌و منداڵبوون‌و ده‌رمان به‌كارنه‌هێنێت چاك نابێته‌وه‌‪،‬‬ ‫نه‌زۆكی‪ ،‬ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه سوڕی "زۆر پێی ناره‌ح‌هت‌و بێتاقه‌تم"‪.‬‬ ‫مانگان‌ه له‌ئه‌نجامی ئه‌و گۆڕانكاریانه‌و‌ه به‌پێچه‌وان‌ه ‌ی ئ������ه‌و كچان‌ه ‌ی له‌كات ‌ی‬ ‫دروس������ت ده‌بێت ك‌ه به‌سه‌ر ناوه‌وه‌ی س������وڕ ‌ی مانگانه‌دا ئازارییان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫دیواری ره‌حمدا دێت‪ ،‬ئه‌ویش به‌هۆی به‌ناز ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه سه‌ره‌تا‬ ‫كاریگه‌ری هۆرمۆنی ئیسترۆجین‌و ئازار ‌ی زۆربووه‌و ئێس������تا كه‌مترین‬ ‫پڕۆجس������ترۆن‪ ،‬ك������‌ه له‌دواتردا ئه‌و ئازار ‌ی هه‌یه‌‪" ،‬ئێس������تا زۆر باشم‌و‬ ‫هۆڕمۆنان������‌ه رێژه‌ی������ان له‌خوێن������دا كه‌مترین ئازارم هه‌یه‌"‪.‬‬ ‫داده‌به‌زێ������ت‌و ده‌بێت‌ه هۆی داماڵین ‌ی د‪.‬س������ه‌عدی‌ه ره‌زا ئاماژ‌ه ‌ی به‌وه‌دا ك‌ه‬ ‫دیواری ناو ره‌حم‌و س������وڕی مانگان‌ه زۆرتر ئازاره‌كان له‌سه‌ره‌تا ‌ی سوڕ ‌ی‬ ‫رووده‌دات‪" ،‬ئه‌م س������وڕ‌ه به‌رده‌وامه‌‌و مانگان������ه‌دا ڕووده‌دات‪ ،‬ك‌ه ئه‌وانیش‬ ‫هه‌ر ‪28‬رۆژ جارێك رووده‌دات"‪.‬‬ ‫دووج������ۆرن‪ :‬یه‌كه‌میان س������ه‌ره‌تای‬ ‫هه‌رزه‌كاریی������ه‌‪ ،‬دووه‌می������ان ئازاری‬ ‫سوڕی مانگانه‌یه‌‌و له‌سه‌ره‌تادا ئازاری‬ ‫له‌كات ‌ی سوڕ ‌ی مانگانه‌دا‬ ‫كه‌مه‌‪" ،‬به‌اڵم ئه‌گه‌ر هه‌وكردنی هه‌بێ‬ ‫ئازارییان هه‌ی‌ه‬ ‫زۆرێك له‌كچان له‌سه‌ره‌تا ‌ی سوڕ ‌ی به‌تایبه‌تی له‌ناوچ������ه‌ی حه‌وز یاخود‬ ‫مانگانه‌دا تووش������ ‌ی ئازار ده‌بن‌و به‌و گرێی زیاده‌ی هه‌بێ له‌س������ه‌ر ڕه‌حم‌و‬ ‫هۆیه‌شه‌و‌ه سه‌ردان ‌ی پزیشك ده‌كه‌ن‪ .‬هێلكه‌دان ئه‌وا ئازاره‌كه‌ی زۆر زیاتر‬ ‫په‌یمان‪ ،‬باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه له‌كاتی ده‌بێت"‪.‬‬

‫هۆكار ‌ی دواكه‌وتن ‌ی سوڕ ‌ی مانگانه‌‌و‬ ‫چاره‌سه‌ره‌ك‌ه ‌ی‬ ‫به‌فرین‪18 ،‬س������اڵ‪ ،‬له‌كاتی س������وڕ ‌ی‬ ‫مانگان������ه‌دا ئازارێك������ی زۆر ‌ی‬ ‫هه‌ی������ه‌‌و به‌رده‌وام س������وڕ ‌ی مانگان‌ه ‌ی‬ ‫دواده‌ك������ه‌وێ‌‌و وه‌ك خ������ۆ ‌ی ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫"س������ه‌ردانی دكت������ۆرم ك������ردووه‌و‬ ‫پێیانوتوم زۆر ئاسایه‌‪ ،‬هۆكاره‌كه‌ی‬ ‫هۆڕمۆناته‌"‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه د‪.‬س������ه‌عدی‌ه ره‌زا‬ ‫هۆكار ‌ی دواكه‌وتنی سوڕ ‌ی مانگان‌ه ‌ی‬ ‫گه‌ڕانده‌و‌ه بۆ سس������تی هێلكه‌دان‌و‬ ‫زیادبوونی كێش������ ‌ی له‌ش له‌ته‌مه‌نی‬ ‫هه‌رزه‌كاری������دا ك������‌ه ئه‌بێت������‌ه هۆ ‌ی‬ ‫زیادبوونی مووی ل‌هش‌و ئاوس������انی‬ ‫هێلكه‌دان‪ ،‬له‌گه‌ڵ درووس������تبوونی‬ ‫كیس������ی گه‌ور‌ه له‌س������ه‌ر هێلكه‌دان‪،‬‬ ‫"ئه‌مجۆر‌ه له‌وانه‌ی������‌ه مانگ‌ونیو یان‬ ‫دوو س������ێ مان������گ دوای بخات یان‬ ‫پێشی بخات"‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه ئه‌و پسپۆڕ‌ه ‌ی‬ ‫نه‌خۆش������ییه‌كان ‌ی ژنان‌و منداڵبوون‬ ‫جه‌خت������ ‌ی له‌و‌ه ده‌ك������رده‌و‌ه ك‌ه هه‌ر‬ ‫مێینه‌یه‌ك هه‌تا س������وڕی مانگانه‌ی‬ ‫هه‌بێت وات‌ه هۆرمۆناتی باشه‌‪" ،‬به‌اڵم‬ ‫وه‌ستانی سوڕی مانگان‌ه (جگ‌ه له‌كات ‌ی‬ ‫سكپڕی‌) مانای وای‌ه هۆرمۆنی زۆر‬ ‫كه‌مه‌و له‌م كاته‌دا به‌شێوه‌یه‌كی به‌رده‌وام‬ ‫تای هه‌یه‌‪ ،‬قاچی ژان ده‌كات‌و تووشی‬ ‫میزه‌چڕك������ێ‌و هه‌وكردنی ناو له‌ش‬ ‫ده‌بێت"‪.‬‬ ‫د‪.‬س������ه‌عدی‌ه باس ل������ه‌و‌ه ده‌كات ك‌ه‬ ‫بۆچاره‌س������ه‌ركردن ‌ی ئ������ه‌و حاڵه‌تان‌ه‬ ‫خواردن������ ‌ی حه‌ب������ی پرۆفین������‌ه‬ ‫‪48_24‬كاژێر پێش ده‌ستپێكردنی‬ ‫ئازاره‌كه‌‪" ،‬ئه‌گه‌ر ئازاره‌كه‌ی به‌مان‌ه‬ ‫چاك نه‌بێت ده‌توانرێت حه‌بی مه‌نع‬ ‫به‌كاربهێنێت ب������ه‌و مه‌رجه‌ی له‌ژێر‬ ‫چاودێری دكتۆردا بێت"‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫د‪.‬س������ه‌عدی‌ه به‌پێویس������ت ‌ی ده‌زانێت‬ ‫كچان له‌بارێك ‌ی ده‌روون ‌ی باشدا بن‪،‬‬ ‫چونك‌ه دڵه‌ڕاوك������ێ‌‌و باری ده‌روونی‬ ‫ناڕاس������ته‌وخۆ كاریگه‌ری له‌س������ه‌ر‬ ‫پێشكه‌وتن‌و دواكه‌وتنی سوڕ ‌ی مانگان‌ه‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬ ‫تێبینی‌‪:‬‬ ‫له‌سه‌ر داوا ‌ی خۆیان ناو ‌ی‬ ‫راسته‌قین‌ه ‌ی به‌شێك له‌به‌شداران ‌ی‬ ‫ئه‌م راپۆرت‌ه نه‌نوسرا‬

‫‪Ï‬‬

‫كولتور‬ ‫مه‌ته‌ڵێكیهه‌ڵنه‌هێنراو‬

‫ئاری ئه‌بوبه‌كر‬ ‫توێژه‌ری كۆمه‌اڵیه‌تی له‌دانیمارك‬

‫كولتور ك‌ه وشه‌یه‌كی التینییه‌و به‌مانای‬ ‫چاندن دێ������ت‪ ،‬یه‌كێك������‌ه له‌ره‌گه‌ز‌ه‬ ‫گرنگه‌كانی ناسینه‌وه‌ی هه‌ر میلله‌تێك‪،‬‬ ‫ناكرێت ناوی میلله‌تێك بهێنرێت بێ‬ ‫ئه‌وه‌ی ك‌ه خاوه‌نی كولتوری تایبه‌تی‬ ‫خۆی نه‌بێ������ت‪ ،‬جا هه‌موو جۆره‌كانی‬ ‫كولتور‪ ،‬به‌باش‌و خراپییه‌وه‌‪ ،‬كاتێك‬ ‫باس������ی كولتور ده‌كرێ������ت‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫ئه‌وه‌مان له‌یاد بێت ك‌ه هه‌روه‌ك چۆن‬ ‫هه‌موو میلله‌تێ������ك‪ ،‬نه‌ته‌وه‌یه‌ك‪ ،‬هه‌تا‬ ‫ره‌گه‌زو چی������ن و توێژ‌ه جیاجیاكان‌و‬ ‫خێزانه‌كان خاوه‌نی كولتوری باش‌و‬ ‫تایبه‌تی خۆیانن‪ ،‬به‌هه‌مان شێو‌ه هه‌موو‬ ‫نه‌ته‌وه‌ی������ه‌ك‪ ،‬ره‌گه‌زێ������ك‪ ،‬توێژێك‪،‬‬ ‫خێزانێك‪ ،‬خاوه‌نی كولتوری خراپی‬ ‫خۆیانن‪ .‬ب‌ه واتایه‌كی تر ك‌ه باس������ی‬ ‫كولتور ده‌كرێت‪ ،‬مه‌به‌ست كولتوری‬ ‫ب������اش‌و كولتوری خراپ������ه‌‪ .‬هه‌روه‌ك‬ ‫چۆن هه‌م������وو كۆمه‌ڵگایه‌ك خاوه‌نی‬ ‫تاكی باش‌و خراپه‌‪ ،‬ئاوه‌هاش هه‌موو‬ ‫نه‌ته‌وه‌ی������ه‌ك خاوه‌نی كولتوری باش‌و‬ ‫خراپه‌‪.‬‬ ‫بۆئه‌وه‌ی له‌كولت������ور تێبگه‌ین‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫چه‌ند پرس������یارێك بكه‌ین‪ ،‬ك‌ه ئایا‬ ‫كولتور چییه‌؟ به‌چی ده‌وترێت كولتورو‬ ‫به‌چی ناوترێت كولتور؟ چۆن ده‌توانین‬ ‫پێناس������ه‌ی كولتور بكه‌ی������ن؟ ك‌هی‌و‬ ‫له‌كوێدا كولتورێ������ك له‌كولتورێكی‬ ‫دی جیاده‌كرێته‌وه‌؟ چ������ۆن ده‌زانین‬ ‫كام كولتور باشه‌و كام‌ه خراپه‌؟ ب‌ه چ‬ ‫پێوانه‌یه‌ك باشه‌و خراپه‌كان ده‌پێورێت؟‬ ‫ئه‌و كۆدان‌ه چین ك������‌ه واده‌كات ئێم‌ه‬ ‫بتوانین له‌كولتوره‌كان تێبگه‌ین؟‬ ‫له‌رستیدا ئه‌مان‌ه ئه‌و پرسیارانه‌ن ك‌ه‬ ‫هه‌م كولتورناس������ه‌كان‌و لێكۆڵه‌ره‌كان‪،‬‬ ‫هه‌م كۆمه‌ڵن������اس‌و توێژه‌ره‌كان پێوه‌ی‬ ‫خه‌ریك������ن‌و به‌س������ه‌ده‌ها توێژینه‌وه‌و‬ ‫ماسته‌رو دكتۆرای له‌سه‌ر هاتووه‌و تا‬ ‫كاروانی ژیانیش به‌رده‌وام بێت‪ ،‬ئه‌م‬ ‫پرسیارانه‌و چه‌نده‌ها پرسیاری تر هه‌ر‬

‫ی باش ده‌بێت؟‬ ‫ی چییه‌و به‌چ ‌‬ ‫ی جه‌سته‌ی ‌‬ ‫ته‌ندروست ‌‬ ‫له‌ئینگلیزییه‌وه‌‪ :‬دیار ئه‌كره‌م‬

‫ته‌ندروست ‌ی جه‌سته‌ی ‌ی بارودۆخ ‌ی گشتی‌‪،‬‬ ‫سه‌المه‌ت ‌ی جه‌سته‌‪ ،‬ڕزگاربوون له‌نه‌خۆش ‌ی‬ ‫یان حاڵه‌تێك ‌ی ناسروش������تی‌‪ ،‬باشبوون ‌ی‬ ‫دۆخ ‌ی بینین������ ‌ی بوونه‌وه‌رێك ‌ی زیندوو‌ه‬ ‫له‌هه‌ر كاتێكدا بێت‪.‬‬ ‫خه‌ڵك������ ‌ی ده‌یانه‌وێ������ت ب������ه‌و ج������ۆر‌ه ‌ی‬ ‫دروس������تكراون كاربكه‌ن‪ ،‬ب������ه‌اڵم هێز‌ه‬ ‫ژینگه‌ییه‌كان ده‌توانن هێرش بكه‌ن‌ه سه‌ر‬ ‫جه‌س������ت‌ه یاخود ئه‌و كه‌س������ان‌ه ‌ی له‌ڕوو ‌ی‬ ‫جینه‌كانه‌و‌ه ناچاالك������ن‪ .‬خاڵ ‌ی گرنگ‬ ‫له‌ته‌ندروس������تیدا بریتی������‌ه له‌ڕێگرتن ‌ی‬ ‫برینداری‌‌و ساڕێژكردن ‌ی ئه‌و زیانان‌ه ‌ی‬ ‫به‌هۆ ‌ی برین‌و هێرش������‌ه بایلۆژییه‌كانه‌و‌ه‬ ‫دروستبوو ده‌بن‪.‬‬ ‫ئه‌و پرسیاران‌ه ‌ی له‌بار‌ه ‌ی ته‌ندروستیه‌و‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ریان هه‌ی‌ه ده‌شێت ئه‌مان‌ه بن‪:‬‬ ‫ په‌یوه‌ند ‌ی نێوان ته‌ندروس������تی‌‌و كار ‌ی‬‫جه‌ست‌ه چییه‌؟‬ ‫ نه‌خۆشكه‌وتن‌و بریندار ‌ی چییه‌؟‬‫ په‌یوه‌ند ‌ی س������اڕێژبوون‌و ته‌ندروست ‌ی‬‫چییه‌؟‬ ‫كاركردن به‌وجۆر‌ه ‌ی جه‌ست‌ه بنیادنراو‌ه‬

‫هه‌ریه‌ك له‌ئێم‌ه به‌جه‌سته‌یه‌كه‌و‌ه له‌دایكبوو‌ه‬ ‫ك‌ه میكانیزمێك ‌ی زۆر ئاڵۆزه‌‪ .‬كاركردن ‌ی‬ ‫جه‌س������ت‌ه جێگ‌ه ‌ی سه‌رسامییه‌‪ .‬له‌ڕاستیدا‬ ‫ته‌ندروس������تیه‌ك ‌ی باش پێناس‌ه ده‌كرێت‬ ‫به‌توان������ا ‌ی كاركردن به‌گوێ������ر‌ه ‌ی ئه‌و‬ ‫شێواز‌ه ‌ی جه‌ست‌ه بنادنراو‌ه كاربكات‪.‬‬ ‫هیچ كه‌س بێخه‌وش نیی‌ه‬ ‫جێگ‌ه ‌ی داخ‌ه هیچ كه‌سێك بێخه‌وش نییه‌و‬ ‫زۆرێك له‌خه‌ڵك ‌ی ناته‌واو ‌ی له‌جه‌سته‌یاندا‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬ناته‌واو ‌ی جه‌س������ته‌ی ‌ی ال ‌ی هه‌ند ‌ێ‬ ‫كه‌س به‌جۆرێك‌ه هه‌ڕه‌شه‌ی‌ه بۆسه‌ر ژیانیان‪.‬‬ ‫به‌خۆشحاڵیه‌و‌ه جه‌ست‌ه ‌ی مرۆڤ ده‌توان ‌ێ‬ ‫قه‌ره‌بوو ‌ی ئ������ه‌و ناته‌واوییان������‌ه بكاته‌وه‌و‬ ‫ده‌شێت كه‌سێك به‌ئاسان ‌ی ماوه‌یه‌ك ‌ی زۆر‬ ‫بژ ‌ی ك‌ه خاوه‌ن ‌ی جه‌سته‌یه‌ك بێت نیو‌ه ‌ی‬ ‫كاربكات‪ ،‬نمونه‌ش ئه‌وه‌ی‌ه كه‌سێك ‌ی نابینا‬ ‫یان په‌ككه‌وت������‌ه ده‌توانێت قه‌ره‌بوو ‌ی ئه‌و‬ ‫ناته‌واویی‌ه ‌ی بكاته‌و‌ه و به‌ئاسان ‌ی بۆ ‌ی ببێت‌ه‬ ‫كایه‌بازییه‌ك‪.‬‬ ‫خۆراك‪:‬‬ ‫نه‌ك ته‌نها ده‌بێ������ت هه‌موو ئه‌ندامه‌كان ‌ی‬ ‫جه‌ست‌ه به‌ته‌نیاو پێكه‌و‌ه كاربكه‌ن‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫خۆراك ‌ی دروستیان پێویست‌ه بۆ وز‌ه تاكو‬ ‫به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی كاریگه‌ر به‌رده‌وام كاربكه‌ن‪.‬‬

‫به‌گش������ت ‌ی مرۆڤ ده‌زانێت كام خۆراك‬ ‫بۆ جه‌ست‌ه گرنگ‌ه تا به‌باش ‌ی كاربكات‌و‬ ‫ته‌ندروست بمێنێته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌داخه‌و‌ه ژماره‌یه‌ك خۆراك ‌ی زیانبه‌خش‬ ‫هه‌ن‪ ،‬به‌اڵم له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش������دا مێش������ك‬ ‫فریوده‌ده‌ن به‌و‌ه ‌ی ده‌وترێت باشن بۆمرۆڤ‬ ‫هه‌روه‌ها خۆراك ‌ی چه‌ورو سوێرو شیرین‬ ‫هه‌ی‌ه ك‌ه هه‌ریه‌ك له‌مرۆڤ و گیانه‌وه‌ران‬ ‫حه‌زیان لێیه‌‪ ،‬به‌اڵم ده‌ش������ێت زیانبه‌خش‬ ‫بن‌و ببنه‌هۆ ‌ی مردن‌و دژ به‌پێداویس������تی‌ه‬ ‫خۆراكییه‌كان ‌ی بوونه‌وه‌ر بن‪.‬‬ ‫مه‌شقكردن‪:‬‬ ‫ئه‌گ������ه‌ر ت������ۆ خاوه‌ن������ ‌ی ئۆتۆمبیلێك������ ‌ی‬ ‫وه‌رزش������ ‌ی وه‌ك فیرار ‌ی بیت لێخوڕین ‌ی‬ ‫بۆس������ووپه‌رماركێتێك هیچ س������وودێك‬ ‫به‌تۆ نابه‌خش������ێت‪ ،‬چونك‌ه ئۆتۆمبیله‌ك‌ه‬ ‫بۆخێراییه‌ك ‌ی زۆر دروستكراوه‌‪ .‬جه‌ست‌ه ‌ی‬ ‫تۆش به‌هه‌مان شێوه‌یه‌‪ .‬بۆئه‌و‌ه دروستكراو‌ه‬ ‫به‌كاربهێنرێت‪.‬‬ ‫الش������‌ه ‌ی مرۆڤ بۆئه‌و‌ه خولقاو‌ه له‌ڕوو ‌ی‬ ‫جه‌سته‌ییه‌و‌ه چاالك بێت‪ .‬هه‌ند ‌ێ كات دڵ‬ ‫پێویست ‌ی به‌وه‌ی‌ه خێراتر ل ‌ێ بدات تاكو‬ ‫ئاواز ‌ی ماسولك‌ه ‌ی بپارێزێت‪ .‬سییه‌كانت‬ ‫پێویس������تیان به‌ڕاهێنان‌ه تا به‌و ش������ێواز‌ه‬

‫كاربكه‌ن ك‌ه دروس������تكراون كاربكه‌ن‪.‬‬ ‫مه‌شقكردن‌و به‌كارهێنان ‌ی جه‌ست‌ه گرنگ‌ه‬ ‫له‌پاراستن ‌یته‌ندروستیتدا‪.‬‬ ‫برینداربوون‌وهێرشكرانه‌سه‌ر‬ ‫ئه‌و‌ه ڕاس������ت‌ه ك‌ه جه‌ست‌ه ‌ی ئێم‌ه هه‌میش‌ه‬ ‫له‌ژێر مه‌ترس ‌ی هێرش ‌ی ژینگه‌كه‌ماندایه‌‪.‬‬ ‫ته‌نانه‌ت هه‌ند ‌ێ كات ڕووبه‌ڕوو ‌ی هێرش ‌ی‬ ‫خۆمان ده‌بێته‌وه‌‪ .‬جه‌ست‌ه ‌ی مرۆڤ چه‌ندین‬ ‫هۆكار ‌ی به‌رگر ‌ی ده‌گرێته‌به‌ر‪.‬‬ ‫نه‌خۆشیی‌‪:‬‬ ‫میكرۆب‌و به‌كتریاو كه‌ڕوو ڤایرۆسه‌كان‬ ‫ده‌شێت هێرش بكه‌ن‌ه سه‌ر ئه‌ندامه‌كان ‌ی‬ ‫جه‌س������ته‌مان‌و ه������ه‌وڵ ده‌ده‌ن له‌ش������مان‬ ‫ش������یبكه‌نه‌وه‌‌و بیكه‌ن‌ه ش������وێن ‌ی خۆیان‌و‬ ‫س������ه‌رچاو‌ه ‌ی خۆراكیان‪ .‬ئ������ه‌وان نه‌ك‬ ‫ته‌نها ده‌توانن له‌شمان تێك بده‌ن‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫هه‌ندێجار ژه‌هر ڕۆده‌ك������ه‌ن ك‌ه له‌وانه‌ی‌ه‬ ‫زیان به‌هه‌موو جه‌سته‌مان بگه‌یه‌نێت‪.‬‬ ‫پاك‌و خاوێن ‌ی یه‌كێك‌ه له‌به‌رگرییه‌كان دژ‬ ‫به‌نه‌خۆشی‌‪ .‬هه‌روه‌ها جه‌سته‌مان به‌رگر ‌ی‬ ‫ناوه‌ك ‌ی ل������ه‌دژ ‌ی به‌كتریاو ڤایرۆس������ ‌ی‬ ‫دیاریكراو دروس������ت ده‌كات‪ .‬له‌ڕاستیدا‬ ‫چونك‌ه جه‌ست‌ه ئه‌م به‌رگرییان‌ه دروست‬ ‫ده‌كات‪ ،‬پرس������یارێك دێت‌ه ئاراو‌ه به‌و‌ه ‌ی‬

‫‪17‬‬

‫خاوێنیه‌ك������ ‌ی زۆر بۆتۆ باش������ه‌؟ چونك‌ه‬ ‫له‌وانه‌ی‌ه به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی سروشت ‌ی نه‌توانیت‬ ‫ئه‌و به‌رگریی‌ه دروس������ت بكه‌یت ك‌ه بۆ‬ ‫مانه‌و‌ه ‌ی ته‌ندروستیت پێویسته‌‪.‬‬ ‫برینداری‌‪:‬‬ ‫بریندار ‌ی به‌ش������ێك له‌جه‌سته‌ت به‌هۆ ‌ی‬ ‫هێرش������ ‌ی مرۆڤه‌و‌ه یان گیانه‌وه‌ره‌و‌ه بێت‬ ‫یان ڕه‌نگ‌ه به‌هۆ ‌ی ڕووداوێكه‌و‌ه بێت‪.‬‬ ‫ئاگاداربوون باشترین به‌رگریی‌ه له‌دژ ‌ی‬ ‫برینداری‌‪ .‬فه‌رامۆش������كردن‌و بێئاگای ‌ی‬ ‫هه‌ن������د ‌ێ كات خ������ۆ ‌ی له‌برینداربووندا‬ ‫ده‌بینێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ژه‌هراو ‌ی بوون‪:‬‬ ‫هه‌رسكردن ‌ی خۆراك ‌ی نادروست ده‌شێت‬ ‫كه‌س������ ‌ێ ژه‌هراو ‌ی بكات‪ .‬هه‌ند ‌ێ كات‬ ‫ژه‌هره‌كان به‌شێك ‌ی سه‌ره‌ك ‌ی ژینگه‌كه‌مانن‬ ‫وه‌ك ته‌م ‌ی دووك‌هڵ‌و ده‌رمان‪.‬‬ ‫خۆپاراس������تن له‌ژه‌ه������ر ‌ی چاوه‌ڕوانكراو‬ ‫به‌رگرییه‌ك ‌ی گرنگه‌‪ .‬هه‌ندێجار ژینگه‌ی‬ ‫ژه‌هراو ‌ی بوو ڕێگر ‌ی لێنه‌كراوه‌‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫تۆ ته‌نانه‌ت درك به‌و‌ه ناكه‌یت به‌س������ه‌ر‬ ‫تۆدا دێت‪ .‬له‌زۆر كۆمه‌ڵگه‌دا خه‌ڵك ‌ی ژه‌هر‬ ‫به‌س������ه‌ر چیمه‌نه‌كانیاندا باڵو ده‌كه‌نه‌و‌ه‬ ‫تا مێ������رووه‌كان بك������وژن‌و دواتر ڕێگ‌ه‬

‫به‌زیندووی ده‌مێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫بۆی‌ه به‌كورت������ی ده‌كرێت بوترێت ك‌ه‬ ‫كولتور به‌هه‌موو هه‌ڵسوكه‌وت‌و ره‌فتارو‬ ‫ئاكارێك ده‌وترێت ك‌ه تاكه‌كان یان‬ ‫كۆی ره‌های كۆمه‌ڵگا ئه‌نجامی ده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫واتا ه������ه‌ر جوڵه‌یه‌ك‪ ،‬هه‌ر ره‌فتارێك‪،‬‬ ‫جا هه‌ر له‌هاروهاجی منداڵه‌و‌ه بیگرین‪،‬‬ ‫تا به‌رزده‌بینه‌و‌ه بۆ سیستمی سیاسی‬ ‫واڵت‪ ،‬هه‌موویان كولتورن‌و به‌جۆرێك‬ ‫له‌ج������ۆره‌كان زۆرب������ه‌ی ئه‌ندامانی‬ ‫كۆمه‌ڵگا لێی تێده‌گ������ه‌ن‪ ،‬له‌كاتێكدا‬ ‫ره‌نگ‌ه خه‌ڵكێكی تر له‌ناو كۆمه‌ڵگایه‌كی‬ ‫تره‌و‌ه ك‌ه خاوه‌نی كولتورێكی جیای‌ه‬ ‫تێی نه‌گات‪ ،‬ك������‌ه ئه‌مه‌ش ناوده‌نرێت‬ ‫كۆده‌كانی كولتور‪ ،‬ك‌ه له‌ئێستادا نه‌ك‬ ‫هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌ك‪ ،‬به‌ڵكو بازاری كارو‬ ‫پێش‌ه تایبه‌تییه‌كان خاوه‌نی كولتوری‬ ‫جیاجیان‪ ،‬ك‌ه جگه‌ل‌ه خۆیان زه‌حمه‌ت‌ه‬ ‫بۆ ئه‌وانی تر لێی تێبگه‌ن‪.‬‬ ‫ئێمه‌ش وه‌ك میلله‌تی كورد به‌قه‌باره‌ی‬ ‫خۆمان خاوه‌نی كولتوری خۆمانین‪،‬‬ ‫هه‌رچه‌ند‌ه وه‌ك میلله‌تێكی خۆرهه‌اڵتی‬ ‫خاوه‌ن������ی به‌ش������ێك له‌كولتورێكی‬ ‫هاوبه‌شین له‌گه‌ڵ میلله‌تانی دراوسێ‌و‬ ‫ناوچه‌ك������ه‌‪ ،‬ب������ه‌اڵم وه‌ك له‌س������ه‌ره‌و‌ه‬ ‫ئاماژه‌مان پێكرد‪ ،‬ك‌ه هه‌موو كه‌سێك‬ ‫چ جای میلله‌تێك خاوه‌نی كولتوری‬ ‫تایبه‌تی خۆیه‌تی‪.‬‬ ‫ك‌ه ده‌شڵێین خاوه‌نی به‌شێكی كولتوری‬ ‫تایبه‌ت������ی خۆمانین‪ ،‬به‌وات������ا به‌باش‌و‬ ‫خراپه‌وه‌‪ ،‬به‌و به‌ش������ه‌ی كولتوره‌و‌ه ك‌ه‬ ‫ئێم‌ه لێی رازی������ن‌و ده‌توانین له‌به‌رده‌م‬ ‫میلله‌تانی تردا به‌ش������انازییه‌و‌ه باسی‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬به‌و به‌شه‌ش������ی ك‌ه ناشرین‌و‬ ‫ناویسته‌و ده‌شێت هه‌ندێجار(به‌تایبه‌تی‬ ‫كاتێك ك������ورد له‌غوربه‌ت������ا ده‌ژی‌و‬ ‫له‌تاراوگ‌ه نیشته‌جێیه‌) مرۆڤی كورد‬ ‫نه‌ك له‌رووی نه‌یه‌ت ك‌ه باسی بكات‪،‬‬ ‫به‌ڵكو نكوڵیشی لێده‌كات‪ ،‬ك‌ه ئه‌و یان‬ ‫میلله‌ته‌كه‌ی ئه‌و خاوه‌نی كولتورێكی‬ ‫قێزه‌ونی له‌و ش������یوه‌ی‌ه بێ������ت‪ ،‬بۆی‌ه‬ ‫ده‌كرێ������ت بڵێین ك‌ه كولتور مه‌ته‌ڵێك‌ه‬ ‫هه‌ڵهێنانی هه‌روا ئاسان نییه‌‪.‬‬

‫به‌منداڵه‌كانیان ده‌ده‌ن یار ‌ی له‌سه‌ر بكه‌ن‬ ‫له‌كۆتایدا رووبه‌ڕوو ‌ی ئاكامه‌ك‌ه ‌ی ده‌بنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ساڕێژبوون‪:‬‬ ‫به‌شێك ‌ی گرنگ له‌مه‌سه‌ل‌ه ‌ی ته‌ندروست ‌ی‬ ‫س������اڕێژبوونه‌‪ .‬پ������اش ئ������ه‌و‌ه ‌ی نه‌خۆش‬ ‫كه‌وتوویت یان بریندار بوویت‪ ،‬الشه‌ت‬ ‫له‌گه‌ڵ نه‌خۆشیه‌كه‌دا به‌شه‌ڕ دێت ئینجا‬ ‫هه‌وڵ ‌ی س������اڕێژكردن ‌ی برینه‌ك‌ه ده‌دات‪.‬‬ ‫وێڕا ‌ی ئ������ه‌و‌ه ‌ی چه‌ندی������ن ده‌رمان هه‌ی‌ه‬ ‫برین هێور ده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬به‌ش������ ‌ی سه‌ره‌ك ‌ی‬ ‫ساڕێژبوون به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی سروشت ‌ی ده‌بێت‪.‬‬ ‫خۆپاراس������تن له‌هێرش‌و برینداربوون ‌ی‬ ‫زیاترو ته‌ندروس������ت ‌ی ب������اش یارید‌ه ‌ی‬ ‫پرۆس‌ه ‌ی ساڕێژبوون ده‌دات‪.‬‬ ‫به‌كورتی‌‪:‬‬ ‫ته‌ندروست ‌ی له‌و كاته‌دای‌ه جه‌ست‌ه ‌ی تۆ به‌و‬ ‫جۆر‌ه ‌ی پێویست‌ه كاربكات‪ .‬تۆ پێویستت‬ ‫به‌ڕاهێنان‌و خۆراك ‌ی پێویس������ت ده‌بێت‬ ‫تا جه‌س������ته‌ت بپارێزیت‪ .‬له‌شت له‌دژ ‌ی‬ ‫نه‌خۆش ‌ی به‌رگر ‌ی ده‌كات‪ ،‬به‌اڵم پێویست‌ه‬ ‫تۆ خ������ۆت بپارێز ‌ی بۆئ������ه‌و‌ه ‌ی ڕێگر ‌ی‬ ‫له‌برینداربوون‌و ژه‌هراو ‌ی بوون بكه‌یت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر له‌شس������ا غ بیت ئه‌وا زووتر چاك‬ ‫ده‌بیته‌وه‌‪.‬‬

‫ی كه‌مۆریان پێوه‌نیی‌ه‬ ‫ی ئه‌و گۆشتان‌ه ‌‬ ‫تكای‌ه دوور بكه‌وه‌ره‌و‌ه له‌كڕین ‌‬


‫‪16‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫د‪.‬دلێر نور ‌ی پسپۆڕ ‌ی نه‌خۆشییه‌كان ‌ی زاووزێ‌‌و ژنان‌و مناڵبوون‪:‬‬

‫یزه‌واجپێوست ‌هكۆندۆمبه‌كاربهێنرێت‬ ‫یسێكسكردنله‌ده‌ره‌و ‌ه ‌‬ ‫له‌كات ‌‬ ‫سه‌روه‌ر‪ :‬كام نه‌خۆشیه‌یان زۆرتر‬ ‫مه‌ترسیدار‌ه‌و زوو ده‌گوازرێته‌وه‌؟‬ ‫د‪.‬دلێر‪ :‬نه‌خۆش������ ‌ی ئایدز له‌هه‌موو ‌ی‬ ‫مه‌ترس������یدارتره‌‪ ،‬چونك‌ه تائێس������تا‬ ‫چار‌ه ‌ی ته‌واو ‌ی نییه‌‪ ،‬به‌س ئێس������ت‌ه‬ ‫خه‌ریكن چار‌ه ‌ی بدۆزن������ه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫چاره‌سه‌ره‌كان زۆر گرانه‌‪.‬‬

‫نه‌خۆشییه‌ سێكسییه‌كان‬ ‫زۆرو جۆراوجۆرن‪،‬‬ ‫ی‬ ‫هاوواڵتی‌ له‌ڕێگ ‌ه ‌‬ ‫كرداری‌ سێكسییه‌و‌ه‬ ‫ی چه‌ندین‬ ‫رووبه‌روو ‌‬ ‫نه‌خۆشی‌‌و مه‌ترسیی‬ ‫ده‌بێـه‌وه‌‪ ،‬هه‌ربۆی ‌ه‬ ‫پێویسته‌ هاوواڵتیان‬ ‫ی‬ ‫شاره‌زاییان له‌بار‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫نه‌خۆشییه‌كان‌و چۆنیه‌ت ‌‬ ‫چاره‌سه‌ركردنیانه‌وه‌ هه‌بێت‪.‬‬

‫ سازدانی‌‪ :‬سه‌روه‌ر سه‌عید‬ ‫د‪.‬دلێر نور ‌ی پسپۆڕ ‌ی نه‌خۆشییه‌كان ‌ی‬ ‫كۆئه‌ندام ‌ی زاووز ‌ێ‌و ژنان باس له‌و‌ه‬ ‫ده‌كات كه‌نه‌خۆشیی‌ه سێكسییه‌كان‬ ‫له‌كوردستاندا زۆر به‌رباڵو نین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌كات ‌ی ده‌ركه‌وتن ‌ی نیش������انه‌كانیدا‬ ‫پێویست‌ه زووبه‌زوو چاره‌سه‌ر بكرێن‪.‬‬ ‫له‌میان ‌ی یه‌كـــــــه‌م دیمانه‌یدا له‌گه‌ڵ‬ ‫نم نم‪ ،‬د‪.‬دلێر رووناك ‌ی ده‌خات‌ه سه‌ر‬ ‫نه‌خۆشیی‌ه سێكسیه‌كان‌و چاره‌سه‌رو‬ ‫ڕێگاكان ‌ی خۆپاراستن لێی‌‪ ،‬هاوكات‬ ‫ئام������ۆژگار ‌ی هاوواڵتیان ده‌كات ك‌ه‬ ‫له‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی ژیان ‌ی هاوسه‌ریی كار ‌ی‬ ‫سێكس������ی ئه‌نجام نه‌ده‌ن‪ ،‬خۆئه‌گه‌ر‬ ‫هه‌ر ئه‌نجامیشیان دا‪ ،‬ئه‌وا پێویست‌ه‬ ‫كۆندۆم به‌كاربهێنن‪.‬‬ ‫سه‌روه‌ر‪ :‬به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی گشت ‌ی‬ ‫نه‌خۆشیی‌ه سێكسیه‌كان كامانه‌ن؟‬ ‫د‪.‬دلێر‪ :‬ئه‌و نه‌خۆش������یان‌ه گروپێكن‬ ‫له‌ڕێگا ‌ی سێس������كه‌و‌ه ده‌گوازرێنه‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌پیاوه‌و‌ه ب������ۆ ژن‌و له‌ژنه‌و‌ه بۆپیاو‪،‬‬

‫د‪.‬دلێر نور ‌ی‬ ‫ئ������ه‌و نه‌خۆش������یان‌ه ‌ی ك‌ه تائێس������تا‬ ‫ناسراون‪ :‬یه‌كه‌میان سفلس‪ ،‬دووه‌م‬ ‫نه‌خۆش ‌ی سوزه‌نك ك‌ه (گنۆریا)ش ‌ی‬ ‫پێده‌ڵێن‪ ،‬ئ������ه‌و ئیلتیهاب‌ه ‌ی له‌زیناو‌ه‬ ‫دروست ده‌بێت به‌عه‌ره‌ب ‌ی (سه‌یه‌الن)‬ ‫‌ی پێده‌ڵێن‪ ،‬نه‌خۆش������ ‌ی شانكرۆید‬ ‫(برین ‌ی نه‌رم) ئه‌م������‌ه له‌واڵت ‌ی ئێم‌ه‬ ‫كه‌م‌ه به‌س له‌واڵت ‌ی ئه‌فه‌ریقا زۆره‌‪،‬‬ ‫نه‌خۆش������ ‌ی چنگ‌ه (ئه‌سپێ ‌ی تایبه‌ت‬ ‫به‌كۆئه‌ندام ‌ی زاووزێ‌) له‌و جێگایان‌ه‬ ‫هه‌ی‌ه ك‌ه موو ‌ی هه‌ی‌ه له‌ژن‌و پیاویشدا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬نه‌خۆش ‌ی (جۆر‌ه بالوكه‌یه‌ك)‬ ‫پێیده‌ڵێن (كۆندایلۆماتا) (بالوك‌ه ‌ی‬ ‫سێكسی‌)‪.‬‬ ‫نه‌خۆشییه‌ك ‌ی تر هه‌ی‌ه وه‌ك نه‌خۆش ‌ی‬ ‫پێس������ت وای‌ه پێیده‌ڵین (مۆلسكم)‬ ‫زیبه‌كه‌یه‌ك ‌ی بچوك������‌ه له‌و ڕێگایه‌و‌ه‬ ‫دروس������ت ده‌بێت‪ ،‬ئه‌و‌ه ‌ی ده‌زانین‬ ‫ترس������ناكترینیان نه‌خۆش ‌ی ئه‌یدز‌ه‬ ‫ك‌ه چاره‌سه‌ر ‌ی گرانه‌‪ ،‬جگه‌ل‌ه ئایدز‬ ‫ئه‌وانیتر هیچ ‌ی ترسناك نیی‌ه‌و هه‌موو‬ ‫چاره‌سه‌ریان هه‌یه‌‪.‬‬

‫سه‌روه‌ر‪ :‬ئه‌و نه‌خۆشیی‌ه ‌ی ك‌ه‬ ‫مه‌ترسیداره‌و زۆر‌ه له‌كوردستان‌و‬ ‫نه‌خۆشه‌كان ‌ی سه‌ردان ‌ی ال ‌ی ئێو‌ه‬ ‫ده‌كه‌ن كام‌ه نه‌خۆشییه‌؟‬ ‫د‪.‬دلێر‪ :‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی ئێم‌ه ئامارێكمان‬ ‫النیی������‌ه ناتوانین بڵێین چه‌نده‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئ������ه‌و‌ه ‌ی ده‌رده‌كه‌و ‌ێ له‌ش������اره‌زایی ‌ی‬ ‫خۆمانه‌و‌ه‌و نه‌خۆش ‌ی (كالمیدیا) ك‌ه‬ ‫له‌ژندا هه‌ی‌ه له‌كوردستان له‌هه‌موویان‬ ‫زۆرت������ره‌و عالجیش������ ‌ی ئاس������انه‌‪،‬‬ ‫هۆكاره‌ك������‌ه ‌ی له‌ڕێگ‌ه ‌ی سێس������كه‌و‌ه‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ب������ه‌س زۆرجار ئافره‌ت ئه‌و‬ ‫نه‌خۆش������یی‌ه ‌ی هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌س������ت ‌ی‬ ‫پێن������اكات ته‌نها ت������ۆز ‌ێ ئیفرازات ‌ی‬ ‫ده‌بێ������ت ته‌ڕایی له‌داوێنی������ه‌و‌ه دێت‌ه‬ ‫خواره‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م‌ه له‌كچداو به‌تایبه‌ت‬ ‫ك‌ه هیچ په‌یوه‌ندییه‌ك ‌ی سێكس ‌ی نه‌بێت‬ ‫ڕوونادات‪.‬‬ ‫دوا ‌ی ئه‌و‌ه بالوكه‌ی سێكس ‌ی هه‌یه‌و‬ ‫ئه‌ویشعیالج ‌یئاسانه‌‪،‬یانبه‌سوتاندن‬ ‫به‌كاره‌ب������ا ی������ان به‌نه‌ش������ته‌رگه‌ر ‌ی‬ ‫الده‌برێت‪ ،‬لێره‌دا ده‌بێت ژن‌و پیاوی‬ ‫هه‌ردووكیان چاره‌سه‌ركرێن‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌ركه‌س������ێكیان هه‌یبێت ئه‌وا‬ ‫ده‌یگوازێته‌وه‌‪ .‬نه‌خۆش ‌ی مۆلسكه‌م هه‌ی‌ه‬ ‫ئه‌ویش عیالج ‌ی ئاس������انه‌و به‌كاره‌با‬ ‫كه‌و ‌ی ده‌كرێت‪ ،‬ته‌زوویه‌ك ‌ی كاره‌با ‌ی‬ ‫كه‌م ‌ی لێده‌درێت ئه‌و برینان‌ه چاره‌سه‌ر‬ ‫ده‌كات‌و كۆتای ‌ی پێدێت‪.‬‬

‫سه‌روه‌ر‪ :‬ئه‌و نیشانان‌ه چین‬ ‫ك‌ه زۆرێك ل‌ه نه‌خۆشیی‌ه‬ ‫یپێده‌ناسرێته‌و‌ه‬ ‫سێكسییه‌كان ‌‬ ‫یاخود ئه‌و گۆڕانان‌ه چین ك‌ه‬ ‫ی‬ ‫به‌سه‌ر تاكدا دێت كاتێك تووش ‌‬ ‫ی ده‌بێت؟‬ ‫ی سێكس ‌‬ ‫نه‌خۆشییه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫د‪.‬دلێ������ر‪ :‬به‌نس������به‌ت نه‌خۆش������ ‌‬ ‫سفلس������ه‌وه‌‪ ،‬برینێك په‌یدا ده‌بێت‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫ی زاووزێ ‌‬ ‫له‌س������ه‌ر كۆئه‌ندام ‌‬ ‫كه‌س‌ه ژن‌و پیاو‪ ،‬به‌س له‌پیاودا زیاتر‬ ‫ی‬ ‫ئاش������كرایه‌‪ ،‬چونك‌ه ئه‌ندامه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ه ئه‌ویش له‌سه‌ر زه‌كه‌ر ‌‬ ‫ی������ان له‌س������ه‌ر گونه‌كان������ی‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫له‌ئافره‌ت������دا له‌وانه‌ی‌ه له‌ده‌ره‌و‌ه بێت‬ ‫ئه‌و كات������‌ه ده‌بینرێ������ت‪ ،‬له‌وانه‌ی‌ه‬ ‫له‌ناوه‌و‌ه بێ������ت‌و نه‌بینرێت ته‌نها‬ ‫ێ‬ ‫ی پشكنینه‌و‌ه ده‌توان ‌‬ ‫دكتۆر له‌ڕێگ‌ه ‌‬ ‫ی سفلس‬ ‫بیدۆزێـته‌وه‌‪ ،‬نه‌خۆش������ ‌‬ ‫ی هه‌یه‌و به‌یه‌ك‬ ‫ئێست‌ه چاره‌س������ه‌ر ‌‬ ‫ی په‌نس������لین ئه‌و نه‌خۆشیی‌ه‬ ‫ده‌رز ‌‬ ‫چاره‌س������ه‌ر ده‌بێت‪ ،‬خۆشبه‌ختان‌ه‬ ‫ئێست‌ه ئه‌و نه‌خۆشیی‌ه له‌كوردستاندا‬ ‫ی عیالج‬ ‫ی به‌ئاسان ‌‬ ‫كه‌مه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی س������وزه‌نك‬ ‫ده‌كرێت‪ ،‬نه‌خۆش������ ‌‬ ‫ی‬ ‫(س������ه‌یه‌الن) ئه‌ویش چاره‌سه‌ر ‌‬ ‫ی بایۆتی������ك‬ ‫ئاس������ان‌ه‌و ب ئه‌نت������ ‌‬ ‫چاره‌س������ه‌ر ده‌بێ������ت‪ ،‬به‌مه‌رجێك‬ ‫ی‬ ‫ی پێبكات‪ ،‬خۆ ‌‬ ‫ئه‌و كه‌س‌ه هه‌ست ‌‬ ‫ی پێده‌كرێت‬ ‫له‌ژندا كه‌م هه‌س������ت ‌‬ ‫ی ئه‌یگرێت‌و‬ ‫ی بچێت‌ه ال ‌‬ ‫ئه‌و پیاو‌ه ‌‬ ‫ی ده‌بێت‌و جه‌راع‌هت‌و چڵك‌و‬ ‫تووش ‌‬ ‫ی له‌زه‌كه‌رییه‌و‌ه دێت‌ه ده‌ره‌وه‌‪،‬‬ ‫پیس������ ‌‬ ‫ی به‌و‌ه كرد‬ ‫ئه‌گه‌ر پیاوه‌ك‌ه هه‌س������ت ‌‬ ‫ی دكتۆر له‌سه‌ره‌تادا‬ ‫زوو بچێت‌ه ال ‌‬ ‫ی ئاسانه‌‪ ،‬به‌اڵم زۆربه‌یان‬ ‫عیالجه‌ك‌ه ‌‬ ‫نه‌خۆشه‌كان به‌تایبه‌ت پیاو ڕووینایه‌و‬ ‫ی دكتۆر‪،‬‬ ‫ی عه‌یب‌ه بچێت������‌ه ال ‌‬ ‫پێ������ ‌‬

‫ی كێش‬ ‫ی زۆر گرنگ بۆدابه‌زاندن ‌‬ ‫شه‌ش هه‌نگاو ‌‬ ‫به‌هۆ ‌ی شێوازێك ‌ی ژیان ‌ی نو ‌ێ‌و زۆر وابكه‌ی������ت ئ������ه‌وا هه‌ل ‌ی خ������واردن‌و‬ ‫دانیش������تنه‌و‌ه كارێك ‌ی زۆر ئاس������ان‌ه به‌كارهێنانیان نامێنێت‪ .‬ئ‌ه ‌ی له‌بر ‌ی‬ ‫كێش������ت زیاد بكه‌ی������ت‪ ،‬ئه‌مانه‌ش ئه‌وان‌ه چ ‌ی ده‌خۆیت؟‬ ‫چه‌ند ڕێنماییه‌ك ‌ی پراكتیكین تاكو‬ ‫ڕووبه‌ڕوو ‌ی گۆشت ‌ی زیاد‌ه ببیته‌وه‌و ‪ .2‬زۆر بخۆ‬ ‫س������ه‌وز‌ه‌و میوه‌و مریشك‌و ماس ‌ی‌و‬ ‫كێشت كه‌م بكه‌یته‌وه‌‪.‬‬ ‫كاتێك ‌ی زۆر ده‌خایه‌نێت تا كێشت كه‌ره‌و هێلك‌ه ‌ی زۆر بخۆ‪ .‬ده‌توانیت‬ ‫زیاد بكات‪ ،‬بۆی‌ه پێویست‌ه هیوایه‌ك ‌ی هێند‌ه ‌ی ده‌خوازیت سه‌وزه‌و میو‌ه ‌ی‬ ‫زۆرت له‌بار‌ه ‌ی دابه‌زاندنیه‌و‌ه هه‌بێت‪ .‬په‌س������ه‌ندكراوت بخۆی������ت‪ .‬با ئه‌و‬ ‫گۆڕان������كار ‌ی خێ������را له‌سیس������تم ‌ی شۆربای‌ه ‌ی بۆخۆت ‌ی دروست ده‌ك‌ه ‌ی‬ ‫خۆراك������دا كاریگ������ه‌ر ‌ی نابێت‪ .‬تۆ سه‌وز‌ه ‌ی تیابێت یان شۆربایه‌ك بكڕ‌ه‬ ‫پێویستت به‌گۆڕان‌ه له‌شێواز ‌ی ژیانتدا‪ ،‬ڕێژ‌ه ‌ی چه‌ور ‌ی تیای������دا كه‌م بێت‪.‬‬ ‫پێڕه‌وكردن ‌ی ئه‌م ش������ه‌ش هه‌نگاو‌ه ‌ی له‌هه‌فته‌یه‌كدا جارێك یان دووجار‬ ‫خ������واره‌و‌ه رۆڵ ‌ی به‌رچ������او ‌ی ده‌بێت گۆش������ت ‌ی س������وور بخۆ‪ .‬ئه‌گه‌ر حه‌ز‬ ‫ده‌كه‌یت ژه‌مێك ‌ی س������ووكت هه‌بێت‬ ‫له‌دابه‌زاندن ‌ی كێش ‌ی له‌ش‪:‬‬ ‫هه‌ند ‌ێ باده‌م‪ ،‬چه‌ره‌س������ ‌ی تر‪ ،‬مۆز‪،‬‬ ‫س������ێو‪ ،‬هه‌رمێ‌‪ ،‬میو‌ه‌و پاقله‌مه‌ن ‌ی كه‌م‬ ‫‪ .1‬كه‌مكردنه‌و‌ه ‌ی دووژمنان‬ ‫مه‌به‌ست له‌دووژمنان ئه‌و خۆراكانه‌ن چه‌ور ‌ی بخۆ‪.‬‬ ‫ڕێژه‌یه‌ك������ ‌ی زۆر له‌چ������ه‌ور ‌ی‌و‬ ‫كاربۆهی������درات له‌خ������ۆ ده‌گ������رن‪ .3 .‬كه‌متر له‌ده‌ره‌و‌ه نان بخۆ‬ ‫گرنگترین‌و تاك‌ه ش������ت تۆ بتوانیت گونج������او‌ه له‌لیس������ت ‌ی خۆراكدا ئه‌و‬ ‫ئه‌نجام������ ‌ی بده‌یت نه‌هێش������تن ‌ی ئه‌و ماددان‌ه هه‌ڵبژێریت چه‌وریان كه‌مه‌‪،‬‬ ‫دووژمنانه‌ی������‌ه له‌ژه‌م‌ه خۆراكه‌كانتدا‪ .‬به‌اڵم له‌كات ‌ی نانخ������واردن له‌ده‌ره‌و‌ه‬ ‫به‌تایبه‌ت ‌ی دڵنیاب‌ه له‌و‌ه ‌ی له‌ماڵه‌كه‌تدا س������ه‌ختتر‌ه خۆت ڕابگری������ت‪ ،‬له‌به‌ر‬ ‫ئه‌م خۆراكان‌ه بوون������ ‌ی نه‌بێت‪ :‬نان‪ ،‬ئه‌و هۆی������‌ه له‌ماڵه‌و‌ه نان بخۆ‪ .‬هه‌ند ‌ێ‬ ‫په‌تاته‌‪ ،‬پاس������تا‪ ،‬چبس‪ ،‬له‌ف‌ه ‌ی به‌تام‪ ،‬كات خۆراك ‌ی زۆر له‌ده‌ره‌و‌ه ئاسایی‌ه‬ ‫كێك‪ ،‬بسكیت‪ ،‬شیرینی‌‪ ،‬چكلێت‌و به‌و مه‌رج‌ه ‌ی ڕژێم ‌ی ئاسای ‌ی له‌ماڵه‌و‌ه‬ ‫خواردنه‌و‌ه ‌ی شه‌كراو‪ ،‬ئه‌م‌ه سه‌خت په‌یڕه‌و بكرێت‪ .‬به‌هۆ ‌ی نانخواردنت‬ ‫ده‌بین������رێ‪ ،‬ب������ه‌اڵم ئه‌گ������ه‌ر توانیت له‌ماڵه‌و‌ه پار‌ه پاشه‌كه‌وت ده‌كه‌یت‪.‬‬

‫‪.4‬ئۆتۆمبیله‌كه‌ت‬ ‫له‌به‌رده‌م ماڵه‌وه‌دا ڕابگر‌ه‬ ‫له‌كات ‌ی ڕۆیشتن بۆشوێن‌ه لۆكاڵییه‌كان‬ ‫هه‌وڵبد‌ه به‌پ ‌ێ بڕۆیت یان پاس������كیل‬ ‫به‌كاربێنیت‪ .‬به‌هۆ ‌ی به‌جێهێش������تن ‌ی‬ ‫ئۆتۆمبیله‌كه‌ت له‌ڕۆیشتن ‌ی كه‌مدا تۆ‬ ‫یارمه‌ت ‌ی ئه‌م زه‌ویی‌ه ده‌ده‌یت‪.‬‬ ‫‪ .5‬یار ‌ی تێنس بك‌ه‬ ‫هه‌م������وو ڕاهێنانێك ‌ی زیندوو ئه‌نجام‬ ‫بده‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت ‌ی یار ‌ی تێنس‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫له‌نێوان ته‌مه‌نی‌‪ 17‬ـ ‪70‬ساڵیدا ئه‌نجام‬ ‫ده‌در ‌ێ‌و یارییه‌ك������ ‌ی كۆمه‌اڵیه‌ت������ ‌ی‌و‬ ‫كێبه‌رك ‌ێ له‌سه‌ركراوو خۆشه‌‪.‬‬

‫زۆربه‌یان ده‌چن‌ه عه‌یاد‌ه ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی الكۆاڵن‌و نه‌خۆش������ییه‌یه‌تی‌‪ ،‬دواتر دان ده‌ن ‌‬ ‫چاره‌سه‌ر ‌‬ ‫ی كردووه‌‪.‬‬ ‫ی باشیان ناده‌نێ‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر به‌وه‌دا ك‌ه ئه‌و كار‌ه ‌‬ ‫ێ‬ ‫ی ت������ه‌واو وه‌رنه‌گر ‌‬ ‫چاره‌س������ه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ده‌یكات به‌درێژخای‌هن‌و میكرۆبه‌ك‌ه سه‌روه‌ر‪ :‬زۆر ئه‌نجامدان ‌‬ ‫باڵوده‌بێته‌و‌ه‌و چاره‌س������ه‌ركردن ‌‬ ‫ی‬ ‫ی یان ده‌سپه‌ڕ نابێت‌ه هۆ ‌‬ ‫ی خوه‌نهێن ‌‬ ‫ی هیچ یه‌كێك‬ ‫ی گه‌نج تووش ‌‬ ‫گرانتر ده‌بێت‪ ،‬ئه‌و كات‌ه پیاو یان ئه‌و‌ه ‌‬ ‫گه‌نج تووش ‌‬ ‫ی كێم‌و جه‌راعه‌ت بوو له‌و نه‌خۆشیان‌ه ببێت ك‌ه باست‬ ‫له‌زه‌كه‌رییا پێویست‌ه زوو بچێت‌ه ال ‌‬ ‫ی كردن؟‬ ‫دكتۆر‪ .‬عیالج ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نابێت‌ه هۆ ‌‬ ‫ی ئاسانه‌و زوو چاك د‪.‬دلێر‪ :‬خوو‌ه نهێن ‌‬ ‫ده‌بێت‪.‬‬ ‫تووشبوون به‌نه‌خۆشییه‌كان‪ ،‬هه‌تا‬ ‫وه‌ك به‌تاڵكردنه‌وه‌ی������ه‌ك س������ه‌یر‬ ‫ی‬ ‫ده‌كرێ������ت ئه‌گه‌ر له‌س������نورێك ‌‬ ‫ی بكه‌ن تا‬ ‫سه‌روه‌ر‪ :‬گه‌نجان چ ‌‬ ‫ی‬ ‫مه‌عقولدا بێت‪ ،‬ئه‌م‌ه تێڕوانینێك ‌‬ ‫خۆیان له‌و نه‌خۆشیان‌ه به‌دوور‬ ‫ی‬ ‫كۆن ب������وو پێیوابوو خوو‌ه نهێن ‌‬ ‫بگرن؟‬ ‫ی نه‌خۆش������یت ده‌كات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی تووش ‌‬ ‫د‪.‬دلێر‪ :‬پێوست‌ه گه‌نجان مماره‌س‌ه ‌‬ ‫ی زه‌واج وانییه‌‪.‬‬ ‫ی ل������ه‌ده‌ره‌و‌ه ‌‬ ‫سێكس������ ‌‬ ‫نه‌كه‌ن‪ ،‬وات‌ه باند‌ه له‌شفرۆشه‌كان‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫هۆكارێكن بۆگواس������تنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی زۆرو‬ ‫نه‌خۆشیانه‌‪ ،‬چونك‌ه كه‌سان ‌‬ ‫جۆراوجۆر ده‌چن������‌ه الیان‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ی ئه‌وا‬ ‫ئه‌گه‌ر هاتوو ناچاربوو كرد ‌‬ ‫پێویست‌ه كۆندۆم به‌كاربهێنێ‌‪ ،‬وات‌ه‬ ‫ی‬ ‫كۆندۆم ده‌بێت‌ه ڕێگر له‌گواستنه‌و‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ئه‌و نه‌خۆشیانه‌‪ .‬له‌هه‌مان كاتدا دوا ‌‬ ‫مماره‌س������‌ه یه‌كسه‌ر به‌ئاوو سابوون‬ ‫ی بش������وات‌و‬ ‫ی زازووزێ ‌‬ ‫كۆئه‌ندام ‌‬ ‫یه‌كسه‌ر بچێت میز بكات‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫ئه‌و میزو سابوون‌و ئاو‌ه ئه‌یشواته‌وه‌‪.‬‬

‫ی‬ ‫سه‌روه‌ر‪ :‬گه‌نج هه‌ی‌ه هاتبێت‌ه ال ‌‬ ‫ی له‌گه‌ڵ له‌شفرۆشێكدا‬ ‫تۆو وتبێـت ‌‬ ‫ی ئه‌و‬ ‫مماره‌سه‌م كردووه‌و تووش ‌‬ ‫نه‌خۆشیی‌ه بووم؟‬ ‫ی ڕاست‌ه‌وخۆ نایڵێت‪،‬‬ ‫د‪.‬دلێر‪ :‬خۆ ‌‬ ‫ده‌ڵێت می������زم ناڕه‌حه‌ت������‌ه كێم‌و‬ ‫ی‬ ‫جه‌راحه‌ت دێته‌ده‌ره‌و‌ه ك‌ه پشكنین ‌‬ ‫بۆ ده‌كه‌ین ئه‌وجا ده‌زانین ك‌ه ئه‌و‬

‫كۆندۆم‬ ‫ده‌بێت ‌ه ڕێگر‬ ‫ی‬ ‫له‌گواستنه‌و‌ه ‌‬ ‫نه‌خۆشیی ‌ه سێکس‬ ‫ییه‌کان‪ ،‬پێویست ‌ه‬ ‫ی مماره‌س ‌ه‬ ‫دوا ‌‬ ‫یه‌كسه‌ر به‌ئاوو‬ ‫ی‬ ‫سابوون كۆئه‌ندام ‌‬ ‫ت‬ ‫ی بشۆرێ ‌‬ ‫زازووزێ ‌‬

‫دابه‌زێت‪.‬‬ ‫گۆڕانكار ‌ی سه‌ره‌تای ‌ی‬ ‫پێویس������ت ‌ی به‌هه‌ند ‌ێ‬ ‫كۆشش ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫دواتر به‌خوو ‌ی نو ‌ێ‌و‬ ‫باشتر ئاش������نا ده‌بیت‪.‬‬ ‫ئه‌نجامه‌ك������ه‌ش ئه‌وه‌ی������‌ه‬ ‫باشتر ده‌بینرێیت‌و هه‌ست‬ ‫به‌به‌ژنڕێك ‌ی ده‌كه‌یت‪.‬‬

‫‪ .6‬له‌گه‌ڵ هاوڕێیه‌كدا ئه‌م‌ه بك‌ه‬ ‫ئه‌و‌ه زۆر ئاس������انتر ده‌بێت شێواز ‌ی‬ ‫ژیانت بگۆڕ ‌ی‌و خۆراك ‌ی فریوده‌ر ‌ی‬ ‫خ������راپ له‌ماڵه‌كه‌تدا نه‌هێڵیت ئه‌گه‌ر‬ ‫هه‌موو خێزانه‌كه‌ت به‌شداربن‪.‬‬ ‫هه‌وڵب������د‌ه له‌گ������ه‌ڵ ژن‪ ،‬مێ������رد‪،‬‬ ‫هاوڕێیه‌كه‌تدائه‌م‌هبكه‌یت‌هتێكۆشانێك ‌ی‬ ‫هاوب‌هش‌و به‌رده‌وامبوونیش به‌كارێك ‌ی‬ ‫ئاسان ده‌بینیت‪ .‬شكاندن ‌ی ڕێساكان‬ ‫وه‌ك خواردنه‌و‌ه ‌ی كحول ‌ی مامناوه‌ند‬ ‫ڕێگه‌پێدراوه‌‪ .‬ئه‌مان‌ه چه‌ند خاڵێك ‌ی‬ ‫گرنگن ك‌ه یارمه‌تیت ده‌ده‌ن له‌ماو‌ه ‌ی‬ ‫س������ ‌ێ مانگدا ‪14‬پاوه‌ند له‌كێش������ت‬

‫دایك ‌ی به‌ڕێز پێش پێدان ‌ی شیر‌و خۆراك ب‌ه كۆرپه‌كه‌ت ده‌سته‌کانت ب‌ه ئاوو سابون بشۆ‬


‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫هه‌وڵب������د‌ه كۆنترۆڵ ‌ی‬ ‫بیركردنه‌وه‌كان������ت‬ ‫بكه‌ی������ت‪ ،‬چونك������‌ه‬ ‫زۆرب‌ه ‌ی ئه‌و كێشان‌ه ‌ی‬ ‫بۆتان دروس������ت ده‌بێت به‌هۆ ‌ی زۆر ‌ی‬ ‫بیركردنه‌و‌ه ‌ی خۆتانه‌‪.‬‬

‫گویل‌و تویت ‌هر‌و یوتیوب‬

‫هه‌وڵبد‌ه ئه‌و بیروبۆچوون‌ه‬ ‫دژ به‌یه‌كان������‌ه ‌ی له‌نێوان‬ ‫ئێ������وه‌‌و خێزانه‌كه‌تاندا‬ ‫هه‌ی‌ه له‌س������ه‌ر مه‌سه‌ل‌ه ‌ی‬ ‫هاوسه‌رگیر ‌یچاره‌سه‌ر ‌ی‬ ‫بكه‌یت‪ ،‬چونك‌ه كاردانه‌و‌ه ‌ی باش ‌ی نابێت‪.‬‬

‫كاره‌كانته‌وه‌‪.‬‬

‫تاك������و ده‌توانی������ت‬ ‫‌وه‬ ‫كێشه‌كانت به‌وریاییه ‌‌‬ ‫چاره‌سه‌ر بكه‌‌و مه‌هێڵ‌ه‬ ‫ئه‌وانیتر ده‌ستوه‌ر بده‌ن‌ه عه‌بدوڵاڵ گویل س������ه‌رۆك ‌ی توركیا‬

‫به‌وریایی������ه‌و‌ه مامه‌ڵ‌ه بك‌ه‬ ‫له‌گ������ه‌ڵ ئه‌و كه‌س������ان‌ه ‌ی‬ ‫ئاگادار ‌ی بار ‌ی ژیانتن‪.‬‬ ‫پیاوان ‌ی له‌دایكبوو ‌ی ئه‌م‬ ‫بورج‌ه وا باش‌ه له‌م هه‌فته‌یه‌دا به‌دیاریه‌ك‬ ‫یان گوڵێك یان هه‌ر شتێك ‌ی تر خۆش ‌ی‬ ‫بخه‌ن‌ه ماڵه‌كانیانه‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌هۆ ‌ی هه‌ندێك بابه‌ت ‌ی‬ ‫الوه‌كییه‌و‌ه خۆتان تووش ‌ی‬ ‫كێش‌ه ده‌كه‌ن‪ .‬له‌شوێن ‌ی‬ ‫كار‌و له‌گه‌ڵ كێشه‌كان‬ ‫ده‌بێت به‌وریایه‌و‌ه هه‌ڵس������وكه‌وت بكه‌یت‪،‬‬ ‫هاوسه‌نگ ‌ی بدۆزیته‌و‌ه له‌نێوان بیربۆچوون‌ه‬ ‫جیاوازه‌كان ‌ی خۆتان‌و هاوكاره‌كانت‪.‬‬ ‫ره‌نگ‌ه ژنان ‌ی له‌دایكبوو ‌ی‬ ‫ئ������ه‌م بورج������‌ه تووش������ ‌ی‬ ‫هه‌ندێك دڵره‌نجان ببنه‌و‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵ هاوس������ه‌ره‌كانیاندا‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌و‌ه زوو چاره‌سه‌ر ده‌بێت‪.‬‬ ‫هه‌ست به‌ئارامیه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫زۆر ده‌ك������ه‌ن به‌ه������ۆ ‌ی‬ ‫نه‌بوون ‌ی هیچ كیشه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫دیاریك������راو له‌ن������او‬ ‫خێزانه‌كه‌تدا‪ .‬پێشنیازی‬ ‫كارێك ‌ی نوێتان دێته‌به‌رده‌ست‪.‬‬ ‫وه‌ها بیرده‌كه‌ن������ه‌و‌ه وه‌ك‬ ‫پێویس������ت ماف������ ‌ی خۆتان‬ ‫پێنادرێ������ت‌و خۆتان به‌ب ‌ێ‬ ‫شانس ده‌زانن‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م‌ه‬ ‫بیركردنه‌وه‌یه‌ك ‌ی باش نییه‌‌و‬ ‫مه‌رج نیی‌ه هه‌موو كات بیركردنه‌وه‌كان ‌ی ئێو‌ه‬ ‫راست بێت‪.‬‬

‫ئه‌ون������د‌ه كه‌س������ێك ‌ی‬ ‫هه‌س������ت ناسك مه‌به‌‌و‬ ‫هه‌وڵب������د‌ه زاڵبی������ت‬ ‫به‌سه‌ر هه‌ست ‌ی خۆتدا‌و‬ ‫ئه‌و وت‌ه ناڕاس������تان‌ه ‌ی‬ ‫له‌كه‌س������ه‌كان ‌ی تره‌و‌ه ده‌یبیست ‌ی كارت‬ ‫تێنه‌كات‌‪.‬‬ ‫ئه‌و كات‌ه ‌ی ك‌ه هه‌س������ت‬ ‫ب������ه‌و‌ه ده‌كه‌ی������ت ك������‌ه‬ ‫به‌رێگه‌یه‌ك‌ه ‌ی نادروستدا‬ ‫ده‌ڕۆی������ت‪ ،‬به‌وریاییه‌و‌ه‬ ‫مامه‌ڵ������‌ه بكه‌‌و ب������ڕوا ‌ی‬ ‫ته‌واوت به‌خۆت هه‌بێت‪.‬‬ ‫به‌ب������ ‌ێ وه‌رگرتن������ ‌ی‬ ‫بۆچوون ‌ی خێزانه‌كه‌ت‬ ‫هیچ كارێ������ك ئه‌نجام‬ ‫مه‌ده‌‪ .‬پێویست‌ه ئاگادار ‌ی‬ ‫زیاتر هه‌بێت له‌وان������‌ه ‌ی له‌نزیكته‌وه‌ن‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌ر كێشه‌یه‌دا باشتر‌ه دان به‌خۆتا‬ ‫بگریت تاكو ئه‌وكات‌ه ‌ی راس������تییه‌كان‬ ‫ئاشكرا ده‌بن‪.‬‬ ‫زۆر خ������ۆت مان������دوو‬ ‫مه‌كه‌‌و بیر له‌ته‌ندروست ‌ی‬ ‫خۆت بك������ه‌ره‌وه‌‪ .‬چه‌ند‬ ‫هه‌نگاوێك به‌ره‌و دواو‌ه‬ ‫بن ‌ێ كه‌مێك بیر له‌خۆت بكه‌ره‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫وانه‌كه‌یت له‌وانه‌ی‌ه تووش ‌ی شكست ببیت‬ ‫به‌هۆ ‌ی گو ‌ێ نه‌دان به‌خۆت‪.‬‬

‫له‌الپه‌ڕ‌ه تایبه‌ته‌ك‌ه ‌ی خۆیدا له‌سه‌ر‬ ‫پێگ‌ه ‌ی تویته‌ر ئیدان‌ه ‌ی سیاس������ه‌ت ‌ی‬ ‫واڵته‌ك������‌ه ‌ی خۆ ‌ی ك������رد له‌بار‌ه ‌ی‬ ‫كۆتوبه‌ندكردن ‌ی سایت ‌ی یوتیوب‌و‬ ‫هه‌ندێ������ك له‌خزمه‌تگوزارییه‌كان ‌ی‬ ‫گووگڵ‪.‬‬ ‫گویل نوسیویه‌تی‌‪" :‬ده‌زانم خه‌ڵك‬ ‫سكااڵ ‌ی هه‌ی‌ه له‌سه‌ر ئاسته‌نگه‌كان ‌ی‬ ‫به‌رده‌م به‌كارهێنان ‌ی یوتیوب‌و تویته‌ر‬

‫له‌توركیا‪ ،‬من به‌هه‌موو ش������ێوه‌یه‌ك‬ ‫دژ ‌ی ئ������ه‌و كاره‌م‪ .‬به‌ده‌زگاكان������ ‌ی‬ ‫ده‌وڵه‌ت������م وتوو‌ه چاره‌س������ه‌ر ‌ی ئه‌و‬ ‫كێشه‌ی‌ه بكه‌ن"‪.‬‬ ‫ماوه‌یه‌ك ‌ی زۆر‌ه گرووپه‌كان ‌ی ماف ‌ی‬ ‫مرۆڤ‌و سه‌ندیكاكان ‌ی سانسۆر ‌ی‬ ‫میدیا داوا ‌ی چاكسازی له‌یاساكان ‌ی‬ ‫به‌كارهێنان ‌ی ئینته‌رنێتدا ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫به‌گوێ������ر‌ه ‌ی یه‌كێت������ ‌ی ئه‌وروپ������ا‬ ‫توركی������ا نزیك‌ه ‌ی ‪ 3700‬س������ایت ‌ی‬ ‫به‌هۆكار ‌ی سیاسی‌‌و ره‌گه‌زپه‌رست ‌ی‬ ‫قه‌ده‌غه‌كردووه‌‪.‬‬ ‫له‌س������اڵ ‌ی ‪ 2008‬له‌س������ه‌ر یوتیوب‬ ‫چه‌ن������د دیمه‌نێ������ك باڵوكرایه‌و‌ه‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و‌ه ‌ی ك‌ه كه‌مال ئه‌تاتورك‬ ‫كه‌س������ێك ‌ی هۆمۆسێكس������ ‌ی بووه‌‪،‬‬ ‫له‌دوا ‌ی ئه‌وه‌و‌ه سانس������ۆرێك ‌ی توند‬ ‫خراوه‌ت‌ه سه‌ر ئه‌و ماڵپه‌ره‌‪ .‬ماوه‌یه‌ك‬ ‫له‌مه‌وبه‌ری������ش به‌ش������ێك ‌ی زۆر ‌ی‬ ‫كارپێكه‌ره‌كان ‌ی گووگڵ له‌و واڵت‌ه‬ ‫راگیران‌و توركیاش راگرتن ‌ی ئه‌و‬ ‫سایتان‌ه ‌ی گه‌ڕاندووه‌ته‌و‌ه بۆهۆكار ‌ی‬ ‫"سێكس‌و له‌خشته‌بردن ‌ی مندااڵن‌و‬ ‫سوكایه‌تیكردن به‌ئه‌تاتورك‌و هاندان‬ ‫بۆ خۆكوشتن"‪.‬‬

‫شاژن ‌ی واڵتی ئوردن‬ ‫ده‌چێت ‌ه هۆلیود‬

‫ی شا‬ ‫ش������اژن‌ه نور هاوسه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كۆچكردوو ‌‬ ‫حسێن مه‌لیك ‌‬ ‫ی‬ ‫ئوردن بۆ یه‌كه‌مجار له‌ڕێ ‌‬ ‫ی به‌ڵگه‌نامه‌یی������ه‌و‌ه‬ ‫فیلمێك������ ‌‬ ‫ده‌چێت‌ه هۆلیووده‌وه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ش������اژن‌ه ن������ور‪ ،‬له‌میان������‌ه ‌‬ ‫ئێواره‌خوانێك������دا له‌گ������ه‌ڵ‬ ‫گرووپێك له‌رۆژنامه‌نووسان‬ ‫ی‬ ‫ئاشكرایكرد ك‌ه فیلمه‌ك‌ه ‌‬ ‫ی سه‌ر به‌ره‌و‬ ‫ی "ژماردن ‌‬ ‫به‌ناو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سینه‌ما ‌‬ ‫خوار" له‌خانه‌كان ‌‬ ‫ی داهاتوو‬ ‫ی له‌مانگ ‌‬ ‫ئه‌مریك ‌‬ ‫نمایش ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ش������اژن‌ه ن������ور ئه‌وه‌ش������ ‌‬ ‫ی‬ ‫ئاشكراكردوو‌ه ك‌ه فیلمه‌ك‌ه ‌‬

‫ئه‌نگێال مێ������ركڵ راوێژكار ‌ی‬ ‫ئه‌ڵمانی������ا دان������ ‌ی به‌وه‌دانا ك‌ه‬ ‫كات������ ‌ی خ������ۆ ‌ی قوتابییه‌ك ‌ی‬ ‫ئاسایی بووه‌و وه‌ك هاوڕێكان ‌ی‬ ‫له‌هه‌ندێ������ك وان������ه‌دا زیره‌ك‬ ‫بووه‌‌و له‌هه‌ندێكیشیاندا زۆر‬ ‫ته‌مبه‌ڵ بووه‌‪.‬‬ ‫مێ������ركڵ ئه‌وه‌ش������ ‌ی وت‪" :‬ل‌ه‬ ‫زمان ‌ی روسی‌‌و بیركاریدا زۆر‬ ‫لێهاتوو بووم‪ ،‬به‌اڵم ده‌بوو زیاتر‬

‫ساركۆز ‌ی بااڵ ‌ی‬ ‫خۆ ‌ی به‌دڵ نیی ‌ه‬ ‫وادیار‌ه نیكۆال س������اركۆز ‌ی س������ه‌رۆك ‌ی فه‌ره‌نسا‬ ‫له‌بااڵ ‌ی خۆ ‌ی راز ‌ی نییه‌‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه هه‌میش‌ه ده‌یه‌وێت‬ ‫له‌و هه‌ڵوێستانه‌دا خۆ ‌ی بدزێته‌و‌ه ك‌ه ده‌بن‌ه هۆ ‌ی‬ ‫ده‌ركه‌وتن ‌ی بااڵ ‌ی له‌به‌رچاو ‌ی ئاماده‌بووان‪.‬‬ ‫رۆژنام‌ه ‌ی "لو بارزیان" ‌ی فه‌ره‌نس ‌ی باڵویكرده‌و‌ه‬ ‫ك‌ه بااڵ ‌ی س������اركۆز ‌ی ‪165‬س������ه‌نتیمه‌تره‌‪ ،‬بۆی‌ه‬ ‫به‌رده‌وام به‌پاس������ه‌وان ‌ی بااڵب������ه‌رز ده‌ور‌ه دراو‌ه تا‬ ‫به‌رزیی راس������ته‌قین‌ه ‌ی بااڵ ‌ی سه‌رۆك بۆ خه‌ڵك‬ ‫ده‌رنه‌كه‌وێت!‬ ‫كارال برۆن ‌ی هاوسه‌ر ‌ی ساركۆز ‌ی ك‌ه نمایشكار ‌ی‬ ‫جلوبه‌رگ������ه‌‪ ،‬بااڵ ‌ی هێن������د‌ه ب������ه‌رز‌ه هیچكات‬ ‫ب������ه‌ر ز‬ ‫له‌بۆن������‌ه گش������تییه‌كاندا پێالو ‌ی‬ ‫له‌پێناكات‪.‬‬

‫دوا ‌ی ‪ 38‬ساڵ داوا ‌ی لێبوردن ده‌كات‬

‫هه‌فت‌ه ‌ی راب������ردوو دیڤید كامیرۆن‬ ‫س������ه‌رۆك وه‌زیران ‌ی به‌ریتانیا داوا ‌ی‬ ‫لێبوردن ‌ی كرد له‌سه‌ر كوژران ‌ی ‪14‬‬ ‫خۆپیش������انده‌ر له‌ئیرله‌ندا ‌ی باكوور‬ ‫له‌الیه‌ن س������ه‌رباز‌ه به‌ریتانییه‌كانه‌و‌ه‬ ‫له‌س������اڵ ‌ی ‪ 1972‬ك‌ه ئ������ه‌و رووداو‌ه‬ ‫به‌"یه‌كشه‌مم‌ه ‌ی خوێناوی‌" ناسراوه‌‪.‬‬ ‫كامی������رۆن دوا ‌ی باڵوكردن������ه‌و‌ه ‌ی‬ ‫راپۆرتێك ‌ی پێنج ه������ه‌زار الپه‌ڕه‌یی‬ ‫له‌وباره‌یه‌وه‌‪ ،‬رایگه‌یاند‪ :‬نه‌ده‌بوو ئه‌و‌ه‬ ‫رووبدات‪ ،‬هه‌ندێك له‌ئه‌ندامان ‌ی هێز‌ه‬ ‫چه‌كداره‌كان به‌هه‌ڵ‌ه هه‌ڵسوكه‌وتیان‬ ‫كردووه‌‪" ،‬بۆی������‌ه به‌ناو ‌ی حكومه‌ته‌و‌ه‬ ‫ئه‌وپه‌ڕ ‌ی خه‌مباریی خۆم راده‌گه‌یه‌نم"‪.‬‬ ‫كامی������رۆن به‌وه‌ش������ه‌و‌ه نه‌وه‌س������تا‌و‬ ‫دان������ ‌ی به‌وه‌دانا ك‌ه ل������ه‌و رووداوه‌دا‬ ‫یه‌كه‌م فیشه‌ك له‌ناو سه‌ربازه‌كانه‌و‌ه‬ ‫ته‌قێنراوه‌‌و هیچكام له‌قوربانییه‌كان‬ ‫چه‌كی������ان پێنه‌ب������ووه‌‪" ،‬هه‌ندێ������ك‬ ‫له‌سه‌ربازه‌كان به‌ئه‌نقه‌ست چیرۆك ‌ی‬ ‫رووداوه‌كه‌یان ش������ێواندوو‌ه بۆئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫پاس������او ب������ۆ ته‌قه‌كردن������ ‌ی خۆیان‬

‫‪19‬‬

‫مێركڵ‪ :‬زۆربڵێ‌و چه‌نه‌باز بووم!‬

‫ی‬ ‫به‌ڵگه‌نامه‌ییه‌‌و ناوه‌ڕۆكه‌ك‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ی چه‌ك ‌‬ ‫باس له‌باڵوبوونه‌و‌ه ‌‬ ‫ی ده‌كات له‌جیهاندا‪.‬‬ ‫ئه‌تۆم ‌‬ ‫یفیلمه‌كه‌یش‪90‬خوله‌كه‌و‬ ‫ماو‌ه ‌‬ ‫تیای������دا چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ‬ ‫ی‬ ‫چه‌ن������د كه‌س������ایه‌تییه‌ك ‌‬ ‫ی سیاس������‌هت‌و‬ ‫جیهان������ ‌‬ ‫ی واڵتان‬ ‫حوكمداریی پێشوو ‌‬ ‫ی‬ ‫ك������راوه‌‪ ،‬له‌وان������ه‌ش‪ :‬تۆن ‌‬ ‫ی‬ ‫بلێ������ر س������ه‌رۆك وه‌زیران ‌‬ ‫ی به‌ریتانی������ا‪،‬‬ ‫پێش������ووتر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كارته‌ر س������ه‌رۆك ‌‬ ‫جیم ‌‬ ‫ی ئه‌مریكا‪ ،‬میخائیل‬ ‫پێشووتر ‌‬ ‫ی‬ ‫گۆرباچۆڤ دواس������ه‌رۆك ‌‬ ‫ی سۆڤیه‌ت‪.‬‬ ‫یه‌كێت ‌‬

‫بهێننه‌وه‌"‪.‬‬ ‫ئاماده‌كردن ‌ی ئه‌و راپۆرت‌ه ‪12‬س������اڵ ‌ی‬ ‫خایاندوو‌ه له‌گه‌ڵ ‪293‬ملیۆن دۆالر‪،‬‬ ‫ك������‌ه گه‌وره‌تری������ن ب������ڕ‌ه پاره‌ی‌ه له‌و‬ ‫ب������واره‌دا خه‌رجكرابێ������ت‪ ،‬هاوكات‬ ‫بۆئاماده‌كردن ‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ك‌ه له‌نێوان‬ ‫سااڵن ‌ی ‪ 1998‬ـ ‪2004‬دا‪ ،‬چاوپێكه‌وتن‬ ‫له‌گه‌ڵ ‪2500‬كه‌سدا كراوه‌‪.‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6/20‬‬

‫خۆم ماندوو بك������ه‌م له‌په‌روه‌رد‌ه ‌ی‬ ‫وه‌رزش‌و وێنه‌كێش������ان‌و كار ‌ی‬ ‫ده‌ستی‌‪ ،‬یان به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی گشت ‌ی‬ ‫وان‌ه پراكتیكییه‌كان"‪.‬‬ ‫مێركڵ ئه‌وه‌ش ‌ی نه‌ش������ارده‌و‌ه ك‌ه‬ ‫كه‌س������ێك ‌ی زۆربڵ ‌ێ بووه‌‌و وتی‌‪:‬‬ ‫"به‌راشكاو ‌ی ده‌یڵێم ده‌بوو هه‌وڵێك ‌ی‬ ‫زۆریش بده‌م بۆ به‌ده‌س������تهێنان ‌ی‬ ‫نمر‌ه ‌ی باش له‌ب������وار ‌ی ئاكاردا‪،‬‬ ‫چونك‌ه كه‌سێك ‌ی چه‌نه‌باز بووم"‪.‬‬

‫كۆندۆلیزا رایس‌و‬ ‫چیرۆك ‌ی‬ ‫سه‌ركه‌وتنی‬

‫نوسینی‌‪ :‬ئه‌نتۆنیا فیلیكس‬ ‫ی بۆ عه‌ره‌بی‌‪ :‬سه‌عید ئه‌لحسنی‌ه‬ ‫وه‌رگێڕان ‌‬ ‫ی بۆ كوردی‌‪ :‬رێباز زه‌نگه‌ن‌ه‬ ‫وه‌رگێڕان ‌‬

‫‪7‬‬

‫كۆندی‌‪ ،‬به‌ته‌نها به‌وه‌و‌ه نه‌وه‌ستا گرنگ ‌ی به‌تیم‌ه راوێژكاریی‌ه‬ ‫تایبه‌ته‌ك‌ه ‌ی سیاسه‌ت ‌ی ده‌ره‌و‌ه ‌ی جۆرج ـ ‌ی كوڕو كاركردن‬ ‫له‌گه‌ڵیدا به‌سیفه‌ت ‌ی رێنماییكار‌ه سه‌ره‌كییه‌ك‌ه ‌ی بدات‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫داوای لێكرا له‌چه‌ند بۆنه‌یه‌كدا ك‌ه په‌یوه‌ندییان به‌سیاسه‌ت ‌ی‬ ‫ده‌ره‌و‌ه نه‌بوو‪ ،‬ده‌ربكه‌وێت‬ ‫به‌و س������یفه‌ت‌ه ‌ی ك‌ه ژن بوو‪ ،‬هه‌ڵمه‌ته‌ك‌ه پێویست ‌ی پێبوو‪،‬‬ ‫بۆبه‌ده‌س������تهێنان ‌ی ده‌نگ ‌ی ژنان‪ ،‬هه‌روه‌ها بۆئه‌و‌ه ‌ی وه‌كو‬ ‫ره‌شپێستێك جه‌خت له‌سه‌ر خواست ‌ی بوش ـ ‌ی پاڵێوراو‬ ‫بۆله‌خۆگرتن ‌ی كه‌سایه‌تییه‌كان ‌ی س������ه‌ر به‌كه‌مینه‌كان بۆ‬ ‫ئیدار‌ه نوێیه‌ك‌ه ‌ی بكاته‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌سه‌ره‌تا ‌ی هه‌ڵمه‌ته‌كه‌و‌ه به‌ئاشكرا ده‌ركه‌وت كۆند ‌ی‬ ‫ده‌توانێت جێ ‌ی گرنگیپێدان ‌ی ته‌واو ‌ی پاڵێوراوه‌ك‌ه بێت‌و‬ ‫ده‌ری بخات ك‌ه كه‌سێك ‌ی زۆر نزیك‌ه لێی‪ .‬هه‌ردووكیان‬ ‫هاوبه‌ش������ن له‌خولیا ‌ی وه‌رزش‌و به‌هێزی������ ‌ی ل‌هش‌و الردا‪،‬‬ ‫ده‌ریشكه‌وت كۆند ‌ی ته‌نها كه‌س‌ه توانا ‌ی پێشكه‌شكردن ‌ی‬ ‫پرس‌ه سیاسیی‌ه ده‌ره‌كیی‌ه ئاڵۆزه‌كان ‌ی هه‌بێت به‌رێگه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫روون������ ‌ی ئه‌وتۆ ك‌ه بوش زۆر رێ������ز ‌ی لێبگرێت‪ .‬له‌وانه‌ی‌ه‬ ‫گرنگترین ش������تیش له‌م بابه‌ته‌دا بوون ‌ی ئه‌و ئولفه‌ت‌ه بێت‬ ‫له‌نێوانیاندا‪ .‬ئه‌و ده‌م������‌ه حاكمه‌ك‌ه ده‌یووت‪" :‬حه‌ز ئه‌كه‌م‬ ‫لێ ‌ی نزیك بم‪ ،‬چونك‌ه ئه‌و ژنێك ‌ی گاڵته‌چییه‌‪ ،‬كه‌س������ان ‌ی‬ ‫قسه‌خۆشم خۆش������ده‌وێن‪ ،‬نه‌ك ئه‌وان‌ه ‌ی ئه‌وه‌ند‌ه جددین‪،‬‬ ‫وا له‌خه‌ڵك ده‌كه‌ن له‌ده‌ستیان هه‌ڵبێن‪ ،‬سه‌ربار ‌ی ئه‌وه‌ش‬ ‫پێموای‌ه به‌ڕاست ‌ی زیره‌كه‌"‪.‬‬ ‫جۆرج ـ ‌ی كوڕ‪ ،‬كاتێك قووڵی ‌ی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ی كار‌ه ‌ی‬ ‫نێوان خۆی‌‌و كۆند ‌ی ئاش������كراكرد‪ ،‬به‌و‌ه وه‌سفیكرد ك‌ه‬ ‫"كه‌سێك‌ه ته‌واو جێمتمانه‌یه‌‌و خاوه‌ن ئاكارێك ‌ی باشه‌"‪.‬‬ ‫ه������ه‌ر له‌س������ه‌ره‌تاو‌ه یه‌كتریان پێباش������بوو‪ .‬كۆند ‌ی وتی‌‪:‬‬ ‫"له‌یه‌كه‌مجاره‌و‌ه ك‌ه قسه‌مان پێكه‌وه‌كرد هه‌ستم به‌ڕێز ‌ی‬ ‫ئه‌و كرد‪ ،‬ئه‌و له‌و جۆر‌ه بیرتیژانه‌ی‌ه ك‌ه راسته‌وخۆ ده‌چێت‌ه‬ ‫ناوه‌ڕۆك������ ‌ی بابه‌ته‌كه‌وه‌‪ .‬ره‌نگ‌ه كۆمه‌ڵێ������ك ئه‌كادیمیای ‌ی‬ ‫له‌ژوورێكدا كۆبكه‌یته‌وه‌‪ ،‬بۆماو‌ه ‌ی س ‌ێ كاژێر قسه‌بكه‌ن‪،‬‬ ‫بێئه‌و‌ه ‌ی بچن‌ه ناوه‌ڕۆك ‌ی بابه‌ته‌كه‌وه‌"‪.‬‬ ‫له‌تیم ‌ی راوێژكاره‌كان ‌ی سیاسه‌ت ‌ی ده‌ره‌و‌ه ‌ی جۆرج ـ ‌ی كوڕدا‬ ‫چه‌ندین كه‌س ‌ی قاڵبوو ‌ی دیار ‌ی ئیداره‌كان ‌ی پێشوو ‌ی تێدا‬ ‫بوو ك‌ه هه‌ندێكی������ان له‌گه‌ڵ ئیداره‌ك‌ه ‌ی باوكیدا كاریان‬ ‫كردبوو وه‌ك������و ریچارد ئارمیتاج‪ ،‬رۆبه‌رت زۆلیك‪ ،‬پۆڵ‬ ‫وڵفوه‌یتز‪ ،‬رۆبه‌رت بالكویل‌و ریچارد بیرڵ‪ .‬به‌و سیفه‌ت‌ه ‌ی‬ ‫ك‌ه رێكخه‌ر ‌ی ئه‌م گرووپ‌ه راوێژكار‌ه بوو‪ ،‬كۆند ‌ی وه‌كو‬ ‫جۆرج ـ ‌ی كوڕ ده‌ستیكرد به‌به‌كارهێنان ‌ی نازناو‌و كار ‌ی‬ ‫ده‌كرد بۆ درووستكردن ‌ی نازناوێك بۆ گرووپه‌كه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و نازناو ‌ی ڤۆڵكان ـ ‌ی هه‌ڵبژارد ك‌ه ناو ‌ی به‌ناوبانگترین‬ ‫په‌یكه‌ر ‌ی به‌ختهێنه‌ر‌ه له‌شاره‌كه‌یدا‪ .‬ئه‌و ڤۆڵكانه‌یش ناو ‌ی‬ ‫یه‌كێك له‌خواكان ‌ی رۆمان‌ه ك������‌ه گه‌رده‌لوول‌و باوباران ‌ی‬ ‫خوڵقان������دووه‌‌و كانزا ‌ی درووس������تكردوو‌ه بۆئه‌و‌ه ‌ی ببن‌ه‬ ‫ئامرازه‌كان ‌ی ده‌ست ‌ی خواكان‪ .‬ئه‌و په‌یكه‌ر‌ه كاتێك په‌یدابوو‬ ‫ك‌ه كۆند ‌ی هێشتا منداڵێك بوو له‌بیرمینگهام‪ ،‬ئاالباما‪.‬‬ ‫ئه‌و په‌یكه‌ر‌ه گه‌وره‌ی‌ه س������ه‌ربه‌رزان‌ه له‌سه‌ر لوتك‌ه ‌ی چیا ‌ی‬ ‫س������وور وه‌ستاو‌ه ك‌ه شار ‌ی به‌رهه‌مهێنه‌ر ‌ی پۆاڵ‪ ،‬به‌بۆن‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌و پێش������انگای‌ه ‌ی ك‌ه ساڵ ‌ی ‪ 1904‬له‌شار ‌ی سانت لویس‬ ‫به‌رێوه‌چوو‪ ،‬دروس������تیكرد‪ .‬كاتێك ڤۆڵ������كان گه‌ڕایه‌و‌ه‬ ‫بۆشاره‌ك‌ه ‌ی یه‌كه‌مجاری‌‪ ،‬له‌س������ه‌ر لوتك‌ه ‌ی چیاك‌ه دانرا‪،‬‬ ‫له‌دوورییه‌ك ك‌ه بریندارنه‌كردن ‌ی هه‌ست ‌ی هیچ كه‌سێك‬ ‫مسۆگه‌ر بكات‪ ،‬له‌به‌ر كه‌می ‌ی ئه‌و جلوبه‌رگ‌ه ‌ی له‌به‌ریدایه‌‪.‬‬ ‫كۆمه‌ڵه‌كان������ ‌ی تایبه‌ت ب������ه‌الوان له‌ش������اره‌ك‌ه ئه‌ركێكیان‬ ‫به‌په‌یكه‌ره‌ك‌ه س������پارد‪ ،‬كاتێك گڵۆپێك ‌ی نیۆنیان خست‌ه‬ ‫نێو ده‌ست ‌ی چه‌پییه‌وه‌‪ ،‬ك‌ه له‌رۆژان ‌ی ئاساییدا ره‌نگه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫سه‌وزه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر كاتێك رووداوێك ‌ی ترسناك ‌ی هاتوچۆ‬ ‫رووبدات‪ ،‬ره‌نگ ‌ی گڵۆپه‌ك‌ه ده‌گۆڕێت بۆ سوور‪.‬‬


‫‪18‬‬

‫یه‌کشه‌ممه‬

‫‪2010 /6 /20‬‬

‫ژماره ‪29‌:‬‬

‫هونه‌رمه‌ندو د‪.‬كرستینا سۆڤۆل ‌ی دیوان ‌ی مه‌وله‌و ‌ی وه‌رده‌گێڕێت ‌ه سه‌ر زمان ‌ی فه‌ره‌نسی‌‪:‬‬

‫نووسین‬

‫ی‬ ‫ی ده‌وڵه‌مه‌ند ‌‬ ‫ی كورد كولتورو فه‌رهه‌نگێك ‌‬ ‫میلله‌ت ‌‬ ‫ی پێناده‌ن‬ ‫هه‌ی ‌ه به‌اڵم به‌داخه‌و ‌ه خۆیان زۆر بایه‌خ ‌‬

‫ستارقادر‬

‫به‌تایبه‌ت له‌كوردس������تان ‌ی باش������وردا‬ ‫الدێ������كان هه‌موو ڕووخ������ان‌و كورد‬ ‫كه‌متر گرنگ������ ‌ی به‌فه‌رهه‌نگ ‌ی خۆ ‌ی‬ ‫ئه‌دات‪ ،‬زیاتر له‌گه‌ڵ ژیان ‌ی ش������اردا‬ ‫ئه‌ژی������ت ك‌ه تاڕاده‌یه‌ك ژیان ‌ی ش������ار‬ ‫له‌فه‌رهه‌نگ ‌ی كوردیدا شتێك ‌ی نامۆیه‌و‬ ‫له‌م دره‌نگانه‌دا دروستبووه‌‪.‬‬

‫‌‬

‫كرد‌ه ‌ی نوس������ین له‌ه������ه‌ر بوارێكدا‬ ‫ده‌رئه‌نجام������ ‌ی كوبون������ه‌وه‌و خ������ۆ‬ ‫په‌روه‌رده‌كردن������‌ه ل������ه‌و كایه‌ی������ه‌دا‪،‬‬ ‫ده‌ربڕینیش وه‌ك پێداویس������تییه‌ك ‌ی‬ ‫رۆحی‌و ده‌روون ‌ی ئاس������ووده‌ییه‌ك ‌ی‬ ‫چركه‌ساتان‌ه ده‌به‌خشێت‌ه نووسه‌ره‌كه‌‪،‬‬ ‫س������ه‌باره‌ت به‌هونه‌رمه‌ندان ئه‌ركه‌ك‌ه‬ ‫س������ه‌ختتر روبه‌رووی������ان ده‌بێته‌و‌ه‬ ‫به‌ب������ه‌راورد له‌گ������ه‌ڵ ئه‌دیبێك ك‌ه‬ ‫له‌كایه‌یه‌ك ‌ی تردا بنوس������ێت‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆ مامه‌ڵه‌كردن‌و به‌رخورد‬ ‫تێیدا‌و ژیان له‌نێوان دێڕو وشه‌كان‪.‬‬ ‫ئ������ه‌و‌ه ‌ی ئه‌دات������ ‌ی س������ه‌ره‌كیی‌ه‬ ‫بۆنوسین وش������ه‌و به‌تایبه‌ت ‌ی رسته‌و‬ ‫په‌ڕه‌گرافه‌كان������ه‌‪ ،‬ئه‌م������ه‌ش بۆخۆ ‌ی‬ ‫پێویست ‌ی به‌باكگراوندێك ‌ی هزری ‌ی‌و‬ ‫رۆش������نبیرییه‌ك ‌ی هه‌مه‌الی������ه‌ن هه‌ی‌ه‬ ‫به‌گشتی‌‪.‬‬ ‫دی������ار‌ه خوێندن������ه‌وه‌و به‌ئاگابوون‌و‬ ‫به‌دواداچوون ئه‌و كایه‌ی‌ه ك‌ه نوسه‌ر‬ ‫ئه‌و كرده‌یه‌ی‌ه ‌ی تێدا پیاد‌ه ده‌كات‌و‬ ‫ده‌بێت‌ه پێداویس������تییه‌ك ‌ی به‌رده‌وام‪،‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌هونه‌رمه‌ندان‌و نووسینیان‬ ‫له‌بواره‌كه‌یان������دا ئه‌وه‌ن������د‌ه ‌ی ت������ر‬ ‫هونه‌ره‌كه‌یان‌و تێگه‌شتن ‌ی بینه‌ران ‌ی‬ ‫بۆكاره‌ك������‌ه ‌ی س������اناتر ده‌كات������ه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدا ك‌ه رۆش������نبیری ‌ی‬ ‫هونه‌ر ‌ی ش������ێوه‌كار ‌ی ل������ه‌ال ‌ی ئێم‌ه‬ ‫نه‌بوه‌ت������‌ه پێداویس������تییه‌ك ‌ی رۆحی‌‪،‬‬ ‫زۆرن ئ������ه‌و هونه‌رمه‌ندان‌ه ‌ی ك‌ه هه‌م‬ ‫له‌بوار ‌ی هونه‌ری������ ‌ی خۆیانداو هه‌م‬ ‫له‌كای‌ه ‌ی نوسینیش������دا جێده‌ستیان‬ ‫دیاره‌‪ ،‬هونه‌رمه‌ندان ‌ی وه‌ك لیۆناردۆ‬ ‫دافنش ‌ی‌و رینولدزو دیالكروا‌و فان‬ ‫كوخ به‌و تێكس������تانه‌یان چ له‌بوار ‌ی‬ ‫زانس������تیدا بووبێت ی������ان ره‌خن‌ه ‌ی‬ ‫هونه‌ری������ ‌ی‌و نامه‌دا بێت‪ ،‬خزمه‌تێك ‌ی‬ ‫گه‌وره‌یان به‌هونه‌ر ‌ی خۆیان‌و بوار ‌ی‬ ‫شێوه‌كار ‌ی گه‌یاندوه‌‪..‬‬ ‫یه‌كێك������ ‌ی وه‌ك لیۆناردۆ دافنش������ ‌ی‬ ‫ب������ه‌و لێكولینه‌و‌ه زانس������تیان‌ه ‌ی ك‌ه‬ ‫له‌بوار ‌ی ئه‌ناتۆم ‌ی مرۆڤدا به‌ئه‌نجام ‌ی‬ ‫گه‌یاندون‪ ،‬ب������ه‌ده‌ر له‌هونه‌رمه‌ندان‬ ‫كای‌ه ‌ی پزیشكیش س������ودمه‌ندبوون‬ ‫لێ������ی‌‪ ،‬هه‌روه‌ها نامه‌كان ‌ی فنس������نت‬ ‫فان كوخ فاكته‌رێك ‌ی گه‌وره‌بوون بۆ‬ ‫ئاشكراكردن ‌ی ئه‌و هه‌موو ئه‌ندێش‌ه‬ ‫مرۆڤانه‌ی‌ه ‌ی ك‌ه له‌ن������اوه‌وه‌ڕا هه‌بون‌و‬ ‫زیاتر رۆشناییان خستوه‌ت‌ه سه‌ر كار‌ه‬ ‫ده‌ربڕینخوازییه‌ك‌هی‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رچ������ ‌ی له‌پ������اڵ هه‌م������وو ئ������ه‌و‬ ‫به‌خشنده‌ییان‌ه ‌ی بۆ خود ‌ی خۆشیان‬ ‫هیچ ‌ی كه‌متر نه‌بوو‌ه له‌وێنه‌كێش������ان‬ ‫گ������ه‌ر ل������ه‌روو‌ه ده‌ربڕینه‌كه‌یه‌و‌ه لێ ‌ی‬ ‫بڕوانین‪.‬‬ ‫ئه‌گ������ه‌ر له‌گۆش������ه‌نیگایه‌ك ‌ی تره‌و‌ه‬ ‫بڕوانین‌ه ئ������ه‌و هونه‌رمه‌ندان‌ه ‌ی ده‌ق ‌ی‬ ‫ره‌خنه‌ی ‌ی له‌كایه‌ك‌ه ‌ی خۆیاندا به‌رهه‌م‬ ‫دێنن زیاترو وردتر به‌نوسه‌رێك ‌ی تر‬ ‫ك‌ه له‌بواره‌كه‌دا كار ناكات كه‌شف ‌ی‬ ‫الیه‌ن‌ه نه‌بینراوو نادیاره‌كان ‌ی ئه‌و كار‌ه‬ ‫ده‌كه‌ن ك‌ه له‌سه‌ر ‌ی ده‌نوسن‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫ش������اره‌زای ‌ی الیه‌ن‌ه ته‌كنیكییه‌كان ‌ی‬ ‫هه‌ر كارێك ‌ی هونه‌ر ‌ی به‌ره‌گه‌زێك ‌ی‬ ‫گرن������گ ده‌زانرێ������ت له‌هون������ه‌رداو‬ ‫ئه‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ش ك‌ه له‌س������ه‌ر ‌ی‬ ‫قس������ه‌ده‌كه‌ن زیات������ر ده‌توان������ن ئه‌و‬ ‫ته‌كنیكان‌ه شیبكه‌نه‌و‌ه بۆبینه‌ران‪.‬‬

‫ی‬ ‫خاتوو كرستینا سۆڤۆل ‌‬ ‫ی‬ ‫نوسه‌رو روناكبیر ‌‬ ‫ی سااڵنێك ‌ه‬ ‫فه‌ره‌نس ‌‬ ‫ی‬ ‫له‌خۆرهه‌اڵت‌و باكور ‌‬ ‫كوردستان ده‌ژی‌‌و له‌سه‌ر‬ ‫ی كوردیی‬ ‫فه‌رهه‌نگێك ‌‬ ‫كاری‌ ده‌كات‪.‬‬

‫ سازدانی‌‪ :‬هێمن قادر‬ ‫خاتوو كریس������تینا جگه‌له‌و‌ه ‌ی نام‌ه ‌ی‬ ‫ماجس������تێره‌ك‌ه ‌ی له‌س������ه‌ر فه‌رهه‌نگ ‌ی‬ ‫كورده‌‪ ،‬له‌ئێستادا سه‌رقاڵ ‌ی وه‌رگێڕان ‌ی‬ ‫دیوان������ ‌ی مه‌وله‌ویی������‌ه له‌ش������ێوه‌زار ‌ی‬ ‫هه‌ورامییه‌و‌ه بۆ فه‌ره‌نسی‌‪.‬‬ ‫ئه‌و به‌زاراو‌ه ‌ی كرمانج ‌ی باكور گفتوگۆ‬ ‫ئه‌كات‌و له‌كوردستانیش ناو ‌ی (هاژه‌)‬ ‫‌ه ‌ی بۆ خۆ ‌ی هه‌ڵب������ژاردوو‌ه‌و له‌میان ‌ی‬ ‫دیمانه‌یه‌كی������دا له‌گه‌ڵ نم نم رووناك ‌ی‬ ‫ده‌خات‌ه س������ه‌ر كارو چاالكییه‌كان ‌ی‌و‬ ‫له‌هه‌ندێ الیه‌ن ‌ی كولتور ‌ی كوردییش‬ ‫ده‌دوێت‪.‬‬ ‫هێمن‪ :‬پێش ئه‌و‌ه ‌ی كوردستان‬ ‫هه‌ڵبژێریت هیچ زانیارییه‌كت له‌سه‌ر‬ ‫فه‌رهه‌نگ ‌ی كورد ‌ی هه‌بوو؟‬ ‫كرس������تینا‪ :‬به‌داخ������ه‌و‌ه له‌وه‌وپێ������ش‬ ‫ش������اره‌زاییه‌ك ‌ی وام نه‌ب������وو له‌س������ه‌ر‬ ‫فه‌رهه‌نگ������ ‌ی ك������وردی‌‪ ،‬یه‌كه‌مج������ار‬ ‫له‌توركیابووم ئه‌بوای‌ه له‌نێوان فه‌رهه‌نگ ‌ی‬ ‫تورك ‌ی‌و ك������ورد ‌ی یه‌كیان هه‌ڵبژێرم‪،‬‬ ‫به‌اڵم فه‌رهه‌نگ������ ‌ی توركییه‌ك‌ه بۆمن‬ ‫نه‌ئه‌گونجاو زیاتر له‌س������ه‌ر فه‌رهه‌نگ ‌ی‬

‫خاتوو كریستینا‬ ‫ك������ورد ‌ی كارم ك������رد‪ ،‬كاتێك ك‌ه‬ ‫فه‌رهه‌نگ������ ‌ی كوردیش������م هه‌ڵب������ژارد‬ ‫له‌توركیا زۆریان پێناخۆش بوو‪ ،‬بۆی‌ه‬ ‫كاتێك له‌سه‌ر فه‌رهه‌نگ ‌ی كورد ‌ی كارم‬ ‫كرد سه‌ره‌تا بۆمن ئه‌سته‌م بوو‪ ،‬زمان ‌ی‬ ‫كوردیش چه‌ند زاراوه‌یه‌ك ‌ی هه‌ی‌ه ك‌ه‬ ‫ئه‌و كات بۆمن زۆر قورس بوو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئیستا ئه‌زانم له‌كام ناوچ‌ه ‌ی كوردستان‬ ‫به‌چ زاراوه‌یه‌ك قس‌ه ئه‌كه‌ن‪ ،‬بدوێم‪.‬‬ ‫هێمن‪ :‬له‌ئێس������تادا چ������ۆن ده‌ڕوانیت‌ه‬ ‫فه‌رهه‌نگ‌و كولتور ‌ی كوردی‌؟‬ ‫كرستینا‪ :‬میلله‌ت ‌ی كورد فه‌رهه‌نگ‌و‬ ‫مێژوو ئه‌ده‌بیات‌و زمانێك ‌ی ده‌وڵه‌مه‌ند ‌ی‬ ‫هه‌ی‌ه وه‌ك هه‌م������وو میلله‌تان ‌ی دونیا‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌داخه‌و‌ه خۆیان زۆر بایه‌خ به‌م‬ ‫فه‌رهه‌نگ‌و كولتور‌ه ‌ی خۆیان ناده‌ن‪.‬‬

‫ك������وڕان‌و كچان������ ‌ی ك������ورد به‌جل ‌ی‬ ‫كوردییه‌و‌ه ش������ای ‌ی ئه‌كه‌ن‪ ،‬هێند‌ه ئه‌و‬ ‫گه‌نجان‌ه پڕج������ۆش‌و خرۆش ئه‌كات‬ ‫م������رۆڤ چێژ ‌ی ل������ ‌ێ ئه‌بینێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫گه‌ر له‌مه‌ش بڕوانین ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ند ‌ی‬ ‫به‌فه‌رهه‌نگ ‌ی كوردییه‌و‌ه هه‌یه‌‪ ،‬بۆنموون‌ه‬ ‫كار ‌ی كشتوكاڵ ‌ی له‌كوردستاندا ك‌ه‬ ‫یه‌كه‌م گوند ‌ی كشتوكاڵ ‌ی له‌یه‌كێك‬ ‫له‌الدێكان ‌ی كوردستان دۆزراوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و‌ه ده‌رئه‌خ������ات ك‌ه كورد له‌ئه‌زه‌له‌و‌ه‬ ‫په‌یوه‌ند ‌ی به‌زه‌و ‌ی‌و كش������توكاڵییه‌و‌ه‬ ‫هه‌ب������ووه‌‪ ،‬بۆی������‌ه په‌یوه‌ند ‌ی ش������ای ‌ی‌و‬ ‫هه‌ڵپه‌ڕكێ������ ‌ی كورد ‌ی له‌گ������ه‌ڵ كار ‌ی‬ ‫كشتوكاڵیی له‌یه‌كتر نزیكه‌‪ ،‬ئه‌ویش‬ ‫به‌و‌ه ‌ی ك‌ه له‌گه‌ڵ هه‌ڵپه‌ڕیندا زه‌وییه‌ك‌ه‬ ‫ئه‌له‌رزێن������ن وه‌ك چ������ۆن ل������ه‌كار ‌ی‬ ‫كشتوكاڵیدا زه‌ویان ئه‌كێاڵو گه‌نمیان‬ ‫ت������ۆو ئه‌كرد‪ .‬دووه‌م ش������ت له‌رینه‌وه‌و‬ ‫الیالی‌ه ‌ی ئافره‌ت ‌ی كورد‌ه ك‌ه به‌سۆزێك ‌ی‬ ‫زۆرو وش������‌ه ‌ی ناس������كه‌و‌ه الیالی‌ه بۆ‬ ‫كۆرپه‌ك‌ه ‌ی ئه‌كات‪ ،‬بۆی‌ه زۆرترین جار‬ ‫ك‌ه گوێم له‌هه‌ر الیالیه‌یه‌ك ‌ی ئافره‌ت ‌ی‬ ‫كورد بوو‌ه گریاوم‪.‬‬

‫هێمن‪ :‬پێتوای‌ه هێشتا داب‌و نه‌ریت ‌ی‬ ‫ته‌قلیدیی كاردانه‌وه‌و كاریگه‌ریی‬ ‫له‌سه‌ر تاك ‌ی كوردیی ماوه‌؟‬ ‫كرس������تینا‪ :‬كورد خۆ ‌ی كولتورێك ‌ی‬ ‫جوان ‌ی هه‌یه‌‪ ،‬بۆنموون������‌ه هاوكار ‌ی‌و‬ ‫پێكه‌وه‌ژیان������ ‌ی نێوان تاك������ه‌كان ك‌ه‬ ‫تاڕاده‌یه‌ك ‌ی زۆر هاوكار ‌ی‌و هه‌ماهه‌نگ ‌ی‬ ‫نێ������وان یه‌كتر ‌ی ئه‌كه‌ن له‌خۆش������ ‌ی‌و‬ ‫ناخۆشیدا پێكه‌وه‌ن‪ ،‬زۆرب‌ه ‌ی ئافره‌تان‬ ‫به‌تایبه‌ت له‌گوندنشینه‌كان شان به‌شان ‌ی‬ ‫پیاوان كار ‌ی ده‌ره‌و‌ه ده‌ك‌هن‌و له‌هه‌مان‬ ‫كاتدا كار ‌ی ناوماڵیش ڕای ‌ی ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫قاره‌مانی ‌ی ئافره‌ت ‌ی كورد زۆر سه‌رنج ‌ی‬ ‫راكێشاوم به‌تایبه‌ت ك‌ه له‌م كاره‌مدا بۆم‬ ‫ده‌ركه‌وتوو‌ه هه‌ندێك له‌ئافره‌تان وه‌كو‬ ‫حه‌بسه‌خان ‌ی نه‌قیب‌و چه‌ند ئافره‌تێك ‌ی‬ ‫تر ئافره‌ت ‌ی شۆڕش������گێڕ بوون‪ ،‬ئه‌مان‌ه هێمن‪ :‬ئ‌ه ‌ی ده‌ربار‌ه ‌ی په‌یوه‌ند ‌ی‬ ‫جێگا ‌ی ئه‌وه‌ی‌ه میلله‌ت ‌ی كورد شانازیان خۆشه‌ویست ‌ی كوڕان‌و كچان ‌ی كورد؟‬ ‫پێو‌ه بكات‪.‬‬ ‫كرستینا‪ :‬خۆشه‌ویست ‌ی له‌فه‌رهه‌نگ ‌ی‬ ‫كوردییدا ئازاده‌و پڕ‌ه له‌ڕاستگۆی ‌ی‌و‬ ‫خۆشه‌ویس������تییه‌ك ‌ی پ������اك‪ ،‬ئ������ه‌و‌ه ‌ی‬ ‫هێمن‪ :‬به‌و پێی‌ه ‌ی به‌رێزت زیاتر‬ ‫ب������ه‌ال ‌ی من������ه‌و‌ه مای‌ه ‌ی دڵخۆش������یی‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵ گوندنشیینه‌كان ‌ی باكورو‬ ‫له‌بوار ‌ی خۆشه‌ویس������ت ‌ی نێوان كوڕو‬ ‫خۆرهه‌اڵت ‌ی كوردستان كارت‬ ‫كردووه‌‪ ،‬چ شتێك زۆرتر سه‌ره‌نج ‌ی كچان ‌ی ك������ورد ئه‌وه‌ی‌ه ك‌ه زۆر بایه‌خ‬ ‫به‌خۆشه‌ویست ‌ی ئه‌ده‌ن‪ ،‬هه‌میش‌ه وه‌ك‬ ‫ڕاكێشاویت؟‬ ‫كرستینا‪ :‬زۆر شت ‌ی كورد سه‌رنج ‌ی خۆشه‌ویس������ت ‌ی بۆسروش������ت له‌گه‌ڵ‬ ‫راكێشاوم‌و به‌المه‌و‌ه جوانه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت خۆشه‌ویستیدا ژیاون‪.‬‬ ‫ش������ای ‌ی‌و هه‌ڵپه‌ڕكێ ‌ی ك������ورد ‌ی ك‌ه‬

‫هێمن‪ :‬به‌اڵم له‌ئیستادا به‌تایبه‌ت‬ ‫ی باشور زۆرترین‬ ‫له‌كوردستان ‌‬ ‫ی ئه‌و‌ه ئه‌كه‌ن‬ ‫ی گه‌نجان گله‌یی ‌‬ ‫رێژ‌ه ‌‬ ‫ی راسته‌قین‌ه نه‌ماوه‌؟‬ ‫ك‌ه خۆشه‌ویست ‌‬ ‫كرس������تینا‪ :‬به‌پێچه‌وانه‌و‌ه به‌تایبه‌ت‬ ‫له‌گوندنش������ینه‌كان‌و ناوچ������‌ه‬ ‫خێڵه‌كیی������ه‌كان زۆر بای������ه‌خ‬ ‫ی ڕاسته‌قین‌ه ئه‌درێت‪،‬‬ ‫به‌خۆشه‌ویست ‌‬ ‫ی كوردیشدا زۆر‬ ‫ك‌ه ئه‌م‌ه له‌فه‌رهه‌نگ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی داوه‌ته‌وه‌و چه‌ندین شاعیر ‌‬ ‫ره‌نگ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كورد خۆشه‌ویس������ت ‌‬ ‫گ������ه‌ور‌ه ‌‬ ‫ی ك‌ه‬ ‫راس������ته‌قین‌ه گه‌یاندونی‌ه ئه‌و‌ه ‌‬ ‫ی گه‌وره‌و ناودار‪،‬‬ ‫ببن‌ه ش������اعیرێك ‌‬ ‫ی‬ ‫به‌اڵم له‌ئێس������تادا خۆشه‌ویس������ت ‌‬ ‫راس������ته‌قین‌ه له‌نێو شاره‌كاندا كه‌م‬ ‫ی به‌وه‌و‌ه هه‌ی‌ه‬ ‫بووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش په‌یوه‌ند ‌‬ ‫ی كورد زیاتر چیایین‪،‬‬ ‫ك‌ه میلله‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كوردیدا شتێك ‌‬ ‫شار له‌فه‌رهه‌نگ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دروستبوون ‌‬ ‫نامۆو نوێیه‌‪ ،‬مێژوو ‌‬ ‫ی‬ ‫شاره‌كان زۆر ده‌مێك نییه‌‪ ،‬كه‌چ ‌‬ ‫ی چه‌ند هه‌زار‬ ‫ی ك������ورد ‌‬ ‫فه‌رهه‌نگ ‌‬ ‫ساڵ‌ه هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫هێمن‪ :‬له‌داهاتوودا هیچ پڕۆژه‌یه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫تایبه‌تیت ده‌بێ په‌یوه‌ند ‌‬ ‫ی كوردییه‌و‌ه‬ ‫به‌كولتورو فه‌رهه‌نگ ‌‬ ‫هه‌بێت؟‬ ‫ده‌س������تمكردوو‌ه‬ ‫كرس������تینا‪:‬‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌ڵبه‌س������ته‌كان ‌‬ ‫به‌وه‌رگێڕان������ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ش������اعیر ك‌ه به‌شێوه‌زار ‌‬ ‫مه‌وله‌و ‌‬ ‫ی فه‌ره‌نسی‌‪،‬‬ ‫هه‌ورامیی‌ه بۆسه‌ر زمان ‌‬ ‫به‌اڵم تاكو ئیس������تا كات������م نه‌بوو‌ه‬ ‫بۆی‌ه ته‌واوم نه‌ك������ردووه‌‪ ،‬ئه‌مه‌وێت‬ ‫ی جوان وه‌ریگێڕم‌ه سه‌ر‬ ‫به‌شێوازێك ‌‬ ‫ی فه‌ره‌نسی‌‪.‬‬ ‫زمان ‌‬

‫له‌كوردستان سینه‌ما به‌ره‌و نه‌مان ده‌چێت‬

‫زۆرب ‌ه ‌ی سینه‌ماكان تێكده‌درێن‌و شوێنه‌كانیان ده‌كرێت ‌ه پڕۆژ‌هی‌بازرگان ‌ی‬

‫ته‌ه������ا عه‌بدوڵ���ڵ��ا خاوه‌ن ‌ی ئێس������تا ‌ی‬ ‫سینه‌ما س������یروان مێژو ‌ی دروستبون ‌ی‬ ‫سه‌رده‌مانێك سینه‌ما‬ ‫سینه‌ماكه‌یان ‌ی گه‌ڕاند‌ه بۆساڵ ‌ی ‪‌1957‬و‬ ‫ی‬ ‫تاكه‌ كه‌ناڵی‌ بینین ‌‬ ‫بۆخیش ‌ی له‌ساڵ ‌ی ‪1987‬ه‌و‌ه بۆت‌ه خاوه‌نی‌‪،‬‬ ‫‌و‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫فیلمه‌ هندی‌‌و عه‌ره‌ب‬ ‫به‌اڵم ئه‌وه‌ش ‌ی نه‌ش������ارده‌و‌ه ك‌ه بینه‌ر ‌ی‬ ‫‌اڵم‬ ‫بیانییه‌كان بوو‪ ،‬به‬ ‫س������ینه‌ما كه‌مبۆته‌وه‌‪" ،‬به‌داخه‌و‌ه سینه‌ما‬ ‫ی‬ ‫ئه‌مڕۆك ‌ه زۆرب ‌ه ‌‬ ‫به‌ره‌و نه‌مان ده‌ڕوا"‪.‬‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫ئ‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌ت‬ ‫ه‬ ‫بینه‌ره‌كانی‌ بوون‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی تره‌و‌ه جه‌زا جه‌مال به‌ڕێوه‌به‌ر ‌ی‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫‌دوا‬ ‫ه‬ ‫گه‌نجان ‌هی‌ كه‌ ب‬ ‫سینه‌ما دڵش������اد جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه‬ ‫‌كاندا‬ ‫ه‬ ‫فیلم ‌ه وروژینه‌ر‬ ‫ك‌ه بینه‌ر ‌ی سینه‌ما به‌هۆ ‌ی كۆمپیوته‌رو‬ ‫ده‌گه‌ڕێن‪.‬‬ ‫ئینته‌رنێ������ت‌و ‪‌DVD‬و س������ه‌ته‌الیته‌و‌ه‬ ‫كه‌مبۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫خاوه‌ن ‌ی س������ینه‌ما س������یروان باس له‌و‌ه‬ ‫ده‌كات ك‌ه ‪ 250‬بۆ ‪300‬فیلم ‌ی سینه‌مای ‌ی‬ ‫ ڕێبوار ‌ی ئازاد ‌ی‬ ‫‪35‬ملم ‌ی هه‌ی‌ه ك‌ه ماف ‌ی باڵوكردنه‌وه‌یان ‌ی‬ ‫به‌هۆ ‌ی بوون������ ‌ی ته‌كنه‌لۆژی������ا ‌ی نوێ‌و كڕیو‌ه‌و پێیوای‌ه هیچ كه‌سێك نیی‌ه ئه‌و‬ ‫باڵوبوون������ه‌و‌ه ‌ی فیلم������ه‌كان له‌ڕێگ������‌ه ‌ی ئه‌رشیف‌ه گه‌وره‌ی‌ه ‌ی ئه‌و ‌ی هه‌بێ‪" ،‬هه‌ر‬ ‫جۆراوجۆره‌وه‌و گه‌یشتن ‌ی به‌ئه‌و كه‌سان‌ه ‌ی فیلم������ ‌ێ هاتبێت‌ه عێراق������ه‌و‌ه یه‌كه‌مجار‬ ‫ك‌ه خوازی������ار ‌ی بینین������ ‌ی فیلمه‌كانن‪ ،‬له‌سینه‌ما سیروان بینراوه‌"‪.‬‬ ‫سینه‌ماكان ‌ی هه‌رێم ‌ی كوردستان بازاڕیان‬ ‫بۆ بینین ‌ی فیلم‌ه وروژێنه‌ركان‬ ‫كه‌مبۆته‌وه‌و ڕووه‌و نه‌مان ده‌چن‪.‬‬ ‫ده‌چن‌ه سینه‌ما‬ ‫ڕه‌زا عه‌لی‌‪ ،‬كات ‌ێ سه‌یر ‌ی وێن‌ه ‌ی ڕیكالم ‌ی‬ ‫بینه‌ر ‌ی سینه‌ماكان كه‌مبۆته‌وه‬ ‫وه‌لی������د هاوواڵتیه‌ك������ ‌ی نیش������ته‌جێی فیلم ‌ی یه‌ك ‌ێ له‌س������ینه‌ماكان ‌ی سلێمان ‌ی‬ ‫سلێمانیی‌ه‌و له‌شه‌س������ته‌كانه‌و‌ه له‌سینه‌ما ده‌كات سه‌رنج ‌ی ڕاده‌كێشیت‌و بلیت ‌ی ئه‌و‬ ‫كارده‌كات‌و خۆیش ‌ی وێنه‌گر ‌ی سینه‌مای ‌ی فیلم‌ه ده‌كڕێت‌و سه‌یر ‌ی ده‌كات‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫بووه‌‪ ،‬ئاماژ‌ه به‌مێژوو ‌ی س������ینه‌ما ده‌دات چێژێك ‌ی تایبه‌ت ده‌بینێ له‌سه‌یركردن ‌ی‬ ‫له‌شار ‌ی سلێمان ‌ی‌و ده‌یگه‌ڕێنێته‌و‌ه بۆساڵ ‌ی فیله‌م‌ه وروژێنه‌ره‌كان له‌س������ه‌ر شاش‌ه ‌ی‬ ‫په‌نجاكان‪" ،‬یه‌كه‌م سینه‌ما ناو ‌ی ڕه‌مز ‌ی س������ینه‌ما‪" ،‬ئه‌گینا میمۆرییه‌ك������ه‌م پڕ‌ه‬ ‫بوو‌ه ك‌ه ڕه‌مز ‌ی فه‌ت������اح قه‌زاز خاوه‌ن ‌ی له‌فیلم"‪.‬‬ ‫كه‌مال محه‌مه‌د گه‌نجێك ‌ی دیكه‌یه‌و به‌وت‌ه ‌ی‬ ‫بوو‌ه‌و دواتر بوو‌ه به‌سینه‌ما گۆیژه‌"‪.‬‬

‫چۆڵی هۆڵه‌کان سینه‌ماکان به‌ره‌و داخستن ده‌بات فۆتۆ‪ :‬رێبواری ئازادی‬ ‫خۆ ‌ی ته‌نها بۆ كات به‌سه‌ربردن ده‌چێت‌ه‬ ‫سینه‌ما‌و بینین ‌ی فیلمه‌ك‌ه ‌ی به‌الو‌ه گرنگ‬ ‫نییه‌‪" ،‬ویس������تم كاته‌كه‌م لێبڕواو نه‌چم‌ه‬ ‫شوێنێك ‌ی تر"‪.‬‬ ‫دوا ‌ی دوو ساڵ له‌تێكدان ‌ی‬ ‫دروستده‌كرێته‌و‌ه‬ ‫سینه‌ما دڵش������اد له‌شار ‌ی سلێمان ‌ی دوا ‌ی‬ ‫به‌ڕێكردن ‌ی ‪43‬س������اڵ له‌ته‌مه‌نی‌‪ ،‬له‌ساڵ ‌ی‬ ‫‪2008‬دا به‌ه������ۆ ‌ی كه‌مبوونه‌و‌ه ‌ی بینه‌ره‌و‌ه‬ ‫تێكدرا‌و به‌مدوایان‌ه س������ه‌رله‌نوێ نۆژه‌ن‬ ‫كراوه‌ت������ه‌وه‌و به‌سیس������تمی ‪moder‬‬ ‫‪dsysteem‬‬

‫‪ndolbysurroun‬‬

‫فیلمه‌كانیان نمایش ده‌كرێن‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه س������اڵ ‌ی رابردوو ست ‌ی‬

‫سینه‌ما له‌ش������ار ‌ی س������لێمان ‌ی كرایه‌و‌ه‬ ‫ك‌ه زۆرێك له‌مه‌رجه‌كان ‌ی س������ینه‌ما ‌ی‬ ‫هاوچه‌رخ ‌ی تێدایه‌‪.‬‬ ‫كه‌ریم قادر خاوه‌ن ‌ی س������یت ‌ی س������ینه‌ما‬ ‫ئاماژ‌ه به‌بینه‌ره‌كانیان ده‌دات ك‌ه عه‌ر‌هب‌و‬ ‫بیان ‌ی به‌پل‌ه ‌ی ی‌هك‌و بینه‌ر ‌ی كوردیش‬ ‫به‌پل‌ه ‌ی دوو كه‌متر دێن‪" ،‬به‌هۆ ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫كورد ماوه‌یه‌ك ‌ی زۆر‌ه له‌سینه‌ما دابڕاو‌ه‬ ‫كات ‌ی ئه‌و ‌ێ تا ڕۆش������نبیری ‌ی سینه‌مای ‌ی‬ ‫الدروس������تبێ‌"‪ ،‬ه������اوكات ئه‌وه‌ش������ ‌ی‬ ‫نه‌ش������ارده‌و‌ه ك������‌ه بینه‌ره‌كانیان زۆرتر‬ ‫خێزانیی������ن‌و زیاتر ئ‌ه‌و كه‌س������انه‌ن ك‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌یان بینیوه‌‪.‬‬ ‫سه‌باره‌ت به‌شێوازو جۆر ‌ی ئه‌و فیلمان‌ه ‌ی‬ ‫له‌سیت ‌ی سینه‌ما نمایش ده‌كرێت‪ ،‬كه‌ریم‬

‫قادر ئام������اژ‌ه ‌ی به‌وه‌دا ك‌ه ئه‌و فیلمان‌ه ‌ی‬ ‫سینه‌ماكه‌یان نمایش������ ‌ی ده‌كات فیلم ‌ی‬ ‫بۆكس ئۆفیس ‌ی ئه‌مریكایه‌و هه‌ندێجار‬ ‫پێش ئه‌مریكاش ئه‌كه‌ون له‌نمایشكردن ‌ی‬ ‫فیلمه‌كاندا‪.‬‬ ‫سینه‌ما ‌ی هه‌ولێر به‌ره‌و ف‌هو‌تان ده‌چێت‬ ‫یه‌ك������ه‌م س������ینه‌ما له‌هه‌ولێر س������ینه‌ما‬ ‫س������ه‌اڵحه‌دین بووه‌و دواتریش حه‌مرا‌و‬ ‫سیروان‌و كریستاڵ‪.‬‬ ‫هونه‌رمه‌ند ت������ارق ئاكره‌ی ‌ی ئاماژ‌ه به‌و‌ه‬ ‫ده‌دات ك‌ه ئێس������تا له‌ش������ار ‌ی هه‌ولێر‬ ‫سینه‌ما به‌ر‌ه‌و فه‌وتان ده‌چێت‌و "ته‌نیا‬ ‫له‌هۆڵ ‌ی پێشه‌وا جارجار فیلم نمایش‬ ‫ده‌كرێت"‪.‬‬


‫عێراق ده‌بێت ‌ه‬ ‫مه‌ڵبه‌ندی منداڵی بێسه‌رو جه‌ست ‌ه شێواو‬

‫‪12‬‬

‫شه‌ش هه‌نگاوی زۆر گرنگ‬ ‫بۆ دابه‌زاندنی کێش‬

‫له‌كوردستان‬ ‫سینه‌ما به‌ره‌و نه‌مان ده‌چێت ‪18‬‬

‫‪16‬‬

‫دۆزینه‌وه‌ی‌ كۆنترین پێاڵو له‌جیهاندا‬ ‫له‌نێو ئه‌شكه‌وتێكدا له‌ئه‌رمینیا تیمێك ‌ی زانایان ‌ی شوێنه‌وارناسی‌‪ ،‬پێاڵوێكیان دۆزییه‌و‌ه ك‌ه پێده‌چێت كۆنترین پێاڵوبێت‬ ‫له‌جیهانداو زانایان ته‌مه‌نه‌ك‌ه ‌ی به‌نزیك‌ه ‌ی ‪5500‬ساڵ ده‌خه‌مڵێنن‪ ،‬به‌وه‌ش له‌هه‌ره‌مه‌كان ‌ی میسر‌و شوێنه‌وار ‌ی ستۆنهیج‬ ‫له‌بریتانیا كۆنتره‌‪ .‬پێاڵوه‌كه‌‪ ،‬ك‌ه تاك ‌ی راسته‌‪ ،‬هێشتا شوێنه‌وار ‌ی درووین ‌ی پێو‌ه دیار‌ه ك‌ه به‌هۆ ‌ی ده‌زوو ‌ی پێسته‌و‌ه‬ ‫دووراوه‌‪ .‬گریگور ئارایشیان ك‌ه سه‌رۆك ‌ی تیم‌ه شوێنه‌وارناسه‌كه‌یه‌‌و سه‌ر به‌زانكۆ ‌ی كالیفۆڕنیای‌ه وتی‌‪« :‬پێده‌چێت پێاڵوه‌ك‌ه له‌جۆریك ‌ی زۆرباش بێت‪،‬‬ ‫چونك‌ه له‌باشترین جۆر ‌ی پێست درووستكراوه‌‌و پێوانه‌ك‌ه ‌ی ئه‌و‌ه ده‌رده‌خات ك‌ه ه ‌ی كه‌سێك ‌ی بچوك یان هه‌رزه‌كارێك بێت‪ ،‬ره‌نگیش‌ه‬ ‫ژنان‌ه بێت»‪ .‬پێش ئه‌م دۆزینه‌وه‌یه‌‪19 ،‬ساڵ له‌مه‌وبه‌ر‪ ،‬كۆنترین پێاڵو له‌چیا ‌ی ئه‌لب دۆزرایه‌و‌ه ك‌ه ه ‌ی پیاو ‌ی مۆمیاكراو ‌ی ئۆتس ‌ی‬ ‫بوو‪ ،‬ته‌مه‌ن ‌ی نزیك‌ه ‌ی ‪300‬ساڵ له‌پێاڵو‌ه ئه‌رمه‌نییه‌ك‌ه كه‌متربوو‪.‬‬ ‫خاوه‌ن ‌ی ئیمتیاز‪ :‬كۆمپانیا ‌ی رووداو‬

‫ناونیشان‪ :‬سلێمانى شاڕێی سالم ته‌الرى سلێمانی مۆڵ ‪ -‬نهۆ‌می دووه‌م‬

‫ژنێك ‌ی ئه‌مریكای ‌ی س ‌ێ رۆژ زیندان ‌ی كرا‪ ،‬چونك‌ه له‌ماو‌ه ‌ی یه‌ك كاژێردا زیاتر له‌پێنج جار‬ ‫په‌یوه‌ند ‌ی به‌ژمار‌ه ‌ی پۆلیس ‌ی فریاكه‌وتنه‌و‌ه كردبوو و داوا ‌ی پیاو ‌ی لێكردبوون‪.‬‬ ‫ئۆدر ‌ی سكۆت‪ ،‬په‌یوه‌ند ‌ی به‌خزمه‌تگوزار ‌ی فریاكه‌وتنه‌و‌ه كردبوو‪ ،‬كاتێكیش وه‌اڵمدرابووه‌وه‌‪،‬‬ ‫وتبووی‌‪« :‬ده‌مه‌وێت پیاوێكم بۆبدۆزنه‌وه‌»‪.‬‬ ‫كارمه‌ند ‌ی فریاكه‌وتنه‌كه‌یش به‌سه‌رسوڕمانه‌و‌ه لێی پرسیبوو پیاوت ده‌وێت؟‬ ‫له‌وه‌اڵمدا وتبووی‌‪ :‬به‌ڵێ‌‪.‬‬ ‫چه‌ند جارێك س������كۆت په‌یوه‌ندییه‌ك‌ه ‌ی دووباره‌كردب������ووه‌و‌ه كارمه‌نده‌كه‌یش ئاگادار ‌ی‬ ‫كردبووه‌و‌ه ك‌ه ده‌زانیت هه‌ركه‌سێك به‌ب ‌ێ هۆ په‌یوه‌ند ‌ی به‌خزمه‌تگوزاری ‌ی فریاكه‌وتنه‌و‌ه‬ ‫بكات ده‌ستگیرده‌كرێت؟‬ ‫سكۆت وتبووی‌‪ :‬به‌ڵ ‌ێ وه‌رن بمگرن‪.‬‬ ‫پاش ده‌ستگیركردن ‌ی له‌لێكۆڵینه‌وه‌كاندا دان ‌ی به‌وه‌دانابوو ك‌ه له‌كات ‌ی په‌یوه‌ندییكردنه‌كاندا‬ ‫سه‌رخۆش بووه‌‪.‬‬ ‫له‌لێدوانێكدا بۆ تۆڕ ‌ی ‪ cnn‬كارمه‌نده‌ك‌ه ‌ی فریاكه‌وتن رایگه‌یاندبوو‪ ،‬ماو‌ه ‌ی ‪21‬س������اڵ‌ه له‌و‬ ‫شوێنه‌دا كارده‌كات‌و زۆرجار بێزاركراون‪ ،‬به‌اڵم هه‌رگیز تووش ‌ی رووداو ‌ی له‌و جۆر‌ه نه‌بووه‌‪.‬‬

‫ی له‌زیره‌كی‌ ئافره‌ت ده‌كات‬ ‫ئاو پارێزگار ‌‬

‫ژنێك داوا‬ ‫له‌ پۆلیس ده‌كات‬ ‫پیاوی‬ ‫‌ بۆ بدۆزنه‌وه‌‬

‫ئاو سود ‌ی‬ ‫زۆر ‌ی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌پێچه‌وان������ه‌و‌ه كه‌میی‬ ‫له‌له‌ش������دا به‌كاره‌س������ات‬ ‫داده‌نرێت‪.‬‬ ‫توێژینه‌وه‌یه‌گ������ ‌ی نوێ ‌ی به‌ریتان ‌ی‬ ‫ده‌ریخست ك‌ه كه‌می ‌ی ئاو له‌له‌شدا‬ ‫له‌چاالك������ ‌ی خانه‌كان������ ‌ی مێش������ك‬ ‫كه‌مده‌كاته‌و‌ه ئه‌مه‌ش كارده‌كات‌ه سه‌ر‬ ‫ئاس������ت ‌ی زیره‌ك ‌ی ئافره‌ت‪ ،‬هه‌ندێكیان‬ ‫ته‌نها ئه‌وكات������‌ه ئاو ده‌خوات������ه‌و‌ه ك‌ه‬ ‫هه‌ست به‌تینوێت ‌ی ده‌كات ئه‌مه‌ش هه‌ڵه‌یه‌‪،‬‬ ‫چونك‌ه ئاو پێویس������ت‌ه بۆڕزگاركردن ‌ی‬ ‫له‌ش له‌ڕیشاڵ ‌ی چه‌ور ‌ی زیاده‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫هه‌سته‌كان ‌ی په‌رچه‌كردار‌و ودرك پێكردن ‌ی‬ ‫مێشك چاالكتر ده‌كات‪.‬‬ ‫توێژه‌ران جه‌ختیان له‌پێویست ‌ی خواردنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ئاوو شله‌مه‌ن ‌ی ته‌واوكرده‌و‌ه به‌دانان ‌ی بڕ ‌ی ‪ 6‬ـ‬ ‫‪8‬لیتر له‌ڕۆژیكدا‪ ،‬تا له‌ش پارێزگار ‌ی له‌ڕێژ‌ه ‌ی‬ ‫سروشت ‌ی ئاوو ئاس������ت ‌ی زیره‌كیش بكات‪ ،‬ئه‌و‬ ‫زیره‌كییه‌ش به‌هۆ ‌ی بوون ‌ی ڕێژه‌یه‌ك ‌ی دیاریكراو ‌ی‬ ‫خوێیه‌كان‌ه ك‌ه ته‌نها له‌ئاودا هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئاو سود ‌ی زۆر زۆره‌‪ ،‬ئاره‌زوو ‌ی خواردن كه‌مده‌كاته‌وه‌‪،‬‬ ‫هاوكار ‌ی كه‌مكردنه‌و‌ه ‌ی گه‌رمۆك‌ه ‌ی خواردن ده‌كات‪،‬‬ ‫توشبوون به‌ئه‌نفلۆنزاو هه‌وكردن ‌ی قوڕگ كه‌مده‌كاته‌وه‌‪،‬‬ ‫جومگه‌كان نه‌رم ده‌كاته‌وه‌‌و وش������كبون‌ه ‌ی كڕكڕاگه‌كان‬ ‫كه‌مده‌كاته‌و‌ه ك‌ه به‌هۆ ‌ی چوون‌ه ته‌مه‌نه‌و‌ه رووده‌دات‪.‬‬

‫شه‌ش ئاماده‌كراوی‌ جوانكاریی‌‬ ‫بۆگه‌وره‌بوونی‌ لێوه‌كان‬

‫‪Reklam‬‬

‫‪Reklam‬‬

‫ڕه‌نگ‌ه هه‌مووم������ان خاوه‌ن ‌ی لێوێك ‌ی ته‌ڕو جوان ‌ی وه‌ك ئه‌نجلینا جول ‌ی نه‌بین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌هۆ ‌ی به‌رهه‌مهێنان ‌ی كۆمه‌ڵێك ئاماده‌كراو ‌ی جوانكار ‌ی نوێو‌ه ئه‌توانین ببین‌ه خاوه‌ن‬ ‫لێوێك ‌ی هاوشێو‌ه ‌ی لێو‌ه ‌ی جول ‌ی یان ئه‌ستێره‌كان ‌ی تر ‌ی هۆڵیوو‪:‬‬ ‫‪ :Duwop lip venom .1‬یه‌كه‌م به‌رهه‌مهێنراو ‌ی جوانكاریی‌ه ك‌ه ده‌ستده‌كه‌وێت‪،‬‬ ‫به‌و‌ه جیاده‌كرێته‌و‌ه ك‌ه بۆن ‌ی خۆش‌و پێكهاته‌كان ‌ی باشن‪ .‬كه‌مێك تون‌ه به‌هۆ ‌ی بوون ‌ی‬ ‫گیا ‌ی قرفه‌و زه‌نجه‌فیل تێیدا‌و پێكهات‌ه ‌ی سروشت ‌ی تر ك‌ه كارده‌كات بۆچاالككردن ‌ی‬ ‫سوڕ ‌ی خوێن‌و گه‌شانه‌و‌ه ‌ی لێوو شیداركردنی‌‪.‬‬ ‫‪ :Too Faced Lip Injction Extreme .2‬تام������ ‌ی خۆش������ه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ به‌كارهێنان ‌ی‬ ‫لێوه‌كان پڕ ده‌رده‌خات‪ ،‬ڕه‌نگیان په‌مه‌ی ‌ی ده‌كات‌و پاش چه‌ند خوله‌كێكیش قه‌بار‌ه ‌ی‬ ‫لێوه‌كان گه‌ور‌ه ده‌كات‪.‬‬ ‫‪ :Fusion Beauty Lip Fusion Plump .3‬ئاماده‌كراوێك������ ‌ی ش������ێدارو گرنگ‌ه‬ ‫بۆلێوه‌كان‪ ،‬ئه‌گه‌ر ویستت له‌كه‌مترین كاتدا لێوه‌كانت گه‌ور‌ه ببن ئه‌م ئاماده‌كراو‌ه‬ ‫به‌كاربهێنه‌‪ ،‬كاریگه‌ر ‌ی بێوێنه‌و كاریگه‌ر ‌ی دره‌نگ به‌سه‌رده‌چێت‪.‬‬ ‫‪ :Josie Maran Plumping Lip gloss .4‬ده‌وڵه‌مه‌ن������د‌ه به‌م������ادد‌ه ‌ی كۆالجین ‌ی‬ ‫ده‌ریایی‌‪ ،‬لیوه‌كان ده‌ئاوسێنێت‌و بریقه‌و نه‌رمییه‌ك ‌ی زۆریان پێده‌به‌خشێت‪.‬‬ ‫‪ :Bare Escetuals Buxom Lips .5‬بریقه‌و جوانییه‌ك ‌ی سه‌رنجڕاكێش ده‌به‌خشێت‌ه‬ ‫لێوه‌كانت‪ ،‬گه‌ر جارێك به‌كارت هێنا به‌په‌رۆش ده‌بیت بۆدووباره‌كردنه‌و‌هی‌‪ ،‬له‌هه‌موو‬ ‫به‌كارهێنانێكدا سوڕ ‌ی خوێن چاالك ده‌كات‌و گه‌رمییه‌ك ده‌دات‌ه لێوه‌كانت‪.‬‬ ‫‪ :Dior Lip Maximizer .6‬وه‌ك هه‌م������وو ئاماده‌كراوه‌كان������ ‌ی تر ‌ی دیۆر چاكه‌‪،‬‬ ‫بۆنێك ‌ی خۆش ‌ی هه‌ی‌ه تێكه‌ڵ‌ه له‌بۆن ‌ی نه‌عناو ڤانێلالو زۆریش به‌رگ‌ه ده‌گرێت به‌ب ‌ێ‬ ‫ئه‌و‌ه ‌ی لینج ‌ی دروست بكات‪.‬‬

nmnm_29  

rozhnamay nmnm

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you