Page 1

‫سه‌رنووسه‌ر‪ :‬شوان ئاده‌م ئه‌یڤه‌س‬

‫‪7‬‬

‫‪7‬‬

‫له خه‌لکه‌و ‌ه بو خه‌لک‬ ‫‪7‬‬

‫خواردنه‌وه‌ی ماد‌ه کحولییه‌کان گه‌ش ‌ه جه‌الل حه ‌‬ ‫‌فید‪:‬‬ ‫ل ‌ه نێو‬ ‫به‌هێزبوونی‬ ‫كچان‌و ژنانی‬ ‫پێگه‌ی ئابوریی‬ ‫هه‌رێمی کوردستان‬ ‫یه‌کێک ‌ه له‌ده‌روازه‌کانی‬ ‫روو له‌زیادبوون ده‌کا ‌‌‌‬ ‫ت‬ ‫چاره‌سه‌ری مه‌سه‌له‌ی ژن‬ ‫‪8‬‬

‫رۆژنامه‌یه‌كى كولتوریى گشتییه‌ پێنجشه‌ممان باڵوده‌كرێته‌وه‌‬

‫‪www.Nnmnm.com 10‬‬

‫‪3‬‬

‫پێنجشه‌ممه‬

‫‪2010/1/28‬‬

‫نرخ‪1000 :‬دینار‬

‫ی دووملیۆن‌و نیو ده‌نگده‌ر‬ ‫«له‌كۆ ‌‬

‫عه‌بدولسه‌الم به‌رواری‬ ‫تایبه‌ت ب‌ه نم نم‬

‫ملیۆنێك‌و سێسه‌د هه‌زاریان فه‌رمانبه‌ری حكومه‌تن»‬

‫سه‌رۆكی لیژنه‌ی كاروباری كۆمه‌اڵیه‌تی‌و‬ ‫منداڵ‌و خێزان له‌په‌رله‌مانی كوردستان‬ ‫جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه خه‌ڵكانێك‬ ‫فێربوون هه‌ر داواكارییه‌كی ره‌وا یان‬ ‫ناڕه‌وایان هه‌بێت‪ ،‬كۆده‌بنه‌وه‌و ده‌چنه‌‬ ‫به‌رده‌م په‌رله‌مان‌و داوا ده‌كه‌ن بۆیان‬ ‫چاره‌سه‌ربكه‌ن‪« ،‬بۆنمون‌ه توێژێكی وه‌كو‬ ‫گه‌نجان ك‌ه بێكارن‪ ،‬كارێكی هه‌ڵ‌ه ده‌كه‌ن‬ ‫ك‌ه دێن‌ه به‌رده‌م په‌رله‌مان‪ ،‬چونك‌ه په‌رله‌مان‬ ‫بڕیاری دامه‌زراندن ده‌رناكات‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫یاسایه‌ك نه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ك‌ه یاسا هه‌بوو‪،‬‬ ‫مانای ئه‌وه‌ی‌ه الیه‌نێك هه‌ی‌ه به‌ئیشی خۆی‬ ‫هه‌ڵناستێت‌و ده‌بێت داوابكرێت ئه‌و الیه‌نه‌‬ ‫به‌ئه‌ركی خۆی هه‌ستێت»‪.‬‬ ‫عه‌بدولسه‌الم به‌رواری سه‌رۆكی ئه‌و‬ ‫لیژنه‌یه‌یه‌و ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات كه‌‬ ‫له‌هه‌رێم ‌ی كوردستاندا‪ ،‬دووملیۆن‌ونیو‬ ‫ده‌نگده‌ر هه‌ن ك‌ه ته‌مه‌نیان له‌هه‌ژده‌‬ ‫ساڵ زیاتره‌وه‌و ده‌توانن كار بكه‌ن‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌و رێژه‌ی‌ه ملیۆنێك‌و سێسه‌د‬ ‫هه‌زاریان فه‌رمانبه‌ری حكومه‌تن‪،‬‬ ‫«ئه‌م‌ه له‌هه‌موو دنیادا نمونه‌ی نییه‌‌و‬ ‫كولتورێكی كۆنه‌‪ ،‬به‌م‌ه كۆمه‌ڵگا فێری‬ ‫پابه‌ندبوون به‌ده‌وڵه‌ته‌و‌ه ده‌بێت‌و رژێمه‌‬ ‫دیكتاتۆرییه‌كانی وه‌كو سه‌دام پێیان‬ ‫خۆش بوو ئه‌م‌ه هه‌بێت‪ ،‬تاوه‌كو هه‌میشه‌‬ ‫خه‌ڵك به‌ده‌وڵه‌ته‌و‌ه به‌سترابێته‌وه‌»‪.‬‬

‫‪9‬‬

‫کاکه‌ییه‌کان‬

‫سه‌ركۆمار ‌ی عێراق‬ ‫حه‌زی له‌قبوڵییكه‌ی خه‌سویه‌تی‬ ‫نه‌شته‌رگری جوانکاریی‬

‫خاوه‌نی هۆزه‌کانی‬ ‫وسه‌ین‪ ،‬دۆمان‪ ،‬كوێخان‬ ‫دانیشتوانی گوند ‌ی هاوار له‌سه‌ر‬ ‫ی هه‌ق‬ ‫ی یارسان ـ ئه‌هل ‌‬ ‫په‌یڕه‌و ‌ی ئاین ‌‬ ‫ـ ده‌ڕۆن ك‌ه زیاتر به‌كاكه‌ییه‌كان‬ ‫ناسراون‪.‬‬ ‫شاعیرو‬ ‫همیرخان‬ ‫ره‌مه‌زان‬ ‫نوسه‌رێكی كاكه‌ییه‌‌و ئاماژ‌ه به‌و‌ه‬ ‫ده‌دات ك‌ه پێش ئه‌و‌ه ‌ی شاره‌زوور‬ ‫به‌ر بوومه‌له‌رز‌ه بكه‌وێت‌و وێران ببێت‬ ‫وه‌ك زۆر له‌كتێب‌ه مێژوویه‌كاندا‬ ‫نوسراوه‌‪ ،‬له‌گوند ‌ی ده‌ره‌شیشه‌و‌ه تا‬ ‫ی بووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫عه‌ربه‌ت هه‌موو ‌ی كاكه‌ی ‌‬ ‫ی‬ ‫پاش بووم‌ه له‌رزه‌كه‌‌و وێرانبوون ‌‬ ‫شاره‌زوور خه‌ڵكه‌ك‌ه ‌ی به‌ره‌و ئێران‌و‬ ‫شاره‌كانی تری عێراق په‌رته‌واز‌ه‬ ‫بوون‪ ،‬گۆڕه‌كانیشیان هه‌ر له‌و ناوچه‌ی‌ه‬ ‫ی ئه‌حمه‌د‬ ‫بووه‌‪« ،‬وه‌كو كه‌سایه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫بڕن‌ه ده‌ربه‌ندیخان‪ ،‬پیر میكائیل ‌‬ ‫ی له‌گۆز‌ه ره‌قه‌یه‌‪ ،‬میر ‌ی سورو‬ ‫عه‌ربه‌ت ‌‬ ‫شێخ ره‌ش له‌بنار ‌ی شاره‌زوور‪ ،‬پیر‬ ‫ی‬ ‫محه‌مه‌د ‌ی شاره‌زوور ‌ی له‌هه‌ڵه‌بج‌ه ‌‬ ‫شه‌هید ك‌ه ئیستاش ناوی گه‌ڕه‌كێك‬ ‫ی‬ ‫له‌هه‌ڵه‌بج‌ه ك‌ه موسوڵمانانیش زیاره‌ت ‌‬ ‫ئه‌م نزرگان‌ه ده‌كه‌ن»‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی ئه‌و هاوواڵتی‌ه هه‌رچه‌ند‬ ‫به‌اڵم‬ ‫جیاوازه‌‪،‬‬ ‫ئایینه‌كه‌یان‬ ‫هیچ كات خۆیان له‌گونده‌كانی‬ ‫جیانه‌كردۆته‌وه‌‌و‬ ‫ده‌ورووبه‌ریان‬ ‫په‌یوه‌ند ‌ی توندوتۆڵیان له‌گه‌ڵ گوند‌ه‬ ‫ی ئێران دا هه‌بووه‌‪.‬‬ ‫سنوریه‌كان ‌‬

‫‪4‬‬

‫حه‌اڵڵ ‌ه‬ ‫یان حه‌رام؟‬

‫نه‌شته‌رگه‌ر ‌ی جوانكار ‌ی له‌هه‌رێمی‬ ‫كوردستاندا په‌ره‌ی سه‌ندووه‌‌و له‌رووی‬ ‫ئایینیه‌شه‌و‌ه راوبۆچوونی جیاوازی‌‬ ‫له‌سه‌ره‌‪ ،‬ئایینی ئیسالم ره‌تیده‌كاته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ئایینی مه‌سیحدا رێگه‌پێدراوه‌‪.‬‬ ‫هه‌ندێك له‌وانه‌ی نه‌شته‌رگه‌ری‬ ‫جوانكاری بۆجه‌سته‌و روخساریان‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬هۆكاره‌كه‌ی بۆئه‌و‌ه ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌‬ ‫ك‌ه له‌الیه‌ن خه‌ڵكه‌و‌ه تانه‌و ته‌شه‌ریان لێ‬ ‫ده‌درێت‪.‬‬ ‫سه‌بیح‌ه كاوه‌ی ته‌مه‌ن ‪26‬ساڵ‌‪ ،‬ماو‌هی‌‬ ‫چوار مانگ‌ه نه‌شته‌رگه‌ر ‌ی جوانكاری‌‬ ‫ئه‌نجامداوه‌‌و باس له‌و‌ه ده‌كات كه‌‬ ‫له‌به‌ر تانه‌و ته‌شه‌ری خه‌ڵك ده‌یه‌وێت‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری بكات‪« ،‬چونك‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫ی جه‌سته‌ی‬ ‫له‌م واڵته‌دا كه‌سێك به‌شێك ‌‬ ‫ناڕێك بێت‪ ،‬ئه‌وا ئه‌و ناڕێكیی‌ه ‌ی بۆ ده‌كه‌نه‌‬ ‫له‌ق‌هب‌و به‌و شێوه‌ی‌ه بانگی ده‌كه‌ن»‪ .‬ئه‌و‪،‬‬ ‫ی نێو هه‌رێمی‌‬ ‫ك‌ه فه‌رمانبه‌ر ‌ی فه‌رمانگه‌یه‌ك ‌‬ ‫كوردستان‌ه ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه چه‌ند‬ ‫جارێك گوێی لێبوو‌ه ك‌ه هاوڕێكارنی‬ ‫پێیانوتوو‌ه «لوت درێژ»‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫ئازار ‌ی ده‌وا له‌روو ‌ی ده‌روونییه‌وه‌و ده‌بێ‬ ‫به‌«ناچار» ‌ی نه‌شته‌رگه‌ری جوانكاری‬ ‫بۆ لوتی بكات‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫پێیانوتوو‌ه له‌روو ‌ی ئایینییه‌و‌ه ئه‌و كاره‌‬ ‫حه‌رام‌ه دوودڵ‌ه لێی‪« ،‬ئه‌گه‌ر لوتێكی‬ ‫جوانم هه‌بوای‌ه نه‌شته‌رگه‌ریم نه‌ده‌كرد‪،‬‬ ‫ئیتر بۆچی له‌ئاییندا گوناهه‌»‪.‬‬

‫‪5‬‬

‫‪8‬‬ ‫‪REKLAM‬‬

‫تاتۆ‬

‫ده‌بێت ‌ه‬ ‫مایه‌ی بێکاریی؟‬

‫‌‌به بروای هه‌‌ندێك كه‌‌س كوتاندنی تاتۆ‬ ‫‌‌كه بۆ جوانی ره‌‌گه‌‌زی‬ ‫له‌سه‌‌ر له‌‌شیان رێگایه ‌‌‬ ‫‌‌وه چه‌‌نده‌ها ره‌‌نگ‌و‬ ‫نێرو مێ‪ ،‬له‌‌به‌‌ر ئه ‌‌‬ ‫‌‌كه‬ ‫كه هه‌‌ردوو رگه‌‌زه ‌‌‬ ‫جۆری تاتۆ ده‌‌بینین ‌‌‬ ‫دایده‌‌نێن له‌هه‌‌ر شوێنێكی له‌‌شیاندا به‌‌پێی‬ ‫ویستی خۆیان‌‪ ،‬یان حه‌‌زیان له‌‌تاتۆی‬ ‫‌‌نگاورنگه یان شین‪.‬‬ ‫‌‌‬ ‫ره‬ ‫‌‌وه بۆ ‪ 4000‬ساڵ‬ ‫مێژوی تاتۆ ده‌‌گه‌‌ڕێته ‌‌‬ ‫بریتیه له‌‌كوتاندنی له‌‌ش‬ ‫به‌ر له‌ئێستا‪ ،‬ك‌ه ‌‌‬ ‫‌‌كه‬ ‫به‌‌ده‌‌رزی‪ ،‬پاشان شوێنی كوتاندنه ‌‌‬ ‫‌‌وه له‌‌شێوه‌‌ی وێنه‌‌ی‬ ‫بۆیه پڕ ده‌‌كرێته ‌‌‬ ‫به‌كل‌و ‌‌‬ ‫جیاوازدا ك‌ه ‌بۆ مه‌‌به‌‌ستی رازاندنه‌‌و‌ه‬ ‫مرۆڤ به‌‌كاری دهێنێت‪‌ ،‬یان هه‌‌ندێك‬ ‫‌بیروبۆچونه كۆنه‌‌كان‬ ‫‌‌‬ ‫كه باوه‌‌ڕیان به‬ ‫كه‌‌س ‌‌‬ ‫‌‌ره له‌جادوو‬ ‫كه تاتۆ مایه‌‌ی چاره‌سه ‌‌‬ ‫‌‌یه ‌‌‬ ‫هه ‌‌‬ ‫نه‌‌خۆشییه‌‌كانیپێست‪.‬‬ ‫ئایینی ئیسالم‌و مه‌‌سیحی رێگریان له‌‌م‬ ‫‌‌كه‬ ‫‌‌یه كردوو‌ه‌‪ ،‬چونك‌ه دیارده‌‌یه ‌‌‬ ‫دیارد‌ه ‌‌‬ ‫شێوه‌‌ی پێست تێكده‌‌دات‌و له‌هه‌‌مان كاتدا‬ ‫كه ده‌‌بێت‬ ‫كارێكه ‌‌‬ ‫‌‌‬ ‫مه‌‌ترسیداره‌‌‪ .‬تاتۆ‬ ‫‌‌كه بكوترێت بۆئه‌‌وه‌‌ی خوێنی لێ‬ ‫پێسته ‌‌‬ ‫بێت‌و تا كۆتایی ژیان شوێنه‌‌كه‌‌ی هه‌‌ر‬ ‫ده‌‌مێنێته‌‌وه‌‌و النابرێت‪ ،‬مه‌‌گه‌‌ر به‌‌پاره‌‌یه‌‌كی‬ ‫زۆر له‌‌گه‌‌ڵ ئه‌‌وه‌‌شدا شوێنی سوتاوی‬ ‫كه‬ ‫‌‌وه هه‌‌ر ده‌‌مێنێته‌‌وه‌‌‪ ،‬ئه‌‌وانه‌‌ی ‌‌‬ ‫به‌‌پێسته‌‌كه ‌‌‬ ‫تاتۆ ده‌‌كه‌‌ن ‪%5‬ی موسڵمان‌و مه‌‌سیحیین‌و‬ ‫له‌‪%73‬یان بارێكی ده‌‌روون ‌ی خراپیان‬ ‫‌‌یه رۆژ به‌‌رۆژ‬ ‫هه‌‌یه‌‌‪ ،‬به‌‌اڵم ئه‌‌م دیارده ‌‌‬ ‫له‌زیادبووندایه‌‪.‬‬

‫‪8‬‬


‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫پێنجشه‌ممه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫‪3‬‬

‫ی عێراق حه‌زی له‌قوبڵییكه‌ی خه‌سویه‌تی‬ ‫سه‌ركۆمار ‌‬

‫گه‌الوێژی دایكی هێرۆ خان‪ :‬هه‌موو مناڵه‌كانم به‌الی ‌هك‌و مام جه‌اللیش به‌الیه‌ك‪ ،‬ئه‌وه‌ند‌ه خۆشم ده‌وێت‬ ‫گه‌الوێژ ساڵح فه‌تاح‬ ‫له‌ساڵی ‪ 1930‬له‌شاری‬ ‫موسڵ له‌دایكبووه‌‌و ساڵی‬ ‫‪ 1947‬له‌گه‌ڵ مامۆستا‬ ‫ی‬ ‫ئیبراهیم ئه‌حمه‌دی‌ نوسه‌ر ‌‬ ‫ی ژانی‌ گه‌ل‪ ،‬ژیانی‬ ‫رۆمان ‌‬ ‫هاوسه‌ری پێكه‌وه‌ ناوه‌‪،‬‬ ‫له‌ئێستادا خاوه‌نی پێنج‬ ‫كچ‌و دوو كوڕه‌ به‌ناوه‌كانی‬ ‫هێرۆ‪ ،‬هه‌ڵۆ‪ ،‬شاناز‪ ،‬هه‌تاو‪،‬‬ ‫هاوكار‪ ،‬كورده‌‪ ،‬لیلۆز‪،‬‬ ‫هاوكات خاوه‌نی ‪ 17‬رۆمانه‌‌و‬ ‫به‌شێك له‌به‌رهه‌مه‌كانیی‬ ‫وه‌رگێڕدراونه‌ت ‌ه سه‌ر زمانی‬ ‫عه‌ربی‪.‬‬ ‫گه‌الوێژی دایكی هێرۆ‬ ‫ی‬ ‫ی خانمی‌ یه‌كه‌م ‌‬ ‫ئیبراهیم ‌‬ ‫عێراق‪ ،‬له‌یه‌كه‌مین دیمانه‌یدا‬ ‫له‌گه‌ڵ نم نم‪ ،‬ئاماژه‌ به‌و‌ه‬ ‫ده‌دات كه‌ له‌نوسینی بابه‌تی‬ ‫ی‬ ‫رۆژنامه‌كانی ئه‌مڕۆی‌ هه‌رێم ‌‬ ‫كوردستان‌و تێكدانی جلی‬ ‫كوردی ژنان توڕه‌یه‌‪ ،‬هاوكات‬ ‫جه‌خت له‌وه‌ش ده‌كاته‌وه‌ ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫زاواك ‌هی‌ وات ‌ه جه‌الل تاڵه‌بان ‌‬ ‫رێزو پێگه‌یه‌كی‌ تایبه‌تی‌ هه‌ی ‌ه‬ ‫له‌الی‌‪« ،‬هه‌موو مناڵه‌كانم‬ ‫به‌الیه‌ك‌و مام جه‌اللیش‬ ‫به‌الیه‌ك‪ ،‬ئه‌وه‌ند‌ه خۆشم‬ ‫ده‌وێت»‪.‬‬

‫سامان حه‌مه‌غه‌ریب له‌سلێمانی‬ ‫س������امان‪ :‬گه‌الوێژخان له‌گه‌ڵ سیاسه‌تدا‬ ‫به‌ین������ت چۆن������ه‌و چۆن تائێس������تا هیچ‬ ‫پۆستێكت نه‌بووه‌؟‬ ‫گه‌الوێژ‪ :‬من له‌سیاسه‌ت تێر بووم‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫هه‌ر له‌منداڵیه‌و‌ه له‌ماڵی خاڵه‌كانم گه‌ور‌ه‬ ‫بووم‪ ،‬خاڵ‌ه هه‌مز‌ه عه‌بدوڵاڵم دامه‌زێنه‌ری‬

‫سامان‪ :‬له‌گه‌ڵ نوسیندا چۆنیت؟‬ ‫گه‌الوێژ‪ :‬زۆر باش������م‪ ،‬ئێستاش به‌رده‌وام‬ ‫ده‌خوێنمه‌وه‌و ده‌نووسم‪.‬‬ ‫سامان‪ :‬خاوه‌نی چه‌ند كتێبیت؟‬ ‫گه‌الوێژ‪ 17 :‬كتێب������ی چاپكراوم هه‌ی‌ه‬ ‫زۆربه‌یان رۆمان‌و چیرۆكه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ كتێبی‬ ‫بیره‌وه‌ریه‌كانم‪ ،‬ك‌ه ئێستا به‌رگی یه‌كه‌می‬ ‫له‌بازاڕدایه‌‌و به‌رگی دووه‌میشی خه‌ریكی‬ ‫نووسینه‌وه‌یم‪ .‬له‌گه‌ڵ رۆمانێك ك‌ه هێشتا‬ ‫ئیشی تێدا ده‌كه‌م به‌ناوی دیواری ناو ئاو‪.‬‬ ‫س������امان‪ :‬كه‌وات‌ه تائێستاش به‌به‌رده‌وامی‬ ‫ده‌نوسیت؟‬ ‫گه‌الوێژ‪ :‬بێگومان ده‌نوس������م‪ ،‬به‌اڵم زۆر‬ ‫توڕه‌م له‌نوسینه‌كانی ئه‌مڕۆ‪ ،‬هه‌ندێ وش‌ه‬ ‫به‌كارده‌هێنن ك‌ه خۆشیان نازانن چییه‌‪،‬‬ ‫باش������‌ه ئه‌وان‌ه بۆكێ ده‌نووسن؟ به‌ڕاستی‬ ‫شێوازی نووسینی رۆژنامه‌كان زۆرخراپه‌‪.‬‬

‫ گه‌الوێژ خان سه‌ركۆمار ‌ی عێراق‌و هه‌ندێ له‌ئه‌ندامان ‌ی خێزانه‌ك ‌هی‌‬ ‫پارتی دیموكراتی كوردس������تان بوو‪ ،‬بۆیه‌ ئیتر دواجار له‌به‌ریتانیا گیرس������اینه‌وه‌‌و سامان‪ :‬په‌یوه‌ندی نێوانتان وه‌كو خه‌سوو‬ ‫له‌منداڵییه‌و‌ه له‌ژینگه‌یه‌كی سیاسییدا گه‌وره‌ نیشته‌جێبووین‪.‬‬ ‫زاوای‌ه یان په‌یوه‌ندیه‌كی هه‌ڤااڵنه‌یه‌؟‬ ‫گه‌الوێژ‪ :‬پێش ئه‌وه‌ی هێرۆیشی بده‌ینێ‪،‬‬ ‫بووم‪ .‬دواتر شوم به‌مامۆستا ئیبرایم ئه‌حمه‌د‬ ‫كرد ك‌ه ئه‌ویش هه‌ر خه‌ریكی سیاسه‌ت بوو‪ ،‬سامان‪ :‬پێشمه‌رگه‌‌و كوردستان ال ‌ی ئێوه‌ مام جه‌اللمان ده‌ناس������ی‌و ئ������ه‌و به‌رده‌وام‬ ‫پاشان به‌هۆی مام جه‌الل‌و هێرۆی كچمه‌وه‌ هێمای چین‌و چ ‌ی ده‌گه‌یه‌نن؟‬ ‫هاتووچۆی ده‌كردین‪ ،‬گه‌نجێكی جوانی‬ ‫تائێستاش هه‌ر له‌و ژینگ‌ه سیاسییه‌دا ده‌ژیم‪ .‬گه‌الوێژ‪( :‬به‌گریانه‌وه‌) پێشمه‌رگ‌ه پیرۆزترین رۆشنبیری به‌ڕه‌وشت‌و كوردپه‌روه‌ر بوو‪.‬‬ ‫هه‌رگیز ئه‌ندامی هیچ حیزب‌و رێكخراوێك كه‌س������ه‌‌و خوێنی گه‌شی ئه‌وان ئه‌م رۆژه‌ی به‌راستی من‌و مامۆستا ئیبراهیم زۆرمان‬ ‫نه‌بووم‪ ،‬به‌اڵم هه‌میش‌ه له‌كۆڕی تێكۆشانی بۆبه‌دیهێناوین‪ ،‬به‌اڵم به‌داخه‌و‌ه تائێستاش خۆشده‌ویست‪ ،‬له‌شۆڕشی پارتیدا له‌گه‌ڵ‬ ‫كورد دانه‌بڕاووم‌و له‌سه‌ر كوردایه‌تی زۆر وه‌ك پێویست ئاوڕ له‌بنه‌ماڵه‌‌و ك‌هس‌وكاریان باوكی هیرۆ بوو‪.‬‬ ‫ده‌ردو قوربه‌س������ه‌ریم چه‌شتووه‌‪ ،‬مناڵ بووم نه‌دراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬كوردستانیش بۆئێمه‌‌و مانان‪،‬‬ ‫دورخراین������ه‌و‌ه بۆ عه‌ك������ه‌ف له‌پارێزگای رۆح‌و گیانمانه‌‪.‬‬ ‫س������امان‪ :‬به‌چ ناوێ������ك یه‌كتری بانگ‬ ‫دیوانییه‌‪ ،‬دواتر بۆبه‌سره‌‌و به‌غدا‌و كه‌ركوك‪،‬‬ ‫ده‌كه‌ن؟‬ ‫به‌هۆی سیاس‌هت‌و كوردایه‌تیه‌و‌ه كه‌م شاری س������امان‪ :‬په‌یوه‌ندیت له‌گه‌ڵ زاواكه‌ت (مام گه‌الوێ������ژ‪ :‬من هه‌ر پێیده‌ڵێم مام جه‌الل‌و‬ ‫كوردس������تان‌و عێراق هه‌ی‌ه نه‌میدب ێت‪ .‬جه‌الل) چۆنه‌؟‬ ‫ئه‌ویش پێمده‌ڵێت گه‌له‌خان‪.‬‬ ‫تا له‌كوردس������تاندا بووین قه‌ت دووس������اڵ گه‌الوێژ‪ :‬هه‌ر مه‌پرس������‌ه هه‌موو مناڵه‌كانم‬ ‫له‌خانوویه‌كدا نه‌ژیاوین‪ ،‬ته‌نانه‌ت ده‌ربه‌ده‌ری به‌الی������‌هك‌و ئه‌وی������ش به‌الی������ه‌ك ئه‌وه‌نده‌ سامان‪ :‬كێ ناوی ناویت گه‌الوێژ؟‬ ‫واڵتانی سوریا‌و میسر‌و ئێرانیش بووین‪ ،‬خۆشمده‌وێت‪.‬‬ ‫گه‌الوێژ‪ :‬باوكی هێرۆ ناوی ناوم‪ ،‬چونك‌ه‬

‫سه‌ره‌تا من ناوم ساجید‌ه بوو‪ ،‬پاشان خاڵ‌ه‬ ‫محه‌مه‌دم به‌زۆر ك������ردی به‌ژیان‪ ،‬دوای‬ ‫ئه‌وه‌ش ك‌ه دوورخراین������ه‌و‌ه بۆخواروی‬ ‫عێراق بۆناو عه‌ره‌ب جارێكی تر به‌ناوی‬ ‫س������اجید‌ه بانگیان ده‌كردم‪ .‬ك‌ه شووم‬ ‫كرد به‌مامۆستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د‪ ،‬به‌ناوی‬ ‫گۆڤاره‌كه‌یه‌و‌ه ناوی نام گه‌الوێژ‪.‬‬ ‫سامان‪ :‬ئه‌ی چۆن له‌گه‌ڵ مامۆستا ئیبراهیم‬ ‫ئه‌حمه‌د بڕیار ‌ی هاوسه‌ریتان دا؟‬ ‫گه‌الوێژ‪ :‬ئیبراهی������م له‌گه‌ڵ خاڵ‌ه هه‌مزه‌م‬ ‫له‌ن������او پارتیدا كاریان ده‌ك������رد‌و زۆر‬ ‫خۆشیان ده‌ویست‪ ،‬چونك‌ه زۆر پیاوێكی‬ ‫له‌سه‌رخۆ‌و رۆش������نبیر بوو‪ ،‬ك‌ه هات بۆ‬ ‫داوام‪( ،‬به‌پێكه‌نینه‌وه‌)‪ ،‬منیش یه‌كس������ه‌ر‬ ‫رازی بووم‪.‬‬

‫سامان‪ :‬ئه‌ی له‌چ شتێكی تر توڕه‌یت؟‬ ‫گه‌الوێژ‪ :‬له‌جل‌و به‌رگی ئێس������تای ژنان‬ ‫ك‌ه به‌ناوی مۆدێله‌و‌ه س������ه‌رو باڵی جلی‬ ‫كوردیان ك������ردووه‌‪ ،‬ئه‌وان‌ه جلی كوردی‬ ‫نیین‪ ،‬ئه‌گه‌ر له‌واڵتێكی تر بووای‌ه ده‌بوو‬ ‫دیزاینه‌ره‌كانیان س������زا بدرێت‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫جله‌كه‌یان شێواندووه‌‪.‬‬ ‫سامان‪ :‬هیچ له‌ئینته‌رنێتدا ده‌زانیت ؟‬ ‫گه‌الوێ������ژ‪ :‬ئه‌ی چۆن‪ ،‬ه������ه‌ر خۆم ئیمێڵ‬ ‫ده‌كه‌م بۆمناڵه‌كانم‌و سه‌یری ماڵپه‌ڕه‌كان‬ ‫ده‌كه‌م‪ ،‬ئه‌ویش به‌شی خۆی كاتم ده‌بات‪.‬‬ ‫سامان‪ :‬چ خواردنێك ده‌زانیت؟‬ ‫گه‌الوێژ‪ :‬هه‌م������وو خواردنێ������ك ئه‌زانم‬ ‫لێبنێم‪ ،‬هه‌موویان منداڵ������ه‌كان حه‌زیان‬ ‫له‌خواردن������ی منه‌‪ ،‬مام جه‌الل زۆر حه‌زی‬ ‫له‌خواردنه‌كانم‌ه به‌تایبه‌ت قوبڵییه‌كه‌م‪.‬‬

‫سه‌رۆكی لیژنه‌ی ئافره‌تان له‌په‌رله‌مان ‌ی كوردستان‪:‬‬

‫چاره‌سه‌ری مه‌سه‌له‌ی ژن‪ ،‬به‌هێزبوونی پێگه‌ی ئابوریيه‌تی‬ ‫گه‌ش ‌ه دارا حه‌فید له‌ساڵی ‪1973‬‬ ‫له‌سلێمانی له‌دایك بووه‌و كۆلێژی‬ ‫یاسای زانكۆی سه‌اڵحه‌دینی‬ ‫ته‌واوكردووه‌و له‌زانكۆی سلێمانی‬ ‫ماسته‌ری به‌ده‌ستهێناوه‌‪ ،‬ساڵی‬ ‫‪ 1992‬له‌ڤییه‌نا په‌یوه‌ندی‬ ‫ی‬ ‫به‌رێكخستنه‌كانییه‌كێتینیشتمان ‌‬ ‫كوردستانه‌و‌ه كردووه‌و چووه‌ت ‌ه‬ ‫كۆمه‌ڵه‌ی خوێندكاران‌و دواتر پل ‌ه‬ ‫حیزبییه‌كانی بریوه‌و بووه‌ت ‌ه جێگری‬ ‫به‌رپرسی مه‌ڵبه‌ندی ‪21‬ی سلێمانی‪.‬‬ ‫ئێستا سه‌رۆكی لیژنه‌ی به‌رگری‬ ‫له‌مافی ئافره‌تانه‌و له‌یه‌كه‌م دیمانه‌یدا‬ ‫ی‬ ‫بۆ نم نم‪ ،‬زه‌قبوونه‌و‌ه ‌ی توندوتیژ ‌‬ ‫خێزان ‌ی ده‌گه‌رێنێته‌و‌ه بۆده‌ره‌نجامی‬ ‫تێكه‌ڵبوونی كولتور‌ه جیاوازه‌كان‪،‬‬ ‫كه‌مكردنه‌وه‌و بنه‌بركردن ‌ی ئه‌و‬ ‫دیارده‌یه‌ش بووه‌ت ‌ه یه‌كێك‬ ‫له‌ستراتیژه‌كانیلیژنه‌كه‌یان‪.‬‬

‫به‌رزان عه‌لی حه‌م‌ه له‌هه‌ولێر‬

‫به‌رزان‪ :‬ئایا به‌ده‌ركردنی یاس���ا ئه‌و‬ ‫كولت���ور‌ه ده‌گۆرێ���ت‪ ،‬ك��� ‌ه مێیین ‌ه‬ ‫به‌هۆی���ه‌و‌ه رووب���ه‌رووی توندوتیژی‬ ‫ده‌بێته‌وه‌؟‬ ‫گه‌شه‌‪ :‬بێگومان پێویستی به‌هه‌نگاوی‬ ‫تره‌‪ ،‬له‌س������ه‌ره‌تاو‌ه یاس������ا زۆر گرنگه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گ������ه‌ر ئێم‌ه ده‌ری بكه‌ی������ن‪ ،‬به‌اڵم له‌م‬ ‫قۆناغه‌دا كۆمه‌ڵگ‌ه یاس������ا قبوڵ نه‌كات‪،‬‬ ‫پێموای‌ه له‌داهاتوودا باش ده‌بێت‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫ئیستیجابه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی باشه‌‪.‬‬

‫ب���ه‌رزان‪ :‬له‌هه‌رێم���ی كوردس���تان‬ ‫توندوتی���ژی به‌رامب���ه‌ر به‌مێین��� ‌ه‬ ‫ته‌نها توندوتیژی جه‌س���ته‌یی نییه‌‪،‬‬ ‫بۆنمون ‌ه هه‌ندێك له‌ئافره‌تان حه‌زیان‬ ‫له‌پاسكیلس���وارییه‌‪ ،‬به‌اڵم كۆمه‌ڵگ ‌ه‬ ‫رێگ���ر‌ه له‌ب���ه‌رده‌م به‌دیهێنان ‌ی ئه‌و‬ ‫خواسته‌یاندا؟‬ ‫گه‌ش���ه‌‪ :‬ئ������ه‌وه‌ش توندوتی������ژی‬ ‫ده‌روونییه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ی تۆ ده‌یڵێیت رێگرتن‌ه‬ ‫له‌ئازادییه‌كانی م������رۆڤ‪ ،‬وه‌ك ئه‌وه‌ی‬ ‫هه‌ر زوو له‌خوێن������دن ده‌رده‌هێنرێت‪،‬‬ ‫توندوتیژی ئاب������وری هه‌ی‌ه ك‌ه رێگه‌ی‬ ‫لێده‌گیرێ������ت كار ب������كات‪ ،‬یان ئه‌گه‌ر‬ ‫كاری كرد موچه‌كه‌ی لێده‌س������ه‌نرێت‪،‬‬ ‫یان جۆری پۆش������ینی ج������ل‌و به‌رگ‌و‬ ‫ره‌فتاركردن له‌س������ه‌ر ش������ه‌قامه‌كان ك‌ه‬ ‫وه‌كو مرۆڤێكی ئازاد ناتوانێت به‌سه‌ر‬ ‫ش������ه‌قامه‌كاندا بڕوات‪ ،‬وات‌ه ئێم‌ه پێش‬ ‫هه‌موو شتێك دیلی ده‌ستی كۆمه‌ڵگه‌ین‪،‬‬ ‫به‌داخه‌و‌ه كۆمه‌ڵگه‌ی ئێم‌ه زیاتر له‌سه‌ر‬

‫بنه‌مای خێاڵیه‌تی دامه‌زراوه‌‪.‬‬ ‫به‌رزان‪ :‬كه‌وات ‌ه ئه‌س���ته‌م ‌ه یاسایه‌ك‬ ‫ده‌ربكرێت ك ‌ه پیره‌پیاوێكی گوندنشین‬ ‫ناچار به‌و‌ه بكات ك ‌ه رێگ ‌ه به‌كچه‌كه‌ی‬ ‫بدات پاسكیل لێ بخورێت؟‬ ‫گه‌ش���ه‌‪ :‬ئێم‌ه له‌یاساكه‌دا به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫گشتی باسی ئازادی ده‌كه‌ین‪ ،‬به‌اڵم كه‌تۆ‬ ‫یاس������اك‌ه به‌و جۆر‌ه وورد بكه‌یته‌و‌ه بۆ‬ ‫پیره‌پیاوێكی گوندێك‌و ئیال به‌سه‌ریدا‬ ‫فه‌رز بكه‌یت ك‌ه كچه‌كه‌ی پاسكیل لێ‬ ‫بخورێت‪ ،‬ره‌نگ‌ه ئه‌م������‌ه زه‌مه‌نی بوێت‬ ‫تاوه‌كو به‌الی ئه‌و پیر‌ه پیاوه‌و‌ه ئاسایی‬ ‫ده‌بێته‌وه‌‪ ،‬تائێستا یاسایه‌كی تایبه‌تمان‬ ‫نیی‌ه بۆ توندوتیژی دژی ئافره‌تان‪.‬‬ ‫به‌رزان‪ :‬ئایا ئاس���ان ‌ه له‌كوردستاندا‬ ‫ئاف���ره‌ت ببێ���ت به‌كاربه‌ده‌س���ت‌و‬ ‫ده‌سته‌اڵتدار ئه‌گه‌ر كچ‌و ژنی پیاوێكی‬ ‫ده‌سته‌اڵتدار نه‌بێت؟ بۆنمون ‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫تۆ كچی دارای شێخ حه‌فید نه‌بوویتای ‌ه‬ ‫ده‌توانی ببیت به‌په‌رله‌مانتار؟‬ ‫گه‌ش���ه‌‪ :‬ئه‌گ������ه‌ر س������ه‌یری مێژووی‬ ‫بنه‌ماڵه‌كه‌م بكه‌یت رۆڵیان هه‌بووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌م‌ه ته‌نها هۆكار نه‌بوو‌ه بۆ ئه‌وه‌ی ك‌ه‬ ‫من بوومه‌ت‌ه په‌رله‌مانتار‪ ،‬خوشكی ترم‬ ‫هه‌ی‌ه ناگات‌ه ئ������ه‌م پله‌یه‌‪ ،‬ئه‌ی خۆ كچی‬ ‫هه‌مان بنه‌ماڵه‌یه‌‪ ،‬پێموای‌ه ئه‌گه‌ر من خۆم‬ ‫نه‌هاتمایه‌ت������‌ه ناو مه‌یدانه‌ك������ه‌وه‌و كارم‬ ‫نه‌كردای‌ه نه‌مده‌توانی بگه‌م به‌م پله‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌رزان‪ :‬باسی ئابوری ئافره‌تت كرد‬ ‫ئایا خۆت كارێكت كردوو‌ه ك ‌ه پاره‌ت‬

‫تیا ده‌ستبكه‌وێت‌و خاوه‌نی ئابوری‬ ‫خۆت بیت؟‬ ‫گه‌ش���ه‌‪ :‬به‌دڵنیایی������ه‌و‌ه به‌هێزبوونی‬ ‫پێگه‌ی ئابوری������ی ژن یه‌كێك‌ه له‌ده‌رگا‬ ‫س������ه‌ره‌كییه‌كانی چاره‌سه‌ری مه‌سه‌له‌ی‬ ‫ژن‪ ،‬من وام بینیو‌ه ك‌ه هاوس������ه‌ره‌كه‌م‬ ‫ئه‌گه‌ر ئابوریشی زۆر باش بێت خۆم‬ ‫كارم كردووه‌‪.‬‬

‫ب����ه‌رزان‪ :‬له‌وه‌ت����ه‌ی هاتوویته‌ت����ه‌‬ ‫په‌رله‌مان����ه‌و‌ه چ ش����تێكت‬ ‫بیرچوه‌ته‌وه‌؟‬ ‫گه‌شه‌‪ :‬حه‌زده‌كه‌م ش������تێك له‌ژندا‬ ‫هه‌بێت ك‌ه ژنایه‌تی خۆی پێ ئیسپاد‬ ‫بكات‪ ،‬یه‌كێك له‌و ش������تانه‌ی ك‌ه خۆم‬ ‫حه‌زم لێیه‌تی چێشتلێنانه‌‪ ،‬به‌اڵم نه‌ك‬ ‫وه‌كو ئه‌ركێك له‌س������ه‌ر شانم بێت‌و‬ ‫س������ه‌رم بێت به‌ژێر الشه‌كه‌مه‌و‌ه ئیلال‬ ‫هه‌ر ده‌بێت چێش������ته‌ك‌ه لێبنێم‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئێستاش هه‌ر چێشت لێده‌نێم‪.‬‬

‫به‌رزان‪ :‬تۆ چ ش���تێك له‌و ش���تان ‌ه‬ ‫ده‌زانیت ك ‌ه پیاو ده‌یانكات؟‬ ‫گه‌شه‌‪ :‬هه‌مووی ده‌توانم‪ ،‬به‌س ناتوانم‬ ‫ب����ه‌رزان‪ :‬ه����ه‌ر هێلك����ه‌و رۆنێك‬ ‫لۆری لێبخوڕم‪.‬‬ ‫به‌خێرایی یان چێشتی قورس؟‬ ‫به‌رزان‪ :‬بۆ قه‌ت لۆریت لێ نه‌خوڕیوه‌؟ گه‌شه‌‪ :‬چێشتی باش ده‌زانم‪ ،‬چونكه‌‬ ‫گه‌ش���ه‌‪ :‬له‌س������اڵی ‪1995‬ه‌و‌ه ده‌توانم تۆزێك نه‌وس������نم‌و حه‌زم له‌خواردنه‌‪،‬‬ ‫ش������ۆفێری بكه‌م‪ ،‬به‌باش������یش ده‌توانم به‌اڵم نازانم كفت‌ه لێبنێم‪ ،‬فیعله‌ن ئێستا‬ ‫پاسكیل لێبخورم‪ ،‬چونك‌ه له‌و رووانه‌و‌ه چێشتلێنانم كه‌م بووه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌توانم‬ ‫بڵێم هێش������تا بیرم نه‌چووه‌ته‌وه‌‪ ،‬دوای‬ ‫تۆزێك سلێمانی كراوه‌تره‌‪.‬‬ ‫چوار س������اڵی تر وه‌ر‌ه لێم بپرسه‌ره‌وه‌‬ ‫ب���ه‌رزان‪ :‬له‌ك���وێ پاس���كیلت لێ ره‌نگ‌ه ئه‌و كات‌ه بیرم بچێته‌وه‌‪.‬‬ ‫خوریوه‌؟‬ ‫گه‌شه‌‪ :‬هه‌ر له‌ده‌وروبه‌ری گه‌ڕه‌كه‌كه‌ی به‌رزان‪ :‬زۆر باسی سلێمانیت كرد‪،‬‬ ‫خۆم������ان‪ ،‬به‌اڵم تۆزێك جورئه‌تیش������ی ئایا چ شوێنێكی س����لێمانیت زۆر‬ ‫ویس������تووه‌و تۆزێكیش قسه‌و قسه‌ڵۆكم پێخۆشه‌؟‬ ‫هاتووه‌ت‌ه س������ه‌ر‪ ،‬به‌اڵم ئێس������تا تۆزێك گه‌شه‌‪ :‬یه‌كێك له‌رۆژ‌ه ناخۆشه‌كانی‬ ‫موقه‌یدترم‪ ،‬ئه‌گه‌ر ش������وێنێكی تایبه‌ت ژیانم ئه‌وه‌بوو ك‌ه ل������ه‌م رۆژانه‌دا ئه‌و‬ ‫هه‌بێت بۆ لێخورینی پاسكیل منیش لێی ماڵه‌ی ك‌ه تیای گه‌ور‌ه بووم له‌گه‌ڕه‌كی‬ ‫ده‌خورم‪ ،‬به‌اڵم ره‌نگ‌ه تۆزێك به‌المه‌و‌ه تووی مه‌لیك‌و ماڵی باپیرم بوو ته‌خت‬ ‫گران بێت ك‌ه له‌سه‌ر جاده‌یه‌كی گشتیدا كرا‌و رووخێن������درا‪ ،‬چونك‌ه موڵكی‬ ‫پاسكیل س������واری بكه‌م‪ ،‬چونك‌ه چاوی وه‌ره‌س������‌ه بوو‪ .‬ئه‌و‌ه خۆشترین شوێنی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌كه‌م ئه‌وه‌ی به‌الو‌ه ئاسایی نییه‌‪ .‬دنیابوو به‌الی منه‌و‌ه ك‌ه رووخێندرا‪.‬‬

‫چێشتی باش‬ ‫ده‌زانم‪ ،‬چونكه‌‬ ‫تۆزێك نه‌وسنم‌و‬ ‫حه‌زم له‌خواردنه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم نازانم كفته‌‬ ‫لێبنێم‪ ،‬فیعله‌ن‬ ‫ئێستاچێشتلێنانم‬ ‫كه‌م بووه‌ته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئه‌توانم بڵێم هێشتا‬ ‫بیرم نه‌چووه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫دوای چوار ساڵی تر‬ ‫وه‌ر‌ه لێم بپرسه‌ره‌وه‌‬ ‫ره‌نگ ‌ه ئه‌و كات ‌ه بیرم‬ ‫بچێته‌وه‌‬


‫‪2‬‬

‫پێنجشه‌ممه‬ ‫‪2010 /1/18‬‬

‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫ی هاوسه‌ریی ده‌نه‌خشێنێ یان ده‌یشێوێنێ؟‬ ‫په‌یوه‌ندی ‪ ...‬ژیان ‌‬

‫«مه‌رج نیی ‌ه هه‌موو خۆشه‌ویستییه‌ك راست بێت‌و هه‌مووشیان له‌هاوسه‌رگیریدا سه‌ركه‌وتووبن»‬ ‫په‌یوه‌ندی خۆشه‌ویستی نێوان‬ ‫ره‌گه‌زی‌و نێرو مێ‪ ،‬له‌گه‌ڵ هه‌ر‬ ‫سات‌و سه‌رده‌م‌و قۆناغێكدا‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫جیاوازی‌‌و تایبه‌تمه‌ند ‌‬ ‫ی‬ ‫هه‌یه‌و كوڕان‌و كچانی‌ ئێستا ‌‬ ‫نێو هه‌رێمی‌ كوردستانیش‬ ‫تێڕوانینی‌ جیاوازیان هه‌ی ‌ه‬ ‫بۆئه‌و جۆره‌ په‌یوه‌ندیانه‌‪،‬‬ ‫هه‌ندێكیان له‌پێش چونه‌ نێو‬ ‫پرۆس ‌هی‌ هاوسه‌ریی به‌باش‌و‬ ‫پێویستی‌ ده‌زانن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌ندێكی‌ دیكه‌یان پێیانوای ‌ه‬ ‫ئه‌و په‌یوه‌ندیانه‌ ده‌بن ‌ه هۆی‬ ‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌و‌ه شیراز‌ه‬ ‫هاوسه‌ریی‌و خێزانداری‌‪.‬‬

‫ نارین عه‌بدولره‌حمان‬ ‫ئه‌وان������ه‌ی خۆشه‌ویس������تی پێ������ش‬ ‫هاوسه‌رگیریی به‌باش ده‌زانن‪ ،‬جه‌خت‬ ‫له‌و‌ه ده‌كه‌نه‌و‌ه ك‌ه ته‌نها له‌و رێگه‌یه‌وه‌‪،‬‬ ‫هاوسه‌رگیریی ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫شۆخان یه‌حیای ته‌مه‌ن ‪26‬ساڵ‪ ،‬كچێكی‌‬ ‫بااڵ مامناوه‌ند ‌ی قژ ڕه‌ش بوو‪ ،‬ئاماژ‌هی‌‬ ‫به‌و‌ه دا ك‌ه په‌یوه‌ند ‌ی‌و یه‌كترناس������ینی‬ ‫پێ������ش هاوس������ه‌رگیری‪ ،‬دواتر ده‌بێته‌‬ ‫هۆ ‌ی سه‌ركه‌وتن ‌ی ژیان ‌ی هاوسه‌ری و‬ ‫«جۆر‌ه تێگه‌شتنێك له‌نێوان‌ئه‌و دوو‬ ‫كه‌سه‌دا دروست ده‌بێت‪ ،‬ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر‬ ‫ئه‌و دوو كه‌س������‌ه نه‌شگونجێن‪ ،‬ده‌توانن‬ ‫خۆیان بگونجێنن‌و كێشه‌كانیان پێكه‌وه‌‬ ‫چاره‌س‌ه بكه‌ن»‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی ئه‌و خاتوون������ه‌‪ ،‬ئه‌و په‌یوه‌ند ‌ی‬ ‫خۆشه‌ویستیی‌ه ده‌بێت‌ه هۆی ئه‌وه‌ی ك‌ه‬

‫ئه‌و كوڕو كچ‌ه هیچ ش������تێك له‌یه‌ك‬ ‫نه‌ش������ارنه‌وه‌و به‌وه‌ش باوه‌ڕیان به‌یه‌ك‬ ‫ده‌بێت‌و راس������تگۆ ده‌بن له‌گه‌ڵ یه‌كتر‪،‬‬ ‫«ئه‌گه‌ر له‌خۆشه‌ویستیدا راستگۆیی‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬ئه‌وا ئه‌و دوو كه‌س‌ه تاكۆتایی‬ ‫ته‌مه‌ن پێكه‌و‌ه ده‌ژین»‪.‬‬

‫بااڵبه‌رزه‌و ده‌یه‌وێت له‌هاوس������ه‌ره‌كه‌ی‬ ‫جیاببێته‌وه‌‪ ،‬بۆئه‌و مه‌به‌سته‌ش كێشه‌كه‌یان‬ ‫بردووه‌ت‌ه دادگا‪ .‬ئه‌و‪ ،‬ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات‬ ‫ك‌ه ئه‌و كات‌ه ‌ی ش������وو ‌ی كردوو‌ه ته‌مه‌ن ‌ی‬ ‫‪15‬سااڵن بوو‌ه‌و هاوسه‌ره‌كه‌ش ‌ی ‪18‬سااڵن‬ ‫بووه‌‪« ،‬پێشتر یه‌كمان خۆشده‌ویست‪،‬‬ ‫ماوه‌ی هه‌شت س������اڵ‌ه له‌گه‌ڵێدام‪ ،‬ته‌نها‬ ‫س������اڵ ‌ی یه‌كه‌م به‌ئارام ‌ی‌و دڵخۆش������ ‌ی‬ ‫پێكه‌وه‌بووین»‪.‬‬ ‫باوكی ئه‌و كچ‌ه له‌سه‌ره‌تاو‌ه رازی نه‌بوو‌ه‬ ‫كچه‌كی ش������وو به‌و كوڕ‌ه بكات‪« ،‬هه‌تا‬ ‫باوكم ڕاز ‌ی بوو ش������وو ‌ی پێبكه‌م قیر‬ ‫سپ ‌ی بوو‪ ,‬كه‌چی ئێس������تا له‌ڕوم نای‌ه‬ ‫سه‌یر ‌ی ناوچاو ‌ی باوكم بكه‌م‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر به‌قس‌ه ‌ی ئه‌وم بكردای‌ه حاڵم به‌م‬ ‫ڕۆژ‌ه نه‌ده‌گه‌شت»‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی خۆ ‌ی ئێستا خاوه‌نی دوو كوڕه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌به‌ر خراپی هاوسه‌ره‌كه‌ی به‌نیاز‌ه‬ ‫جیاببێته‌و‌ه لێی‪ ،‬چونك «زۆردڵپیس‌و‬ ‫توڕه‌ی‌ه‌و به‌رده‌وام ش‌هڕ‌و كێشه‌مان هه‌بوو‌ه‌و‬ ‫چوومه‌ته‌و‌ه ماڵ ‌ی باوكم‪ ،‬كه‌چی ئه‌و هه‌ر‬ ‫باش نه‌بوو»‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه كێشه‌یه‌ك ‌ی زۆر‬ ‫كه‌وتوه‌ت‌ه نێوانی������ان‪ ،‬هاوكات گه‌الوێژ‬ ‫ئه‌كره‌م������ی ته‌مه‌ن ‪39‬س������اڵ ك‌ه دایكی‬ ‫سێ منداڵه‌‪ ،‬به‌پێچه‌وان‌ه ‌ی بۆچوونه‌كان ‌ی‬ ‫س������ه‌ره‌و‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا نیی‌ه ك‌ه كچان‬ ‫به‌خۆشه‌ویستی ش������ووبكه‌ن‪« ،‬بوون ‌ی‬ ‫په‌یوه‌ن������د ‌ی خۆشه‌ویس������ت ‌ی هۆكار‌ه بۆ‬ ‫هه‌ڵوه‌ش������انه‌و‌ه ‌ی ئه‌و هاوس������ه‌رگیرییه‌‪،‬‬ ‫چونك‌ه ئ������ه‌و دوو كه‌س������‌ه یه‌كتریان‬ ‫له‌به‌رچاو ده‌كه‌وێت پێكهێنان ‌ی ژیان ‌ی‬ ‫هاوسه‌رگیر ‌ی به‌ڕێكه‌وت باشتره»‪.‬‬

‫خۆشه‌ویستی پردی سه‌ركه‌وتنه‌‬ ‫الن‌ه عه‌لی ته‌مه‌ن ‪23‬ساڵ خوێندكار ‌ی‬ ‫زانكۆی‌ه‌و هه‌مان بیركردنه‌وه‌ی شۆخانی‬ ‫هه‌ی������ه‌و پێوایه‌‪ ،‬یه‌كترناس������ینی پێش‬ ‫هاوس������ه‌ری ‌ی پێویس������ته‌‪« ،‬مه‌رج نیی‌ه‬ ‫هه‌ر خۆشه‌ویستیی بێت‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌گه‌ر‬ ‫یه‌كترناسینه‌ك‌ه به‌هۆی خزمایه‌تی یان‬ ‫هاوڕێیه‌تیش������ه‌و‌ه بێت شتێكی باشه‌‪،‬‬ ‫چونك‌ه ئه‌و دوو كه‌س‌ه له‌هه‌ڵسوكه‌وت‌و‬ ‫ره‌وشتی یه‌كتر شاره‌زا ده‌بن»‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه سارا ئه‌ژده‌ری ته‌مه‌ن‬ ‫‪27‬س������اڵ ك‌ه به‌وت‌ه ‌ی خۆ ‌ی هێش������تا‬ ‫نه‌چووه‌ت������‌ه نێو ژیانی هاوس������ه‌رییه‌وه‌‬ ‫كورێكی خۆش ده‌وێت‌و جه‌خت له‌وه‌‬ ‫ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه پێویست‌ه ئه‌و ماوه‌یه‌ی كچ‌و‬ ‫كوڕێك یه‌كتر ‌ی تیاده‌ناسن‪ ،‬له‌یه‌كتر‬ ‫تێبگ‌هن‌و ئه‌و شتان‌ه دووبار‌ه نه‌كه‌نه‌و‌ه ك‌ه‬ ‫یه‌كێیان پێ توڕ‌ه كردووه‌‪« ،‬پێویسته‌‬ ‫هه‌موو كوڕو كچێك به‌خۆشه‌ویستی‬ ‫هاوسه‌رگیریی پێكبهێنن»‪ ،‬هاوكات‬ ‫ئارام س������اڵحی ته‌مه‌ن ‪30‬س������اڵیش كه‌‬ ‫مامۆستای قۆناغی بنه‌ڕه‌تییه‌‪ ،‬جه‌خت‬ ‫له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه خۆشه‌ویس������تی پێش‬ ‫هاوس������ه‌رگیری پرد ‌ی س������ه‌ركه‌وتنی‬ ‫پرۆسه‌كه‌یه‌‪»،‬ماوه‌ی چوارساڵ‌ه كچێكم‬ ‫خۆشده‌وێت‪ ،‬ده‌مه‌وێت كۆتایی ئه‌مساڵ‬ ‫هاوسه‌رداری بێ خۆشه‌ویستی نابێت‬ ‫بچم‌ه داوایی‌و بیكه‌م‌ه هاوسه‌رم»‪.‬‬ ‫به‌پێچه‌وانی‌ه گه‌الوێژه‌و‌ه ساالر كه‌مالی‬ ‫ئه‌وانه‌ی له‌خۆشه‌ویستی په‌شیمانن‬ ‫نه‌رمین كه‌ریمی ته‌مه‌ن ‪23‬ساڵ‪ ،‬ژنێك ‌ی ته‌م������ه‌ن ‪32‬س������اڵ بۆچوونێك ‌ی دیك‌ه ‌ی‬

‫هه‌یه‌و ئه‌زمون������ ‌ی خۆ ‌ی ده‌گێڕێته‌و‌ه ك‌ه‬ ‫ماوه‌ی سێ ساڵ‌ه به‌خۆشه‌ویستی ژیانی‬ ‫هاوس������ه‌ری له‌گه‌ڵ چ������رۆی خێزانیدا‬ ‫پێكهێن������اوه‌و به‌وته‌ی خۆی تائێس������تا‬ ‫هیچ كێش������ه‌یه‌كیان نه‌بوو‌ه‌و له‌خۆشی‌و‬ ‫ناخۆشیدا پێكه‌و‌ه بوون‪.‬‬ ‫س������االر جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه ئه‌و‬ ‫خۆشه‌ویستیه‌ی‌ه یه‌كه‌مجار بووه‌ت‌ه هۆی‬ ‫ئه‌وه‌ی ك������‌ه له‌گه‌ڵ خێزانه‌كه‌یدا له‌یه‌ك‬ ‫تێبگ‌هن‌و رووبه‌ڕووی هه‌موو كێشه‌یه‌ك‬ ‫ببنه‌و‌ه‌و ژیانێكی ئاسود‌ه پێكه‌و‌ه بنێن‪.‬‬ ‫رون������اك ئه‌حمه‌دی ته‌مه‌ن ‪40‬س������اڵیش‬ ‫جه‌خ������ت ل������ه‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك������‌ه ته‌نها‬ ‫به‌خۆشه‌ویس������تی كچ‌و ك������وڕ ده‌توانن‬ ‫هاوس������ه‌رێكی باش بۆخۆی������ان دیاری‬ ‫بكه‌ن ن������ه‌ك به‌رێكه‌وت‪« ،‬پێش ئه‌وه‌ی‬ ‫كه‌سێكت خۆشبووێت باش ده‌یناسیت‪،‬‬ ‫به‌اڵم كه‌سێك ك‌ه له‌ژیانتا نه‌تدیبێت‪،‬‬ ‫چۆن یه‌كسه‌ر خۆشه‌ویستیت به‌رامبه‌ری‬ ‫دروست ده‌بێت»‪.‬‬

‫پێویست‌ه كوڕو كچ یه‌كتر بناسن‬ ‫پسپۆرانی بواری كۆمه‌ڵناسی جه‌خت‬ ‫له‌و‌ه ده‌كه‌نه‌و‌ه ك‌ه پێویست‌ه كوڕان‌و كچان‬ ‫پێش ئه‌نجامدانی پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیری‬ ‫یه‌كتر بناسن‌و له‌یه‌ك تێبگه‌ن‪.‬‬ ‫ستار جه‌بار وه‌ك توێژه‌رێكی كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫ئاماژ‌ه ب������ه‌و‌ه ده‌دات ك‌ه كوران‌و كچان‬ ‫پێویست‌ه خاوه‌نی بیركردنه‌وه‌ی خۆیان‬ ‫ب������ن‌و خۆیان بڕی������ار بده‌ن له‌س������ه‌ر په‌یوه‌ندیی خۆشه‌ویستی‌و ئاکامێکی نادیار‬ ‫ئ������ه‌وه‌ی كێ ده‌بێت‌ه هاوس������ه‌ریان نه‌ك ئه‌گه‌ر كێشه‌ش������یان بۆدروست ببێت ئام������اژ‌ه ‌ی ب������ه‌و‌ه دا ك‌ه م������ه‌رج نییه‌‬ ‫ئه‌وان ئاگادار نه‌ب������ن‌و له‌الیه‌ن ك‌هس‌و له‌نێوان خۆیاندا چاره‌سه‌ری ده‌كه‌ن»‪ %100 .‬هه‌موو خۆشه‌ویستییه‌ك راست‬ ‫كاریانه‌و‌ه هه‌موو ش������تێك بڕابێته‌وه‌‪ ،‬ده‌رب������اره‌ی ئ������ه‌وه‌ی ئه‌و كه‌س������انه‌ی بێت‌و هه‌مووش������یان له‌هاوسه‌رگیریدا‬ ‫«ئه‌گه‌ر كوڕو كچ هۆشیار بن‌و پێش به‌خۆشه‌ویس������تی هاوس������ه‌رگیریان س������ه‌ركه‌وتووبن‪ ،‬ب������ه‌اڵم زۆرینه‌یان‬ ‫هاوسه‌رگیری له‌یه‌ك تێده‌گ‌هن‌و دوای كردووه‌و دواتر جیابوونه‌ته‌وه‌‪ ،‬س������تار ژیانێكی ئارام‌و بێكێشه‌یان ده‌بێت‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی كێش������ه‌یان بۆ دورست نابێت‪،‬‬

‫كچان له‌پێناوی ئاڵتوندا خۆشه‌ویسته‌كانیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن‬

‫ئاڵتون‌و جیهاز ‌ی زۆر كچان‌و كوڕان له‌ژیان ‌ی هاوسه‌ر ‌ی دوورده‌خاته‌وه‌‬

‫داواكارییه‌كانی كچان‬ ‫ی زۆرترین‬ ‫له‌سه‌ر دابینكردن ‌‬ ‫بڕی‌ ئاڵتون‌و جیازی‌‪،‬‬ ‫كوڕان په‌شیمان ده‌كاته‌و‌ه‬ ‫له‌ژنهێنان‌و ئه‌وه‌ش ده‌بێت ‌ه‬ ‫هۆی‌ دوورخستنه‌و‌هی‌ كچان‬ ‫له‌شووكردن‌و مانه‌وه‌یان‬ ‫به‌قه‌یره‌یی‪ ،‬هاوكات‬ ‫ی كوڕان‬ ‫هۆكارێكیشه‌ بۆئه‌و‌ه ‌‬ ‫خۆشه‌ویسته‌كانیان له‌ده‌ست‬ ‫بده‌ن‌و بیر له‌رێگ ‌هی‌ دیك ‌ه‬ ‫بكه‌نه‌وه‌ بۆتێركردنی‌ ئه‌و‬ ‫پێداویستییه‌یان‪.‬‬

‫ كه‌تایون محه‌مه‌د‬ ‫هه‌ندێ������ك له‌كچ������ان پێیانوای������‌ه‬ ‫له‌هاوسه‌رگیرییدا ته‌نها خۆشه‌ویستی‬ ‫گرنگ‌ه نه‌ك ئاڵتون‌و شتی دیكه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌ندێك ‌ی دیك‌ه ئاڵتوون‌و جیهاز ‌ی زۆر‬ ‫ده‌خه‌ن‌ه پێش هه‌مووشتێكه‌وه‌‪.‬‬ ‫س������ه‌میر‌ه ژنێكی ته‌مه‌ن‪40‬س������اڵه‌و‬ ‫مامۆس������تای ئاماده‌ییه‌‪ ،‬به‌وت‌ه ‌ی خۆ ‌ی‬ ‫م������اوه‌ی ‪18‬س������اڵ له‌مه‌وب������ه‌ر له‌گه‌ڵ‬ ‫هاوس������ه‌ره‌كه‌یدا ژیان ‌ی هاوس������ه‌ریی‬ ‫پێكهێناو‌ه‌و ئه‌و كاته‌ش������ی ك‌ه شوی‬ ‫كردوو‌ه ته‌نه������ا ئه‌ڵقه‌یه‌كی ئاڵتونی‬

‫زێڕو زیوو جیهازی ده‌بن‌ه به‌دیلی خۆشه‌ویستی‌‬

‫به‌مێرده‌كه‌ی كڕیووه‌‪« ،‬هاوسه‌رگیر ‌ی‬ ‫وات‌ه رێككه‌وتن ‌ی ئه‌و دوو كه‌س������‌ه بۆ‬ ‫پێكه‌و‌ه ژیان‌و له‌یه‌كتر تێگه‌یش������تن‌و‬ ‫رێز له‌یه‌كترگرتن‪ ،‬بۆبه‌خته‌وه‌ر ‌ی نه‌ك‬ ‫بۆ ئه‌و بڕ‌ه ئاڵتونه‌»‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه پێیوای‌ه‬

‫ئاڵتون ئه‌وه‌ند‌ه گرنگ نیی‌ه ك‌ه ببێت‌ه‬ ‫هۆی ش������ونه‌كردنی كچان‪« ،‬كچان‬ ‫واده‌زان������ن ئاڵتون هه‌موو ش������تێكیان‬ ‫ب������ۆ ده‌كات‪ ،‬ب������ه‌اڵم زۆرینه‌ی كچان‬ ‫له‌كۆمه‌ڵگ������ه‌ی ئێمه‌دا ه������ه‌ر ماوه‌یه‌ك‬

‫خاوه‌نی ئه‌و ئاڵتونان‌هن‌و دواتر بۆك‌هم‌و‬ ‫كوڕی ماڵه‌كه‌یان ده‌یفرۆشنه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ناوبراو‪ ،‬جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه بۆ‬ ‫گه‌یشتن به‌ژیانێك ‌ی ئاسوود‌ه‌و به‌خته‌وه‌ر‬ ‫پێویس������ت‌ه له‌كات ‌ی داواكارییدا‪ ،‬ماڵ ‌ی‬ ‫بووك‌و زاوا له‌سه‌ر دیاریكردن ‌ی ئاڵتون‬ ‫ناكۆكیان نه‌كه‌وێت‌ه نێوان‪« ،‬هه‌ندێجار‬ ‫له‌وانه‌ی‌ه بیستبێتمان ك‌ه له‌سه‌ر ئاڵتون‬ ‫زۆر ك������وڕو كچ پێ������ش ته‌واوبوونی‬ ‫هاوسه‌رگیری په‌ش������یمان بوبێتنه‌و‌ه‌و‬ ‫ناكوكیان كه‌وتبێت‌ه نێوان»‪.‬‬

‫«له‌ماوه‌ی هه‌ش������ت مانگدا ئه‌و بڕ‌ه‬ ‫پاره‌یه‌ی پێكه‌وه‌نا»‪ .‬ناوبراو‪ ،‬پێیوای‌ه‬ ‫ئه‌و خۆشه‌ویس������تییه‌ی له‌نێوان ئه‌وو‬ ‫رێبوردا هه‌بووه‌‪ ،‬كاڵ نه‌بووه‌ته‌وه‌و ئێستا‬ ‫پێكه‌و‌ه به‌خته‌وه‌رن‪« ،‬هه‌ركات هه‌ست‬ ‫بكه‌م هاوسه‌ره‌كه‌م پێویست ‌ی به‌پاره‌ی‌ه‬ ‫ئه‌و بڕ‌ه ئاڵتونه‌ی هه‌م‌ه به‌دڵنیایه‌و‌ه بۆ ‌ی‬ ‫ده‌فرۆشم‪ ،‬چونك‌ه ئاڵتون ال ‌ی من مه‌رج‬ ‫نیی‌ه بۆ پێكه‌و‌ه به‌ستن ‌ی خۆشه‌ویستی‌‪،‬‬ ‫ته‌نه������ا كولتورێك ‌ی كۆن������‌ه‌و هیچ ‌ی‬ ‫دیكه‌»‪.‬‬

‫داواكاری زۆرچاولێكه‌ریی‌ه یان‬ ‫گوشار ‌ی باوان ‌ی بووك‬ ‫سه‌میر‌ه ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه له‌ئێستادا‬ ‫ئاڵتونكردن������ی زۆر له‌الیه‌ن كچانه‌وه‌‪،‬‬ ‫ته‌نه������ا چاولێكه‌ریی������ه‌و كچان حه‌ز‬ ‫ده‌كه‌ن له‌ئاهه‌نگه‌كانیاندا ئاڵتونێكی‬ ‫زۆریان پێو‌ه بێ������ت‪« ،‬ئاڵتونی زۆر‬ ‫ته‌نها ب������ۆرۆژی ئاهه‌نگه‌‪ ،‬حه‌زناكه‌م‬ ‫كچان ‌ی ئێستا به‌و شێوه‌ی‌ه بیربكه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫چونك‌ه ژیان زۆر له‌ئاڵتون‌و شت ‌ی دیك‌ه‬ ‫به‌نرختره‌»‪ ،‬هاوكات س������ێو‌ه ئه‌حمه‌د‬ ‫ك‌ه ماوه‌ی چوار مانگ‌ه ده‌زگیرانداری‬ ‫ئامۆزایه‌كی خۆیه‌تی‪ ،‬باس له‌و‌ه ده‌كات‬ ‫ك‌ه ئامۆزایه‌ك ‌ی خۆ ‌ی خۆشده‌ویست‪،‬‬ ‫كاتێ������ك هاتن������‌ه داوا ‌ی به‌پێچه‌وانه‌ی‬ ‫بیركردنه‌و‌ه ‌ی خۆیه‌وه‌‪ ،‬باوك ‌ی داوا ‌ی‬ ‫بڕێك ‌ی زۆر ئاڵتون������ ‌ی له‌ماڵ ‌ی مام ‌ی‬ ‫كردووه‌‪« ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی حه‌ز ‌ی نه‌ده‌كرد‬ ‫شوو به‌ئامۆزاكه‌م بكه‌م»‪.‬‬ ‫ئه‌و داواكاریی‌ه زۆره‌ش وا له‌رێبواری‬ ‫خۆشه‌ویستی س������ێو‌ه كردوو‌ه زیاتر‬ ‫خ������ۆ ‌ی ماندووبكات‌و ئیش������ ‌ی زیاتر‬ ‫بكات تا ئ������ه‌و بڕه‌پاره‌ی‌ه دابین بكات‬ ‫ك‌ه پێویس������ت‌ه بۆكڕین ‌ی ئاڵتونه‌كه‌یان‪،‬‬

‫ئه‌و كچان‌ه ناخوازرێن ك‌ه ئاڵتونی‬ ‫زۆریان ده‌وێت؟‬ ‫كاروان محه‌م������ه‌د كوڕێك������ ‌ی ته‌مه‌ن‬ ‫‪28‬ساڵ‌ه‌و هێشتا نه‌چووه‌ت‌ه نێو ژیان ‌ی‬ ‫هاوسه‌ری‌‪ ،‬به‌اڵم باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه‬ ‫ژیانی هاوبه‌شی نێوان كوڕو كچ ئه‌و‌ه‬ ‫نیی‌ه ك‌ه كوڕان خۆیان ئاڵتونێكی زۆرو‬ ‫ماڵی ته‌واو بك‌هن‌و كچانیش بڕۆن‌ه سه‌ر‬ ‫حازری‪ ،‬به‌ڵكو ده‌بێت هه‌ردووالیان‬ ‫ته‌واوكه‌ر ‌ی یه‌كترب������ن‪« ،‬مه‌رج نیی‌ه‬ ‫كچ شت بهێنیت بۆماڵی زاوا‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫پێویست‌ه له‌بڕیاره‌كانیدا ره‌چاوی باری‬ ‫دارای������ی كوڕه‌ك‌ه ب������كات»‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫كاروان ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫كچێكی خۆش بوێت‌و بچێت‌ه داوای‌و‬ ‫داوای ئاڵتون������ی زۆر بكات‪ ،‬ئه‌و كات‬ ‫په‌ش������یمان ده‌بێته‌و‌ه لێی‪« ،‬كچێك‬ ‫به‌ئاڵتونه‌و‌ه منی خۆشبوێت‪ ،‬نامه‌وێت»‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه س������رو‌ه عه‌لی وه‌ك‬ ‫خوێندكارێك������ ‌ی زانكۆ ك‌ه هێش������تا‬ ‫نه‌چووه‌ت‌ه نێو ژیان ‌ی هاوسه‌ری‌‪ ،‬باس‬ ‫له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه هاوسه‌رگیر ‌ی به‌مانای‬ ‫رازیبوونی ئه‌و دوو كه‌س‌ه دێت له‌سه‌ر‬ ‫ئاڵتون‌و ماڵ‌و شته‌كانی تر‪« ،‬ئاڵتون‌و‬

‫ماڵ چه‌واش������ه‌كردنه‌و نابێت كچان‬ ‫خۆیان بفرۆش������ن به‌ئاڵتونی زۆر یان‬ ‫ماڵ یان پاره‌‪ ،‬راس������ت‌ه ئه‌وان‌ه هه‌بێت‬ ‫باش������ه‌‪ ،‬به‌اڵم ژیانی خۆش به‌و شتان‌ه‬ ‫ناكڕرێت»‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه ئه‌و كچ‌ه جه‌خت‬ ‫له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه ئه‌گه‌ر كوڕێك بچێت‌ه‬ ‫داوای‌و به‌دڵ������ی بێت‪ ،‬الی ئاس������ایی‌ه‬ ‫هه‌رچی بۆبكات‪« ،‬ئه‌گه‌ر به‌دڵم بێت‪،‬‬ ‫به‌ئه‌ڵقه‌یه‌كیش رازی ده‌بم»‪.‬‬ ‫سه‌ركه‌وتوو نابن ئه‌وانه‌ی‬ ‫‌ داوا ‌ی ماڵ‌و سامان ‌ی زۆر ده‌كه‌ن‬ ‫پس������پۆڕانی بواری ده‌روونی جه‌خت‬ ‫له‌و‌ه ده‌كه‌ن������ه‌و‌ه ك‌ه ئه‌و كه‌س������انه‌ی‬ ‫له‌هاوسه‌رگیریدا ته‌نها ماڵ‌و ئاڵتون‬ ‫مه‌رج ‌ی سه‌ره‌كیان‌ه بۆژیان ‌ی هاوسه‌ری‌‪،‬‬ ‫سه‌ركه‌وتوو نابن‪.‬‬ ‫گۆنا شێركۆ وه‌ك توێژه‌رێكی ده‌روونی‬ ‫جه‌خت له‌و د‌ه كاته‌و‌ه ك‌ه سه‌ره‌كیترین‬ ‫خاڵ ل‌ه پرۆس������ه‌ی هاوس������ه‌رگیریدا‬ ‫خۆشه‌ویس������تی‌و پێكه‌و‌ه ژیانه‌‪ ،‬نه‌ك‬ ‫ماڵ‌و سامان‪« ،‬ئه‌وانه‌ی داوای شتی‬ ‫زۆر له‌كوڕان ده‌كه‌ن نرخ بۆ خۆیان‬ ‫داده‌نێن‪ ،‬چونك‌ه مرۆڤ نرخی له‌سه‌ر‬ ‫دانانرێت‌و هه‌موو مرۆڤێك وه‌كو یه‌ك‬ ‫وایه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌و توێژه‌ر‌ه جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه‬ ‫چه‌ندین كچ به‌و هۆیه‌و‌ه له‌الیه‌ن دایك‌و‬ ‫باوكیانه‌و‌ه نه‌دراون به‌ش������وو ئێستا‬ ‫ماونه‌ته‌وه‌و ته‌مه‌نیان گه‌ور‌ه بووه‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫بۆی‌ه به‌پێویستی ده‌زانێت ك‌ه دایك‌و‬ ‫باوكان ئامۆژگاری كچه‌كانیان بك‌هن‌و‬ ‫بیر له‌ماڵ‌و س������امانی زۆر نه‌كه‌نه‌و‌ه‬ ‫له‌پرۆسه‌ی هاوس������ه‌رییدا‪« ،‬بۆئه‌وه‌ی‬ ‫زوو بچن‌ه ماڵی خۆیانه‌وه‌و خێزانێكی‬ ‫نوێ دروست بكه‌ن»‪.‬‬


‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫ی حه‌اڵڵ ‌ه یان حه‌رام؟‬ ‫ی جوانكار ‌‬ ‫نه‌شته‌گه‌ر ‌‬

‫‪5‬‬

‫پێنجش ‌ه ممه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫فه‌توایه‌ك له‌دژی‬ ‫ئایه‌تی قورئان‬ ‫له‌سه‌ر زه‌نگ ‌ی‬ ‫ته‌له‌فون‬ ‫ هه‌ست ‌ی محه‌مه‌د‬

‫ی‬ ‫ی جوانكار ‌‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ر ‌‬ ‫له‌هه‌رێمی كوردستاندا‬ ‫په‌ره‌ی سه‌ندووه‌‌و له‌رووی‬ ‫ئایینیه‌شه‌و‌ه راوبۆچوونی‬ ‫جیاوازی‌ له‌سه‌ره‌‪ ،‬ئایینی‬ ‫ئیسالم ره‌تیده‌كاته‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌ئایینی مه‌سیحدا‬ ‫رێگه‌پێدراوه‌‪.‬‬

‫ئ������ه‌و‪ ،‬ك‌ه فه‌رمانب������ه‌ر ‌ی فه‌رمانگه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫نێو هه‌رێم ‌ی كوردس������تان‌ه ئاماژ‌ه به‌و‌ه‬ ‫ده‌دات ك‌ه چه‌ند جارێك گوێی لێبوو‌ه‬ ‫ك������‌ه هاوڕێكارنی پێیانوت������وو‌ه «لوت‬ ‫درێ������ژ»‪ ،‬ئه‌وه‌ش ئازار ‌ی ده‌وا له‌روو ‌ی‬ ‫ده‌روونیی������ه‌وه‌و ده‌ب������ێ به‌«ناچار»ی‌‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری جوانكاری بۆ لوتی بكات‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌به‌رئه‌وه‌ی پێیانوت������وو‌ه له‌روو ‌ی‬ ‫ئایینیی������ه‌و‌ه ئ������ه‌و كار‌ه حه‌رام‌ه دوودڵ‌ه‬ ‫لێی‪« ،‬ئه‌گه‌ر لوتێك������ی جوانم هه‌بوایه‌‬ ‫نه‌ش������ته‌رگه‌ریم نه‌ده‌كرد‪ ،‬ئیتر بۆچی‬ ‫له‌ئاییندا گوناهه‌»‪.‬‬

‫ ‬ ‫كولتورو ئایین كامیان رێگرن؟‬ ‫ سه‌نگه‌ر حه‌سه‌ن له‌چه‌مچه‌ماڵ‬ ‫كاڵ ‌ێ عه‌ل ‌ی ته‌مه‌ن ‪20‬ساڵ‪ ،‬به‌وت‌ه ‌ی خۆ ‌ی‬ ‫تائێستا دووجار نه‌شته‌رگه‌ر ‌ی جوانكار ‌ی‬ ‫هه‌ندێ������ك له‌وان������ه‌ی نه‌ش������ته‌رگه‌ری بۆ لێو ‌ی‌و لوت ‌ی كردوو‌ه‌و پێوای‌ه پێویست‌ه‬ ‫جوانكاری بۆجه‌س������ته‌و روخس������اریان كوڕان‌و كچان روخساریان جوان بێت‪،‬‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬هۆكاره‌كه‌ی بۆئه‌و‌ه ده‌گه‌ڕێننه‌و‌ه «جوانی روخسار زۆر گرنگه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫ك‌ه له‌الیه‌ن خه‌ڵكه‌و‌ه تانه‌و ته‌شه‌ریان لێ بۆ كچ بێت یان كوڕ‪ ،‬پێویست‌ه خۆیان‬ ‫برازێننه‌وه‌»‪ .‬ئ������ه‌و‪ ،‬كچ‌ه جه‌خت له‌و‌ه‬ ‫ده‌درێت‪.‬‬ ‫س������ه‌بیح‌ه كاوه‌ی ته‌مه‌ن ‪26‬ساڵ‌‪ ،‬ماو‌ه ‌ی ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه له‌ئێس������تادا هه‌ر كه‌سێك‬ ‫چوار مانگ‌ه نه‌ش������ته‌رگه‌ر ‌ی جوانكار ‌ی مافی خ������ۆی هه‌ی‌ه ك������‌ه به‌دڵی خۆی‬ ‫ئه‌نجام������داو‌ه‌و باس ل������ه‌و‌ه ده‌كات ك‌ه چیده‌كات بیكات‪« ،‬چۆن كه‌س������انێك‬ ‫له‌به‌ر تانه‌و ته‌ش������ه‌ری خه‌ڵك ده‌یه‌وێت مافیان ئه‌وه‌یان هه‌ی‌ه ناوه‌كانیان بیگۆڕن‬ ‫نه‌ش������ته‌رگه‌ری بكات‪« ،‬چونك‌ه ئه‌گه‌ر بۆناوێك ‌ی دیكه‌‪ ،‬ی������ان گۆڕین ‌ی ره‌نگ ‌ی‬ ‫له‌م واڵته‌دا كه‌سێك به‌شێك ‌ی جه‌سته‌ی پرچ ‌ی كچان‌و دابه‌زینی كێش‪ ،‬ئاواش‬ ‫ناڕێك بێت‪ ،‬ئ������ه‌وا ئه‌و ناڕێكیی‌ه ‌ی بۆ ئێم‌ه مافمان هه‌ی‌ه ده‌ستكاری جه‌سته‌و‬ ‫ده‌كه‌ن‌ه له‌ق������‌هب‌و به‌و ش������ێوه‌ی‌ه بانگی روخسارمان بكه‌ین»‪ ،‬هاوكات مریه‌م‬ ‫ره‌ئوف ‌ی ته‌مه‌ن ‪20‬ساڵ‪ ،‬پێیوای‌ه له‌كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫ده‌كه‌ن»‪.‬‬ ‫كوردیدا ژیان سنوردار كراو‌ه له‌نێوان‬ ‫كولتور‌و ئایین‌و له‌نێوان ئاره‌زوه‌كاندا‪،‬‬ ‫«س������ه‌رهه‌ڵدان ‌ی هه‌ر دیارده‌یه‌ك له‌نێو‬ ‫گه‌ل������ ‌ی ك������ورددا كاریگ������ه‌ر ‌ی ئایین‌و‬ ‫«ئه‌گه‌ر كه‌سێك‬ ‫كولتور ‌ی به‌سه‌ره‌وه‌یه‌‪ ،‬كوردستان له‌زۆر‬ ‫روانگه‌و‌ه شت ‌ی الوه‌كییان له‌ال پێویست‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری بۆ گه‌وره‌یی‬ ‫نییه»‪.‬‬

‫ی‬ ‫لووت‌و ئه‌و ددانان ‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫پێشه‌وه‌‌و به‌ینه‌ك ‌ه ‌‬

‫ی‬ ‫پڕبكرێته‌و‌ه ئه‌وا فه‌رمود‌ه ‌‬ ‫پێغه‌مبه‌ر ‌ی له‌سه‌ر‌ه ك ‌ه‬ ‫له‌عنه‌ت له‌و كه‌سان ‌ه‬ ‫ی‬ ‫كردووه‌‌و ك ‌ه ددان ‌‬ ‫پێشه‌وه‌یان پڕده‌كه‌نه‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫یاخود ئه‌وان‌ه ‌ی ده‌ستكار ‌‬ ‫دروستكراو ‌ی خودا‬ ‫ده‌ك ‌هن‌و گۆڕانكار ‌ی به‌سه‌ر‬ ‫دروستكراوه‌كانییدا دێنن»‬

‫نه‌شته‌رگه‌ی بۆ گه‌نج بوونه‌و‌ه‬ ‫هه‌ندێك له‌و هاوواڵتیانه‌ی ك‌ه ئێس������تا‬ ‫نه‌ش������ته‌رگه‌ری جوانكاری بۆش������ێوه‌و‬ ‫روخس������اری خۆیان ده‌كه‌ن‪ ،‬ته‌مه‌نیان‬ ‫گه‌وره‌یه‌و ده‌یانه‌وێت به‌و نه‌شته‌رگه‌ریان‌ه‬ ‫خۆیان گه‌نج بكه‌نه‌وه‌‪.‬‬ ‫سوار‌ه عه‌باس ‌ی ته‌مه‌ن ‪34‬ساڵ شۆفێر ‌ی‬ ‫ته‌كسیی‌ه‌و باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه هه‌رچه‌ند‬ ‫به‌ته‌م������ه‌ن گه‌ور‌ه نییه‌‪ ،‬ب������ه‌اڵم «لۆچ ‌ی‬ ‫پێس������ت ‌ی نێوچه‌وانم وا ‌ی لێم كردووه‌م‬ ‫ك‌ه دووهێن������د‌ه ‌ی ته‌مه‌ن ‌ی خۆم گه‌وره‌تر‬ ‫دیارب������م‪ ،‬هاوڕێكانم بانگم ده‌كه‌ن مام‌ه‬ ‫سواره‌»‪ .‬ئه‌و كوڕ‌ه ده‌یه‌وێت سه‌ردان ‌ی‬ ‫دكتۆرێكی جوانكار ‌ی بكات‪ ،‬بۆئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌و لۆچ������ه‌ی نێوچه‌وانی الببات‪« ،‬گه‌ر‬ ‫نه‌شته‌رگه‌ری بكه‌م فێ ‌ڵ ناكه‌م‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫من خێزانم پێكه‌و‌ه ن������اوه‌‪ ،‬به‌اڵم لۆچ ‌ی‬ ‫د‌هم‌وچاوم������ه‌و به‌گوناح‌و حه‌رامیش������ی‬ ‫نازانم»‪.‬‬ ‫ئایین ‌ی مه‌سیح رازییه‌و‬ ‫ئیسالم ره‌تیده‌كاته‌وه‌‬ ‫حه‌مز‌ه خه‌لیف‌ه ره‌شید‪ ،‬قوتاب ‌ی كۆلێژ ‌ی‬ ‫ئیمام ئه‌عزه‌م‪ ،‬به‌ش������ ‌ی بانگه‌واز‌و فكر ‌ی‬ ‫ئیسالم ‌ی له‌به‌غدا‪ ،‬باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه‬

‫شارستانیه‌ت ‌ی خۆرئاوا‪ ،‬نه‌شته‌رگه‌ری‌‬ ‫جوانكار ‌ی ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و‌ه جۆرێك‌ه‬ ‫له‌ده‌س������تكاریكردن ‌ی ئه‌و خه‌لق‌ه ‌ی كه‌‬ ‫خودا ‌ی گ������ه‌ور‌ه دروس������تیكردووه‌‪،‬‬ ‫«ئه‌گه‌ر ئه‌و ده‌س������تكاریكردن‌ه له‌شته‌‬ ‫زیاده‌كان بێت وات‌ه پارچه‌یه‌ك زیاده‌‬ ‫یان به‌عزێك قنچك‌ه دروست ده‌بێت‬ ‫له‌د‌هم‌وچاو یان جێگا ‌ی تر ئه‌گه‌ر ببێته‌‬ ‫مایه‌ی ئازارو ناڕه‌حه‌ت ‌ی ئه‌وا دروسته‌‬ ‫چاره‌س������ه‌ر ‌ی بكرێت»‪ .‬ئه‌و مامۆستا‬ ‫ئایینی‌ه ‌ی ئیس���ل��ام‪ ،‬پێیوای������‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫كه‌سێك نه‌ش������ته‌رگه‌ری بۆ گه‌وره‌یی‬ ‫لووت‌و ئه‌و ددانان‌ه ‌ی پێشه‌و‌ه‌و به‌ینه‌ك‌هی‌‬ ‫پڕبكرێته‌و‌ه ئه‌وا فه‌رمود‌ه ‌ی پێغه‌مبه‌ری‌‬ ‫له‌سه‌ر‌ه ك‌ه له‌عنه‌ت له‌و كه‌سان‌ه كردوو‌ه‌و‬ ‫ك‌ه ددان ‌ی پێشه‌وه‌یان پڕده‌كه‌نه‌و‌ه یاخود‬ ‫ئه‌وان‌ه ‌ی ده‌س������تكار ‌ی دروستكراوی‌‬ ‫خ������ودا ده‌ك‌هن‌و گۆڕانكار ‌ی به‌س������ه‌ر‬ ‫دروستكراوه‌كانییدا دێنن‪« ،‬نابێت‬ ‫ده‌س������تكار ‌ی ئ������ه‌و دروس������تكراوه‌یه‌‬ ‫بكرێت ك‌ه خودا دروس������تیكردووه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وان‌ه جۆرێكن له‌فێ ‌ڵ‌و ته‌ڵه‌كه‌باز ‌ی‌و‬

‫حه‌رامه‌»‪.‬‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌ی ئایینی ئیسالمه‌وه‌‪ ،‬له‌ئایینی‬ ‫مه‌س������یحدا رێگه‌پێدراو‌ه مرۆڤه‌كان‪،‬‬ ‫نه‌ش������ته‌رگه‌ری جوانكاری بۆئه‌ندامه‌‬ ‫جیاوازه‌كان ‌ی جه‌سته‌یان بكه‌ن‪.‬‬ ‫س������ڵێو‌ه ره‌سام‪ ،‬قه‌ش������ه‌ی كه‌نیسه‌ی‬ ‫ماریوسف له‌س������لێمانی‪ ،‬ئاماژ‌ه به‌وه‌‬ ‫ده‌دات ك‌ه نه‌ش������ته‌رگه‌ری جوانكاری‬ ‫شتێكی ته‌ندروسته‌و هه‌ر شتێكیش‬ ‫بۆخاوێنی‌و پاكی مرۆڤ بێت ئاساییه‌‪،‬‬ ‫«ئایین په‌یوه‌ندی به‌و شتانه‌و‌ه نییه‌‪،‬‬ ‫چونك‌ه ئایین له‌و ش������تان‌ه گه‌وره‌تره‌‪،‬‬ ‫ده‌ستكاریكردنی روخسارو جه‌سته‌ی‬ ‫مرۆڤ پێویستی به‌فتوای ئایینی نیی‌ه‌و‬ ‫الی ئێم‌ه رێگه‌پێدراوه‌»‪.‬‬ ‫ئه‌و مامۆس������تا ئایینیی‌ه ‌ی مه‌س������یح‪،‬‬ ‫جه‌خت ل������ه‌و‌ه ده‌كات������ه‌و‌ه ك‌ه مرۆڤ‬ ‫هه‌رچه‌ن������د‌ه رێك‌وپێك بێت‪ ،‬خوای‬ ‫گه‌وره‌ش لێی رازی ده‌بێت‪ ،‬هه‌ربۆیه‌‬ ‫له‌ئایینه‌كه‌ی ئه‌واندا ئاماژ‌ه به‌حه‌رامی‬ ‫ده‌ستكاریكردنی جه‌سته‌و روخساری‬ ‫مرۆڤ‪ ،‬نه‌كراوه‌‪.‬‬

‫«ئایین په‌یوه‌ندی‬ ‫به‌و شتانه‌و‌ه نییه‌‪،‬‬ ‫چونك ‌ه ئایین له‌و‬ ‫شتان ‌ه گه‌وره‌تره‌‪،‬‬ ‫ده‌ستكاریكردنی روخسارو‬ ‫جه‌سته‌ی مرۆڤ پێویستی‬ ‫به‌فتوای ئایینی نییه‌‌و الی‬ ‫ئێم ‌ه رێگه‌پێدراوه‌»‬

‫موفت������ی گه‌وره‌ی میس������ر له‌فه‌توایه‌كدا‬ ‫رایگه‌یان������د ك‌ه موس������ڵمانه‌كان نابێت‬ ‫ئایه‌ته‌كان������ی قورئان ی������ان بانگ وه‌ك‬ ‫زه‌نگ ‌ی مۆبایل به‌كاربهێنن‪.‬‬ ‫عه‌لی جومع‌ه موفتی گه‌وره‌ی میس������ر‬ ‫رایگه‌یاند كه‌س������انێك ك‌ه ده‌یانه‌وێت‬ ‫ئایینه‌كه‌ی������ان به‌هۆی مۆبایل������ه‌و‌ه به‌رز‬ ‫رابگرن‪ ،‬ده‌توانن له‌سرود یان شیعری‬ ‫ئایینی سوودوه‌ربگرن‪" ،‬قورئان له‌الیه‌ن‬ ‫خوداوه‌ن������ده‌و‌ه نێردراو‌ه‌و پێویس������ت‌ه‬ ‫به‌ڕێزه‌و‌ه بخوێنرێ������ت‌و وه‌اڵمدانه‌وه‌ی‬ ‫ته‌له‌ف������ون به‌دڵنیایی������ه‌و‌ه خوێندنه‌وه‌ی‬ ‫ئایه‌ته‌كان ده‌بڕێت‌و ئه‌وه‌ش بێ ڕێزیی‌ه‬ ‫به‌و كتێب‌ه پیرۆزه‌"‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ه������ا ئه‌و موفتیی������‌ه رایگه‌یاند ك‌ه‬ ‫به‌كارهێنانی بانگ بێ رێزی ده‌بێت‪،‬‬ ‫چونك‌ه ره‌نگ‌ه ده‌نگی ته‌لفونه‌ك‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫كاتی نوێژ هه‌ڵ‌ه بكرێت‪.‬‬ ‫به‌پێ������ی راپۆرته‌كان جگه‌ل������ه‌وه‌ی ك‌ه‬ ‫ئایه‌ته‌كان������ی قورئ������ان‌و بان������گ وه‌ك‬ ‫زه‌ن������گ له‌واڵتی میس������ر مۆبایل زۆر‬ ‫به‌كارده‌هێنرێن‪ ،‬به‌ڵكو وه‌ك س������كرین‬ ‫سه‌یڤ‌هر‌و مه‌سیجیش خواستی زۆریان‬ ‫له‌سه‌ره‌‪.‬‬

‫ئه‌‌مریكا رێ‬ ‫بۆگه‌‌ڕانه‌‌و‌ه ‌ی دوو‬ ‫زانای موسوڵمان‬ ‫خۆش ده‌كات‬ ‫ له‌توركییه‌وه‌‪ :‬شه‌هێن‬ ‫و‌ه‌زیری د‌ه‌ر‌ه‌و‌ه ‌ی ئ‌ه‌مریكا رێی خۆشكرد‬ ‫بۆگ‌ه‌ڕان‌ه‌و‌ه ‌ی دوو زانای موسڵمان بۆئ‌ه‌و‬ ‫ش پاش ئ‌ه‌و‌ه ‌ی به‌پاس������او ‌ی‬ ‫واڵته‌‪ ،‬ئه‌وی ‌‬ ‫بانگ‌ه‌ش‌ه‌كردنیانله‌الیانتیرۆریست‌ان‌ه‌وه‌‪،‬‬ ‫ر‌ه‌فز كرابوو ‌ن‌و رێگه‌ی������ان پێنه‌ده‌درا‬ ‫بگه‌ڕێنه‌و‌ه ئه‌مریكا‪.‬‬ ‫وته‌بێژێ������ك به‌ناوی دارب������ی هۆاڵدی‬ ‫رایگه‌یاند ك������‌ه رۆژ ‌ی چوارش������ه‌مم‌ه‬ ‫‌سكرتێری ویالی‌ه‌تی هیالری‪ ،‬رۆدهام‬ ‫كلینتۆن ئیمزای ر‌ه‌گه‌پێدانی ئ‌ه‌و دوو‬ ‫زانای������‌ه ‌ی كردووه‌‪« ،‬ئ‌ه‌گ������‌ه‌ر ڤیزایان‬ ‫د‌ه‌ست بك‌ه‌وێت»‪.‬‬ ‫هه‌ریه‌ك له‌و دوو زانایه‌ش بریتی بوون‬ ‫ل‌ه تاریق ره‌مه‌زان له‌زانكۆی ئۆكسفۆردو‬ ‫ئاد‌ه‌م حه‌بیب له‌زانكۆی جۆهانێسبیرگ‪.‬‬ ‫هۆاڵد‌هی‌‪ ،‬سه‌رنج ‌ی میدیاكان ‌ی بۆگۆڕین ‌ی‬ ‫ده‌سه‌اڵت له‌ئه‌مریكا‌و سیساسه‌ت ‌ی نوێی‬ ‫ئه‌مریكا راكێشاو جه‌خت ‌ی له‌و‌ه كرده‌و‌ه‬ ‫ك‌ه هیالر ‌ی كلینتۆن ‌ی وه‌زیر ‌ی ده‌ره‌و‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌مریكا‪ ،‬د‌ه‌ست‌ه‌اڵتی خۆی به‌كارده‌هێنێت‬ ‫بۆ سودو‌ه‌رگرتن ل‌ه‌ئه‌زمون‌و شاره‌زایی‬ ‫ئ������ه‌و دوو زانای������ه‌‪ .‬ی‌ه‌كێت������ی ئازادیی‌ه‬ ‫مه‌ده‌نییه‌كان ‌ی ئ‌ه‌مری������كا رایگه‌یاند كه‌‬ ‫پێش������بینی ئ‌ه‌و‌ه د‌ه‌كات له‌ماو‌ه ‌ی چ‌ه‌ند‬ ‫ه‌ه‌فته‌ی‌ه‌ك������دا ڤیز‌ه بۆئ������ه‌و دوو زانای‌ه‬ ‫بكرێ������ت‪ ،‬به‌مه‌به‌س������ت ‌ی هه‌رچ ‌ی زوو‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆواڵته‌كه‌یان‪ .‬له‌كاردانه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌و ئاسانكاریی‌ه ‌ی ئه‌مریكا بۆگه‌ڕانه‌وه‌یان‪،‬‬ ‫ئاده‌م حه‌بیب له‌به‌یاننامه‌یه‌كدا رایگه‌یاند‬ ‫ك‌ه ئ������ه‌و هه‌نگاو‌ه ‌ی حكومه‌ت ‌ی ئه‌مریكا‪،‬‬ ‫«س������ه‌ركه‌وتنێك‌ه بۆ دیموكراس������ی‌ه‌ت‬ ‫له‌ه‌ه‌موو جیهاندا»‪.‬‬


‫‪4‬‬

‫‌ممه‬ ‫پێنجشه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫ی كاكه‌یین‬ ‫ی سه‌ره‌ك ‌‬ ‫كوێخا‪ ،‬دۆمان‪ ،‬وسه‌ین ‪ ...‬سێ هۆز ‌‬

‫«ژن‌و ژنخواز ‌ی له‌ناو خۆماندا ده‌كه‌ین‪ ،‬چونك ‌ه خواپه‌رست ‌ی به‌زۆر نییه‌و ئایینه‌كان ‌ی تریش له‌المان پیرۆزن»‬ ‫هاوارییه‌كان له‌پارێزگای‬ ‫ی‬ ‫سێمانی به‌گشتی‌‌و له‌قه‌زا ‌‬ ‫هه‌ڵه‌بجه‌و هه‌ورامان‬ ‫به‌تایبه‌ت به‌شوێنی سه‌ره‌كی‬ ‫هاوارییه‌كان داده‌نرێت‌و‬ ‫خاوه‌نی‌ مێژووییه‌كی‌ دێرین‌و‬ ‫كۆمه‌ڵێك داب‌و نه‌ریت‌و‬ ‫ریوڕه‌سمی‌ ئایینی‌ تایبه‌ت‬ ‫به‌خۆیانن‪.‬‬

‫میهره‌بان سه‌الم له‌هه‌ڵه‌بجه‌‬ ‫دانیشتوانی گوند ‌ی هاوار له‌سه‌ر په‌یڕه‌و ‌ی‬ ‫ئاین ‌ی یارسان ـ ئه‌هل ‌ی هه‌ق ـ ده‌ڕۆن ك‌ه‬ ‫زیاتر به‌كاكه‌ییه‌كان ناسراون‪.‬‬ ‫ره‌مه‌زان همیرخان شاعیرو نوسه‌رێكی‬ ‫كاكه‌ییه‌‌و ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه پێش ئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫شاره‌زوور به‌ر بوومه‌له‌رز‌ه بكه‌وێت‌و وێران‬ ‫ببێ������ت وه‌ك زۆر له‌كتێب‌ه مێژوویه‌كاندا‬ ‫نوس������راوه‌‪ ،‬له‌گوند ‌ی ده‌ره‌شیش������ه‌و‌ه تا‬ ‫عه‌ربه‌ت هه‌موو ‌ی كاكه‌ی ‌ی بووه‌‪ ،‬به‌اڵم پاش‬ ‫بووم‌ه له‌رزه‌كه‌‌و وێرانبوون ‌ی ش������اره‌زوور‬ ‫خه‌ڵكه‌ك‌ه ‌ی به‌ره‌و ئێران‌و شاره‌كانی تری‬ ‫عێراق په‌رته‌واز‌ه بوون‪ ،‬گۆڕه‌كانیش������یان‬ ‫هه‌ر له‌و ناوچه‌ی‌ه بووه‌‪« ،‬وه‌كو كه‌سایه‌ت ‌ی‬ ‫ئه‌حمه‌د بڕن‌ه ده‌ربه‌ندیخان‪ ،‬پیر میكائیل ‌ی‬ ‫عه‌ربه‌ت ‌ی له‌گۆز‌ه ره‌قه‌یه‌‪ ،‬میر ‌ی س������ورو‬ ‫ش������ێخ ره‌ش له‌بنار ‌ی ش������اره‌زوور‪ ،‬پیر‬ ‫محه‌مه‌د ‌ی شاره‌زوور ‌ی له‌هه‌ڵه‌بج‌ه ‌ی شه‌هید‬ ‫ك‌ه ئیستاش ناوی گه‌ڕه‌كێك له‌هه‌ڵه‌بج‌ه‬ ‫ك‌ه موسوڵمانانیش زیاره‌ت ‌ی ئه‌م نزرگان‌ه‬ ‫ده‌كه‌ن»‪.‬‬ ‫به‌وت������ه‌ی ئ������ه‌و هاوواڵتی������‌ه هه‌رچه‌ند‬ ‫ئایینه‌كه‌یان جی������اوازه‌‪ ،‬به‌اڵم هیچ كات‬ ‫خۆی������ان له‌گونده‌كان������ی ده‌ورووبه‌ریان‬ ‫جیانه‌كردۆته‌وه‌‌و په‌یوه‌ند ‌ی توندوتۆڵیان‬ ‫له‌گ������ه‌ڵ گوند‌ه س������نوریه‌كان ‌ی ئێران دا‬ ‫هه‌بووه‌‪.‬‬

‫هاوارییه‌كان له‌ڕوو ‌ی ژیانه‌وه‌‬ ‫پێ������ش ئه‌و‌ه ‌ی ه������اوار ده‌س������ت ‌ی رژێم ‌ی‬ ‫به‌عس������ ‌ی بگاتێ‌‌و رابگوازرێ‌‌و به‌شارو‬ ‫ش������ارۆچكه‌كاندا په‌رت������ه‌واز‌ه ببێ������ت‪،‬‬ ‫هاوارییه‌كان له‌ن������او ئه‌و گونده‌دا ژیاون‪.‬‬ ‫عه‌ل������ ‌ی محه‌مه‌د ك‌ه پیاوێك������ ‌ی به‌ته‌مه‌ن ‌ی‬ ‫هاواریی‌ه له‌س������ه‌ره‌تادا له‌گوند ‌ی هاواردا‬ ‫نیش������ته‌جێ بووه‌‌و باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه‬ ‫ئه‌و كات‌ه چه‌ند ئیشێكیان كردوو‌ه وه‌كو‬ ‫راوكردن‌و پێستی ئاژه‌ڵه‌كانیا به‌ئینگلیز‌و‬ ‫تورك������ه‌كان فرۆش������توه‌ته‌وه‌‌و س������ودیان‬ ‫له‌به‌رهه‌م������ی دره‌خته‌كانی وه‌كو قه‌زوان‌و‬ ‫چواله‌‌و باد‌هم‌و گۆیژ‌و به‌ڕوو وه‌رگرتووه‌‌و‬ ‫زۆرجاریش به‌به‌رهه‌م‌ه ش������یره‌مه‌نیه‌كان‬ ‫گۆڕیویانه‌ته‌وه‌‪ .‬ناوب������راو ئاماژ‌ه ‌ی به‌وه‌دا‬ ‫ك‌ه هه‌ر له‌وكاته‌دا قوتابخانه‌یان هه‌بووه‌و‬ ‫ك������وڕان‌و كچ������ان توانیویان������‌ه تیایدا‬ ‫بخوێنن‪« ،‬چه‌ندین مامۆستاو دكتۆرمان‬ ‫پێگه‌یاندووه‌‌و ئیستاش له‌هه‌موو بوارێك ‌ی‬ ‫ژیاندا كارمه‌ندو هه‌ڵسوراو ‌ی ئه‌كادیمیان‬ ‫هه‌یه‌»‪.‬‬ ‫هاوارییه‌كان پاش ئه‌و‌ه ‌ی حكومه‌تی به‌عس‬ ‫هه‌موو گونده‌كانی داگرت‌و گواستنیه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وانی������ش به‌ر ئه‌و گواس������تنه‌و‌ه كه‌وتن‌و‬ ‫ك������‌ه هه‌ندێكیان به‌ره‌و ئێرن رۆش������تن‪،‬‬ ‫هه‌ندێكیشیان له‌كۆمه‌ڵگایه‌ك ‌ی زۆره‌ملێدا‬ ‫نیشته‌جێ بوون به‌ناوی عه‌نه‌ب‪ ،‬ئێستاش‬ ‫هاوارییه‌كان له‌و گه‌ره‌كه‌دا نیش������ته‌جێن‪،‬‬ ‫به‌اڵم گه‌ڕه‌كه‌ك‌ه ناوی گۆراو‌ه بۆ شاره‌وانی‌‪.‬‬ ‫پێكهاته‌ی ئایینی‌و مه‌ڵبه‌ند ‌ی دانیشتوان‬ ‫رێژین كاكه‌ی������ی رۆژنامه‌نوس‪ ،‬ئاماژه‌ی‬ ‫به‌وه‌دا ك‌ه هاوار له‌سێ مه‌ڵبه‌ند ‌ی سه‌ره‌ك ‌ی‬ ‫پێكهات������ووه‌‪ ،‬ئه‌ویش گونده‌كان ‌ی هاوار‌و‬ ‫هه‌واره‌كۆن‌و ده‌ره‌توێی‌ه ك‌ه له‌هه‌ر یه‌كه‌یاندا‬ ‫ژماره‌یه‌ك م������اڵ تیایدا نیش������ته‌جێن‌و‬ ‫به‌هاوین������ان خه‌ریك������ ‌ی باخداری������ن‌و‬ ‫به‌زس������تانانیش ده‌گه‌ڕین������ه‌و‌ه هه‌ڵه‌بجه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها له‌روو ‌ی پێكهات‌ه ‌ی ئایینیش������ه‌و‌ه‬

‫له‌س������ێ هۆز پێكهاتوون ك‌ه هه‌ریه‌كه‌یان‬ ‫هه‌ڵگر ‌ی ناوێكن‪ ،‬به‌جۆرێك ك‌ه هۆزه‌كان‬ ‫گوزارش������ت له‌ئاینه‌كه‌یان‌و ئه‌ركه‌كانیان‬ ‫ده‌كات له‌وانه‌ش پیر‌ه ئیسماعیلییه‌كان ك‌ه‬ ‫به‌هۆز ‌ی كوێخا به‌ناوبانگن‪ ،‬ئیتر له‌و كاته‌دا‬ ‫هه‌موو ده‌سه‌اڵتێك به‌ده‌ست ئه‌وانه‌و‌ه بووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئیستا به‌ده‌ست ئه‌نجومه‌نه‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫هۆز ‌ی وسه‌ین ك‌ه به‌وسك‌ه به‌ناوبانگن‪ ،‬زیاتر‬ ‫له‌هه‌وار‌ه كۆندا نیشته‌جێن‪ ,‬هۆز ‌ی كاك‬ ‫ئه‌حمه‌دیش به‌هۆز ‌ی دۆمان به‌ناوبانگن‪،‬‬ ‫له‌به‌رئ������ه‌و‌ه ‌ی باپیر‌ه گه‌وره‌یان كاڵش������ ‌ی‬ ‫درووس������تكردووه‌و ئه‌و كاته‌ش هه‌ركه‌س‬ ‫كاڵش ‌ی دروستبكردای‌ه پێیانده‌وت دۆم‪.‬‬ ‫هه‌ورامی‌‬ ‫زمان ‌ی قسه‌كردن ‌ی هاوارییه‌كان‌ه‬ ‫هه‌موو ئایینێك زمانێك ‌ی تایبه‌ت به‌خۆی‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬هاوارییه‌كانیش ك‌ه هه‌ڵگر ‌ی ئاین ‌ی‬ ‫كاكه‌یی������ن‪ ،‬زمانی������ان كوردییه‌‌و كتێب ‌ی‬ ‫پیرۆزی������ان به‌ن������او ‌ی س������ه‌ره‌نجامه‌وه‌یه‌‌و‬ ‫به‌هه‌ورام ‌ی نوسراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ره‌م������ه‌زان همیرخان باس ل������ه‌و‌ه ده‌كات‬ ‫ك������‌ه بۆئ������ه‌وه‌ی ئایینه‌كه‌ی������ان به‌نهێن ‌ی‬ ‫بمێنێته‌و‌ه كه‌س وه‌رناگرن‌و س������مێڵیش‬ ‫له‌به‌رئه‌و‌ه داده‌نێن ك‌ه نیش������ان‌ه ‌ی ئایین ‌ی‬ ‫كاكه‌ییه‌‪»،‬ژن‌و ژنخواز ‌ی له‌ناو خۆماندا‬ ‫ده‌كه‌ی������ن‪ ،‬چونك‌ه خواپه‌رس������ت ‌ی به‌زۆر‬ ‫نییه‌و ئایینه‌كان ‌ی تریش له‌المان پیرۆزن‪،‬‬ ‫له‌ناو موسوڵماناندا ژیاوین‪ ،‬چونك‌ه خوا‬ ‫ئارامی‌‌و دروشم ‌ی راست ‌ی پێبه‌خشیوین‌و‬ ‫بێكێشه‌ین»‪ .‬كاكه‌ییه‌كان له‌شۆڕشه‌كاندا‬ ‫به‌ش������داریان ك������ردووه‌‌و رۆڵ������ ‌ی دیارو‬ ‫به‌رچاویان هه‌ب������ووه‌‪ .‬مام وریا براخاس‪،‬‬ ‫پێش������مه‌رگه‌یه‌ك ‌ی دێرین ‌ی كاكه‌ییه‌كانه‌‌و‬ ‫جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه به‌درێژای ‌ی مێژوو‬ ‫له‌گه‌ڵ برا موس������وڵمانه‌كانیاندا به‌یه‌كه‌و‌ه‬ ‫دژ ‌ی دوژمن شه‌ڕیان كردووه‌و توانیویان‌ه‬ ‫له‌شكر ‌ی ئینگلیز له‌ش������ه‌ڕ ‌ی ده‌ربه‌ند ‌ی‬ ‫ئه‌شكه‌وه‌ڵ تێك بشكێنن‪« ،‬له‌راپه‌ڕین‌و‬ ‫شۆڕش������ه‌كانی تردا به‌ژداریمان هه‌بووه‌‌و‬ ‫چه‌ندین شه‌هیدمان داوه‌»‪.‬‬

‫كاكه‌ییه‌كان ‪ ...‬پێڕه‌وكاران ‌ی ئایینێك ‌ی سنوردارو خاوه‌ن مێژووییه‌ك ‌ی دره‌وشاوه‌ فۆتۆ‪ :‬میترۆگرافی‌‬

‫ی ژیانت چییه‌؟‬ ‫دژوارترین رووداو ‌‬

‫كاتێك پ‌ه ‌ی به‌و‌ه ده‌به‌یت له‌سییه‌كانته‌و‌ه‬ ‫قوڵپ ‌ی گریانت دێت‪ ،‬گه‌شتێك ‌ی ته‌واو‬ ‫ن������و ‌ێ چاوه‌ڕێ ‌ی ت������ۆ ده‌كات‪ ،‬بێگومان‬ ‫تۆ له‌س������ه‌ره‌تادا بێتوانایت‪ .‬تۆ ده‌ست‬ ‫به‌فێربوون ‌ی ش������تگه‌ل ‌ی نو ‌ێ ده‌كه‌یت‌و‬ ‫به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی له‌س������ه‌رخۆ ئاشنا ده‌بیت‪.‬‬ ‫هه‌نووك������‌ه ناوچ������‌ه ‌ی هه‌ر‌ه گ������ه‌ور‌ه ‌ی‬ ‫ئاسووده‌یت كۆتای ‌ی پێهات‪ .‬ئید ‌ی هه‌موو‬ ‫كاتێك كه‌سێك تۆ له‌ئامێز ناگرێت‪،‬‬ ‫پێویست‌ه ئاگات له‌خۆت بێت‪ ،‬چونك‌ه له‌م‬ ‫جیهان‌ه نوێییه‌دا تۆ سه‌ربه‌خۆیت‪.‬‬

‫له‌ئینگلیزییه‌وه‌‪ :‬دیار ئه‌كره‌م‬ ‫هه‌رگی������ز بی������رت ل������ه‌و‌ه كردۆته‌وه‌‬ ‫دژوارترین رووداو له‌ژیانتدا كامه‌یه‌؟‬ ‫ده‌زانم ئه‌م‌ه ئه‌و پرسیار‌ه نیی‌ه ك‌ه تۆ‬ ‫ده‌خوازیت وه‌اڵم������ ‌ی بده‌یته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫وه‌اڵمه‌ك‌ه به‌هه‌ر چه‌شنێك بێت ئایا تۆ‬ ‫به‌راست ‌ی بیرت له‌و‌ه كردۆته‌و‌ه كتومت‬ ‫دژوارترین رووداو ‌ی ژیانت كام‌ه بوو‬ ‫ك‌ه تائێستا به‌سه‌رت هاتبێ‌؟‬ ‫ێ كات من ‌ی هه‌راسان‬ ‫ئه‌م باس‌ه هه‌ند ‌‬ ‫كردووه‌‪ .‬منیش به‌وێن‌ه ‌ی تۆ خاوه‌نی‌‬ ‫رووداو ‌ی دژوار بووم‪ ،‬به‌اڵم هه‌ركات‬ ‫ده‌مویست ریزبه‌ندیان بكه‌م شتگه‌لێك‬ ‫روویده‌دا‪ .‬كات ‌ێ وام هه‌س������ت ده‌كرد‬ ‫دژوارترینم ده‌ستنیش������ان كردووه‌‪،‬‬ ‫دواتر دركم به‌و‌ه ده‌كرد زۆر به‌سانایی‌‬ ‫یه‌كێك ‌ی ترم دۆزیوه‌ته‌وه‌‪ .‬دانه‌یه‌كی‌‬ ‫دژوارترو دژوارت������رو دژوارترو به‌و‬ ‫شێوه‌یه‌‪ ،‬بۆی‌ه له‌خاڵێكدا پێویست بوو‬ ‫ئید ‌ی ك������ۆڵ بده‌م‪ ،‬به‌اڵم كات ‌ێ ژیانم‬ ‫به‌ره‌و پێش ده‌ڕۆیشت هه‌ست ‌ی گرنگی‌‬ ‫ێ كات‬ ‫هاوشێو‌ه سه‌ر ‌ی هه‌ڵدا‪ .‬هه‌ند ‌‬ ‫ئه‌و هه‌س������ته‌م له‌ال دروست ده‌بوو كه‌‬ ‫تۆ به‌«هه‌ست ‌ی هاوشێوه‌» ناوزه‌ندی‌‬ ‫ده‌كه‌یت‪ ،‬ه������ه‌ركات وه‌چه‌رخانێكی‌‬ ‫گرن������گ له‌ژیانم������دا روو ‌ی ده‌دا‪،‬‬ ‫به‌هه‌ست ‌ی نامۆ ‌ی هاوشێو‌ه لێوان لێو‬ ‫ده‌بووم‪ .‬له‌سه‌ره‌تادا نه‌مده‌توان ‌ی لێیان‬ ‫بدوێم‪ ،‬ئه‌و هه‌ست‌ه تێكه‌ڵێك له‌ئومێدی‌‬ ‫پته‌وو ئازاری گوزارش������ت لێنه‌كراو‬ ‫ی هاوبه‌شی‌‬ ‫بوو‪ .‬به‌ڵ ‌ێ بێگومان خاڵ ‌‬ ‫ئه‌م هه‌س������تان‌ه ئومێدو ناس������ۆر بوو‪.‬‬

‫ی گرنگ‬ ‫دووبار‌ه هه‌ركات وه‌چه‌رخان ‌‬ ‫له‌ژیانمدا روو ‌ی ده‌دا دووبار‌ه ئومێدو‬ ‫ناس������ۆر تا له‌كۆتایدا تێگه‌یشتم كه‌‬ ‫پێویستم به‌زیاتر له‌‪30‬ساڵ بوو تا له‌وه‌‬ ‫بگه‌م ك‌ه دژوارترین رووداو له‌ژیانمدا‬ ‫«له‌دایك بوونمه‌»‪.‬‬ ‫كه‌س داوا ‌ی بیروڕات ناكات‬ ‫له‌راستیدا كه‌س نیی‌ه ئه‌م رووداو‌ه ‌ی له‌یاد‬ ‫بێت‪ ،‬به‌اڵم ته‌نها بۆساتێك بیربكه‌وه‌‌و‬ ‫هه‌وڵ بد‌ه وێنا ‌ی بكه‌یت‪ .‬تۆ ماو‌ه ‌ی نۆ‬ ‫مانگت له‌پارێزراوترین شوێن ‌ی زه‌ویدا‬ ‫به‌س������ه‌ربرد‪ ،‬مرۆڤێك ‌ی جیاواز بوویت‪.‬‬ ‫گه‌ش‌ه نه‌بێت هیچ كارێك ‌ی د ‌ی ناكه‌یت ‪.‬‬ ‫تۆ خۆراكت پێده‌درێت‪ ،‬ده‌پارێزرێیت‌و‬ ‫خۆشویستراو ده‌بیت‪ .‬كه‌سێك ‌ی تر شه‌وو‬ ‫رۆژ له‌پێناو تۆدا ده‌ژی‌‪ .‬كه‌سێك ‌ی د ‌ی‬ ‫چاودێر ‌ی ه������ه‌ر هه‌نگاوێك ده‌كات‌و‬ ‫تۆ ده‌ینێیت‌و بۆه������ه‌ر بیركردنه‌وه‌یه‌ك‬

‫له‌بار‌ه ‌ی ت������ۆو‌ه زه‌رده‌خه‌ن‌ه ده‌كات‪ ،‬ئه‌و‌ه‬ ‫به‌هه‌شته‌‪ ،‬شوێنێك‌ه هه‌موو حه‌ز ده‌كه‌ین‬ ‫له‌و ‌ێ بی������ن‪ ،‬ناوچ������‌ه ‌ی هه‌ره‌گه‌ور‌ه ‌ی‬ ‫ئاسووده‌یییه‌‪.‬‬ ‫له‌پاش نۆ مانگ له‌خۆش ‌ی شتگه‌لێك ‌ی‬ ‫ناخۆش رووده‌دات ك‌ه پێویست‌ه بڕۆیت‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌‪ .‬م������او‌ه ‌ی خوله‌ك‌ه ت������ه‌واو بوو‪،‬‬ ‫ناتوانیت له‌و‌ه زیاتر بمێنیته‌وه‌‪ .‬ده‌بێت‬ ‫ده‌س������ت به‌ژیان بكه‌ی������ت‪ ،‬ده‌رگایه‌ك ‌ی‬ ‫چاوه‌ڕوان نه‌كراو له‌پێش تۆدا وااڵ ده‌بێت‪.‬‬ ‫ئه‌و گه‌ردوون‌ه ‌ی پێ ‌ی ئاشناببوویت ده‌بێت‌ه‬ ‫هه‌ڵم‪ .‬چید ‌ی پارێزگار ‌ی لێكردن بوون ‌ی‬ ‫نابێت‪ .‬له‌ماوه‌یه‌ك ‌ی كورتدا گوش������ار ‌ی‬ ‫ده‌وربه‌ر زیاد ده‌بێت‌و له‌ناكاو وا خۆت‬ ‫ده‌بین ‌ی ك‌ه په‌س������ه‌ندكردن نه‌بێت هیچ‬ ‫رێگه‌یه‌ك ‌ی ترت ل‌ه پێش نییه‌‪ .‬بێئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫هیچ ك������ه‌س بۆچوون������ت وه‌ربگرێت‪،‬‬ ‫‌ردوونی تۆ ‪....‬‬ ‫‌‌‬ ‫له‌گه‬

‫له‌دایكبوون ‌ی به‌رده‌وام‬ ‫ئه‌و‌ه له‌دایكبوون ‌ی تۆی������ه‌‪ .‬رووداوێك ‌ی‬ ‫به‌سوێ ‌ی گوزارشت لێنه‌كراوه‌‪ .‬با راست‬ ‫بڵێم ئه‌م‌ه كت‌ومت ئه‌وه‌ی‌ه ك‌ه من له‌هه‌ر‬ ‫وه‌چه‌رخانێك ‌ی نوێ ‌ی ژیانمدا ئه‌زموون ‌ی‬ ‫ده‌ك‌هم‌و هێد ‌ی هێد ‌ی گه‌ردوون‌ه ئاشناكه‌م‬ ‫بێمانا بوو‪ .‬گوش������ار ‌ی زیاترو زیاترو‬ ‫زۆركات بێئه‌و‌ه ‌ی پرس������یارم لێبكرێت‬ ‫له‌ناكاو پێویست بوو خۆم به‌ده‌رگایه‌ك ‌ی‬ ‫تر‪ ،‬گه‌ردوونێك ‌ی تردا بكه‌م‪ .‬هه‌ركات‬ ‫له‌وێم خۆم به‌ب ‌ێ تواناو كه‌ساس‌و نائومێد‬ ‫ده‌بین������م‪ ،‬ته‌نانه‌ت توانا ‌ی ئ������ه‌وه‌م نیی‌ه‬ ‫له‌قوواڵی ‌ی سییه‌كانمه‌و‌ه بگریم‪ ،‬هه‌نوك‌ه‬ ‫وه‌ك كه‌سێك ‌ی گه‌شه‌كردوو تۆ ده‌زانیت‬ ‫ئه‌و‌ه له‌بار نابێت‪ ،‬هه‌موو ئه‌و‌ه ‌ی له‌ده‌ستم‬ ‫ده‌هات هێند‌ه ‌ی بتوانم خۆگونجاندن بوو‬ ‫له‌گه‌ڵ گه‌ردوون‌ه نوێییه‌كه‌دا‪.‬‬ ‫س������ه‌باره‌ت به‌تۆ نازانم‪ ،‬ب������ه‌اڵم بۆ من‬ ‫هه‌موو ده‌ستپێكێك ‌ی نو ‌ێ سه‌خته‌‪ .‬له‌پاش‬ ‫»‬ ‫یه‌كێك له‌و «دووبار‌ه له‌دایك بوونه‌وه ‌‬ ‫وانه‌‪ ،‬هیچ جیاوازیی������ه‌ك نیی‌ه له‌نێوان‬ ‫من‌و س������اوایه‌ك ك‌ه هه‌وڵ ده‌دات فێر ‌ی‬

‫ئاخاوتن بێت‪ .‬هه‌ڵخلیسكان‪ ،‬رۆیشتن ‌ی‬ ‫چه‌ند هه‌نگاوێك ‌ی كه‌م‪ ،‬پاشان دووبار‌ه‬ ‫كه‌وتن به‌دیده‌كرێت‪.‬‬ ‫من به‌ئه‌زموون ‌ی زۆرێك له‌ره‌تكردنه‌وه‌و‬ ‫س������ڵه‌مینه‌وه‌دا تێده‌په‌ڕم‪ .‬هه‌موو شتێك‬ ‫ئه‌ركێك ‌ی گرانه‌‪ ،‬پێموای‌ه ئه‌و هه‌سته‌ت‬ ‫الدروس������ت ب������ووه‌‪ ،‬ب������ه‌اڵم جوانترین‬ ‫به‌ش‪ ،‬ك‌ه هاوش������ێو‌ه ‌ی ئه‌م پرۆسه‌یه‌یه‌‪،‬‬ ‫وروژاندن ‌ی ش������تگه‌لێك‌ه ك������‌ه نزیك‌ه‬ ‫سه‌رهه‌ڵبده‌ن‪ .‬جوان ‌ی جیهانێك ‌ی نو ‌ێ‬ ‫له‌ئارادایه‌‌و په‌رۆش ‌ی ده‌ستكه‌وتێك ‌ی نو ‌ێ‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬خۆش ‌ی دۆزینه‌و‌ه ‌ی نو ‌ێ له‌ئارادایه‌‪،‬‬ ‫ژیانێك ‌ی نایاب ‌ی نوێیه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ك منداڵێك له‌م جیهان‌ه نوێیه‌دا‬ ‫فێرده‌ب������م چۆن بدوێم‪ ،‬چۆن ر ‌ێ بكه‌م‪،‬‬ ‫چ������ۆن گوزارش������ت له‌حه‌زه‌كانم بكه‌م‪.‬‬ ‫به‌وێن‌ه ‌ی منداڵێ������ك‪ ،‬من زیاترو زیاتر‬ ‫خۆشحاڵ‌و دڵخۆشم‪ .‬به‌هێواش ‌ی منیش‬ ‫گه‌ردوون������‌ه نوێیه‌ك������‌ه به‌ناوچ‌ه ‌ی هه‌ر‌ه‬ ‫گرنگ ‌ی ئاس������ووده‌ی ‌ی ده‌گۆڕم‪ .‬فێرده‌بم‬ ‫‪ ،‬سازش ده‌ك‌هم‌و خۆم ده‌گونجێنم‪ .‬له‌م‬ ‫پرۆس������ه‌یه‌دا من ده‌بم‌ه كه‌سێك ‌ی نوێ‌‪،‬‬ ‫له‌هاتن‌ه نێو دنیا ‌ی به‌رده‌وامدا ده‌ژیم‪.‬‬ ‫خۆشترین سات ‌ی ژیانت‬ ‫هه‌ر كات������ ‌ێ تۆ به‌ئازاردا تێپه‌ڕ ده‌بیت‬ ‫به‌ئه‌زموون ‌ی جۆر‌ه له‌دایكبوونێك ‌ی نامۆدا‬ ‫گوزه‌ر ده‌كه‌یت‪ .‬له‌ه������ه‌ر هه‌نگاوێكی‌‬ ‫ده‌ره‌و‌ه ‌ی ناوچ‌ه ‌ی ئاس������ووده‌یی‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫لێدانێك له‌رووخس������ار ‌ی ت������ۆ‪ ،‬هه‌ر‬ ‫درۆیه‌كت بۆكراوه‌‪ ،‬هه‌ر فریودانێك‪،‬‬ ‫هه‌ڵه‌یه‌ك‪ ،‬خه‌ونێك ‌ی ب������ه‌د ‌ی نه‌هاتوو‪،‬‬ ‫هه‌موو ئه‌مان‌ه به‌شێكن ل‌ه له‌دایكبوونێكی‌‬ ‫نوێ‌‪ .‬ناوچ‌ه ‌ی ئاس������ووده‌ی ‌ی تۆ ده‌بێته‌‬

‫ره‌ه������او پێویس������ت‌ه له‌س������ه‌رت به‌جێ ‌‬ ‫ی‬ ‫بهێڵیت‪ .‬له‌پشت‌و له‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی ئه‌م ناوچه‌‬ ‫به‌سوێیه‌س������ه‌ره‌تایه‌ك ‌ی نوێ‌‪ ،‬ژیانێكی‌‬ ‫نوێ‌‪ ،‬جیهانێك ‌ی نو ‌ێ بوون ‌ی ده‌بێت‪.‬‬ ‫پێموای‌ه ئێستا له‌مانا ‌ی ناونیشان ‌ی ئه‌م‬ ‫وتار‌ه تێگه‌یشتیت‪ .‬ئه‌و هه‌موو ئازار‌هی‌‬ ‫لێ������ره‌و له‌و ‌ێ له‌ژیانمان������دا ده‌یچێژین‬ ‫له‌هێماگه‌لێ������ك به‌ده‌ر نیی‌ه به‌و‌ه ‌ی ئێمه‌‬ ‫ل������ه‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی ناوچ‌ه ‌ی ئاس������ووده‌ین‌و‬ ‫كاره‌س������اتێك ‌ی گ������ه‌ور‌ه رووده‌دات‪.‬‬ ‫ئاماژه‌ی������ه‌ك به‌ت������ۆ ده‌داو پێتده‌ڵێت‪:‬‬ ‫«هاوڕێ‌‪ ،‬ش������تگه‌لێك ‌ی جیاواز بۆت‬ ‫دێ‌‌و لێت ده‌دات‪ ،‬سازش بك‌ه ئه‌گه‌رنا‬ ‫ده‌مریت»‪ .‬هه‌ر ده‌ستكه‌وتێك ‌ی نوێ‌‪ ،‬هه‌ر‬ ‫شادییه‌ك‪ ،‬هه‌ر سه‌ركه‌وتنێك نایه‌ته‌دی‌‬ ‫ئه‌گه‌ر تۆ له‌س������ه‌ره‌تاو‌ه زیندوونه‌بیت‪.‬‬ ‫زیندووبوونی������ش س������ه‌ختترین ئازار‬ ‫ب������ه‌دوا ‌ی خۆیدا دێنێ������ت‪ ،‬هه‌وڵ بده‌‬ ‫كات ‌ێ به‌س������ات‌ه س������ه‌خته‌كاندا گوزه‌ر‬ ‫ده‌كه‌یت ئ������ه‌وه‌ت له‌یاد بێت‪ .‬له‌كۆتایی‌‬ ‫ئه‌م له‌دایكبوون‌ه سه‌خته‌دا‪ ،‬ژیانێك ‌ی نوێ‌‬ ‫ده‌ست پێده‌كات‪ ،‬ئه‌م ده‌ستپێك‌ه نوێیه‌ش‬ ‫درێژ‌ه ‌ی ده‌بێت‌و ئه‌و ئازار‌ه ‌ی هه‌نووكه‌‬ ‫ده‌یچێژیت بۆساتێك ‌ی كه‌م ده‌بێت‪.‬‬ ‫به‌ڵ ‌ێ ك������ه‌س لێ ‌ی نه‌پرس������یت داخۆ‬ ‫ده‌ته‌وێت ب������ه‌م ئه‌زموونه‌دا تێپه‌ڕ بیت‪.‬‬ ‫به‌ڵ������ێ‌‪ ،‬ئ������ه‌و جیهان‌ه ‌ی تۆ به‌ئاش������نا‬ ‫ناوت ده‌برد ئێستا بێمانایه‌‪ .‬به‌ڵێ‌‪ ،‬تۆ‬ ‫به‌ته‌نهایت‌و ده‌ترس������یت‪ .‬له‌پشت ئه‌و‬ ‫ده‌رگایه‌و‌ه ‌ی ك‌ه تۆ پیایدا تێده‌په‌ڕیت‪،‬‬ ‫بۆشایییه‌ك ‌ی نه‌ناس������راوو سامناكتر‬ ‫ده‌بین ‌ی ك‌ه پێویست‌ه له‌گه‌ڵ ‌ی هه‌ڵ بكه‌یت‪.‬‬ ‫به‌ڵێ‌‪ ،‬من هه‌موو ئه‌و ش������تان‌ه ده‌زانم‪.‬‬ ‫هه‌زاره‌ها جار له‌و ‌ێ بووم‪.‬‬


‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫‪2010 /1/28‬‬

‫‪7‬‬

‫‪Ï‬‬

‫ی كچان‌و ژنانی مه‌شروبخۆر روو له‌زیادبوونه‌‬ ‫رێژ ‌ه ‌‬ ‫«هه‌فته‌ی جارێك ده‌خۆینه‌وه‌‌و هه‌رگیز ئه‌وه‌نه‌ش ناخۆینه‌و‌ه ك ‌ه پێی تێكچین»‬

‫نابێ پیاوساالری له‌سه‌ر‬ ‫ی نووستن بمێنێت‬ ‫جێگ ‌ه ‌‬

‫كچان‌و ژنانی هه‌رێمی كوردستان‪،‬‬ ‫به‌دزی خێزانه‌كانیانه‌و‌ه سه‌ریان‬ ‫كردووه‌ت ‌ه سه‌ر خواردنه‌و‌ه‬ ‫ی‬ ‫كحولییه‌كان‌و هه‌ندێكیان به‌بیانو ‌‬ ‫ی‬ ‫جیاجیاو‌ه شه‌وان پێكه‌و‌ه له‌ماڵ ‌‬ ‫یه‌كێكیان داده‌نیشن بۆ خواردنه‌وه‌و‬ ‫گۆرانی وتن‌و سه‌ماكردن‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫ال ‌ی هه‌ندێكیان به‌شێك ‌ه له‌ئازادیی‬ ‫تاكه‌ك ‌هس‌و ال ‌ی هه‌ندێك ‌ی دیكه‌ش‬ ‫به‌گۆڕانێك ‌ی كتوپڕ ده‌زانرێت‬ ‫ی‬ ‫له‌شێواز ‌ی هه‌ڵسوكه‌وت‌و مامه‌ڵ ‌ه ‌‬ ‫گه‌نجان به‌گشت ‌ی‌و كچان‌و ژنان‬ ‫به‌تایبه‌تی‌‪.‬‬

‫سامان سیوه‌یلی‬ ‫توێژه‌ری ده‌روونی‬

‫دیی‌ه جه‌بار‬

‫له‌كاتێك������دا ش������اتوو له‌گ������ه‌ڵ حه‌نانی‬ ‫هاوڕێیدا له‌دوكانێكی مه‌شروبفرۆش������ ‌ی‬ ‫ده‌هاتن‌ه ده‌ره‌وه‌و دوو عه‌الگه‌ی قورسیش‬ ‫به‌ده‌ستیانه‌و‌ه بوو‪ ،‬شاتوو ئاماژه‌ی به‌وه‌دا‬ ‫ك‌ه به‌ش������ی مانگێك مه‌شروبیان كڕیوه‌‪،‬‬ ‫«ئه‌گ������ه‌ر كه‌س پێ������ی نه‌زانینای������ه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫مه‌ش������روبات‌ه به‌شی مانگێكی ده‌كردین»‪،‬‬ ‫هاوكات حه‌نانی ته‌مه‌نی ‪27‬ساڵیش‪ ،‬ك‌ه‬ ‫یه‌كێك له‌عه‌الگ‌ه مه‌شروبه‌كانی هه‌ڵگرتبوو‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ی نه‌شارده‌و‌ه ك‌ه خواردنه‌وه‌ی مه‌شروب‬ ‫له‌ماڵی ئه‌واندا ئاساییه‌‪« ،‬ئێم‌ه له‌بۆنه‌كاندا‬ ‫به‌خێزانیی داده‌نیش������ین‌و له‌وكاته‌وه‌ی من‬ ‫چاوم كردۆته‌و‌ه له‌ماڵی ئێمه‌دا مه‌شروبات‬ ‫هه‌بووه‌»‪.‬‬ ‫خواردنه‌و‌ه ‌ی كان‌و ژنان‬ ‫به‌ئاشكرا یان به‌نهێنی؟‬ ‫زۆرێك له‌كچ������ان‌و ژنان ئام������اژ‌ه به‌و‌ه‬ ‫ده‌ده‌ن ك‌ه به‌ئاشكرا مه‌شروب ده‌خۆنه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم هه‌ندێكیش������یان دوور له‌ئاگاداری‌و‬ ‫چاودێری������ی خێزانه‌كانی������ان‪ ،‬به‌نهێنی‬ ‫ده‌خۆنه‌وه‌و‪.‬‬ ‫حه‌نان ك‌ه له‌ش������اری به‌غدا له‌دایكبووه‌و‬ ‫هه‌ر له‌وێش ژی������اوه‌‪ ،‬ب������اس له‌كراوه‌یی‬ ‫خێزانه‌ك‌ه ‌ی خۆ ‌ی ده‌كات ك‌ه رێگریی هیچ‬ ‫شتێكیان لێنه‌كردووه‌‌و ئه‌و‌ه ‌ی ویستویه‌ت ‌ی‬ ‫به‌ده‌س������تیهێناوه‌و كردویه‌تی‌‪« ،‬توانیوم‌ه‬ ‫متمانه‌ی خێزانه‌كه‌م بپارێزم‌و نه‌یدۆڕێنم»‪.‬‬ ‫ئه‌و‪ ،‬پێیوای‌ه خواردنه‌وه‌ی مه‌شروب ئاساییه‌‪،‬‬ ‫ب������ه‌و مه‌رجه‌ی له‌س������نووری خۆی تێپه‌ڕ‬ ‫نه‌كات‪« ،‬هه‌رشتێك له‌سنووری ئاسایی‬ ‫خۆی تێپه‌ڕ بوو‪ ،‬كێش������‌ه به‌دوای خۆیدا‬ ‫دێنێت»‪.‬‬ ‫ش������اتوو‪ ،‬جه‌خت ل������ه‌و‌ه ده‌كات������ه‌و‌ه ك‌ه‬ ‫به‌ئ������اگاداری هاوس������ه‌ره‌ك‌هی‌و براكانی‬ ‫مه‌ش������روب ده‌خوات������ه‌وه‌‪« ،‬رووم نایه‌ت‬ ‫له‌گ������ه‌ڵ براكانم دانیش������م بخۆمه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ئاسایی‌ه له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌كه‌م‪ ،‬بۆی‌ه زۆرجار‬ ‫داده‌نیشین‌و له‌م مه‌شروبه‌ی ك‌ه كڕیووم‌ه‬ ‫به‌ش������ی ئه‌ویشی تیایه‌»‪ .‬ئه‌و‪ ،‬ك‌ه زۆربه‌ی‬ ‫ئه‌ندامان������ی خێزانه‌ك������‌هی‌و خزمه‌كانی‬ ‫له‌ئه‌وروپ������ا ده‌ژین‪ ،‬پێیوای������‌ه خوادنه‌و‌ه بۆ‬ ‫كچان‌و كوڕان جیاوازی نییه‌‪« ،‬زۆربه‌ی‬ ‫ماڵ������‌ه خزمه‌كانمان له‌ماڵ������ه‌و‌ه مه‌عره‌زی‬ ‫مه‌شروبیان هه‌یه‌‪ ،‬شته‌ك‌ه ئه‌وه‌ند‌ه قورس‬ ‫نیی‌ه بۆ من ك‌ه بخۆمه‌وه‌»‪.‬‬

‫‌ممه‬ ‫پێنجشه‬

‫كچان گروپی شه‌وان دروست ده‌كه‌ن‬ ‫به‌شێك له‌و كچ‌و ژنانه‌ی ده‌خۆنه‌وه‌‪ ،‬شه‌وان‌ه‬ ‫هه‌رجاره‌‌و له‌ماڵی یه‌كێك له‌هاوڕێكانیان‬ ‫كۆده‌بنه‌وه‌‌و هه‌ندێكیان به‌نهێنی ئه‌و شه‌وان‌ه‬ ‫داده‌نیشن بۆ خواردنه‌وه‌‪.‬‬ ‫حه‌نان له‌گه‌ڵ چه‌ن������د كچێكی هاوڕێیدا‬ ‫گروپێكیان دروستكردوو‌ه بۆ خواردنه‌وه‌‌و‬ ‫باس له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه ئه‌وان نزیك‌ه ‌ی شه‌ش‬ ‫كه‌س ده‌بن‌و هه‌موویان ش������ویان كردووه‌‪،‬‬ ‫«ماڵی هاوسه‌ره‌كانمان ئاوا بێت‪ ،‬به‌هه‌ر‬ ‫كه‌سێكیان بڵێین میوانی تایبه‌تیمان دێت‪،‬‬ ‫ئه‌و شه‌و‌ه یارمه‌تیمان ده‌د‌هن‌و ماڵه‌كه‌مان بۆ‬ ‫چۆڵ ده‌كه‌ن»‪ .‬ناوبراو‪ ،‬ئه‌وه‌شی نه‌شارده‌و‌ه‬ ‫ك‌ه ئه‌وان له‌خواردن������ه‌وه‌دا به‌ئه‌ته‌كێتترن‬ ‫له‌پیاوان‪« ،‬پیاوان نازانن بخۆنه‌و‌ه هه‌موو‬ ‫شه‌وێك ده‌بێت بخۆنه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێم‌ه هه‌فته‌ی‬ ‫جارێك یان دووهه‌فت‌ه جارێك ده‌خۆینه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌رگیز ئه‌وه‌نه‌ش ناخۆینه‌و‌ه ك‌ه یه‌كێكمان‬ ‫پێی تێكچین»‪.‬‬ ‫الن������ه‌‪ ،‬یه‌كێك������‌ه ل������ه‌و كچان������ه‌ی ك������‌ه‬ ‫سه‌ربه‌ستی ته‌واوی هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ماڵه‌وه‌یان‬ ‫به‌خواردنه‌وه‌كه‌ی نازانن‌و به‌دزی ماڵه‌وه‌یان‬ ‫مه‌ش������روب ده‌خواته‌وه‌‪« ،‬خۆشه‌ویسته‌كه‌م‬ ‫فێ������ری خواردنه‌وه‌ی كردم‪ ،‬تائێس������تاش‬ ‫ماڵه‌وه‌مان پێیان نه‌زانیوم»‪.‬‬ ‫ئه‌و‪ ،‬ئام������اژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه له‌گه‌ڵ چه‌ند‬ ‫كچێكی هاوڕێی له‌ماڵێك������دا كۆده‌بنه‌وه‌و‬ ‫به‌ئۆتۆمبێلی یه‌كێك له‌هاوڕێكانیان ده‌چن‌ه‬ ‫دوكانێكی مه‌یفرۆشی‌و ئه‌وه‌ی مه‌به‌ستیان‬ ‫بێت ده‌یكڕن‌و به‌ده‌ستی ده‌هێنن‪.‬‬ ‫كچان چاو له‌كوڕان ده‌كه‌ن‬ ‫ئ������ه‌و كچ‌و ژنانی ك‌ه ده‌س������تیان كردوو‌ه‬ ‫به‌مه‌ش������روب خواردنه‌وه‌‪ ،‬هه‌ندێكیان چاو‬ ‫له‌ك������وڕان ده‌ك‌هن‌و هه‌ندێكیش������یان حه‌ز‬ ‫ده‌كه‌ن پێیان بڵێن مه‌شروبخۆر‪.‬‬

‫فاتم‌ه كچێكی خه‌ڵكی كوردستانی ئێرانه‌‌و‬ ‫ئێستا له‌یه‌كێك له‌ش������اره‌كانی هه‌رێم ‌ی‬ ‫كوردستان نیشته‌جێیه‌‪ ،‬باس له‌و‌ه ده‌كات‬ ‫ك‌ه ئه‌وان له‌ئێ������ران هه‌موو مافێكیان لێ‬ ‫زه‌وتكرابوو‪ ،‬بۆی‌ه ئێس������تا ك‌ه له‌هه‌رێمدا‬ ‫ده‌ژین‌و ئازادن‪ ،‬ده‌یانه‌وێت ئه‌و شتان‌ه بكه‌ن‬ ‫ك‌ه پێشتر نه‌یانتوانیو‌ه بیكه‌ن‪« ،‬ك‌ه لێر‌ه‬ ‫ئازادبم‪ ،‬ئیتر بۆ مه‌شروب نه‌خۆمه‌وه‌‪ ،‬خۆ‬ ‫كه‌س ده‌ستگیرم ناكات‌و بمخات‌ه زیندانه‌وه‌‪،‬‬ ‫هی������چ هۆكارێكیش نابین������م رێگربێت‬ ‫له‌خواردوه‌»‪.‬‬ ‫له‌الیه‌ك ‌ی دیكه‌و‌ه شاتوو ك‌ه به‌وت‌ه ‌ی خۆ ‌ی‬ ‫ماوه‌ی چه‌ند مانگێك‌ه مه‌شروب ده‌خواته‌و‌ه‬ ‫ئ������ه‌وه‌ی نه‌ش������ارده‌و ك������‌ه له‌چاولێكه‌ری‬ ‫براكانیه‌و‌ه فێری مه‌شروبخواردنه‌و‌ه بووه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ی براكان������ی زۆرجار له‌ماڵه‌و‌ه‬ ‫مه‌شروبیان خواردوه‌ته‌وه‌و ئه‌ویش حه‌زی‬ ‫كردوو‌ه بیخوات������ه‌وه‌‪ ،‬ب������ه‌اڵم نه‌یوێراوه‌‪،‬‬ ‫«كاتێك ك‌ه كچ������‌ه خزمه‌كانم له‌ئه‌وروپا‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌و ده‌یانخوارده‌و‌ه ئیتر به‌ئاس������ایی‬ ‫وه‌رمگرت‪ ،‬ئێستا به‌المه‌و‌ه وه‌كو شه‌رب‌هت‌و‬ ‫هه‌ر سارده‌مه‌نییه‌كی تر وایه‌»‪.‬‬ ‫كچان ده‌بن‌ه موشته‌ر ‌ی مه‌یفرۆشه‌كان‬ ‫ئاكۆ‪ ،‬خاوه‌نی یه‌كێك له‌فرۆش������گاكانی‬ ‫فرۆشتن ‌ی خواردنه‌و‌ه كحولییه‌كانه‌و باس‬ ‫له‌و‌ه ده‌كات ك‌ه رێژه‌ی كچانی مه‌شروبخۆر‬ ‫رۆژ ب������ه‌رۆژ له‌زیادبووندایه‌‪« ،‬ئێس������تا‬ ‫ژم������اره‌ی ئه‌و ژنانه‌ی دێن بۆ مه‌ش������روب‬ ‫كڕین له‌زۆربووندایه‌‪ ،‬ئه‌وانه‌شی سه‌ردانمان‬ ‫ده‌كه‌ن هه‌موویان ئۆتۆمبێلی تایبه‌تی خۆیان‬ ‫پێی‌ه»‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی ئ������ه‌و مه‌یفرۆش������ه‌‪ ،‬ژنان‌و كچان‬ ‫به‌زۆری به‌یانیان‌و ئێواران س������ه‌ردانیان‬ ‫ده‌كه‌ن بۆ م������ه‌ی كڕین‪ .‬ناوبراو‪ ،‬ئاماژه‌ی‬ ‫به‌وه‌دا ك‌ه ئه‌و ئافره‌تانه‌ی سه‌ردانیان ده‌كه‌ن‬ ‫ته‌مه‌نیان جیاوازه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌شێوه‌یه‌كی گشتی‬

‫زۆرترینیان له‌ته‌مه‌نی الوێتیدان‪« ،‬ژنی‬ ‫به‌ته‌مه‌نیش سه‌ردانمان ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌اڵم زیاتر‬ ‫ئه‌و ژنان‌ه ژنی به‌رپرسه‌كانن یان ئه‌وانه‌ن‬ ‫له‌ئه‌وروپا گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌»‪.‬‬ ‫ئاكۆ‪ ،‬ئه‌وه‌شی نه‌ش������ارده‌و‌ه ك‌ه هه‌ندێك‬ ‫له‌و ك������چ‌و ژنانه‌ی س������ه‌ردانیان ده‌كه‌ن‬ ‫كه‌س������ی خوێن������ده‌وار‌و رۆش������نبیرن‌و‬ ‫به‌ئاگاداری خێزانه‌كانیان مه‌ی ده‌خۆنه‌وه‌‪،‬‬ ‫هه‌ندێكیشیان به‌دزییه‌وه‌‪« ،‬هه‌ندێك جار‬ ‫ژنان به‌ناوی باوك‌و براو‌ه مه‌ش������روبمان‬ ‫لێده‌كڕن»‪.‬‬ ‫ی‬ ‫خواردنه‌و‌ه ‌ی ئافره‌تان ده‌رهاویشت ‌ه ‌‬ ‫دراما بیانییه‌كانه‌؟‬ ‫ش������اره‌زایان ‌ی كۆمه‌ڵناس������ی‌و ده‌روون������ ‌ی‬ ‫هۆكار ‌ی زیادبوون ‌ی خواردنه‌و‌ه ‌ی كچان‌و‬ ‫ژنان ‌ی هه‌رێم ‌ی كوردس������تان ده‌گه‌ڕێننه‌و‌ه‬ ‫بۆ كاریگه‌ریی ئ������ه‌و زنجیر‌ه درامایان‌ه ‌ی‬ ‫له‌كه‌ناڵه‌كان ‌ی راگه‌یاندنه‌و‌ه پیشان ده‌درێن‪،‬‬ ‫هاوكات ئ������ه‌وه‌ش ناش������اردنه‌و‌ه ك‌ه ئه‌و‬ ‫هاوواڵتیان‌ه ‌ی له‌شاره‌كان ‌ی دیك‌ه ‌ی واڵتان ‌ی‬ ‫دراوس������ێو‌ه ئاوار‌ه ‌ی هه‌رێم ‌ی كوردستان‬ ‫بوون‪ ،‬ئه‌وان زۆرتر ده‌خۆنه‌و‌ه نه‌ك ئه‌وان‌ه ‌ی‬ ‫ناو هه‌رێم‪.‬‬ ‫سامان سیوه‌یل ‌ی سه‌رۆك ‌ی سه‌نته‌ر ‌ی خێزان‬ ‫بۆراوێژكاریی كۆمه‌اڵیه‌ت������ی‌‌و ده‌روونی‌‌و‬ ‫په‌روه‌رده‌یی وێڕا ‌ی پشتڕاس������تكردنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌و حاڵه‌تان‌ه ئام������اژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه كه‌م‬ ‫چاودێرییكردن ‌ی باوان‌و خێزان به‌س������ه‌ر‬ ‫منداڵ وایكردوو‌ه كچان‌و ژنان هه‌س������ت ‌ی‬ ‫به‌ئازادییه‌ك ‌ی زیاتر بك‌هن‌و بگه‌ڕێنه‌و‌ه بۆ‬ ‫ئه‌و حه‌زو خولیایان‌ه ‌ی ئازادیی خۆیان ‌ی تیا‬ ‫ده‌بیننه‌و‌ه جا جه‌سته‌یی بێت یان ده‌روونی‌‌و‬ ‫مه‌عنه‌وی‌‪« ،‬خه‌مۆك������ه‌‌و ته‌نهایی كچان‌و‬ ‫ژنان هۆكارێك ‌ی دیك‌ه ‌ی به‌رباڵوبوون ‌ی ئه‌و‬ ‫حاڵه‌تانه‌یه‌»‪.‬‬

‫په‌یوه‌ندی سێكس������یی نێوان هاوسه‌ران‬ ‫له‌كۆمه‌ڵگه‌ی كوردیدا هاوشێوه‌ی گشت‬ ‫په‌یوه‌ن������دی‌و بواره‌كانی تری كۆمه‌ڵگ‌ه‬ ‫كه‌وتۆت‌ه ژێر كاریگه‌ری پیاوساالرییه‌وه‌‪.‬‬ ‫زۆرین������ه‌ی ژنان������ی ك������ورد له‌ژیانی‬ ‫هاوس������ه‌ریدا هه‌تا ئه‌م س������اته‌وه‌خته‌ش‬ ‫ئازادنی������ن له‌ده‌ربڕین������ی ح������ه‌زو‬ ‫خواس������ته‌كانیان سه‌باره‌ت به‌په‌یوه‌ندیی‌ه‬ ‫سێكسییه‌كانیانله‌گه‌ڵهاوسه‌ره‌كانیاندا‪.‬‬ ‫كاته‌كانی ئه‌نجامدانی سێكس‌و كه‌ڕه‌تی‬ ‫ئه‌نجامدانی پرۆسه‌كه‌‌و ماوه‌ی خایاندنی‬ ‫پرۆسه‌كه‌‌و ئه‌و بارانه‌ی بۆ ئه‌نجامدانی‬ ‫پرۆسه‌ی جووتبوون وه‌رده‌گیرێن‪ ،‬تێكڕا‬ ‫ده‌كه‌ون‌ه بازنه‌ی ده‌سه‌اڵتی پیاوو ژنیش‬ ‫وه‌ك الیه‌نی جێبه‌جێكار ڕۆڵ ده‌بینێت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ژن له‌ژیانی هاوسه‌رییدا دووچاری‬ ‫جۆرێك له‌ساردی سێكسیی یان هه‌ر‬ ‫گرفتێكی سێكس������یی ببێت ئه‌وا پیاو‬ ‫ئه‌م حاڵه‌ت‌ه وه‌ك چه‌كێك دژی ژنه‌ك‌ه‬ ‫به‌كارده‌هێنێت‌و هه‌میش‌ه سكااڵو پرته‌و‬ ‫بۆڵه‌ی دێت به‌نهێنی‌و ئاشكرا‪ ،‬جاری‬ ‫واهه‌ی‌ه ده‌گات‌ه ئاس������تی هه‌ڕه‌شه‌كردن‬ ‫به‌ته‌اڵقدان‌و جیابوونه‌و‌ه یان هێنانی ژنی‬ ‫دووه‌م‪ ،‬جاری واش هه‌ی‌ه ئه‌م هه‌ڕه‌شان‌ه‬ ‫به‌كردار جێبه‌جێ ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر كه‌مته‌رخه‌می یان بێهێزی یان‬ ‫په‌ككه‌وته‌یی سێكسیی له‌الیه‌نی پیاوه‌كه‌و‌ه‬ ‫بوو ئ������ه‌وا ژن ده‌بێت قوڕوقه‌پ بكات‌و‬ ‫به‌رگه‌ی ژانكۆكان بگرێت له‌به‌رخاتری‬ ‫شكۆمه‌ندی پیاوه‌كه‌ی‪ .‬ته‌نانه‌ت كاریگه‌ری‬ ‫پیاوساالری به‌ئه‌ندازه‌یه‌ك‌ه ك‌ه پیاو‌پێی‬ ‫نه‌نگیی‌ه دان به‌بوونی بێهێزی سێكسیی‬ ‫خۆیدا بنێت یان سه‌ردانی پسپۆرێكی‬ ‫ده‌روونی بكات‌و به‌دوای چاره‌س������ه‌ردا‬ ‫بگه‌ڕێت‪ .‬پرس������یار ئه‌وه‌ی‌ه ئایا پیاو له‌م‬ ‫باره‌دا ئه‌و ماف‌ه بۆ ژن‌ه هاوس������ه‌ره‌كه‌ی‬ ‫ده‌سه‌لمێنێت ك‌ه نه‌ك داوای جیابوونه‌و‌ه‬ ‫بكات‪ ،‬به‌ڵكو ته‌نها سكااڵ ده‌رببڕێت یان‬

‫پرته‌و بۆڵه‌یه‌ك بكات؟‬ ‫ئاش������كرای‌ه س������ێكس به‌هایه‌كی به‌رزو‬ ‫ب������ه‌رده‌وام زیندووی هه‌ی������‌ه بۆ ژیانی‬ ‫هاوسه‌ریی‪ ،‬فه‌رامۆشكردنی ئه‌م به‌های‌ه‬ ‫چه‌ندی������ن گرفت������ی لێده‌كه‌وێته‌و‌ه هه‌ر‬ ‫له‌ئاژاوه‌ی خێزان������ی‌و تۆراندنی رۆح‌و‬ ‫تووشبوون به‌نه‌خۆشی ده‌روونی تا ده‌گات‌ه‬ ‫ناپاكیی هاوس������ه‌ری‌و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‬ ‫خێزان‪.‬‬ ‫پێش������ێلكردنی مافی ژن له‌په‌یوه‌ندیی‌ه‬ ‫سێكسییه‌كانی نێوان هاوسه‌راندا له‌ژێر‬ ‫په‌رده‌ی پیاوس������االریدا ده‌چێت‌ه خانه‌ی‬ ‫توندوتیژی ده‌روونیی‌و جه‌س������ته‌ییه‌وه‌‪.‬‬ ‫بۆی‌ه ده‌بێت هاوسه‌ران له‌ژێر بیانووی‬ ‫عه‌یبه‌دا كێش‌ه سێكسییه‌كانیان به‌تایبه‌تی‬ ‫الوازی سێكسیی نه‌ش������ارنه‌وه‌‌و به‌ده‌م‬ ‫چاره‌س������ه‌ری ئه‌م حاڵه‌تانه‌و‌ه بڕۆن‪ ،‬جا‬ ‫هۆكاره‌كان ده‌روونی بن یان جه‌سته‌یی‪،‬‬ ‫چونك‌ه الوازی سێكسیش چاره‌سه‌ری‬ ‫خۆی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر پیاوساالری له‌پارله‌مان‌و حكوم‌هت‌و‬ ‫حیزب‌و دام������وده‌زگا جۆراوجۆره‌كاندا‬ ‫به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان ش������ه‌رعییه‌تی‬ ‫درابێتێ‪ ،‬ئه‌وا نابێت له‌س������ه‌ر جێگه‌ی‬ ‫نووس������تنی نێوان هاوس������ه‌ران به‌هیچ‬ ‫جۆرێك پیاد‌ه بكرێت‌و بكرێت‌ه چه‌كێك‬ ‫بۆ ئه‌شكه‌نجه‌دانی ده‌روونی‌و جه‌سته‌یی‬ ‫ره‌گه‌زی به‌رامبه‌ر‪.‬‬ ‫هه‌ندێجار ژن هیج ناته‌واوییه‌كی نیی‌ه‬ ‫له‌ڕووی توانا سێكس������ییه‌كانه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ره‌فتاری پیاوساالرانه‌ی پیاو له‌پرۆسه‌ی‬ ‫سێكسییدا به‌تێپه‌ڕبوونی كات دووچاری‬ ‫ساردی سێكس������یی ده‌كات‪ ،‬پاشتریش‬ ‫له‌س������ه‌ر ناته‌واوییه‌ك ك‌ه خودی ژنه‌ك‌ه‬ ‫لێی به‌رپرس نیی‌ه سه‌رزه‌نشت ده‌كرێت‌و‬ ‫ده‌خرێت‌ه هه‌ڵوێستی وه‌هاو‌ه ك‌ه (باج)ی‬ ‫گه‌ور‌ه بدات‪.‬‬ ‫‌‬

‫ترووسكه‌ی خوڵقێنه‌ر چییه‌؟‬

‫باربارا د ‌ی ئه‌نجڵس‬ ‫له‌فارسییه‌وه‌‪ :‬عه‌ل ‌ی ئه‌كبه‌ر مه‌جیدی‌‬

‫ه������ۆش‪ ،‬به‌واتایه‌ك له‌وات������اكان جۆرێكی‬ ‫تایبه‌ت‌ه له‌زانینی ئه‌و شتانه‌ی فێری ده‌بین‌و‬ ‫راهێنانی ده‌كه‌ین‪ .‬هۆش جۆرێك‌ه له‌خووی‬ ‫بیركردنه‌وه‌‪ .‬كه‌س������ی هوش������یار له‌كاتی‬ ‫كاركردندا به‌ش������ێوه‌یه‌ك كار ده‌كات ك‌ه‬ ‫كه‌سانی تر بۆنمون‌ه ئه‌وانه‌ی ك‌ه هوشیار نین‬ ‫ئه‌و كار‌ه ناكه‌ن‪.‬‬ ‫كه‌سی هوشیار‪ ،‬بیركردنه‌وه‌‪ ،‬وێنا‪ ،‬خوێندن‪،‬‬ ‫بۆچ������وون‪ ،‬كای‌ه به‌بیرۆك������ه‌‌و خه‌یاڵه‌كانی‬ ‫بۆ چاره‌سه‌ری مه‌س������ه‌له‌كان به‌كاردێنێت‪.‬‬ ‫كه‌سێكی وا به‌رده‌وام خه‌ریكی بیركردنه‌وه‌‪،‬‬ ‫وێناكردن‌و ئه‌ندێشه‌یه‌‪ ،‬به‌راده‌یه‌ك ك‌ه پێوان‌ه‬ ‫ناكرێت‪.‬‬ ‫كه‌س������ێكی وا ب������ه‌ره‌و جیهان������ی ش������ت‌ه‬ ‫نه‌ناسراوه‌كان‌و ش������وێن‌ه دوور مه‌وداكانی‬ ‫بیركردنه‌و‌ه ده‌ڕوات ك‌ه ئه‌وه‌ش ده‌ێت‌ه هۆی‬ ‫زیادكردنی هۆش‌و هوشیاربوونه‌وه‌ی‪ .‬ئه‌و‬ ‫ش������ه‌قامانه‌ی ك‌ه هاوڕێكانی هه‌نگاو ده‌نێن‪،‬‬ ‫پێدا ناڕوات‌و ب������ه‌و رێگایانه‌دا ده‌ڕوات ك‌ه‬ ‫هێشتا نه‌ناس������راون‌و جگه‌له‌بیركردنه‌وه‌ی‬ ‫خۆی هیچ هێمایه‌كی تر شك نابات به‌چ‬

‫الیه‌كدا پێچ بكاته‌وه‌‪ .‬له‌وڕوه‌و‌ه كاتێك هه‌ڵ‌ه‬ ‫بكات تووڕ‌ه نابێت‪ .‬پێشمه‌رجه‌كان‌و هه‌ڵه‌كان‬ ‫ده‌بن‌ه یه‌كه‌م هاد‌هم‌و هاوڕێی هه‌میشه‌یی ئه‌و‬ ‫كه‌س‌ه هوشیاره‌‪.‬‬ ‫پێش������مه‌رج‪ ،‬هه‌ڵقوواڵوی بیرۆكه‌‌و گومانه‌‪.‬‬ ‫فیزیاناس‌و بیركاریناسی به‌ریتانی ئیسحاق‬ ‫نیوتن‪ ،‬ناوی ئه‌ندێشه‌ی پێشمه‌رجی له‌سه‌ر‬ ‫پێشمه‌رجه‌كان دانا‪ ،‬وات‌ه بابه‌تێكی فێربوو‬ ‫ك‌ه ره‌نگ‌ه بكرێت له‌و رێگایه‌و‌ه راستیه‌كان‬ ‫بوترێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م مه‌سه‌له‌ی‌ه به‌هیچ شێوه‌یه‌ك‬ ‫سه‌داسه‌د راست نییه‌‪ .‬تاكه‌كه‌س ده‌بێ بۆ‬ ‫چاره‌س������ه‌ری مه‌س������ه‌له‌كان جگه‌ل‌ه هه‌ندێ‬ ‫زانی������اری تایب������ه‌ت‪ ،‬هه‌ن������دێ زانیاری‌و‬ ‫فێركاریی تر له‌به‌رده‌ستیدا هه‌بێت‪.‬‬ ‫ده‌بێ ئه‌وه‌ند‌ه به‌توانا بێت هه‌ندێ پێشمه‌رج‬ ‫له‌زه‌ینی خۆیدا پێكبێنێت‪ ،‬وات‌ه بیر له‌هه‌ندێ‬ ‫شت بكاته‌و‌ه ك‌ه له‌و كاته‌دا ته‌نها له‌زه‌ینی‬ ‫ئ������ه‌ودا هه‌بێت‌و له‌زه‌ینی كه‌س������ێكی تردا‬ ‫نه‌بووبێت ی������ان به‌واتایه‌ك������ی تر هه‌ندێ‬ ‫بیركردن������ه‌و‌ه وه‌ك مه‌س������ه‌ل‌ه فێربووه‌كان‬ ‫یان "ئه‌ندێش‌ه پێشمه‌رجه‌كان"ی نیۆتون‬ ‫پێكبێنێت‪ ،‬بۆنمون‌ه وێن������ا بكات به‌چه‌ند‬ ‫شێوه‌ی‌ه ده‌توانێت ش������ه‌ش چیلك‌ه شقارت‌ه‬ ‫به‌یه‌كه‌و‌ه بلكێنێت‪ .‬هێڵی راسته‌وخۆ ب‌ه نۆ‬

‫نوخته‌وه‌‪ ،‬شێوه‌یه‌كی چوارگۆش پێكدێنێت‪.‬‬ ‫به‌چه‌ند ش������ێو‌ه ده‌كرێ گورگێك له‌گوڵ‌ه‬ ‫كه‌له‌رم‌و بزنێك دوور رابگرین تا یه‌كتر‬ ‫نه‌خۆن‪ .‬ب‌ه چه‌ند شێو‌ه به‌نێكی هه‌ڵواسراو‬ ‫به‌بنمیچه‌ك������ه‌و‌ه ده‌جووڵێت‪ ،‬بۆ ئه‌م كاره‌ش‬ ‫ده‌بێت ه‌هل‌و دۆخی جۆراوجۆری پێشمه‌رج‬ ‫وێنا بكرێ������ت نه‌ك هه‌ر ته‌نه������ا بیر له‌و‬ ‫شتان‌ه ك‌ه هه‌ن بكرێته‌وه‌‪ .‬له‌وڕووه‌و‌ه هۆش‬ ‫یه‌كێك‌ه له‌بنه‌ماییترین تواناكانی تاكه‌كه‌س‬ ‫بۆخوڵقاندن������ی بیرۆكه‌‪ ،‬ب������ۆ وێناكردنی‬ ‫راس������تییه‌كان یان ته‌نان������ه‌ت وێناكردنی‬ ‫ناڕاس������تیه‌كان‪ .‬تاكه‌ك������ه‌س له‌بری كه‌ڵك‬ ‫وه‌رگرتنی ئه‌و زانیارییانه‌ی ك‌ه سه‌داسه‌د‬ ‫راس������ته‌‪ ،‬له‌وێناكردن‌و خه‌ی������اڵ‌‌و گومان‌و‬ ‫بیرۆك‌ه كه‌ڵك وه‌رده‌گرێت‪.‬‬ ‫ئه‌و كه‌س������انه‌ی به‌شێوه‌ی پسپۆڕان‌ه هۆشی‬ ‫كه‌س������ه‌كان تاقیده‌كه‌ن������ه‌وه‌‌و بڕوایان وای‌ه‬ ‫هۆش ئاڵۆگۆڕی به‌س������ه‌ردا نایه‌ت‪ ،‬ره‌نگ‌ه‬ ‫وه‌ك ده‌اڵڵه‌كانی ناو ب������ازاڕ ده‌جووڵێنه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وان������‌ه ده‌ڵێن ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر كه‌س������ێكی‬ ‫هوشیار سه‌داسه‌د وه‌ك وزه‌ی جووڵێنه‌ری‬ ‫بیرۆكه‌كان وه‌سف بكرێت‪ ،‬ئه‌وسا ئه‌م وزه‌ی‌ه‬ ‫هێزێكی بۆماوه‌یی‌و ئاڵۆگۆڕ نه‌كراوه‌ی‌ه ك‌ه‬ ‫كه‌سانی هوشیار له‌كه‌سانی ناهوشیار جیا‬

‫ده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌راستیدا توانای دروستكردنی بیرۆكه‌كان‬ ‫به‌هۆی زانیاری پێویست‪ ،‬كارێكی هۆشی‌و‬ ‫زگماكییه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر تاك بتوانێت به‌یارمه‌تی‬ ‫وێنای خ������ۆی چاره‌س������ه‌رێك بدۆزێته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌راستیدا ده‌بێت‌ه میراتێك بۆ مرۆڤ‪ .‬ئێستا‬ ‫تاك ده‌توانێ وا وێنا بكات یان تێبگات یان‬ ‫ته‌نانه‌ت ببینێت ك‌ه خۆی دیارییه‌ك‌ه له‌دایك‬ ‫ب������ووه‌‌و خوڵقێنه‌ری بیرۆكه‌ی������‌ه بۆهه‌موو‬ ‫مرۆڤه‌كان‪ .‬له‌راستیدا هه‌لی ئه‌م دیارییان‌ه‬ ‫ل‌ه به‌ر ده‌س������تی هه‌موو كه‌سێكدایه‌‌و ته‌نها‬ ‫تایبه‌ت نه‌كراو‌ه به‌رێژه‌یه‌كی كه‌م له‌خه‌ڵك‪.‬‬ ‫هه‌موو منداڵێكی شیره‌خۆر‌ه ئه‌م توانایه‌ی‬ ‫هه‌ی‌ه ك‌ه كه‌ڵكی لێوه‌ر بگرێت‪ .‬له‌راستیدا‬ ‫مندااڵن باش������تر كه‌ڵ������ك ل������ه‌و توانای‌ه‬ ‫وه‌رده‌گرن‌و سوودی لێوه‌ر ده‌گرن‪ ،‬كه‌وات‌ه‬ ‫ئه‌م دیارییانه‌ش وه‌ك پێنج هه‌س������ته‌كه‌مان‬ ‫به‌شێك‌ه له‌بوونی ته‌ندروستی مرۆڤایه‌تیمان‪.‬‬ ‫مێشك‌و بیركردنه‌وه‌ی مرۆڤ به‌پاڵپشتی‬ ‫زیادكردنی زانس������ت‌و بیرۆكه‌ی فراوان‌و‬ ‫خێرا‌و دوا به‌دوای یه‌ك ده‌توانێت شیبكات‌و‬ ‫وردبینی له‌س������ه‌ر شته‌كان بكات جیا له‌و‌ه‬ ‫ناتوانێت ساده‌ترین‌و بچوكترین مه‌سه‌له‌كان‬ ‫شیكار بكات‪.‬‬

‫پێنج هه‌سته‌كه‌مان له‌به‌ر ئه‌و‌ه ده‌توانن كار‬ ‫بكه‌ن ك‌ه توانای ئه‌وه‌یان تیای‌ه راده‌یه‌كی زۆر‬ ‫وێنای راست دابین بكه‌ن‪ .‬ته‌نانه‌ت بینینی‬

‫هه‌ندێ شت ك‌ه به‌رواڵه‌ت له‌مه‌سه‌له‌كان دڵنیا‬ ‫نین ته‌نها چه‌ند بیرۆكه‌یه‌ك‌ه به‌رێژه‌یه‌كی‬ ‫زۆر سه‌قامگیر‌ه له‌سه‌ر بنه‌مای ورده‌كاری‪.‬‬


‫‪6‬‬

‫‌ممه‬ ‫پێنجشه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫ئه‌‌و نهێنیانه‌ی پیاو نایه‌وێ ژن بیانزانێ!‬

‫داراوزارا‪ :‬بڕیارمانداو‌ه‬ ‫هه‌ركاتێك پرسیارێكمان هه‌بوو‬ ‫له‌بار‌ه ‌ی ئه‌ركه‌‪ :‬بایۆلۆژیی‪،‬‬ ‫ده‌روونیی‌و سێكسییه‌كانی‌‬ ‫خۆمان‪ ،‬به‌بێ هیچ ترس‌و شه‌رم‌و‬ ‫خۆخواردنه‌وه‌یه‌ك بیخه‌ین‌ه‬ ‫به‌رده‌م كلینیك ‌ی نم نم‪ ،‬تاوه‌كو‬ ‫به‌ڕاوێژ له‌گه‌ڵ كه‌سان ‌ی پسپۆڕ‌و‬ ‫پشتبه‌ست به‌سه‌رچاو‌ه ‌ی زانستیی‪،‬‬ ‫وه‌اڵم ‌ی پرسیاره‌كان وه‌رگرینه‌وه‌‌و‬ ‫گومانه‌كانمان نه‌هێڵین‌و ببین‌ه‬ ‫خاوه‌ن ‌ی رۆشنبیرییه‌ك ‌ی زانستیی‬ ‫دروست له‌بار‌ه ‌ی رۆح‌و جه‌ست‌ه ‌ی‬ ‫خۆمان‪ ،‬ئێو‌ه ‌ی خوێنه‌ریش ده‌توانن‬ ‫به‌شدار‌و هاوكارمان بن له‌رێی‬ ‫ناونیشانه‌كانی رۆژنامه‌كه‌مانه‌وه‌‪.‬‬

‫زانسته‌ی‌ه ك‌ه ته‌وه‌ری لێكۆڵینه‌وه‌ی بریتیی‌ه‬ ‫له‌كارلێكی نێوا ‌ن ره‌فت������ارو ده‌روون‌و‬ ‫جه‌س������ته‌‌و په‌یوه‌ندی ئه‌مان‌ه به‌ئاره‌زووی‬ ‫سێكسی‌و چاالكیی‌ه سێكسییه‌كانه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و ئه‌ندامانه‌ی ئه‌م زانست‌ه گرنگییان‬ ‫پێده‌دات بریتین له‌‪ :‬كۆئه‌ندامی ده‌مار‪،‬‬ ‫هه‌ستیاری پێست‪ ،‬كۆئه‌ندامی زاووزێ‪.‬‬ ‫ئه‌م زانس������ت‌ه له‌جیاوازی نێ������وان توانا‬ ‫سێكسییه‌كان‌و خودی پرۆسه‌ی سێكسی‬ ‫ده‌كۆڵێته‌وه‌‪ .‬به‌ش������ه‌كانی ئه‌م زانس������ت‌ه‬ ‫بریتین له‌جینات‪ ،‬مۆرفۆلۆژی‪ ،‬هۆرمۆنی‪،‬‬ ‫هۆرمۆنی ده‌م������اری‪ ،‬توێكاری ده‌ماری‪،‬‬ ‫كیمیای������ی ده‌ماره‌كان‪ ،‬د‌هر‌مانس������ازی‪،‬‬ ‫ره‌فتاری‪ .‬ئه‌م زانس������ت‌ه گرنگی ئه‌دات‬ ‫به‌دیارده‌ی دووگیانی‌و به‌ربه‌س������ته‌كانی‬ ‫منداڵب������وون‪ ،‬كۆرپه‌ل������ه‌‪ ،‬س������ێكس‬ ‫له‌قۆناغه‌كانی منداڵ������ی‌و هه‌رزه‌كاری‌و‬ ‫الوێتی‌و پێگه‌یشتووان‌و به‌سااڵچوواندا‪.‬‬ ‫دارا‪ :‬ئایا راست‌ه بوونی جه‌نجاڵی مێشك‌و‬ ‫گوش���اری ده‌روونی كاریگه‌ری بۆ سه‌ر‬ ‫ره‌پبوونی چوكی پیاوان هه‌یه‌؟‬

‫وه‌اڵم‪ :‬بێگومان به‌ڵێ‪ ،‬چونك‌ه پرۆسه‌ی‬ ‫ره‌پبوونی چوك پێویس������تی به‌چوونی‬ ‫ئا‪ :‬سه‌تنه‌ر ‌ی خێزان بۆراوێژكاری‬ ‫خوێن������ی پێویس������ت هه‌ی‌ه ت������ا مولول‌ه‬ ‫ده‌روون ‌ی‌و كۆمه‌اڵیه‌ت ‌ی‌و په‌روه‌رده‌یی‬ ‫خوێنینه‌كانی پڕ ببن له‌خوێن‌و ره‌پبوون‬ ‫ڕووب������دات‪ ،‬به‌اڵم له‌كاتێكدا مێش������ك‬ ‫جه‌نجاڵ بێت ئه‌وا خوێن به‌ئاڕاسته‌ی ئه‌و‬ ‫ده‌ڕوات بۆی‌ه له‌م حاڵه‌تانه‌دا ره‌پبوون یان‬ ‫زارا‪ :‬م���ن دایكی كچێكی هه‌رزه‌كارم ك ‌ه هه‌ر روونادات یان به‌ش������ێوه‌یه‌كی باش‬ ‫له‌قۆناغی هه‌ش���ته‌می بنه‌ڕه‌تییه‌‪ ،‬ئێم ‌ه روو ده‌دات‪.‬‬

‫مۆبایلمان بۆ نه‌كڕی���وه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌ده‌می‬ ‫هاوڕێیه‌كییه‌و‌ه بیستومان‌ه ك‌ه مۆبایلی‬ ‫له‌ده‌ره‌وه‌ی ماڵ���ه‌و‌ه پێیه‌‪ ،‬تكای‌ه چۆن‬ ‫مامه‌ڵ‌ه بكه‌م له‌گه‌ڵ ئه‌م حاڵه‌ته‌دا؟‬

‫وه‌اڵم‪ :‬دایكی به‌ڕێ������ز چاودێریكردنی‬ ‫ره‌فتارو كه‌لوپه‌لی كچه‌كه‌ت ئه‌ركێكی‬ ‫په‌روه‌رده‌یی ت������ۆی دایكه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌بێت‬ ‫دوور بكه‌ویت������‌ه له‌هه‌ڕه‌ش������ه‌لێكردن‌و‬ ‫توندوتیژی‪ ،‬ئه‌بێ������ت ناوبه‌ناو كه‌لوپه‌ل‌ه‬ ‫تایبه‌تییه‌كانی كچه‌كه‌ت بپشكنیت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نابێت خۆی ئ������اگادار بێت‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ده‌بێت زوو زوو سه‌ردانی قوتابخانه‌كه‌ی‬ ‫بكه‌یت‪ ،‬ده‌بێت بزانیت هاوڕێیه‌تی كێ‬ ‫ده‌كات؟ هه‌وڵ بد‌ه به‌نه‌رمی قسه‌ی له‌گه‌ڵ‬ ‫بكه‌یت‪ ،‬گرنگترین ش������ت له‌په‌یوه‌ندی‬ ‫نێوان تۆ و ئه‌ودا متمانه‌یه‌‪.‬‬

‫دارا‪ :‬هه‌ندێ جار له‌وتار و سه‌رچاوه‌كاندا‬ ‫باس له‌وش���ه‌ی سێكسۆلۆجی ده‌كرێت‪،‬‬ ‫مه‌به‌ست له‌م زاراوه‌ی‌ه چییه‌؟‬

‫وه‌اڵم‪ :‬زاراوه‌ی ‪ Sexology‬وات������‌ه‬ ‫سێكسزانی یان زانستی سێكس‪ ،‬ئه‌و‬

‫سپێد‌ه حسێن عه‌لی‌‬ ‫له‌فارسییه‌وه‌‪ :‬دابان عزه‌ت‬ ‫بۆئه‌و‌ه ‌ی به‌س������ه‌ر كێش������ه‌و گرفته‌كانتان‬ ‫س������ه‌ركه‌ون‌و بتوانن به‌رده‌وام گه‌شبین‌و‬ ‫لێوبه‌خه‌ند‌ه بن‌و ئاس������ۆ ‌ی ژیانتان باشتر‬ ‫ببینن‪ ،‬هه‌وڵ بده‌ن ب������ه‌رده‌وام متمانه‌تان‬ ‫به‌خۆت������ان هه‌بێ������ت‌و له‌ب������ر ‌ی راكردن‪،‬‬ ‫رووبه‌ڕوو ‌ی ئ������ه‌و پێش������هات‌و رووداوو‬ ‫گۆڕانكاریان������‌ه ببنه‌و‌ه ك‌ه دێن������‌ه رێتان‪،‬‬ ‫ئه‌ویش له‌رێی گرتنه‌به‌ر ‌ی ئه‌م چه‌ند خاڵ‌ه ‌ی‬ ‫خواره‌وه‌‪:‬‬ ‫ی‬ ‫‪ .1‬خۆت���ان له‌س���ه‌ركردن ‌ی خه‌ڵك��� ‌‬ ‫مه‌شارنه‌وه‌‪:‬‬ ‫كاتێك ك‌ه كه‌سێك به‌ب ‌ێ هیج مه‌به‌ستێك‬ ‫سه‌یرت ده‌كات‪ ،‬تۆ سه‌یر ‌ی ئه‌رز ده‌ك‌هی‌و‬ ‫س������ه‌رت وه‌رده‌گێری‪ .‬واز له‌م ش������ێواز‌ه‬ ‫ره‌فتاره‌تان بێنن‌و له‌س������ه‌یركردن‌و نیگا ‌ی‬ ‫خه‌ڵك رامه‌كه‌ن!‬ ‫په‌یوه‌ندیكردن ته‌نها له‌رێگا ‌ی گفتوگۆو‌ه‬ ‫دروست نابێت! رووخسارو شێواز ‌ی ئێو‌ه‬

‫زارا‪ :‬هه‌س���ت ده‌كه‌ی���ن منداڵه‌كه‌مان‬ ‫فێربوونی سس���ت‌ه له‌چاو منداڵی تردا‪،‬‬ ‫به‌چیدا بزانین منداڵه‌كه‌مان ئاس���ایی ‌ه‬ ‫له‌ڕووی زیره‌كییه‌وه‌؟‬

‫وه‌اڵم‪ :‬بۆ زانینی ئاستی زیره‌كی منداڵ‬ ‫به‌تایبه‌تی ئه‌و مندااڵن������ه‌ی ك‌ه گومان‬ ‫ده‌كرێت فێربوونیان سس������ته‌‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫تاقیكردن������ه‌وه‌ی زیره‌كییان بۆ ئه‌نجام‬ ‫بدرێت ك‌ه جیاواز‌ه له‌و هه‌ڵسه‌نگاندنه‌ی‬ ‫له‌قوتابخانه‌دا ده‌كرێت‪.‬‬ ‫ئه‌م تاقیكردن������ه‌وه‌ی زیره‌كیی‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫پس������پۆرانی تایبه‌ته‌و‌ه ئه‌نجام ده‌درێت‪،‬‬ ‫پاش ئه‌نجامدانی ئ������ه‌و تاقیكردنه‌وه‌ی‌ه‬ ‫پسپۆری ده‌روونی بڕیارده‌دات ك‌ه ئه‌و‬ ‫منداڵ‌ه ئاس������تی زیره‌كی چه‌نده‌‪ ،‬ئایا‬ ‫بیركۆڵ‌ه ك‌ه ئه‌وی������ش چه‌ند پله‌یه‌كی‬ ‫هه‌ی‌ه یاخود منداڵێكی ئاسایی‌ه له‌ڕووی‬ ‫زیره‌كی‌و توانا ژیرییه‌كانه‌وه‌‪ ،‬پاش������ان‬ ‫له‌به‌ر ڕۆشنایی ئه‌نجامی تاقیكردنه‌وه‌ك‌ه‬ ‫پسپۆری ده‌روونی رێنماییتان ده‌كات بۆ‬ ‫هه‌نگاوه‌كانی دواتر‪.‬‬

‫ ئا‪ :‬چنار ئ ‌ه‌مجه‌د‬

‫یه‌ك������ه‌م كتێ������ب ك������‌ه راس������تی‌و نهێنی‌ه‬ ‫شاراوه‌كانی جیهانی پیاوانی ئاشكراكرد‬ ‫دوور له‌جیهان������ی ژن������ان‪ ،‬كتێبی [ئه‌‌وه‌ی‬ ‫پیاوان نایانه‌وێ ژن������ان بیزانن] بوو‪ ،‬دوو‬ ‫نوسه‌ری كتێبه‌ك‌ه ناو‌ه راستیه‌كه‌ی خۆیان‬ ‫له‌سه‌ر كتێبه‌ك‌ه دانه‌ناوه‌‪ ،‬به‌ڵكو به‌دوو ناوی‬ ‫جیاواز [س������میپ‌و دو] نووس������یویانه‌‪ ،‬ئه‌‌م‬ ‫كاره‌یان له‌ترسی ژنان نه‌بوو‪ ،‬به‌ڵكو له‌ترسی‬ ‫پیاوان بوو‪ ،‬چونك‌ه نهێنیه‌كانیانی ئاشكرا‬ ‫كردووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌‌م دوو نوسه‌ر‌ه له‌هۆڵیۆد كار‌یان ده‌كرد‪،‬‬ ‫له‌گه‌ڵ به‌ناوبانگترین هونه‌رمه‌ندانی سینه‌ماو‬ ‫ته‌له‌فزیۆن‪ ،‬ئه‌‌مه‌ش ب������وو‌ه هۆی ئه‌‌وه‌ی ك‌ه‬ ‫به‌ته‌واوه‌تی ش������اره‌زای ئه‌‌و نهێنیان‌ه بن ك‌ه‬ ‫پیاوان له‌ژنانی ده‌شارنه‌و‌ه له‌به‌رده‌م كامێراو‬ ‫پشت كامێرا‪.‬‬ ‫دوو نوس���ه‌ره‌ك ‌ه ده‌ڵێ���ن‪ :‬ه������ه‌ر پیاوه‌و‬ ‫فروفێڵێكی خۆی هه‌ی‌ه ك‌ه نایه‌وێت ژنه‌كه‌ی‬ ‫بیزانێ‪ ،‬رایان وابوو كۆمه‌ڵێك هۆكار هه‌ی‌ه‬ ‫ك‌ه پیاوان به‌م شێوه‌ی‌ه له‌گه‌ڵ ژناندا ره‌فتار‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬له‌وانه‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬پیاوان واهه‌ست ده‌كه‌ن له‌ژنان باشترن‪،‬‬ ‫چونك‌ه به‌رای ئه‌‌وان ژنان ناتوانن به‌رگری‬ ‫له‌خۆیان بكه‌ن ته‌نانه‌ت گه‌ر پێویستی كرد‬ ‫بژێوی ژیان په‌یدا بكه‌ن‪.‬‬ ‫‪ .2‬پی������اوان پێیان وای‌ه‌ئه‌‌و جیاوازیه‌ی ك‌ه‬ ‫له‌نێوان پیاو ژندا هه‌یه‌‪ ،‬له‌ساتی له‌دایكبوونه‌و‌ه‬ ‫ده‌ستپێده‌كات‌و‌منداڵی كوڕی شیره‌خۆر‌ه‬ ‫به‌هێزت������ر‌ه له‌منداڵی كچی ش������یره‌خۆره‌‪،‬‬ ‫ته‌نانه‌ت منداڵی كوڕی شیره‌خۆر‌ه مه‌مه‌ی‬

‫شیره‌كه‌ی باش������تر ده‌گرێت وه‌ك له‌كچی‬ ‫شیر‌ه خۆره‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬ژن چه‌ند به‌شداری بكات له‌پێكه‌وه‌نانی‬ ‫ماڵدا‪ ،‬یان ئه‌‌گه‌ر میراتیه‌كی ماڵی باوكی‬ ‫بۆمابێته‌وه‌و خانوو پێویس������تییه‌كانی ماڵی‬ ‫پێبكڕێ������ت‪ ،‬ب������ه‌‌اڵم ئایا پی������اوان دان به‌و‬ ‫راستیه‌دا ده‌نێن؟ پیاو هه‌ر خۆی ب‌ه رابه‌رو‬ ‫لێپرسراوی ماڵ ده‌زانێت‪.‬‬ ‫‪ .4‬پیاوان له‌ناخ������ی خۆیاندا باش ده‌زانن‬ ‫ك‌ه ژن توانای باشتر‌ه له‌به‌ڕێوه‌بردنی ماڵدا‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌گه‌ڵ ئه‌‌وه‌شدا هه‌ر خۆیان به‌باشترو‬ ‫زیره‌كتر داده‌نێن‪ ،‬به‌رواڵ‌هت‌و قسه‌كردنیاندا‬ ‫دیار‌ه ك‌ه باوه‌ڕی������ان به‌ژن وتواناكانی ژن‬ ‫نییه‌‪.‬‬ ‫ژنان ژماره‌یان له‌پیاوان زیاتره‌‬ ‫پی������اوان نكوڵ������ی ل������ه‌و‌ه ناك������ه‌ن ك‌ه ژن‬ ‫پێویست‌ه بۆ پێكهێنانی ژیانی هاوسه‌ری‪،‬‬ ‫په‌روه‌رده‌كردن������ی من������داڵ‪ ،‬ئاماده‌كردنی‬ ‫خواردن‌و ماڵ پاككردن������ه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌‌و هه‌موو راستییه‌ش������دا پیاوان بڕوایان‬ ‫وای‌ه ده‌‌توانن به‌بێ ژن بژین‪ ،‬به‌ڵكو ژیانیان‬ ‫خۆشتر‌ه ئه‌گه‌ر له‌ژن دووربن‪.‬‬ ‫نكوڵی و درۆكردن‬ ‫س������میپ‌و دو باس له‌و‌ه ده‌كه‌ن ك‌ه پیاوان‬ ‫به‌پێویس������تی ده‌‌زان������ن ك‌ه راس������تیه‌كان‬ ‫بشارنه‌وه‌و نكوڵی لێبكه‌ن‪ ،‬هه‌رگیز پیاوان‬ ‫گوێ به‌ره‌فتارو هه‌ڵسوكه‌وتی خۆیان ناده‌ن‬ ‫ته‌نها درۆده‌كه‌ن‪ ،‬چونك‌ه ژنان وه‌كو پیاوان‬ ‫نی������ن‪ ،‬زۆر ئاگاداری ئ������ه‌‌و رووداوان‌ه نین‬ ‫ك‌ه له‌چوارده‌وریان������دا رووده‌دات‪‌ ،‬پیاوان‬ ‫زۆر به‌باش������ی نكوڵی ل‌ه‌و تاوانان‌ه ده‌كه‌ن‬ ‫ك‌ه ژنه‌كه‌ی ده‌یخات������‌ه پاڵی‪ ،‬بێئه‌‌وه‌ی هیچ‬

‫به‌ڵگه‌یه‌كی هه‌بێت بۆ ئه‌‌و كاره‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌‌گه‌ر‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌وه‌بوو ئه‌‌وا‪ ،‬ده‌‌بێت ژنه‌ك‌ه به‌ڵگه‌ی‬ ‫ته‌واوه‌تی پێشكه‌شی پیاوه‌كه‌ی بكات پاشان‬ ‫به‌های ئه‌‌و به‌ڵگه‌ی‌ه هه‌ڵسه‌نگێنێت ئایا تاچه‌ند‬ ‫راسته‌‪.‬‬ ‫پیاو وه‌ك پیازه‌‬ ‫رۆژنام������ه‌ی فامیلی س������یركلی به‌ریتانی‬ ‫توێژینه‌وه‌یه‌كی باڵوكردۆته‌وه‌‌و تێیدا ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫هه‌ندێك له‌زانا ده‌روونناس������ه‌كان جه‌خت‬ ‫ده‌كه‌نه‌و‌ه له‌سه‌ر ئه‌‌وه‌ی ك‌ه پیاو وه‌كو پیاز‬ ‫وایه‌‪ ،‬پێویس������ت‌ه هه‌ندێك كات توێكڵه‌كه‌ی‬ ‫س������ه‌ره‌وه‌ی پ������اك بكه‌یته‌و‌ه ت������ا ده‌گه‌یت‌ه‬ ‫ناوه‌ڕۆك‪‌،‬ئه‌‌گه‌ر به‌خێرایی پاكی بكه‌یت‪،‬‬ ‫ئه‌‌وا فرمێسك به‌چاوتد‌ا دێت‌ه خوارێ‪.‬‬ ‫توێژینه‌وه‌ك‌ه ئام������ۆژگاری پیاوان ده‌كات‪،‬‬ ‫پێش پێكه‌وه‌نانی ژیانی هاوسه‌ری هه‌موو‬ ‫نهێنییه‌كانی له‌الی ژنه‌ك������‌ه باس بكات‪،‬‬ ‫چونك‌ه راستگۆیی له‌گرنگترین بنه‌ماكانی‬ ‫سه‌ركه‌وتنی ژیانی هاوسه‌رگیرییه‌‪.‬‬ ‫رینۆڵدز كه‌توێژه‌ره‌وه‌یه‌كی به‌ریتانیی‌ه ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫راست‌ه هه‌ركه‌سێك له‌ئێم‌ه تایبه‌تمه‌ندیه‌كی‬ ‫خۆی هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ئاشكراكردنی نهێنییه‌كان‬ ‫له‌كاتێك������ی دره‌نگدا ژیانی هاوس������ه‌ری‬ ‫تێ������ك ده‌دات‌و ژنه‌ك‌ه واهه‌س������ت ده‌كات‬ ‫كه‌مێرده‌كه‌ی به‌ویستی خۆی درۆی له‌گه‌ڵدا‬ ‫كردووه‌‌ونهێنیه‌كانی لێ شاردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫پی������او هه‌رده‌م خ������ۆی به‌ئ������ازاد داده‌نێت‬ ‫ك‌ه ئ������ازاد‌ه له‌هه‌ڵس������وكه‌وتیداو بۆی هه‌ی‌ه‬ ‫پارێزگاری بكات له‌و نهێنی‌و ئاره‌زوانه‌ی‬ ‫ك‌ه ده‌یه‌وێت هه‌رده‌م ش������اراو‌ه بێت‪ .‬ژنان‬ ‫به‌گشتی هه‌ست ناسكن‌و‌به‌مافی خۆیانی‬ ‫ده‌زانن ك‌ه بچوكترین ش������ت بزانن له‌سه‌ر‬ ‫ئه‌‌و كه‌س������ه‌ی ده‌بێت‌ه هاوس������ه‌ریان‪ ،‬چه‌ند‬

‫نهێنی������ه‌كان به‌الی پیاوه‌ك������ه‌و‌ه بێمانابن‪،‬‬ ‫به‌اڵم بۆ ژنه‌ك������‌ه زۆر گرنگ‌ه ك‌ه بیزانێت‬ ‫له‌به‌رئه‌‌و‌ه باشتروای‌ه پێش چوون‌ه ناو ژیانی‬ ‫هاوسه‌رییه‌و‌ه هه‌موو شتێك له‌الی ژنه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫باس بكات له‌وانه‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬هه‌م������وو ورده‌كارییه‌كانی ژیانی خۆی‬ ‫باس بكات وه‌ك ئه‌و‌ه ‌ی ئایا پێش������تر ژنت‬ ‫هه‌بووه‌؟ چه‌ند منداڵت هه‌یه‌؟ به‌نیازی دوای‬ ‫هاوسه‌رگیری منداڵه‌كان بێنیت بۆئه‌‌وه‌ی‬ ‫له‌گه‌ڵماندا بژین؟ بۆئه‌‌وه‌ی به‌رنامه‌یه‌ك بۆ‬ ‫ژیانی داهاتووتان دابنێن‪.‬‬ ‫‪ .2‬باس������ی بچوكترین ورده‌كاری له‌سه‌ر‬ ‫خۆت‌و شێوه‌ت یان چیت پێخۆشه‌‌و چیت‬ ‫پێناخۆشه‌‪ ،‬بۆئه‌‌وه‌ی بزانیت ئه‌‌و ژن‌ه شوو‬ ‫به‌خۆت ده‌كات نه‌ك شێوه‌ت‪.‬‬ ‫‪ .3‬ئه‌‌گه‌ر كێشه‌ی پاره‌ت هه‌بوو و‌نا‌توانی‬ ‫داواكاری‌و پێویستییه‌كانی كچه‌كه‌و ماڵی‬ ‫كچه‌ك‌ه دابین بكه‌یت‪ ،‬ئه‌‌وا له‌سه‌ر ئه‌‌م خااڵن‌ه‬ ‫رێ������ك بكه‌ون‌و بگه‌ن‌ه چاره‌س������ه‌رێك ك‌ه‬ ‫هه‌ردووال پێتان باش بێت‪.‬‬ ‫‪ .4‬به‌ژنه‌كه‌ت بڵێ مانگان‌ه چه‌ند پاشه‌كه‌وت‬ ‫ده‌كه‌ی������ت‪ ،‬چونك‌ه ژن ح������ه‌ز ده‌كات پار‌ه‬ ‫به‌ده‌ست خۆی بێت له‌ماڵدا‪.‬‬ ‫‪ .5‬ه������ه‌ر هه‌ڵه‌یه‌كی ژیان ك������‌ه په‌یوه‌ندی‬ ‫به‌هه‌ڵسوكه‌وته‌و‌ه هه‌بێت باسی بكه‌‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫له‌وانه‌ی‌ه كه‌سێكی ك‌ه بۆی بگێڕێته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .6‬ئه‌‌گه‌ر نه‌خۆشییه‌ك یان گرفتێك هه‌ی‌ه‬ ‫له‌خێزانه‌كه‌تاندا ك‌ه ده‌بێت‌ه كێش‌ه بۆ منداڵ‬ ‫نه‌بوون‪ ،‬باسی بكه‌‪.‬‬ ‫‪ .7‬له‌وانه‌ی‌ه ئه‌‌م خاڵ‌ه بێمانابێت‪ ،‬به‌اڵم پێی‬ ‫بڵێ ك‌ه ماوه‌یه‌كی زۆر له‌به‌رده‌م ته‌له‌ڤزیۆندا‬ ‫داده‌نیشیت‌و بیری كه‌سه‌كانی چوارده‌ورت‬ ‫نامێنێت‌و حه‌ز به‌جگه‌ره‌كێش������ان ده‌كه‌یت‬ ‫له‌ژووری نوستندا‪.‬‬

‫ی كێشه‌كانت ببه‌ره‌وه‌؟!‬ ‫ئازابه‌و روبه‌ڕوو ‌‬ ‫له‌گه‌ڵ كه‌س ‌ی به‌رامبه‌رتان بۆ په‌یوه‌ندیكردن‬ ‫زۆرگرنگه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌م شێوازه‌دا زیاده‌ڕه‌و ‌ی‬ ‫مه‌ك������ه‌‌و به‌به‌رده‌وام ‌ی س������ه‌یر ‌ی كه‌س������ ‌ی‬ ‫به‌رامبه‌رتان مه‌كه‌ن‪.‬‬ ‫‪ .2‬زاڵ بن به‌سه‌ر ترس ‌ی خۆتاندا‪:‬‬ ‫له‌كات������ ‌ی رووبه‌ڕووبونه‌و‌ه ‌ی بوارێك ‌ی نو ‌ێ‬ ‫توش ‌ی ترس یان ته‌نانه‌ت سه‌رسام ‌ی ده‌بن‪.‬‬ ‫ته‌واو ‌ی وزه‌و هێز ‌ی خۆتان بۆشاردنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫شڵه‌ژانتان به‌كارمه‌هێنن‪ .‬له‌به‌رامبه‌ردا هه‌وڵ‬ ‫بده‌ن شێو‌ه ‌ی توڕه‌بوونتان وه‌ك كرده‌وه‌یه‌ك‬ ‫به‌كاربێنن‪ ،‬وات‌ه له‌گه‌ڵ كه‌س ‌ی به‌رامبه‌رتان‬ ‫گفتوگۆ بك‌هن‌و روبه‌ڕووببنه‌و‌ه له‌گه‌ڵی‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬په‌یوه‌ند ‌ی درووست بكه‌ن‪:‬‬ ‫به‌دڵنیاییه‌و‌ه س������ه‌ره‌تا ‌ی ده‌س������تپێكردن ‌ی‬ ‫گفتوگۆ له‌گه‌ڵ كه‌سێك ‌ی نه‌ناسراو یاخود‬ ‫یه‌ك ‌ێ له‌دراوس������ێكانتان به‌كارێك ‌ی زۆر‬ ‫قورس‌و گ������ران دێت‌ه پێش چاو‪ .‬به‌خۆتان‬

‫بڵین ك������‌ه هه‌موو كه‌س������ێك له‌كاتێكدا‬ ‫له‌س������ه‌ره‌تادا ك‌ه گفتوگۆ له‌گه‌ڵ كه‌سێك ‌ی‬ ‫دیكه‌دا ده‌س������تپێده‌كات شڵه‌ژانێك ‌ی پێو‌ه‬ ‫دیاره‌‪ .‬له‌جیات ‌ی ئه‌و‌ه ‌ی ك������‌ه به‌به‌رده‌وام ‌ی‬ ‫ب������ه‌دوا ‌ی دووركه‌وتنه‌و‌ه له‌خه‌ڵك بگه‌ڕێن‪،‬‬ ‫خۆتان ناچار بكه‌ن تا له‌گه‌ڵیان په‌یوه‌ند ‌ی‬ ‫دروس������ت بكه‌ن‪ .‬به‌م شێواز‌ه ره‌فتاركردن‌ه‬ ‫متمانه‌تان پێده‌به‌خش������ێت‌و ئه‌و بواره‌تان‬ ‫بۆده‌ره‌خس������ێن ‌ی ك‌ه باش������ترین ش������ێواز‬ ‫بۆدروستكردن ‌ی په‌یوه‌ندییه‌كانتان له‌گه‌ڵ‬ ‫تاكه‌كان ‌ی ده‌وربه‌رتان بدوزنه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬له‌لۆم ‌ه ‌ی خه‌ڵك مه‌ترسن‪:‬‬ ‫ترستان له‌تانه‌و ته‌شه‌رو لۆمه‌كردن ‌ی خه‌ڵك‬ ‫نه‌بێت بۆ دۆزین������ه‌و‌ه ‌ی ك‌هش‌و هه‌وایه‌ك ‌ی‬ ‫نوێ‌‪ ،‬ه������اوكات له‌دۆزینه‌و‌ه ‌ی ئه‌زمونێك ‌ی‬ ‫نو ‌ێ په‌ل‌ه بك������ه‌ن‪ .‬ده‌توانن ورد‌ه ورد‌ه زۆر‬ ‫به‌خێرایی خۆتان له‌گه‌ڵ بارودۆخ‌ه نوێكه‌دا‬ ‫بگونجێنن‪.‬‬

‫‪ .5‬السای ‌ی مه‌كه‌نه‌وه‌‪:‬‬ ‫بێگوم������ان هه‌ندێجار الس������اییكردنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫كه‌سانێك ك‌ه به‌به‌ته‌واو ‌ی له‌خۆیان دڵنیان‬ ‫به‌سود ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم ئه‌م الساییكردنه‌وه‌ی‌ه‬ ‫س������نورێك ‌ی هه‌ی������ه‌‪ .‬هه‌ر تاكه‌كه‌س������ێك‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر كه‌سایه‌ت ‌ی تایبه‌ت ‌ی خۆ ‌ی متمان‌ه ‌ی‬ ‫خۆ ‌ی پیشان ده‌دات‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه ئێو‌ه ناتوانن‬ ‫السای ‌ی ره‌فتار ‌ی كه‌سانێك ‌ی دیك‌ه بكه‌نه‌وه‌‪،‬‬ ‫باشتروای‌ه به‌شێواز ‌ی خۆتان ره‌فتار بكه‌ن‪.‬‬ ‫‪ .6‬متمان ‌ه به‌خۆتان بكه‌ن‪:‬‬ ‫به‌ده‌نگ ‌ی به‌رز‌و به‌ره‌ق ‌ی قسه‌كردن هێما ‌ی‬ ‫متمان‌ه به‌خۆكردن نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌م كرده‌وه‌ی‌ه‬ ‫یارمه‌ت ‌ی ئێو‌ه ده‌دات تا متمان‌ه ببه‌خش������ن‌ه‬ ‫خۆتان‌و ئ������ه‌وه‌ش كاریگه‌رتر‌و باش������تر‌ه‬ ‫له‌و‌ه ‌ی ده‌س������ت بخه‌ن‌ه سه‌ر ده‌متان‌و له‌ژێر‬ ‫لێوه‌و‌ه ورت‌ه ورت بكه‌ن‪ ،‬هه‌روه‌ها له‌كات ‌ی‬ ‫گفتوگۆكردندا سه‌یر ‌ی نێوچاوان ‌ی كه‌س ‌ی‬ ‫به‌رامبه‌ر بكه‌ن‪ ،‬راسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ كه‌س ‌ی‬

‫به‌رامبه‌ر قس‌ه بكه‌ن‪.‬‬ ‫‪ .7‬ئامانج ‌ی خه‌یاڵ ‌ی هه‌ڵمه‌بژێره‌‪:‬‬ ‫ئایا متمان������‌ه نه‌كردن به‌خۆت������ان له‌وه‌و‌ه‬ ‫س������ه‌رچاو‌ه ناگرێت ك������‌ه به‌به‌رده‌وام ‌ی وا‬ ‫هه‌ست ده‌كه‌ن ك‌ه شكست دێنن؟ واز له‌و‬ ‫ئامانجان‌ه بێنن ك‌ه به‌ده‌ستهێنانیان دژواره‌‪.‬‬ ‫یه‌كێك له‌كلیله‌كان ‌ی متمان‌ه به‌خۆكردن‪،‬‬ ‫راستگۆییه‌‪ .‬پێویست‌ه ئێو‌ه قه‌بار‌ه ‌ی تواناكان ‌ی‬ ‫خۆتان بناسن‌و ئامانجه‌كانتان به‌سه‌ر چه‌ند‬ ‫قۆناغێك������دا دابه‌ش بك������ه‌ن‪ ،‬تێپه‌ڕاندن ‌ی‬ ‫ئه‌و ورد‌ه قۆناغان������ه‌ش یارمه‌تیده‌ر ده‌بێ‬ ‫له‌گه‌یشتن به‌ئامانج‌ه س������ه‌ره‌كییه‌كانتان‪،‬‬ ‫به‌مه‌رجێك س������نور ‌ی تواناكان ‌ی خۆتان‬ ‫ره‌چاو بكه‌ن‪.‬‬ ‫‪ .8‬سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ستده‌هێنن ئه‌گه‌ر‪.‬‬ ‫به‌به‌رده‌وام ‌ی بۆ دوركه‌وتنه‌و‌ه له‌شكسته‌كان‬ ‫ده‌بێت هه‌ڵه‌كان ‌ی خۆتان بهێنه‌و‌ه به‌رچاوو‬ ‫بیان ناسن‪ .‬به‌ش������ێوه‌یه‌ك ‌ی ورد هه‌ڵه‌كان ‌ی‬

‫راب������ردوو له‌بازن������‌ه ‌ی ئیش������ه‌كان یاخود‬ ‫له‌ژیان������ ‌ی تایبه‌ت هه‌ڵس������ه‌نگینین‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫له‌پێناو دووركه‌وتنه‌و‌ه له‌دوباره‌كردنه‌و‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌و هه‌اڵن������ه‌و په‌ندوه‌رگرتن لێیان‪ ،‬تاوه‌كو‬ ‫به‌رچاوتان رۆش������نتر بێت له‌هه‌نگاونان‬ ‫به‌ره‌و‌ه سه‌ركه‌وتن ‌ی گه‌وره‌تر‪.‬‬ ‫‪ .9‬وه‌رزش بكه‌ن‪:‬‬ ‫یاریگایه‌ك ‌ی وه‌رزش ‌ی له‌نزیك ‌ی ماڵه‌كه‌تان‬ ‫هه‌ڵبژێرن‪ .‬به‌پێ ‌ی ئه‌و توانایی‌ه ‌ی ك‌ه هه‌تان‌ه‬ ‫(س������ه‌ره‌تایی‌‪ ،‬مامناوه‌ند‪ ،‬پێشكه‌وتوو‪).. .،‬‬ ‫خۆتان ناون������ووس بكه‌ن‪ ،‬ه������ه‌وڵ بده‌ن‬ ‫له‌گه‌ڵ كه‌س������انێك ك‌ه له‌ئاس������ت ‌ی توانای‬ ‫ئێوه‌دابن‪ ،‬روبه‌ڕووببنه‌وه‌‪ ،‬پاشان ده‌بیینن‬ ‫ئه‌و سه‌ركه‌وتنان‌ه ‌ی ك‌ه به‌ده‌ستیان ده‌هێنن‬ ‫له‌ئاس������ت ‌ی تواناكانتاندای������ه‌‌و متمانه‌تان‬ ‫پێده‌به‌خشێت‪ .‬به‌جۆرێك ك‌ه له‌ماوه‌ییه‌ك ‌ی‬ ‫زۆر كورتدا به‌س������ه‌ركه‌وتنه‌كان ‌ی خۆتان‬ ‫سه‌رسام ده‌بن‪.‬‬


‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫پێنجش ‌ه ممه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫‪9‬‬

‫سه‌رۆكی لیژنه‌ی كاروباری كۆمه‌اڵیه‌تی‌و منداڵ‌و خێزان له‌په‌رله‌مانی كوردستان‪:‬‬

‫ی مندااڵن قه‌ده‌غه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌ئێم ‌ه چاره‌سه‌ر ناكرێت‬ ‫كاركردن ‌‬ ‫هه‌وڵه‌كان ‌ی په‌رله‌مان ‌ی كوردستان‬ ‫بۆرێگریكردن له‌دیارد‌هی‌‬ ‫سواڵكردن‌و كاركردن ‌ی مندااڵن‌و‬ ‫ئه‌و پێشهات‌و گۆڕانكارییه‌‬ ‫كولتوریان ‌ه ‌ی روبه‌ڕوو ‌ی هه‌رێمی‌‬ ‫كوردستان بونه‌ته‌وه‌‪ ،‬ته‌وه‌ری‌‬ ‫سه‌ره‌ك ‌ی دیمانه‌یه‌ك ‌ی تایبه‌تی‌‬ ‫عه‌بدولسه‌الم به‌رواری سه‌رۆكی‬ ‫لیژنه‌ی كاروباری كۆمه‌اڵیه‌تی‌و‬ ‫منداڵ‌و خێزان له‌پـــــه‌رله‌مانی‬ ‫كوردستان ‌ه له‌گه‌ڵ نم نم ك ‌ه تێیدا‬ ‫رووناكی ده‌خات ‌ه سه‌ر ه ‌ه ریه‌ك له‌و‬ ‫الیه‌نانه‌و جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه كه‌‬ ‫له‌مڕۆدا كولتورێك له‌نێو هاوواڵتیاندا‬ ‫دروست بوو‌ه ك ‌ه بۆهه‌موو شتێك‪،‬‬ ‫ده‌چن ‌ه به‌رده‌م په‌رله‌مان بۆیان‬ ‫چاره‌سه‌ر بكات‪.‬‬ ‫به‌روار ‌ی نمون ‌ه ‌ی ئه‌و‌ه ده‌هێنێته‌وه‌‬ ‫ك ‌ه له‌هه‌رێم ‌ی كوردستان دووملیۆن‌و‬ ‫نیو ده‌نگده‌ر هه‌ن ك ‌ه ته‌مه‌نیان‬ ‫له‌هه‌ژد‌ه ساڵ زیاتره‌وه‌و ده‌توانن‬ ‫كار بكه‌ن‪ ،‬به‌اڵم له‌و رێژه‌یه‌‬ ‫ملێۆنێك‌و سێسه‌د هه‌زاریان‬ ‫فه‌رمانبه‌ری حكومه‌تن‪« ،‬ئه‌مه‌‬ ‫له‌هه‌موو دنیادا نمونه‌ی نییه‌‌و‬ ‫كولتورێكی كۆنه‌‪ ،‬به‌م ‌ه كۆمه‌ڵگا‬ ‫فێری پابه‌ندبوون به‌ده‌وڵه‌ته‌وه‌‬ ‫ده‌بێت‌و رژێم ‌ه دیكتاتۆرییه‌كانی‬ ‫وه‌كو سه‌دام پێیان خۆش بوو ئه‌مه‌‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬تاوه‌كو هه‌میش ‌ه خه‌ڵك‬ ‫به‌ده‌وڵه‌ته‌و‌ه به‌سترابێته‌وه‌»‪.‬‬

‫به‌رزان عه‌لی حه‌م ‌ه له‌هه‌ولێر‬

‫به‌رزان‪ :‬بۆ رێگرتن له‌كاركردنی مندااڵن‬ ‫له‌سه‌ر ش���ه‌قامه‌كاندا چ هه‌نگاوێكتان‬ ‫ناوه‌؟‬ ‫به‌رواری‪ :‬له‌رووی یاس������ایه‌و‌ه كاركردنی‬ ‫مندااڵن قه‌ده‌غه‌ی������ه‌‪ ،‬ئێم‌ه ته‌نها ده‌توانین‬ ‫رێنمایی بده‌ین‌و ده‌ست بۆ دیارده‌ك‌ه درێژ‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬له‌و الیه‌نان‌ه بپرسین ك‌ه به‌رپرس‌ه‬ ‫لێی‪.‬‬ ‫حه‌زده‌كه‌م شتێك روون بێت له‌المان ك‌ه‬ ‫كولتورێك له‌واڵتی ئێمه‌دا دروست بووه‌‪،‬‬ ‫خه‌ڵكانێك فێربوون هه‌ر داواكارییه‌كی‬ ‫ره‌وا یان ناڕه‌وای������ان هه‌بێت‪ ،‬كۆده‌بنه‌وه‌و‬ ‫دێن‌ه به‌رده‌م په‌رله‌م������ان‪ ،‬داوا له‌په‌رله‌مان‬ ‫ده‌ك������ه‌ن بۆیان چاره‌س������ه‌ربكه‌ن‪ ،‬بۆنمون‌ه‬

‫عه‌بدولسه‌الم به‌رواری‬

‫توێژێكی وه‌كو گه‌نجان ك‌ه بێكاره‌‪ ،‬كارێكی‬ ‫هه‌ڵ‌ه ده‌كه‌ن ك‌ه دێن‌ه ب������ه‌رده‌م په‌رله‌مان‪،‬‬ ‫چونك������‌ه په‌رله‌مان بڕی������اری دامه‌زراندن‬ ‫ده‌رناكات‪ ،‬ئه‌گه‌ر یاسایه‌ك نه‌بێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ك‌ه یاس������ا هه‌بوو‪ ،‬مانای ئه‌وه‌ی‌ه الیه‌نێك‬ ‫هه‌ی‌ه ك‌ه به‌ئیشی خۆی هه‌ڵناستێت‌و ده‌بێت‬ ‫داوابكرێ������ت ئه‌و الیه‌ن������‌ه به‌ئه‌ركی خۆی‬ ‫هه‌ستێت‪.‬‬ ‫دیارده‌یه‌كی وه‌كو بێ������كاری الوان چۆن‬ ‫به‌من چاره‌س������ه‌ر ده‌بێت ك‌ه ده‌رچوونێك‬ ‫هه‌بێت له‌یاسا له‌بواری دابینكردنی كار‬ ‫بۆ گه‌نج‪ ،‬به‌اڵم نه‌ك هه‌ر له‌كوردس������تان‬ ‫له‌جیهانیشدا یاس������ایه‌ك نیی‌ه ك‌ه بڵێت‬ ‫ده‌بێت حكوم������ه‌ت كار بۆ گه‌نجان په‌یدا‬ ‫بكات‪ ،‬تاوه‌كو بڕۆین به‌حكومه‌ت بڵێین بۆ‬ ‫ئه‌و یاسایه‌تان جێبه‌جی نه‌كردووه‌‪.‬‬ ‫به‌رزان‪ :‬به‌اڵم یاسا بۆ مندااڵن هه‌ی ‌ه ك ‌ه‬ ‫له‌شه‌قامه‌كاندا كارنه‌كه‌ن‪ ،‬ئه‌ی بۆچی‬ ‫چاودێری ئه‌و یاسایه‌تان نه‌كردووه‌؟‬ ‫به‌رواری‪ :‬كێ ده‌ڵێت چاودێرییمان نییه‌؟‬ ‫ئێم������‌ه ده‌توانین نام‌ه بۆ وه‌زاره‌ت بنێرین‌و‬ ‫بپرسین بۆچی به‌ئیشی خۆتان هه‌ڵناستن‪،‬‬ ‫رۆژانه‌ش ش������تی وامان هه‌ی������ه‌‪ .‬پێموای‌ه‬ ‫جارێكی تر به‌هه‌ڵ‌ه له‌په‌رله‌مان تێده‌گه‌ین‪،‬‬ ‫خه‌ڵك پێیوای‌ه هه‌موو كێشه‌كان له‌په‌رله‌مان‬ ‫چاره‌س������ه‌ر ده‌بێت‪ ،‬به‌اڵم وانییه‌‪ ،‬ده‌بێت‬ ‫له‌الیه‌نی جێبه‌جێكار بپرس������رێت بۆچی‬ ‫فاڵن یاسایان جێبه‌جێ نه‌كردووه‌؟‬ ‫به‌رزان‪ :‬ئایا ده‌شێت یاسایه‌ك ده‌ربكرێت‬ ‫ك ‌ه سیستمی سۆشیال له‌كوردستاندا‬

‫په‌یڕه‌و بكرێت‪ ،‬وه‌كو واڵتانی ئه‌وروپا؟‬ ‫ب����ه‌رواری‪ :‬دابینكردن������ی كار ئه‌ركێك‌ه‬ ‫له‌ئه‌ركه‌كان������ی حكوم������ه‌ت‪ ،‬ب������ه‌اڵم‬ ‫له‌كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك������دا ك‌ه بازاڕی ئازاد حوكم‬ ‫بكات‪ ،‬بۆنمون‌ه له‌كوردستان دووملیۆن‌و نیو‬ ‫ده‌نگده‌رمان هه‌یه‌‪ ،‬ته‌مه‌نیان له‌هه‌ژد‌ه ساڵ بۆ‬ ‫سه‌ره‌وه‌یه‌و ده‌توانن كار بكه‌ن‪ ،‬له‌و رێژه‌ی‌ه‬ ‫ملێۆنێك‌و سێس������ه‌د هه‌زاری فه‌رمانبه‌ری‬ ‫حكومه‌ته‌‪ ،‬ئه‌م‌ه له‌هه‌م������وو دنیادا نمونه‌ی‬ ‫نییه‌‌و كولتورێكی كۆن������ه‌‪ ،‬به‌م‌ه كۆمه‌ڵگا‬ ‫فێری پابه‌ندبوون به‌ده‌وڵه‌ته‌و‌ه ده‌بێت‪ ،‬رژێم‌ه‬ ‫دیكتاتۆرییه‌كانی وه‌كو سه‌دام پێیان خۆش‬ ‫بوو ئه‌م‌ه هه‌بێت‪ ،‬تاوه‌كو هه‌میش‌ه خه‌ڵك‬ ‫به‌ده‌وڵه‌ته‌و‌ه به‌سترابێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ده‌بێت ئێم‌ه‬ ‫ئه‌مڕۆ به‌سه‌ر ئه‌مه‌دا زاڵ بین‪ ،‬له‌ئه‌ڵمانیا ك‌ه‬ ‫دانیشتووانه‌كه‌ی هه‌شتا ملیۆن‌ه له‌هه‌ر شانز‌ه‬ ‫هه‌رێمه‌كه‌یدا ‪240‬هه‌زار فه‌رمانبه‌ری هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌كوردستان ئێم‌ه هاتووینه‌ت‌ه سه‌ر واڵتێكی‬ ‫كاول‪ ،‬تائێس������تا نه‌باری عێراق‌و نه‌باری‬ ‫كوردس������تان وانیی‌ه ك‌ه پرۆژه‌ی وا گه‌ور‌ه‬ ‫بكرێته‌و‌ه ك‌ه حه‌وت هه‌زار‌و هه‌شت هه‌زار‬ ‫كه‌س ئیشی تیا بكات‪.‬‬ ‫ئێم‌ه پرۆژه‌یه‌كمان هه‌ی������‌ه به‌ناوی بیمه‌ی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬تاوه‌كو هاوواڵتی له‌ئاستێكی‬ ‫گونجاو بژی‌و پارێزراوبێت له‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی‬ ‫ك‌ه ل������ه‌ڕووی ئاب������وری‌و ته‌ندروس������تی‌و‬ ‫پێداویستیی‌هتایبه‌تییه‌كانه‌و‌هلێیده‌كرێت‪.‬‬ ‫من له‌نه‌مسا بووم ئه‌و كه‌سه‌ی پێنج هه‌زاری‬ ‫وه‌رده‌گرت ده‌بوو نزیكه‌ی ‪‌ %40‬ی پاره‌كه‌ی‬ ‫بدای‌ه به‌حكومه‌ت‪ ،‬وات‌ه تۆ بۆخۆت كاری‬ ‫ئازاد بكه‌یت‪ ،‬جا ئه‌گه‌ر شۆفێری تاكسی‬ ‫بیت یان له‌چێشتخانه‌‌و كۆمپانیایه‌ك ئیش‬ ‫بكه‌یت‪ ،‬ده‌توانیت هه‌موو ئه‌و سااڵنه‌ی ك‌ه‬ ‫له‌كه‌رت‌ه تایبه‌ته‌كاندا ئیشت كردووه‌و باجت‬ ‫داوه‌‪ ،‬كۆبكرێته‌وه‌و سودی لێ وه‌ربگیرێت‪.‬‬

‫شتانه‌و‌ه هه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئێم‌ه یاس������ای كار‌و یاسای‌و خانه‌نشینی‌و‬ ‫یاس������ای په‌ره‌پێدانی خێ������زان‌و چه‌ندانی‬ ‫ترمان هه‌یه‌‪ ،‬ك‌ه په‌رت‌و باڵون‌و له‌یه‌كتری‬ ‫ناچن‌و به‌یه‌كتره‌و‌ه گرێدراو نین‪ ،‬هه‌ندێكی‬ ‫دژ به‌یه‌كن‪ ،‬بۆی‌ه یه‌كه‌م هه‌نگاومان ئه‌وه‌ی‌ه‬ ‫دیراسه‌تی ئه‌م یاسایان‌ه بكه‌ین‪.‬‬ ‫پرۆس������ه‌یه‌ك هه‌ی������‌ه ك������‌ه زۆر گرنگه‌و‬ ‫پێیده‌وترێ������ت س������ه‌رژمێری كۆمه‌اڵیه‌تی‪،‬‬ ‫پێویس������تی زۆرمان به‌و سه‌رژمێری‌ه هه‌یه‌‪،‬‬ ‫تاوه‌كو بزانین چه‌ند كه‌س������مان هه‌ی‌ه ك‌ه‬ ‫توان������ای كاری هه‌بێ������ت‪ ،‬هه‌ت������ا ئه‌وه‌مان‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬هیچ پرۆژ‌ه یاسایه‌ك ده‌رناكرێت‪،‬‬ ‫چونك‌ه له‌ژینگه‌یه‌كی وه‌ك ئه‌مه‌ی ئێس������تا‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬چۆن بزانین یه‌كێك داهاتی نییه‌‪،‬‬ ‫تاوه‌كو سۆشیاڵ بۆی سه‌رف بكه‌ین‪ ،‬ئێستا‬ ‫له‌قۆناغی ئاماده‌كردنی ئه‌و یاسایه‌داین‪.‬‬ ‫به‌رزان‪ :‬وات ‌ه ده‌ركردن‌و هه‌مواركردنه‌وه‌ی‬ ‫چه‌ند یاس����ا پێویس����ته‌‪ ،‬تاسیستمی‬ ‫سۆشیال له‌كوردستاندا هه‌بێت؟‬ ‫به‌رواری‪ :‬نزیكه‌ی یانز‌ه بۆ دوازد‌ه یاس������ا‬ ‫پێویست‌ه بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و سیستم‌ه بكه‌وێت‌ه كار‪،‬‬ ‫ئه‌مه‌ش ئیشێكی دورو درێژه‌‪ ،‬بۆی‌ه تازووتر‬ ‫ده‌ست پێ بكه‌ین هێشتا دره‌نگه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر ئێم‌ه‬ ‫له‌م ماوه‌یه‌دا بتوانین یاسای دامه‌زراندنی‬ ‫سیستمی بیمه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تی دابنێین ك‌ه من‬ ‫پێی ده‌ڵێم یاسای دایك‪ ،‬ئه‌وكات‌ه ده‌توانین‬ ‫بڵێین هه‌ركه‌سێك داهات‌و توانای كاری‬ ‫نه‌ما له‌به‌ر هه‌ر هۆیه‌ك‪ ،‬حكومه‌ت له‌رێی ئه‌و‬ ‫پاره‌یه‌ی كه‌له‌سندوقی بیمه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تیدا‬ ‫هه‌یه‌تی ده‌یژێنێت‪.‬‬ ‫ب����ه‌رزان‪ :‬هه‌میش���� ‌ه ب����ۆ بزواندن����ی‬ ‫س����ۆزی خه‌ڵكی‪ ،‬له‌چه‌ندی����ن كه‌ناڵی‬

‫ته‌له‌ڤزیۆنییه‌و‌ه دیمه‌نی ئه‌و كه‌س����ان ‌ه‬ ‫نیش����ان ده‌درێ����ت ك���� ‌ه پێویس����تیان‬ ‫به‌ه����اوكاری كردن����ه‌‪ ،‬تاوه‌كو هاوكاری‬ ‫بكرێ����ن‪ ،‬ئایا هۆكار ‌ی ئ����ه‌و‌ه نه‌بوونی‬ ‫یاسای بیمه‌ی كۆمه‌اڵیه‌تییه‌؟‬ ‫به‌رواری‪ :‬له‌هه‌موو كۆمه‌ڵگاكان خه‌ڵكێك‬ ‫س������ود ل������ه‌و كاریگه‌ریی������ه‌ی راگه‌یاندن‬ ‫وه‌رده‌گرێت‪ ،‬ب������ه‌اڵم به‌داخه‌و‌ه ئه‌وه‌ی ئێم‌ه‬ ‫له‌ته‌له‌ڤزیۆنه‌كان������ه‌و‌ه ده‌یبینین‪ ،‬نمونه‌یه‌كی‬ ‫بچوكك������راوه‌ی دیارده‌یه‌ك������ی فراوان������‌ه‬ ‫له‌كۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا‪ ،‬ك‌ه ئه‌مه‌ش له‌ئه‌نجامی‬ ‫نه‌بوونی سیستمی سۆش������یاڵ یان بیمه‌ی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیه‌‪ ،‬بۆی‌ه خه‌ڵك په‌نا بۆ راگه‌یاندن‬ ‫ده‌بات‪.‬‬ ‫به‌رزان‪ :‬ئ����ه‌ی دیارده‌ی س����واڵكردنی‬ ‫سه‌رشه‌قامه‌كانیكوردستانده‌رئه‌نجامی‬ ‫چییه‌؟‬ ‫به‌رواری‪ :‬نه‌ك هه‌ر له‌كوردس������تان به‌ڵكو‬ ‫له‌هه‌موو جیهان سواڵكردن بوو‌ه به‌پیشه‌‪،‬‬ ‫زۆربه‌ی زۆری ئه‌وانه‌ی ك‌ه له‌شه‌قامه‌كانی‬ ‫هه‌ولێردا سواڵ ده‌كه‌ن‪ ،‬عه‌رب‌و بێگانه‌ن‪،‬‬ ‫چونك‌ه له‌الی ئێم‌ه هێش������تا خه‌ڵك پێی‬ ‫شه‌رم‌ه سواڵ بكات‪ ،‬هیچ كاتێكیش بوونی‬ ‫سواڵكه‌ر له‌سه‌ر ش������ه‌قامه‌كاندا نیشانه‌ی‬ ‫هه‌ژاریی ئه‌و كۆمه‌ڵگای‌ه نییه‌‪.‬‬ ‫به‌رزان‪ :‬چ هه‌نگاوێكتان ناو‌ه بۆ نه‌مانی‬ ‫ی‬ ‫كێش����ه‌ی بێكاری����ی‌و كه‌مكردن����ه‌و‌ه ‌‬ ‫دیارد‌ه ‌ی كۆچ به‌ره‌و هه‌نده‌ران؟‬ ‫به‌رواری‪ :‬نه‌بوونی داتا له‌باره‌ی بێكارییه‌و‌ه‬ ‫هه‌م قسه‌ك‌ه راس������ته‌و هه‌م راستیش نییه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌بۆچوونی من به‌باسكردنی‪ ،‬بێكاری‬ ‫گه‌نجان له‌كوردس������تان گ������ه‌ور‌ه كراوه‌‪.‬‬

‫پێموای‌ه ئه‌وه‌ی ه������ه‌ژار‌ه پێیناكرێت كۆچ‬ ‫بكات‪ ،‬ئه‌گه‌ر كۆچه‌ك������‌ه به‌رێگه‌ی قاچاخ‬ ‫بێت ئێس������تاش ‪12-10‬هه‌زار دۆالری‬ ‫تێده‌چێت‪ ،‬ئه‌گ������ه‌ر به‌فی������زا وه‌رگرتن‌و‬ ‫فڕۆكه‌ش بێت هه‌ر بڕێك������ی زۆر پاره‌ی‬ ‫ده‌وێت‪ .‬من بۆ خۆم ئه‌و بڕ‌ه پاره‌یه‌م نییه‌‪،‬‬ ‫بۆی‌ه ئه‌و كه‌س������ه‌ی هه‌ژار بێت پاره‌ی نیی‌ه‬ ‫بگات‌ه ئیبراهیم خه‌لیل‪ ،‬ئه‌گه‌ر بچیت‌ه سه‌ر‬ ‫سنور‌و له‌و كه‌سان‌ه بپرسیت ك‌ه سنورداش‬ ‫ده‌كرێنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌ڵێن خانوو یان سه‌یار‌ه یان‬ ‫دوكانمان فرۆشت پێی چووین‪ ،‬به‌داخه‌و‌ه‬ ‫ئێستا زۆری كۆچكردنه‌كان چاولێكه‌ریی‌ه‬ ‫نه‌ك هه‌ژاری‪.‬‬

‫ب���ه‌رزان‪ :‬كولت���وره‌كان له‌گۆڕاندان‌و‬ ‫ش���ته‌كان زیات���ر به‌دامه‌زراوه‌ی���ی‌و‬ ‫یاس���ایی ده‌كرێن‪ ،‬به‌اڵم بوونی ده‌زگا‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیی���ه‌كان له‌كوردس���تاندا‬ ‫پێچه‌وانه‌ی ئه‌و ره‌وت��� ‌ی گۆڕانكاریان ‌ه‬ ‫نین؟‬ ‫به‌رواری‪ :‬به‌ڵ������ێ من ویس������تم پێت بڵێم‪،‬‬ ‫داموده‌زگا كالسیكییه‌كان ك‌ه به‌هێزده‌بن‪،‬‬ ‫س������ود ل������ه‌و الوازییه‌ی ئ������ه‌دای ده‌مه‌زراوه‌‬ ‫فه‌رمییه‌كان وه‌رده‌گرن‪ ،‬من ك‌ه بیركردنه‌وه‌و‬ ‫پێ������وه‌رم به‌پێی ئ������ه‌و داب‌و نه‌ریتان‌ه بێت‪،‬‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌و به‌ها كۆنان‌ه ئیش بكه‌م‪ ،‬جائه‌گه‌ر‬ ‫دكتۆرێك بم‌و له‌ده‌زگایه‌كی فه‌رمیش������دا‬ ‫ئیش بكه‌م‪ ،‬له‌كۆمه‌ڵناس������یدا پێیده‌وترێت‬ ‫بۆش������ایی كولتوری‪ ،‬وات‌ه كولتور‌ه كۆنه‌كه‌‬ ‫به‌به‌هاو پێوه‌ره‌كانییه‌و‌ه هێشتا الواز نه‌بووه‌و‬ ‫به‌هاو پێوه‌ر‌ه تازه‌كانیش ك‌ه پێویس������تن بۆ‬ ‫كۆمه‌ڵگا‪ .‬هه‌تا مۆبایل‌و س������ه‌یار‌ه لێخوڕین‬ ‫بۆ كچ له‌هه‌ندێ ناوچ‌ه حه‌رام‌ه بێت‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫ده‌مانگه‌یه‌نێت‌ه ئه‌وه‌ی ك‌ه گه‌نده‌ڵیش‪ ،‬یاساییه‌‪.‬‬

‫به‌رزان‪ :‬وات‌ه به‌جێبه‌ج����ێ بوونی ئه‌و‬ ‫پرۆژه‌ی���� ‌ه كوردس����تان ده‌بێت ‌ه خاوه‌ن‬ ‫ی‬ ‫سیس����تمێكی سۆش����یاڵ ‌ی هاوشێو‌ه ‌‬ ‫نه‌مسا؟‬ ‫به‌رواری‪ :‬سۆشیال به‌رهه‌می ئه‌م سیستمه‌یه‌‪،‬‬ ‫نه‌بوونی ئه‌م سیستم‌ه مه‌حاڵ‌ه سۆشیاڵت بۆ‬ ‫دروس������ت بكات‪ ،‬بۆی‌ه پێویست‌ه دیراسه‌تی‬ ‫هه‌موو یاساكانی هه‌رێم‌و عێراقیش بكه‌ین‬ ‫ك‌ه راسته‌وخۆو ناڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ندیان به‌و‬

‫تێگه‌یشتنله‌توندوتیژ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی منداڵ‌و هه‌رزه‌كاران‬ ‫ره‌فتار ‌‬ ‫له‌ئینگلیزییه‌وه‌‪ :‬دیار ئه‌كره‌م‬ ‫نیگه‌رانییه‌ك ‌ی زۆر هه‌ی‌ه سه‌باره‌ت به‌بوون ‌ی‬ ‫ره‌فت������ار ‌ی توندوتی������ژ ‌ی له‌نێ������و منداڵ‌و‬ ‫هه‌رزه‌كاراندا‪ ،‬ئه‌وه‌ش پرسێك ‌ی ئاڵۆزو پڕ‬ ‫له‌گرفته‌‪ ،‬بۆی‌ه پێویس������ت‌ه دایكان‌و باوكان‪،‬‬ ‫مامۆستایان‪ ،‬كه‌سان ‌ی تر ‌ی پێگه‌یشتوو له‌و‬ ‫راستیی‌ه تێبگه‌ن‪ .‬مندااڵن له‌قۆناغ ‌ی باخچ‌هی‌‬ ‫س������اوایانه‌و‌ه ده‌توانن ره‌فتار ‌ی شه‌ره‌نگێزی‌‬ ‫نیش������ان بده‌ن‪ .‬دایكان‌و باوكان‌و كه‌سانی‌‬ ‫تر ‌ی پێگه‌یشتوو به‌بینین ‌ی ئه‌م ره‌فتار‌ه ره‌نگه‌‬ ‫نیگه‌ران بن‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌وان هیوادارن‬ ‫مندااڵن له‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی بازن‌ه ‌ی توندوتیژ ‌ی گه‌شه‌‬ ‫بك������ه‌ن‪ .‬توندوتیژ ‌ی له‌هه‌ر ته‌مه‌نێك ‌ی ژیانی‌‬ ‫منداڵدا بێت‪ ،‬پێویست‌ه جێگ‌ه ‌ی سه‌رنج بێت‌و‬ ‫نابێت ته‌نها وه‌ك قۆناغێك ك‌ه ئه‌وان پیایدا‬ ‫تێپه‌ڕ ده‌بن‪ ،‬لێ ‌ی بڕوانرێت‪.‬‬ ‫بوار ‌ی ره‌فتار ‌ی توندوتیژی‌‬ ‫ره‌فت������ار ‌ی توندوتی������ژ ‌ی له‌من������دااڵن‌و‬ ‫هه‌رزه‌كاران������دا بوارێك������ ‌ی ف������راوان‬ ‫له‌خۆده‌گرێ������ت‪ .‬هه‌ڵچوون������‌ه به‌هێ������ز‌ه‬ ‫ده‌روونییه‌كان‪ ،‬ش������ه‌رخواز ‌ی جه‌سته‌یی‌‪،‬‬ ‫شه‌ڕكردن‪ ،‬هه‌ڕه‌شه‌و هه‌وڵدان بۆئازاردان ‌ی‬ ‫كه‌س������ان ‌ی تر (بیر ‌ی كوش������تنیش له‌خۆ‬ ‫ده‌گرێت)‪ ،‬به‌كارهێنان ‌ی چه‌ك‪ ،‬بێبه‌زه‌ی ‌ی‬ ‫نوان������دن به‌رامبه‌ر ئ������اژه‌اڵن‪ ،‬ئاگرنانه‌وه‌‪،‬‬ ‫كاول������كار ‌ی خانووب������ه‌ر‌ه به‌مه‌به‌س������ت‌و‬ ‫شڕه‌خۆری‌‪.‬‬ ‫ئه‌و فاكته‌ران‌ه ‌ی ده‌بن‌ه هۆ ‌ی‬ ‫زیادكردن ‌ی مه‌ترس ‌ی توندوتیژ ‌ی‬ ‫ژماره‌یه‌ك������ ‌ی زۆر له‌توێژین������ه‌وه‌كان‬

‫گه‌یش������توونه‌ت‌ه ئه‌و ده‌رئه‌نجام‌ه ‌ی كۆمه‌ڵ‌ه‬ ‫فاكته‌رێ������ك ده‌بن������‌ه ه������ۆ ‌ی زیادكردن ‌ی‬ ‫مه‌ترس ‌ی ره‌فتار ‌ی توندوتیژ ‌ی له‌مندااڵن‌و‬ ‫هه‌رزه‌كاراندا‪ ،‬گرنگترین ‌ی ئه‌و فاكته‌رانه‌ش‬ ‫بریتین له‌‪:‬‬ ‫‪ .1‬شه‌ڕخواز ‌ی پێش������ینه‌ی ‌ی یان ره‌فتار ‌ی‬ ‫توندوتیژ‪.‬‬ ‫‪ .2‬له‌ئه‌نجام������ ‌ی بوون������‌ه قوربان ‌ی مامه‌ڵ‌ه ‌ی‬ ‫خراپ ‌ی جه‌سته‌ی ‌ی یان سێكسی‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬نمایش������كردن ‌ی توندوتیژ ‌ی له‌نێو ماڵ‌و‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌دا‪.‬‬ ‫‪ .4‬نمایشكردن ‌ی توندوتیژ ‌ی له‌هۆكاره‌كان ‌ی‬ ‫راگه‌یاندندا له‌نمون������‌ه ‌ی ته‌له‌ڤزیۆن‪ ،‬فیلم‪،‬‬ ‫‪...‬هتد‪.‬‬ ‫‪ .5‬فاكت������ه‌ر‌ه بۆماوه‌یییه‌كان یان بۆماو‌ه ‌ی‬ ‫خێزانی‌‪.‬‬ ‫‪ .6‬به‌كارهێنان������ ‌ی كح������ول‌و م������ادد‌ه‬ ‫هۆشبه‌ره‌كان‪.‬‬ ‫‪ .7‬كارلێككردن������ ‌ی فاكت������ه‌ر‌ه ئابووری‌‌و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تی������‌ه دژواره‌كان������ ‌ی نێو خێزان‬ ‫وه‌ك‪ :‬هه‌ژاری‌‪ ،‬جیابوونه‌و‌ه ‌ی هاوسه‌رێتی‌‪،‬‬ ‫له‌ده‌س������تدان ‌ی دایك یان باوك‪ ،‬بێكاری‌‪،‬‬ ‫له‌ده‌ستدان ‌ی هاوكار ‌ی له‌الیه‌ن خێزانان ‌ی‬ ‫تره‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .8‬بوون ‌ی چه‌ك ‌ی كاڵشینكۆف له‌نێو ماڵدا‪.‬‬ ‫‪ .9‬زیانگه‌یش������تن به‌مێش������ك له‌ئه‌نجام ‌ی‬ ‫برینداربوون ‌ی سه‌ر‪.‬‬ ‫نیشان‌همه‌ترسیداره‌كان ‌ی‬ ‫توندوتیژ ‌ی مندااڵن‬ ‫ئ������ه‌و مندااڵن������‌ه ‌ی چه‌ندی������ن فاكته‌ر ‌ی‬ ‫مه‌ترس������یدارو هه‌روه‌ها ئ������ه‌م ره‌فتاران‌ه ‌ی‬ ‫خواره‌وه‌یان تیا به‌دیده‌كرێت‪ ،‬پێویس������ت‌ه‬

‫به‌ئاگاو‌ه هه‌ڵسه‌نگاندنیان بۆئه‌نجام بدرێت‪:‬‬ ‫‪ .1‬تووڕه‌ی ‌ی زۆر‪.‬‬ ‫‪ .2‬له‌ده‌ستدان ‌ی میزاژو هه‌ڵچوون ‌ی ناوبه‌ناو‪.‬‬ ‫‪ .3‬زوو تووڕه‌بوون‪.‬‬ ‫‪ .4‬هه‌ڵه‌شه‌ی ‌ی بێئه‌ندازه‌‪.‬‬ ‫‪ .5‬زوو بێئومێد بوون‪.‬‬ ‫دایكان و باوكان و مامۆس������تایان پێویست‌ه‬ ‫به‌ئاگابن تا ئه‌م ره‌فتاران‌ه ال ‌ی منداڵ زیاد‬ ‫نه‌كه‌ن‪.‬‬ ‫چ ‌ی بكرێت ئه‌گه‌ر منداڵێك‬ ‫ره‌فتار ‌ی توندوتیژ ‌ی نواند؟‬ ‫هه‌ر كاتێ������ك دایكان‌و ب������اوكان یاخود‬ ‫پێگه‌یش������تووان نیگه‌ران بوون‪ ،‬پێویس������ت‌ه‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاندنێك ‌ی گش������تگیر ‌ی ده‌روونی‌‌و‬ ‫ته‌ندروست ‌ی پرۆفیشناڵ ‌ی بۆئه‌نجام بده‌ن‪.‬‬ ‫هه‌ند ‌ێ كات چاره‌س������ه‌ر ‌ی پێشین‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫كه‌سێك ‌ی پرۆفیشناڵه‌و‌ه یارمه‌تیده‌ر ده‌بێت‪.‬‬ ‫ئامانجه‌كان ‌ی ئه‌و چاره‌س������ه‌ر‌ه به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫نموونه‌ی ‌ی پێداگر ‌ی ده‌كات به‌و‌ه ‌ی ك‌ه منداڵ‬ ‫كۆنترۆڵ ‌ی هه‌ڵچوون ‌ی بكات‌و به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫دروست گوزارشت له‌تووڕه‌یی‌‌و بێئومێد ‌ی‬ ‫خۆ ‌ی بكات‪ ،‬لێپرس������راو بێ������ت به‌رامبه‌ر‬ ‫كارداره‌كانی‌‌و ده‌رئه‌نجامه‌كان په‌س������ه‌ند‬ ‫بكات‪ .‬وێڕا ‌ی ئه‌وه‌ش پێویس������ت‌ه ملمالن ‌ێ‬ ‫خێزانیی������ه‌كان‌و پرۆگرامه‌كان ‌ی خوێندن‌و‬ ‫گرفت‌ه كۆمه‌اڵیه‌تییه‌كان له‌یاد نه‌كرێن‪.‬‬ ‫چ شتێك رێگر ‌ی‬ ‫له‌توندوتیژ ‌ی مندااڵن ده‌كات؟‬ ‫تویژینه‌وه‌كان ئه‌و‌ه نیشان ده‌ده‌ن ك‌ه زۆرێك‬ ‫له‌ره‌فتار ‌ی توندوتیژ ‌ی مندااڵن ده‌شێت كه‌م‬ ‫بكرێته‌و‌ه یان ته‌نان������ه‌ت رێگر ‌ی بكرێت‪،‬‬

‫مامه‌ڵه‌كردنی دروست له‌گه‌ڵ منداڵ‌و هه‌رزه‌كار هه‌وێنی سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌تر‌ه‬ ‫ئه‌گه‌ر هاتوو ئه‌و فاكته‌ران‌ه مه‌ترسییداران‌ه ‌ی‬ ‫له‌سه‌ره‌و‌ه ئاماژ‌ه ‌ی پێدرا كه‌م كرایه‌وه‌‪.‬‬ ‫خاڵێك ‌ی گرن������گ ئه‌وه‌ی‌ه ده‌بێت هه‌وڵه‌كان‬ ‫رووه‌و كه‌مكردن������ه‌و‌ه ‌ی توندوتیژییه‌كان ‌ی‬ ‫مندااڵن‌و هه‌رزه‌كاران له‌نێو ماڵ‪ ،‬كۆمه‌ڵگه‌و‬ ‫میدیاكان ئاڕاست‌ه بكرێن‪ .‬ئاشكرای‌ه ك‌ه‬ ‫توندوتی������ژ ‌ی ده‌بێت‌ه ه������ۆ ‌ی به‌رپاكردن ‌ی‬

‫توندوتی������ژی‌‪ ،‬ب������ه‌اڵم ئه‌م س������تراتیژان‌ه ‌ی‬ ‫خواره‌وه‌ش ده‌توانن توندوتیژ ‌ی كه‌م بكه‌نه‌و‌ه‬ ‫یان رێگر ‌ی لێبكه‌ن‪:‬‬ ‫‪ .1‬رێگرتن له‌خ������راپ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ‬ ‫مندااڵندا‪ ،‬ئه‌ویش له‌رێ ‌ی مه‌شق پێكردن ‌ی‬ ‫دای������كان‌و ب������اوكان‪ ،‬پرۆگرام ‌ی هاوكار ‌ی‬ ‫خێزان‌و ‪ ....‬هتد‪.‬‬

‫فۆتۆ‪ :‬سۆران نه‌قشبه‌ندی‬ ‫‪ .2‬پرۆگرام������ ‌ی رۆش������نبیر ‌ی سێكس������ ‌ی‬ ‫بۆهه‌رزه‌كاران‪.‬‬ ‫‪ .3‬پرۆگرام ‌ی رێگریكردن له‌توندوتیژ ‌ی‬ ‫الوان‪.‬‬ ‫‪ .4‬چاودێریكردن������ ‌ی من������دااڵن له‌بینین ‌ی‬ ‫دیمه‌ن������ ‌ی توندوتیژ ‌ی ك‌ه له‌نێو ته‌له‌ڤزیۆن‪،‬‬ ‫فیلم‌و ڤیدیۆكاندا نمایش ده‌كرێت‪.‬‬


‫‪8‬‬

‫‌ممه‬ ‫پێنجشه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫ئاوی پرته‌‌قاڵ رێ‬ ‫ل ‌ه دروستبوونی به‌‌ردی‬ ‫گورچیل ‌ه ده‌‌‌گرێت‬ ‫ ئا‪ :‬شلێر حه‌م ‌ه‌ساڵح‬ ‫‌‌ریانخستوه‬ ‫‌‌‬ ‫‌وه زانس������تیه‌‌كان ده‬ ‫لێكۆڵینه ‌‌‬ ‫رێگه‬ ‫ك������‌ه خواردنه‌وه‌‌ی ئ������اوی پرته‌‌قاڵ ‌‌‬ ‫له‌دروستبوونی به‌‌ردی گورچیل‌ه ده‌‌گرێت‬ ‫به‌رێژه‌‌ی ‪. ٪‌٥٠‬‬ ‫‌‌مه جگه‌‌له‌وه‌‌ی ك������‌ه پرته‌‌قاڵ رێژه‌‌یه‌‌كی‬ ‫ئه ‌‌‬ ‫‌‌بێته هۆی‬ ‫زۆر ڤیتامین سی تێدایه‌‌‪ ،‬ك‌ه ئه ‌‌‬ ‫به‌هێزكردنی خرۆك‌ه سپیه‌‌كان‪.‬‬ ‫�����توه‌‪ ،‬خواردنی‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌‌كان ده‌‌ریانخس� ‌‌‬ ‫�����ته بۆ هه‌‌موو‬ ‫یه‌‌ك پرته‌‌قاڵ رۆژان‌ه پێویس� ‌‌‌‬ ‫توێكڵه سپیه‌‌ی ك‌ه له‌دیوی‬ ‫‌‌‬ ‫مرۆڤێك‪ ،‬ئه‌‌و‬ ‫‌‌یه رێژه‌‌یه‌‌كی زۆر‬ ‫ناوه‌‌وه‌‌ی پرته‌‌قاڵ������دا هه ‌‌‬ ‫تێدایه‌‪ .‬ئه‌و پێكهاته‌‌یه‌ی‬ ‫ماده‌‌ی به‌‌سوودی ‌‌‬ ‫‌‌نجه‬ ‫رێگه له‌تووش������بوون به‌‌شێرپه ‌‌‬ ‫تێیدایه ‌‌‬ ‫‌‌‌‬ ‫پێویسته زۆرترین به‌‌ش‬ ‫‌‌‌‌‬ ‫‌‌وه‬ ‫ده‌‌گرێت‪ ،‬له‌به‌‌رئه ‌‌‬ ‫له‌و توێكڵ‌ه سپی‌ه‌به‌‌پرته‌‌قاڵه‌‌و‌ه بهێڵرێته‌‌و‌ه‬ ‫له‌كاتی پاككردنیدا‌‪.‬‬ ‫پرته‌‌ق������اڵ نایه‌‌ڵێ������ت گوش������اری خوێن‬ ‫‌‌وه‌و ئه‌‌گ������ه‌‌ری تووش������بوون‬ ‫به‌‌رزببێت������ه ‌‌‬ ‫به‌‌نه‌خۆش������ییه‌‌كانی دڵ ك������ه‌م ده‌‌كاته‌‌وه‌‌‪،‬‬ ‫هاوكات به‌‌سه‌‌رچاوه‌‌یه‌‌كی باش بۆڤیتامین‬ ‫�����ه‬ ‫‪‌‌A‬و كۆمه‌‌ڵی ڤیتامین ‪B‬یه‌كان‌و ترش� ‌‌‬ ‫ئه‌‌مینیه‌‌كان‌و پۆتاس������یۆم‌و ترشی فولیك‬ ‫كالیسیۆم‌و یۆدو فۆسفۆرو سۆدیۆم زنگ‌و‬ ‫مه‌‌نگه‌‌نیزو ئاسن‌و كلۆر دائه‌‌نرێت‪.‬‬ ‫یه‌‌ك پرته‌‌قاڵ زیاتر ل‌ه ‪170‬جۆر خۆراكی‬ ‫رێگه له‌هه‌‌وكردن‬ ‫رووه‌‌كیی تێدای������‌ه‌‪ ،‬ك‌ه ‌‌‬ ‫ده‌‌گرێت‪ ،‬ئه‌و‌ه جگه‌له‌چه‌‌ند پێكهاته‌‌یه‌‌كی‬ ‫رێگه له‌توش������بوون به‌‌نه‌خۆش������ی‬ ‫كه ‌‌‬ ‫تر ‌‌‌‬ ‫دهم‌و پێست‌و سی‌و مه‌‌مك‌و‬ ‫شێرپه‌‌نجه‌‌ی ‌‌‬ ‫‌‌ستووره ده‌‌گرن‪.‬‬ ‫ریخۆڵه ئه ‌‌‬ ‫‌‌‬ ‫گه‌‌ده‌و‬

‫رووخسار ‌ی ژنان‬ ‫زووتر پیر ده‌بێت‬ ‫له‌رووخسار ‌ی پیاوان‬ ‫ ئا‪ :‬شاد ئه‌سعه‌د‬ ‫پزیش������كێك ‌ی پسپۆر ل‌ه نه‌ش������ته‌رگه‌ر ‌ی‬ ‫جوانكار ‌ی له‌ویالیه‌ت ‌ی ئه‌تله‌نتا ‌ی ئه‌مریكا‬ ‫رایگه‌یاند‪ ،‬له‌گه‌ڵ چوونه‌ناو ته‌مه‌ن‪ ،‬پێست ‌ی‬ ‫پی������او به‌هه‌مان خێرایی پێس������ت ‌ی ژنان‬ ‫پیرنابێت‪.‬‬ ‫ئه‌و پزیشك‌ه له‌توێژینه‌وه‌یه‌كدا ئاماژ‌ه ‌ی به‌و‌ه‬ ‫كردووه‌‪ ،‬چرچی‌ه قوڵه‌كان ‌ی روو ‌ی ژن بۆ‬ ‫كه‌میی رژێنه‌كان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ ،‬ك‌ه ئاره‌ق‬ ‫ده‌رده‌د‌هن‌و وه‌كو رۆن وان بۆ پێس������ت‌و‬ ‫به‌جوان ‌ی ده‌یهێڵنه‌وه‌‪ ،‬له‌و رووه‌وه‌‪ ،‬پێست ‌ی‬ ‫ژن رێژه‌یه‌ك ‌ی كه‌متر رۆن ده‌رده‌دات‪ ،‬بۆی‌ه‬ ‫ئامۆژگار ‌ی ژنان ده‌كات‪ ،‬ئه‌گه‌ر خوازیارن‬ ‫رووخسارێك ‌ی گه‌شیان هه‌بێت‌و دره‌نگتر‬ ‫چرچ بێت‪ ،‬پێویس������ت‌ه جگه‌ر‌ه نه‌كێشن‌و‬ ‫پارێزگار ‌ی پێس������تیان بك‌هن‌و به‌نه‌رم ‌ی‬ ‫بیهێڵنه‌وه‌‪ ،‬ئه‌وی������ش له‌رێی به‌كارهێنان ‌ی‬ ‫كرێم‌و دووركه‌وتنه‌و‌ه له‌تیشك ‌ی خۆر‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫سه‌رۆك ‌ی به‌شی نه‌شته‌رگه‌ر ‌ی جوانكار ‌ی‬ ‫له‌بنك‌ه ‌ی پزیش������ك ‌ی زانكۆ ‌ی ئۆترێخت ‌ی‬ ‫هۆڵه‌ندا‪ ،‬ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه هۆكار ‌ی‬ ‫زوو پیربوون ‌ی رووخسار ‌ی ژن بۆ چڕی ‌ی‬ ‫رێژ‌ه ‌ی موو ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪.‬‬

‫خاوه‌نی سه‌یرترین‬ ‫ده‌موچاو ‌ی جیهان‬ ‫ ئا‪ :‬چنار ئه‌مجه‌د‬ ‫هویانگ شونس������ای پیاوێکی چینیه‌‪،‬‬ ‫ته‌مه‌نی ‪32‬س������اڵ‌ه و خاوه‌نی گه‌وره‌ترین‬ ‫وس������ه‌یرترین ده‌موچ������او‌ه له‌جیهاندا‪،‬‬ ‫‌وکێشه زۆره‌ی‌ده‌موچاویه‌و‌ه‬ ‫به‌ده‌ست ئه ‌‌‬ ‫ده‌ناڵێنێ‪ ،‬که‌به‌هۆی ده‌ردێکه‌و‌ه تووشی‬ ‫بووه‌و کێشه‌که‌ی‌‪ 23‬کیلۆگرامه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و نه‌خۆش������یی‌ه‌به‌ته‌واوه‌تی ش������ێوه‌ی‬ ‫ده‌موچاوی شێواندووه‌‌‪ ،‬نه‌شته‌رگه‌ریه‌ک‬ ‫بۆده‌م وچاوی کرا و‌‪ 10‬کگم له‌گۆشتی‬ ‫زیاده‌یان بۆ البرد‪ ،‬ئێس������تاش چاوه‌ڕێ‬ ‫ده‌کات که‌به‌ته‌واوه‌تی چاره‌سه‌ربکرێت‬ ‫و ژیانی ئاسایی خۆی به‌سه‌ربه‌رێت‪.‬‬

‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫‌‌بێته مایه‌‌ی بێكاری؟‬ ‫مه‌ترسییه‌كانی تاتۆ ده ‌‌‬ ‫ ئا‪ :‬چنار ئه‌مجه‌د‬ ‫‌‌به بروای هه‌‌ندێك كه‌‌س كوتاندنی‬ ‫‌‌كه بۆ جوانی‬ ‫تاتۆ له‌سه‌‌ر له‌‌شیان رێگایه ‌‌‬ ‫‌‌وه چه‌‌نده‌ها‬ ‫ره‌‌گه‌‌زی نێرو مێ‪ ،‬له‌‌به‌‌ر ئه ‌‌‬ ‫كه هه‌‌ردوو‬ ‫ره‌‌نگ‌و جۆری تاتۆ ده‌‌بینین ‌‌‬ ‫‌‌كه دایده‌‌نێن له‌هه‌‌ر شوێنێكی‬ ‫رگه‌‌زه ‌‌‬ ‫له‌‌شیاندا به‌‌پێی ویستی خۆیان‌‪ ،‬یان‬ ‫‌‌نگاورنگه یان شین‪.‬‬ ‫‌‌‬ ‫حه‌‌زیان له‌‌تاتۆی ره‬ ‫‌‌وه بۆ ‪ 4000‬ساڵ‬ ‫مێژوی تاتۆ ده‌‌گه‌‌ڕێته ‌‌‬ ‫بریتیه له‌‌كوتاندنی له‌‌ش‬ ‫به‌ر له‌ئێستا‪ ،‬ك‌ه ‌‌‬ ‫‌‌كه‬ ‫به‌‌ده‌‌رزی‪ ،‬پاشان شوێنی كوتاندنه ‌‌‬ ‫‌‌وه له‌‌شێوه‌‌ی وێنه‌‌ی‬ ‫بۆیه پڕ ده‌‌كرێته ‌‌‬ ‫به‌كل‌و ‌‌‬ ‫جیاوازدا ك‌ه ‌بۆ مه‌‌به‌‌ستی رازاندنه‌‌و‌ه‬ ‫مرۆڤ به‌‌كاری دهێنێت‪‌،‬یان هه‌‌ندێك‬ ‫‌بیروبۆچونه‬ ‫‌‌‬ ‫كه باوه‌‌ڕیان به‬ ‫كه‌‌س ‌‌‬ ‫‌‌ره‬ ‫كه تاتۆ مایه‌‌ی چاره‌سه ‌‌‬ ‫‌‌یه ‌‌‬ ‫كۆنه‌‌كان هه ‌‌‬ ‫له‌جادوو نه‌‌خۆشییه‌‌كانی پێست‪.‬‬ ‫ئایینی ئیسالم‌و مه‌‌سیحی رێگریان له‌‌م‬ ‫‌‌كه‬ ‫‌‌یه كردوو‌ه‌‪ ،‬چونك‌ه دیارده‌‌یه ‌‌‬ ‫دیارد‌ه ‌‌‬ ‫شێوه‌‌ی پێست تێكده‌‌دات‌و له‌هه‌‌مان كاتدا‬ ‫كه ده‌‌بێت‬ ‫كارێكه ‌‌‬ ‫‌‌‬ ‫مه‌‌ترسیداره‌‌‪ .‬تاتۆ‬ ‫‌‌كه بكوترێت بۆئه‌‌وه‌‌ی خوێنی لێ‬ ‫پێسته ‌‌‬ ‫بێت‌و تا كۆتایی ژیان شوێنه‌‌كه‌‌ی هه‌‌ر‬ ‫ده‌‌مێنێته‌‌وه‌‌و النابرێت‪ ،‬مه‌‌گه‌‌ر به‌‌پاره‌‌یه‌‌كی‬ ‫زۆر له‌‌گه‌‌ڵ ئه‌‌وه‌‌شدا شوێنی سوتاوی‬ ‫كه‬ ‫‌‌وه هه‌‌ر ده‌‌مێنێته‌‌وه‌‌‪ ،‬ئه‌‌وانه‌‌ی ‌‌‬ ‫به‌‌پێسته‌‌كه ‌‌‬ ‫تاتۆ ده‌‌كه‌‌ن ‪%5‬ی موسڵمان‌و مه‌‌سیحیین‌و‬ ‫له‌‪%73‬یان بارێكی ده‌‌روون ‌ی خراپیان هه‌ندێجار كوتاندن ‌ی خاڵ له‌سه‌ر پێست چه‌ندین نه‌خۆش ‌ی مه‌ترسیدار ‌ی لێده‌كه‌وێته‌وه‌‬ ‫‪.2‬‬ ‫هه‌‌یه‌‌‪ ،‬به‌‌اڵم ئه‌‌م دیارده ‌‌‬ ‫‌‪ .6‬تاتۆ كێشه‌‌ی ده‌‌روونی خراپ‬ ‫‌‌یه رۆژ به‌‌رۆژ له‌‌ش به‌‌رپه‌‌رچدانه‌‌وه‌‌یه‌‌كی ته‌‌ندروستی وه‌‌ك‪ :‬ئایدزو زه‌‌ردبوونی جگه‌‌ر‪.‬‬ ‫له‌زیادبووندایه‌‪.‬‬ ‫‌چونكه هه‌‌ندێجار ئه‌‌و‬ ‫‌‌‬ ‫خراپی ده‌‌بێت دوای دانانی تاتۆ ‪ .4‬برینداربوونی لووله‌‌كانی خوێن ده‌‌خاته‌‌وه‌‪،‬‬ ‫كردووه په‌‌شیمانه‌‌‬ ‫‌‌‬ ‫وه‌‌ك‪ :‬تووشبوون به‌‌نه‌‌خۆشی پێستی له‌‌كاتیكوتاندنیتاتۆله‌‌ماسوولكه‌‌كه‌‌داو كه‌سه‌‌ی ك‌ه‌تاتۆی‬ ‫مه‌ترسییه‌كانی تاتۆ‪:‬‬ ‫له‌‌وكاره‌‌و خۆی له‌‌كۆمه‌‌ڵ دوورده‌‌خاته‌‌وه‌‌‪.‬‬ ‫درێژخایه‌‌ن به‌هۆی ئه‌‌و مادانه‌‌ی كه‌ ‌پیسبوونی خوێن‪.‬‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ك‬ ‫تاتۆ‬ ‫‪ .1‬پیسبوونی شوێنی‬ ‫تووشبوونه به‌هه‌‌ندێك‬ ‫‌‌‬ ‫‪ .5‬هه‌‌ندێك له‌‌واڵتان تاتۆیان ‪ .7‬تاتۆ مایه‌‌ی‬ ‫‌به‌هه‌‌موو له‌‌شدا باڵوده‌‌بێته‌‌وه‌‌و تووشی ‌له‌‌تاتۆكه‌‌دایه‌‌‪.‬‬ ‫‌‌غه كردووه‌‌‪ ،‬ته‌‌نانه‌‌ت سه‌‌ردانی نه‌‌خۆشی درێژخایه‌‌ن ‌ی وه‌‌ك‪:‬‬ ‫كه تاتۆی پێده‌‌كرێت قه‌‌ده ‌‌‬ ‫هه‌‌وكردنی پێست ده‌‌بێت به‌‌شێوه‌‌یه‌‌ك ‪ .3‬ئه‌‌و ئامێرانه‌‌ی ‌‌‬ ‫‌‌یه پاك نه‌‌بێت‪ ،‬ك‌ه ‌زۆرجار ئه‌‌و كه‌‌سانه‌‌شیان بۆواڵته‌كه‌یان‌ ژێرپه‌‌نجه‌‌ی پێست‌و سه‌ده‌فیه‌‌‪.‬‬ ‫له‌‌وانه ‌‌‬ ‫هیچ ده‌‌رمانێك چاره‌سه‌‌ری ناكات‪.‬‬ ‫كردووه لێیان‬ ‫‌‌‬ ‫‌‌بێته هۆ ‌ی گواستنه‌‌وه‌‌ی نه‌‌خۆشی قه‌‌ده‌‌غه‌‌كردوو‌ه ك‌ه تاتۆیان كردووه‌‪ .8 .‬ئه‌‌وانه‌‌ی ك‌ه‌تاتۆیان‬ ‫ده ‌‌‬

‫‌‌یه تاماوه‌‌ی ساڵێك خوێن‬ ‫قه‌‌ده‌‌غه ‌‌‬ ‫ببه‌‌خشن‪.‬‬ ‫‌‌بێته مایه‌‌ی بێكاری‪ ،‬چونكه‌‌‬ ‫‪ .9‬تاتۆ ده ‌‌‬ ‫‌‌سانه وه‌‌رناگرن كه‌‬ ‫زۆر شوێن ئه‌‌و كه ‌‌‬ ‫‌تاتۆیان داناوه‌‌‪.‬‬ ‫‌‌كه تووشی تیروتوانج‬ ‫‪ .10‬تاتۆ كه‌سه ‌‌‬ ‫ده‌‌كات‪ ،‬ئه‌وه‌ش زیاتر له‌‌كاتی‬ ‫به‌‌سااڵچونی كه‌سه‌‌كه‌‌دایه‌‪.‬‬

‫ئه‌گه‌ر ده‌ته‌وێ ته‌‌ندروست بیت‪ ،‬جه‌‌رجیر بخۆ‬ ‫ ئا‪ :‬چنار ئ ‌ه‌مج ‌ه‌د‬ ‫جه‌‌رجیر‪ ،‬رووه‌‌كێكی سااڵنه‌‌یه‌و‬ ‫گه‌‌اڵكانی ریشاڵین‌و پێش گوڵكردن‬ ‫ده‌‌خورێت‪ ،‬ڤیتامین سی‪ ،‬كالسیۆم‪،‬‬ ‫كبریت‪ ،‬یۆد‪ ،‬ئاسن‪ ،‬فۆسفۆرو مادده‌‌ی‬ ‫كبریتی توونی تێدایه‌‌‪ ،‬له‌‌كێڵگه‌‌كاندا‬ ‫ده‌‌چێنرێت‌و تامێكی كه‌‌مێك تیژی‬ ‫چونكه ماده‌‌ی جلیكوایرنی‬ ‫‌‌‬ ‫هه‌‌یه‌‌‪،‬‬ ‫تێدایه‌‌‌و چه‌ندین سود ‌ی هه‌ی‌ه له‌وانه‌‪:‬‬ ‫‌‌رێكه‬ ‫‪ .1‬خواردن ‌ی جه‌‌رجیر چاره‌‌سه ‌‌‬ ‫بۆ پاككردنه‌‌وه‌‌و خێراكردنی سور ‌ی‬ ‫خوێن‪.‬‬ ‫‪ .2‬ددان‌و پوك به‌هێز ده‌‌كات‪.‬‬ ‫‪ .3‬پارێزگار ‌ی ددان ده‌‌كات له‌‌كلۆر‬

‫‪ .10‬ئاره‌‌زوو ‌ی خواردن زیاد ده‌‌كات‪.‬‬ ‫‪ .11‬خواردن ‌ی له‌‌گه‌‌ڵ خۆراكدا‬ ‫یارمه‌‌ت ‌ی ده‌‌ردان ‌ی رژێن ‌ی زه‌‌رداو ‌ی‬ ‫زراو ده‌‌دات‌و میزكردن زیادده‌‌كات‪.‬‬ ‫‌‌وه به‌‌كاردێت‪،‬‬ ‫بۆچاره‌‌سه‌‌ر ‌ی قژ روتانه ‌‌‬ ‫ئه‌‌ویش به‌‌تێكه‌‌ڵكردن ‌ی ‪15‬گم‬ ‫له‌‌خۆشاوی جه‌‌رجیر له‌‌گه‌‌ڵ ‪50‬گم‬ ‫له‌ئیسپرتۆ ‌ی سپی‌‌و كه‌‌وچكێك ‌ی بچوك‬ ‫تاماوه ‌ی‬ ‫رۆژانه ‌‌‬ ‫له‌‌گواڵو‪ ،‬بێخ ‌ی سه‌‌ر ‌ی ‌‌‬ ‫بوون‪.‬‬ ‫چاره‌‌سه‌‌ر ده‌‌كات‪.‬‬ ‫دوو هه‌فت‌ه پێده‌‌شێلرێت‌‪ ،‬هاوكات‬ ‫‌و‬ ‫م‬ ‫رۆماتیز‬ ‫ی‬ ‫‌‬ ‫‌‌كان‬ ‫بۆئازاره‬ ‫‌‌ره‬ ‫‌‌‬ ‫‌‌سه‬ ‫چاره‬ ‫‪.4‬‬ ‫‪ .8‬به‌‌كارهێنان ‌ی جه‌‌رجیر ‌ی ‌‌‬ ‫‌‌وه ‌ی پێست ده‌‌كات‬ ‫تازه چاره‌‌سه‌‌ر ‌ی سوتانه ‌‌‬ ‫ماسوولكه‌‌‪.‬‬ ‫‌‌وه سوتابێت‌‪،‬‬ ‫كه به‌هۆ ‌ی تیشك ‌ی خۆره ‌‌‬ ‫‪ .5‬له‌‌كات ‌ی سه‌‌رماو نه‌‌خۆشیه‌‌كان ‌ی له‌‌خواردندا كردار ‌ی هه‌‌رس ئاسان ‌‌‬ ‫‌‌كات‪.‬‬ ‫ده‬ ‫ئه‌ویش به‌هێنان ‌ی دوو ده‌‌سك جه‌‌رجیر‬ ‫سنگدا به‌‌سوود‌ه و به‌‌ڵغه‌‌م ناهێڵێت‪.‬‬ ‫‪‌‌‌ .9‬‬ ‫‌‌وره له‌زه‌‌یت ‌ی‬ ‫رێژه ‌ی شه‌‌كر له‌‌میزدا كه‌‌م له‌‌گه‌‌ڵ كه‌‌وچكێك ‌ی گه ‌‌‬ ‫ڕیخۆڵه پاك ده‌‌كاته‌‌وه‌‌‪.‬‬ ‫‌‌‌‬ ‫‪ .6‬گه‌‌ده‌‌و‬ ‫ده‌‌كاته‌‌وه‌‌‪.‬‬ ‫‌‌وه جوان تێكه‌‌ڵ‬ ‫زه‌‌یتون‪ ،‬پاشان به‌‌یه‌‌كه ‌‌‬ ‫‪ .7‬نه‌‌خۆشییه‌‌كان ‌ی گورچیله‌‌و جگه‌ر‬

‫ده‌‌كرێن‪ ،‬ئینجا ده‌‌پاڵێورێت‌و وه‌‌كو‬ ‫هه‌‌توان به‌‌كاردێت‪.‬‬ ‫‌‌ریانخستووه‬ ‫‌‌‬ ‫لێكۆڵینه زانستییه‌‌كان ده‬ ‫‌‌‬ ‫ك‌ه ‌رۆن ‌ی جه‌‌رجیرو رۆن ‌ی زه‌‌یتون‬ ‫‌‌نه‬ ‫چه‌‌ور ‌ی ناوخوێن ناهێڵن‌و كارده‌‌كه ‌‌‬ ‫‌‌وه ‌ی چه‌‌ور ‌ی له‌‌ش‬ ‫سه‌‌ر كه‌‌مكردنه ‌‌‬ ‫به‌‌گشتی‌‪ ،‬به‌‌اڵم ئه‌‌بێ ئه‌‌وه‌‌ش بزانین ك‌ه‬ ‫‌‌یه‬ ‫‌زۆر خواردنی هه‌‌ر شتێك زیان ‌ی هه ‌‌‬ ‫بۆمرۆڤ‪ ،‬جه‌‌رجیریش زۆر خواردنی‬ ‫‌‌بێته هۆی‬ ‫به‌‌شێوه‌‌یه‌‌كی ناڕێك ده ‌‌‬ ‫سووتانه‌‌وه‌‌ی میزه‌‌ڵدان‪ ،‬جگه‌له‌وه‌ش‬ ‫جه‌‌رجیر بۆ هه‌‌ندێك كه‌‌س باش‬ ‫نییه بیخوات له‌وان‌ه بۆ ژنی دووگیان‌و‬ ‫‌‌‬ ‫ئه‌‌و كه‌‌سانه‌‌ی ك‌ه هه‌ڵئاوسانی غوده‌‌ی‬ ‫ده‌‌ره‌‌قیان هه‌‌یه‌‌‪.‬‬

‫برنج‌و شێوازه‌كانی لێنانی‬

‫شه‌كره‌شیان هه‌ی ‌ه بێ كێشه‌یه‌‪.‬‬ ‫ فریشت ‌ه هاجه‌ری‌‬ ‫پرۆتینی برنج بۆ كه‌سانێك ك ‌ه‬ ‫برنج یه‌كێك ‌ه له‌پڕ خه‌رجیترین كێشه‌یان له‌گه‌ڵ پرۆتینی گه‌نم‬ ‫ماد‌ه خۆراكییه‌كان له‌واڵتی ئێم ‌ه‌و (گلۆتین) هه‌یه‌‪ ،‬باشترین بژارده‌یه‌‪.‬‬ ‫ناوچه‌كه‌دا‌و كه‌متر هه‌ڵده‌كه‌وێت ئێم ‌ه برنج پڕ‌ه له‌ڤیتامین به‌تایبه‌تی‬ ‫ڤیتامینه‌كانی گروپی ‪B‬و‪ A‬وه‌ك‪:‬‬ ‫له‌رۆژێكدا برنج نه‌خۆین‪.‬‬ ‫برنج پتاسیۆم‪ ،‬فسفۆر‪ ،‬كه‌لیسیۆم‪،‬‬ ‫خۆراكییه‌و‌ه‬ ‫له‌ڕووی‬ ‫سه‌رچاوه‌یه‌كی باش ‌ه له‌كاربۆهیدرات‌و مه‌نیزیۆم‌و‪..‬تد‪.‬‬ ‫سدیۆمی نیی ‌ه‌و رێژه‌ی چه‌ورییه‌كه‌ی‬ ‫«كه‌ته‌« یان «پاڵو»‬ ‫زۆر كه‌م ‌ه‌و كلسترۆلی نیی ‌ه‌و به‌ئاسانی‬ ‫كامیان باشتره‌؟‬ ‫هه‌رس ده‌كرێت‪.‬‬ ‫كاربۆهیدراته‌كانی برنج له‌چاو جگه‌له‌وه‌ی ك ‌ه پرۆسه‌ی به‌رهه‌مهێنان‬ ‫كاربۆهیدراته‌كانی ساد‌ه وه‌ك هی كاریگه‌ری له‌سه‌ر كواڵیتی برنج ده‌بێت‪،‬‬ ‫شه‌كر له‌ریخۆڵه‌دا هه‌رس ده‌كرێن‪ ،‬چۆنییه‌تی لێنانیشی كاریگه‌ری له‌سه‌ر‬ ‫هه‌ربۆی ‌ه به‌خواردنی برنج خێرا كه‌مبوونی ڤیتامینه‌كانی ئه‌و ماده‌‬ ‫خۆراكیی ‌ه ده‌بێت‪.‬‬ ‫شه‌كره‌ی خوێن به‌رز نابێته‌وه‌‪.‬‬ ‫زۆربه‌ی جۆره‌كانی برنج به‌تایبه‌ت زۆربه‌ی خێزانه‌كانی كوردستان برنج‬ ‫له‌قه‌باره‌ی به‌شێویه‌ك لێده‌نێن ك ‌ه له‌هه‌رێمی‬ ‫چه‌ڵتوكداره‌كان‪،‬‬ ‫دیاریكراودا بۆ كه‌سانێك ك ‌ه كوردستان به‌«كه‌ته‌« ناوی ده‌ب ‌هن‌و‬

‫كه‌‬

‫هه‌ندێك خێزانیش‬ ‫كه‌سێكی به‌ته‌مه‌نیان‬ ‫تێدای ‌ه یان له‌كه‌سێكی‬ ‫به‌ته‌مه‌نه‌و‌ه فێربوون‬ ‫برنج به‌شێوازی پاڵو‬ ‫لێده‌نێن‪ .‬له‌ڕاستیدا زیاتر‬ ‫پێشنیاز ‌ی ئه‌و‌ه ده‌كرێت‬ ‫بۆله‌ده‌ست نه‌دان ‌ی ڤیتامینه‌كان‪،‬‬ ‫برنج به‌شێوه‌ی كه‌ت ‌ه لێبنێن‪ ،‬چونكه‌‬ ‫له‌شێوه‌ی لێنانی پاڵودا برنجه‌كه‌‬ ‫هه‌ندێك له‌ئاودا ده‌كوڵێنرێت‌و دواتر‬ ‫ئاوكێش ده‌كرێت‪ ،‬هه‌ر ئه‌وه‌ش‬ ‫ده‌بێت ‌ه هۆی ئه‌وه‌ی ڤیتامینه‌كانی‬ ‫‪ B‬و‪ C‬خۆی له‌كاتی ئاوكێشكردندا‬ ‫له‌ده‌ست بدات‪ .‬برنج له‌كاتی شۆردندا‬ ‫‪2%‬ی ڤیتامینه‌كانی خۆی له‌ده‌ست‬ ‫ده‌دات‌و ئه‌گه‌ر ئاوكێش بكرێت‬ ‫‪10%‬ی دیكه‌ی ڤیتامینه‌كانی خۆی‬ ‫له‌ده‌ست ده‌دات‪.‬‬

‫به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی گشتی برنجی كۆن‬ ‫له‌برنجی نوێ باشتره‌‬ ‫بۆئه‌وه‌ی برنجه‌كه‌تان هه‌ڵگرن‌و‬ ‫هیچكات‬ ‫نه‌بێت‪،‬‬ ‫خراپ‬ ‫له‌شوێنێكی دامه‌نێن ك ‌ه‬ ‫تیشكی خۆر لێیدات‪ ،‬هه‌وره‌ها‬

‫شوێنه‌كه‌ی نابێت نمی هه‌بێت‪.‬‬ ‫باشتروای ‌ه برنج له‌فه‌رده‌ی‬ ‫قوماشدا هه‌ڵگرن‌و هیچكات بۆ‬ ‫راگرتنی برنج به‌ته‌نیایی خوێی‬ ‫تێمه‌كه‌ن‪ ،‬چونك ‌ه كواڵیتییه‌كه‌ی‬ ‫كه‌م ده‌كاته‌وه‌‪.‬‬


‫رۆژێك له‌پرس������ه‌یه‌ك دا نه‌فه‌رێك‬ ‫چوكلێت������ی ده‌دا به‌ئاماده‌بوان‪ ،‬پیاوێك‬ ‫مستێك چوكلێتی هه‌ڵگرت‪.‬‬ ‫نه‌فه‌ره‌ك������‌ه وتی‪ :‬كاك‌ه ئ������ه‌و‌ه چ ده‌كه‌ی‬ ‫نه‌فه‌رێ������ك م������ردوو‌ه خ������ۆ پاس������ێك‬ ‫وه‌رنه‌گه‌ڕاوه‌؟!‬

‫قه‌ل قات بوو نه‌ما‬ ‫ئه‌ی‌ هاوار ده‌نگمان درا‬

‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫‌ممه‬ ‫پێنجشه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫كيبركيي پاسكيل‬ ‫‪7‬‬

‫‪7‬‬

‫‪7‬‬

‫مار بنه‌وشییه‌كی خاڵ خاڵ‬ ‫خاڵ نارنجی‌و بن زگ پان‪،‬‬ ‫هێالن‌ه مه‌لێكی جوان‪ ،‬چێ‬ ‫ده‌كاو ده‌یه‌خات‌ه سه‌رشان‬ ‫به‌خش������كه‌و خۆڕاكێشان‪،‬‬ ‫ده‌چێت‌ه ناو دارس������تان‪،‬‬ ‫له‌ناو دڵی دا ده‌ڵێ‪ :‬تا بۆم‬ ‫ره‌خساو‌ه هه‌لێ‬ ‫ده‌خۆم چوار بێچۆ قه‌لێ‬ ‫له‌دوور دارێك دیاره‌‪ ،‬دوو‬ ‫په‌ڵ‌ه ه������ه‌وی له‌ده‌وره‌‪ ،‬دار‌ه‬ ‫سێو‌ه یا خه‌یاره‌!؟‬ ‫پێم وابێ دار هه‌ناره‌!‬ ‫ده‌ی باش‌ه با ئاوابێ‪ ،‬سێو‬ ‫نه‌بێت‌و هه‌ن������ار بێ‪ ،‬ئه‌م‌ه‬ ‫كێشه‌ی ئێم‌ه نییه‌‬ ‫كێش������‌ه ئێم‌ه م������اره‌‪ ،‬مار‬ ‫گه‌یشتۆت‌ه بن دار‪ ،‬مه‌لیش‬ ‫بوون خه‌به‌ردار‬ ‫له‌ڕێ������ی داری وه‌ف������ادار‪،‬‬ ‫بێچوو‌ه قه‌ل به‌كۆرس������ه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌م الوك‌ه ده‌چڕنه‌وه‌‌و جا‬

‫خاوه‌ن نانه‌وه‌خانه‌یه‌ك به‌نه‌فه‌رێك‬ ‫ده‌ڵێ‪ :‬ئیتر با كه‌س له‌پش������ت سه‌رت‬ ‫رانه‌وه‌ستێ‪ ،‬چونك‌ه نانی به‌ر ناكه‌وێ‪.‬‬ ‫نه‌فه‌ره‌كه‌ش هه‌رك������ه‌س دێ ده‌یخات‌ه‬ ‫پێش خۆی‌و ده‌ڵێ‪ :‬ئه‌گه‌ر له‌پش������ت‬ ‫سه‌ری من راوه‌ستی نانت به‌ر ناكه‌وێ!‬

‫ئه‌و‌ه ده‌ڵێین‪:‬‬ ‫قا ق������ا قا ی������ی‪ ،‬له‌ئێم‌ه‬ ‫قه‌ومای������ی‪ ،‬كێ ده‌ڵێ ئێم‌ه‬ ‫قه‌لین؟ قه‌ل نیین و فه‌رخ‌ه‬ ‫قه‌لین‬ ‫باڵمان نه‌كردوو‌ه هێشتا‪،‬‬ ‫بااڵمان چوار ئه‌نگوسته‌‪،‬‬ ‫هاوار له‌ئێم‌ه قه‌وما‬ ‫قه‌ل نه‌س������لی* قات بوو‬ ‫فه‌وتا‬ ‫مارێك به‌هێالنه‌وه‌‪ ،‬هاتۆت‌ه‬ ‫بنمانه‌وه‌‪ ،‬بێن ب‌ه فریامانه‌وه‌!؟‬ ‫قه‌ل قات بوو نه‌سلی بڕا‬ ‫ئه‌ی هاوار ده‌نگمان دڕا‪...‬‬ ‫"منداڵ‌ه ئازیزه‌كان‪ ،‬ئه‌وی‬ ‫حه‌زناكا ماری به‌ڵك بێچۆ‬ ‫قه‌له‌س������ابوونییه‌كان بخوا‪،‬‬ ‫ده‌ستی هه‌ڵێینێ‪ . .‬ئه‌وه‌ی‬ ‫حه‌زی������ش ئ������ه‌كا ماره‌ك‌ه‬ ‫بێچوو‌ه كان بخوا‪ ،‬ده‌ستی‬ ‫داداته‌وه‌"‬

‫‪7‬‬

‫‪7‬‬

‫له‌پێشبڕكێیه‌كی پاسكیل‬ ‫ئاژووتن دا چوار هاوڕێ‬ ‫به‌یه‌كه‌و‌ه ركه‌به‌رایه‌تییان‬ ‫كرد‪ .‬به‌پێی رێنوێنییه‌كانی‬ ‫خواره‌و‌ه پێم������ان بڵێن چ‬ ‫كه‌س������ێك بوو به‌یه‌ك‌هم‌و‬ ‫پاسكیله‌كه‌ی چ ره‌نگێكه‌؟‬

‫رێنوێنییه‌كان‪:‬‬ ‫‪ .1‬پاس������كیلی بژار سوور‬ ‫نییه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬پاسكیل‌ه سووره‌ك‌ه هی‬ ‫ژاكانه‌‌و یه‌ك������‌هم‌و دوایین‬ ‫پاسكیلێك نیی‌ه ك‌ه ده‌گات‌ه‬ ‫هێڵی كۆتایی‪.‬‬

‫‪ .3‬س������ێیه‌مین‌و چواره‌مین‬ ‫پاس������كیلێك ك‌ه ده‌گات‌ه‬ ‫هێڵی كۆتایی نارنجی نییه‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬پاسكیلی داریان شین‬ ‫نییه‌‌و دوای ژاكان ده‌گات‌ه‬ ‫هێڵی كۆتایی‪.‬‬ ‫‪ .5‬پاسكیلی نه‌به‌ز یه‌ك‌هم‌و‬

‫دوایین پاس������كیلێك نیی‌ه‬ ‫ك‌ه ده‌گات‌ه هێڵی كۆتایی‌و‬ ‫شینیش نییه‌‪.‬‬ ‫ئێستا كێ بوو‌ه به‌یه‌كه‌م؟‬ ‫وه‌اڵمی راستمان بۆ بنێرن‌و‬ ‫خه‌اڵت ل‌ه رۆژنام‌ه ‌ی نم نم‬ ‫وه‌ربگرن‪.‬‬

‫داريان‬

‫بژار‬

‫نه‌به‌ز‬

‫ژاكان‬

‫ره‬ ‫نگم‬ ‫بكه‌ن‬


‫منداڵ‌ه خۆشه‌ویسته‌كان مه‌ته‌ڵ‌ه خۆماڵییه‌كانمان‬ ‫بۆ بنێرن با به‌ناوی خۆتان بۆتان باڵو بكه‌ینه‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و‌ه چییه‪ :‬به‌پیسی ده‌خورێ به‌اڵم به‌خاوێنی ناخورێ؟‬ ‫ئه‌و‌ه چییه‌‪ :‬هه‌ر به‌دوای ده‌كه‌وی و نایگه‌یتێ؟‬ ‫ئه‌و‌ه چییه‌‪ :‬كاڵوی هه‌مز‌ه پاڵه‌وان ن‌ه ته‌قه‌ڵی هه‌ی‌ه ن‌ه دروومان؟‬

‫مه‌ته‌ڵی ئه‌مجاره‌مان "ئاره‌زوو ئارام" ناردوویه‌تی‪.‬‬

‫پێنجشه‌ممه‬

‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫‪2010 /1/28‬‬

‫بيره‌وه‌ری‬

‫رۆژێك له‌گه‌ڵ دایكم‌و باوكم‬ ‫چووین بۆ شاری یاری‪ ،‬بابم‬ ‫پێیناخۆش‌ه خه‌ڵكی نه‌ناس‬ ‫به‌بێ ره‌زامه‌ندی ئه‌وان وێنه‌م‬ ‫بگرن‪ ،‬یان به‌دوور له‌چاوی‬ ‫ئه‌وان قس������ه‌م له‌گه‌ڵ بكه‌ن‪،‬‬ ‫هه‌ربۆی‌ه له‌شوێن‌ه گشتییه‌كان‬ ‫دا هه‌میش������‌ه چاویان لێمه‌و‬ ‫ناهێڵن به‌ته‌نها بم‪.‬‬ ‫ئه‌و رۆژ‌ه به‌هه‌ر جۆرێك بوو‬ ‫باوكمم رازی كرد به‌ته‌نها‬ ‫بچم بۆ جۆالنه‌كردن‪ ،‬منیش‬

‫چووم‪ ،‬سواری جۆالن‌ه بووم‪،‬‬ ‫زۆر به‌ڕێك������ه‌وت ئه‌و رۆژ‌ه‬ ‫دوو س������ێ نه‌فه‌ر كامێرایان‬ ‫پێبوو‪ ،‬هات������ن وێنه‌یه‌كیان‬ ‫كێشام‪ ،‬بابم زۆری پێناخۆش‬ ‫بوو و ت������ووڕ‌ه بوو‪ ،‬كاتێك‬ ‫له‌جۆالنه‌ك������‌ه هاتم‌ه خوارێ‬ ‫ئ������ه‌و هه‌موو‌ه له‌گ������ه‌ڵ من‌و‬ ‫دایكم مش������تومڕ ‌ی كرد ك‌ه‬ ‫بۆچی به‌ته‌نها چووم سواری‬ ‫جۆالن‌ه بووم؟ بابم له‌وكاته‌و‌ه‬ ‫هه‌تا له‌شاری یاری چووینه‌و‌ه‬

‫ماڵێ هه‌ر ناوچاوانی دابوو‬ ‫به‌یه‌ك دا‪ ،‬به‌اڵم ك‌ه چووینه‌و‌ه‬ ‫ماڵ باش بۆوه‌و له‌بیر خۆی‬ ‫برده‌وه‌‪ ،‬منی������ش به‌زیره‌كی‬ ‫به‌ڵێنم له‌باب������م وه‌رگرت ك‌ه‬ ‫چونك‌ه ئه‌و رۆژ‌ه له‌ش������اری‬ ‫یاری ناڕه‌حه‌ت بووه‌‪ ،‬ده‌بێ‬ ‫جارێكی دیكه‌ش بمباته‌و‌ه بۆ‬ ‫شاری یاری‪ ،‬بابیشم رازی‬ ‫بوو و به‌ڵێنی پێدام‪.‬‬

‫شیالن شێركۆ‪ ،‬ته‌مه‌ن ‪12‬ساڵ له‌هه‌ولێر‬

‫بوچی ئاژه‌له‌كان‬ ‫له‌خه‌وی زستانه‌دا نامرن؟‬ ‫‪7‬‬

‫هه‌ندێ������ك له‌ئاژه‌ڵ������ه‌كان‬ ‫له‌زس������تانان دا بۆ چه‌ند‬ ‫مانگێ������ك ده‌چن������‌ه ناو‬ ‫خ������ه‌وی زس������تانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ئاژه‌اڵن‌ه له‌وه‌رزی زستاندا‬ ‫كاتێك هه‌م������وو زه‌وی ب‌ه‬ ‫به‌فر داپۆشرا ده‌چن‌ه ناو‬ ‫خه‌وی زس������تانییه‌وه‌‪ ،‬له‌م‬ ‫كاتانه‌دا ده‌ست راگه‌یشتن‬ ‫به‌خوارده‌مه‌نی پێویس������ت‬ ‫زۆر زه‌حم‌هت‌و ئه‌س������ته‌م‬ ‫ده‌ب������ێ‪ ،‬بۆی‌ه به‌ش������ێك‬ ‫له‌ئاژه‌ڵ������ه‌كان ده‌چن‌ه ناو‬ ‫خه‌وی زستانییه‌وه‌‪ .‬چون‌ه ناو‬ ‫خه‌وی زستانییه‌و‌ه له‌الیه‌ن‬ ‫ئاژه‌ڵه‌كانه‌و‌ه له‌راستی دا‬ ‫جۆرێ������ك خۆگونجاندن‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵ سرووشت‪.‬‬ ‫"ئه‌گه‌ر ئه‌م ئاژه‌اڵن‌ه نه‌چن‌ه‬ ‫خه‌وی زستانییه‌وه‌‪ ،‬به‌هۆی‬

‫ده‌بي و نابي‬

‫‪7‬‬

‫ئه‌وه‌ی جمووجۆڵ ده‌ك‌هن‌و‬ ‫جمووجۆڵیش پێویس������تی‬ ‫به‌وزه‌و خ������واردن هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌وانه‌ی‌ه به‌هۆی كه‌م بوونی‬ ‫خوارده‌مه‌نی‌و س������ه‌رمای‬ ‫زس������تان به‌رگ‌ه نه‌گرن‌و‬ ‫گیانیان له‌ده‌ست بده‌ن"‪.‬‬ ‫ئ������ه‌و ئاژه‌اڵن������ه‌ی ده‌چن‌ه‬ ‫خ������ه‌وی زس������تانییه‌وه‌‪،‬‬ ‫س������ه‌ره‌تا جم‌وجوڵه‌كانیان‬ ‫به‌كه‌متری������ن ئاس������ت‬ ‫ده‌گه‌یه‌نن‌و له‌خوارده‌مه‌نیی‌ه‬ ‫كۆكراوه‌كانی ناو له‌شیان‬ ‫كه‌ڵك وه‌رده‌گرن‪ ،‬بۆنمون‌ه‬ ‫مش������ك‌ه كێ������وی كاتێك‬ ‫له‌خ������ه‌وی زس������تانه‌دایه‌‪،‬‬ ‫دڵی ل������‌ه ‪140‬جار لێدان‬ ‫له‌خوله‌كێك دا ده‌گات‌ه دوو‬ ‫یان س������ێ جار‪ ،‬ژماره‌ی‬ ‫هه‌ناسه‌كێش������انه‌كانی ل‌ه‬

‫‪7‬‬

‫‪25‬ج������ار له‌خوله‌كێكدا‬ ‫ده‌گات‌ه دووجارو گه‌رمای‬ ‫له‌ش������ی ل������‌ه ‪38‬پل������‌ه ‌ی‬ ‫س������انتیگڕاده‌و‌ه ده‌گات������‌ه‬ ‫‪10‬پل‌ه ‌ی سانتیگڕاد‪.‬‬ ‫به‌گش������تی ئ������ه‌م ئاژه‌اڵن‌ه‬ ‫له‌س������ه‌ره‌تاكانی به‌ه������ار‬ ‫یان له‌نێوه‌ڕاست ‌ی مانگی‬ ‫به‌ه������اردا‪ ،‬كاتێ������ك ك‌ه‬ ‫زۆر الوازو بێهێزبوون‌و‬ ‫هه‌وا خۆش بوو‪ ،‬له‌خه‌وی‬ ‫زستانیان هه‌ڵده‌ستن‪.‬‬ ‫سه‌رنجڕاكێشی ئه‌م بابه‌ت‌ه‬ ‫له‌وه‌دای‌ه ك‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‬ ‫ئاژه‌ڵ������ه‌كان زۆر الواز‬ ‫ده‌ب������ن‪ ،‬ب������ه‌اڵم خێرایی‌و‬ ‫جم‌وجوڵێك������ی تایبه‌تیان‬ ‫له‌دوای له‌خه‌و هه‌س������تان‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬

‫كۆاڵن خه‌وی لێ كه‌وتبوو‪،‬‬ ‫به‌هه‌م������وو م������اڵ‌و خه‌ڵك‌و‬ ‫پشیله‌كانیش������یه‌وه‌‪ ،‬هه‌ر ك‌ه‬ ‫كه‌ڵه‌شێره‌ك‌ه وتی‪ :‬قووق‌ه قوو‪،‬‬ ‫كۆاڵن له‌خه‌و هه‌ستا‪ ،‬به‌هه‌موو‬ ‫ماڵ‌و خه‌ڵك‌و پشیله‌كان‌و‬ ‫چۆله‌كه‌كانیش������یه‌وه‌‪ ،‬ئێم‌ه‬ ‫كارم������ان به‌خه‌ڵ������ك‌و‬ ‫خانووه‌كانیان نییه‌‪ ،‬با باسی‬ ‫پشیله‌كان بكه‌ین‪.‬‬ ‫ئه‌و كۆاڵن‌ه دوو پش������یله‌ی‬ ‫تێدابوو ك‌ه ناوی یه‌كه‌میان‬ ‫"ده‌ب������ێ" ب������وو‪ ،‬ن������اوی‬ ‫دووه‌میش������ان "نابێ" بوو‪،‬‬ ‫له‌وانه‌ش������‌ه پێچه‌وانه‌ك������ه‌ی‬ ‫راست بێ‪ ،‬ئاخر ئه‌و دووان‌ه‬ ‫زۆر به‌یه‌ك ده‌چوون ده‌توت‬ ‫دووانه‌ن‪.‬‬ ‫به‌یان ‌ی ئ������ه‌و رۆژ‌ه "نابێ"‬ ‫ده‌یه‌ویس������ت چاوه‌كان������ی‬ ‫بكات������ه‌وه‌‪ ،‬ب������ه‌اڵم تاقه‌تی‬ ‫نه‌ب������وو‪ ،‬هه‌ربۆی������‌ه ته‌نها‬

‫یه‌كێ������ك له‌چاوه‌كان������ی‬ ‫كرده‌وه‌و سه‌یرێكی خێرای‬ ‫ده‌ورووب������ه‌ری خۆی كرد‪،‬‬ ‫"ده‌بێ" هه‌ردووك چاوی‬ ‫خ������ۆی هه‌ڵێن������او روانیی‌ه‬ ‫كۆاڵنه‌كه‌ی������ان‪" ،‬ناب������ێ"‬ ‫ده‌یه‌ویست بڵێ‪ :‬ساڵو! به‌اڵم‬ ‫تاقه‌تی نه‌بوو‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه له‌بری‬ ‫ساڵو باوێشكێكی گه‌وره‌ی‬ ‫دا‪.‬‬ ‫"ده‌بێ" وتی‪ :‬ساڵو ئامۆزا!‬ ‫به‌یانی باش!‬ ‫"نابێ" ده‌یه‌ویس������ت بڵێ‪:‬‬ ‫ئه‌ی هاوار چه‌نده‌م برسییه‌!‬ ‫به‌اڵم وای نه‌وت‪ .‬هه‌رده‌تگوت‬ ‫لێوه‌كانی������ان به‌چه‌س������پ‬ ‫به‌یه‌كه‌و‌ه نووساندوون‪.‬‬ ‫"ده‌ب������ێ" وتی‪ :‬ئ������اخ ك‌ه‬ ‫چه‌نده‌م برس������ییه‌! ئاماده‌م‬ ‫بۆ تێربوونێك له‌به‌یانییه‌و‌ه‬ ‫تا ش������ه‌و ق������اپ‌و قاچاخی‬ ‫خواردنگه‌یه‌ك������ی گ������ه‌ور‌ه‬

‫‪7‬‬

‫خاوێ������ن بكه‌م������ه‌وه‌‪ ،‬دیار‌ه‬ ‫به‌زمانم!‬ ‫"نابێ" ده‌یه‌ویست له‌باره‌ی‬ ‫خواردن دۆزینه‌و‌ه شتێك‬ ‫بڵێ به‌اڵم تاقه‌تی نه‌بوو‪...‬‬ ‫منداڵ‌ه ئازیزه‌كان‬ ‫ئێم������‌ه به‌ئه‌نقه‌س������ت ئه‌م‬ ‫چیرۆكه‌م������ان به‌ناته‌واوی‬ ‫باڵوكردۆت������ه‌وه‌‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ئێ������و‌ه ‌ی خنجیالن������‌ه هه‌ر‬ ‫كه‌س������ه‌و به‌دڵ������ی خ������ۆی‬ ‫درێژه‌ی ئ������ه‌م چیرۆكه‌مان‬ ‫بۆبنووسێ‌و بۆمان بنێرێ‪،‬‬ ‫به‌اڵم با له‌الپه‌ڕه‌یه‌كی ئه‌یفۆڕ‬ ‫زۆرت������ر نه‌ب������ێ‪ .‬هه‌ركه‌س‬ ‫درێژه‌ی چیرۆكی "ده‌بێ"و‬ ‫"نابێ"م������ان به‌جوانترین‬ ‫شێو‌ه بۆ بنێرێ‪ ،‬خه‌اڵته‌كه‌ی‬ ‫ئه‌وه‌ی������‌ه چیرۆكه‌ك������ه‌ی‬ ‫بۆباڵوده‌كه‌ینه‌وه‌‪.‬‬


‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫پێنجشه‌ممه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫‪13‬‬

‫به‌ڕێوبه‌ر ‌ی كۆمپانیایه‌ك ‌ی وه‌به‌رهێنان له‌هه‌رێم ‌ی كوردستان‪:‬‬

‫ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان خه‌ویان لێكه‌وتوو ‌ه پێویست ‌ه به‌خه‌به‌ربێن‌و هاوكاری خه‌ڵكی هه‌ژار بكه‌ن‬ ‫ی‬ ‫به‌ڕێوبه‌ری‌ كۆمپانیایه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫وه‌به‌رهێنان له‌بوار ‌‬ ‫ی‬ ‫خانوبه‌ره‌و دروستكردن ‌‬ ‫یه‌ك ‌هی‌ نیشته‌جێبوون‬ ‫ی‬ ‫مژده‌ ده‌داته‌ هاوواڵتیان ‌‬ ‫هه‌ژارو كه‌م ده‌رامه‌ت‬ ‫كه‌ له‌ماوه‌یه‌كی‌ كورتدا‬ ‫ی‬ ‫ده‌ربازیان بكات له‌گرفت ‌‬ ‫بێ خانوویی‌و كرێچییه‌تی‌‪،‬‬ ‫ی‬ ‫هه‌روه‌ك پێویست ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رێكخراوێك ‌‬ ‫دامه‌زراندن ‌‬ ‫خێرخوازی‌ له‌الیه‌ن‬ ‫ی‬ ‫سه‌رمایه‌دارو بازرگانان ‌‬ ‫شاره‌كه‌یه‌وه‌ به‌پێویست‬ ‫ی‬ ‫ده‌زانێت بۆده‌ستگرۆییكردن ‌‬ ‫خه‌ڵكانی‌ هه‌ژارو نه‌خۆش‪.‬‬ ‫یاسین مه‌حمود ره‌شید‬ ‫سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی‬ ‫گشتی به‌رێوه‌بردنی‬ ‫ی‬ ‫كۆمپانیای به‌رێز‪ ،‬له‌میان ‌‬ ‫دیمانه‌یه‌كی‌ تایبه‌تیدا له‌گه‌ڵ‬ ‫ی‬ ‫نم نم‪ ،‬وێڕای‌ ده‌ربڕین ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫پیرۆزبایی‌و خۆشحاڵ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی رۆژنامه‌یه‌ك ‌‬ ‫به‌ده‌رچوون ‌‬ ‫كولتوریی وه‌ك نم نم‪،‬‬ ‫باس له‌و یه‌كانه‌ ده‌كات ك ‌ه‬ ‫بۆنیشته‌جێبوون له‌الیه‌ن‬ ‫ی‬ ‫كۆمپانیاك ‌هی‌‌و كۆمپانیاكان ‌‬ ‫دیكه‌وه‌ دروستده‌كرێن‌و‬ ‫هه‌ژاران لێی سودمه‌ند نابن‪.‬‬

‫ شاخه‌وان مه‌حمود له‌سلێمانی‌‬ ‫كۆمپانیای به‌ڕێز ك������‌ه كۆمپانیایه‌ك ‌ی‬ ‫وه‌به‌رهێن������ه‌ر ‌ی خۆماڵیی������ه‌و نزیك‌ه ‌ی‬ ‫نۆساڵ‌ه له‌شارو شارۆچكه‌كان ‌ی هه‌رێم ‌ی‬ ‫كوردستان پرۆژه‌كان ‌ی جێبه‌جێ ده‌كات‪،‬‬ ‫به‌وته‌ی به‌ڕێوبه‌ره‌كه‌ی یه‌كه‌م كۆمپانیا‬

‫یاسین مه‌حمود ره‌شید‬

‫بوون ك‌ه پیشه‌سازی ‪PVC,MDF‬یان‬ ‫بۆدروستكردن ‌ی ده‌رگاو په‌نجه‌ر‌ه هێناوه‌ت‌ه‬ ‫كوردستان‌و دواتر توانیویان‌ه بۆیه‌كه‌مجار‬ ‫كۆمه‌ڵگ‌ه وه‌رزشییه‌كان دروست بكه‌ن‪،‬‬ ‫پاش������تریش بوونه‌ت‌ه خاوه‌نی بیرۆكه‌ی‬ ‫دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵگای نیشته‌جێبوون‪.‬‬ ‫یاس������ین مه‌حم������ود به‌ڕێوب������ه‌ر ‌ی ئه‌و‬ ‫كۆمپانیایه‌و جه‌خت له‌و‌ه د‌ه كاته‌وه‌‪ ،‬ك‌ه‬ ‫ئه‌وكاته‌ی ئه‌وان بیرۆكه‌ی دروستكردنی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌ی نیش������ته‌جێبونیان‌ه خستوو‌ه‬ ‫به‌رده‌م به‌رپرسانی حكوم‌هت‌و كردویان‌ه‬ ‫به‌پرۆژه‌ی حكومه‌ت‪ ،‬هیچ كه‌سێك بیری‬ ‫لێ نه‌كردووه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫گرانن‌و له‌ئێس������تادا له‌هه‌وڵ ‌ی ئه‌وه‌دان‬ ‫له‌مه‌ودوا یه‌ك‌ه ‌ی نیشته‌جێبوون بۆئاست ‌ی‬ ‫توێژ‌ه هه‌ژاره‌كانیش دروستبكه‌ن‪« ،‬ئه‌و‬ ‫پرۆژان‌ه ‪‌ %80‬ی بۆ ئه‌و كه‌س������انه‌ی‌ه ك‌ه‬ ‫بواری ئابوری������ان مامناوه‌ندو له‌خوار‬ ‫مامناوه‌نده‌وه‌ی������ه‌‪ ،‬بۆئه‌و كه‌س������ان‌ه باش‬ ‫بوو ك‌ه خاوه‌نی ‪25- 10‬هه‌زار دۆالری‬ ‫خۆیان بوون‪ ،‬به‌اڵم ئێس������تا ئاس������تی‬ ‫خه‌ڵكانی خوار ئه‌وان‌ه ده‌ركه‌وتوون ك‌ه‬ ‫پێنج هه‌زار دۆالری������ان هه‌یه‌و ناتوانن‬ ‫شوقه‌یه‌ك بكڕن»‪.‬‬ ‫خاوه‌نی كۆمپانیای به‌ڕێز مژد‌ه ده‌دات‌ه‬ ‫گه‌نجان‌و كرێنش������ینانی كوردستان‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی ك������‌ه هیچ پاره‌یه‌كی‬ ‫دانراویان نیی������ه‌‪« ،‬په‌ل‌ه نه‌كه‌ن‪ ،‬به‌خوا‬ ‫ساڵێكی تر پرۆژه‌ی چاكترو هه‌رزانتر‬ ‫دروس������ت ده‌بێت‪ ،‬گه‌ر نه‌مرم واده‌كه‌م‬ ‫خه‌ڵك به‌حه‌قی خۆی بچێت‌ه خانووه‌و‌ه‬ ‫بێ پشه‌كی»‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه له‌ئێستا سه‌رقاڵ ‌ی‬ ‫درووس������تكردن ‌ی چه‌ند شوقه‌یه‌كن ك‌ه‬ ‫كڕیاران������ی ته‌نها ی������ه‌ك ملیۆن دینار‬ ‫پێش������ه‌كی ده‌د‌هن‌و هی������چ پاره‌یه‌ك������ی‬ ‫زیاده‌شی له‌سه‌ر نییه‌‪.‬‬

‫پێویست‌ه یه‌كه‌كان كواڵتیان به‌رز بێت‬ ‫ناوب������راو‪ ،‬ب������اس ل������ه‌و‌ه ده‌كات ك������‌ه‬ ‫كۆمپانیاكه‌ی������ان خۆ ‌ی به‌به‌رپرس������یار‬ ‫ده‌زانێ������ت له‌ئاس������ت داواكارییه‌كان ‌ی‬ ‫هاوواڵتیان‪ ،‬چونك‌ه ئه‌گه‌ر پڕۆژه‌كانیان‬ ‫خراپ ده‌رچوو ئه‌وان به‌خراپی ناویان‬ ‫ده‌چێته‌ن مێژووه‌وه‌‪« ،‬مێژوو ره‌حم به‌هیچ‬ ‫كه‌سێك ناكات‪ ،‬هه‌موو كۆمپانیاكان یان‬ ‫الپه‌ڕه‌یه‌كی ره‌ش بۆخۆیان تۆمار ده‌كه‌ن‬ ‫به‌ئیشی خراپ‪ ،‬یان الپه‌ره‌یه‌كی سپی‬ ‫مژده‌یه‌ك بۆ گه‌نجان‌و كرێنشینان‬ ‫به‌ئیشی چاك‌و ده‌توانین به‌رده‌وام بین‬ ‫‌دا‬ ‫ه‬ ‫‌و‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ری كۆمپانیای به‌ڕێز دان به‬ ‫له‌سه‌ر ئه‌وكاره‌ی ئێستامان»‪.‬‬ ‫‌جێبوون‬ ‫ده‌نێت ك‌ه ئه‌و یه‌كان‌ه ‌ی بۆنیشته‬ ‫یاس������ین مه‌حمود ئه‌و‌ه ناشارێته‌و‌ه ك‌ه‬ ‫‌ژار‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫�����ی‬ ‫دروس������تده‌كرێن بۆ خه‌ڵك�‬ ‫هه‌م������وو كۆمپانیاكان������ی وه‌به‌رهێنانی‬

‫خانوب������ه‌ر‌ه گله‌یی������ان له‌س������ه‌ره‌‪،‬‬ ‫به‌كۆمپانیاكه‌ی ئه‌وانیشه‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم پێیوای‌ه‬ ‫كه‌مترین گله‌یی له‌سه‌ر ئه‌وانه‌‪« ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫گله‌ییه‌ك������ی زۆری خه‌ڵكمان له‌س������ه‌ر‬ ‫بوایه‌‪ ،‬به‌ش������داران ‌ی پرۆژه‌كانمان به‌و‬ ‫ش������ێوه‌ی‌ه نه‌ده‌بوو‪ ،‬ئه‌و‌ه له‌به‌رنامه‌ماندای‌ه‬ ‫به‌سیفاێكی باش‌و كوالێتێكی باشه‌و‌ه‬ ‫كاره‌كانمان بكه‌ین»‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه به‌نه‌نگ ‌ی‬ ‫ده‌زانێت كۆمپانیاكان به‌بلۆك خانوو‬ ‫دروس������ت بكه‌ن‪« ،‬له‌ناچاریدا خه‌ڵك‬ ‫ئێستا خانوو به‌بلۆك دروست ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫پێویست‌ه ئێمه‌ی وه‌به‌رهێنه‌ر ئه‌و‌ه بگۆڕین‪،‬‬ ‫چونك‌ه له‌هیچ واڵتێك خانوو به‌بلۆك‬ ‫دروست ناكرێت‪ ،‬خانوو دروستكردن‬ ‫به‌سیستمی تازه‌‪ ،‬ده‌بێت‌ه هۆی هه‌رزانی‬ ‫نرخ‌و به‌رز ‌ی كوالێتی خانووه‌كان»‪.‬‬ ‫دروستكردنی چوارد‌ه هه‌زار‬ ‫یه‌ك‌ه ‌ی نیشته‌جێبوون‬ ‫یاس������ین مه‌حمود باس ل������ه‌و‌ه ده‌كات‬ ‫ك‌ه پرۆژه‌ی س������ندوقی نیشته‌جێبوون‬ ‫له‌هه‌رێمی كوردستان‪ ،‬بیرۆكه‌ی ده‌سته‌ی‬ ‫وه‌به‌رهێنان بوو‪ ،‬ك‌ه س������اڵی رابردوو‬ ‫بیرۆكه‌كه‌یان به‌رزكردوو‌ه بۆ ئه‌نجومه‌نی‬ ‫بااڵی وه‌به‌رهێنان‌و له‌وێش������ه‌و‌ه بریاری‬ ‫‪ 146 ،145‬ده‌رچوو ك������‌ه گه‌وره‌ترین‬ ‫خزمه‌ت بوو‪ ،‬به‌گه‌نجانی كوردس������تان‌و‬ ‫ب������ڕی ‪ 200‬ملی������ۆن دۆالری بۆ بواری‬ ‫نیش������ته‌جێكردن خه‌رجك������را‪« ،‬به‌و‬ ‫‪200‬ملی������ۆن دۆالره‌‪ ،‬س������ه‌رمایه‌گوزاری‬ ‫‪500‬ملیۆن دۆالر ده‌كرێت»‪.‬‬ ‫ناوبراو‪ ،‬ئاماژ‌ه به‌و‌ه ده‌دات ك‌ه سندوقی‬ ‫نیشته‌جێبون به‌ته‌نها ناتوانێت قه‌یرانی‬ ‫نیشته‌جێبوون چاره‌سه‌ر بكات‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه‬ ‫پێیوابوو دابه‌شكردنی زه‌وی‌و پێشینه‌ی‬ ‫خانووب������ه‌ره‌‪ ،‬چاره‌س������ه‌رێكی گونجاو‬ ‫نه‌بووه‌‪ ،‬چونك‌ه به‌هه‌زاران پارچ‌ه زه‌وی‬ ‫دابه‌شكراون‪ ،‬ته‌نها‪%20‬یان كرا به‌خانوو‪،‬‬

‫رێژه‌ی ‪‌ %80‬ی به‌ده‌س������ت خه‌ڵكه‌وه‌یه‌و‬ ‫ئیش������ی كڕین‌و فرۆشی پێو‌ه ده‌كرێت‪،‬‬ ‫پێش������ینه‌ی خانوبه‌ره‌ش ‪ %15‬خه‌ڵك‬ ‫س������ودیان لێ وه‌رگرت‪ ،‬ئه‌ویش چه‌ند‬ ‫كێشه‌یه‌كی تیابوو له‌وان‌ه ئه‌و زیاده‌یه‌ی‬ ‫خرابوویه‌سه‌ر وه‌كو سوو‪ ،‬كه‌می پاره‌كه‌و‬ ‫نه‌بوونی تاپۆ‌و روبه‌ری زه‌وی ‪100‬مه‌تر ‌ی‌و‬ ‫چه‌ند گرفتێك ‌ی دیكه‌‪.‬‬ ‫مه‌ال یاس������ین باس������ی ل������ه‌و‌ه كرد ك‌ه‬ ‫دروس������تكردنی ‪14‬ه������ه‌زار یه‌ك������ه‌ی‬ ‫نیش������ته‌جێبوون له‌هه‌رێم ‌ی كوردستان‬ ‫نرخ������ی زه‌وی‌و كرێ������ی خان������ووی‬ ‫دابه‌زاندووه‌و هه‌لی كاریشی بۆ چه‌ند‬ ‫هاوواڵت������ ‌ی‌و كۆمپانی������ا‌و كارگه‌یه‌ك‬ ‫دروستكردووه‌‪.‬‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌نده‌كان خه‌ویان لێكه‌وتووه‌‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌ره‌ی كۆمپانیا ‌ی به‌رێز پێباش‌ه‬ ‫ده‌زگایه‌ك بۆ هاوكاریكردنی ئه‌و كه‌سانه‌‬ ‫هه‌بێت ك‌ه نه‌خۆش������ی درێژخایه‌نیان‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬بۆئه‌وه‌ی بتوانن نه‌خۆشییه‌كه‌یان‬ ‫چاره‌سه‌ر بكه‌ن‪« ،‬ئه‌مڕۆ نه‌خۆشێك‬ ‫هاتووه‌ت������‌ه الم‪ ،‬ك������‌ه كه‌مووكوڕییه‌ك‬ ‫له‌جه‌س������ته‌یدا هه‌بوو‪ ،‬ڤی������زا‌و هه‌موو‬ ‫شتێكی بۆهاتبویه‌وه‌‪ ،‬ته‌نها پێویستی‬ ‫به‌پار‌ه ب������وو‪ ،‬ك‌ه نه‌ش������ته‌رگه‌ریه‌كه‌ی‬ ‫له‌ئه‌ڵمانیا ‪74‬هه‌زار یۆرۆ ‌ی تێده‌چێت‪،‬‬ ‫منیش براده‌رانی ئێره‌م ئاگادار كرد‪،‬‬ ‫ئێمه‌یڵ بكه‌ن بۆئه‌وه‌ی به‌هاوكاری چه‌ند‬ ‫رێكخراوێكی خێرخوازی‌و به‌شداری‬ ‫خۆشم پاره‌كه‌ی بۆ دابین بكه‌ین»‪.‬‬ ‫یاس������ین مه‌حمود باس له‌و‌ه ده‌كات كه‌‬ ‫له‌واڵتی ئیسرائیل چه‌ند رێكخراوێك‬ ‫دروست بوون‪ ،‬به‌بێ جیاوازی ره‌گ‌هز‌و‬ ‫ئایین چاره‌س������ه‌ری منداڵی نه‌خۆش‬ ‫ده‌كه‌ن‪« ،‬ش������اهیدی ئ������ه‌و‌ه ده‌ده‌م كه‌‬ ‫چه‌ندین منداڵ له‌هه‌ولێرو سلێمانی‌و‬ ‫دهۆكه‌و‌ه ڕۆشتوون‌و ئه‌و رێكخراوانه‌‬

‫نزیكه‌ی ‪20‬هه‌زار دۆالریان بۆس������ه‌رف‬ ‫ك������ردوون»‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه به‌پێویس������تی‬ ‫ده‌زانێت ب������ازرگان‌و ده‌وڵه‌مه‌نده‌كانی‬ ‫هه‌رێمیش بیر له‌پرۆژه‌یه‌ك ‌ی هاوشێوه‌‬ ‫بكه‌ن������ه‌وه‌‪« ،‬پێویس������ت‌ه بازرگانه‌كان‬ ‫رێكخراوی زۆر گه‌ور‌ه دروست بكه‌ن‬ ‫بۆ هاوكاری خه‌ڵك������ی هه‌ژار‪ ،‬چونكه‌‬ ‫دروستبوونی ده‌وڵه‌مه‌ند له‌هه‌ر واڵتێكدا‬ ‫وات‌ه تواندن������ه‌وه‌ی ره‌گ������ی فه‌قیری‪،‬‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ن������دی زۆرمان هه‌ی������ه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌موومان خه‌ومان لێكه‌وتوو‌ه‌و پێویسته‌‬ ‫به‌خه‌به‌ر بێینه‌وه‌»‪.‬‬ ‫ناوب������راو ئام������اژ‌ه ب������ه‌و‌ه ده‌دات كه‌‬ ‫له‌خۆرهه‌اڵتی ناوه‌ڕاس������ت به‌گشت ‌ی‌و‬ ‫له‌عێ������راق‌و هه‌رێم������ ‌ی كوردس������تان‬ ‫به‌تایبه‌تی‌‪ ،‬وێن‌ه ‌ی به‌ڵێنده‌رو بازرگان‬ ‫ج������وان نیی‌ه ل������ه‌الی خه‌ڵك������ی‌‪ ،‬ده‌بێ‬ ‫بازرگانی راسته‌قین‌ه وێنه‌یه‌ك ‌ی جوان‬ ‫بدات������‌ه هاوواڵتیان ‌ی چوارده‌ور ‌ی به‌بێ‬ ‫هیچ جۆر‌ه جیاوازییه‌ك‪« ،‬ئێس������تاش‬ ‫له‌سلێمانی چه‌ندین بازرگان هه‌ی‌ه كه‌‬ ‫هاوكاری خه‌ڵك ده‌كه‌ن ئه‌وانیش‪ ،‬كاك‬ ‫فاروقی مه‌ال مسته‌فاو حاجی محه‌مه‌دی‬ ‫بامۆكی‌و كاك تۆفیقی قه‌یوان‌و كاك‬ ‫ئه‌حمه‌د‌ه سور‪ ،‬خێزانی حاجی عابید‬ ‫هه‌ورام������ی‌و ئیختیاری حاجی فارس‌و‬ ‫فایه‌قی كۆڵ‌ه‌و هه‌ندێ كه‌سی تر‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫خه‌ڵكی ده‌وڵه‌مه‌ندی تری زۆر تیایه‌»‪.‬‬ ‫یاسین مه‌حمود ‌ی به‌رێوبه‌ر ‌ی كۆمپانیای‌‬ ‫به‌ڕێ������ز له‌دوابه‌ش������ ‌ی دیمانه‌كه‌ی������دا‬ ‫خۆشحاڵ ‌ی خۆ ‌ی ده‌ربڕ ‌ی به‌ده‌رچوونی‌‬ ‫رۆژنامه‌یه‌ك ‌ی كولتوریی به‌ناو ‌ی نم نم‌و‬ ‫وتی‌‪« :‬دڵخۆش������م به‌وه‌ی رۆژنامه‌یه‌كی‬ ‫وا گش������تگیر‌و دوور له‌سیاسه‌ت هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌ت ئه‌و پاشكۆیه‌ی ك‌ه بۆ نابینایان‬ ‫ده‌رده‌چێ������ت‪ ،‬كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی ئێمه‌‬ ‫پێویستی به‌رۆژنامه‌یه‌كی تایبه‌تمه‌نده‌‬ ‫به‌كولتورو الیه‌ن‌ه كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان»‪.‬‬

‫ی هاوسه‌ری‌‬ ‫ی نابینایه‌ك بۆژیان ‌‬ ‫خه‌ون ‌‬

‫«نامه‌وێت هه‌ركه‌سێك بێت‪ ،‬ببێت ‌ه هاوسه‌رم‌و له‌گه‌ڵ ‌ی نه‌گونجێم‪ ،‬ئه‌گه‌ر وابێت حاڵ ‌ی ئێستام زۆر پێخۆشتره‌»‬ ‫نابینایه‌ك كه‌ بڕوانامه‌ی‬ ‫زانكۆی وه‌رگرتووه‌و ئێستا‬ ‫فه‌رمانبه‌ره‌‪ ،‬ژیانی تایبه‌تی‬ ‫خۆی بۆ نم نم ده‌گێڕێته‌وه‌و‬ ‫خوازیاره‌ كچێك ببێت ‌ه‬ ‫هاوسه‌ری ژیانی‌ كه‌ به‌دڵی‬ ‫بێت‌و پێكه‌وه‌ بژین‪.‬‬

‫ تایبه‌ت به‌نم نم‬ ‫پێش������ه‌وا گه‌نجێك ‌ی ته‌مه‌ن ‪27‬س������اڵ‌ه‌و‬ ‫هه‌ر له‌منداڵیی������ه‌و‌ه به‌هۆی چاوه‌كانیه‌و‌ه‬ ‫دنیا ‌ی روناكی نه‌بینی������وه‌‪« ،‬ده‌مزانی‌‬ ‫شتێكی جیاواز هه‌ی‌ه له‌نێوان من‌و براو‬ ‫خوش������كه‌كه‌مدا‪ ،‬چونك‌ه ئه‌وان باس������ی‌‬ ‫جوان ‌ی‌و به‌رز ‌ی‌و جیاواز ‌ی ره‌نگه‌كانیان‬ ‫ده‌كرد‪ ،‬كه‌چی من له‌هیچ تێنه‌ده‌گه‌شتم‪،‬‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌ده‌مزانی نابینام»‪.‬‬ ‫ناوبراو‪ ،‬ك‌ه زانیویه‌تی نابینای‌ه به‌منداڵیی‬ ‫زۆر نێگ������ه‌ران نه‌بووه‌‪ ،‬چونك‌ه ئه‌و كاته‌‬ ‫خۆی راهێناو‌ه له‌گه‌ڵ ره‌نگ ‌ی ر‌هش‌و ئه‌و‬ ‫تارمایی‌ه ‌ی ك‌ه له‌خه‌یاڵ ‌ی خۆییدا دروستی‬ ‫كردبوو له‌ژێر كاریگه‌ر ‌ی قس������ه‌كانی‌‬ ‫خوشك‌و براكه‌یدا‪.‬‬ ‫هه‌ست به‌جوانی ناكات‬ ‫كاتێك له‌نزیك پێشه‌واو‌ه باسی شه‌وو‬ ‫رۆژ كراوه‌‪ ،‬ئه‌و له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هه‌س������تی‬ ‫به‌هیچیان نه‌ك������ردووه‌‪« ،‬ته‌نها ده‌نگی‌‬ ‫چۆله‌ك������ه‌و كوكوخت ‌ی‌و گریان ‌ی منداڵی‌‬ ‫س������اوا پێیان ده‌وتم ك‌ه ڕۆژ بووه‌ته‌وه‌»‪،‬‬ ‫له‌ته‌مه‌ن ‌ی یانز‌ه س������اڵیدا باوكی له‌گه‌ڵ‬ ‫خۆی بردویه‌تی بۆ شار‌و له‌رێگ‌ه پێیوتوه‌‬

‫ك‌ه شار وه‌كو گوند نییه‌‪« ،‬هه‌رچه‌نده‌‬ ‫باسی شاری بۆ كردم‪ ،‬الی من هه‌روه‌كو‬ ‫گونده‌ك‌ه بوو»‪ ،،‬هه‌ربۆی‌ه كاتێك چونه‌ته‌‬ ‫شاره‌و‌ه ئه‌و گه‌ڕه‌ك‌ه ‌ی لێ ‌ی نیشته‌جێبوون‬ ‫له‌ش������ار پێیانوتوو‌ه (گه‌ڕه‌كی شه‌عبی)‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌و نه‌یزانیو‌ه بۆ به‌و گه‌ڕه‌ك‌ه ده‌ڵێن‬ ‫شه‌عبی تا براكه‌ی پێیوتو‌ه وه‌كو الدێكه‌ی‬ ‫خۆیان وایه‌‪ ،‬ب������ه‌اڵم گه‌وره‌تره‌‪« ،‬ماڵه‌وه‌‬ ‫زۆر نه‌یانده‌هێش������ت بڕۆم������‌ه ده‌ره‌وه‌‪،‬‬ ‫زیاتر له‌حه‌وش������ه‌و ژووره‌و‌ه شه‌وو رۆژم‬ ‫ده‌كرده‌وه‌»‪.‬‬ ‫پێشه‌وا رووه‌و مزگه‌وت‬ ‫بۆئه‌وه‌ی ئه‌وه‌ند‌ه له‌ماڵه‌و‌ه به‌ته‌نها نه‌بێت‪،‬‬ ‫دایكی ده‌ینێریت‌ه مزگه‌وت بۆ فێربوونی‌‬ ‫قورئان‌و پێش������ه‌واش ئ������ه‌وه‌ی پێخۆش‬ ‫ده‌بێ������ت‪ ،‬ب������ه‌اڵم له‌به‌ر ئ������ه‌وه‌ی باوكی‬ ‫كرێكار ‌ی شاره‌وان ‌ی ده‌بێت‪ ،‬زۆر كاتی‬ ‫نابێت ك‌ه كوڕ‌ه نابیناك‌ه به‌رێت‌ه مزگه‌وت‪،‬‬ ‫«رۆژێك براكه‌م ك‌ه له‌خوێندنگ‌ه هاته‌وه‌‬ ‫پێیوتم بابڕۆین بۆ مزگه‌وت‪ ،‬ئیتر دایكم‬ ‫گۆڕیمی‌و قژی بۆ داهێنام‌و رۆشتم»‪.‬‬ ‫دوای چه‌ند رۆژێك‪ ،‬پێشه‌وا خۆی فێر‬ ‫ده‌بێت ك‌ه بچێت‌ه مزگه‌وت‌و الی مه‌الیه‌كی‬ ‫نابینا ده‌رسی قورئان بخوێنێت‌و دوای‬ ‫هه‌ش مان������گ له‌ده‌رس خوێندنی فێری‬ ‫قورئان ده‌بێت‪« ،‬مامۆستاكه‌م پێیوتم تۆ‬ ‫ده‌بیت‌ه مه‌الیه‌كی باش‪ ،‬چونك‌ه دووجار‬ ‫شتی پێده‌وتم یه‌كسه‌ر وه‌رمده‌گرت»‪.‬‬ ‫ناوبراو‪ ،‬زۆرینه‌ی كاته‌كانی به‌گوێگرتن‬ ‫له‌رادیۆكانه‌و‌ه به‌س������ه‌ر ب������ردووه‌‪ ،‬جار‬ ‫جاره‌یش گوێی له‌كاسێتی تۆمار كراوی‬ ‫كتێب گرتووه‌‪.‬‬ ‫حه‌ز له‌قوتابخان‌ه ده‌كات‬ ‫دوای ئ������ه‌وه‌ی ئه‌و كوڕ‌ه واز له‌مزگه‌وت‬

‫نابینایانیش وه‌ک هه‌موو مرۆڤێکی ئاسایی مه‌رجی خۆیان هه‌ی‌ه بۆ پێکهێنانی ژیانی هاوسه‌ریی فۆتۆ‪ :‬فه‌رزین حه‌سه‌ن‬ ‫ده‌هێنێت‪ ،‬حه‌ز ده‌كات بچێت‌ه قوتابخانه‌و‬ ‫ل������ه‌وێ بخوێنێ������ت‪ ،‬له‌رێگ������ه‌ی چه‌ند‬ ‫كه‌س������ێكه‌و‌ه هه‌وڵی خوێن������دن ده‌دات‌و‬ ‫له‌خولی نه‌هێش������تنی نه‌خوێن������ده‌واری‬ ‫به‌ش������داری ده‌كات‌و قۆناخی سه‌ره‌تایی‬ ‫ته‌واو ده‌كات‪ ،‬دوات������ر قۆناخه‌كانی تر‬ ‫ده‌بڕێت ده‌چێت‌ه زانك������ۆ‪ .‬ئه‌و‪ ،‬كاتێك‬ ‫گه‌شتوه‌ت‌ه زانكۆ زۆر دڵخۆشی كردووه‌‪،‬‬ ‫«زۆرب‌ه ‌ی جار بیرم نه‌ده‌ما ك‌ه نابینام‪،‬‬ ‫بۆی‌ه هه‌ندێج������ار هاوڕێش������م باوه‌ڕیان‬ ‫پێنه‌ده‌كرم»‪ ،‬ئه‌و زۆر حه‌زی كردوو‌ه كه‌‬ ‫زۆر له‌كچه‌كان ‌ی هاوڕێم وه‌كو كوڕێك‬

‫س������ه‌یریان نه‌ده‌كردم‪ ،‬هه‌ستم ده‌كرد‪ ،‬له‌‬ ‫قس������ه‌كانیان ده‌مخوێنده‌و‌ه ك‌ه پێیانوای‌ه‬ ‫جیاوازم‪ ،‬به‌اڵم خ������ۆم هیچ هاوڕێكانی‬ ‫بیدوێنن‌و له‌گه‌ڵیاندا بێت‪ ،‬بۆی‌ه كچه‌كانی‬ ‫هاوپۆلیش������ی وه‌كو هاورێ������ی خۆیان‬ ‫س������ه‌یریان كردووه‌‪« ،‬ح������ه‌زم ده‌كرد‪،‬‬ ‫له‌یه‌كێك له‌كچه‌كان نزیك ببمه‌وه‌‪ ،‬له‌الی‬ ‫خۆمه‌و‌ه زۆر خۆش������م ده‌ویس������ت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫نه‌مده‌وێرا پێی بڵێم‪ ،‬ئه‌ویش هه‌س������تی‬ ‫كردبوو ك‌ه زۆر گرنگ ‌ی پێده‌ده‌م»‪.‬‬ ‫پیش������ه‌وا خۆشه‌ویستی ئه‌و كچ‌ه له‌دڵیدا‬ ‫ده‌مێنێته‌و‌ه تازانكۆش ته‌واو ده‌كه‌ن هه‌ر‬

‫به‌ته‌مایی ئه‌و كچ‌ه ده‌بێت‪« ،‬نازانم دواجار‬ ‫كه‌ی بوو قس������ه‌م له‌گه‌ڵ كرد‪ ،‬ناشزانم‬ ‫ئێستا چ ‌ی به‌سه‌رهاتووه‌‪ ،‬ره‌نگ‌ه ئه‌و منی‬ ‫بینیبێته‌وه‌»‪ ،‬پێشه‌وا ئێستا فه‌رمانبه‌ری‬ ‫فارمانگه‌یه‌كه‌و به‌هیوای ئه‌وه‌ی‌ه بتوانێت‬ ‫ژیانی هاوسه‌ری پێك بهێنێت‪.‬‬ ‫مه‌رجه‌كان ‌ی ژیان ‌ی هاوسه‌ری‌‬ ‫ناوبرا پێیوای������‌ه ك‌ه رۆژێك هه‌ر دێت‬ ‫كچێك پێی رازی ببێت‌و به‌دڵ ‌ی ئه‌ویش‬ ‫بێت‪« ،‬نامه‌وێت هه‌ركه‌س������ێك بێت‪،‬‬ ‫ببێت‌ه هاوسه‌رم‌و له‌گه‌ڵ نه‌گونجێم‪ ،‬ته‌نها‬

‫له‌ب������ه‌ر ئه‌وه‌ی خ������ۆم له‌ته‌نیایی رزگار‬ ‫بكه‌م‪ ،‬ئه‌گه‌ر وابێت حاڵ ‌ی ئێستام زۆر‬ ‫پێخۆش������تر‌ه‌و ئه‌م ته‌نیاییه‌م ناگۆڕمه‌وه‌‬ ‫به‌ژیان ‌ی كه‌س»‪.‬‬ ‫پێشه‌وا‪ ،‬جه‌خت له‌و‌ه ده‌كاته‌و‌ه ك‌ه ئه‌و‬ ‫كه‌س������ه‌ی ده‌بێت‌ه هاوس������ه‌ری پێویسته‌‬ ‫به‌چاو‌ه نابیناكانی ئه‌و رازی بێت‪ ،‬ئینجا‬ ‫خواسته‌كان ‌ی دیكه‌شی‪« ،‬ده‌بێت له‌خۆم‬ ‫جوانتر بێت‪ ،‬جی������اواز ‌ی بااڵمان زۆر‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬نه‌خوێن������ده‌وار نه‌بێت‪ ،‬ره‌نگ‌و‬ ‫رویه‌ك ‌ی جوان ‌ی هه‌بێت»‪ ،‬پێباش‌ه كه‌‬ ‫هاوسه‌ره‌كه‌ی پیشه‌یه‌ك ‌ی هه‌بێت‪.‬‬


‫‪12‬‬

‫پێنجش ‌ه ممه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫ی باش‬ ‫پێویست ‌ه ببیت به‌باوكێك ‌‬ ‫بۆمنداڵه‌كه‌ت‪ ،‬به‌اڵم چۆن؟‬

‫ئه‌گه‌رێن‬ ‫گریا زاروكان‬

‫ڤیان عزه‌دین ل دهۆك‬

‫چه‌ند ئه‌گه‌ره‌ك هه‌ن‌ه كو دبن‌ه سه‌ده‌ما‬ ‫گرییا زارویان‪ ،‬پێتڤی‌ه دایك‌و باب‬ ‫بزاڤ ‌ێ بكه‌ن ئه‌گه‌رێن گرییا زاروی ‌ێ‬ ‫خو‌ه بزانن ژب������و ‌ی كو بكارن ب‬ ‫ئاوایه‌كا هه‌ژ ‌ی سه‌ره‌ده‌ری ‌ێ دگه‌ل د‌ه‬ ‫بكه‌ن‪ .‬ئه‌و ژ ‌ی پێك هاتین‌ه ژ‪:‬‬ ‫‪ .1‬ئێشانا ئه‌ندامه‌ك ‌ێ له‌شی‌‪:‬‬ ‫ده‌ما كو جهه‌ك ‌ێ زاروك ‌ی بئێشیت‌و‬ ‫زاروك نه‌شێت كونترول ‌ێ ل سه‌ر‬ ‫و ‌ێ ئێش������ ‌ێ بكه‌ت‪ ،‬دبین ‌ی زاروك‬ ‫ب ده‌نگه‌ك ‌ێ بلند دك‌ه گری‌‪ ،‬ئه‌ڤجا‬ ‫دڤێت ل ڤێر ‌ێ دایك بزانیت كۆ‬ ‫ئه‌ندامه‌ك ‌ێ له‌ش������ ‌ێ ڤ ‌ی زاروك ‌ی یا‬ ‫ب ئێشه‌‌و پێدڤ ‌ی ب چاره‌سه‌ریه‌كا‬ ‫زانستیه‌‪.‬‬ ‫و‪ :‬نارین ره‌حمان‬

‫‪ .1‬سوبعه‌ت بكه‌‪:‬‬ ‫ی بد‌ه ك‌ه‬ ‫ی منداڵه‌كانت ‌‬ ‫هه‌میش‌ه پیشان ‌‬ ‫تۆ له‌گ‌ه‌ڵ منداڵه‌كانت دڵخۆش������یت‌و‬ ‫س������وبعه‌ت بكه‌‌و پێبكه‌نه‌‪ ،‬به‌اڵم نه‌ك‬ ‫به‌به‌رده‌وام������ی‌‪ ،‬زۆر ب������اوك هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ی توڕه‌‬ ‫جگه‌له‌توڕه‌بوون‌و د‌هم‌وچاوێك ‌‬ ‫هیچیتر نازانێت‪ ،‬ئه‌وه‌ش كاردانه‌و‌هی‌‬ ‫ی له‌س‌ه مندا‌ڵ ده‌بێت‪.‬‬ ‫خراپ ‌‬

‫‪ .2‬له‌گ ‌ه ‌ڵ منداڵه‌كانت كات به‌سه‌ر‬ ‫ی بكه‪:‬‬ ‫ببه‌‌و هه‌ست به‌لێپرسراو ‌‬ ‫منداڵ ته‌نها پێویست ‌ی به‌پار‌ه نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو‬ ‫پێویست ‌ی به‌س������ۆز ‌ی به‌رده‌وام‌و گرنگی‌‬ ‫پێدانه‌‪ ،‬زۆر باوك زۆرب‌ه ‌ی كاته‌كانیان‬ ‫بۆكاركردن به‌سه‌ر ده‌به‌ن‪ ،‬ته‌نان‌ه ئه‌و كاته‌‬ ‫كه‌مه‌ش ك������‌ه له‌ماڵه‌وه‌ن بۆمنداڵه‌كانیان‬ ‫ته‌رخان ناكه‌ن‪ ،‬ئه‌وه‌ش بۆشای ‌ی له‌نێوان‬ ‫منداڵ‌‌و باوكه‌كه‌دا دروس������ت ده‌كات‌و‬ ‫زۆرجار باوكه‌كان له‌دواییدا په‌شیمان‬ ‫ده‌بنه‌وه‌‌و ئه‌وكاتیش كات ناگه‌ڕێته‌وه‌‌و‬ ‫په‌شیمان ‌ی دادیان نادات‪.‬‬

‫ی منداڵه‌كه‌ت‪:‬‬ ‫‪ .3‬بب ‌ه به‌مامۆستا ‌‬ ‫مندا‌ڵ پێویس������ت ‌ی به‌فێركردن هه‌یه‌‪.‬‬ ‫سه‌ره‌تا پێویس������ت‌ه فێر ‌ی بكه‌یت هه‌ڵه‌‬ ‫له‌راست جیابكاته‌وه‌‪ ،‬چونك‌ه زۆرجار‬ ‫باوك هیچ فێر ‌ی منداڵه‌ك‌ه ‌ی ناكات‌و‬ ‫هیچ كاتێك بۆئام������ۆژگار ‌ی كردنی‌‬ ‫منداڵه‌ك‌ه ‌ی ته‌رخ������ان ناكات‪ ،‬دوایش‬ ‫ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌یه‌ك بكات سه‌رزه‌نش������تی‌‬ ‫منداڵه‌ك‌ه ‌ی ده‌كات‌و زۆرجار لێش������ی‌‬ ‫ده‌دات‪ ،‬بیرل������ه‌و‌ه ناكاته‌و‌ه ك‌ه خۆی‌‬ ‫هۆكار ‌ی ئه‌و هه‌اڵنه‌یه‌‪.‬‬

‫‪ .4‬خۆشه‌ویستیت ده‌رببڕه‬ ‫بۆمنداڵه‌كه‌ت‪:‬‬ ‫زۆرج������ار پی������اوان توان������ا ‌ی ده‌ربڕین ‌ی‬ ‫خۆشه‌ویستیان نیی‌ه یاخود پێیان جوان نیی‌ه‬ ‫خۆشه‌ویست ‌ی بۆ مندا‌ڵ ده‌رببڕن‪ ،‬ئه‌وه‌ش‬ ‫كارێك ‌ی باش نییه‌‌و پێویست‌ه خۆشه‌ویست ‌ی‬ ‫خۆت بۆمنداڵه‌ك������ه‌ت ده‌رببڕێت‌و فێر ‌ی‬ ‫ده‌ربڕین ‌ی خۆشه‌ویست ‌ی بكه‌یت‪.‬‬ ‫‪ .5‬رێز ‌ی دایك ‌ی منداڵه‌كانت بگره‌‪:‬‬ ‫ئه‌م خاڵ������‌ه زۆر گرنگ‌ه له‌ژیان ‌ی منداڵدا‪،‬‬ ‫مندا‌ڵ فێر ‌ی رێز ده‌كات‌و تا زیاتر رێز ‌ی‬ ‫هاوس������ه‌ره‌كه‌ت بگریت منداڵه‌كه‌شت زیاتر‬

‫ه ‌ه‌موومنداڵێكز‌ه‌ینتیژ‌هب ‌ه‌م ‌ه‌رجێك‪...‬‬

‫رێز ‌ی لێده‌گرێ������ت‪ ،‬جگه‌له‌وه‌ش له‌داهاتوودا‬ ‫منداڵه‌كه‌ت رێز ‌ی هاوسه‌ره‌ك‌ه ‌ی ده‌گرێت‪.‬‬ ‫‪ .6‬گه‌ش ‌ه به‌تواناكان ‌ی منداڵه‌كه‌ت بده‌‪:‬‬ ‫كاتێك من������دا‌ڵ به‌هره‌یه‌ك ‌ی هه‌بێت‌و تۆش‬ ‫توانیت گه‌ش������‌ه به‌و توانای‌ه ‌ی بده‌یت‪ ،‬ئه‌وا‬ ‫مندا‌ڵ هه‌ست به‌گه‌وره‌ی ‌ی به‌توانای ‌ی ده‌كات‬ ‫جگه‌ل������ه‌و‌ه ‌ی ك‌ه ئه‌و‌ه ‌ی له‌به‌رچاو‌ه تۆ ڕێگات‬ ‫پیش������ان داوه‌‪ ،‬كاتێك منداڵه‌كه‌ت ده‌یه‌وێت‬ ‫باس������ ‌ی ش������تێكت بۆبكات به‌ته‌واو ‌ی گوێی‌‬ ‫لێبگره‌‌و پرس������یار ‌ی لێبك‌ه له‌سه‌ر ئه‌و رۆژه‌‪،‬‬ ‫بۆنمون‌ه بڵ ‌ێ ئه‌مڕۆ له‌قوتابخان‌ه چیتان كرد‌و‬ ‫چیتان خوێند؟‬

‫‪9 8 7 6 5 4‬‬

‫یاسا دیاری بك ‌هن‌و هۆكاره‌كه‌ی روون بكه‌نه‌وه‌‬

‫مه‌به‌سته‌ش ده‌بێ به‌ر له‌هه‌موو شتێك‬ ‫ئاماده‌كردنی‪ :‬ناسر فه‌‌تحی‬ ‫خۆمان ملكه‌چی ئه‌و یاس������او رێسایان‌ه‬ ‫یه‌كێك ل������ه‌و هۆكاران������ه‌ی واده‌كات بین ك‌ه خۆمان دامان رشتوون‪.‬‬ ‫هه‌ندێ������ك له‌من������دااڵن له‌راده‌ب������ه‌ده‌ر به‌گش������تی مندااڵن ح������ه‌ز ده‌كه‌ن ئه‌و‬ ‫سه‌ركه‌ش������ی بك‌هن‌و س������ه‌ر له‌خۆیان یاساو رێسایانه‌ی بۆیان دیاری ده‌كرێ‬ ‫بشێوێنن ئه‌وه‌ی‌ه ك‌ه له‌بنه‌ماڵه‌گه‌لێكی بێ به‌جوانی بۆی������ان روون بكرێته‌وه‌‌و ئه‌و‬ ‫یاساو رێسا دا گه‌ور‌ه ده‌بن‪ ،‬جا بۆ ئه‌وه‌ی كه‌سانه‌ی ئه‌و یاسایانه‌ش داده‌نێن ده‌بێ‬ ‫منداڵی سه‌ره‌ڕۆمان په‌روه‌رد‌ه نه‌كردبێ‪ ،‬به‌ر له‌هه‌موو ش������تێك خۆیان به‌ڕێوه‌ی‬ ‫ده‌بێ سه‌ره‌تا پێگه‌ی كۆمه‌اڵتیی خۆمان بب������ه‌ن‪ ،‬چونك‌ه منداڵ ح������ه‌ز ناكات‬ ‫ئه‌و یاس������ایانه‌ی یاسادانه‌ر‬ ‫به‌هێز بكه‌ین‪ ،‬بۆ ئه‌م‬ ‫دایڕش������توو‌ه‬ ‫خۆ ی‬

‫پێش������ێلی بكات‪ ،‬ئه‌وه‌ش ده‌بێت‌ه هۆی‬ ‫ئه‌وه‌ی من������داڵ هه‌س������ت به‌گه‌وره‌یی‬ ‫رۆحی بكات‌و زیاتر ب������اوه‌ڕ به‌گه‌ور‌ه‬ ‫یاس������ادانه‌ره‌كه‌ی خۆی بكات‌و خۆشی‬ ‫بوێ‪ ،‬بۆنمون‌ه ئه‌گه‌ر دایك‌و باوكێك‬ ‫یاسایه‌كی له‌م شێوه‌یه‌یان بۆ منداڵه‌كه‌یان‬ ‫داڕشت‪ « :‬تۆ نابێ له‌خه‌ڵك بده‌ی!»‬ ‫ده‌بێ روونیشی بكه‌نه‌و‌ه مه‌به‌ستیان له‌م‬ ‫یاسای‌ه چییه‌؟ وات‌ه به‌شی روونكردنه‌وه‌ك‌ه‬ ‫ده‌بێ به‌مشێوه‌ی‌ه بێ‪ « :‬چونك‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌خه‌ڵ������ك ب������ده‌ی خه‌ڵك ئ������ازاری‬ ‫پێده‌گات!» روونكردنه‌وه‌ی یاساكان‬ ‫واده‌كات‬

‫‪ .3‬ب ‌ێ تاقاته‌تی‌‌و وه‌ستیان‪:‬‬ ‫زاروك زور ج������اران ی ‌ێ ب ‌ێ تاقه‌ت‌ه‬ ‫یان ی������ ‌ێ وه‌س������تیایی‌ه ئه‌ڤجا چ ژ‬ ‫ئه‌گه‌ر ‌ێ نه‌نڤس������تن ‌ێ بیت یان هه‌ر‬ ‫ئه‌گه‌ره‌كا د ‌ی بی������ت‪ ،‬مروڤ ‌ی د ‌ێ‬ ‫گوه ل ‌ێ بیت كو ی ‌ێ بده‌نگه‌ك ‌ێ نزم‬ ‫دكه‌ت‌ه گری‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬بهێن كورتی‌‪:‬‬ ‫زاروك ژ ‌ی وه‌كو هه‌ركه‌سه‌ك ‌ێ د ‌ی‬ ‫حه‌ز دكه‌ت سه‌قای ‌ێ خو بگوهریت‌و‬ ‫ژجهه‌ك ‌ێ بو جهه‌ك ‌ێ د ‌ی بچیت‌و‬ ‫دیمه‌نه‌ك ‌ێ د ‌ی ببینت‪ ،‬له‌وما ل ڤ ‌ی‬ ‫ده‌م ‌ی د ‌ێ گریه‌ك������ ‌ێ كات ‌ی وه‌ك ‌ی‬ ‫گازییه‌ك ‌ێ كه‌ت������ن‌و گرییا و ‌ی یا‬ ‫كورته‌‪.‬‬ ‫‪ .5‬زك ئێشان ب تایبه‌تی‌‪:‬‬ ‫ده‌ماكو زك ‌ێ زاروك ‌ی دئێش������یت‬ ‫د ‌ێ ب ده‌نگه‌ك ‌ێ بلند كه‌ت‌ه گری‌‌و‬ ‫هنده‌ك جاران ژ نیڤ ده‌م ژمێران‬ ‫دبوریت‌و دبیت������‌ه جه ‌ێ بێزاریێ‌‌و‬ ‫ئه‌و نیش������انێن ژ ڤ������ ‌ی جور ‌ی ژ ‌ی‬ ‫ده‌ردكه‌ڤ������ن د ‌ێ بین ‌ی د ‌ێ زاروك‬ ‫ده‌س������ت‌و بێت خو ئینیت‌ه ئێك‌و‬ ‫سه‌روجاڤیت ویژ ‌ی سور دبن‪.‬‬ ‫ب گشت ‌ی دڤێت دایك بزانیت و‬ ‫شاره‌زا بیت دده‌م ‌ێ گریانا زاروك ‌ێ‬ ‫و ‌ێ ده‌‪ ،‬ژب������و ‌ی ك������و بزان‌ه ب چ‬ ‫جوره‌ك ‌ێ سه‌ره‌ده‌ری ‌ێ دگه‌ل د‌ه بكه‌‪.‬‬ ‫فوت‬ ‫شيخ‬ ‫كام‬ ‫‪ :‬ئا‬ ‫و‬ ‫دی‬ ‫ها‬

‫مندااڵن زووتر له‌مه‌بس������ته‌كانی ئێو‌ه‬ ‫تێبگ‌هن‌و به‌سانایی له‌به‌رچاوی بگرن‪.‬‬ ‫ئ������ه‌و دایك‌و باوكانه‌ی یاس������اكان بۆ‬ ‫منداڵه‌كانیان روون ده‌كه‌نه‌وه‌‪ ،‬له‌راستی‬ ‫دا منداڵه‌كانیان فێركردوو‌ه ك‌ه بۆ هه‌ر‬ ‫«ده‌بێ»و «نابێ»یه‌ك له‌ژیانیاندا بیر‬ ‫بكه‌نه‌وه‌‌و كاردانه‌وه‌ی ئه‌و كرده‌وانه‌ی‬ ‫ئه‌نجام������ی ده‌ده‌ن له‌به‌رچاویان روون‬ ‫بێت‪ ،‬بتوانن وێنای بك‌هن‌و له‌خۆڕاو بێ‬ ‫هۆ له‌ئاست هیچ شتێك ملكه‌چ نه‌بن‌و‬ ‫بێ هۆ له‌ئاس������ت هیچ كرده‌وه‌یه‌ك ك‌ه‬ ‫ده‌یكه‌ن بێ بیر كردنه‌و‌ه تێپه‌ڕ نه‌بن‪.‬‬ ‫لێكۆڵینه‌وه‌كان‌و ئه‌زمون������ه‌كان ئه‌وه‌ی‬ ‫ده‌رخستوو‌ه ك‌ه ئه‌و مندااڵنه‌ی یاساو‬ ‫رێساكانیان بۆ روون ده‌كرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫منداڵگه‌لێكی میهره‌بانترو‬ ‫دڵس������ۆزترن ل������ه‌و‬ ‫مند ا اڵ ن������ه‌ی‬

‫ف‬ ‫وتو‪:‬‬ ‫ادی‬

‫ئاك‬ ‫ام ش‬ ‫يخ ه‬

‫مه‌به‌س������ته‌كانیان بۆ روون ناكرێته‌وه‌و‬ ‫ته‌نها پێیانده‌وترێ‪« :‬ئه‌م كار‌ه بكه‌!»و‬ ‫«ئه‌م كار‌ه مه‌كه‌!»‪.‬‬ ‫زۆرب������ه‌ی دایكان‌و ب������اوكان كاتێكی‬ ‫زۆری خۆی������ان بۆئه‌و‌ه ته‌رخان ده‌كه‌ن‬ ‫ك‌ه به‌منداڵه‌كانی������ان بڵێن «ئه‌م كار‌ه‬ ‫مه‌ك������ه‌!»‪ ،‬به‌اڵم كه‌مترین كات بۆ ئه‌و‌ه‬ ‫ته‌رخان ده‌كه‌ن ك������‌ه به‌منداڵه‌كانیان‬ ‫بڵێن‪« :‬ئ������ه‌م كار‌ه بك������ه‌!» هه‌ربۆی‌ه‬ ‫دایكان‌و باوكان ده‌بێ له‌بیریان نه‌چێ‬ ‫ك‌ه چه‌ن������د‌ه وز‌ه بۆ «مه‌كه» ته‌رخان‬ ‫ده‌ك������ه‌ن‪ ،‬ده‌ب������ێ دووهێن������د‌ه وز‌ه بۆ‬ ‫«بكه»ی منداڵه‌كانیان ته‌رخان بكه‌ن‪،‬‬ ‫بۆنمون‌ه ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێ منداڵه‌كه‌یان‬ ‫هۆگری خوێندنه‌و‌ه ب������ێ‪ ،‬ده‌بێ زوو‬ ‫زوو وه‌بی������ر منداڵه‌كه‌یان بهێنه‌و‌ه كه‌‪:‬‬ ‫«بخوێن������ه‌وه‌!» تا ئه‌وه‌ی ئه‌م ویس������ت‌ه‬ ‫له‌مێش������كی منداڵه‌كه‌یاندا ده‌چه‌سپێ‌و‬ ‫ده‌بێت‌ه ئاواتێك بۆخودی منداڵه‌كه‌یان‪،‬‬ ‫ب������ه‌اڵم ده‌ب������ێ ئاگادارب������ن ك‌ه چۆن‬ ‫ویسته‌كانتان دووپات ده‌كه‌نه‌وه‌‌و كات‌و‬ ‫ش������وێنی گونجاو بۆ وه‌بیرهێنانه‌وه‌ی‬ ‫ئامانجه‌كانتان له‌به‌رچاو بگرن‌و خۆتان‬ ‫بپارێزن له‌سه‌ركۆنه‌كردن‪ ،‬بۆنمون‌ه هه‌ر‬ ‫له‌م پێوه‌ندیی������ه‌دا ده‌توانن ئه‌م‌ه بكه‌ن‬ ‫به‌یاسا‪« :‬هه‌موو ش������ه‌وێك ‪10‬وشه‌ی‬ ‫زمانێكی تر فێربه‌!»‪ ،‬به‌مش������ێوه‌یه‌ش‬ ‫روونی بكه‌نه‌و‌ه «ئه‌گه‌ر هه‌مووشه‌وێك‬ ‫‪10‬وش������ه‌ی تاز‌ه له‌زمانێكی تر فێربی‬ ‫ئ������ه‌و‌ه له‌ماوه‌یه‌كی كورت������دا ده‌توانی‬ ‫فێری زمانێكی جیاواز له‌زمانی دایكی‬ ‫خۆت ب������ی!» ئه‌وه‌ش وات������‌ه تۆ له‌ناو‬ ‫هاوته‌مه‌نه‌كانتدا زیاترت گه‌شه‌كردوو‌ه‬ ‫و ده‌بیی‌ه جێی ش������انازی ده‌وروبه‌رت‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌گه‌ر ماوه‌یه‌ك دابڕا سه‌ركۆنه‌ی‬ ‫مه‌ك‌هن‌و ته‌نها بیری بهێننه‌و‌ه ك‌ه كات‬ ‫چه‌ند‌ه گرنگه‌‌و چه‌ند‌ه به‌پشتگوێخستنی‬ ‫كاره‌كانی خۆی زه‌ره‌ر ده‌كات‪.‬‬ ‫یاسا دیاری بك‌هن‌و هۆكاره‌كه‌ی روون‬ ‫بكه‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫‪ .2‬برس ‌ی بوونا زاروكی‌‪:‬‬ ‫ده‌ماك������و زاروك برس������ی دبه‌‪ ،‬ب‬ ‫ده‌نگه‌ك ‌ێ نزم دك‌ه گری‌‌و پاش������ان‬ ‫هێد ‌ی هێد ‌ی ده‌نگ ‌ێ و ‌ی بلند دبه‌‪.‬‬


‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫‌ممه‬ ‫پێنجشه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫‪15‬‬

‫مندالانی‌ ئاسمان‬ ‫‪7‬‬

‫شێوازه‌كانی شیكردنه‌وه‌ی فیلم‬ ‫گرنگترین خاڵێک ك‌ه ده‌بێ له‌به‌ر‬ ‫چ������اوی بگرین ب������ۆ ره‌خنه‌گرتن‬ ‫له‌فیلم ئه‌وه‌ی‌ه له‌بنه‌مادا جیاوازییه‌ك‬ ‫له‌نێوان ره‌خنه‌ی فیلم‌و ره‌خنه‌كانی‬ ‫تر له‌ئارادا نییه‌‪.‬‬ ‫جۆن سایمۆن‬

‫ئا‪ :‬ژینۆ ئه‌کبه‌ر‬

‫له‌م به‌شه‌دا شه‌ش شێوازی ره‌خنه‌گرتن‬ ‫له‌فیلم هه‌ڵده‌سه‌نگێنرێت‪ .‬له‌سه‌ره‌تادا دوو‬ ‫ش������ێوازی رواڵه‌ت بینین خوێندنه‌وه‌ی‬ ‫ب������ۆ ده‌كرێت‪ :‬فیل������م‌و كۆمه‌ڵگا‪ ،‬فیلم‌و‬ ‫بیر‌وڕا‪ ،‬بۆ ش������رۆڤه‌كردنیان نمونه‌یه‌ك‬ ‫ده‌هێنرێته‌وه‌‪ .‬پاش������ان چوار شێوازی‬ ‫ن������اوه‌ڕۆك بینین هه‌ڵده‌س������ه‌نگێنرێت‪:‬‬ ‫«پیشه‌سازی نوێ له‌فیلم دا»‪« ،‬دۆخی‬ ‫روتینی‪ ،‬شێواز‌و شوێنگه‌ی فیلمه‌كه‌»‪،‬‬ ‫«ش������ێواز‌و شێوه‌ناس������ی له‌فیلم دا»‌و‬ ‫«هه‌ڵسه‌نگاندنی فیلم»‪ .‬دوو نمون‌ه بۆ‬ ‫ئه‌م شێوازان‌ه ده‌هێنین‪.‬‬ ‫شه‌ش شێواز ك‌ه به‌تایبه‌تی له‌م به‌شه‌دا‬ ‫باسی لێیه‌و‌ه ده‌كرێت‪ ،‬ته‌نها شێوه‌كانی‬ ‫هه‌ڵسه‌نگاندنی فیلمێكی دكۆمێنتاری‬ ‫نین‪ .‬جیا له‌و‌ه له‌وانه‌ی‌ه خوێندكاری فیلم‬ ‫بیه‌وێت هه‌لێكی تر له‌به‌ر چاو بگرێت‬ ‫وه‌كو‪ :‬ش������یكردنه‌وه‌ی كه‌سایه‌تیه‌كان‪،‬‬ ‫فیلمه‌ك‌ه وه‌كو به‌رپه‌رچی سه‌رده‌مێكی‬ ‫مێژوویی‪ ،‬روانگه‌‪ ،‬دروستكردن‌و دانانی‬ ‫مۆسیقاكه‌ی‪.‬‬ ‫ده‌ره‌نجام ره‌خنه‌گر به‌بێ له‌به‌رچاوگرتنی‬ ‫ئ������ه‌و ش������ێوازه‌ی هه‌ڵیده‌بژێرێت ده‌بێ‬ ‫ئاگاداری ئه‌و‌ه بێت پێوانه‌ی س������ه‌ره‌كی‬ ‫خ������ودی فیلمه‌كه‌ی������ه‌‌و ش������یكردنه‌وه‌‌و‬ ‫لێكدانه‌وه‌ی ده‌ب������ێ به‌گوێره‌ی خودی‬ ‫فیلمه‌ك‌ه پێكبێت‪ .‬باشترین ره‌خنه‌گرانی‬ ‫فیلم له‌سه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ن ك‌ه روانگه‌یان‬ ‫تاڕاده‌یه‌ك گرنگیه‌كی كه‌متری له‌خودی‬ ‫فیلمه‌ك‌ه هه‌ی‌ه ك‌ه له‌باره‌یه‌و‌ه ده‌ینووسن‪.‬‬ ‫فیلم‌و كۆمه‌ڵگه‌‪:‬‬

‫ره‌خنه‌گرتن له‌فیلم‌و كۆمه‌ڵگ‌ه ك‌ه پێشتر‬ ‫ئاماژه‌م������ان پێدا له‌س������ه‌ر بنه‌مای ئه‌م‬ ‫بیرۆكه‌ی‌ه دانراو‌ه ك‌ه فیلم دیارده‌یه‌كی‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیی������ه‌‪ .‬له‌م روانگه‌ی������ه‌و‌ه هه‌م‬ ‫ده‌رهێن������‌هر‌و ه������ه‌م بین������ه‌ر به‌رهه‌می‬ ‫كاریگه‌ریه‌كانی هه‌مه‌الیه‌نه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ن‪.‬‬

‫له‌وڕوه‌و‌ه الینگرانی ئه‌م شێواز‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ئ������ه‌م بڕوایه‌ن ك‌ه فیل������م به‌دركاندنی‬ ‫بنیات‌ه كۆمه‌اڵیه‌تی‌و ئابوری‌و سیاس������ی‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك هه‌ل ده‌ڕه‌خسێنێت وره‌ی‬ ‫سه‌رده‌مانێك وێنا بكرێت‪.‬‬ ‫بیرۆكه‌ی سه‌ره‌كی ئه‌م روانگه‌ی‌ه ئه‌وه‌ی‌ه‬ ‫ك‌ه ده‌رهێنه‌ر ده‌رب������ڕی هه‌م‌ه الیه‌نه‌ی‬ ‫سه‌رده‌مانی خۆیه‌تی‪ ،‬بۆنمون‌ه ده‌توانین‬ ‫باس له‌زیگفری������د كراكێر بكه‌ین ك‌ه‬ ‫ش������یكردنه‌وه‌‌و لێكدان������ه‌وه‌ی به‌هادار‌و‬ ‫ده‌روونناسانه‌ی بۆ فیلم‌ه ئه‌ڵمانیه‌كانی‬ ‫سااڵنی ‪ 1920‬بۆ ‪ 1930‬كرد‪ .‬تیۆری‬ ‫سه‌ره‌كی كتێبه‌كه‌ی به‌ناوی كالیگاری تا‬ ‫هیتله‌ر بریتی‌ه له‌ئه‌و ئاره‌زووانه‌ی ك‌ه بوو‌ه‬ ‫هۆی ده‌ركه‌وتنی نازیسم له‌ئه‌ڵمانیادا له‌م‬ ‫فیلمان‌ه به‌رپه‌رچ دراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ره‌نگ‌ه نووس������ه‌رێك له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مای‌ه‬ ‫وا تێب������گات ك������‌ه بێ������زاری به‌ه������ۆی‬ ‫ش������ه‌ڕی جیهان������ی‌و له‌ناوچوونی به‌ها‬ ‫باوه‌كان ب������وو‌ه هۆی ده‌ركه‌وتنی فیلم‌ه‬ ‫خه‌یاڵییه‌كانی ده‌ی������ه‌ی ‪‌1950‬و ‪1970‬‬ ‫وه‌كو «ژێرده‌ریایی زه‌رد» له‌س������اڵی‬ ‫‪‌1968‬و «به‌ڵگه‌ی فانتێزی» له‌س������اڵی‬ ‫‪ 1970‬شاكاری واڵت دیسنی ‪.1940‬‬ ‫به‌شێوازێكی تر له‌وانه‌ی‌ه نووسه‌رێك رای‬ ‫خۆی ده‌ربڕێت ك‌ه فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ره‌كی‬ ‫گه‌ش������بینی خه‌ڵكی ئه‌مریكا له‌ده‌یه‌ی‬ ‫‪‌1940‬و س������ه‌ره‌تاكانی ده‌ی������ه‌ی ‪1950‬‬ ‫له‌فیلم‌ه كۆمێدی������‌ه مۆزیكاڵه‌كان‌و ئه‌و‬ ‫چیرۆكانه‌ی كۆتاییه‌كی خۆشیان هه‌بوو‬ ‫وه‌كو «گۆرانی له‌باران دا» له‌س������اڵی‬ ‫‪‌1952‬و «س������ایرینا» له‌ساڵی ‪1953‬‬ ‫په‌رچ دراوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌وانه‌ی‌ه نووس������ه‌رێك له‌ب������ری ئه‌وه‌ی‬ ‫خوێندنه‌و‌ه له‌سه‌ر ئاراسته‌یه‌كی گشتی‬ ‫یان كولتۆرێك بكات خۆی به‌هه‌ندێ‬ ‫مه‌س������ه‌له‌ی تایبه‌ت س������نووردار بكات‪،‬‬ ‫بۆنمون‌ه له‌وانه‌ی‌ه ئه‌و رۆڵی ره‌شپێسته‌كان‬ ‫له‌فیلمی ئه‌مریكی دا هه‌ڵبس������ه‌نگێنێت‪.‬‬ ‫به‌هه‌ڵبژاردن������ی چوار یان پێنج فیلمی‬ ‫هه‌ڵبژارد‌ه وه‌كو له‌س������اڵه‌كانی ‪1949‬‬ ‫ب������ۆ ‪ ،1968‬ده‌توانێ������ت روانگه‌یه‌كی‬ ‫ت������ا راده‌ی������ه‌ك ریالیزم������ی له‌ژیانی‬ ‫ره‌شپێس������ته‌كانی ئه‌مریكا به‌ده‌س������ت‬ ‫بهێنێ������ت‪ .‬ل������ه‌ورووه‌و‌ه خوێندنه‌وه‌ی‬ ‫فیلمه‌كانی ده‌یه‌یه‌ك ك‌ه گواستراوه‌ته‌و‌ه‬ ‫ده‌توانێ������ت گۆڕانكاریه‌كان������ی خه‌ڵك‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌كه‌نیس������ه‌‪ ،‬س������وپا‌و مه‌سه‌ل‌ه‬

‫سێكسی‌و ئه‌خالقییه‌كان ده‌رببڕێت‪.‬‬ ‫هه‌ندێج������ار ره‌خنه‌گ������ر هه‌وڵ������ده‌دات‬ ‫به‌ش������ێوازی رواڵه‌ت بینین كاریگه‌ری‬ ‫ده‌رهێنه‌ری فیلمه‌ك‌ه له‌س������ه‌ر كۆمه‌ڵگا‬ ‫هه‌ڵبس������ه‌نگێنێت‪ .‬بێگومان ئه‌و شێوه‌ی‌ه‬ ‫شیاوی س������ه‌رنجه‌‪ ،‬به‌اڵم هه‌ندێ كێش‌ه‬ ‫له‌خۆ ده‌گرێت‪ .‬ره‌خنه‌ی س������ه‌ره‌كی ك‌ه‬ ‫دێت‌ه س������ه‌ر ئه‌م شێواز‌ه ئه‌وه‌ی‌ه ك‌ه هیچ‬ ‫ش������ێوه‌یه‌كی به‌رچاو ب������ۆ دابینكردنی‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌ك������ی پێوانه‌ك������راو له‌نێوان‬ ‫فیلمێك‌و ره‌فتارێك������ی ئاڵۆگۆڕكراوی‬ ‫ت������ر له‌ئ������ارادا نیی������ه‌‪ ،‬بۆنمون‌ه چۆن‬ ‫نووس������ه‌رێك ده‌توانێت بسه‌لمێنێت ك‌ه‬ ‫فیلم‌ه ریكالمیه‌كانی «لنی ریفنێشتاڵ‌»‬ ‫به‌ناوی «سه‌ركه‌وتنی ویست ‪‌»1934‬و‬ ‫«ئۆڵه‌مپی������اد ‪ »1938‬له‌راس������تیدا‬ ‫كاریگه‌ری دانا له‌سه‌ر ئینتیما‌و شانازی‬ ‫نه‌ته‌وه‌گه‌رایی ك‌ه هۆكاری س������ه‌ره‌كی‬ ‫یه‌كگرتنی ئه‌ڵمانی نازی بوو؟‬ ‫كاتێ������ك دروش������می س������ه‌ر كاغه‌زی‬ ‫ره‌نگاوڕه‌ن������گ بوو به‌باو ك‌ه «بانی»‌و‬ ‫«كالید» له‌ساڵی ‪‌1968‬و ئه‌م گروپ‌ه‬ ‫توندوتیژه‌ی ساڵی ‪ 1969‬دروستكران‪.‬‬ ‫زۆربه‌ی نووسه‌ران له‌سه‌ر ئه‌م باوه‌ڕه‌ن‬ ‫ك‌ه ئه‌م فیلمان‌ه ن������ه‌ك هه‌ر كاریگه‌ری‬ ‫زه‌ره‌رمه‌ندی له‌س������ه‌ر هه‌ستی بینه‌ران‬ ‫دانا‪ ،‬به‌ڵكو هانیانی ده‌دا بۆ ده‌مارگیری‪.‬‬ ‫ده‌ك������رێ ش������ێواز‌ه نوێیه‌كان������ی ژیان‬ ‫له‌ژێر كاریگ������ه‌ری هه‌ندێ فیلم وه‌كو‬ ‫«ئه‌گراندیس������مان ‪‌»1967‬و «ئیزی‬ ‫رایده‌ر ‪ »1969‬دابنرێت؟ ئایا فیلمی‬ ‫«من وردبینم»‌و «زه‌رد» له‌س������اڵی‬ ‫‪ 1969‬ئه‌خالقیان به‌ره‌و وێرانی برد؟‬ ‫ئه‌م مه‌س������ه‌له‌ی‌ه وه‌كو مه‌سه‌له‌ی هێلكه‌‌و‬ ‫مریشك وای‌ه ك‌ه سه‌ره‌تا كامه‌یان هه‌بووه‌‪،‬‬ ‫ده‌رهێنه‌ر له‌س������ه‌ر ئه‌م خاڵ‌ه پێداگری‬ ‫ده‌كات ته‌نها ئه‌و شتانه‌ی ك‌ه ده‌یبینێت‬ ‫فیلم������ی لێهه‌ڵده‌گرێ������ت له‌حاڵێكدا‬ ‫مامۆستای ئه‌خالق بڕوای وای‌ه ده‌رهێنه‌ر‬ ‫به‌ها وره‌ییه‌كان پێشێل ده‌كات‪ .‬له‌ورووه‌و‌ه‬ ‫هه‌وڵدان بۆ هه‌ڵسنگاندنی كاریگه‌ری‬ ‫ده‌رهێنه‌ر له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگ‌ه تا راده‌یه‌كی‬ ‫زۆر به‌هایه‌ك������ی بۆ گومان دانان له‌خۆ‬ ‫گرتووه‌‌و له‌م شێوازه‌دا به‌های فیلمه‌ك‌ه‬ ‫نه‌ك له‌ناوه‌ڕۆكه‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌و‌ه ب‌ه شێوه‌ی‬ ‫ئامرازێكی ریكالمی هه‌ڵده‌سه‌نگێنێت‪.‬‬ ‫ئه‌و ره‌خنه‌گ������ره‌ی له‌ش������ێوازی فیلم‌و‬ ‫كۆمه‌ڵگ������‌ه كه‌ڵ������ك وه‌رده‌گرێت ده‌بێ‬

‫‪43 2‬‬ ‫ئه‌وه‌ش له‌به‌ر چ������او بگرێت ك‌ه یه‌كه‌م‬ ‫به‌رپرس������یارێتی كاریگه‌ری دانانیه‌تی‪،‬‬ ‫ته‌نانه‌ت ئه‌گ������ه‌ر فیلمه‌كه‌ش هه‌ڵه‌یه‌كی‬ ‫مێژووی ی������ان كۆمه‌اڵیه‌تی هه‌بووبێت‬ ‫دیس������انه‌و‌ه ده‌توانرێت به‌ش������اكارێكی‬ ‫هون������ه‌ری بژمێردرێت‪ .‬ئه‌و كه‌س������ه‌ی‬ ‫ك������‌ه ده‌یه‌وێت ته‌نها به‌ه������ا مێژوویی‌و‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كانیفیلمێكهه‌ڵبسه‌نگێنێت‬ ‫تووشی كێشه‌یه‌كی قورس ده‌بێته‌وه‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫فیلمه‌ی ك‌ه ده‌یه‌وێت هه‌ڵیبه‌س������نگێنێت‬ ‫ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ست به‌رووداوێكی مێژوویی‬ ‫بێت‪ ،‬ده‌ب������ێ ره‌خنه‌گر یان خوێندكار‬ ‫سه‌ردانی سه‌رچاوه‌ی زیاتر بكه‌ن وه‌كو‬ ‫مێژوو‪ ،‬باڵڤۆكه‌ی وه‌رزی‌و رۆژنامه‌كان‪.‬‬ ‫ئه‌م خوێندنه‌و‌ه زیادان‌ه یارمه‌تی ده‌دات‬ ‫تا متمانه‌یه‌ك������ی زیاتر به‌توێژنه‌وه‌كانی‬ ‫ببه‌خشێت‪.‬‬ ‫له‌مه‌س������ه‌له‌یه‌كدا ك‌ه به‌كه‌ڵك وه‌رگرتن‬ ‫له‌شێوازی فیلم‌و كۆمه‌ڵگ‌ه ده‌نووسرێت‪،‬‬ ‫ده‌بێ نووسه‌ر به‌ش������ێوازی دیاریكراو‌و‬ ‫راس������ته‌وخۆ بیر‌وڕای سه‌ره‌كی خۆی‬ ‫بخاته‌ڕوو‪ ،‬بۆنمون‌ه ئه‌م رس������ته‌ی‌ه چه‌ند‬ ‫تیۆریه‌كی س������ه‌ره‌كی له‌خ������ۆ ده‌گرێت‬ ‫له‌وانه‌‪ :‬دیاریكردنی كه‌س������ایه‌تیه‌كان ل‌ه‬ ‫فیلمی «ل‌ه ده‌س������چوو» دروستكراوی‬ ‫«ویكتۆر فلمینگ ‪ ،1936‬ده‌رخسته‌ی‬ ‫وێنای كڵێش������ه‌یی ره‌ش������ه‌كان‌ه له‌فیلم‌ه‬ ‫ئه‌مریكیه‌كاندای������ه‌‌و به‌خوێن������ه‌ر ئه‌و‌ه‬ ‫راده‌گه‌ینێت ك‌ه ئاڕاسته‌ی باسه‌كان له‌م‬ ‫فیلمانه‌دا نمایش������كردنی ناڕاسته‌قینه‌ی‬ ‫ره‌شه‌كانی ئه‌مریكایه‌‪.‬‬ ‫پاشان نووسه‌ر ده‌توانێت بۆ سه‌لماندنی‬ ‫بۆچوونه‌كان������ی چه‌ن������د نمونه‌ی������ه‌ك‬ ‫له‌راستییه‌كانی مێژوو بێنێته‌وه‌‪ .‬ره‌نگ‌ه‬ ‫به‌شی س������ه‌ره‌كی مه‌س������ه‌له‌ك‌ه بریتی‬ ‫بێت له‌چه‌ند به‌ڵگه‌ی������ه‌ك ك‌ه ئه‌م خاڵ‌ه‬ ‫بس������ه‌لمێنێت‪ .‬ئه‌نج������ام وه‌رگرتنه‌كانی‬ ‫ده‌كرێ چه‌ند ش������ێواز له‌خۆ بگرێت‪.‬‬ ‫ره‌نگ‌ه هه‌وڵب������دات به‌ئاماژه‌دانی چه‌ند‬ ‫بوارێك������ی س������ه‌رنجڕاكێش له‌ب������ری‬ ‫دروستكردنی كه‌س������ایه‌تی ره‌شه‌كان‪،‬‬ ‫وێنایه‌كی گش������تگیریان لێده‌رده‌خات‪،‬‬ ‫له‌وانه‌ی������‌ه بیه‌وێت ئ������ه‌و‌ه ده‌ربخات ب‌ه‬ ‫چ ش������ێوه‌یه‌ك وێنایه‌كی كڵێش������ه‌یی‬ ‫له‌ره‌شه‌كان ده‌توانێت كاریگه‌ری له‌سه‌ر‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك دابنێت ی������ان ده‌توانێت‬ ‫فیلمی «له‌ده‌ستچوو» له‌گ‌ه‌ڵ فیلمه‌كانی‬ ‫تر له‌م شێوه‌ی‌ه پێوان‌ه بكات ك‌ه واقیعیتر‬

‫پڵنگ و به‌فر له‌گه‌له‌ری سه‌رده‌م نمایش ده‌كرێت‬ ‫ئا‪ :‬كاو‌ه حه‌سه‌ن‬

‫فیلمی پڵنگ‌و به‌فر له‌ده‌رهێنانی رۆبیرتۆ‬ ‫بینینییه‌و ساڵی ‪ 2005‬به‌رهه‌مهێنراو‌ه و‬ ‫جان رینۆ نیكۆلیتا براسكی‪.‬‬ ‫رۆبیرتۆ بینینی رۆڵی س������ه‌ره‌كی تێدا‬ ‫ده‌بینن و ماوه‌كه‌ی ‪ 110‬خوله‌كه‌‪.‬‬ ‫ده‌رهێنه‌ری ئیتالی كۆچكردوو فیدریكۆ‬ ‫فیللین������ی ‪ 1993-1920‬هه‌میش������‌ه‬ ‫رایده‌گه‌یاند ك‌ه ئه‌و فیلمانه‌ی به‌رهه‌می‬ ‫ده‌هێنان بریتیبوون له‌و خه‌ونانه‌ی ك‌ه‬ ‫نه‌هاتوونه‌ت‌ه دی له‌ژیانیدا‪ ،‬ده‌رهێنه‌ری‬ ‫ئه‌م فیلمه‌ش ئه‌گه‌ر به‌قه‌د مامۆستاكه‌ی‬ ‫نه‌كردبێت ئه‌وا هیچی لێ كه‌متر نییه‌‪،‬‬ ‫چونك‌ه له‌رێگه‌ی س������ێ فیلمیه‌و‌ه ئه‌وه‌ی‬ ‫س������ه‌لماند ئه‌گه‌ر له‌واقیع������دا نه‌توانین‬ ‫گوزارش������ت له‌خ������ه‌ون‌و خولیاكانمان‬ ‫بكه‌ین خۆ ئه‌توانین له‌رێگای سینه‌ماو‌ه‬ ‫بیانهێنین‌ه دی‪ ،‬فیلمی یه‌كه‌می به‌ناوی‬ ‫(ژیان جوان‌ه ـ‪ )1997‬ك‌ه به‌بێ ئه‌وه‌ی‬ ‫یه‌ك دڵۆپ������‌ه خوێن بڕژێندرێت توانی‬ ‫س������ه‌ركه‌وێت به‌س������ه‌ر هه‌موو نازی‌هت‌و‬ ‫منداڵه‌كه‌ی رزگار ب������كات له‌دۆزه‌خی‬ ‫جه‌نگی دووه‌می جیهانی‪ ،‬فیلمی دووه‌م‬ ‫ك‌ه له‌ئه‌نیمێشنه‌و‌ه وه‌ریگرتوو‌ه به‌ناوی‬

‫(‪ Pinocchio‬ماجید ‪)2002‬وه‌و ك ‌ێ‬ ‫له‌ئێم‌ه ئه‌م ناوه‌ی نه‌بیستوو‌ه كاتێك هه‌ر‬ ‫درۆێه‌كی بكردای‌ه فریشته‌ك‌ه لووتی بۆ‬ ‫درێژو باریك ده‌كرد‪.‬‬ ‫فیلمی س������ێیه‌م پڵنگ‌و به‌فر ‪ 2005‬ك‌ه‬ ‫باس له‌كاتی جه‌نگ������ی رزگاركردنی‬ ‫عێ������راق ده‌كات له‌س������اڵی ‪ 2003‬دا‪،‬‬ ‫مامۆستایه‌كی شاعیری ئتاڵیایی ده‌یه‌وێت‬ ‫ژیان له‌رێگای شیعرو جوانیی‌و ساده‌یی‬ ‫بڕوات به‌ڕێوه‌‪ ،‬له‌م نێوانه‌دا هۆگری ژن‌ه‬ ‫رۆژنامه‌نووس������ێك ده‌بێت ك‌ه له‌عێراق‬ ‫كار ده‌كات‌و تووش������ی پێكان ده‌بێت‪،‬‬ ‫ئه‌م شاعیر‌ه مامۆستای‌ه ده‌یه‌وێت بچێت‌ه‬ ‫عێراق ب������ۆ رزگاركردنی‌و ده‌خوازێت‬ ‫بیكات‌ه خێزانی‪ ،‬ناوی ئه‌م فیلم‌ه له‌دیوان‌ه‬ ‫شیعرێكی ئه‌م مامۆستایه‌و‌ه وه‌رگیراوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م فیلم‌ه خاوه‌نی خه‌اڵتی باش������ترین‬ ‫فیلمی رۆمانسیی‌ه له‌فیستیڤاڵی خه‌اڵتی‬ ‫زێڕین‌و خه‌اڵتی باش������ترین سیناریۆی‬ ‫به‌ده‌ستهێناو‌ه له‌فیستیڤاڵی سه‌ندیكای‬ ‫رۆژنامه‌گه‌ری ئیتاڵی‪.‬‬ ‫ئه‌م فیلم‌ه سه‌عات سێی ئێواره‌ی شه‌مم‌ه‬ ‫‪ 2010/1/30‬له‌گه‌ل������ه‌ری س������ه‌رده‌م‬ ‫له‌سلێمان ‌ینمایشده‌كرێت‪.‬‬

‫‪Children of Heaven‬‬ ‫ئا‪ :‬بێساران فه‌یرۆز حه‌سه‌ن‬

‫ی‬ ‫ده‌رهێنه‌ر‪ :‬مجید مجید ‌‬ ‫سێناریست‪ :‬مجید مجیدی‌‬ ‫ئه‌كت���ه‌ره‌كان‪ :‬محم���د ئه‌میر‬ ‫ناجی‌‪ ،‬ئه‌میر فه‌رروخ هاشمیان‪،‬‬ ‫به‌هار‌ه سدیقی‌‪...‬‬ ‫به‌رهه‌م ‌ی ئێران ‪1997‬‬ ‫ی‬ ‫مندااڵن��� ‌ی ئاس���مان چیرۆك��� ‌‬ ‫كوڕێكمان ب���ۆ ده‌گێڕێته‌و‌ه ك ‌ه‬ ‫ل‌ه ناوچ‌ه هه‌ژارنشینه‌كان ‌ی تاران‬ ‫دا له‌وپه‌ڕ ‌ی ه���ه‌ژار ‌ی و نه‌داریدا‬ ‫ژیان به‌س���ه‌ر ده‌ب���ات‪ ،‬ڕۆژێك‬ ‫به‌ڕێك ك���ه‌وت پێاڵوه‌كان ‌ی بزر‬ ‫ده‌بێ���ت‪ ،‬ئید ‌ی ه���ه‌وڵ ده‌دات‬ ‫له‌گه‌ڵ خوشكه‌كه‌یدا ئه‌م كێشه‌ی ‌ه‬ ‫ی‬ ‫بش���ارێرێته‌و‌ه بۆ ئه‌و‌ه ‌ی باوك ‌‬ ‫بۆ كڕین��� ‌ی پێاڵو ‌ی ت���از‌ه پار‌ه‬ ‫قه‌رز نه‌كات‪ .‬ب‌ه گشت ‌ی فیلمه‌ك ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ده‌یه‌وێ���ت كێش���‌ه بچوكه‌كان ‌‬ ‫ی‬ ‫كه‌سان ‌ی ده‌وڵه‌مه‌ند وه‌ك كێش‌ه ‌‬ ‫گه‌ور‌ه ل‌ه ال ‌ی هه‌ژاره‌كاندا بخات ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ڕوو‪.‬له‌الیه‌ك ‌ی تریشه‌و‌ه جیاواز ‌‬ ‫ی‬ ‫چین‌ه كۆمه‌اڵیه‌تیه‌كان و ڕۆح ‌‬ ‫گه‌ور‌ه ‌ی چه‌ند منداڵێك نمایش‬ ‫ی‬ ‫ده‌كات‪.‬مجید مجید ‌ی فیلم ساز ‌‬ ‫ی‬ ‫ئێران ‌ی خاوه‌ن ‌ی چه‌ند به‌رهه‌مێك ‌‬ ‫ی‬ ‫س���ینه‌مایی‌ه ك���‌ه توانیویه‌ت ‌‬ ‫ل���‌ه چه‌ندین فێس���تیڤاڵ ‌ی فیلم‬ ‫ل���‌ه ن���اوه‌وه‌و ده‌ره‌و‌ه ‌ی ئێراندا‬ ‫س���ه‌ركه‌وتن ‌ی گه‌ور‌ه به‌ده‌ست‬ ‫ی‬ ‫بهێنێ���ت‪ ،‬یه‌كێك له‌و فیلمان‌ه ‌‬ ‫ك‌ه مجیدی ‌ی ب‌ه جیهان ناس���اند‬ ‫فیلم ‌ی «مندااڵن ‌ی ئاس���مان»ه‌‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ئه‌م فیلم‌ه بووی‌ه هۆ ‌ی ڕاكێشان ‌‬

‫ی‬ ‫سه‌رنج ‌ی بینه‌ران و ڕه‌خنه‌گران ‌‬ ‫ی‬ ‫بوار ‌ی سینه‌ما و وه‌ك نوێنه‌ر ‌‬ ‫ی‬ ‫س���ینه‌ما ‌ی ئێران بۆ وه‌رگرتن ‌‬ ‫خه‌اڵت ‌ی ئۆس���كار بۆ»باشترین‬ ‫فیلم��� ‌ی ده‌ره‌و‌ه ‌ی ئه‌مری���كا»‬ ‫ده‌ستنیشان بكرێت‪ ،‬به‌اڵم دواتر‬ ‫ل���‌ه وه‌رگرتن ‌ی ئه‌و خه‌اڵت‌ه ناكام‬ ‫مایه‌وه‌‪ .‬له‌م فیلمه‌دا مجید ‌ی ب ‌ه‬ ‫هاوكار ‌ی چه‌ند منداڵیك ك‌ه هیچ‬ ‫ئه‌زمونێكیان ل‌ه بوار‌ه ‌ی سینه‌مادا‬ ‫ی‬ ‫نه‌بوو توان ‌ی ب‌ه س���ه‌ركه‌وتووی ‌‬ ‫پڕۆژ‌ه هونه‌رییه‌ك‌ه ‌ی ب‌ه ئه‌نجام‬ ‫ی‬ ‫بگه‌یه‌نێت‪ .‬ل‌ه ڕوو ‌ی سیناریۆ ‌‬ ‫ی‬ ‫فیلمه‌كه‌و‌ه ئ���ه‌م فیلم‌ه خاوه‌ن ‌‬ ‫فیلمنامه‌یه‌ك��� ‌ی زۆر ب���‌ه پێز و‬ ‫پڕ مانایه‌‪ ،‬تا ئه‌و ئاس���ت‌ه ‌ی ك ‌ه‬ ‫ل‌ه واڵت��� ‌ی ژاپۆندا كورته‌یه‌ك ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫ناوه‌ڕۆك ‌ی ئه‌م فیلم‌ه ل‌ه دووتوێ ‌‬ ‫ی‬ ‫د‌ه الپ���ه‌ڕه‌دا ل���‌ه نێ���و وان‌ه ‌‬ ‫ی‬ ‫ئینگلی���ز ‌ی ل‌ه ژێر ناونیش���ان ‌‬ ‫ی‬ ‫«جووتێك پێ�ڵ�او» ل‌ه قۆناغ ‌‬ ‫ئاماده‌ی ‌ی دا بگونجێنرێت!‬ ‫ی‬ ‫شایه‌ن ‌ی باس���‌ه فیلم ‌ی مندااڵن ‌‬ ‫ئاسمان خاوه‌ن ‌ی چه‌ندین خه‌اڵت ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر ئاس���ت ‌ی جیهان‪ ،‬له‌وانه‌‪:‬‬ ‫مۆنترێی���ه‌ڵ و س���ه‌نگاپور‌ه و‬ ‫نیوپۆرت‪.‬‬


‫‪14‬‬

‫پێنجشه‌ممه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫س‌‬ ‫هده‌ی ‌‬ ‫هك ل ‌‬ ‫هسین ‌‬ ‫هما‬

‫‪8‬‬

‫بیژه‌ن ئ ‌هشت‌هرى‬ ‫و‪ :‬شوان عه‌باس به‌درى‬

‫ی‬ ‫له‌ساڵ ‌ی ‪1913‬دا ئه‌نجومه‌ن ‌ی ئینگلیز ‌‬ ‫سانس������ۆر ‌ی فیلم له‌واڵت ‌ی به‌ریتانیا‬ ‫ده‌ست ‌ی به‌كاره‌كان ‌ی كردو هه‌ر له‌م‬ ‫ی‬ ‫ساڵه‌شدا چارل ‌ی چاپلین ‌ی ئه‌ستێر‌ه ‌‬ ‫به‌ناوبانگ������ ‌ی س������ینه‌مای ‌ی یه‌كه‌مین‬ ‫ی‬ ‫گرێبه‌ست ‌ی خۆ ‌ی له‌گه‌ڵ كۆمپانیا ‌‬ ‫فیلمساز ‌ی ك‌ه ‌ی س������تۆن مۆر كرد‬ ‫بۆ رۆڵبینین له‌فیلیمێكدا‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫ی‬ ‫رۆدۆلف ڤالنتینۆ ‌ی ئه‌كته‌ر له‌ئیتاڵیا ‌‬ ‫زێد ‌ی خۆیه‌و‌ه به‌ره‌و واڵت ‌ی ئه‌مریكا‬ ‫كۆچ ‌ی كرد‪.‬‬ ‫به‌گشت ‌ی له‌مساڵه‌دا نزیك‌ه ‌ی ‪60‬هه‌زار‬ ‫ی‬ ‫هۆڵ ‌ی سینه‌مای ‌ی له‌گشت ناوچه‌كان ‌‬ ‫جیهان دروس������تكرابوون و ده‌یڤید‬ ‫ڤارك گریفیس ‌ی ده‌رهێنه‌ریش له‌پاش‬ ‫ی‬ ‫به‌جێهێشتن ‌ی كۆمپانیا ‌ی فیلمساز ‌‬ ‫ی‬ ‫بیۆگراف ستۆدیۆیه‌ك ‌ی فیلمساز ‌‬ ‫تایبه‌ت به‌خۆ ‌ی له‌ش������ار ‌ی برۆنكس‬ ‫دامه‌زراند‪.‬‬ ‫گرنگترین فیلم ‌ی ئه‌مساڵ‌ه فیلمێك‌ه‬ ‫به‌ن������او ‌ی خوێن������دكار ‌ی پراگ ‌ی ك‌ه‬ ‫ی‬ ‫له‌الی������ه‌ن س������تالن ر‌ه ‌ی ده‌رهێنه‌ر ‌‬ ‫ئه‌ڵمانیی������ه‌و‌ه كار ‌ی ده‌رهێنان ‌ی بۆ‬ ‫ی‬ ‫ئه‌نجام دراوه‌و ئ������ه‌م فیلم‌ه فه‌نتاز ‌‬ ‫ی‬ ‫ئكسپرسیۆنیس������تی‌ه به‌پێش نمون‌ه ‌‬ ‫فیلم‌ه ترس������ناك ئامێزه‌كان ئه‌ژمار‬ ‫ده‌كرێت‪.‬‬

‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫ی‬ ‫موزیك‌و رۆڵ ‌‬ ‫ی فیلمدا‬ ‫له‌مۆنتاژ ‌‬ ‫«ده‌بێ به‌راهێنان‬ ‫فێربین‪ ،‬چونك ‌ه مونتاژ‬ ‫بریتییه‌له‌رێنوێنیه‌كی‬ ‫ناچاری‌و گشتگیری‬ ‫ئه‌ندێشه‌كان‌و‬ ‫بیرهێنانه‌وه‌ی بینه‌ر»‬ ‫ڤ‪ .‬ئی‪ .‬پودوڤكین‬

‫ ئا‪ :‬ژیال سامی‌‬

‫نمونه‌یه‌كی رۆتینی ده‌توانێ یارمه‌تیده‌ری‬ ‫ده‌رهێن������ه‌ر بێت ب������ۆ روونكردنه‌وه‌ی‬ ‫چۆنیه‌تی ده‌ستكاریكردنی كات‪.‬‬ ‫پیاوێك له‌خه‌و هه‌ڵده‌ستێت ددانه‌كانی‬ ‫ده‌ش������وات‌و له‌كاتی نان������ی به‌یانی دا‬ ‫رۆژنام‌ه ده‌خوێنێته‌و‌ه‌و چه‌ند وشه‌یه‌ك‬ ‫له‌گ‌ه‌ڵ ژنه‌كه‌ی������دا ده‌دوێت‪ ،‬جل له‌به‌ر‬ ‫ده‌كات‌و له‌م������اڵ ده‌ڕوات������‌ه ده‌ره‌و‌ه‌و‬ ‫هه‌نگاو له‌سه‌ر شه‌قام داده‌نێت‪ .‬پاسێك‬ ‫دیارترین ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌‬ ‫دێت‌و پیاو‌ه سه‌رده‌كه‌وێت‪ .‬شۆفێره‌ك‌ه‬ ‫‌دایكبوون‬ ‫سینه‌ماییان‌ه ‌ی له‌مساڵه‌دا له‬ ‫ره‌فتاری خراپ پیشان ده‌كات‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫ێ‬ ‫‌‬ ‫رین‬ ‫‪،‬‬ ‫�����لین‬ ‫دن������ ‌ی ك‌ه ‌ی‪ ،‬فرانك تاش�‬ ‫پیاوه‌ك‌ه بۆ كڕینی بلیت پاره‌ی وردی‬ ‫�����تیوارت‬ ‫�‬ ‫س‬ ‫كلمان‪ ،‬تای������رۆن پاوه‌ر‪،‬‬ ‫پێنیه‌‪ .‬پیاوه‌ك‌ه له‌ناو پاس������ه‌كه‌دا درێژ‌ه‬ ‫گرینجر‪ ،‬پیته‌ر كاشینگ‪ ،‬ئاالن لێد‪ ،‬به‌خوێندنه‌وه‌ی رۆژنام‌ه ده‌دات‪ ،‬له‌پاسه‌ك‌ه‬ ‫ستانل ‌ی كرامه‌ر‪ ،‬بێرت لنكسته‌ر‪ ،‬ڤیۆین داده‌به‌زێ������ت‌و كه‌مێ پیاس������‌ه ده‌كات‌و‬ ‫ده‌گات������‌ه فه‌رمانگه‌‪ .‬كاتێ������ك ده‌ڕوات‌ه‬ ‫ل ‌ی‪ ،‬هد ‌ی المار‪ ،‬مارك رابنسۆن‪.‬‬ ‫ناو فه‌رمانگه‌و‌ه س������واری ئه‌سانسۆره‌ك‌ه‬ ‫له‌ساڵ ‌ی ‪ 1914‬به‌گشت ‌ی فیلمسازه‌كان ده‌بێت‪ .‬س���ڵ��او له‌تایپیسته‌كان ده‌كات‌و‬ ‫ی به‌ره‌و الی مێزه‌كه‌ی ده‌ڕوات‌و له‌پش������ت‬ ‫ده‌س������تییان ب‌ه به‌رهه‌مهێنان ‌ی فیلم ‌‬ ‫درێژ كرد‪ ،‬هه‌ر له‌م ساڵه‌شدا یه‌كه‌مین‬ ‫هۆڵ ‌ی س������ینه‌مای ‌ی گه‌ور‌ه‪ ،‬له‌ش������ار ‌ی‬ ‫نیۆی������ۆرك دام������ه‌زرا‪ ،‬ده‌بلیو ده‌بلیو‬ ‫هادكینسۆن كۆمپانیایه‌ك ‌ی سینه‌مای ‌ی‬ ‫نوێ ‌ی به‌ن������او ‌ی پارامۆن������ت بنیاتنا‪،‬‬ ‫چارل ‌ی چاپلن ‌ی ئه‌كته‌ر ‌ی سینه‌ماییش‬ ‫توان ‌ی ك‌ه ته‌نها له‌م ساڵه‌دا ‪ 35‬فیلم ‌ی‬ ‫كۆمید ‌ی سه‌ركه‌وتوو به‌رهه‌م بهێنێت‬ ‫ك‌ه یه‌كێ������ك له‌و فیلمان������‌ه فیلمێك‌ه‬ ‫به‌ناو ‌ی بچكۆل‌ه ‌ی بێالنه‌‪ .‬هه‌ر له‌مساڵه‌دا‬ ‫یه‌كه‌مین به‌ش ‌ی فیلم ‌ی مه‌ترسییه‌كان ‌ی‬ ‫پایۆلین له‌هۆڵه‌كان ‌ی سینه‌ما نمایشكرا‪.‬‬

‫گرنكترین ئه‌و فیلمانه‌ی‬ ‫‌ ك‌ه له‌م ساڵه‌دا به‌رهه‌م هاتوون‬ ‫كابیریا (ده‌رهێنه‌ر‪:‬جیڤان ‌ی پاسترۆن ‌ێ‪،‬‬ ‫ئیتاڵیا) ئه‌م فیلم������‌ه مێژوویی‌ه مه‌زن‌ه‬ ‫به‌شاڕه‌گ ‌ی فیلمس������از ‌ی واڵت ‌ی ئیتاڵیا‬ ‫ئه‌ژمار ده‌كرێت‪.‬‬ ‫گێلێك هه‌ب������وو (ده‌رهێنه‌ر‪ :‬فرانك‬ ‫پاوڵ‪ ،‬ئه‌مریكا)‪ ،‬عه‌ش������ق‌ه سواوه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫تیل ‌ی (ده‌رهێنه‌ر‪ :‬مه‌ك سه‌نت‪ ،‬ئه‌مریكا)‬ ‫ئه‌م فیلم������‌ه یه‌كه‌مین فیلم ‌ی كۆمید ‌ی‬ ‫درێژ ‌ی ناو مێژوو ‌ی سینه‌مایه‌‪.‬‬ ‫دیارترین ئه‌و كه‌سایه‌تیی‌ه‬ ‫سینه‌ماییان‌ه ‌ی له‌مساڵه‌دا له‌دایكبوون‬ ‫كارل مالدن‪ ،‬بادش������ۆلبێرگ‪ ،‬ئالگ‬ ‫گینس‪ ،‬نۆرمه‌ن م������ه‌ك الرن‪ ،‬ل ‌ی ل ‌ی‬ ‫پالمێر‪ ،‬لۆی ‌ی دۆفۆنس‪ ،‬كه‌ین ئاناكین‪،‬‬ ‫پیترۆ جێرم ‌ی‪ ،‬جه‌ك كاردیف‪ ،‬كه‌نت‬ ‫مۆر‪ ،‬ڤالدۆ سالت‪.‬‬

‫سه‌رییه‌و‌ه ده‌نگی پێكه‌نینێك ده‌بیستێت‪.‬‬ ‫له‌س������ه‌ر كورس������ییه‌كه‌ی داده‌نیشێت‌و‬ ‫به‌وه‌ره‌قه‌كانی سه‌ر كورسییه‌كه‌ی خۆی‬ ‫س������ه‌رقا‌ڵ ده‌كات‪ .‬یه‌كێ له‌وه‌ره‌قه‌كان‬ ‫ده‌كه‌وێت‌ه س������ه‌ر زه‌وییه‌كه‌‪ ،‬ده‌چه‌مێته‌و‌ه‬ ‫ت������ا هه‌ڵیبگرێت تێ������ده‌گات ك‌ه كاتی‬ ‫به‌ره‌به‌یانی‪ ،‬چونك‌ه به‌په‌ل‌ه بوو‌ه بۆچوون‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌‪ ،‬تاكی پێاڵوه‌كانی به‌پێچه‌وانه‌و‌ه‬ ‫له‌پێی كردوو‌ه شه‌رم ده‌كات‪ .‬تا كۆتایی‬ ‫كاتی فه‌رمانگ‌ه كار ده‌كات‪ ،‬هێشتا له‌و‌ه‬ ‫شه‌رمه‌زار‌ه ك‌ه پێاڵوه‌كانی به‌هه‌ڵ‌ه له‌پێ‬ ‫كردووه‌‪ .‬تا كاتی نیوه‌ڕۆ له‌شوێنی خۆی‬ ‫هه‌ڵناستێت‪ .‬برسییه‌تی‪ ،‬پاش نیوه‌ڕۆكه‌ی‬ ‫بانگ ده‌كرێت‌ه ژووری به‌ڕێوه‌به‌ر‪ ،‬له‌یه‌كێ‬ ‫له‌فیله‌كان������دا كێش������ه‌یه‌ك رووده‌دات‌و‬ ‫ئه‌ویش وه‌اڵمێكی باشی پێنییه‌‪ ،‬من‌ه من‬ ‫ده‌كات‌و س������ه‌ری له‌خوار ده‌كات پاشان‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆ سه‌ر كورسییه‌كه‌ی ئنجا‬ ‫تێده‌گات هه‌ڵه‌ك‌ه له‌الیه‌ن ئه‌وه‌و‌ه نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌و كه‌سه‌ی تووش������ی ئه‌م هه‌ڵه‌ی‌ه بوو‌ه‬ ‫بانگی لێده‌كات‪ ،‬ئه‌و كه‌س������ه‌ش به‌بێ‬ ‫هیچ شڵه‌ژاوییه‌ك به‌رامبه‌ر به‌م رووداو‌ه‬ ‫شانی هه‌ڵده‌ته‌كێنێت‌و ده‌ڵێت‪« :‬د‌ه باش‌ه‬ ‫هه‌موو كه‌سێك هه‌ڵ‌ه ده‌كات»‌و خێرا‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه بۆسه‌ر كورسی‌و مێزه‌كه‌ی‪.‬‬ ‫كاتژمێر پێنج پیاوه‌ك‌ه له‌فه‌رمانگ‌ه دێت‌ه‬ ‫ده‌ره‌و‌ه‌و پاش پیاسه‌كردن له‌هه‌مان به‌یانی‬ ‫دا له‌سه‌ر كاتی خۆیدا ناگات‌ه وێستگه‌ی‬ ‫پاس‪ .‬ب������اران ده‌بارێت‌و ئه‌ویش ده‌بێت‬ ‫بۆماوه‌ی بیست خوله‌ك چاوه‌ڕێ بكات‪.‬‬ ‫پاش ئه‌وه‌ی ده‌گات‌ه ماڵه‌و‌ه هاوسه‌ره‌كه‌ی‬ ‫به‌هه‌ڵكه‌وت پرسیاری لێده‌كات‪ ،‬حه‌تمه‌ن‬ ‫له‌بیری نه‌كردوو‌ه پس������ۆڵه‌ی كاره‌باك‌ه‬ ‫له‌ش������اردا بدات ئنجا پیاوه‌ك‌ه به‌هۆی‬ ‫تووڕه‌بوونی زۆره‌و‌ه ده‌ته‌قێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌م نمون‌ه رۆتینیه‌دا زۆربه‌ی دیمه‌نه‌كان‬ ‫زێده‌ن‪ .‬له‌وان‌ه نیی‌ه بینه‌ر حه‌زی له‌ددان‬ ‫شتن‪ ،‬خواردنی نانی به‌یانی‪ ،‬سواربوونی‬ ‫پاس‪ ،‬رۆیش������تن بۆ شوێنی كاره‌كه‌ی‪،‬‬ ‫وه‌رگرتن������ی كاغ‌هز‌و گه‌ڕان������ه‌وه‌ی ئه‌م‬ ‫پی������او‌ه بۆ ماڵه‌و‌ه بێت‪ .‬بینه‌ر ئاگای له‌م‬

‫ش������تانه‌ی‌ه‌و ده‌ره‌نجام ده‌رهێنه‌ر ده‌توانێ‬ ‫ئه‌م روداوان‌ه له‌بواری كاریگه‌ری نمایشی‬ ‫گرنگ پیشانی نه‌دات‌و بیسڕێته‌وه‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫شتانه‌ی بۆ دیمه‌نه‌ك‌ه گرنگ‌ه كۆمه‌ڵێك‬ ‫رووداوی نائومێدك������ه‌رن ك‌ه ده‌ره‌نجام‬ ‫پاش گه‌یش������تنی ئه‌م پی������او‌ه بۆ ماڵه‌و‌ه‬ ‫ده‌بێت‌ه به‌هۆی تووڕه‌بوونی ده‌ته‌قێته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌م‌ه رووداوه‌كان������‌ه ك‌ه تووڕه‌بوونه‌كه‌ی‬ ‫به‌سروشتی‌و بڕواپێكراو پیشان ده‌دات‪.‬‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی ده‌رهێنه‌ری فیلمه‌ك‌ه ته‌ركیزی‬ ‫زیاتر بخات‌ه س������ه‌ر ئه‌و كاره‌س������اتانه‌ی‬ ‫نائومێدی دێنن������‌ه ئارا له‌ده‌ربڕینی ئه‌و‬ ‫مه‌سه‌النه‌ی ش������یاوی نمایشكردن نین‬ ‫دووره‌په‌رێ������زی ده‌كات‪ .‬ئه‌گه‌ری هه‌ی‌ه‬ ‫ئه‌م كار‌ه بۆماوه‌ی پێنج خوله‌ك له‌كاتی‬ ‫فیلمه‌ك������‌ه جێبه‌جێ بكرێ������ت‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫بینه‌ران ئاماده‌یی ته‌واویان بۆ هاتنه‌وه‌ی‬ ‫پیاوه‌ك‌ه بۆماڵه‌وه‌یان هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و‌ه له‌ئه‌ستۆی‬ ‫ده‌رهێنه‌ره‌كه‌ی������‌ه ك‌ه كاتی فیلمه‌ك‌ه له‌م‬ ‫چركه‌یه‌دا درێژ‌ه بخایه‌نێت تا لوتكه‌ی‬ ‫سروش������تی دۆخی نمایشكردن پیشان‬ ‫بدرێ������ت‪ ،‬چونك‌ه ئ������ه‌م دیمه‌نه‌ی‌ه زۆر‬ ‫گرنگتر‌ه ل������ه‌رووداو‌ه ناگرنگه‌كانی تر‬ ‫ك‌ه پێشتر روویداوه‌‪ .‬له‌م نمونه‌یه‌دا كاتی‬ ‫زیاتر له‌خزمه‌تی بابه‌تی نمایشكراودای‌ه‬ ‫تا بابه‌تێكی راسته‌قینه‌‪.‬‬ ‫هه‌م فیلمه‌ك������‌ه ش������یاوی گۆڕین‌ه هه‌م‬ ‫ده‌توانێ شوێنه‌ك‌ه بگۆڕێت‪ .‬پودوڤكین‬ ‫ل‌ه كتێبه‌كه‌یدا ب‌ه ناوی ته‌كنیكی فیلم‬ ‫ئاماژه‌ی داوه‌ت‌ه سكانسی «پلیكانه‌كانی‬ ‫ئۆدێس������ا» له‌فیلمی «جه‌ن������گاوه‌ری‬ ‫پوته‌مكین» ك‌ه له‌سێ به‌شی جیاوازی‬ ‫جوگرافیاییه‌و‌ه فیلم������ی لێهه‌ڵگیراوه‌‪.‬‬ ‫كه‌ش������تیه‌كی جه‌نگی له‌«ئۆدێسا»دا‬ ‫فیلم������ی گیراوه‌‪ ،‬ش������ێر‌ه به‌ردینه‌كانی‬ ‫ئ������ه‌م دیمه‌نه‌ی������‌ه به‌«كه‌ریمه‌»دای������‌ه‌و‬ ‫ده‌رواز‌ه ئاسنیه‌كان له‌«موسكۆ»دایه‌‪،‬‬ ‫چونك‌ه ئه‌و ش������وێنه‌ی ل������ه‌م دیمه‌نه‌یه‌دا‬ ‫ده‌خرێته‌ڕوو له‌جیهانی راس������ته‌قینه‌دا‬ ‫بوونی نییه‌‪ .‬ده‌رهێنه‌ری فیلم به‌په‌یوه‌ندی‬ ‫ش������ریته‌كانی فیلم به‌یه‌كتره‌و‌ه ده‌توانێ‬

‫هه‌ر جۆر‌ه په‌یوه‌ندییه‌كی ش������وێنه‌واری له‌فیلمدا‪.‬‬ ‫ك‌ه حه‌زی لێیه‌تی بخوڵقێنێت‪ ،‬بۆنمون‌ه به‌گش������تی هه‌موو فیلمێ������ك روبه‌ڕوی‬ ‫له‌«ئه‌س������مۆكیز»دا‪( ،‬ناوچه‌ی������ه‌ك دووجۆر موزیك ده‌بێت������ه‌وه‌‪ :‬موزیكی‬ ‫له‌ویالیه‌ت‌ه یه‌كگرتووه‌كان)‪ ،‬ده‌رهێنه‌ر ده‌روونی ك������‌ه هاوڕای‌ه له‌گ������‌ه‌ڵ نمادا‬ ‫ده‌توانێ نمایه‌كی به‌رامبه‌ر له‌خانه‌باخێكی (نمای������ه‌ك ك������‌ه پیاوێ������ك له‌كات������ی‬ ‫پیاس������ه‌كردندا هێمای موزیكی خاوی‬ ‫كوێستانی به‌بینه‌ران پیشان بدات‪.‬‬ ‫بینه‌ر دیمه‌نێك له‌شاخه‌ك‌ه ك‌ه به‌ته‌نیشت ناوه‌وه‌ی‌ه له‌حاڵێك������دا نمایه‌كی تر هه‌ر‬ ‫خانه‌باخه‌كه‌وه‌ی‌ه ده‌بینێ������ت‪ .‬له‌ناوه‌وه‌ی له‌م پیاو‌ه له‌كات������ی راكردندا ده‌ربڕی‬ ‫خانه‌باخه‌كه‌دا یه‌كێ له‌دانیشتووه‌كانه‌ی زیادكردن‌ه له‌خێرایی موزیك دا)‪.‬‬ ‫پیشان ده‌درێت ك‌ه به‌ره‌و الی په‌نجه‌ره‌ی هه‌روا موزیكی ده‌ره‌كی بریتی‌ه له‌ماوه‌ی‬ ‫پش������ته‌وه‌ی ژووره‌ك‌ه ده‌ڕوات‪ .‬پاش������ان كاتی راس������ته‌قینه‌ی مانه‌وه‌ی نمایه‌ك‬ ‫نمایه‌كی گه‌ور‌ه له‌م كه‌س������‌ه له‌و كاته‌ی له‌س������ه‌ر پ������ه‌رده‌ی س������ینما (رێژه‌یه‌ك‬ ‫له‌په‌نجه‌ره‌كه‌و‌ه س������ه‌یر ده‌ره‌و‌ه ده‌كات له‌نما زۆر كورت������‌ه یه‌ك چركه‌ییه‌كان‬ ‫پیشان ده‌درێت‪ .‬له‌نمای دوایی دا شتێك موزیكێكی خاوی ناوه‌و‌ه به‌دیمه‌ن‌ه ده‌دات‬ ‫ده‌بینێت ك‌ه كه‌س������ه‌ك‌ه پێوه‌ی سه‌رقاڵه‌‪ :‬له‌حاڵێكدا ئ������ه‌و نمایانه‌ی بۆماوه‌ی دوو‬ ‫بیاب������ان‪ ،‬هه‌ڵبه‌ت ئ������ه‌م نمونه‌ی‌ه كه‌مێ خوله‌ك نمایش بدرێن‪ ،‬ده‌كرێ له‌ژێر‬ ‫له‌وێناكردن به‌دووره‌‪ ،‬به‌اڵم سه‌لمێنه‌ری ناوی موزیكی ده‌ره‌كی خاودا وه‌س������ف‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ه ك‌ه فیلمه‌ك‌ه توانای ئه‌نجامدانی بكرێت)‪ .‬ده‌ستنیش������انكردنی موزیك‬ ‫كارێكی وا به‌رجه‌سته‌ی هه‌یه‌‪ .‬ده‌رهێنه‌ر له‌ه������ه‌ر كارێك������ی ت������ری ده‌رهێنه‌ردا‬ ‫ناچار نیی‌ه راس������تییه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی بۆخزمه‌تی پاراستن‌و به‌هێزكردنی واتای‬ ‫میكانیكی ن������ۆژه‌ن بكاته‌و‌ه‌و به‌ده‌گمه‌ن فیلمه‌كه‌یه‌‪.‬‬ ‫رووده‌دات به‌بێ هۆكاری گرنگ كات‌و موزیكی دیمه‌نه‌یه‌ك له‌زۆر بواردا به‌ند‌ه‬ ‫شوێنه‌ك‌ه بگۆڕدرێت‪ ،‬ئه‌و ئاڵوگۆڕانه‌ی به‌چۆنیه‌تی وه‌رگرتنی ئاسایی له‌الیه‌ن‬ ‫ده‌رهێنه‌ر دروس������تی ده‌كات به‌رده‌وام كه‌سه‌كانه‌وه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر كه‌سێك له‌ژوورێك‬ ‫راوه‌س������تابێت‌و خه‌ریكی سه‌یركردنی‬ ‫واتا‌و مه‌به‌ستێكی تایبه‌تی له‌گه‌ڵه‌‪.‬‬ ‫الیه‌نێكی ت������ری ده‌ره‌نجامی مۆنتاژ ك‌ه چوار كه‌س بێت ك‌ه س������ه‌رقاڵی یاری‬ ‫واتایه‌كی نزیك������ی به‌فیلمه‌كه‌و‌ه هه‌یه‌‪ ،‬كردن������ن‪ ،‬ئه‌گه‌ری جووڵ������ه‌ی خاوێكی‬ ‫موزیكیه‌تی‪ .‬به‌داخه‌و‌ه باسكردنی موزیك هه‌بووبێت چ������اوی بینه‌ر به‌موزیكێكی‬ ‫له‌هونه‌ردا زۆرجار هه‌مان مۆس������یقایه‌‪ .‬ئاسایی ده‌كرێته‌و‌ه‌و ده‌نۆقێت‌و جووڵه‌ش‬ ‫له‌حاڵێكدا ژیان پڕ‌ه له‌نمونه‌ی هاوكات به‌خاوی له‌ئه‌كته‌رێكه‌و‌ه بۆ ئه‌كته‌رێكی تر‬ ‫له‌گ������‌ه‌ڵ موزیكدا‪ :‬دۆخ������ی به‌رده‌وامی ده‌گۆڕدرێت‪ .‬له‌حاڵێكدا ئه‌گه‌ر یاریش‬ ‫هه‌ناسه‌‪ ،‬لێدانی دڵ‌‪ ،‬تێپه‌ڕبوونی رۆژ‪ ،‬بگۆڕدرێت بۆه������ه‌راو هوورا‪ ،‬خێرایی‌و‬ ‫گۆڕین������ی وه‌رز‌و س������وڕانه‌وه‌ی زه‌وی‪ .‬جووڵه‌ش ه������اوكات زی������اد ده‌بن‪ .‬له‌م‬ ‫هه‌روا ئاش������كرای‌ه ره‌نگ������‌ه لێدانی دڵ دۆخه‌دا ده‌رهێنه‌ر هه‌وڵده‌دات له‌رێگای‬ ‫به‌هۆی ترس‌و قه‌له‌قیه‌و‌ه بێت‪ .‬هه‌رچه‌ند بڕین‌و كه‌مكردن������ه‌وه‌ی درێژی نماكان‬ ‫ئه‌گه‌ری ئ������ه‌و‌ه له‌ئارادای������‌ه ك‌ه ته‌نها به‌په‌رچدان������ه‌وه‌ی بینه‌ر نزیك ببێته‌وه‌‪،‬‬ ‫رێژه‌یه‌كی كه‌م له‌خوێندكاره‌كانی به‌شی چونك������‌ه گۆڕین له‌بڕین������‌ه كورته‌كانی‬ ‫ئه‌ده‌بیات له‌هه‌ڵسه‌نگاندنی موزیك‌و واتا دیمه‌نه‌ی یاری پیشان ده‌دات بۆبڕینی‬ ‫له‌هۆنراوه‌دا تووشی كێش‌ه بن‪ ،‬زۆربه‌ی ش������ڵه‌ژاو‌و خێ������را‌و بش������ێو‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫خوێندكاره‌كانی به‌شی فیلم سه‌رنجی په‌رچدانه‌وه‌ی بین������ه‌ر نزیكی ئه‌مجۆر‬ ‫به‌كارهێن������ان‌و گرنگی موزیك ده‌كه‌ن دیمه‌نان‌ه ده‌بێته‌وه‌‪.‬‬


‫ژماره ‪15‌:‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪13‬‬

‫پێنجشه‌ممه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫‪17‬‬

‫ی باشه‌؟‬ ‫هیته‌ری جامی سه‌یار ‌ه بۆچ ‌‬

‫ شه‌نكار ئارام‬

‫ئ������ه‌م وه‌رز‌ه وه‌رزی س������ه‌رمایه‌‌و ره‌نگ‌ه‬ ‫به‌رچاوتان كه‌وتبێ������ت ك‌ه ئه‌وكاتانه‌ی‬ ‫باران ده‌بارێت یان هه‌وا سارد ده‌بێت‬ ‫یان ئه‌گه‌ر ناو ئۆتۆمبێله‌ك‌ه زۆر گه‌رم‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬جامه‌كان هه‌ڵم ده‌گرن‌و به‌رچاوی‬ ‫شۆفێره‌ك‌ه ده‌گرن‪ .‬هه‌ڵبه‌ت جامه‌كانی‬ ‫ق������ه‌راغ زۆر گرنگ نین‪ ،‬به‌اڵم ده‌توانم‬ ‫بڵێم جامی دواو‌ه رۆڵێكی گرنگی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها شۆفێره‌ك‌ه ناتوانێت سوود ل‌ه‬ ‫ئاوێنه‌كانیشیوه‌ربگرێت‪.‬‬ ‫ته‌نیا هه‌ڵم نیی‌ه ك‌ه جامه‌كان ده‌گرێت‪،‬‬ ‫له‌شار‌ه ساردتره‌كان به‌هۆی بارینی به‌فرو‬ ‫باران‪ ،‬جامی دواو‌ه ته‌واو داده‌پۆشرێت‪.‬‬ ‫له‌هه‌وای سارددا ئاو له‌سه‌ر جامی سه‌یار‌ه‬ ‫به‌ئاسانی ده‌یبه‌ستێت‌و شۆفێره‌ك‌ه تووشی‬ ‫كێشه‌ی گه‌ور‌ه ده‌كات‪ .‬ئه‌و رووداو‌ه بۆ‬ ‫جامی دواوه‌ی ئۆتۆمبێل زۆر كێشه‌یه‌كی‬ ‫گه‌وره‌یه‌‪ ،‬چونك������‌ه ده‌بێت‌ه هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫شۆفێره‌ك‌ه نه‌توانێت به‌باشی ئاگاداری‬ ‫سه‌یاره‌كانی پشت سه‌ری خۆی بێت‪،‬‬ ‫هه‌ر ئه‌وه‌ش ئه‌گه‌ری رووداوی هاتوچۆ‬ ‫زیاترده‌كات‪ .‬بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌و كشه‌ی‌ه‬ ‫پێوست‌ه سیستمێك هه‌بێت‪ ،‬ك‌ه له‌زۆربه‌ی‬ ‫ئۆتۆمبێله‌كاندا دانراو‌ه ئه‌ویش هیته‌ری‬ ‫جام������ی ئۆتۆمبێل������ه‌‪ .‬ئه‌وكاته‌ی هه‌ڵمی‬ ‫ئاوی ناو ئۆتۆمبێل له‌جام‌ه سارده‌كان‬ ‫ده‌كه‌وێت‪ ،‬شیش������ه‌ك‌ه عاره‌ق ده‌كات‪،‬‬ ‫ك‌ه ره‌نگ‌ه ئه‌و حاڵه‌ت������‌ه بۆ جامه‌كانی‬ ‫پێش������ه‌وه‌‌و دواو‌ه به‌رچاوتربێت‪ .‬جامی‬ ‫پێشه‌و‌ه ده‌توانرێت به‌گه‌رمی ئۆتۆمبێله‌ك‌ه‬ ‫چاره‌س������ه‌ر بكرێت‪ ،‬تا ئه‌وه‌ی گه‌رمای‬ ‫جامه‌ك‌ه له‌گه‌ڵ گه‌رمای ناو ئۆتۆمبێله‌كه‌دا‬ ‫بگات‌ه یه‌ك ئاست‪ ،‬به‌اڵم بۆ جامی دواو‌ه‬ ‫پێویست‌ه سوود له‌هیته‌ری جامی سه‌ریار‌ه‬ ‫وه‌ربگرن‪ .‬ئه‌گه‌ر سه‌یری جامی دواوه‌ی‬ ‫زۆربه‌ی ئۆتۆمبێله‌كان بكه‌ن‪ ،‬كۆمه‌ڵێك‬ ‫هێڵ ده‌بین ك������‌ه هاوته‌ریبی یه‌كترن‪.‬‬ ‫له‌ڕاستیدا ئه‌و هێاڵن‌ه هیته‌ری جامه‌كه‌ن‪.‬‬ ‫ئه‌و هیت������ه‌ر‌ه ئه‌له‌مێنتێك������‌ه ك‌ه ئه‌گه‌ر‬ ‫كاره‌بای پێدا بڕوات‪ ،‬ده‌س������ت ده‌كات‬ ‫به‌گه‌رمكردنی جامه‌ك������ه‌‪ .‬كاتێك ك‌ه‬ ‫سویچی س������ه‌یاره‌ك‌ه كراوه‌ی‌ه ده‌توانن‬ ‫به‌لێدانی كلیلێ������ك كاره‌با بده‌ن‌ه ئه‌و‬

‫ئه‌له‌مێنته‌‌و جامه‌كه‌ی پێ گه‌رم بكه‌ن‪.‬‬ ‫به‌ه������ۆی ئ������ه‌و گه‌رمكردن‌ه س������ه‌هۆڵی‬ ‫جام������ی دواو‌ه ده‌كرێت������ه‌وه‌‪ .‬هه‌ڵمه‌كه‌ی‬ ‫له‌ناوده‌چێ������ت‌و ئه‌گ������ه‌ر دڵۆپی ئاوی‬ ‫له‌سه‌ر بێت له‌سه‌ری الده‌چێت‪ .‬ئه‌وكات‬ ‫شۆفێره‌ك‌ه ده‌توانێت به‌ئاسانی به‌هۆی‬ ‫ئاوێنه‌كه‌ی ناوه‌و‌ه پشتی سه‌ریان ببینن‪،‬‬ ‫ئه‌وش ده‌بێت‌ه هۆ ‌ی رێگرتن له‌هه‌ندێك‬ ‫رووداوی هاتووچۆ‪ ،‬به‌اڵم هیته‌ر چۆن‬

‫كارده‌كات؟‬

‫وه‌ك باسكرا ئه‌و سیستم‌ه ئه‌له‌منتێكی‬ ‫ساده‌یه‌‪ .‬توانای ئه‌و ئه‌له‌مێنت‌ه په‌یوه‌ست‌ه‬ ‫به‌شۆش������ه‌ی ئۆتۆمبێل‌ه جیاوازه‌كانه‌وه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم بۆ ئاگاداری له‌شێوازی كاركردنی‬ ‫ئه‌و سیستم‌ه به‌كورتی شیده‌كه‌ینه‌وه‌‪:‬‬ ‫ده‌توانی������ن بڵێ������ن به‌لێدان������ی كلیلی‬ ‫هیت������ه‌ری جامه‌كه‌‪ ،‬مه‌داره‌ك‌ه ده‌س������ت‬ ‫ب������ه‌كارده‌كات‌و كاره‌ب������ای پاترییه‌ك‌ه‬ ‫ده‌چێت‌ه ن������او ئه‌له‌مینته‌ك������ه‌وه‌‌و دوای‬ ‫تێپه‌ڕبوون له‌جامه‌ك������ه‌و‌ه له‌ناو قه‌پاغی‬ ‫سه‌یاره‌كه‌دا خاڵی ده‌بێت‪ .‬ئه‌و سیستم‌ه‬ ‫تا كاتێك ئه‌كتیڤ ده‌بێت ك‌ه كلیله‌كه‌ی‬ ‫هه‌ڵكرابێت‪ .‬له‌كات������ی كارپێكردنیدا‬ ‫گڵۆپێكیشهه‌ڵده‌بێت‪.‬‬ ‫هه‌ڵب������ه‌ت كاره‌بای ناو ئه‌و سیس������تمه‌‌و‬ ‫س������یتمه‌كه‌كانی وه‌ك فڵچ������ه‌ی جام‌و‬ ‫بااڵبه‌ری جام‌و‪..‬هتد‪ ،‬به‌كردنه‌وه‌ی سویچ‬ ‫كارده‌كه‌ن‪ .‬ره‌نگ‌ه هه‌ندێك كه‌س زۆر‬ ‫گرنگی نه‌ده‌ن‌ه ئه‌و سیستمه‌مانه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫به‌رده‌وام سوودیان لێوه‌بگرن‪.‬‬ ‫به‌دڵنیایی������ه‌و‌ه ئه‌و سیس������تم‌ه له‌وه‌رزی‬ ‫سه‌رماو سۆڵه‌دا‪ ،‬له‌هه‌ندێك ناوچ‌ه ك‌ه‬ ‫ك‌هش‌و هه‌وا تێیاندا س������اردتره‌‪ ،‬زۆر‬ ‫به‌سووده‌‌و شۆفێره‌كان دتوانن دڵنیابن‬ ‫له‌بینینی پشتی سه‌ریان‪.‬‬ ‫له‌ئۆتۆمبێل‌ه مۆدێ������ل تازه‌كاندا تا ئه‌و‬ ‫جێگه‌یه‌یده‌تواننهه‌وڵیانداو‌هله‌ئیلیمینتی‬ ‫ناسك‌و بێ ره‌نگ سوودوه‌ربگرن‪ ،‬تا‬ ‫كاریگه‌ری له‌سه‌ر جوانی جامی دواوه‌ی‬ ‫ئۆتۆمبێله‌ك‌ه دانه‌نێت‪ .‬هه‌ڵبه‌ت كواڵیتی‬ ‫ئه‌له‌مێنته‌ك‌ه په‌یوست‌ه به‌به‌رهه‌مهێنه‌ری‬ ‫جامه‌ك������ه‌‌و ناتوانێرێ������ت گۆڕانی تێدا‬ ‫بكرێت‌و به‌ش������ێوه‌ی ستاندارد له‌كاتی‬ ‫درووس������تكردنی جامه‌كه‌دا ده‌خرێت‌ه‬ ‫ناوی‪.‬‬

‫هیواكانی بێ ئێم ده‌بلیو له‌ساڵی ‪2010‬دا‬ ‫ هه‌میش ‌ه شوان‬ ‫كۆمپانیای بێ ئێم ده‌بلیو پێشبینی ئه‌و‌ه‬ ‫ده‌كات ك‌ه له‌ساڵی ‪2010‬دا گه‌شه‌یه‌كی‬ ‫به‌رچاوی فرۆشی هه‌بێت‪.‬‬ ‫س������ه‌رۆكی به‌شی فرۆشی بی ئێم ده‌بلیو‬ ‫له‌په‌راوێزی پیشانگای ئۆتۆمبێلی دیترۆیت‬ ‫رایگه‌یاند ك������‌ه ره‌نگ������‌ه به‌یارمه‌تی ئه‌و‬ ‫گه‌شه‌یه‌ی ك‌ه له‌بازاڕی چیندا روویداوه‌‪،‬‬ ‫هیوادار بن به‌گه‌ش������ه‌ی فرۆشی خۆیان‬ ‫له‌مساڵدا‪ ،‬ئه‌وه‌ش له‌كاتێكدای‌ه ك‌ه پارساڵ‬ ‫كۆمپانیای بی ئێم ده‌بلیو ساڵێكی سه‌ختی‬ ‫به‌ڕێكرد‪ .‬یان رۆبیرتس������ۆن به‌ئاماژه‌دان‬

‫ب������ه‌وه‌ی ك������‌ه بازاڕه‌كان������ی ئۆتۆمبێل‬ ‫له‌سه‌رانسه‌ری جیهاندا روو له‌گه‌ڕانه‌وه‌ن‬ ‫بۆ سه‌رده‌می گه‌شه‌ی خۆیان وتی‪ :‬هه‌ڵبه‌ت‬ ‫له‌وبڕوایه‌دام ك‌ه له‌ساڵی ‪2010‬شدا كۆمه‌ڵ‌ه‬ ‫كێش������ه‌یه‌ك ‌ی زۆر چاوه‌ڕێی پیشه‌سازی‬ ‫جیهانی ئۆتۆمبێل ده‌كات‪ ،‬به‌اڵم پێده‌چێت‬ ‫ئه‌وپه‌ڕی كێش������ه‌كان س������اڵی ‪‌2009‬و‬ ‫‪2008‬دا بووبن‌و هیچكات كێشه‌كان به‌و‬ ‫رێژه‌ی‌ه به‌رز نه‌بنه‌وه‌‪.‬‬ ‫بێ ئێم ده‌بلیو له‌ساڵی ‪2009‬دا ‪%10.4‬‬ ‫كه‌مبوونه‌وه‌ی له‌به‌شی فرۆشدا هه‌بووه‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫كۆمپانیای‌ه له‌ساڵی رابردوودا سه‌ركه‌وتو‌ه‬ ‫به‌فرۆشی ‪ 1.29‬ملیۆن ئۆتۆمبێل‪.‬‬

‫‪BIO‬ه‌فرۆشێت؟‬ ‫مۆتۆر "ساب" د‬ ‫ئایا جینراڵ‬ ‫‪SABB‬‬ ‫‪POWER‬‬ ‫سۆما ئاكۆ‬

‫ڤیكتۆر مۆله‌ر ‌ی به‌ڕێوه‌به‌ری كۆمپانیای‬ ‫هۆڵه‌ندی سپایكه‌ر دووبار‌ه جه‌ختی له‌و‌ه‬ ‫كرده‌و‌ه ك‌ه ئه‌و كۆمپانیای‌ه حه‌زده‌كات‬ ‫س������اب (‪ )saab‬له‌جینراڵ مۆتۆرز‬ ‫بكرێت‪" ،‬ئێم‌ه به‌رده‌وام دانوستانه‌كانمان‬ ‫له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی جینراڵ مۆتۆرز درێژ‌ه‬ ‫پێده‌ده‌ین‌و هیوادارین تا هه‌رچی زووتر‬

‫یه‌كه‌ی س������ویدی جینراڵ مۆتۆرز له‌و‬ ‫كۆمپانیای‌ه بكڕین"‪ .‬ناوبراو به‌ئاماژه‌دان‬ ‫به‌وه‌ی ك‌ه له‌ئێستادا له‌باردۆخێكی زۆر‬ ‫خراپی داراییدایه‌‪ ،‬رایگه‌یاند ك‌ه ده‌توانن‬ ‫باردۆخی س������اب له‌ژێر خاوندارێتی‬ ‫نوێدا بگه‌ڕێنینه‌و‌ه بۆ سه‌رده‌می باشی‬ ‫ئه‌و كۆمپانیایه‌‪ .‬ناوبراو ك‌ه ل‌ه په‌راوێزی‬ ‫پیشانگای ئۆتۆمبێلی دیترۆیتدا قسه‌ی‬ ‫ده‌كرد باسی له‌وه‌شكرد ك‌ه ئه‌گه‌ر ساب‬

‫بكڕن‪ ،‬گۆڕانی بنه‌ره‌تی له‌و كۆمپانیایه‌دا‬ ‫درووست ده‌كه‌ین‪ ،‬هاوكات جه‌ختیشی‬ ‫له‌و‌ه كرده‌و‌ه ك‌ه ساب بره‌ندێكی نمونه‌یی‬ ‫بووه‌‌و جینراڵ مۆتۆر نابێت دایبخات‪.‬‬ ‫ئ������ه‌و وتان‌ه له‌كاتێكدای������‌ه ك‌ه جێنراڵ‬ ‫مۆتۆرز له‌هه‌فت������ه‌ی رابردووا هه‌واڵێكی‬ ‫باڵوكرده‌وه‌‌و باسی له‌و‌ه كرد ك‌ه چه‌ند‬ ‫پێشنیازی بۆ فرۆشی ساب پێگه‌یشتووه‌‪.‬‬ ‫به‌پێی راپۆرتی واڵ س������تریت جورناڵ‬

‫جینراڵ مۆتۆرز كۆتایی ساڵی رابردوو‬ ‫رایگه‌یاند ك‌ه به‌هیوای‌ه ساب دابخات‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ڤیكتۆر مۆل������ه‌ر‪ ،‬به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫كۆمپانیای س������پایكه‌ر رایگه‌یاند‪ :‬ساب‬ ‫زیات������ر ل‌ه ‪ 100‬نوێنه‌رایه‌تی فرۆش������ی‬ ‫له‌سه‌رانسه‌ری جیهاندا هه‌یه‌‌و هه‌ر ئه‌و‬ ‫تۆر‌ه به‌هێزه‌ی فرۆش ده‌بێت‌ه هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫هه‌ر كۆمپانیایه‌ك������ی دیك‌ه حه‌زبكات‬ ‫بیكڕێت‪.‬‬

‫ستایلی نوێی بیجۆ نمایش ده كرێت‬

‫ شۆخان كه‌ریم‬

‫كۆمپانیایبیجۆبه‌مدواییان‌هكانسه‌پتێكی‬ ‫نوێی درووس������تكردووه‌‌و ناردوویه‌تی‬ ‫بۆپیش������انگای جینیف‪ ،‬ك������‌ه به‌ڕواڵه‌ت‬ ‫دیزاین������ی داهاتووی ئ������ه‌و كۆمپانیای‌ه‬ ‫ده‌خاته‌ڕوو‪ .‬بیج������وی ‪ sr1‬كۆپه‌یه‌كی‬ ‫سه‌رنجراكیش‌ه ك‌ه بۆ یه‌كه‌مینجار لۆگۆی‬

‫بیج������ۆ كه‌وتووه‌ت‌ه س������ه‌ر ئۆتۆمبێلێكی‬ ‫له‌وشێوه‌یه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گ������ه‌ری زۆر ئه‌وه‌ی‌ه ك‌ه ئه‌و ئۆتۆمبێل‌ه‬ ‫ببێت‌ه ستایلێكی نوێ بۆ دیزاینه‌ره‌كانی‬ ‫ئه‌و كۆمپانیایه‌‪.‬‬ ‫به‌مدواییان������‌ه جیل وی������دال دیزاینه‌ر‌ه‬

‫كۆنه‌كه‌ی خۆی كردووه‌ت‌ه به‌ڕێوه‌به‌ری‬ ‫نوێی به‌ش������ی دیزاین‌و ه������ه‌وڵ ده‌دات‬ ‫كۆمه‌ڵێ������ك گ������ۆڕان له‌رواڵه‌ت������ی‬ ‫به‌رهه‌مه‌كانیدا درووست بكات‪.‬‬ ‫بۆكانس������یپتی ‪ sr1‬سیس������تمێكی‬ ‫هێ������زی دوو س������ووته‌مه‌نی هه‌ی������ه‌‪ ،‬ك‌ه‬

‫پێكهاتوو‌ه له‌ماتۆرێكی ‪ 218‬ئه‌سپی‌و‬ ‫ئه‌لكترۆماتۆرێكی ‪ 95‬ئه‌سپی‪.‬‬ ‫بیج������ۆی ‪ sr1‬ده‌كه‌ویت������‌ه به‌ردیده‌ی‬ ‫پس������پۆڕان‌و ش������اره‌زایانی پیشه‌سازی‬ ‫ئۆتۆمبێل‌و به‌دڵنیاییه‌و‌ه داوه‌ری زۆری‬ ‫له‌سه‌ر ده‌كرێت‪.‬‬

‫ی ده‌دات‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی فرۆش ‌‬ ‫ی به‌رزكردنه‌و ‌ه ‌‬ ‫مازدا هه‌وڵ ‌‬ ‫ گواڵن سه‌روه‌ر‬

‫كۆمپانیای م������ه‌زداش وه‌ك زۆربه‌ی‬ ‫ئۆتۆمبێلساز‌ه به‌ناوبانگه‌كانی دیكه‌ی‬ ‫جیهان له‌هه‌وڵدای‌ه تا فرۆشی خۆی‬ ‫له‌ساڵی ‪2010‬دا زیاتری بكات‪.‬‬ ‫ئه‌و كۆمپانیای‌ه ل‌ه ‪18‬مانگی رابردوودا‬

‫باردۆخێكی زۆر باشی نه‌بووه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫خستنه‌به‌رده‌ستی مودێلی نوێ وه‌ك‬ ‫مه‌زدا سێ‌و مه‌زدا شه‌ش بووه‌ت‌ه هۆی‬ ‫ئه‌وه‌ی ك‌ه ژم������اره‌ی ئه‌و كۆمپانیای‌ه‬ ‫روو له‌زیادبوون بێت‪ ،‬هاوكات مه‌زدا‬ ‫له‌به‌رهه‌مهێنانی كۆمه‌ڵێك مودێلی‬ ‫‪‌7-cx‬و میات������ای نوێ������ش رازییه‌‌و‬

‫هیوادار‌ه به‌و به‌رهه‌م‌ه نوێیان‌ه بتوانێت ریكالمه‌كانی ئه‌و كۆمپانیای‌ه بۆساڵی‬ ‫ساڵی ‪ 2010‬فرۆشی باشی هه‌بێت‪ 2010 .‬زیاتر قس‌ه له‌سه‌ر سه‌وزبوونی‬ ‫س������ه‌رۆكه‌كانی مه‌زادا به‌ش������ێوه‌ی ئ������ه‌و به‌رهه‌مان������ه‌‌و كه‌مبوون������ه‌وه‌ی‬ ‫راسته‌خۆ س������ه‌باره‌ت به‌قازانجی ئه‌و به‌رهه‌مهێنانی گاز‌ه ناسازگاره‌كان‬ ‫كۆمپانیای‌ه قسه‌یان نه‌كردووه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌گ������ه‌ڵ ژینگ������‌ه ده‌كات به‌هۆی ئه‌و‬ ‫ئاش������كرای‌ه ك‌ه بیر له‌به‌ده‌ستێهانی ئۆتۆمبێالن‌ه له‌چاو مودێل‌ه پێشووه‌كان‪،‬‬ ‫ده‌كه‌ن‪.‬‬ ‫داهاتی زۆر له‌و ساڵدا ده‌كه‌نه‌وه‌‪.‬‬


‫‪16‬‬

‫پێنجشه‌ممه ژماره ‪15‌:‬‬ ‫‪13‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫ ئا‪ :‬محه‌مه‌د ره‌سو ‌ڵ كه‌ریم‬ ‫له‌ئێس������تادا ‌ی زۆربه‌ی به‌كارهێنه‌ران یان‬ ‫وین������ده‌وزی ‪ 7‬به‌كارده‌هێنن یان له‌هه‌وڵی‬ ‫گۆڕینی ئۆپه‌رتینگ سیس������تمه‌كه‌یاندان تا‬ ‫بیكه‌ن‌ه وینده‌وزه‌ی ‪ ،7‬هه‌ر بۆی‌ه هه‌وڵ ده‌ده‌م‬ ‫له‌م گۆش������ه‌یه‌دا‌و له‌هه‌ر ژماره‌یه‌كدا چه‌ند‬ ‫خاڵێك ‌ی بچوك‪ ،‬به‌اڵم به‌سوودی نوێی ئه‌و‬ ‫وینده‌وزه‌تان بۆ بخه‌مه‌ڕوو تا بتوانن باشتر‬ ‫سوود له‌و وینده‌وز‌ه وه‌ربگرن‪.‬‬ ‫رێگه‌یه‌كی س���اد‌ه‌و خێرا بۆ رێكخستن‌و‬ ‫نمایشی یه‌ك یان چه‌ند شاشه‌یی‬

‫ئایا تائێس������تا ئ������ه‌وه‌ت بۆهاتوه‌ت‌ه پێش ك‌ه‬ ‫كۆمپیوته‌ره‌كه‌تان به‌زیاتر له‌یه‌ك مانیتۆر یان‬ ‫له‌پرۆجكته‌ر په‌یوه‌ند كردبێت؟ له‌وینده‌وزی‬ ‫‪7‬دا رێكخستنی چه‌ند شاش‌ه پێكه‌و‌ه ته‌نیا‬ ‫له‌یه‌ك چركه‌دا ده‌خرێت‌ه به‌رده‌ستان‪ ،‬بۆئه‌م‬ ‫مه‌به‌سته‌ش ته‌نیا پێویست‌ه ‪ Win+P‬پێكه‌و‌ه‬ ‫لێبد‌هن‌و رێكخستنه‌كانی شاشه‌كه‌تان له‌و‬ ‫دایالۆگ بۆكس������ه‌دا ك‌ه دێت‌ه س������ه‌ر شاش‌ه‬ ‫ئه‌نجام بده‌ن‪.‬‬ ‫ئینته‌رفه‌یسی باشتر بۆ په‌یوه‌ندیگرتن‬ ‫له‌گه‌ڵ ئامێره‌كان دیكه‌‬ ‫ل������‌ه وینده‌وزی ‪7‬دا دوای كلیك له‌س������ه‌ر‬ ‫مینۆی ‪ Start‬به‌ش������ێكی ن������وێ به‌ناوی‬ ‫‪ Devices and Printers‬به‌رچاو‬ ‫ده‌كه‌وێت‌ه به‌رچاو‪ .‬له‌وبه‌ش������ه‌دا ئامێره‌كانی‬ ‫وه‌ك پرینت������ه‌رو ف���ل��اش میم������ۆری ك‌ه‬ ‫به‌كۆمپیوته‌ر په‌یوه‌ند ده‌كرێن‪ ،‬به‌وێنه‌و‌ه له‌و‬ ‫شوێنه‌دا هه‌ن‪ .‬به‌كلیك راستكردن له‌سه‌ر‬ ‫هه‌ركام ل������ه‌و ئامێران‌ه توانای تایبه‌ت وه‌ك‬ ‫ئاپده‌یت‌و رێكخستین خراوه‌ت‌ه به‌رده‌ست‪.‬‬

‫‪%95‬ی ئیمه‌یله‌كان سپامن‬ ‫ ئارمه‌ند جه‌عفه‌ر‬ ‫به‌پێی لێكۆڵینه‌وه‌یه‌ك������ی نوێی دامه‌زراوه‌ی‬ ‫ئاسایش������ی داتا‌و ت������ۆڕی ئه‌وروپا‪ ،‬كه‌متر‬ ‫ل������‌ه ‪%5‬ی ئیمه‌یله‌كانی ك������‌ه نێردراون بۆ‬ ‫ئینبۆكسه‌كان‪ ،‬ئیمه‌یل بوون‌و په‌یامه‌كانی‬ ‫دیك‌ه ئیمه‌یل������ی داوانه‌كراوبوو ك‌ه به‌هۆی‬ ‫فیلته‌ری سپامه‌كان رێگه‌یان لێده‌گیرێت‪.‬‬ ‫به‌پێ������ی لێكۆڵینه‌وه‌كانی ئ������ه‌و دامه‌زراوه‌ی‌ه‬ ‫ك‌ه به‌كورتكراوه‌یی ب‌ه‪ Enisa‬ناس������راوه‌‪،‬‬ ‫له‌كاتێك������دا ك������‌ه هه‌م������وو كۆمپانیاكانی‬ ‫خس������تن‌ه به‌رده‌س������تی خزمه‌تگ������وزاری‬ ‫ئینته‌رنێتی هه‌نگاوی پێویس������تیان له‌دژی‬ ‫سپام گرتووه‌ته‌به‌ر‪ ،‬به‌اڵم هێشتا سپامه‌كان‬ ‫گه‌وره‌ترین كێشه‌ی ئه‌و كۆمپانیایانه‌ی‌هن‌و‬ ‫به‌ش������ێكی گه‌ور‌ه له‌بودجه‌ی سااڵنه‌ی ئه‌و‬ ‫كۆمپانیایان‌ه بۆخۆی ده‌بات‪.‬‬ ‫ئ������ه‌و لێكۆڵینه‌وان������‌ه نیش������ان ‌ی ده‌ده‌ن ك‌ه‬ ‫‪%80‬ی ته‌واوی په‌یوه‌ندییه‌كانی ‪SMTP‬‬ ‫(پرۆتۆكۆلی ناردنی ئیمه‌یل) به‌هۆی ئه‌وه‌ی‬ ‫له‌لیس������تی ره‌شدان كه‌نس������ل ده‌كرێنه‌وه‌‪،‬‬ ‫هاوكات زیاد ل‌ه ‪%80‬ی ئه‌و ئیمه‌یالنه‌ی له‌و‬ ‫فیلته‌رانه‌وه‌ی تێپه‌ڕیون به‌ناونیشانی سپام‬

‫ره‌هه‌ند ئومێد‬

‫كۆمپانی������ای س������ۆنی ژاپ������ۆن هه‌واڵی جیاوازه‌‪ .‬ئ������ه‌و ئامێر‌ه نوێی‌ه ئامێرێكی‬ ‫درووستكردنی خێراترین نێت بوكی سكه‌ییه‌‌و به‌شی سكه‌ییه‌كه‌ی له‌قه‌راغه‌و‌ه‬ ‫جیهانی باڵوكرده‌وه‌‪ .‬به‌پێی هه‌واڵێكی ناكرێته‌وه‌‪ ،‬به‌ڵكو له‌ناوه‌ڕاس������ته‌و‌ه به‌ره‌و‬ ‫س������ایتی مۆبایل واك‪ ،‬خێراترین نێت س������ه‌ره‌و‌ه راده‌كێشرێت‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه زیاتر‬ ‫بوكی جیهان ن������اوی‪ VAIO UX17‬وه‌ك كۆنس������وله‌كانی یاری ده‌چێت تا‬ ‫ه‌‪ ،‬ك������‌ه پرۆسیس������ه‌ری ‪ Core Duo‬نێت بوك‪.‬‬ ‫‪ U7700‬ی له‌س������ه‌ر ده‌بێ������ت‪ VAIO.‬پێده‌چێ������ت كۆمپانی������ای س������ۆنی‬ ‫‪ UX17‬به‌ڕواله‌ت له‌نێت بوكه‌كانی دیك‌ه له‌درووستكردنی ئه‌و ئامێره‌دا سوودی‬

‫له‌دیزان������ی هان������دی ‪G1‬ی گ������ووگڵ نێت بوكه‌كان به‌ه������ۆی هه‌رزانبوون‌و‬ ‫وه‌رگرتبێت‪ ،‬چونك‌ه له‌روانگه‌ی یه‌كه‌مه‌و‌ه بچ������وك بوونیان ك������‌ه ئ������ه‌و توانای‌ه‬ ‫ئ������ه‌و ئامێر‌ه وه‌ك هان������دی ‪ G1‬دێت‌ه ده‌به‌خش������ێت‌ه به‌ركارهێن������ه‌ران ت������ا‬ ‫له‌هه‌موو ش������وێنێك‌و له‌هه‌ر حاڵه‌تێكدا‬ ‫به‌رچاو‪.‬‬ ‫هێش������تا زانی������اری زۆر س������ه‌باره‌ت به‌كارهێنه‌ره‌كه‌یان به‌ئینته‌نێته‌و‌ه په‌یوه‌ند‬ ‫به‌و ئامێ������ر‌ه نه‌خراوه‌ت‌ه به‌رده‌س������ت‪ ،‬بكه‌ن‪ ،‬خواست ‌ی زۆریان له‌سه‌ره‌‌و له‌ساڵی‬ ‫ب������ه‌اڵم چاوه‌ڕوانده‌كرێ������ت به‌مزووان‌ه رابردوودا یه‌كێك له‌پڕفرۆشترین ئامێر‌ه‬ ‫ته‌كنۆلۆژیاییه‌كانی جیهان بوون‪.‬‬ ‫له‌بازاڕه‌كاندا بخرێت‌ه به‌رده‌ست‪.‬‬

‫ی كۆمپیۆته‌ر بێ‌‬ ‫ی به‌كارهێنان ‌‬ ‫ئاگات له‌ئازاره‌كان ‌‬ ‫راگیراون‪.‬‬ ‫به‌پێی راپۆرتی ‪ ،Enisa‬لیست‌ه ره‌شه‌كانی‬ ‫ك‌ه ئێستا هه‌ن س������اده‌ترین ته‌كنیكی ك‌ه‬ ‫به‌كارده‌هێنرێت ب������ۆ رێگه‌گرتن له‌ناردنی‬ ‫س������پام‪ ،‬ك‌ه به‌گش������تی له‌گ������ه‌ڵ ته‌كنیكی‬ ‫رێگه‌گرتن له‌ناردنی ئیمه‌یلی زۆر پێكه‌و‌ه‬ ‫سوودی لێوه‌ره‌گیرێت‪ ،‬ئه‌وه‌ش له‌كاتێكدای‌ه‬ ‫ك‌ه یه‌كێك له‌س������ه‌ره‌كیترین كێش������ه‌كانی‬ ‫ئه‌و بواره‌یه‌‪ ،‬چونك‌ه دوو له‌س������ه‌ر س������ێی‬ ‫كۆمپانیاكان رایانگه‌یاندوو‌ه سێرڤه‌ره‌كانیان‬ ‫به‌هه‌ڵ‌ه لیس������تی تاوانكاره‌كان زیاد‌و كه‌م‬ ‫ده‌كه‌ن‪.‬‬

‫ده‌توانن تا هه‌زار ساڵی دیك ‌ه له‌مه‌ریخ بژین!‬ ‫داریان ئاری‌‬

‫ش������اره‌زایانی ناس������ا له‌و بڕوایه‌دان ك‌ه‬ ‫نزیكه‌ی هه‌زار س������اڵ ‌ی دیك‌ه روه‌كه‌كان‬ ‫ده‌توان������ن له‌مه‌ریخ بچێنرێن‌و گه‌ش������‌ه‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬هه‌ر بۆی‌ه ئه‌و هه‌ساره‌ی‌ه له‌ماوه‌ی‬ ‫‪1000‬ساڵی داهاتوودا ده‌توانێت بكرێت‌ه‬ ‫ژینگه‌یه‌ك ‌ی پێكه‌وه‌ژیان بۆ مرۆڤه‌كان‪.‬‬ ‫پس������پۆڕانی ئاژانسی ئاسمانی ئه‌مریكا‬ ‫(ناس������ا) پێش������بینییه‌كانی خۆی������ان‬ ‫نیشانیانداو‌ه ك‌ه مه‌ریخ ده‌بێت حاڵه‌تێكی‬ ‫گوڵخانه‌ی������ی هاوش������ێوه‌ی گه‌رمبوونی‬ ‫ئه‌تمسفریگۆی زه‌وی تێدا پێكبهێنرێت‪.‬‬ ‫به‌مشێوه‌ی‌ه تا هه‌زار ساڵی داهاتوو مه‌ریخ‬ ‫هه‌س������اره‌یه‌ك‌ه ك‌ه ژیانی تێدا به‌رقه‌رار‬ ‫ده‌بێت‪ .‬گه‌رمایه‌ك ك‌ه دی ئۆكس������یدی‬ ‫كاربۆن ده‌توێنێته‌و‌ه له‌دوو جه‌مس������‌هر‌و‬ ‫خاكی هه‌س������اره‌ی مه‌ریخ بوونی هه‌یه‌‪.‬‬ ‫بۆده‌ستپێكردنی ئه‌و دیارده‌ی‌ه پێویست‌ه‬ ‫هه‌ندێك به‌ردی ئاسمانی له‌سه‌ر مه‌ریخ‬ ‫بكه‌ون‌ه خ������واره‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها پێویس������ت‌ه‬ ‫هه‌ندێك ئاوێنه‌ی گه‌ور‌ه له‌سه‌ر مه‌داری‬

‫سۆنی خێراترین نێت بوكی جیهانی درووستكرد‬

‫ده‌وروبه‌ری مه‌ریخ دابنرێن‪ .‬به‌یارمه‌تی‬ ‫ئه‌و ب������ه‌رد‌ه ئاس������مانییانه‌‌و ئاوێنه‌كان‬ ‫ده‌توانرێت ئه‌و هه‌ساره‌ی‌ه ئاماده‌بكه‌ن بۆ‬ ‫درووستبوونی گازی گه‌رمی گوڵخانه‌یی‪.‬‬ ‫ه������ه‌ر ك������‌ه دی ئۆكس������یدی كاربۆن‬ ‫گه‌یشت‌ه ئه‌و ئاس������ته‌ی ك‌ه گه‌رمی هه‌وا‬ ‫بگه‌یه‌نێت‌ه سه‌رووی سفر‪ ،‬بارینی باران‬ ‫ده‌س������تپێده‌كات‌و ئاو له‌سه‌ر ئاستی ئه‌و‬ ‫هه‌ساره‌ی‌ه باڵوده‌بێته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌وته‌ی لێكۆڵه‌ران ده‌توانرێت له‌زه‌وییه‌و‌ه‬ ‫كۆمه‌ڵێ������ك به‌كتریا بۆ ناش������تن له‌ناو‬ ‫سه‌حراكانی به‌ردینی مه‌ریخ بنێردرێت‌و‬ ‫دوای ئه‌ویش نمونه‌ی گیایی‌و دره‌خت‬ ‫له‌س������ه‌ر ئ������ه‌و هه‌س������اره‌ی‌ه بنێژرێن‌و‬ ‫ئه‌وكات ده‌توانرێت وزه‌ی پێویس������ت بۆ‬ ‫دروستكردنی شاره‌كان له‌مه‌ریخ به‌هۆی‬ ‫وێس������تگ‌ه ‌ی ئه‌تۆمی‪ ،‬وێستگ‌ه ‌ی با‪ ،‬یان‬ ‫تێكه‌اڵوێك له‌و دوانه‌و‌ه دابین بكرێت‪،‬‬ ‫به‌وه‌ش ده‌توانن به‌ش������ێك له‌دانیشتونی‬ ‫زه‌وی بنێردرێن‌ه هه‌ساره‌ی مه‌ریخ‪.‬‬

‫ئانا هیتا‬ ‫ژم������ار‌ه ‌ی به‌كارهێنه‌ران������ ‌ی كۆمپیۆته‌ر‬ ‫له‌جیهاندا رۆژ به‌رۆژ له‌په‌ره‌س������ه‌ندایه‌‌و‬ ‫كۆمپانیاتیه‌ك ‌ی لێكۆڵین������ه‌و‌ه له‌بریتانیا‪،‬‬ ‫توێژینه‌وه‌یه‌ك ‌ی به‌رفراوان ‌ی له‌زۆر واڵت ‌ی‬ ‫جیهاندا ئه‌نج������ام داوه‌‪ ،‬له‌ئاكامدا ئه‌و‌ه‬ ‫ده‌ركه‌وتوو‌ه ك‌ه له‌سێ كه‌س ‌ی به‌كارهێنه‌ر ‌ی‬ ‫كۆمپیۆته‌ر‪ ،‬كه‌س������ێك تووش ‌ی نه‌خۆش ‌ی‬ ‫پشت‌و مل ده‌بێت‪.‬‬ ‫به‌پێ ‌ی هه‌م������ان توێژین������ه‌وه‌‪ ،‬به‌هۆ ‌ی ئه‌م‬ ‫كێشه‌یه‌وه‌‪ ،‬له‌س������ه‌دا ‪‌ 40‬ی كه‌سانێك ك‌ه‬ ‫كار به‌كۆمپیۆته‌ر ده‌كه‌ن‪ ،‬واز له‌كاره‌كه‌یان‬ ‫دێنن‪.‬‬ ‫ئ������ه‌م توێژینه‌وه‌ی������‌ه له‌الی������ه‌ن كۆمه‌ڵ‌ه ‌ی‬

‫په‌روه‌رده‌و لێكۆڵین������ه‌و‌ه ‌ی رۆماتۆلۆژی‌‌و‬ ‫كۆمپانیایه‌ك������ ‌ی توێژین������ه‌و‌ه ‌ی به‌ریتان ‌ی‬ ‫به‌ناو ‌ی (‪)The Work Funditon‬‬ ‫ل������‌ه ‪ 24‬واڵت������ ‌ی جیهان له‌ژێ������ر ناو ‌ی‬ ‫(هێزێك ‌ی باش ‌ی ته‌ندرووستی‌) رێكخرا‪.‬‬ ‫به‌پێ������ ‌ی ئه‌و توێژینه‌وه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و كه‌س������ان‌ه ‌ی‬ ‫ك‌ه له‌راده‌ب������ه‌ده‌ر كۆمپیۆته‌ر به‌كاردێنن‪،‬‬ ‫تووش ‌ی ئه‌م نه‌خۆش������یی‌ه ده‌بن‪ .‬به‌گوێر ‌ی‬ ‫ئ������ه‌و لێكۆلینه‌وه‌ی‌ه ژم������ار‌ه ‌ی ئه‌و جۆر‌ه‬ ‫كه‌سان‌ه دوو له‌س������ه‌ر سێیه‌‪.‬لێكۆڵینه‌وه‌ك‌ه‬ ‫ده‌ریخستوو‌ه ك‌ه له‌ئه‌ورووپا ‪40‬میلیۆن‌و‬ ‫به‌گشت ‌ی ‪100‬میلیۆن كه‌س به‌م نه‌خۆشیی‌ه‬ ‫به‌ره‌و روون‪ .‬له‌ئاكامدا به‌هۆ ‌ی ئه‌و‌ه ك‌ه ئه‌م‬ ‫نه‌خۆشیی‌ه كاریگه‌ر ‌ی زیاتر ده‌كات‌ه سه‌ر‬ ‫مرۆڤه‌كان‪ ،‬ناچار ده‌بن واز له‌و كار‌ه بێنن‪.‬‬

‫چۆن رێگ ‌ه ل ‌ه ‪Refresh‬ی ئۆتۆماتیكی‬ ‫سایته‌كان له‌‪ IE‬و‪ Firefox‬دا بگرین؟‬ ‫دارین شااڵو‬

‫ره‌نگ‌ه له‌كاتی س������ه‌ردانی سایته‌كان‬ ‫له‌وێبدا‪ ،‬چووبێتن‌ه ناو هه‌ندێك سایته‌و‌ه‬ ‫ك‌ه الپه‌ڕه‌كانیان به‌شێوه‌ی ئۆتۆماتیك‌و‬ ‫به‌ب������ێ ئ������ه‌وی دوگم������ه‌ی‪Refresh‬‬ ‫ی������ا ‪Reload‬ی ئیكس������پلۆره‌ره‌ك‌ه‬ ‫لێبده‌ن‪ ،‬خ������ۆی له‌ماوه‌یه‌كی زه‌مه‌نی‬

‫له‌س������ه‌ر دوگمه‌ی‬ ‫دیاریك������راودا ‪ Refresh‬ده‌بن������ه‌وه‌‪ .‬بگرن‪.‬‬ ‫ره‌نگ‌ه ئه‌و ریفره‌شكردنه‌و‌ه ئۆتۆماتیك‌ه ب������ۆ ئیكس������پۆره‌ره‌ی ‪ Internet‬كلیك بكه‌ن‪.‬‬ ‫‪ -3‬ئێس������تا ‪Allow META‬‬ ‫‪Explorer‬دا‪:‬‬ ‫هه‌ندێكجار كاتتان لێبگرێت‪.‬‬ ‫ئه‌م‌ه ‌ی خ������واره‌و‌ه رێگه‌یه‌ك‌ه بۆ ئه‌وه‌ی ‪ -1‬له‌مین������ۆی ‪ Tools‬دا له‌س������ه‌ر ‪ REFRESH‬بدۆزن������ه‌و‌ه (له‌ن������او‬ ‫لیسته‌كه‌دا)‌و بیكه‌ن‌ه ‪.Disable‬‬ ‫رێگ‌ه ل‌ه‪Refresh‬كردنی ئۆتۆماتیك ‪ Internet Options‬كلیك بكه‌ن‪.‬‬ ‫له‌ئیكسپلۆره‌ره‌كانی ‪ IE‬و‪Firefox‬دا ‪ -2‬بچن‌ه ناو تاب������ی ‪Security‬ه‌وه‌‌و ‪ -4‬له‌سه‌ر ‪ OK‬كلیك بكه‌ن‪.‬‬ ‫‪Custom Level‬‬

‫له‌ئیكسپلۆره‌ری ‪Firefox‬دا‪:‬‬ ‫‪accessibility.‬‬

‫‪ -1‬له‌ش������ریتی ئه‌دره‌س������دا بنوس������ن ‪ -3‬ئێس������تا له‌س������ه‌ر‬ ‫(‪‌)about:config‬و دوگمه‌ی ‪ Enter‬لێبده‌ن‪ blockautorefresh ،‬دووج������ار كلیك بكه‌ن‬ ‫ئه‌گه‌ر دایالۆگ بۆكس������ێك هات‌ه سه‌ر شاشه‌ك‌ه تا ‪Value‬ه‌كه‌ی ل‌ه‪ false‬ه‌و‌ه بۆ ‪ true‬بگۆڕن‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر دوگمه‌ی ‪ I'll be careful, I promise‬هه‌ر بۆ ئه‌و مه‌به‌س������ت‌ه ده‌توان������ن ل‌ه ‪Add on‬‬ ‫دا پرۆگرامێك به‌ن������اوی ‪RefreshBlocker‬‬ ‫كلیك بكه‌ن‪.‬‬ ‫‪ -2‬له‌به‌شی‪ Filter‬دا بنوسن ‪ accessibility.‬دابه‌وزێن������ن‌و بۆ نه‌ئه‌كتیڤك������ردن‌و ئاپده‌یتی‬ ‫ئۆتۆماتیكی الپه‌ره‌كانیش به‌كاربهێنن‪:‬‬ ‫‪.blockautorefresh‬‬ ‫‪https://addons.mozilla.org/en-US/‬‬ ‫‪firefox/addon/992‬‬


‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫پێنجشه‌ممه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫‪19‬‬

‫كۆمپانیای نالیا‬ ‫ه‬ ‫پێویستی به‌كارمه‌ند ‌‬

‫دارایی������ه‌و‌ه‬ ‫ل������ه‌روو ‌ی‬ ‫گۆڕانكارییه‌ك������ ‌ی ب������اش‬ ‫به‌خۆته‌و‌ه ده‌بینیت‪ ،‬باشتر‬ ‫وای‌ه ئ������ه‌و پرۆژان������‌ه ‌ی ك‌ه‬ ‫ده‌ته‌وێت ئه‌نجامیان بده‌یت‬ ‫زیاتر لێ ‌ی وردبیته‌وه‌‪ .‬باشترین رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه بۆتۆ‬ ‫هه‌یینییه‌‪.‬‬ ‫به‌ه������ۆ ‌ی گیروگرفتێك������ ‌ی‬ ‫خێزانییه‌و‌ه بار ‌ی ده‌روونیت‬ ‫له‌ماو‌ه ‌ی ئه‌م هه‌فته‌یه‌دا به‌ره‌و‬ ‫خراپبوون ده‌چێت‪ ،‬هه‌وڵ بد‌ه‬ ‫زیاتر گرنگ ‌ی به‌ته‌ندروست ‌ی‬ ‫خۆت بده‌ی������ت‪ .‬باش������ترین رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه بۆتۆ‬ ‫دووشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬ ‫هه‌وڵ ده‌ده‌یت بۆشتێك ك‌ه‬ ‫به‌ده‌ست ‌ی بێنیت‪ ،‬به‌س زۆر‬ ‫دڵنیانیت له‌سه‌رگرتن ‌ی ئه‌و‬ ‫شته‌‪ ،‬به‌اڵم تۆ نائومێد مه‌به‌و‬ ‫به‌رده‌وام ب‌ه له‌سه‌ر هه‌وڵه‌كان ‌ی‬ ‫خۆت‪ .‬باشترین رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه بۆتۆ پێنجشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫كۆمپانیای نالیا بۆ وه‌به‌رهێنانی خانوبه‌ر‌ه پێویستی ب‌ه‬ ‫ژماره‌یه‌ك كارمه‌ند‌ه بۆ ئه‌م پۆستانه‌ی الی خواره‌وه‌‪:‬‬ ‫ ـ ژمێريار‬ ‫ ـ تایپێست‬ ‫ـ په‌نچه‌رچی‌و رۆنگۆڕ‬ ‫ـ لێپرسراوی گه‌نجینه‌‬

‫خاوه‌نی‌ ئیمتیاز‪:‬‬

‫كۆمپانیای‌ رووداو‬

‫راوێژكار ‌ی یاسایی‪:‬‬

‫هه‌وار جه‌الل‬

‫ره‌خ��ن�ه‌م هه‌ی‌ه له‌سه‌ر ئ �ه‌و بابه‌ت‌ه ‌ی‬ ‫ك���‌ه ده‌ڵ���ێ���ت «ب��ۆه��اوس��ه‌رگ��ی��ر ‌ی‬ ‫‪...‬ك��چ��ان � ‌ی م��ووچ �ه‌خ��ۆر ب��ازاڕی��ان‬ ‫گ���ه‌رم���ه‌»‪ ،‬بێگومان ئ���ه‌و ه�ه‌وڵ�‌ه ‌ی‬ ‫دراو‌ه بۆیه‌كسان ‌ی له‌نێوان ژن‌و پیاو‬ ‫زۆر ‌ی ویستووه‌‪ ،‬كاركردن ‌ی كچانیش‬ ‫ل���ه‌ده‌ره‌و‌ه ‌ی ماڵ مافێك ‌ی سه‌ره‌كیی‌ه‬ ‫بۆ ئافره‌تان ه �ه‌روه‌ك پیاوان‪ ،‬بۆی‌ه‬ ‫پێویست ب �ه‌و‌ه ناكات جارێك ‌ی تر‬ ‫بێیته‌و‌ه سه‌ر ئه‌و‌ه ‌ی نرخ ‌ی كچان له‌و‬ ‫ئاسه‌ته‌دا ببینرێت ك‌ه مووچ‌ه ‌ی هه‌بێت‬ ‫ی��ان ن��ا‪ ،‬چونك‌ه كاتێك ژن‌و پیاو‬ ‫مووچه‌خۆر بن‪ ،‬بێگومان هاوبه‌شن‬ ‫له‌خه‌رجییه‌كان‪ ،‬چه‌ندێك پیاوه‌ك‌ه‬ ‫مه‌سره‌ف ده‌كات‪ ،‬ژنه‌كه‌ش به‌هه‌مان‬ ‫شێوه‌‪ ،‬بۆی‌ه ئه‌و راپۆرت‌ه شتێك ‌ی تر‬ ‫ال ‌ی خوێنه‌ر دروست ده‌كات‪.‬‬

‫گروپی كۆمپانیاكانی هه‌ڵه‌بجه‌ پێویس������تی به‌م پۆس������تانه‌ی الی خوار ه‌و ه‌یه‌‪:‬‬ ‫‪1‬ـ جێگری به‌رێو ه‌به‌ری به‌ش������ی كڕین‬

‫‪ 3‬بـ ه‌رێوه‌ب������ه‌ری كارگێ������ری‬

‫‪ 2‬بـ ه‌رێوه‌ب������ه‌ری بازاڕگ������ه‌ری‬

‫‪4‬ـ ژمێریاری (ئه‌زمونی كاركردنی له‌دوو ساڵ كه‌متر نه‌بێت)‬

‫مه‌رجه‌کان‪:‬‬

‫پارێزه‌رێك له‌سلێمانی‌‬

‫ـ ده‌رچووی زانكۆ یان په‌یمانگابێت‬ ‫ـ شاره‌زایی له‌كۆمپیوته‌ردا هه‌بێت به‌تایبه‌تی ۆرد‌و ئێگزڵ‬ ‫ـ شاره‌زایی هه‌بێت له‌هه‌رس ‌ێ زمانی عه‌ربی‌و كوردی‌و ئینگلیزی‬ ‫ـ ئه‌زمونی كاركردنی هه‌بێت له‌بواری ژمێریاری‌و كه‌سێكی به‌سه‌لیق‌ه‌و وردبین بێت‬ ‫ـ پێشینه‌ی ساڵیك یان زیاتری هه‌بێت له‌بواری كڕین‌و بازاڕگێری‌و گرێبه‌ست‌و ته‌نده‌رات‌و ده‌رخستندا‬ ‫ـ بتوانێت له‌چارچێوه‌ی تیمدا كاربكات‌و خۆی یه‌كالیی بكاته‌و‌ه بۆ كاره‌كه‌ی‬ ‫ـ توانای جه‌سته‌یی‌و بینایی‌و بیستنی ته‌واوبێت‌و بتوان ‌ێ دوور له‌شوێنی نیشته‌جێبون كاربكات‬ ‫ـ توانای نوسینی راپۆرتی هه‌فتانه‌ی هه‌بێت‪.‬‬

‫ئاگادار ‌ی ئه‌و‌ه ب‌ه ك‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫ك ‌ێ ده‌گه‌ڕێیت‌و باس ‌ی دڵ ‌ی‬ ‫خۆت ال ‌ی ك������ ‌ێ ده‌كه‌یت‪،‬‬ ‫چۆنك‌ه هه‌موو كه‌س شیاو‬ ‫نیی������‌ه بۆئه‌و‌ه ‌ی تۆ باس������ ‌ی‬ ‫نهێنییه‌كان ‌ی خۆت ‌ی بۆ بكه‌یت‪ .‬باشترین رۆژ ‌ی‬ ‫هه‌فت‌ه بۆتۆ پێنجشه‌ممه‌ی‌ه ‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر پالنڕی������ژ ‌ی تایبه‌تت‬ ‫هه‌بێت بۆ ژیان������ ‌ی خۆت‪،‬‬ ‫دڵنیاب‌ه چیتر باس������ ‌ی ئه‌و‌ه‬ ‫ناكه‌یت ك������‌ه بڵێیت فریا ‌ی‬ ‫هی������چ ناك������ه‌وم‪ ،‬هه‌ندێك‬ ‫خۆت به‌دوور بگر‌ه له‌ته‌مه‌ڵی‌‪.‬‬ ‫باشترین رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه بۆتۆسێشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫چوارشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫نه‌هرۆ عومه‌ر له‌هه‌ولێر‬

‫گروپی كۆمپانیاكانی هه‌ڵه‌بج ‌ه پێویستی به‌كارمه‌نده‌‬

‫ئه‌وه‌ن������د‌ه ه������ه‌وڵ ب������د‌ه بۆ‬ ‫ژیان ك‌ه كاریگه‌ر ‌ی سلب ‌ی‬ ‫نه‌بێت له‌سه‌ر ته‌ندروستیت‪،‬‬ ‫به‌ئه‌نجامدان������ ‌ی كار ‌ی زۆرو‬ ‫ئاڵۆزكردن������ ‌ی ژیانت ته‌نها‬ ‫هیالكیت بۆده‌مێنیته‌وه‌‪ .‬باشترین رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه‬ ‫بۆتۆ یه‌كشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬ ‫هه‌وڵ ب������د‌ه زیاتر گرنگ ‌ی‬ ‫بده‌یت به‌هاوس������ه‌ره‌ك‌هت‌و‬ ‫به‌هۆ ‌ی گرفت ‌ی كارو ژیانه‌و‌ه‬ ‫ئه‌وت بیر نه‌چێته‌وه‌‪ ،‬چونك‌ه‬ ‫له‌وانه‌ی‌ه ئه‌و فرامۆش������كردن‌ه‬ ‫كاریگ������ه‌ر ‌ی خراپ ‌ی بۆس������ه‌ر ژیانتان هه‌بێت‪.‬‬ ‫باشترین رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه بۆتۆ سێشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫به‌خ������ت رووت تێ������ده‌كات‪،‬‬ ‫ئه‌گ������ه‌ر به‌ده‌س������ت ‌ی خۆت‬ ‫پاڵ ‌ی پێوه‌نه‌نێیت‪ ،‬باش������تر‬ ‫وای‌ه هه‌ندێ������ك زیاتر بیر‬ ‫بكه‌یت������ه‌و‌ه له‌بڕیاره‌كان������ت‪.‬‬ ‫باشترین رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه بۆتۆ‬

‫ده‌ستان خۆش‪ ،‬هه‌ر سه‌ركه‌وتووبن‬ ‫ستاف ‌ی نم نم‪.‬‬

‫دواكات بۆ پێشكه‌كه‌شكردنی سیڤیه‌كان رۆژی ‪2010/2/5‬ی‌ه‬

‫‪IRAQ PHOTOGRAPHY AGANCY‬‬

‫خۆت ب������ه‌دوور مه‌گر‌ه له‌و‬ ‫ئامۆژگاریان������‌ه ‌ی له‌الی������ان‬ ‫كه‌س������ێك ‌ی نزیكته‌و‌ه پێت‬ ‫ده‌وترێ������ن‪ ،‬له‌م������او‌ه ‌ی ئه‌م‬ ‫هه‌فته‌یه‌دا ده‌ستكه‌وت ‌ی باشت‬ ‫ده‌بێت‪ .‬باشترین رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه بۆتۆ چوارشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫گرنگ������ ‌ی زیات������ر ب������د‌ه‬ ‫به‌خێزانه‌ك������‌هت‌و هه‌وڵ بد‌ه‬ ‫س������وود له‌و دانیش������تنان‌ه‬ ‫وه‌ربگریت ك������‌ه پێكه‌وه‌ن‪،‬‬ ‫هه‌وڵ بد‌ه به‌وته‌كانت كه‌س‬ ‫زویر نه‌كه‌یت‪ .‬باش������ترین‬ ‫رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه بۆتۆ شه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫دایكێك‬

‫ئه‌و كه‌سانه‌ی خوازیارن ده‌توانن سیڤی خۆیان به‌م‬ ‫ناونیشان‌ه بنێرن‪ :‬سلێمانی ـ گوندی ئه‌ڵمانی ـ ئۆفیسی‬ ‫كۆمپانیای نالیا‬ ‫ژمار‌ه ته‌له‌فونه‌كانی‪07501574880 ،07701574880 :‬‬

‫زۆرجار س������وود وه‌رگرتن‬ ‫له‌ئه‌زمونه‌كان ‌ی ده‌وربه‌ره‌كه‌ت‬ ‫وات لێده‌كات تووش ‌ی هه‌ڵ‌ه ‌ی‬ ‫گه‌وره‌تر نه‌بیت‪ .‬باش������ترین‬ ‫رۆژ ‌ی هه‌فت‌ه بۆتۆ شه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫ئه‌گه‌ر وابی������ر بكه‌یته‌و‌ه ك‌ه‬ ‫ئه‌م ژیان‌ه ‌ی ئێس������تا هه‌ته‌و‬ ‫به‌رده‌وام له‌م خۆشیی‌ه ‌ی ئێستا‬ ‫ده‌مێنیته‌وه‌‪ ،‬دڵنیاب‌ه ك‌ه هه‌ڵ‌ه‬ ‫ده‌كه‌یت‪ ،‬چونك‌ه دنیا ده‌وران‬ ‫ده‌ورانه‌‪ .‬باش������ترین رۆژ ‌ی‬ ‫هه‌فت‌ه بۆتۆ دووشه‌ممه‌یه‌‪.‬‬

‫ئ �ه‌و بابه‌ت‌ه ‌ی ل �ه‌الپ �ه‌ڕ‌ه ‌ی مندااڵن ‌ی‬ ‫ژم�����ار‌ه ‌ی پ��ێ��ش��وت��ان��دا ب�ڵاوب��ۆت �ه‌و‌ه‬ ‫ب �ه‌ن��او ‌ی «الر ‌ی زۆر درۆزن����ه‌»‪،‬‬ ‫ره‌خنه‌م له‌سه‌ر ‌ی هه‌یه‌‪ ،‬له‌به‌رئه‌و‌ه ‌ی‬ ‫م���ن���دال ب�����ه‌ره‌و الس�����ار ‌ی ده‌ب����ات‌و‬ ‫كاریگه‌ر ‌ی خراپ ‌ی ده‌بێت له‌سه‌ری‌‪،‬‬ ‫ئێم‌ه ‌ی دایكان ب�ه‌رده‌وام هه‌وڵ ‌ی ئه‌و‌ه‬ ‫ده‌ده‌ین له‌گه‌ڵ منداڵه‌كانمان‪ ،‬تا دوور‬ ‫بكه‌ونه‌و‌ه له‌درۆكردن‌و راستییه‌كان‬ ‫بڵێن‪ ،‬به‌اڵم له‌كاتێك ‌ی وادا ناتوان ‌ی‬ ‫بابه‌تێك ‌ی له‌وشێوه‌ی‌ه ‌ی بۆبخوێنیته‌وه‌‪.‬‬

‫وادی��������ار‌ه رۆژن���ام���ه‌ك���ه‌ت���ان زۆر‬ ‫ده‌خوێنرێته‌وه‌‪ ،‬چونك‌ه خه‌ڵكێك ‌ی زۆر‬ ‫به‌ئیمه‌یڵ ده‌ستخۆش ‌ی ئه‌و بابه‌ته‌یان‬ ‫لێكردم ك‌ه له‌ژمار‌ه ‌ی پێشوودا ال ‌ی‬ ‫ئێو‌ه باڵوببویه‌وه‌‪.‬‬ ‫كه‌ژاڵ ئیسماعیل له‌هۆڵه‌ندا‬ ‫پیرۆزبایی ده‌رچوون ‌ی رۆژنامه‌كه‌تان‬ ‫لێده‌كه‌م‪ ،‬من دوا ژماره‌تانم بین ‌ی زۆر‬ ‫ج��وان ب��وو‪ ،‬ئه‌گه‌ر پێویستان بێت‬ ‫ده‌توانم هه‌ندێ یار ‌ی وه‌ك سودوكۆو‬ ‫وش���‌ه ‌ی ی�ه‌ك��ت��رب��ڕو ئ���ه‌و شتانه‌تان‬ ‫بۆئاماد‌ه بكه‌م‪.‬‬

‫ئه‌وكه‌سانه‌ی خوازیارن ده‌توانن سیڤی خۆیان بۆ ئه‌م ناونیشان‌ه بنێرن‪:‬‬

‫ ‪jobs@halabjagroup.com‬‬

‫دواكات بۆ وه‌رگرتنی سیڤییه‌كان رۆژی ‪2010/2/15‬ی‌ه‬

‫ناونیشان‪ :‬سلێمانی ـ گروپی كۆمپانیاكانی هه‌ڵه‌بجه‌‪ ،‬نزیك پردی شه‌هید خه‌سره‌وخاڵ‪ ،‬گه‌ره‌كی ‪ 412‬رزگاری تازه‌‪.‬‬

‫ی یه‌كتربڕ‬ ‫وش ‌ه ‌‬

‫ستونی‌‬

‫‪ .1‬ئامێرێك ‌ی موزیكه‌(پ) ‪ +‬واڵتێك ‌ی ئه‌وروپی‌ه (پ)‪.‬‬ ‫‪ .2‬كورتكراو‌ه ‌ی ناوێك‌ه (پ) ناوێك ‌ی كچانه‌ی‌ه ‪ +‬نیل‬ ‫(ت)‪.‬‬ ‫‪ .3‬له‌مه‌ته‌ڵدای‌ه ‪ +‬جۆرێك‌ه له‌گۆران ‌ی كوردی‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬دێت (پ) ‪ +‬ئاژه‌ڵێك ‌ی دڕنده‌ی‌ه ‪ +‬دوا (پ) ‪ +‬نیو‌ه ‌ی‬ ‫فیكه‌‪.‬‬ ‫‪ .5‬رم به‌عه‌ره‌بی ‪ +‬له‌ساجدای‌ه ‪ +‬وه‌كو یه‌كن‪.‬‬ ‫‪ .6‬سوره‌تێك ‌ی قورئان‌ه ‪ +‬به‌شوێن ‌ی چڕوپر ده‌ڵێن (پ) ‪+‬‬ ‫‪ 7‬ته‌مبێ (ت)‪.‬‬ ‫‪ .8‬ئامێرێك ‌ی موزیك‌ه (پ) ‪ +‬شوێن ‌ی خواردن (پ)‪.‬‬ ‫‪ .9‬ره‌نگێك‌ه (پ) ‪ +‬خواردنێك‌ه (پ)‪.‬‬ ‫‪ .10‬سه‌ف (ت) ‪ +‬ئامێرێك ‌ی كۆمپیوته‌ره‌‪.‬‬ ‫‪ .11‬له‌مه‌حو ‌ی دای‌ه ‪ +‬ژمار‌ه یه‌ك‌ه ‪ +‬نیو‌ه ‌ی والی‌‪.‬‬ ‫‪ .12‬له‌به‌ر ده‌كرێت پیت ‌ی ئاخر ‌ی نیی‌ه ‪ +‬دڵته‌نگ (پ)‪.‬‬ ‫‪ .13‬جیریم ‌ی دای‌ه ‪ +‬خۆشبه‌ختی‌‪.‬‬ ‫‪ .14‬ناوێك ‌ی كوڕانه‌یه‌‪.‬‬

‫‌‬

‫ئا‪ :‬عوسمان عه‌لی‌‬

‫‪1‬‬

‫ئاسۆیی‬

‫‪ .1‬سه‌رۆك ‌ی واڵتێك ‌ی ئه‌وروپیه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬بۆزه‌اڵت‌ه به‌كاردێت ‪ +‬واڵتێك ‌ی عه‌ره‌بیه‌‪.‬‬ ‫‪ .3‬یاریزانێك ‌ی هه‌ڵبژارد‌ه ‌ی عێراقه‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬وه‌ر‌ه (پ) ‪ +‬چه‌كێك ‌ی كۆنه‌‪.‬‬ ‫‪ .5‬نه‌خێر ‪ +‬وه‌كو یه‌كن‪.‬‬ ‫‪ .7 .6‬ورگ ‪ +‬سه‌روبن ‌ی تار‪.‬‬ ‫‪ .8‬وه‌كو یه‌كن ‪ +‬دوان له‌نیگا ‪+‬‬ ‫‪ .9‬له‌حاجیاوادای‌ه ‪ +‬له‌كامه‌ران بۆ ‌ی بگه‌ڕێ‪.‬‬ ‫‪ .10‬مانگ به‌فارس ‌ی ‪ +‬كه‌ناڵێك ‌ی ئاسمان ‌ی شۆڤینییه‌كان‌ه‬ ‫‪ +‬نیو‌ه ‌ی هاشم‪.‬‬ ‫‪ .11‬تۆ ب‌ه ‪ + E‬له‌به‌یبوندای‌ه ‪ +‬به‌ش‪.‬‬ ‫‪ .12‬ره‌گه‌زێك‌ه ‪ +‬رۆشتن ‌ی خێرا(پ) ‪ +‬تۆم (ت) ‪ +‬ئێم‌ه‬ ‫به‌فارسی‌‪.‬‬ ‫‪ .13‬پایته‌خت ‌ی واڵتێك ‌ی كیشوه‌ر ‌ی ئه‌مریكای‌ه (پ) ‪+‬‬ ‫باڵنده‌یه‌ك‌ه به‌عه‌ره‌ب ‌ی (پ)‪.‬‬ ‫‪ .14‬ژن‌ه گۆرانیبێژێك ‌ی كورده‌‪.‬‬

‫‪3‬‬

‫سامان سیوه‌یلی‬ ‫چۆلی ئه‌سعه‌د‬ ‫محه‌مه‌د ره‌سول‬ ‫شه‌نگه‌ ڕه‌حیم‬ ‫به‌رزان عه‌لی‌ حه‌مه‬ ‫شاخه‌وان مه‌حمود‬ ‫ناسر فه‌تحی‬

‫‪3‬‬

‫‪4‬‬

‫‪5‬‬

‫‪6‬‬

‫‪7‬‬

‫‪8‬‬

‫‪9‬‬

‫‪14 13 12 11 10‬‬

‫‪1‬‬ ‫‪2‬‬

‫خێزانی نم‌نم‬

‫‪2‬‬

‫عوسمان عه‌لی‬

‫‪4‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪6‬‬ ‫‪7‬‬ ‫‪8‬‬ ‫‪9‬‬ ‫‪10‬‬ ‫‪11‬‬ ‫‪12‬‬ ‫‪13‬‬ ‫‪14‬‬

‫ناونیشان‪:‬‬

‫سلێمانى شاڕێی سالم ته‌الرى سلێمانی مۆڵ ‪ -‬نهۆ‌می دووه‌م‬ ‫هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌ك راسته‌وخۆ له‌رێی سه‌رنوسه‌ره‌و‌ه ده‌بێت‪:‬‬ ‫ی سه‌رنوسه‌ر‪shwan@journalist..com :‬‬ ‫ئیمه‌یڵ ‌‬ ‫ی مۆبایل‪07710268004 :‬‬ ‫ژمار‌ه ‌‬ ‫ی نوسینگه‌‪07480151705 :‬‬ ‫ته‌له‌فۆن ‌‬


‫‪18‬‬

‫پێنجشه‌ممه‬ ‫‪2010 /1/28‬‬

‫ژماره ‪10‌:‬‬

‫بۆل ‌هش‌و الرێكی‬ ‫ی پێویسته‌؟‬ ‫رێك‌و پێك چ ‌‬

‫ئا‪ :‬ك ‌هتای‬

‫ۆ‬ ‫ن مح ‌هم ‌هد‬

‫بریانی‬ ‫پێداویستى‪:‬‬

‫برنج‪ :‬به‌پێی پێویست‬ ‫سنگ ‌ی مریشك‪ :‬یه‌ك دان‌ه‬ ‫به‌زالیا‪ :‬یه‌ك په‌رداخ‬ ‫په‌تاته‌‪ :‬دوو دان‌ه‬ ‫شعریه‌‪ :‬نیو په‌رداخ‬ ‫كشمیش‪ :‬یه‌ك په‌رداخ‬ ‫پاقله‌‪ :‬به‌پێی ئاره‌زوو‬ ‫ده‌رمان��� ‌ی بریان���ی‌‪ :‬خ������وێ‌‌و‬ ‫زه‌رده‌چه‌و‌ه‬ ‫چۆنیه‌تى ئاماده‌كردنى‪:‬‬

‫‪ .1‬س������ه‌ره‌تا په‌تات������ه‌كان پاك‬ ‫ده‌كه‌ین‌و به‌شیو‌ه ‌ی چوارگۆش‌ه‬ ‫وردیان ده‌كه‌ین‌و پاشان له‌ناو‬ ‫رۆن سور ‌ی ده‌كه‌ینه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .2‬س������نگ ‌ی مریش������كه‌ك‌ه‬ ‫ده‌كوڵێنین‌و ورد ‌ی ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫‪ .3‬شعرییه‌ك‌ه له‌ناو رۆن سور ‌ی‬ ‫ده‌كه‌ینه‌وه‌و دواتر كشمیشه‌ك‌ه‬ ‫ده‌كه‌ین‌ه س������ه‌ر ش������عرییه‌كه‌و‬ ‫پێكه‌و‌ه سوریان ده‌كه‌ینه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ .4‬پاقله‌ك‌ه ده‌كۆڵێنین‪.‬‬ ‫‪ .5‬رۆنه‌ك‌ه ده‌قرچێنین‌و پاش‬ ‫ساردبونه‌و‌هی‌‪ ،‬به‌پێی برنجه‌ك‌ه‬ ‫ئاو ‌ی تێك������ه‌ڵ ده‌كه‌ین‌و دواتر‬ ‫برنجه‌ك������‌ه ده‌كه‌ین‌ه س������ه‌ری‌‪،‬‬ ‫خ������وێ‌‌و زه‌رده‌چه‌وه‌و ده‌رمان ‌ی‬ ‫بریان ‌ی ده‌كه‌ین‌ه سه‌ر‪ ،‬ئه‌وه‌ند‌ه‬ ‫له‌سه‌ر ئاگر دایده‌نێین تاوه‌كو‬ ‫ئ������او ‌ی تێدا نامێن������ت‪ ،‬دواتر‬ ‫هه‌موو ‌ی ئه‌وان‌ه ‌ی ك‌ه سورمان‬ ‫كردونه‌ته‌و‌ه له‌گه‌ل به‌زالیاكه‌و‬ ‫پاقله‌ك������ه‌دا تێكه‌ڵ ‌ی برنجه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫ده‌كه‌ین‌و س������ه‌ر ‌ی مه‌نجه‌ڵه‌ك‌ه‬ ‫قه‌پات ده‌كه‌ین‪ ،‬تاوه‌كو بریانیه‌ك‌ه‬ ‫پێبگات‪.‬‬

‫شۆربا ‌‬ ‫ی سڵق‬

‫ك‌ه ل������‌ه رۆژدا خه‌رج������ ‌ی ده‌كه‌ن نه‌ك‬ ‫راسته‌وخۆ ده‌بێت‌ه چه‌وری‪.‬‬ ‫به‌پێ������ی لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی نوێ‪ ،‬دره‌نگ كاتژمێری خه‌رجكردنه‌كه‌ی‪.‬‬ ‫نانخ������واردن جێگ������ه‌ی نیگه‌ران������ی له‌الیه‌ك������ ‌ی دیكه‌و‌ه زۆرب������ه‌ی خه‌ڵك‬ ‫نیی������ه‌‪ .‬لێكۆڵه‌ران بۆی������ان ده‌ركه‌وتوو‌ه نازانن ك‌ه ئاو رێگه‌یه‌كی زۆر باش������‌ه‬ ‫ك������‌ه خاتون������ه‌كان زیاد ل������‌ه ‪%52‬ی ب������ۆ له‌ناوبردنی ح������ه‌زی نانخواردن‪.‬‬ ‫كالۆرییه‌كانیان دوای كاتژمێر پێنجی كه‌سانێك ك‌ه تینویه‌تیان له‌گه‌ڵ برسێتی‬ ‫ئێوار‌ه خ������ه‌رج ده‌ك������ه‌ن‪ ،‬له‌به‌رامبه‌ردا لێ تێكده‌چێت‪ ،‬له‌ئاكامدا زۆر ده‌خۆن‪.‬‬ ‫شانیا شاهۆ‬ ‫له‌گه‌ڵ كه‌س������انێك ك‌ه زیاتر كالۆریی‌ه جارێكی دیك‌ه ئه‌گه‌ر ویستان شتی وه‌ك‬ ‫ت������ۆ ده‌توانی هه‌ركات ك������‌ه حه‌زبكه‌ی پێویس������ته‌كانیان له‌درێ������ژه‌ی رۆژدا جبس‌و كاكاو بخۆن‪ ،‬له‌پێش������دا یه‌ك‬ ‫چێش������ت بخۆی‪ .‬زۆربه‌ی خاتونه‌كان ده‌سووتێنن‪ ،‬چه‌ورییه‌كه‌ی كه‌متر به‌ده‌ست په‌رداخی گه‌ور‌ه ئ������او بخۆنه‌وه‌‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫پێیانوای������‌ه نانه‌كه‌ی������ان دره‌نگ بخۆن‪ ،‬ده‌هێنن‪ .‬گرن������گ رێژه‌ی كالۆرییه‌كان‌ه هێشتا برسیتان بوو‪ ،‬شتی كه‌م بخۆن‪.‬‬

‫ی ماڵ‌و شوق ‌ه بچوكه‌كان‬ ‫دیكۆرات ‌‬

‫ی‬ ‫ی بنبه‌رز یار ‌‬ ‫پێاڵو ‌‬ ‫ی ئافره‌ت ده‌كات‬ ‫به‌مێشك ‌‬ ‫ سۆنیا عوسمان‬

‫به‌پێی دوایین توێژینه‌و‌ه ‌ی زانایان ‌ی سوید‬ ‫ئه‌و ئافره‌تان‌ه ‌ی پێ���ڵ��او ‌ی بنبه‌رز له‌پێ‬ ‫ده‌كه‌ن‪ ،‬پێش������بین ‌ی ئه‌وه‌یان لێده‌كرێت‬ ‫ك‌ه له‌داهاتوودا عه‌قڵ له‌ده‌س������ت بد‌هن‌و‬ ‫رووبه‌ڕوو ‌ی نه‌خۆش ‌ی ده‌روون ‌ی ببنه‌وه‌‌و‬ ‫ئ������ه‌وه‌ش كاربكات‌ه س������ه‌ر كه‌مبونه‌و‌ه ‌ی‬ ‫توانا ‌ی زیره‌كییان‪.‬‬ ‫ئه‌و ئافره‌تان‌ه ‌ی پێ���ڵ��او ‌ی بنبه‌رز له‌پێ‬ ‫ده‌ك������ه‌ن حاڵه‌ت ‌ی دڵه‌ڕاوك������ێ تیایاندا‬

‫رێكپۆش عه‌لی‬ ‫هه‌میش������‌ه ئه‌و خاڵ������ه‌ت له‌بی������ر بێت ك‌ه‬ ‫هه‌ڵبژاردن������ی زیره‌كانه‌ی كه‌ره‌س������ته‌كانی‬ ‫ناوماڵ یارمه‌تیت ده‌دات ژوورێكی بچوك‬ ‫گه‌وره‌تر نیش������ان بدرێت‪ .‬ل������ه‌و بابه‌ته‌دا‬ ‫كۆمه‌ڵێ������ك خاڵ ده‌خه‌مه‌ڕوو تا به‌س������وود‬ ‫وه‌رگرتن لێیان بتوانی خانوویه‌كی بچوك‬ ‫ب‌ه شێوه‌یه‌ك دیزان بكه‌ی ك‌ه گه‌وره‌تر بێت‌ه‬ ‫به‌رچاو‪:‬‬ ‫به‌شێك له‌سه‌ر دیواره‌ك‌ه درووست بكه‌ن‪:‬‬ ‫له‌و وێنه‌یه‌ا ك‌ه له‌خواره‌وه‌دا هاتوو‌ه به‌هۆی‬ ‫بچوكی ژووره‌كه‌و‌ه به‌شێك له‌سه‌ر دیواره‌ك‌ه‬ ‫درووس������تكراو‌ه ك‌ه هه‌ندێك دیزاینی ناو‬ ‫ماڵه‌كه‌ی له‌سه‌ر دانراوه‌‪.‬‬

‫به‌رز‌و ته‌سك‪:‬‬ ‫بۆ جیاكردنه‌وه‌ی به‌شه‌كانی ژوور له‌چه‌ندین‬ ‫جۆر فه‌رش‌و قه‌نه‌ف‌ه س������وودوه‌ربگرن‪ .‬له‌و‬ ‫وێنه‌یه‌ی خواره‌وه‌دا به‌ش������ێك له‌ژووره‌ك‌ه‬ ‫به‌هۆی قه‌نه‌فه‌كانه‌و‌ه ئه‌و فه‌رش‌ه ك‌ه راخراو‌ه‬ ‫بۆدانیشتنی چه‌ندین كه‌سی ته‌رخانكراوه‌‪.‬‬ ‫له‌به‌شی دواو‌ه به‌دوو قه‌نه‌فه‌ی یه‌ك نه‌فه‌ری‬ ‫جیاواز شوێنێك بۆدانیشتن له‌به‌ر په‌نجه‌ر‌ه‬ ‫ته‌رخانكراوه‌‪.‬‬

‫پێویستییه‌كانى‪:‬‬

‫سڵق‪ :‬دوو ده‌سك‌ه‬ ‫دۆش������او ‌ی ته‌مات������ه‌‪ :‬چوار‬ ‫كه‌وچك‬ ‫ساوه‌ر‪ :‬دوو په ر‌داخ‬ ‫پیاز‪ :‬یه‌ك دان‌ه ‌ی بچوك‬ ‫خوێ‌‌و ئ������او‌و بیبه‌ر‪ :‬به‌پێی‬ ‫پێویست‬ ‫چۆنیه‌تى درووستكردنى‪:‬‬

‫‪ .1‬س������ه‌ره‌تا رۆن‌و پی������از‬ ‫ده‌قرچێنین‬ ‫‪.2‬س������ڵقه‌ك‌ه ورد ده‌كه‌ین‌و‬ ‫ده‌یشۆرینه‌وه‌‪ ،‬دواتر تێكه‌ڵ‬ ‫به‌رۆن‌و پیازه‌ك‌ه ‌ی ده‌كه‌ین‌و‬ ‫پاش سوركردنه‌و‌هی‌‪ ،‬ئینجا‬ ‫دۆش������او ‌ی ته‌مات‌ه ‌ی تێكه‌ڵ‬ ‫ده‌كه‌ی������ن‌و س������اوه‌ره‌ك‌ه ‌ی‬ ‫ده‌كه‌ینه‌سه‌ر‪ ،‬پاشان بیبه‌رو‬ ‫خوێی تێده‌كه‌ین‪ ،‬دواتر ئاو ‌ی‬ ‫ده‌كه‌ینه‌سه‌رو ئه‌وه‌ند‌ه له‌سه‌ر‬ ‫ئاگ������ر دایده‌نێی������ن تاوه‌كو‬ ‫ساوه‌ره‌ك‌ه بكوڵێت‪.‬‬

‫داهێن���ان له‌به‌كارهێنان���ی بۆش���ایی‬ ‫ژووره‌كه‌دا‪:‬‬ ‫له‌و وێنه‌یه‌ی خ������واره‌وه‌دا ده‌رده‌كه‌وێت ك‌ه‬ ‫به‌س������وودوه‌رگرتن له‌مێزێكی باریك چۆن‬ ‫بۆش������ایی ژێر په‌نجه‌ره‌ك������‌ه به‌كارهاتووه‌‌و‬ ‫كراو‌ه به‌مه‌عره‌زێك ك‌ه هه‌ندێك ش������تی‬ ‫كۆكردووه‌ته‌وه‌‌و دیزاینی ژووره‌كه‌ی جوان‬ ‫كردووه‌‪.‬‬

‫گه‌ش������‌ه ده‌كات‌و ناتوانن به‌شێوه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫جوان به‌رێگادا بڕۆن‪ ،‬هه‌ربۆی‌ه باشتر‬ ‫وای‌ه ئافره‌تان پێاڵو ‌ی بننزم له‌پێ بكه‌ن‪،‬‬ ‫چونك‌ه كاریگه‌رییه‌ك ‌ی به‌رچاو ‌ی ده‌بێت‬ ‫له‌سه‌ر باش������تربوون ‌ی مێشك‌و ئاست ‌ی‬ ‫زیره‌كی‌‪.‬‬ ‫دروستبوون ‌ی پێاڵو ‌ی بنبه‌رز ده‌گه‌ڕێته‌و‌ه‬ ‫بۆهه‌زار س������اڵ پێش ئێستا‌و یه‌كه‌مجار‬ ‫له‌والیه‌ت������ ‌ی ماساشوستس������ ‌ی ئه‌مه‌ریكا‬ ‫به‌كارهێنرا‌و پاشتر به‌واڵتان ‌ی ئینگلته‌راو‬ ‫ئه‌ڵمانیادا باڵوبوویه‌وه‌‪.‬‬

‫بنمیچێكی به‌رز‪:‬‬ ‫ژوورێكی بچوك به‌بنمیچێكی به‌رزتره‌وه‌‪،‬‬ ‫گه‌وره‌تر نیشان ده‌دات‪ .‬هه‌روه‌ها له‌كه‌ره‌ست‌ه‬ ‫به‌رزه‌كان ب������ۆژوور‌ه بچوكه‌كان س������وود‬ ‫وه‌ربگرن‪ ،‬چونك‌ه به‌مشێوه‌ی‌ه ده‌توانن چاوی‬ ‫بینه‌ر فریو بده‌ن‪.‬‬

‫روانگه‌یه‌كی كراوه‌‪:‬‬ ‫له‌و وێنه‌یه‌ی خواره‌وه‌دا بێئ������ه‌وه‌ی ده‌وروبه‌ریان‬ ‫قه‌ره‌باڵ������غ كردبێت‪ ،‬له‌ڕه‌نگی نه‌رم‌و كراو‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫دیزاین������ی جوان له‌فه‌رش������دا‪ ،‬په‌رده‌‌و قوماش������ی‬ ‫قه‌نه‌فه‌كان سوود وه‌رگیراوه‌‪ .‬بۆگه‌ور‌ه نیشاندانی‬ ‫شوێنه‌ك‌ه باشتر‌ه سوود له‌و كه‌ره‌ستان‌ه وه‌ربگرن‬ ‫ك‌ه روانگه‌یه‌كی كراوه‌ی هه‌یه‌‪ ،‬بۆنمون‌ه ئه‌و مێز‌ه ك‌ه‬ ‫به‌هۆی كراوه‌بوونی قاچه‌كانی زۆر شوێن ناگرێت‪.‬‬

‫دیدی به‌رچاو‪:‬‬ ‫كه‌ره‌س������ته‌كانی ناو ماڵتان ده‌بێت ره‌نگی‬ ‫روناك������ی هه‌بێ������ت‪ ،‬له‌و وێنه‌ی������ه‌دا مێزی‬ ‫شوش������ه‌ی به‌كارهێنراو‌ه ك‌ه كه‌ره‌سته‌یه‌كی‬ ‫زۆر به‌سوود‌ه بۆئه‌و كاران‌ه ك‌ه ئه‌نجامدانی‬ ‫پێویس������تیان به‌مێزه‌‪ .‬له‌شوێن‌ه بچوكه‌كاندا‬ ‫كۆمه‌ڵێك كه‌ره‌سته‌ی به‌كاربهێنن ك‌ه كه‌متر‬ ‫به‌رچاو ده‌كه‌ون‌و له‌چاوده‌ده‌ن‪.‬‬ ‫له‌و ش������وێنانه‌ی ژووره‌ك‌ه ك‌ه هیچ به‌رچاو‌ه‬ ‫ناك������ه‌وێ س������وودوه‌ربگرن‪ ،‬ده‌ت������وان ئه‌و‬ ‫ش������وێنان‌ه به‌ڕه‌نگی جوان بكه‌ن‌ه به‌شێك‬ ‫له‌دیزاینی ژووره‌كه‌‪ .‬له‌هه‌مانكاتدا ده‌توانن‬ ‫كه‌ره‌سته‌كانتان ‌ی لێ دابنێن‪ .‬ره‌نگی نارنجی‬ ‫به‌كارهات������وو له‌و تابلۆیه‌ی ك������‌ه له‌وێنه‌ی‬ ‫خواره‌وه‌دا نمایشكراوه‌‪ ،‬دیوار‌ه سپییه‌كه‌ی‬ ‫زۆر جوان كردووه‌‪.‬‬ ‫به‌كارهێنانی هه‌موو ژووره‌كه‌‪:‬‬ ‫ده‌توان������ن ب������ۆ دانانی كه‌ره‌س������ته‌كانتان‬ ‫له‌ش������وێن‌ه به‌رزه‌كان ده‌بنێن‪ ،‬بۆنمون‌ه سه‌ر‬ ‫كه‌وانت‌هر‌و مه‌عره‌زه‌كان‪ .‬له‌و ژوور‌ه بچوكه‌دا‬ ‫له‌مه‌عره‌زه‌ك‌ه س������وودوه‌رگیراو‌ه بۆ دانانی‬ ‫هه‌ندێك شت‪ .‬هه‌روه‌ها مێزێكی حه‌سیری‬ ‫ناوه‌راس������تی ژووره‌كه‌دای‌ه ك‌ه له‌ناویدا زۆر‬ ‫شتی له‌خۆیدا شاردووه‌ته‌وه‌‪.‬‬

‫له‌دایكبووانی بورجی گا له‌گه‌ڵ‬ ‫ی بكه‌ن باشه؟‬ ‫كێ هاوسه‌ر ‌‬ ‫ هه‌وار شه‌یدا‬

‫بورجی گا له‌گ������ه‌ڵ كاوڕ‪( :‬مامناوه‌ند)‬ ‫ره‌نگ‌ه كێشه‌یه‌كیان هه‌بێت ك‌ه چاره‌سه‌ر‬ ‫نه‌كرێت‪.‬‬ ‫بورج������ی گا له‌گ������ه‌ڵ گا‪( :‬مامناوه‌ند)‬ ‫تاراده‌ی������ه‌ك خۆڕاگرو ئه‌نكارن‪ ،‬ره‌نگ‌ه‬ ‫كێشه‌یه‌كیان هه‌بێت‪.‬‬ ‫بورجی گا له‌گه‌ڵ دووانه‌‪( :‬مامناوه‌ند)‬ ‫مێش������كێكی به‌هێز‪ ،‬به‌اڵم زۆر له‌گه‌ڵ‬ ‫یه‌كتر سازگار نیین‪.‬‬ ‫بورج������ی گا له‌گ������ه‌ڵ ق������ڕژاڵ‪( :‬زۆر‬ ‫ب������اش) خێزانه‌كه‌ی خ������ۆش ده‌وێت‌و‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كه‌ی به‌هێز‪.‬‬ ‫بورجی گا له‌گه‌ڵ ش������ێر‪( :‬زۆر باش)‬ ‫خۆشه‌ویستیله‌ناخیاندای‌هبه‌راستگۆییه‌وه‌‪،‬‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كی پڕ له‌ئاسووده‌یی‪.‬‬ ‫بورج������ی گا له‌گه‌ڵ فه‌ری������ك‪( :‬باش)‬ ‫جوامێر‌و ده‌ستكراوه‌‪ ،‬یارمه‌تید‌هر‌و به‌بێ‬

‫كێشه‌‪.‬‬ ‫بورجی گا له‌گه‌ڵ ته‌رازوو‪( :‬مامناوه‌ند)‬ ‫كه‌سێك ك‌ه له‌ته‌عاموله‌كاندا سنووره‌كان‬ ‫ناشكێنێت‌و هه‌ندێك ئیره‌یی ده‌بات‪.‬‬ ‫بورجی گا له‌گه‌ڵ دووپش������ك‪( :‬باش)‬ ‫به‌رزه‌ف������ڕ‪ ،‬له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێ������ك خاڵی‬ ‫سه‌رنجڕاكێش‌و پڕ له‌هێز‪.‬‬ ‫بورجی گا له‌گه‌ڵ كه‌وان‪( :‬مامناوه‌ند)‬ ‫نه‌ترس ك‌ه پێویس������تی به‌ئازادیی‌ه به‌بێ‬ ‫لێك تێگه‌یشتن‪.‬‬ ‫بورجی گا له‌گه‌ڵ گیسك‪( :‬زۆر باش)‬ ‫نهێن������ ‌ی پارێز‪ ،‬بێ به‌رزی‌و نزمی زۆر‬ ‫له‌ژیاندا‪.‬‬ ‫بورج������ی گا له‌گ������ه‌ڵ س������ه‌تڵ‪( :‬باش)‬ ‫ئازادیخواز ك‌ه بی������ر له‌ئامانجی گه‌ور‌ه‬ ‫ده‌كه‌نه‌وه‌‌و بیرۆكه‌یان پێكه‌و‌ه جیاوازه‌‪.‬‬ ‫بورج������ی گا له‌گ������ه‌ڵ نه‌هه‌نگ‪( :‬باش)‬ ‫كه‌سانێك ك‌ه خه‌مه‌كان ده‌رژێنن‌ه ناو‬ ‫خۆیانه‌وه‌‌و توانای سازگارییان هه‌یه‌‪.‬‬


‫ه وه‌رزێکی نوێدا‬ ‫ره‌هه‌ند ل ‌‬

‫لە چەند ڕۆژی داهاتوودا‪ ،‬گۆڤاری ڕەهەند وەرزێکی نوێی خۆی دەس������ت‬ ‫پێدەکات و ژمارەی یەکەمی ئەم گۆڤارە دەکەوێتە بەردەس������تی خۆینەران‪.‬‬ ‫بڕیارە ڕەهەند ئەمجارە بەقەوارەیەکی بچوکتر لە ژمارە کۆنەکانی بکەوێتە‬ ‫بەردەستی خوێنەرانی‪ ،‬بەاڵم بەشێوەیەکی مانگانە باڵوببێتەوە‪.‬‬ ‫ڕەهەند لەژمارەی یەکەمیدا وتارێکی بەختیار عەلی بەناوی «گەرانەوە بەرەو‬ ‫گەردونگەرایی»و وتارێکی مەریوان وریا قانیع بەناونیشانی «لەدایکبوونی‬ ‫دونیای نوێ»و وتارێکی ئاراس فەتاح بەناونیشانی «سیاسەت چییە؟»ی‬

‫‪h‬‬ ‫‪ag‬‬

‫‪af‬‬

‫ی شانۆیه‌ك!‬ ‫ه پاڵه‌وان ‌‬ ‫ئۆباما ده‌بێت ‌‬

‫له خه‌لکه‌وه‌ بو خه‌لک‌‬ ‫‪7‬‬

‫‪7‬‬

‫‪7‬‬

‫‪7‬‬

‫‪7‬‬

‫له خه‌لکه‌و ‌ه بو خه‌لک‬ ‫‪7‬‬

‫چاڤێز‪ :‬من خۆم گه‌لم!‬

‫هامن شوان‬

‫له‌وب������اره‌و‌ه نانس������ ‌ی‬ ‫ئه‌لبوومه‌ك‌ه ‌ی ئه‌لیسا ‌ی به‌نایاب‬ ‫وه‌سفكردو خۆیش������ ‌ی به‌یه‌كێك ل‌ه‬ ‫موعجیبه‌كان ‌ی ده‌نگ ‌ی ئه‌لیسا ناساند‪.‬‬

‫لەخۆگرتووە‪ ،‬لەپاڵ ئەم وتارانەدا نوس������ینی هەریەک لەنوسەران مەنسوری‬ ‫تەیفوری و ئیسماعیل محەمەد ئەمین و بڕوا عەالدینیشی باڵوکردۆتەوە‪.‬‬ ‫بڕیارە ڕەهەند لەچەند رۆژی داهاتوودا لە کتێبفرۆشییەکاندا بێت‪.‬‬ ‫جێگای باس������ە کە ڕەهەند بەهۆی چەندەها گرفتی مادی و تەکنیکییەوە‬ ‫چەند س������اڵێکە وەستاوە‪ ،‬ئەم ژمارەیەش������ی هەوڵێکە بۆ چاالککردنەوە و‬ ‫ئەکتیفکردنەوەی پڕۆژەکە‪ ،‬بەاڵم بەجۆرێکی دیکە و لە بەرگێکی نوێدا‪.‬‬

‫‪10 www.Nnmnm.com‬‬

‫ئه‌لیسا‪...‬‬ ‫ی كه‌شف بوو!‬ ‫ده‌سته‌ك ‌‬ ‫ه‌‬

‫دوا ‌ی س������ه‌ركه‌وتن ‌ی ئه‌لبووم������‌ه تازه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫به‌ناو ‌ی «تصدق بمین»‪ ،‬ژماره‌یه‌ك گه‌نج‬ ‫له‌سه‌ر وێبالگ ‌ی فه‌یس������بووك وێنه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫پاسپۆرته‌ك‌ه ‌ی ئه‌لیس������ایان خسته‌ڕوو ك‌ه‬ ‫ته‌مه‌ن ‌ی راس������ته‌قین‌ه ‌ی ئ������ه‌و هونه‌رمه‌ند‌ه‬ ‫ئاشكراده‌كات‪.‬‬ ‫پێش������تر ئه‌لیس������ا وا ‌ی راگه‌یاندبوو ك‌ه‬ ‫له‌دایكبوو ‌ی ساڵ ‌ی ‪1978‬ه‌‪ ،‬به‌اڵم له‌قافدا‬ ‫گی������راو ده‌ركه‌وت ك‌ه له‌پاس������پۆرته‌ك‌ه ‌ی‬ ‫نوس������راو‌ه له‌دایكبوو ‌ی ‪‌ 27‬ی تش������رین ‌ی‬ ‫یه‌كه‌م ‌ی ‪1971‬ه‌!‬ ‫هه‌ر له‌و پاس������پۆرته‌كه‌دا هاتووه‌‪ :‬ئه‌لیسا‬ ‫ناو ‌ی راسته‌قین‌ه ‌ی ئه‌لیه‌سار زه‌كه‌ریا‬ ‫ئه‌لخوریی������ه‌و له‌(دیر االحمر)‬ ‫له‌دایكب������ووه‌‪ ،‬خاوه‌ن������ ‌ی‬ ‫بڕوانام‌ه ‌ی به‌كالۆریۆس������‌ه‬ ‫له‌زانست‌هسیاسییه‌كاندا‪.‬‬ ‫شایان ‌ی باس‌ه ئه‌لیسا به‌نیاز‌ه‬ ‫گه‌ش������تێك ‌ی ئه‌وروپ ‌ی بۆ‬ ‫ناساندن‌و خستنه‌بازاڕ ‌ی‬ ‫ئه‌لبووم������‌ه تازه‌ك������‌ه ‌ی‬ ‫ئه‌نج������ام ب������دات‪ .‬له‌الیه‌ن‬ ‫چه‌ندین هونه‌رمه‌ندیش������ه‌و‌ه‬ ‫پیرۆزبایی گه‌رم ‌ی لێكراوه‌‪،‬‬ ‫له‌وانه‌ش‪ :‬حسین الجسمی‌و‬ ‫وائیل كافوری‌و ش������یرین‬ ‫عه‌بدولوه‌هاب‌و نانس ‌ی‬ ‫عه‌جره‌م‪.‬‬

‫‪REKLAM‬‬

‫ده‌ڤه‌ر هاشم‬

‫له‌سه‌روبه‌ند ‌ی جموحۆڵه‌كان ‌ی الیه‌نگران ‌ی خۆی‌‌و‬ ‫ئۆپۆزسیۆندا له‌كاركاس‌و پێش چه‌ند مانگێك‬ ‫له‌هه‌ڵبژاردنه‌كان ‌ی په‌رله‌مان ك‌ه به‌تاقیكردنه‌وه‌یه‌ك ‌ی‬ ‫سه‌خت داده‌نرێت‪ ،‬هۆگۆ چاڤێز سه‌رۆك ‌ی ڤه‌نزوێال‬ ‫رایگه‌یاند‪« :‬من گه‌لم»!‬ ‫چاڤێز داوای له‌الیه‌نگران ‌ی كرد ك‌ه پشتیوانی‬ ‫ته‌واو ‌ی سه‌ركردایه‌تی ئه‌و بك‌هن‌و به‌ڵێنیشیدا‬ ‫ك‌ه به‌رجه‌ست‌ه ‌ی دڵ‌و گیان ‌ی گه‌ل ‌ی ڤه‌نزوێال‬ ‫بكات‪ ،‬هه‌روه‌ك وتیش������ی‌‪« :‬من ته‌نها‬ ‫یه‌ك كه‌س نیم‪ ،‬من گه‌لم‪ ،‬ئه‌ركیشم‬ ‫ئه‌وه‌ی‌ه ك������‌ه داوا ‌ی رێزگرتن ‌ی گه‌ل‬ ‫بكه‌م»‪ .‬سه‌رۆك‌ه چه‌په‌ك‌ه ‌ی ڤه‌نزوێال‬ ‫ك������‌ه ركابه‌رێك ‌ی سه‌رس������ه‌خت ‌ی‬ ‫ئه‌مریكایه‌‪ ،‬روویكرد‌ه ئاماده‌بووان‬ ‫و وتی‌‪ :‬ئه‌گه‌ر خاك ‌ی باپیرانتان‬ ‫خۆشده‌وێت‪ ،‬بچن‌ه پاڵ چاڤێز‪.‬‬

‫ه‌‬ ‫ی‬ ‫ه جگه‌ره‌ك ‌‬ ‫كێ له‌ت ‌‬ ‫چه‌رچڵ ده‌كڕێت؟‬

‫ی هایتی‌‬ ‫لینكین پارك و گۆرانییه‌ك بۆ قوربانیان ‌‬

‫رۆزان ئازاد‬

‫كه‌سێت ‌ی سه‌رۆك ‌ی ئه‌مریكا باراك‬ ‫ئۆبام������ا له‌نێو ش������انۆگه‌رییه‌ك ‌ی‬ ‫گۆرانیئامێزدا به‌ش������ێك ‌ی به‌رچاو‬ ‫له‌هاوواڵتیان ‌یفرانكفۆرت ‌یئه‌ڵمانیا ‌ی‬ ‫هه‌ژاند‪.‬‬ ‫شانۆگه‌رییه‌ك‌ه به‌ناونیشان ‌ی "هۆپ‪:‬‬ ‫ز ‌ی ئۆباما میوزیكاڵ ستۆری‌" بوو‪،‬‬ ‫تیایدا هه‌ردوو ركابه‌ره‌ك‌ه ‌ی ئۆباما‬ ‫بۆ هه‌ڵبژاردن‌ه س������ه‌رۆكایه‌تییه‌كان‬ ‫جۆن مككه‌ین‌و سار‌ه په‌یڵن گۆران ‌ی‬

‫ده‌ڵێن‪.‬‬ ‫ناوه‌ڕۆك������ ‌ی ش������انۆییه‌ك‌ه ب������اس‬ ‫له‌رووداوه‌كان ‌ی شیكاگۆ ده‌كات ك‌ه‬ ‫ئۆباما تیایدا كاریكردووه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫س������ه‌ركه‌وتن ‌ی ئۆبا ده‌خاته‌ڕوو له‌و‬ ‫په‌یام‌ه ‌ی رایگه‌یاندوو‌ه بۆئاشته‌وایی‬ ‫نێوان دانیشتوان ‌ی ناوچ‌ه فره‌ڕه‌گه‌ز‬ ‫كولت������وره‌كان‪ ،‬نهێنییه‌ك������ه‌ش‬ ‫سه‌ركه‌وتن ‌ی گه‌نجێك ‌ی ره‌شپێست‌ه‬ ‫بۆ كۆشك ‌ی سپ ‌ی له‌ساڵ ‌ی ‪2008‬دا‪.‬‬

‫سۆما محه‌مه‌د‬ ‫گۆران ‌ی بێ������ژ ‌ی به‌ناوبانگ لینكین پارك‬ ‫و گروپه‌ك������‌ه ‌ی س������ه‌رقاڵ ‌ی به‌رهه‌م هێنان ‌ی‬ ‫گۆرانییه‌كن ب������ۆ هاواڵتیان ‌ی واڵت ‌ی هایت ‌ی‬ ‫ك‌ه له‌م دواییه‌دا بومه‌له‌رزه‌یه‌ك ب‌ه گوڕێك ‌ی‬ ‫زۆر تون������د له‌و واڵته‌یدا ئ������ه‌م گۆرانیه‌ش‬

‫وه‌كو ده‌ربڕین ‌ی هاوخه‌می‌‌و پشتگیرییه‌ك‬ ‫بۆخه‌ڵك ‌ی ئ������ه‌و واڵته‌ی‌ه ك‌ه لینكین ده‌ڵێت‪:‬‬ ‫دڵم������ان پڕخه‌م‌ه ب������ۆ هاوواڵتیان ‌ی هایتی‌‌و‬ ‫نوێژ ئه‌كه‌ین‪ ،‬بۆ ئ������ه‌و‌ه ‌ی خێزانه‌كانمان‌و‬ ‫هاوڕێكانم������ان باش‌و له‌شس������اغ بن‪ ،‬ئێم‌ه‬ ‫هه‌میش‌ه پشتگیریتان ده‌كه‌ین‪.‬‬ ‫‪REKLAM‬‬

‫شارا جه‌میل‬

‫وا بڕیار‌ه له‌زیادكردنێك ‌ی ئاشكرادا ل‌ه‬ ‫له‌نده‌ن ‌ی پایته‌خت ‌ی به‌ریتانیا ئه‌و جگه‌ره‌ی‌ه‬ ‫بفرۆشرێت ك‌ه ساڵ ‌ی ‪ 1914‬وینستۆن‬ ‫چه‌رچڵ ‌ی س������ه‌رۆك وه‌زیران ‌ی ئه‌وكات ‌ی‬ ‫به‌ریتانیا له‌كات ‌ی كۆبوونه‌و‌ه ‌ی ئاسایی‬ ‫حكومه‌ته‌كه‌یدا نیو‌ه ‌ی كێشاوه‌و نیوه‌ك‌ه ‌ی‬

‫تر ‌ی ماوه‌ته‌وه‌‪ .‬به‌گوێر‌ه ‌ی سه‌رچاوه‌كان ‌ی‬ ‫هه‌واڵ‪ ،‬پێش������بین ‌ی ده‌كرێ������ت ئه‌و نیو‬ ‫جگه‌ره‌ی‌ه ‌ی چه‌رچ������ڵ ك‌ه درێژییه‌ك‌ه ‌ی‬ ‫‪10‬سه‌نتیمه‌تر ده‌بێت‪ ،‬به‌بڕ ‌ی ‪500‬دۆالر‬ ‫بفرۆشرێت‪.‬‬

nmnm10  

rozhnamay nmnm

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you