Issuu on Google+

Fot.: FLASH PRESS MEDIA

Zdobią, chronią i bronią – oto trzy powody, dla których warto je mieć.

O

d kiedy Polacy zaczęli masowo jeździć po świecie, buduje się u nas często domy z okiennicami. Część z nich to zapewne wzory przywiezione z podróży

do Grecji, Włoch, Austrii, Hiszpanii czy Francji (fot. 1). Ca-

Fot. 1. Okiennice są praktyczne i dodają fasadzie domu uroku

Ozdoba elewacji Wydaje się, że najistotniejsza w wyborze okiennic jest ich funkcja ozdobna (fot. 2, 3, 4, 5). Nic dziwnego – dom dzięki okiennicom rzeczywiście nabiera uroku. Choć tak mogłoby się wydawać, okiennice wyglądają

ła sztuka w tym, by je dobrze dopasować do architektury budynku.

dobrze nie tylko w domach o tradycyjnej architekturze

Jeszcze niedawno okiennice zamawiało się prawie wy-

(fot. 6). Niektóre z nich pasują także do elewacji budyn-

łącznie w niewielkich zakładach rzemieślniczych, obecnie

ków nowoczesnych, a nawet awangardowych. Są w sta-

można je kupić gotowe u największych nawet producen-

nie ożywić i uatrakcyjnić wygląd fasady każdego domu

tów stolarki budowlanej. I jest w czym wybierać – na rynku

ze źle rozplanowanymi czy zbyt małymi oknami. Oczywiście nie każde okiennice pasują do każdego

są najróżniejsze wzory w każdym kolorze.

typu architektury. Warto poradzić się architekta, jaki typ

Wybór konkretnych okiennic powinien zależeć od funkcji,

i wzór byłby najlepszy. Powinno się to zrobić na etapie

jaką mają pełnić w domu.

78

Fot.: EKA

Fot.: Włodzimierz Okoński

Fot.: Bożena Kuczyńska/FOTOSYSTEM

Fot. 2, 3, 4, 5. Okiennice były często stosowane w dawnej Polsce, ale niewiele z nich zachowało się w starych domach czy wiejskich chałupach

Fot.: Włodzimierz Okoński

MIESZKAĆ LEPIEJ

Okiennice jak malowane


Fot.: Włodzimierz Okoński

Fot. 6. Drewniane okiennice to nieodłączny element tradycyjnego polskiego dworu

b)

c)

d)

e)

f)

g)

Fot.: EKA

a)

Fot. 7. Wzory okiennic z drewna sosnowego pokrytego przezroczystym lakierem: a) pełna, b) „zetka”, c) płycinowa, d) kasetonowa, e) lamelowa z wąskimi lamelami, f) lamelowa z szerokimi lamelami, g) lamelowo-kasetonowa

projektowania domu, inaczej zamontowanie okiennic

lamele zamknięte

może się okazać bardzo trudne lub nawet niemożliwe.

Ochrona przed hałasem, chłodem i słońcem

lamele otwarte

korba mechanizmu

Okiennice mogą chronić przed uciążliwym hałasem,

korba mechanizmu pionowy ramiak okiennicy

poziomy ramiak okiennicy widoczny w przekroju

kurzem i brudem, gdy dom stoi na przykład w pobliżu ruchliwej drogi. Dobrze chronią też przed niepożądanym nadmiarem światła słonecznego, a dodatkowo – przed

mechanizm umożliwiający obrót lameli

Rys. 1. Zasada działania ruchomych lameli – w skrzydle okiennicy po obu stronach ramiaka znajdują się mechanizmy umożliwiające ich obrót. Cena mechanizmu do okiennicy dwuskrzydłowej o wysokości 140 cm to 470 zł

chłodem zimą i nadmiernym nagrzewaniem się pomieszczeń w upalne lato. Zabezpieczają przed zniszczeniem drewniane elementy okna oraz szyby przed wybiciem. W niektórych sytuacjach mogą się przydać jako ochrona

Fot. 8. Okiennice doskonale chronią wnętrza przed upałem

prywatności. Do wszystkich tych celów nadają się okiennice pełne (fot. 7a, b, c, d), ale po to, by w upalne lato można było

Czasem można się spotkać z opinią, że okiennice to najprostszy system klimatyzacji. Potwierdza tę opinię powszechne stosowanie okiennic w krajach południowych, gdzie lata są zwykle bardzo gorące (fot. 8).

przy zamkniętych okiennicach swobodnie wietrzyć

Ochrona przed włamaniem

pomieszczenia, lepiej zastosować ażurowe okiennice lame-

Okiennice mogą zapewnić budynkowi dodatkową

wewnątrz ramy okiennicy pod określonym kątem. Można

ochronę przed włamaniem. Mogą, bo nie każde pełnią taką

zamówić też okiennice, w których część dolna będzie pełna, a w górnej będą lamele (fot. 7g). Są i takie okiennice, które łączą zalety obu typów – mają ruchome lamele, które można ustawiać w różnej pozycji – zamknąć „na głucho” lub otwierać pod dowolnym kątem. Umożliwiają to specjalne mechanizmy obracające lamele w płaszczyźnie poziomej (rys. 1).

Fot.: Marcin Kozubowski/FOTOSYSTEM

lowe (fot. 7e, f). Lamele są to deszczułki umieszczone

funkcję – nadają się do tego jedynie okiennice o odpowiednio masywnej budowie: n

zapłetwione – nazywane tak ze względu na sposób

łączenia elementów (por. fot. 7a); n

tradycyjne wiejskie „zetki” – nazywane tak od wzmac-

niającej ich konstrukcję nakładki deskowej w kształcie litery Z (por. fot. 7b).

79


Na wartość ochronną okiennic wpływ mają także za-

Okiennice są bardzo narażone na działanie nie-

stosowane okucia. Warto sięgnąć po okucia drążkowe

korzystnych czynników atmosferycznych (deszczu,

(fot. 9), które lepiej zabezpieczają przed włamaniem niż zamknięcie skoblowe (fot. 10). Dodatkowo okiennice drew-

Fot. 9. Zamknięcie drążkowe

warunkach pogodowych drewno „pracuje”, czyli roz-

(fot. 11), które często je również zdobią. Na rynku dostępne okłada się elementami drewnianymi.

podobnie jak innych elementów wykonanych z drewna, na przykład okien, jest ograniczona. W zmiennych

niane wzmacnia się, stosując blachy i narożniki stalowe są także okiennice wykonywane na kratach stalowych, które

śniegu, mrozu, słońca), co sprawia, że ich trwałość,

Fot. 10. Zamknięcie skoblowe

szerza się i kurczy. Może to czasem utrudniać korzystanie z okiennic, zwłaszcza gdy są zaniedbane i niekonserwowane. Dzięki nowoczesnym preparatom do

Jakie wybierać

ochrony drewna można jednak zachować okiennice w dobrym stanie przez wiele lat.

Materiał Najpopularniejszym materiałem na okiennice pozostaje

Okiennice wykonuje się także z PVC i aluminium.

drewno sosnowe – tanie, ale miękkie i niezbyt trwałe. Drugim

Materiały te nie pozwalają osiągnąć takiego bogactwa

coraz częściej stosowanym materiałem jest drewno egzotyczne meranti (mahoń), lepsze jakościowo (fot. 12 i 20), ale droższe. Okiennice wykonuje się także z innych gatun-

kolorystyki, wzorów czy kształtów jak drewno, a okiennice z nich są droższe i trudniej dostępne. Mają jednak swoje zalety – są trwalsze i mniej kłopotliwe w konserwacji niż drewniane (fot. 13).

Fot.: VEKA

Fot.: GEBAUER

ków drewna, na przykład olchy, dębu czy eukaliptusa.

Fot. 11. Metalowe nakładki (narożniki) wzmacniające

Fot.: GEBAUER

Fot. 17. Okiennica „dworska”. Drewno sosnowe malowane kryjącą farbą w kolorze niebieskim, zamknięcie skoblowe. Cena okiennicy o wymiarach 120 x 130 cm to 844 zł

80

Fot.: GEBAUER

Fot. 18. Okiennica „klasyczna” o konstrukcji zapłetwionej, łukowa. Drewno meranti w kolorze mahoniu, zamknięcie drążkowe. Cena okiennicy o wymiarach 120 x 130 cm to 1242 zł

Fot. 16. Okiennica „hiszpańska” z ruchomymi lamelami. Drewno meranti w kolorze pock-hell, zamknięcie drążkowe. Cena okiennicy o wymiarach 120 x 130 cm to 1071 zł

Fot.: GEBAUER

Fot.: GEBAUER

Fot. 15. Okiennica „polska”. Drewno meranti w kolorze zielonym, okucie wraz z mechanizmami korbowymi. Cena okiennicy o wymiarach 120 x 130 cm to 1031 zł

Fot.: GEBAUER

Fot. 14. Okiennica „włoska” z wąskimi lamelami stałymi. Drewno meranti w kolorze nusbaum, zamknięcie drążkowe. Cena okiennicy o wymiarach 120 x 130 cm to 886 zł

Fot.: GEBAUER

Fot. 13. Okiennice z PVC przypominają tradycyjne drewniane, ale są trwalsze i nie trzeba ich konserwować

Fot. 12. Okiennica „austriacka” z szerokimi lamelami stałymi. Drewno meranti w kolorze mahoniu, zamknięcie drążkowe. Cena okiennicy o wymiarach 120 x 130 cm to 983 zł

Fot. 19. Okiennica łamana o konstrukcji składanej, „hiszpańska” z ruchomymi lamelami. Drewno sosnowe w kolorze kiefer. Cena okiennicy o wymiarach 120 x 130 cm to 1378 zł


Fot.: EKA

Fot. 20. Okiennica o konstrukcji lamelowo-kasetonowej. Drewno meranti pokryte lazurem w kolorze mahoniu, zamknięcie skoblowe. Cena okiennicy o wymiarach 116 x 116 cm to 650 zł

Trwałość Drewniane okiennice powinny być zabezpieczone przed szkodliwym działaniem wilgoci oraz przed grzybami i szkodnikami drewna, a następnie pomalowane. Jakość powłoki malarskiej ma bardzo duże znaczenie dla ich trwałości. Okiennice mogą być malowane bezbarwnymi lakierami (por. fot. 7) lub koloryzowanymi lazurami, które pozwalają dostrzec naturalny rysunek drewna (fot. 12, 14, 15, 16), albo farbami kryjącymi na dowolny kolor (fot. 17). Kształty okiennic Dopasowuje się je do kształtu okien, mogą więc być zarówno prostokątne, jak i łukowe (fot. 18) czy trapezowe. Są firmy, które produkują okna i okiennice dopasowane do siebie wymiarowo i w tej samej stylistyce (patrz: fot. na s. 80). Dzięki nowoczesnym okuciom wykonuje się także okiennice wieloskrzydłowe (do czterech skrzydeł). Można je zamontować zarówno przy szerokich oknach (fot. 19), jak i w sytuacji, gdy obok okna jest na elewacji za mało miejsca na to, aby okiennica mogła się swobodnie otworzyć (fot. 21). Warto bowiem pamiętać, że szerokość jednego skrzydła okiennicy nie powinna przekraczać 80–90 cm. Wykonuje się wtedy

Fot.: Wojciech Surdziel

trzy lub cztery skrzydła mniejszej szerokości i mocuje w taki sposób, aby po otwarciu

Fot. 21. Okiennica łamana, czteroskrzydłowa, o konstrukcji lamelowo-kasetonowej z lamelami stałymi w części górnej. Drewno sosnowe malowane farbą kryjącą w kolorze zielonym, zamknięcie drążkowe. Cena okiennicy o wymiarach 150 x 150 cm to 1335 zł


Fot.: Wojciech Surdziel

jedno skrzydło chowało się pod drugim. Takie okiennice nazywane są łamanymi. Sposoby otwierania okiennic Najprostszy z nich to otwieranie ręczne (fot. 22). Nieco wygodniejsze jest otwieranie za pomocą korby umieszczonej wewnątrz pomieszczenia. Jest ona przez ramę okna połączona mechanizmem ze skrzydłem okiennicy (rys. 2). Najwygodniej, choć to jeszcze mało popularne, mieć okiennice otwierane mechanicznie. Skrzydło okiennicy

Fot. 22. Okiennica o konstrukcji lamelowo-płycinowej, dwuskrzydłowa, na drzwi balkonowe, zamykana ręcznie. Drewno sosnowe w kolorze zielonym, zamknięcie drążkowe. Cena okiennicy o wymiarach 140 x 210 cm to 1450 zł

Okucia i montaż Okucia współczesnych okiennic znacznie różnią się od tych, jakie stosowali nasi dziadkowie. Ułatwiają one montaż okiennic, są też bardziej funkcjonalne, estetyczne i trwałe. Zawiasy Najczęściej okiennice montuje się do muru (rys. 4a) lub ramy okna. Dzięki nowoczesnym zawiasom można zastosować okiennice nawet w oknach zagłębionych

jest wyposażone wtedy w silnik elektryczny, który po na-

kilkanaście centymetrów w murze (rys. 4b). Zawiasy

ciśnięciu przycisku umieszczonego w pomieszczeniu

mogą mieć płynną regulację w pionie i poziomie, co

otwiera lub zamyka okiennicę (rys. 3).

umożliwia bardzo precyzyjne dopasowanie i ustawienie siłownik w aluminiowej malowanej obudowie

każdego skrzydła. Zwykle najwięcej trudności sprawia montaż okiennicy do muru ocieplonego grubą warstwą izolacyjną. Zawiasy trzeba wtedy zamontować do specjalnej opaski montowanej dookoła okna (rys. 4c). Blokady przeciwwiatrowe Ich zadaniem jest przytrzymanie otwartych skrzydeł

ramię stalowe sterowane siłownikiem

okiennicy, aby nie zamknęły ich podmuchy wiatru. Są trzy typy blokad: n blokady

montowane do muru mają najczęściej kształt

ramienia z blachy zakończonego ruchomym, ozdobnym elementem, na przykład w kształcie głowy rycerza

Rys. 2. Otwieranie okiennicy za pomocą mechanizmu korbowego: widok okna z okiennicą, poniżej widok mechanizmu korbowego. Cena takiego mechanizmu do okiennicy jednoskrzydłowej to 200 zł

82

Rys. 3. Otwieranie okiennicy za pomocą siłownika elektrycznego. Sterowanie automatem, czyli otwieranie i zamykanie okiennicy następuje przez naciśnięcie przycisku umieszczonego wewnątrz pomieszczenia. Cena kompletu siłowników do okiennicy dwuskrzydłowej to 2300 zł


(fot. 23). Po otwarciu okiennicy ruchomy element blokady obraca się w taki sposób, aby po ustawieniu do góry blokował skrzydło; n

w blokadach złożonych z dwóch

elementów – jeden element montuje Fot.: Wojciech Surdziel

się do skrzydła okiennicy, drugi – do muru. Gdy skrzydło okiennicy dotyka muru, oba elementy łączą się ze sobą, przytrzymując okiennicę; n blokady

Fot. 23. Blokada przeciwwiatrowa

w zawiasie można zastoso-

wać przy niektórych typach zawiasów. Ich zaletą jest to, że nie wymagają

mur

zawias

skrzydło okiennicy

montowania ani do muru, ani do skrzydła okiennicy. Taka blokada jest bardzo wygodna, gdyż nie trzeba wy-

a)

chylać się z okna, co czasem może być niebezpieczne (zwłaszcza gdy okiennice są na piętrze). Dodatkowym ograniczeniem stosowania blokady okno specjalny zawias do mocowania okiennicy umieszczonej w głębi muru

w zawiasie jest wielkość okiennicy. Powierzchnia jednego skrzydła okien-

skrzydło okiennicy

nicy nie powinna być większa niż 1 m2. Blokady przeciwwłamaniowe

b)

Dawniej okiennice zamykano na haczyk. Obecnie funkcję tę pełnią dwuczęściowe skoble wyposażone w blomur opaska drewniana

kadę otwarcia od zewnątrz. Inne

okno skrzydło okiennicy

zamknięcie – zwane drążkowym – stozawias

suje się wtedy, gdy okiennice mają chronić przed włamaniem. Składa się ono ze skobla, przez który na całej

c)

wysokości skrzydła przechodzi stalowy pręt zakończony na obu końcach haczykami (patrz: rys. na s. 80). Po przekręceniu skobla haczyki obejmują mur

okno

uchwyty zamocowane do parapetu zewnętrznego lub do ramy okna.

Rys. 4. Sposoby mocowania okiennicy: a) do muru – skrzydła okiennicy (nieco mniejsze niż otwór w murze) umieszczone w płaszczyźnie ściany, b) do ramy (ościeżnicy) okna, c) do specjalnej dodatkowej opaski umieszczonej wokół okna

n

Edmund Knyspel Rysunki: Krzysztof Rodak Wszystkie ceny okiennic oraz akcesoriów podano brutto, czyli łącznie z podatkiem VAT.


Okiennice jak malowane