Page 1

เอกสารอ้างอิง สุขภาพช่องปากในคนพิการ : คาตอบบางส่วนจากโพนทอง ตอนที่1 คำถำม สำคัญกว่ำคำตอบ

ทำไมต้องทำเรื่องสุขภำพช่องปำกในคนพิกำร ถึงเวลำแล้วหรือยัง ทำไมต้องทำงำนเป็นงำนพิเศษขึน้ มำ ในเมื่อเรำหวังกำรบูรณำกำร หวังกำรทำงำนให้เรียบง่ำย ทำไมต้องขูดหินปูนใน c-spine injury มีอะไร emergency ขนำดต้องรีบทำหรือค่ะ

บำงคนถำม ในฐำนะระดับผู้ออกนโยบำย บำงคนถำมในฐำนะคนทำงำนคุณภำพ บำงคนถำมในฐำนะเพื่อนร่วม วิชำชีพ เพื่อนร่วมงำน เพื่อนร่วมทีม ร่วมประเด็น ร่วมเครือข่ำย บำงคนถำมในฐำนะผู้รับนโยบำย มีคนถำมมำกมำย เรื่อยๆ แม้กระทัง่ บำงที เรำยังถำมตัวเอง แต่ คนที่ ไม่ได้ถำมเรำ .........คนพิกำร ......................... ไปอบรม ที่ วสส. เห็นในสรุป ควำมรูเ้ ครื่องมือ 7 ชิ้น แผนที่เดินดิน อ.มำตร คิดว่ำ พอเป็นแหล่งอ้ำงอิงอิง ได้ ทำไมต้องทำคนพิกำร

“บริกำรปฐมภูมิเป็นจุดคำนงัดของระบบบริกำรสำธำรณสุข”

สำหรับทันตบุคลำกรหลำยๆคนอำจจะเชื่อ และเห็นควำมสำคัญ แต่ก็ยำกที่จะจัดระบบ สำหรับเรำ ทันตำภิบำล เป็นคนในระบบบริกำปฐมภมิ ที่จะเป็นคนจัดระบบบริกำรปฐมภูมิ และเป้นกุญแจ สำคัญ ในกำรไขปัญหำ สุภำวะช่องปำกของประชำชน บทบำทสำคัญข้อหนึ่งคือกำรให้บริกำรเชิงรุก


กลุ่มประชากรที่สาคัญ ทีส่ ุด ของระบบบริการเชิงรุก คือ คนจน คนทุกข์ยาก คนพิการ และคนป่วย ( แผนที่เดินดิน เป็นเครื่องมือหนึง่ ที่ใช้หำคนเหล่ำนี้ให้พบ )

ถ้านโยบาย บอกว่า เน้นเชิงรุก นอกจากกลุ่มเป้าหมาย ตามอายุที่เราต้องทาแล้ว กลุ่มเป้าหมายที่ สาคัญที่สดุ ของระบบบริการเชิงรุก เราค้นหา หรือคิดจะ ทาอะไรกับเขาหรือยัง หรือเพียงเพราะเขาเป็นกลุ่มที่มี จานวนน้อย เขาถึงเป็นกลุ่ม 5 % สุดท้ายที่เราจะทา คิดว่า คงพอตอบคาถามส่วนหนึง่ ในคาถามข้อแรกได้บ้างสาหรับที่โพนทอง แค่ไหน ก็เป็นบริบทของพืน้ ที่ ที่ต้องเรียนรู้พัฒนากันไปค่ะ

แต่ การจะทาอะไร

ขอบคุณ วสส. ขอนแก่น ที่มีวิชำกำรในหลักสูตรให้ นักเรียน ทันตำภิบำล ขอบคุณที่ให้ อ.พีเ่ ลี้ยงได้เรียนรู้ด้วย อยำกฝำกเรียนผูเ้ กี่ยวข้องในระดับต่ำงๆ และ ผู้รับผิดระบบงำนที่เกี่ยวข้องในส่วนกลำงจังค่ะ ถ้ำบอกว่ำเน้นเชิงรุก ก็ อยำกได้นโยบำยที่เปิดและสนับสนุนยืดหยุ่น กำรทำงำนเชิงรุก เบื้องต้น เอำแบบสนับสนุนและจูงใจก่อน ( สนับสนุน+ วิชำกำร กำลังใจ คนทำงำนอยู่แล้ว ให้โอกำสคนใหม่อยำกมำทำ หรือตัวชี้วัดจังหวัดแบบร้อยเอ็ด เน้น ขอให้ทำ และวัดอย่ำงสุขใจ ( ทำคน พิกำร 3 คน/ ทันตบุคลำกร/ปี) ใครทีย่ ังไม่อยำกทำ ก้รอไปก่อนไม่วัด อยำกได้คู่มือเริ่ดๆ เป็นวิชำกำรสักเล่ม เห็นมะเร็งช่องปำกหนะ )

หมายเหตุ คาถาม สาคัญกว่าคาตอบ : พี่เถ่าที่บ้านฝาง ถอดบทเรียนงานในชุมชน ( ไม่ได้ไปพืน้ ที่ตอนเรียนรู้ แต่พี่อ้อ หนองคายเล่าความประทับใจ ตอนงานถอดบทเรียน ทันตแพทย์ผู้นา )


ตอน 2 คำถำม สำคัญกว่ำคำตอบ ตอบคนถำมประจำ แต่เรื่องมันยำว วันนี้ได้ตอบคำถำมเพื่อน และตอบสั้นๆก่อน จำกจุดเริ่มต้น คนพิกำรและเป็นลมชัก เหงือกบวมคลุมฟัน ใส่หมวกกันนอ็ค 24 ชม.กับ emergency bleeding ทำงทันตกรรมให้ER ตำมเรำประจำ หรือรำยอื่นๆ ประมำณวงเวียนชีวิต เรำเป็นหมอฟันทำได้แต่ทำฟันแค่นั้น หรือทำฟัน เอง ก็ยงั ทำได้ไม่ดี ปัญหำที่เรำเจอบำงอย่ำงในคนกลุ่มนี้ ต้องมีกำรจัดกำรที่พเิ ศษ มีองค์ควำมรูแ้ ละทักษะที่พิเศษ กว่ำ กำรทำฟันกลุม่ อื่น ก็เหมือนกำรทำฟันเด็กเล็ก ก็ต้องมีควำมรู้ที่ตำ่ งจำกกลุ่มผู้ใหญ่ เพรำะกลุ่มเด็กเล็ก คนพิกำรมีควำม เสี่ยงมำก เสีย่ งสูงในหลำยประเด็นที่พิเศษ ตอนเริ่มต้นที่ทำ เรำก็ยงั งงกับคนพิกำร หรือ เชิงรุกคืออะไร เรำก็แค่ขอลุกจำกเก้ำอี้ ไปก่อน ไปทำอะไร ก็ค่อยๆ เรียนรู้ไป จนตอนนี้ เรำมั่นใจมำกขึ้น งำนเชิงรุกบำงอย่ำง เรำก็กลับมำนัง่ ทำทีเ่ ก้ำอี้ได้ ผ่ำน เทคโนโลยี ผ่ำนระบบ ข้อมูล ผ่ำนเครือข่ำยต่ำงๆทัง้ ทำงกำร ไม่ทำงกำร

คำถำมประเด็น c-spine injury ทำไมต้องขูดหินปูน emergency หรือ เปล่ำ เรำตอบตัวเองตั้งแต่ก่อนทำ เป้ำหมำย คุณภำพชีวติ ที่ดีขึ้น และสิ่งที่เรำทำเต็มที่ในบริบทของเรำแล้วหรือยัง คนที่นอนบนเตียงนำนๆ เขำจะทุกข์ในหลำยประเด็นมำก บำงอย่ำง เรำช่วยไม่ได้ บำงอย่ำง แม้ไม่ใช่หน้ำที่แต่เรำช่วยได้ ในบำงสถำนกำรณ์ บำงอย่ำงเป็นหน้ำที่โดยตรงของทีมเรำทีจ่ ะช่วย อย่ำงเรื่องสุขภำพช่องปำก หัวเรือจะเป็นใครถ้ำไม่ใช่ทมี ห้องฟันเป็นหลัก รายนี้เราประเมินว่าสุขภาพช่องปากสีส้ม ถือว่าสุขภาพช่องปากไม่ดี ซึง่ ปกติในคนธรรมดา เราจะ เน้นสอนอันตรายเรื่องโรคและแนะนาให้พบทันตบุคลากรเพื่อรับบริการทันตกรรม แต่เพราะเขาเป็นสภาวะ พิการ หรือ เขาถึงต้องต่างจากคนทัว่ ไป ถ้ำไม่ฉุกเฉิน ไม่ทำ รอไปก่อน แล้วจะรอถึงเมื่อไร ถ้ำทำตอนนี้ ทำแล้ว เขำจะสุขสบำยขึน้ ไหม เขำปลอดภัยใน กำรทำไหม ทีมงำนที่ดูแลร่วมกันเห็นว่ำอย่ำงไร เรำพอทำได้ไหม แล้วเรากลัวอะไรที่จะทา ? ในเมื่อการทาดูจะมีประโยชน์ ถ้ำเรำกลัวอันตรำยอะไรที่จะเกิด เรำต้องจัดกำร วำงแผน เป็นหน้ำที่ของเรำที่ ต้องพยำยำมทำ และมีพยำยำมให้ปลอดภัย ซึ่งเป็นประเด็นคุณภำพที่สำคัญที่สุดของกำรให้บริกำรทันตกรรมอยู่แล้ว

....................................................................................................................................................................


1. ได้รับแจ้ง case จำกหัวหน้ำ HHC รพ. ถ้ำเป็น case

home ward ห้องฟันจะประเมินให้ทุกรำย

( 100 % )ถือ

ว่ำ เป็นกลุม่ เสี่ยง สูง ปัจจุบันใน อำเภอโพนทอง มี home ward 14 รำย เรำพอทำได้ สบำย สบำย - ใครจะเป็นคนไปดู

: รำยนี้เป็น c-spine injury

กลับมำจำก รพ.ท. มำอยู่ที่โพนทอง เตรียมตัวกลับไปนอนอยู่

ที่บ้ำน เป้นระยะฟื้นฟู ถ้ำป่วยระดับนี้ (ถึงอยู่ ward ถือว่ำซับซ้อน ) ต้อง ทพ.ไปดู รำยนี้เป็นรำยใหม่ ( ประเด็นใหม่ๆ ป่วยรุนแรง )ต้องเป็นหมอเยำไปดูเอง ในฐำนะ super -เริ่มทาอะไรก่อน

:

GP + ฐำนะ หัวหน้ำกลุ่มงำน

เตรียมตัวก่อนพบกัน ข้อมูลประวัตติ ่ำงๆ

รับข้อมูลจำก หัวหน้ำ HHC ในฐำนะลูกทีม สภำวะสุขภำพช่องปำกเบื้องต้นที่ HHC ประเมินมำ เป็นอย่ำงไร “ ดู แล้ว ฟันเป็นดำๆไปหมด “ รับฟังควำมต้องกำร อยำกให้เรำดูแลประเด็นไหนพิเศษไหม ดูข้อมูลกำรเจ็บป่วย ประวัติจำก chart เพิ่มเติม ได้มีกำรวินิจฉัย กำรรักษำอะไรไปแล้ว กำรประเมินสภำวะ ปัจจุบันของผู้ปว่ ย วำงแผนอะไรไว้ ทั้ง หมอ พยำบำล กำยภำพ 2.พบกันครั้งแรก บนตึกผู้ป่วยใน (ศัลยกรรมทั่วไปและศัลยกรรมกระดูก )

ไปแนะนำตัว ทำประเมินเบื้องต้น

ลักษณะแบบนี้ ที่เคยเจอ มักจะทำควำมสะอำดไม่ได้ มีกลิ่นปำก มีควำมไม่สุขสบำยจำกช่องปำกที่ไม่สะอำด ไม่ อยำกให้คนเข้ำไกล้ ไม่มั่นใจ ว่ำปำกเหม็น กินข้ำวไม่อร่อย เคยมีประสบกำรณ์ตรง คนใกล้ชิด ทีเ่ ป็น c-spine injury เค๊ำจะชอบทีเ่ รำดูแลควำมสะอำดช่องปำกให้ สบำยขึ้น แต่รำยนี้ ถ้ำหินปูนและครำบขนำดนีจ้ ะยำกที่จะทำควำมสะอำด ทีมก็เห็นว่ำ น่ำจะดี ถ้ำสุขภำพช่องปำกสะอำด สภำวะ ร่ำงกำยก็ดี แพทย์คดิ ว่ำแข็งแรง ไม่เสี่ยงมำก เขำกลืนและ บ้วนน้ำลำยได้เอง พูดไม่ค่อยได้ยินเสียงเพรำะเจำะคออยู่ แต่พอส่งสัญญำณกับลูกสำว บอกได้ ถ้ำมีอะไรที่จะบอกเรำให้ กระพริบตำปริ๊บๆ ถี่ๆเป็นสัญำณให้เรำรู้ได้


ปล.เขียนในวันที่เพื่อนโทรมำหำ

เพื่อนที่ไม่เคยโทรหำกันเลย ตั้งแต่เรียนจบ เกือบ ยี่สิบปี โทรมำแต่เช้ำ

เพื่อนคนนี้ นิสัยดี หน้ำตำน่ำรัก ใจเย็น เป็นที่รักของเพื่อนๆ ตรงข้ำมกับใครอีกคน ^_^ เพื่อน เล่ำว่ำ ไปอบรมผู้บริหำร สนใจประเด็นสุขภำพในงำนคนพิกำร เท่ำที่ทำงำนมำเคยทำกลุ่มนักเรียน กลุ่มต่ำงๆ แต่ยังไม่เคยทำในกลุ่มคนพิกำรและกลุ่มผู้สูงอำยุ อยำกขอเรียนรูข้ องโพนทอง ก็ดีใจถ้ำจะทำอะไรเป็นประโยชน์กับเพื่อน กับประชำชนในกรุง ทำงอ้อมบ้ำง กทม.พื้นที่ไม่กี่ตำรำงกิโลเมตร แต่มี ประชำกรตัง้ 70000 ไม่มี ทภ. มี ทพ.2-3 คน น่ำสงสำรมำก ทำงำนให้ รอดไปแต่ละวันยังน่ำจะลำบำกเลือดตำแทบกระเด็น

( เคยฟัง ระบบริกำร ต้นแบบแห่งหนึ่ง ที่ทำงำนเป็นทีมได้ผลลัพธ์ที่ดี อย่ำงเบำหวำน รักษำแล้วน้ำตำล ไม่คงที่ สถำนพยำยำบำล ระดับ ระดับ ทุติ ตติ ต้องส่ง consult ปฐมภูมิ )

ทันตสุขภาพคนพิการ  

ทันตกรรม โรงพยาบาลโพนทอง จ.ร้อยเอ็ด