Page 1

คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร

โรคระบบทางเดินอาหาร 1. โรคทองรวง 2. โรคทองผูก 3. โรคกระเพาะอาหาร 4. นิ่วในถุงน้ําดี 0

0

0

1. โรคทองรวง

0

เมื่อไรจึงจะเรียกทองรวง หมายถึงการที่ถายอุจาระเหลว หรือเปนน้ํามากกวา 3 ครั้งตอวันหรือถายเหลวมีเลือดปนเพียง 1 ครั้งใน 24 ชั่วโมงโดยทั่วไปอาการทองรวงมักหายไดเองใน 2-3 วันโดยที่ไมตองรักษา ถาเปน นานกวานั้นตองมีปญหาอื่น ทองรวงทําใหเกิดผลเสียคือรางกายขาดน้ํา ซึง่ ถาเปนมากอาจจะ อันตรายถึงกับเสียชีวิตได

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

ประวัติที่ตองเตรียมกอนพบแพทย • • • • • •

อยูในแหลงที่มีน้ําทวมหรือไม อยูในแหลงที่มีการระบาดหรือไม การเดินทาง ประวัติการรับประทานอาหาร ยาที่รับประทานอยูโดยเฉพาะยาปฎิชีวนะ โรคประจําตัว

สาเหตุ สาเหตุที่พบบอยๆ คือ •

• • • •

การติดเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งเกิดจากการรับประทานอาหารและน้ําที่ไมสะอาด ไดแกเชื้อ บิดไม มีตัว Shigella,ไขไทฟอยด Salmonella,เปนตน การติดเชื้อไวรัส ไดแก rotavirus, Norwalk virus การติดเชื้อพยาธิ์ เชน Giardia lamblia, Entamoeba histolytica จากแพอาหาร และนม จากยา เชน ยาลดความดัน ยาปฏิชวี นะ ยาระบาย

1


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร •

โรคลําไสมีการอักเสบ

อาการของโรคทองรวง ผูปวยโรคทองรวงจะมีอาการ แนนทอง ปวดทอง คลื่นไสอาเจียน และถายบอย โรคทองรวงถา เปนนานกวา 3 สัปดาหเรียกเรื้อรัง ถาหายภายใน 3 สัปดาหเรียกทองรวงเฉียบพลันโดยมากเกิด จากเชื้อ แบคทีเรีย และเชื้อไวรัส อาการที่ทานจะตองสังเกตและแจงแกแพทย • • • • •

ระยะเวลาที่เจ็บปวย อาการคอยเปนหรือเปนมากทันที จํานวนครั้งที่ถาย ลักษณะอุจาระ อาการปวดทอง อาเจียน ไข

โรคทองรวงในเด็ก

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

สาเหตุของโรคทองรวงในเด็กที่พบบอยไดแกการติดเชื้อไวรัส Rotavirus ซึ่งใชเวลา 5-8 วันจึง หาย นอกจากนั้นยังเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ,จากยา เปนตน การใหยาจะใหเหมือนผูใหญไมได เด็กที่ ถายเหลว 1 วันก็ทําใหเกิดการขาดน้ําได ควรพาเด็กพบแพทยเมื่อมีอาการดังตอไปนี้ • • • •

อุจาระมีหนอง หรือเลือด ไขมากกวา 38ํ อาการไมดีขึ้นใน 24 ชัว่ โมง มีอาการของขาดน้าํ

อาการขาดน้ํามีอะไรบาง • • • • • •

หิวน้ําบอย ปสสาวะลดลง ผิวหนังแหง ออนเพลีย เวียนศีรษะ เวลาเปลี่ยนจากทานอนเปนยืนจะมีอาการหนามืดเปนลม

ในเด็กอาจจะสังเกตอาการขาดน้ําไดจาก

2


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร • • • • • • •

ปากและลิ้นแหง ไมมนี าํ้ ตาเวลารองไห ไมมีปสสาวะมากกวา 3 ชัว่ โมง แกมตอบ ทองแฟบ ตากลวง ไขสูง รองกวน ผิวแหง

ถาหากมีอาการของการขาดน้าํ ควรพบแพทยทนั ที เมือ่ ไรควรไปพบแพทย • • • • •

เมื่อมีอาการทองรวงนานเกิน 3 วัน มีอาการปวดทองอยางมาก มีไขมากกวา 38.5ํ มีเลือดในอุจาระ หรืออุจาระดํา มีอาการขาดน้าํ

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

แพทยจะตรวจอะไรบาง • • • •

ตรวจอุจาระ และเพาะเชื้อจากอุจาระ ตรวจเลือดเพือ่ หาสาเหตุ ใหงดอาหารที่สงสัยวาจะแพ เชน นม ขนมปง สองกลองดูลําไสใหญเพื่อหาสาเหตุ [sigmoidoscopy,colonoscopy]

การรักษา หลักการรักษาคือปองกันการขาดน้ําโดยการไดรับ ORS วิธีการเตรียม • • • • •

เตรียมน้ําตมสุก เ ขวด เทน้ําตมสุกลงในแกว 1 แกว เติมผงเกลือแร ORS ลงในแกว คนจนละลาย เทน้ําที่ละลายเกลือแรลงในขวด ดืม่ ตามฉลากขางซองกําหนด

3


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร

หรืออาจจะเตรียมน้ําเกลือแรเองไดโดย •

ผสมเกลือ 3.5 กรัม ผงฟู 2.5 กรัม เกลือ potassium chloride 1.5 กรัมผสมน้ํา 1 ลิตร

ยาที่ทําใหหยุดถายไมแนะนําเนื่องจากทําใหหายชา 2. โรคทองผูก ภาวะทองผูกเปนอยางไร ไมมีตัวเลขแนนนอนวาคนปกติควรจะถายกี่วันครั้งหรือวันละกี่ครั้ง เนือ่ งจากความถีข่ องการถาย ขึ้นกับ ปริมาณอาหารที่รับประทาน ชนิดของอาหารทีร่ บั ประทาน รวมทัง้ การออกกําลังกาย โดย เราถือวาถาถายนอยกวา 3 ครั้งตอสัปดาห และถายลําบาก อุจาระแข็งเราจัดเปนทองผูก การแกไขภาวะทองผูก

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

1. รับประทานอาหารทีม่ กี ากหรือใยอาหารใหมาก กากอาหารจะพบมากในผัก ผลไม และ ธัญพืช กากและใยอาหารจะทําใหอุจาระนุม ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่ไมมีกาก เชน ครีม เนย เนื้อ มันทอด 2. ดื่มน้ํา น้ําผลไม และน้ําผักใหมาก น้ําจะทําใหอุจาระนุมและออกงายไมควรดื่มกาแฟ และ แอลกอฮอลเนื่องจากจะทําใหอุจาระแหง 3. ออกกําลังกายเปนประจําจะทําใหระบบขับถายดีขึ้น โดยอาจจะใชเดินวันละ 20-30นาที 4. เวลาเขาหองน้ําอยารีบเรงจนเกินไป ใหเวลากับการขับถายบาง 5. ใชยาระบายตามแพทยสั่งและใชเทาที่จําเปน ผูปวยสวนใหญถาปฏิบัติตัวดีก็หายเองได โปรดปรึกษาแพทยในการเลือกใชยาระบาย 6. หากทานใชยาประจําโปรดปรึกษาแพทยเพราะยาบางชนิดอาจจะทําใหเกิดอาการทองผูก เชน แคลเซียม ยาลดกรด ยาแกปวดบางชนิด ยาขับปสสาวะ 3. โรคกระเพาะอาหาร 0

โรคกระเพาะอาหารหมายถึงภาวะที่มีแผลเยื่อบุกระเพาะและลําไสถูกทําลายถึงแมวาจะ เรียกวาโรคกระเพาะแตสามารถเปนไดทั้งที่กระเพาะและลําไส วาถาเปนเฉพาะเยื่อบุกระเพาะ เรียก gastritis แตถาเปนแผลถึงชั้นลึกmuscularis mucosa เรียก ulcerถาแผลอยูที่กระเพาะเรียก gastric ulcerถาแผลอยูที่ลําไสเล็กเรียกduodenal ulcer โรคกระเพาะพบไดทุกวัย

4


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร

สาเหตุของโรคกระเพาะอาหาร สาเหตุของการเกิดโรคกระเพาะมีมากมายแตเชื่อกันวาสาเหตุสวนใหญเกิดจากมีกรดใน กระเพาะอาหารมาก และเยื่อบุกระเพาะอาหารออนแอลง 1. เชื่อโรค Helicobacter pylori เปนเชื้อรูปแทงติดสีน้ําเงิน มีความสามรถอยูในสภาวะกรดไดดี 2. สาเหตุที่กระเพาะอาหารมีกรดมากขึ้น เกิดขึ้นเนื่องจากสิ่งตอไปนี้กระตุนใหกรดหลั่งมาก • • • • • •

กระตุนของปลายประสาท เกิดจากความเครียด วิตกกังวลและอารมณ การดื่มแอลกอฮอล ไดแก เหลา เบียร ยาดอง ชา กาแฟ และน้ําดื่มที่มี Caffeine จะทําใหกรดหลั่งออกมามาก การสูบบุหรี่ เนื่องจากบุหรี่ทําใหเกิดการหลั่งกรดออกมามาก การกินอาหารไมเปนเวลา ภาวะที่มีกรดหลั่งออกมามาก เชนโรค Zollinger-Ellisson syndrome กรดที่หลั่งออกมามาก จะทําลายเยื่อบุกระเพาะอาหารทําใหเกิดแผลในกระเพาะอาหาร

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

3. มีการทําลายเยื่อบุกระเพาะอาหาร เกิดจาก •

• •

การกินยาแกปวด ลดไข แกปวดกระดูก ปวดกลามเนื้อ ยาชุดที่มีแอสไพริน และยาส เตียรอยด ยาลูกกลอนตางๆโดยเฉพาะสารที่ระคายกระเพาะ เชน ยาแกปวดกลุม NSAID แมววาจะใหยาโดยการฉีดหรืออมใตลิ้นก็มีโอกาสเกิดแผลที่กระเพาะ เนื่องจากนี้จะไป กระตุนใหเกิด cyclooxigenase II (Cox II) ซึ่งจะทําใหเกิดการอักเสบที่กระเพาะ การกินอาหารเผ็ดจัด และเปรี้ยวจัดจากน้ําสมสายชู การดื่มแอลกอฮอล ไดแก เหลา เบี้ย ยาดอง

4. ประวัติเปนโรคกระเพาะในครอบครัวหากครอบครัวไหนมีโรคกระเพาะคนในครอบครัว นั้นก็จะมีโอกาสเกิดโรคกระสูง Helicobacter pylori (H. pylori) คืออะไร

5


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร

เปนเชื้อแบคทีเรียที่เปนสาเหตุที่สําคัญของผูปวยโรคกระเพาะ เชื่อวาติดตอโดยการรับประทาน อาหาร และน้ํา เชื้อจะทําลายเยื่อบุ และฝงตัวที่กระเพาะอาหาร กรดจากกระเพาะอาหารจะชวย ทําลายเยื่อบุทําใหเกิดแผลในกระเพาะอาหาร อาการของโรคกระเพาะ 1. ปวดทอง ลักษณะอาการปวดทองที่สําคัญ คือ •

ปวดบริเวณลิม้ ป ปวดแบบแสบๆหรือรอนๆ ปวดเรือ้ รังมานาน เปนๆ หายๆ เปนเดือนหรือ เปนป ปวดสัมพันธกับอาหาร เชน ปวดเวลาหิวหรือทองวางเมื่อกินอาหารหรือนม จะหายปวด บางรายจะปวดหลังจากกินอาหารหรือนมจะหายปวด บางรายจะปวดหลังจากกินอาหาร หรือปวดกลางดึกก็ได

2. จุกเสียด แนนทอง ทองอืด ทองขึ้น ทองเฟอ เรอลม มีลมในทอง รอนในทอง คลื่นไสอาเจียน

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

3. อาการโรคแทรกซอน ไดแก •

• •

อาเจียนเปนเลือดดํา หรือแดง หรือถายดํา เนื่องจากมีเลือดออกในกระเพาะอาหาร หรือ ลําไสเล็กสวนตน ปวดทองรุนแรง และ ชอค เนือ่ งจากแผลกระเพาะอาหารหรือลําไสเล็กทะลุ ปวดทองและอาเจียนมาก เนือ่ งจากการอุดตนของกระเพาะอาหาร

อาการของโรคกระเพาะอาหารจะไมสมั พันธกบั ความรุนแรงของโรค บางรายไมมอี าการปวดทอง แตมแี ผลใหญมากในกระเพราะอาหาร หรือลําไส บางรายปวดทองมากแตไมมแี ผลเลยก็ได อาการอื่นที่พบได • • • •

น้ําหนักลด เบือ่ อาหาร แนนทอง ทองเฟอ คลื่นไส อาเจียน

ผูปวยที่มีอาการเหลานี้ตองรีบพบแพทย

6


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร

1. ปวดทองทันที ปวดเหมือนถูกมีดบาด ขยับตัวหรือหายใจแรงๆจะทําใหปวดเพิ่มมากขึ้น และปวดไมหาย ซึง่ อาจจะเกิดจากกระเพาะอาหารทะลุ 2. อุจาระดํา หรืออาเจียนเปนเลือด เนื่องจากเลือดออกทางเดินอาหาร 3. แนนทองอาเจียนบอย เปนอาหารที่รับประทานเขาไป ซึ่งอาจจะเกิดจากลําไสอุดตัน การวินิจฉัยโรคกระเพาะอาหาร หากอาการปวดทองเหมือนกับโรคกระเพาะอาหารแพทยจะมีวิธีวินิจฉัยโรคกระเพาะดังนี้ •

จะตรวจกลืนแปงแลว x-ray เปนวิธีที่ทํางาย ไมเจ็บปวด ไมตองใหยานอนหลับ ตรวจเสร็จ แลวกลับบานได ขอเสียของการตรวจวิธีนี้คือไมไดเห็นดวยตาตัวเอง แลไมสามารถนํา เนื้อเยื่อไปตรวจ endoscope เปนวิธีการที่สําคัญในการตรวจและรักษา ขอดีของการตรวจคือเห็นดวยตา สามารถถายรูป และนําเนื้อเยื่อไปตรวจ ขอเสียตองใสทอเขาในกระเพาะ อาจจะตองใชยา นอนหลับเพื่อดูวามีแผลหรือไม

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

การวินิจฉัย H. pylori

หลังจากแพทยพบวาเปนแผลในกระเพาะอาหารแพทยจะสงตรวจวาเปน H. pylori ไดหลายวิธี 1. โดยการเจาะเลือดหาภูมิคุมกันตอเชื้อ H. pylori 2. Breath tests วิธนี ี้โดยมากใชติดตามหลังการรักษา โดยการใหผูปวยดื่มสาร urea ซึ่งมี atom ของ carbon ที่อาบรังสี ถาผูปวยมีเชื้อในกระเพาะจะตรวจพบ atom ของ carbon จากลม หายใจ 3. จากการตัดเนื้อเยื่อโดยการสองกลองซึ่งตรวจได 3 วิธี • • •

นําเนื้อเยื่อทําปฏิกิริยา urease test ถามีเชื้อจะใหผลบวก นําเนื้อเยื่อสองกลองหาตัวเชื้อ นําเนื้อเยื่อไปเพาะเชื้อ

วิธีการรักษาโรคกระเพาะอาหารทําอยางไร 1. กําจัดตนเหตุของการเกิดโรค ไดแก

7


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร

ก. กินอาหารใหเปนเวลา ข. งดอาหารรสเผ็ดจัด เปรี้ยวจัด ค. งดดื่มเหลา เบียร หรือยาดอง ง. งดดืม่ น้าํ ชา กาแฟ จ. งดสูบบุหรี่ ฉ. งดเวนการกินยา ที่มีผลตอกระเพาะอาหาร ช. พักผอนใหเพียงพอ ผอนคลายคลายตึงเครียด 2. การใหยารักษา โดยกินยาอยางถูกตอง คือตองกินยาใหสม่ําเสมอ กินยาใหครบตามจํานวน และ ระยะเวลาที่แพทยสั่งยารักษาโรคกระเพาะอาหาร สวนใหญตองใชเวลาประมาณอยางนอย 4-6 อาทิตย แผลจึงจะหาย ดังนั้นภายหลังกินยา ถาอาการดีขึ้นหามหยุดยา ตองกินยาตอจนครบ และ แพทยแนใจวาแผลหายแลว จึงจะลดยาหรือหยุดยาวได 3.การผาตัด ซึ่งในปจจุบัน มียาที่รักษาโรคกระเพาะอาหารอยางดีจํานวนมากถาใหการรักษาที่ ถูกตอง ก็ไมจําเปนตองผาตัดสําหรับการผาตัดอาจทําใหเปนกรณีที่เกิดโรคแทรกซอน ไดแก

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

ก. เลือดออกในกระเพาะอาหารและลําไสเล็ก โดยไมสามารถทําใหหยุดเลือดออกได ข. แผลกระเพาะอาหารและลําไสเล็กเกิดการทะลุ ค. กระเพาะอาหารมีการอุดตัน 4. นิ่วในถุงน้ําดี 0

นิ่วในถุงน้ําดีเกิดไดอยางไร

ตับ liver เปนอวัยวะสรางน้ําดี ซึ่งจะสงไปเก็บที่ถุงน้ําดี เมื่อตองการไปยอยไขมัน ถุงน้ําดีก็บีบตัว สงน้ําดีไปตามทอน้ําดี common bile duct เขสูลําไส doudenum และยอยอาหาร น้ําดีประกอบดวย น้ํา ,cholesterol ,ไขมัน, bile salt เมื่อน้ําในน้ําดีลดลงก็ทําใหเกิดนิ่ว พบบอยๆมี 2 ชนิดคือ นิ่วที่ เกิดจาก cholesterol และนิ่วที่เกิดจากเกลือตางๆ นิ่วในถุงน้ําดีอาจจะหลุดและอุดทางเดินน้ําดีทําใหเกิดตัวเหลืองตาเหลือง ถุงน้ําดีอักเสบ ตับออน อักเสบ เปนตน ปจจัยเสี่ยงที่ทําใหเกิดนิ่ว •

คนอวนจะเกิดนิ่วที่มี cholesterol เนื่องจากการบีบตัวของถุงน้ําดีลดลง

8


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร •

• • • • • •

การไดฮอรโมน estrogen จากการรับประทานหรือตั้งครรภทําใหระดับ cholesterol ในน้ําดี สูง เชือ้ ชาติ เพศ หญิงพบมากกวาชาย อายุที่พบบอยอายุ 60 ขึ้นไป ไดยาลดไขมันบางชนิด ทําให cholesterol ในน้ําดีสูง ผูปวยเบาหวาน เนื่องจากมีระดับ triglyceride สูง การลดน้าํ หนักอยางรวดเร็ว ทําใหรา งกายละลายไขมันมากไป

อาการของโรคนิว่ ในถุงน้าํ ดี ผูปวยบางรายอาจจะไมมีอาการอะไร บางรายมีอาการปวดเฉียบพลัน • • • •

ปวดทองบนขวาปวดตลอดอาจจะปวดนานเปนชั่วโมง ปวดมักจะปวดอยูบริเวณสะบัก อาจจะปวดราวไปไหลขวา มีอาการคลื่นไสอาเจียนรวมดวย

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

ผูปวยบางรายอาจจะมีอาการเรื้อรังโดยมากมักจะสัมพันธกับอาหารมัน อาการอื่นที่พบมี • • • • • •

ทองอืด รับประทานอาหารมันแลวทําใหทองอืด ปวดมวนทอง เรอเปรียว มีลมในทอง อาหารไมยอ ย

ถาทานมีอาการเหลานีค้ วรพบแพทย • • • •

ไขสูง และมีเหงื่อออก ไขเรื้อรัง ตัวเหลืองตาเหลือง หรือที่เรียกดีซาน อุจาระเปนสีขาว

การวินิจฉัย

9


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร

หลังจากซักประวัติและตรวจรางกายหากสงสัยวาเปนโรคนิ่วในถุงน้ําดี แพทยจะสงตรวจ ultrasound โดยใชคลื่นเสี่ยงความถี่สูงตรวจหานิ่ว บางรายแพทยจะตรวจพิเศษ เชน Endoscopic retrograde cholangiopancreatography (ERCP) เปนการตรวจโดยการสองกลองเขาในทอน้ําดีเพื่อ หาตําแหนงของนิ่วในทอน้ําดี การรักษา นิ่วในถุงน้ําดีที่ไมมีอาการไมจําเปนตองผาตัด นิ่วที่มีอาการตองผาตัดเอานิ่วออกวิธีทีนิยมคือ laparoscopic cholecystectomy โดยการเจาะที่หนาทองเปนรูหลายรูแลวใสเครื่องมือเพื่อตัดเอาถุง น้ําดีออกมา วิธีนี้สะดวก เจ็บนอยกวาการผาตัดแบบเกา และอยูในโรงพยาบาลไมนาน ผูปวยบาง รายหลังสองดูแลวผาตัดแบบ laparoscopic cholecystectomy ไมไดตองเปลี่ยนโดยการผาตัดแบบ เกา นิ่วที่อยูในทอน้ําดีอาจจะเอาออกโดยการทํา Endoscopic retrograde cholangiopancreatography (ERCP) และเอานิว่ ออก

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว

การรักษาโดยไมตองผาตัดผลที่ไดยังไมดี คือ •

Oral dissolution therapy เปน bile acid ใชละลายนิ่วที่เปน cholesterol ที่กอนไมใหญ ตอง ใชเวลานานในการละลาย ผลขางเคียงอาจทําใหเกิดทองรวง และตับมีการอักเสบเล็กนอย Extracorporeal shockwave lithotripsy (ESWL).โดยการใชคลื่นแสงกระแทกใหนิ่วแตก หลังการทําผูปวยอาจจะปวดทอง และอัตราผลสําเร็จต่ํา

10


คณะเภสัช11 ศาสตร์ ม.ศิลปากร

ท ิ ส ข ิ ล น สงว


คณะเภสัช12 ศาสตร์ ม.ศิลปากร

ท ิ ส ข ิ ล น สงว


คณะเภสัช13 ศาสตร์ ม.ศิลปากร

ท ิ ส ข ิ ล น สงว


คณะเภสัช14 ศาสตร์ ม.ศิลปากร

ท ิ ส ข ิ ล น สงว


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร

15

์ ิ ธ ิ ท ส ข ิ ล น สงว


คณะเภสัชศาสตร์ ม.ศิลปากร

16

์ ิ ธ ท ิ ส ข ิ ล น ว สง


คณะเภสัช17 ศาสตร์ ม.ศิลปากร

ท ิ ส ข ิ ล น สงว

GI Tract Disease  

GI Tract Disease

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you