Page 1

1


Becoming là tạp chí của Trịnh Nhật Tuân

2


TRONG SỐ NÀY c’est moi

khi-không-làm-gì

Dragging on, feet of clay 6

Dương Thu Hương, an exemplar of socialist realist writers 19

Niềm vinh hạnh của sự vắng mặt 12

Eternal Summer 26

Fragmens 48 Thân bất do kỷ 62 The umbilical cord 73 Just another distraction 78

Đoạn Trường Tân Thanh 28 Kim Dung, cấu trúc & biểu nghĩa 44 Pink Floyd’s The Wall 58 t.A.t.u 61 Sự thật trong cái lạnh 68

You may visit my blog at trinhnhattuan.com 3


4

courtesy of Mai


“mùa xuân bình minh vừng trán mùa xuân tinh con ngươi mùa xuân mềm mái tóc làn môi móng tay bóng như lộc mới” Thanh Tâm Tuyền, 1956 Tôi không còn cô độc

5


Dragging on, feet of clay 131220

Around this time last year, I was struggling with the final essay of my last academic course. Finish that, and I could put an end to my exhausting 9 years in college. That essay was on the uncertainty of teaching career. Even reading its references would consume my whole week, which indicates how certain the educators are about the uncertainty of their profession. Of course after graduation, I never glanced back at that essay even once basically because I decided not to pursue the teaching career. I simply don’t find myself adequate in terms of the skills and the necessary mental attributes to become the teacher as I expected. But the more experienced I am with non-teaching jobs, the more certain I feel that it is totally naive to regard teaching as the only uncertain job. Uncertainty exists in every domain. In fact, it is the inevitable part of life, or, at least, my personal life. Ten years ago, when I had to choose between two majors from two different universities, I had no idea how things were going to be 6

like, yet I had to make decision anyway. After two years studying biomedical engineering, I dropped, since I thought it was not my passion. As I remember, that was the time when people were obsessed with the idea of “passion”. “Follow your passion, and success will follow you”, such a mantra became the favorite saying of a lot of people and was overtly abused by many notorious multi-level marketing enterprises at


/ nói năng / also courtesy of Mai

the time. I subsequently retook the entrance examination and won a place at Ho Chi Minh University of Pedagogy. But then again, during my sophomore year, I realized that this was not what I wanted, either, so I spent the next gap year going to work, with the assumption that it might help me find a way around in the dead end of “passion”. Four months working as a waiter in a nightclub came after 3 months

doing tedious chores for a coffee house. Without any lessons learned, I eventually got back to school to finish off the bachelor’s degree. And in the middle of 2017, while still having some incomplete courses, I ended up falling into a corporate job as a stopgap to pay my bills and have been stuck with this typical path to this day. I started my career with the 7


I drew this while in a meeting absurd? I know, but so is every meeting

position of internal communications officer for a top-tier company in the English language training industry. Then I got an offer to work as content writer for a Korean-owned company, and then, as video editor for an interior design agency. Now, I’m back to content writing, working for a software outsourcing company. One afternoon, I talked to two col8

leagues of my age, a guy who has been working as Business Analyst for three years, and an HR girl who graduated with majors in French Literature. Talking with them, I could feel the depth of the professions which content writing could not match up to. The scope of content writing seems to be too narrow to be taught as a decent program in college. Or maybe I’m not informed enough to see how it fits the big picture of the market. But practically speaking, what is laid out before my eyes are meagre incomes, the lack of a body of knowledge and my occasional feelings of inferiority, albeit somewhat senseless, in front of the professionals of other occupations. Above all, I sometimes feel how vulnerable my career is in the tide of change, especially when people talk so much about new technologies bringing the once prevalent jobs to the verge of extinction. And if I am to change my career, meaning starting everything from scratch again at the age of 27, would it be too late? Probably not to a 27-yearold me, but obviously yes to my sixty-something parents. Last October, my mom suddenly had cataracts. Although she had surgery, the previous


if you choose not to end your life in a painful moment, apparently you will have the chance to live many more cheerful days

visual acuity could not be preserved. Also, mom told me that my aunt has had the early symptoms of dementia. Wasn’t that the ticking sounds of time? Through idle chatters with acquaintances, I came to realize the defects of my personality: the stiff and pompous manner, the intolerability with others’ minor mistakes, the tendency of passive aggressiveness, and so on.

certainty has never left after all these years? At some point, it reached the climax and turned out to be one of the most stressful moments of my life, just like that morning three years ago when I was so intensely anxious that I attempted to make up a reasonable excuse for one urgent day off by taking 12 weight loss pills. My heart was shaking as a fish taken out of water. After 5 or 10 minutes, fear consumed me. I stuck a finger down the throat

/* một quán quen đã mãi mãi nằm lại cùng 2020

Waking up every morning, scrolling down the news feed, I feel the emotional complexity in the presence of countless events in this ever-changing world of billion human beings. The collapse of powerful figures. The accidental deaths. The old haunts abruptly closed for good. Strangers become friends, and good friends become strangers. Things spin through 180 degrees within only one week. The long-standing relationships reveal the unsolvable problems out of nowhere. Those are the undeniable proofs of life’s absurdity and insecurity, ain’t they? It seems to me that the feeling of un9


to make myself throw up, but nothing came out. Then I thought about death. I wondered what if I died? There were still so many things that I hadn’t finished and so many mornings I hadn’t seen. But conversely, to die could probably be a big favor to a man under pressure. And I thought I got to know what Murakami Haruki meant by “survive” when he answered The Guardian: “I was 20 or 21. I didn’t know anything of the world. I was stupid. Innocent. It’s a kind 10

of a gamble. With my life. But I survived. Anyway”. He had such a simple but gripping word choice: “survive”. Of course, to turn 30 years old implies that we have been through so many ups and downs that life has to offer, through those darkest hours that we almost commit suicide, through all the stupid decisions, and most importantly, as for me, through an atheistic youth filled with disillusionment and broken dreams.


But the thing is, even those who are on top of the new wave of the labor market, specifically those IT geeks, must be not so sure about what they are doing from time to time. The industry changes every second, and it is becoming fiercely competitive over time. And yet, maybe three years ago, that BA guy also had to face the difficulties taking the very first steps on his career path; and that HR girl, the moment she held her bachelor’s degree at the graduation ceremony, she might question herself “now what”. Still, they survived their moments of uncertainty. Interestingly, now I recall what a friend of mine, who is a barista, told me about the joy of drinking a bottle of good wine. He said the value of wine is characterized by time. At the age of 25 or so, we drink a bottle of 10-year-old whisky and think of what has been happening over the past 10 years. What has been gone? What has stayed still? And will we appreciate what is still there for us? Such a thought reminds me of a Vietnamese popular rap song: “In a lifetime, how many 10 years do we have?” During the last 10 years, I have been messing around with lots of confusing thoughts, and at the end of the day, the uncertainty is still there as it used to be 10 years ago. But at least, if there is any

lesson I could learn from my experience, it must be the outlook that all the fears and disappointments, no matter how severe they are, will ultimately come to an end. And when we look back, they become as light as a feather. So the moral of the story is, if you choose not to end your life in a painful moment, apparently you will have the chance to live many more cheerful days. Now, on the very last days of 2020, a sort of abysmal year I can tell, I’m picturing myself holding the bottle of wine of 10 years later, when the old song is played, reminding us of the timeless bittersweet message: Seems to me now,all the dreams we had before are all dead. Nothing more than confetti on the floor. It’s the end of the decade. In another 10 years time, who can say what we’ll find, what lies waiting down the line in the end of eighty nine Happy new year May we all have a vision now and then of the world where every neighbor is a friend. Happy new year May we all have our hopes, our will to try. If we don’t we might as well lay down… and die.

11


Ngày 26 tháng 11 năm 2020.

niềm vinh hạnh của sự

271120 12

Năm COVID thứ nhất, mặc dù đã có rất nhiều người chết, người Mỹ vẫn không bỏ ngày Purge thường niên. Trái lại, nhân hôm đó, rất nhiều người phá cửa xông vào bệnh viện để rút ống thở của bệnh nhân COVID. Việc này tuy có tác dụng làm giảm đi gánh nặng y tế cho nước Mỹ, nhưng người Mỹ làm vậy thực ra không phải vì đó là việc cần làm, mà chỉ đơn giản vì đó là việc dễ làm. Ở xứ tôi, người ta bảo rằng người Mỹ ấu trĩ, dù thực ra chín chắn cũng chẳng phải là một phẩm hạnh đáng trân quý. Riêng tôi thì thấy dân xứ tôi không có cái bản lĩnh làm con người như người Mỹ. Trái lại, họ là những kẻ duy tâm yếu đuối. Khi COVID đến, họ chỉ dám mừng thầm khi số người chết tăng vọt. Vậy mà dạo trước, lúc có đại biểu kiến nghị hợp pháp hóa việc an tử, trợ tử cho mọi đối tượng, bất kể tình trạng sức khỏe, thì người ta lại hùa nhau chửi bới. Thú thật, tôi có đứa bạn làm cho một tổ chức chuyên thực hiện các phi vụ an tử bất hợp pháp. Không quá khó để làm biến mất một con người. Tôi


nghe kể rằng, tuy không thuộc hạng mục nào trong di chúc của khách hàng, nhưng các tổ chức kiểu như vậy thường mang thịt người xay nhuyễn và bán cho các chuỗi cửa hàng fast food để làm burger. Nhưng chuyện đó thực ra cũng không quá quan trọng. Người xứ tôi bị trói buộc bởi sự tử tế hình thức, ghê tởm khủng bố ở các nước Trung Đông, cười khẩy tục thanh trừng ở Mỹ.

Trong sự thiếu quyết liệt đó, họ sáng tạo ra một thứ truyền thống mang màu sắc nhu nhược: mặc niệm ngày sinh nhật. Các thế hệ trước quan niệm chẳng ai chọn sinh ra ở cuộc đời này hết, mà lỡ chào đời rồi thì đành phải chấp nhận nó thôi. Chính bởi cái tin buồn từ ngày mẹ cho mang nặng kiếp người ấy, mà mỗi khi đến ngày kỷ niệm ai đó chào đời, người ta sẽ sửa soạn cho họ biến mất. 13


Ngày đó, người đó không xuất hiện trong mọi mối quan hệ, trong mọi nơi chốn. Họ không có ở công ty, không có ở quán xá, cũng không có ở nhà nốt. Trong giao tiếp, sẽ không ai nhắc đến họ, như thể họ chưa từng tồn tại. Và cũng không ai biết họ đã ở đâu làm gì trong ngày hôm đó. Đó là ngày của sự vắng mặt trọn vẹn. Nhưng cái đáng nói là, chính những người có sinh nhật cũng không bao giờ nói về cái ngày sinh nhật của mình. Không phải vì không muốn nói, mà vì tất cả đều quên mất đã có chuyện gì xảy ra trong ngày sinh nhật đó. Đến nay tôi đã trải qua 26 cái ngày sinh nhật, và tôi chẳng nhớ là mình đã làm gì trong những cái ngày đó. Rất có thể tôi đã không làm gì hết. Không di chuyển, không nháy mắt, thậm chí không

14


thở. Rất có thể vào đúng ngày sinh nhật, không có tôi trên đời. Tôi không biết có phải là mọi người cố tình lờ đi một ai đó vào ngày sinh nhật của họ không. Vì nếu vậy thì đó là cách dễ dàng nhất để ghi nhớ một người. Cố quên họ đi là cách để nhớ về họ nhiều nhất. Điều này làm tôi liên tưởng đến một số nhân vật mà cả cuộc đời họ, mỗi ngày đều là ngày sinh nhật. Họ sống cả mấy chục năm ở đời mà không ai nhớ tên. Và gương mặt của họ là những mảng mờ nhòe của mắt mũi miệng. Tôi không biết họ có hạnh phúc không, nhưng có lẽ với họ, chuyện trở thành một cây xúc xích hay một miếng thịt kẹp trong cái burger cũng không phải là điều gì to tát. Hình như có một dân tộc nào đó lập ra truyền thống ăn thịt người thân đã khuất, bởi vì với họ đó là cách để người thân tiếp tục sống, trong huyết mạch của mình. Tôi đang đứng giữa ngã tư Hàng Xanh giờ tan tầm: Human, all too human. Tất nhiên người dùng cụm từ đó không đặt vào nó một hàm nghĩa thô sơ như cách tôi hiểu. Dẫu sao, ngày mai cũng là ngày sinh nhật của tôi, nghĩa là tất cả loài người ở xứ tôi, trong ngày mai, sẽ không biết là có tôi. Còn tôi có lẽ cũng sắp sửa 15


đón một sự đoản mạch, một cú ngắt đột ngột của thời gian, như một cái nhắm mắt, mở ra là hết một ngày. *

16


Ngày 28 tháng 11 năm 2020. Thật đáng buồn cho những kẻ không bao giờ nhận được gì sau ngày sinh nhật. Đó là những kẻ như tôi nói, mỗi ngày của họ đều là ngày sinh nhật. Còn tôi, sau ngày sinh nhật của mình, tôi biết rằng tôi hãy còn được nhiều người nhớ lắm, vì người ta đã tìm cách để quên tôi biết bao nhiêu, cũng như tôi đã từng cố quên biết bao nhiêu con người đã đi qua đời mình, đã dự phần vào cuộc sống của mình, như mấy thằng trai thẳng mà tôi thầm thương trộm nhớ để rồi một ngày cưới vợ sinh con. Ghi nhớ quá giỏi là một nỗi bất hạnh. Rất có thể, biết quên cũng là một tài năng. Sau ngày sinh nhật vẫn thường gửi đến kèm theo tấm thiệp nhắn: «sự vắng mặt niềm vinh hạnh của

của họ, tôi họ một bó hoa có ghi lời của bạn là tôi».

Hôm nay, sáng đầu tiên sau ngày sinh nhật thứ 27, tôi tỉnh dậy giữa một rừng hoa trong nhà, và thiệp ngập đến tận mắt cá chân. Tôi cúi xuống nhìn, trên chúng có ghi những dòng chữ thật nắn nót: «Sự vắng mặt của bạn là niềm vinh hạnh của tôi».

17


/* anh này không liên quan, nhưng anh nằm đây vì anh trông ngầu

18


Dương Thu Hương an exemplar of socialist realist writers 221120

/* còn đây là con đĩ chống đảng

From the overall impression of her oeuvre to the caricatures drawn by her contemporaries, and especially her manner in the available interview videos, Dương Thu Hương has always appeared to us as a straightforward, daring and adamant person. It is not difficult to point out the fallacies in the content of what she said. However, if we attend more closely to how she said it, we can see a level of assertiveness that hardly anybody of her generation is able to reach, and that’s what we appreciate about Dương Thu Hương. She is the antithesis of such a fuzzy and suppressing manner of those government functionaries of her time. Dương Thu Hương has always proved to have a strong belief in what she says the moment she says it. She obviously bad-mouthed sometimes, but she has never denied what she has said or done. This is evident in the fact that she has no pseudonyms other than her true name, signed 19


in all of her publications. It starkly contrasts with the tradition of anonymous denunciation in the Nhân Văn-Giai Phẩm affair. Her attitude somehow reminds us of an etiquette frequently found in wuxia novels, that is 行不更名坐不改姓 (meaning traveling and sitting with a name unchanged), which reflects the integrity and straightforwardness of a warrior. By audaciously using her real name in any circumstances, Dương Thu Hương implicitly made a declaration that she is willing to pay any price for telling the truth, or at least what 20

she believed to be the truth, and for doing the right things. In an interview, Dương Thu Hương also said that she never bows down to anybody, even a country leader or a military general, and that she is never wrenched by either compliment or criticism. How she survived her days in prison and under the intense pressure of the communist government has shown that her self-perception is not bragging at all. She was so independent and undaunting that she has all the right to criticize the weakness and cowardice of her people for not


having the guts to express their dissidence against the rulers. This self-assuredness could probably set the bar for her literary works, and help her initiate a novel at a certain level of awareness. Dương Thu Hương is more like a person of action than of intellectual inquiry. She seems to have an unshakeable faith in her empirical knowledge, and she never tries to distance herself from her writing, which makes her totally different from Nguyễn Huy Thiệp who scarcely reveals himself in his novels, as commented by Phan Huy Đường.

“nhiều khi cái đẹp phải tan nát, và nền văn minh phải quy hàng” 21


If we are to sketch a portrait of Dương Thu Hương, that must be a woman of bravery and endurance, and ironically, that is an archetype of the writers that North Vietnam had tried to produce with their theses on culture: a warrior-writer.

tion. She writes to expose the problems of the current regime, and that is exactly what was expected by the communist leaders. «Literature and arts is also a battlefield, and the artists are the warriors in that battlefield», said Hồ Chí Minh.

Although Dương Thu Hương’s philosophy of writing has never been explicitly stated, we can easily see that literature is not the ultimate goal of her writing career. She has never claimed to be a professional writer. Rather, she considers literature as a means of revolu-

Dương Thu Hương also adopts the realistic literary style of Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Công Hoan and Nam Cao, the style that was later theorized as socialist realism. She depicts the subjects of social concern, such as the land reform (as in Paradise of the blind), and she attempts to represent the subject matter truthfully, without artificiality and supernatural elements. This could possibly be the result of the education she received from Nguyễn Du creative writing school, an institution established in 1979 to train the writers serving the party as the functionaries of the propaganda department. It is indisputable that Dương Thu Hương is an unexpected product of the propaganda education system of North Vietnam. While almost all of her contemporaries complied with the cultural guidelines of the party, she took a totally different path, the path of a dissident.

/* con gái nhà văn Dương Thu Hương?

22


Ba người có cái mũi rất to: cả Văn Cao, Nguyễn Tuân và Trần Dần đều có cái mũi như thể ngồi chồm chỗm trên mặt. Ba người chết trong vòng mười năm: Nguyễn Tuân đầu tiên, 1987, rồi Văn Cao, 1995 và Trần Dần là người cuối cùng qua đời, năm 1997. Ai đi, và ai ở? nhilinhblog

23


Tôi cô đơn trời xanh cô đơn trời tía Cô đơn nắng đào cô đơn mưa tái nhợt đầu ô Cô đơn lang thang trong các đám đông Trên quảng trường nham nhở gió Cô đơn lòng ngõ rỗng trăng chênh Cô đơn sân ga tàu chạy tốc hành Không đỗ lại các cuộc đời xé lẻ

24


25


26


Eternal Summer 150520

In Chinese, sheng xia (盛夏) is the time of a year when the earth is closest to the sun. However, even the closest distance between them is measured by guang nian (光年), or light year, with every unit equal to 9.460.730.472.580,8 km in length. This symbolizes an unattainable relationship, like “mirror flower, water moon” [鏡中 的花,水裡的月]. And that is exactly the unrequited love of Kang Cheng-hsing (康正 行) for Yu Shou-heng (余守恆). Cheng-hsing and Shou-heng grew up together, but it was not until Hui-chia (慧嘉) showed up that Cheng-hsing woke up to his feeling for Shou-heng, and also the distance between them. Cheng-hsing recognized himself plunged into an abyss of an intense straight crush which he tried to pull himself out so many times. He held back the urge to kiss Shou-heng, became anxious about the risk of revelation and struggled with jealousy knowing that Shou-heng and Hui-chia had already been a couple. Like other great movies with gay love theme, in Eternal summer, the conflict is internal; the characters suffer inwardly. This movie brings us way beyond the sexual orientation issues, to the intrinsic dilemma of human condition between our freedom and the disturbance that we involuntarily cause in the lives of people around us.

in Mandarin: “hsing” (行) = “planet”; “heng” (恆) = “star”; “hui” (慧) = “comet”.

In Vietnam, a decade has passed, and the grey clouds of the homophobic time, when homosexuality is listed as social vice, have gone away, but left behind permanent mental scars. After “It gets better” and then “Pride”, hardly any young gay boys nowadays really know how it felt to be a closeted gay man in the beginning of 2000s. Watching Eternal summer, those who experienced such difficult time could relate much more easily than today’s boys love drama. Eternal summer was pretty much like my days at senior high. 27


Đoạn Trường Tân Thanh 020720

I happened to read Kiều again by some coincidence. Some days ago, I came across the title of an essay by Nguyễn Thạch Kiên on the life and death of Khái Hưng, Đốt lò hương ấy, which also reminds me of a memoir by Đinh Hùng, Đốt lò hương cũ. This phrase is taken from a part of Kiều, in which Thúy Kiều asks her younger sister Thúy Vân to help her mend and splice the bonds of love between her and Kim Trọng which were snapped by a sudden storm of misfortune. In order to save her family, Kiều decides to sell her body, and because of that she could not fulfill her troth with Kim Trọng, so she asked Thúy Vân to marry him in stead. She knows that she may never be able to return, so she leaves behind a golden hairpin, a troth-letter decked with the patterns of clouds, the lute that she played for Kim, and the leftover incense stick that was burned on that night. Kiều tells Vân that if she would ever miss her, just play that lute, light that incense vessel, and look outdoors, the breeze among grass and leaves could be her soul coming home. Mất người còn chút của tin,

I shall have vanished leaving few remains:

Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa.

a lute, troth-incense burned in days gone by.

Mai sau dù có bao giờ, Đốt lò hương ấy, so tơ phím này

Sometime, if ever you will tune this lute or light that incense vessel,

Trông ra ngọn cỏ lá cây,

look outdoors: among the grass and leaves

Thấy hiu hiu gió thì hay chị về.

you’ll see a breeze waft back and forth – you’ll know that I’ve come home. (trans. by Huỳnh Sanh Thông, 1983)

28


Đinh Hùng and Nguyễn Thạch Kiên are not the only ones who get inspired by Kiều. Nguyễn Bắc Sơn has a poem named Mai sau dù có bao giờ, whose title is also from Kiều. Nam Dao Nguyễn Mạnh Hùng probably takes his novel title Bể dâu from the first four lines of Kiều, and it seems like Bùi Giáng also takes the phrase Cõi người ta from Kiều to translate the title of Saint-Exupéry’s memoir, Terre des hommes.

has sparked a heated debate among the researchers and critics of Kiều, both inside and outside of Vietnam. But the thing is, it is by no means necessary to read Kiều from a nationalist standpoint. It could be a mistake to treat Nguyễn Du as a nationalist. Nguyễn Du was born in the time of division, that is

The influences of Nguyễn Du’s Kiều on the following generations is vast. Two hundred years have passed, but it is stilled considered the most important work of Vietnamese literature. The tradition of reading Kiều in Vietnam over two centuries has made up a volume of critique and analysis that is many times larger than the volume of Kiều itself. Now when I read Kiều again, I think one of the great things about Kiều is that, by telling the story of an ordinary woman, Nguyễn Du illustrates the universal patterns such as life and death, love and duty, vengeance and forgiveness, departure and return, and so on. My favorite critic says that Kiều, like Balzac’s La Comédie humaine, also reaches the limit of literature, but through the way of minimization, not maximization. However, that Kiều is widely considered the most important literary work of Vietnam poses a question to many people: Why didn’t Nguyễn Du come up with an original plot by himself, rather than adopting a story from China? This

/* Cảo thơm lần giở trước đèn 29


to say the end of Lê dynasty and the beginning of Nguyễn dynasty, with conflicts between the North and the South, and revolutions broke out across the country. It was indeed the time for individualism, with the presence of so many individualist writers including Nguyễn Công Trứ, Hồ Xuân Hương, and Cao Bá Quát. They no longer held forth on the topic of patriotism. They cried their own sadness and sang their own joy, with little ambition to speak on behalf of their nation. Nguyễn Du was probably one of them, but he is different because he does not only look inwards, but outwards as well. He finds sympathy for people like Thúy Kiều and Tiểu Thanh, but by talking about them, he is also talking about himself, and about people like him in this vast existence of time. Bất tri tam bách dư niên hậu, Thiên hạ hà nhân khấp Tố như (Độc Tiểu Thanh Ký)

Photo: Vũ Cao Đàm (1908-2000), Thiếu nữ uống trà. Jeunes femmes prenant le thé. Couleurs sur soie, 78 x 114 cm.

30


31


Giữa hai việc: tự làm đẹp để được mọi người xung quanh yêu thích, với “tẩy não”, “giáo dục lại” loài người về thế nào là đẹp thì việc đầu luôn dễ hơn việc sau.

“thì tâm hồn nào chẳng đẹp ở trong một hình thức đẹp”

Andre Gide hẳn là một người tin rằng cảm nhận cái đẹp hình thức là một năng lực bẩm sinh khi ông viết La symphonie pastorale. Truyện kể về một giáo sĩ đem lòng yêu một đứa con nuôi mù lòa bẩm sinh. Ông rót vào tai cô những lời ngọt ngào, khiến cô tưởng rằng thế giới có vẻ đẹp toàn bích và cả ông giáo sĩ cũng là một người có hình hài hoàn mỹ. Nhưng rồi một ngày nọ, khi cô được chữa mắt để nhìn

160820

Trước gender dysphoria, giờ đây người ta tìm giải pháp ở phẫu thuật chuyển giới, và trước body dysmorphia, thì ở phẫu thuật thẩm mỹ. Nhưng cũng như người ta lúc nào cũng có quyền tự do suy nghĩ, mà mãi đi đòi quyền tự do ngôn luận (Kierkegaard), có cải hóa được cơ thể nhưng chung cuộc vẫn không cải hóa được cái nhìn phân biệt đối xử của mình, giữa passing và not passing, giữa đẹp và xấu. 32

/* Kentaro Sakaguchi


thấy mọi thứ, để rồi lúc sắp chết cô mới nói sự thật cho ông giáo sĩ biết rằng, lúc mù cô tưởng dung nhan giáo sĩ đẹp như cái giọng nói êm dịu và ngọt ngào của giáo sĩ, nhưng sự thật cái đẹp ấy chỉ có trên dung nhan người con – người cũng đã yêu thầm cô nhưng biết không thành nên xin vào nhà tu kín. Có một nhà văn đã dẫn trực tiếp Gide và La Symphonie Pastorale trong một tác phẩm cũng không kém phần liên quan, có tên là Đẹp. Đó là Khái Hưng. Khái Hưng để cho nhân vật mình nói ngay:

Một tâm hồn đẹp? Thì tâm hồn nào chẳng đẹp ở trong một hình thức đẹp. Thử xấu mà ngây thơ xem có ai thương được không? Nhưng cái ngây thơ ở người đẹp là một cái đẹp. Cả đến những cái tai ngược, ngu ngốc, kiêu ngạo, cũng đều không hẳn là những cái xấu ở dưới màu và nét cân đối của một thân thể hoàn toàn; trái lại thế nữa.

33


34


When it comes to Chinese politics, everything seems to be polarized. Searching for some information about Shen Yun, the Chinese performing arts show tour, we will inevitably reach both acclamation and denouncement, and it’s pretty easy to see that the denouncement comes mainly from mainland China. But probably we do not need more talks on the political motives in the backstage. It’s definitely better just to appreciate the beauty of Shen Yun and also of its dancers. As someone has said, dancing has its own language that comprises 5 elements: movement, formation, turn, physique and emotion. With Shen Yun, these 5 elements meet all the possible expectations. To be a good dancer, I think one must be born with some talent; and at the same time, it requires tons of training and practice. Adventurousness and creativity are also needed. Watching the video What it takes to be a Shen Yun dancer, albeit a little too PR content directed of a video, I could see how hard a Shen Yun dancer must try to deliver the performances at such level of unbelievable precision. And, yeah, male dancers in general, with their slim fit body type and elegant curves, are simply beautiful creatures.

35


Tư cách Trịnh Công Sơn 270820

Về Trịnh Công Sơn, trong khi những người cùng thời với ông như Lam Phương, Trúc Phương, Nhật Trường dần trôi dần vào quên lãng; thậm chí cả những Trần Hoàn, Hoàng Vân, Đỗ Nhuận cũng chịu chung số phận, thì Trịnh Công Sơn vẫn còn rất rầm rộ trong giới trẻ, được Hà Lê làm mới, và gần đây còn làm một cô gái vô danh nổi lên với bản Ta thấy gì đêm nay. Cái gọi là “nhạc Trịnh” từ trước đến nay vẫn thường được nhắc đến với một vẻ thành kính xen lẫn bí hiểm; và những cái bĩu môi chê bai người hát “không ra bài”, hát “mất chất” biến nó trở thành một thứ nhạc có vẻ cao sang dành cho những old soul có gu thưởng thức. Nhưng Trịnh Công Sơn thực chất là như thế nào? Trước hết, cần phải nói rõ, hiện tượng Trịnh Công Sơn gắn liền với một sự lộn ngược lộn xuôi về nghĩa của lịch sử chiến tranh Việt Nam.

36

Trịnh Công Sơn, khi nói về chiến tranh Việt Nam, đã gọi đó là “hai mươi năm nội chiến từng ngày, gia tài của mẹ để lại cho con, gia tài của mẹ là nước Việt buồn”. Và điều đó hoàn toàn phản pháo lại tính chính nghĩa trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của những người cộng sản. Bởi vì trong cái nhìn của người cộng sản, chiến tranh Việt Nam không phải là nội chiến, mà là một cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc. Thế mà, bây giờ người ta nghe ca khúc da vàng của Trịnh Công Sơn lại gật gù cho rằng Trịnh Công Sơn nói đúng, thì rõ ràng là người ta đang ngấm ngầm tự nói với mình rằng cái ngày 30 tháng 4 là một ngày đáng để người lính miền Bắc “ngồi thụp xuống đường khóc như cha chết vì bấy lâu nay đã bị lừa” (Dương Thu Hương), rằng lịch sử vẻ vang mà họ đã dựng nên chỉ là một lịch sử “làm bằng thanh niên tính và lầm lẫn” (l’histoire est faite par des jeunes et des erreurs). Trịnh Công Sơn đã nói gì về con đường của chủ nghĩa cộng sản?


Ðã có điều gì không thật suốt hai mươi năm nay. Một lầm lỡ đã lên đường và phải đi cho trót con đường máu xương. Như một mũi tên vô tri bỗng lỗi thời trong một nhiệm kỳ vô hạn định. Chúng ta, dù muốn dù không, bị biến thành những mũi tên định hướng được bắn đi từ những đồ hình huy hoàng tưởng tượng và ngắn hạn. Dân ta tàn phế hai mươi năm. Nước mắt và máu đã làm thành những con suối lớn chảy mòn tiềm lực sáng tạo.

Ðến lúc chúng ta phải dừng tay và nhìn lại. Xin hãy dừng tay và cùng chờ nhìn một mặt trời tươi trẻ sẽ được khai sinh ở phương Ðông. Xin hãy dừng tay để mọi căn nhà Việt Nam có thể mở rộng cửa chờ đón một sớm mai hòa bình. Còn rất nhiều con đường mở ra cho tương lai chúng ta. Những con đường đưa ta về dựng lại một tổ quốc đích thực. (Trịnh Công Sơn, 1968, Lời tựa tập nhạc Kinh Việt Nam) 37


Ông gọi lý tưởng của người cộng sản và người quốc gia là “những đồ hình huy hoàng tưởng tượng”. Vậy thì có khác gì cách bà Dương Thu Hương gọi là “những thiên đường mù” hay một “bờ ảo vọng” đâu? Điều Trịnh Công Sơn nói, thực ra, có thể bao hàm cả những lầm lỡ của chính quyền miền Nam. Thế nhưng chí ít ông không bị bắt bớ vì tự do sáng tác nhạc “phản chiến”. Âm nhạc của Trịnh Công Sơn mà ra đời ở miền Bắc thì chắc chắn sẽ bị cho là ủy mị, làm chùng lòng chiến sĩ, và sẽ bị khai tử như hàng loạt bài thơ bài nhạc khác, Màu tím hoa sim của Hữu Loan là một ví dụ. Bởi vì ở miền Bắc, chỉ có một diễn ngôn được chấp nhận thôi, đó là chiến đấu và chiến thắng. Nhưng ở miền Nam, nhạc Trịnh Công Sơn được tồn tại và gây ảnh hưởng lên quần chúng. Nó làm những người miền Nam hiểu rõ hơn người miền Bắc rất nhiều về bản chất của cuộc chiến tranh này. Nó tiếp thêm sự chán chường cho những người lính như Nguyễn Bắc Sơn, đi đánh giặc mà cũng như không muốn đánh.

“Chảy trong lòng men nhạc Trịnh Công Sơn Đêm không ngủ trong những ngày bão táp

Ôi những ngày máu ứa xác quê hương”

(Nguyễn Bắc Sơn, Nhắc đến Ma Lâm)

38

Trịnh Công Sơn không hề avant-garde. Trịnh Công Sơn không vô tình tự mình nhìn xa hơn cuộc chiến để viết về kiếp nhân sinh, một cõi đi về. Ông tiếp nhận toàn bộ nền văn nghệ rực rỡ của miền Nam, được mở ra bởi những nhóm như Sáng Tạo của Mai Thảo hay Quan Điểm của Vũ Khắc Khoan. Sự lựa chọn mang tính cách hiện sinh, giữa đi hay ở, giữa bên này hay bên kia, giữa sống hay chết đã được mang ra bàn từ trước đó rất sớm từ những ngày đầu của cuộc Nam tiến thế kỷ ở một miền Nam của những con người được quyền tự quyết với cuộc đời của mình. Trịnh Công Sơn viết “đêm sông Hương nhung nhớ, ngày Cửu Long mơ, mơ một ngày Hồng Hà góp hội trùng dương”, nhưng Phạm Đình Chương đã viết Hội trùng dương


lý do ông viết Cho một người vừa nằm xuống để tưởng niệm đại tá không quân VNCH Lưu Kim Cương. Những quan điểm cho rằng Trịnh Công Sơn trốn quân dịch là vì không muốn tàn sát đồng bào, hay là Trịnh Công Sơn đi giữa hai làn đạn để nêu cao tư tưởng vì một Việt Nam chung theo mình là đang đánh giá quá cao tư cách Trịnh Công Sơn. Có nhiều hơn một lời chứng về thái độ thân quốc gia, chống cộng của Trịnh Công Sơn. Trong hồi ký của mình, Phan Thanh Tâm viết:

“ của ba con sông này từ những năm 1951 rồi. Trịnh Công Sơn viết Gia tài của mẹ năm 1965, nhưng Dương Nghiễm Mậu đã xuất bản Gia tài người mẹ từ 1963. Trịnh Công Sơn viết Nắng thủy tinh từ năm 1962, nhưng Thanh Tâm Tuyền đã cho ra đời Tôi không còn cô độc từ năm 1956. tôi buồn khóc như buồn nôn ngoài phố nắng thủy tinh tôi gọi tên tôi cho đỡ nhớ thanh tâm tuyền (Thanh Tâm Tuyền, Phục sinh, trong tập Tôi không còn cô độc, 1956) Chính miền Nam đã sinh ra Trịnh Công Sơn, và Trịnh Công Sơn đã chịu ơn những người quốc gia. Đó hẳn là

Trưa ngày 30 tháng 4 năm 1975 lúc xe tăng Nga T54 tiến vào ủi sập cổng dinh Độc Lập thì trên đài Saigon, cả nước nghe Trịnh Công Sơn hát bài Nối Vòng Tay Lớn: bàn tay ta nắm nối tròn một vòng Việt Nam. Nhưng ít ai biết tác giả với giọng ca đó đã từng bị đe dọa thanh toán giết vì một sáng tác sau vụ cán bộ nằm vùng nổ súng cướp micro ở Đại Học Văn khoa năm 1967 vì câu “anh nhân danh ai đến đây bắn vào người”; và mấy ai biết Trịnh Công Sơn đã ví Việt Cộng như “đàn bò vào thành phố” qua bản Du Mục? Ngoài ra, cũng hiếm người biết rằng nhờ báo Saigon trước 75 đăng lệnh cấm phổ biến nhạc phản chiến họ Trịnh số 33 ngày 8 tháng 2 năm1969, đã cứu Trịnh Công Sơn khỏi vụ xét Trịnh Công Sơn có công hay có tội với cách mạng, tại Hội Văn Nghệ ở Huế sau ngày toàn Việt Nam bị nhuốm đỏ; khi Hội đặt vấn đề về câu hát “hai mươi năm nội chiến từng ngày” và bài Cho một người nằm xuống thương tiếc đại tá phi công Lưu Kim Cương, một sĩ quan Việt Nam Cộng Hòa (VNCH).

39


Bản Anh nhân danh ai được giấu tiệt sau khi Trịnh Công Sơn nhận được lời cảnh cáo. Phạm Phú Minh, chủ biên Diễn Đàn Thế Kỷ cho tôi biết như vậy khi chúng tôi nhắc tới Quasimodo, một nhân vật vô gia cư sống quanh Quán Văn, chỗ mà nhà văn Hoàng Ngọc Tuấn gọi là Ở Một Nơi Ai Cũng Quen Nhau, cách Phủ Tổng Thống ba blocks. Vụ khủng bố có máu đổ trong trường học đã khiến Trịnh Công Sơn hết dám hát trước đám đông ở Saigon và Quán Văn đóng cửa luôn. Còn chuyện TCS thoát hiểm nhờ lệnh số 33 được Nguyễn Đắc Xuân kể lại trong Trịnh Công Sơn – Có một thời như thế. Sách này sưu tầm nguồn tư liệu đời Trịnh Công Sơn; có đề cập thời gian TCS về lại cố đô sau 1975, để tránh việc anh em Phong Trào không thích lập trường chung chung của họ Trịnh. Nguyễn Đắc Xuân và Hoàng Phủ Ngọc Tường là hai người hay được nhắc đến khi nói về vụ thảm sát Mậu Thân 1968 Huế.

Và tất nhiên, quan trọng nhất, vô cùng quan trọng, vẫn là bài viết của họa sĩ Trịnh Cung trên tạp chí Da Màu ngày 29/3/2009. Bài viết này nói lên rằng, cái câu mantra ngay cửa miệng của những người cuồng si Trịnh Công Sơn: “ông Trịnh Công Sơn không quan tâm đến chính trị” là cần phải xem lại. Khi viết nhạc, ông Trịnh Công Sơn không bao giờ nói rõ những gì mình nghĩ. Ông không nói “một bọn lai căng, một lũ bội tình” là ám chỉ ai. Thái độ của Trịnh Công Sơn về cuộc chiến, chính xác mà nói là một thái độ của “người già, em bé”, một cậu ấm lớn lên trong đô thị miền Nam không bao giờ trực tiếp cầm lấy cây súng, chỉ có ngồi “chờ nhìn quê hương sáng chói”, kêu đòi “hãy sống dùm tôi” vì “thịt da này dành cho thù 40

/* Khánh Ly và Trịnh Công Sơn tại Quán Văn Đại học Văn khoa Sài Gòn khoảng năm 1967

hận, cho bạo cường cho tham vọng của một lũ điên”, nhưng khi chiến tranh vừa kết thúc thì lại hăng hái giựt mic hát Nối vòng tay lớn trên đài phát thanh, kêu bà con hãy chào đón chính quyền mới. Không có những người lính tham chiến, dù là miền Nam hay miền Bắc, thì làm sao có ngày đất nước thanh bình để mà “đi thăm hầm chông và mã tấu”? Thi


Cách duy nhất để kết thúc cuộc chiến là phải “đi cho trót con đường máu xương”, điều mà một người lập lờ không xác quyết được. Thế nên trong khi hầu hết những văn nghệ sĩ của chế độ cũ có thái độ chống cộng rõ ràng, như Thanh Tâm Tuyền hay Tô Thùy Yên, phải ngồi tù cải tạo sau 1975, thì Trịnh Công Sơn lại vẫn được tự do ngồi nhậu ở nhà “từ sáng tinh mơ cho đến chiều tà” với những người bạn mới từ miền Bắc vào nhờ vào thái độ lập lờ về chính trị của ông. Trong khi tác phẩm của Dương Nghiễm Mậu, cũng về nỗi đau chiến tranh, bị đem ra bêu rếu, trưng bày như là văn hóa phẩm đồi trụy miền Nam và phải đi tù, thì Trịnh Công Sơn, thời chiến đã không có lấy một ngày quân vụ, thời bình lại cũng chẳng phải chịu một ngày ngồi tù.

/* Trịnh Công Sơn, Đinh Cường,Trịnh Cung và Văn Cao

thoảng chính Trịnh Công Sơn lại tự bật lại giọng phản chiến của mình, sau khi chỉ trích những kẻ “làm cách mạng” thì chính ông lại viết: Việt Nam ơi, còn bao lâu những con người ngồi nhớ thương nhau? Triệu chân anh, triệu chân em, hỡi ba miền vùng lên cách mạng.

41


chống Mỹ là nội chiến, với người cổ xúy là Trịnh Công Sơn, người cộng sản đã không kèn không trống mà âm thầm trở ngược lại bàn tay viết sử, chấp nhận lộn ngược lại cái ý nghĩa mà mình đã tin vào: Chiến tranh chống Mỹ biến thành nội chiến Việt Nam (ý này được lặp lại rất nhiều trong các video phỏng vấn của bà Khánh Ly). Còn một đặc điểm nữa khiến nhạc của Trịnh Công Sơn, dù là nhạc về chiến tranh, cũng rất hợp với thời bình: Đó là một thứ âm nhạc của người ngoài cuộc. Mình có đọc một lời nhận định của Mr. Tin Văn Nguyễn Quốc Trụ mà mình cảm thấy rất đúng: Cái không khí phản chiến của nhạc Trịnh Công Sơn mang tính gián tiếp. Muốn tìm tính trực tiếp của nó, phải lần tới những bản nhạc vàng, nhạc sến. Điều này giải thích, sau 1975, ở trong trại cải tạo, nhạc được hát âm thầm giữa những người tù, là những “khi tôi về, mẹ già run run đón…” /* trông cũng ngon zai phết nhờ?

Chính Võ Văn Kiệt đã giữ lại Trịnh Công Sơn, như một phần của chính sách chiêu hồi của người cộng sản sau năm 1975, để rồi Trịnh Công Sơn sau đó còn được mời tham dự Duyên dáng Việt Nam, những bài hát từng bị cấm được cấp phép cho hát trở lại, và mười mấy năm qua năm nào đến gần ngày 1 tháng 4 cũng có những đêm nhạc tưởng niệm. Chấp nhận diễn ngôn kháng chiến 42

Và một Trịnh Công Sơn chưa từng trải qua một ngày “quân vụ”, có đau nỗi đau nỗi nhớ, như vậy không?

Trịnh Công Sơn chưa bao giờ thực sự trải qua chiến tranh Việt Nam với tư cách người trong cuộc, và như vậy thì rất hợp với tâm ý của người thời bình nghe nhạc. Vì chiến tranh với người thời bình là một chiến tranh qua bảo tàng, qua sách sử. Một thứ representation làm nổi rõ lên những thịt xương máu đỏ. Đó là một thứ hiện thực mà


nhìn vào người ta không thấy gì khác hơn em bé Napal. Đó là một dạng khắc họa của trích xuất những ấn tượng thị giác. Nhưng đúng ra sẽ là những cliché, và vì thế nó thiếu trực diện. Những gì còn lại của Trịnh Công Sơn sẽ rất tương tự như câu chuyện Hàn Mặc Tử. Người ta quan tâm là vì những chuyện tình vụn vặt, được nói đến bằng những ngôn từ khó hiểu. Nó trở thành đề tài cho những bài viết trên Facebook và cả kịch bản phim điện ảnh. Những thứ tủn mủn đó an toàn, êm ái và không đau đớn, rất hợp cho một thứ dịch vụ của thời bây giờ. Còn những bi kịch thật sự của con người và xứ sở này, với người thời nay, dường như là quá lớn để chịu đựng. Việt Nam còn có một câu chuyện khác, câu chuyện của những vùi lấp, mà tại sao lại vùi lấp? có thể vì người Việt Nam hay cười xớn xở nên lại có nhu cầu về bi kịch rất lớn, nhưng lại chỉ chấp nhận và coi trọng được những bi kịch vừa phải, như bi kịch cuộc đời Hoài Thanh hay Vũ Trọng Phụng, trong khi những bi kịch kiểu Khái Hưng, Nhất Linh, Phạm Quỳnh hay Nhượng Tống thì lại quá mức chịu đựng. Mà cái chính, những câu chuyện rất khác ấy mới đủ sức tạo nên một lịch sử khác: lịch sử của các giá trị, chứ không phải thứ lịch sử dở hơi của các tiểu sử khủng bố hoặc khiến tâm hồn hậu thế phải nhỏ lệ. (Nhị Linh, Những câu chuyện rất là khác, 2014)

nhưng chắc chắn không ngầu bằng anh này */ 43


Kim Dung, cấu trúc & biểu nghĩa 020820

Đỗ Long Vân đã chỉ ra, thế giới của Kim Dung tiên khởi là một cấu trúc. Khi một nhân vật xuất hiện, nhân vật đó thường không tồn tại riêng lẻ, độc lập, mà sẽ có quan hệ về phương vị, thứ bậc với các nhân vật khác. Đã có Đông Tà, thì tất có Tây Độc, Nam Đế, Bắc Cái, Trung Thần Thông. Đã có Quang Minh tả sứ Dương Tiêu, thì tất có Quang Minh hữu sứ Phạm Dao. Võ công cũng vậy, đã có Cửu âm chân kinh, tất sẽ có Cửu dương chân kinh. Nhưng (nếu tôi nhớ không nhầm) cái nhìn của cấu trúc là cái nhìn thô bạo, bởi /* Kim Dung ở Sài Gòn

44

vì nó sẽ ưu tiên đặt trọng tâm vào mối quan hệ giữa các thành tố, chứ không phải bản thân các thành tố. Và cũng bởi vì cái nhìn này đóng băng mọi thứ trong một khoảnh khắc của “đồng đại”, thay vì theo dõi chuyển động trong dòng chảy “lịch đại”, các nhân vật hiện ra với một vẻ đơn điệu, thiếu sự phức tạp của nội tâm. Diệt Tuyệt hiển nhiên không chỉ là một người lạnh lùng, tàn nhẫn, cũng như thể loại nhân vật Du Thản Chi, Tống Thanh Thư hay Doãn Chí Bình không thể chỉ là những kẻ nam nhân vì tình mà mù quáng. Họ tất phải có chiều sâu trong nhìn nhận. Hỗn Nguyên Phích Lịch Thủ


Thành Côn, nếu nghĩ cho kỹ, sẽ quả là một tay đại ngu dốt nếu chỉ vì mối tình không thành với muội muội mà lại đi hại cho Tạ Tốn tan nhà nát cửa. Tương tự như vậy, Trương Vô Kỵ đâu nhất thiết phải trong sáng? Với một tuổi thơ như thế, lẽ ra Vô Kỵ nên là một người biết cay nghiệt, và dám lạnh lùng. Đó là khiếm khuyết của thế giới Kim Dung. Kim Dung, cũng như những ai đã tạo ra các vũ trụ hư cấu, như J. R. R. Tolkien chẳng hạn, đã có thể dựa vào những trục sẵn có của cấu trúc để mở rộng thế giới hư cấu, nhưng bù lại họ lại không thể tạo ra được những nhân vật có nội tâm đủ sâu để chạm đến cái phổ quát. Kim Dung đã mở rộng mọi thứ về chiều ngang, chứ không phải về chiều sâu. Kiều cũng là một thế giới hư cấu có chiều ngang, nhưng nội tâm của Thúy Kiều lại được chú trọng. Phan Ngọc khi bình Kiều đã chỉ ra cái hay của Nguyễn Du là đã tạo ra một tiền lệ trong lịch sử văn chương: cho nhân vật ở một mình. Ở một mình là cơ hội để tự tình, để các biến cố được xem trọng hơn là quy luật. Nhưng xét cho cùng, cũng như các thể loại văn học dân gian, vốn xem trọng quy luật cấu trúc hơn là biến cố, chính sự ổn định mới tạo ra được những điển phạm. Ác thì phải là ác như mẹ con Cám, dịu hiền xinh đẹp thì phải như cô Tấm. Với Kiều, thì đó là ghen như Hoạn Thư, đểu như Mã Giám Sinh. Và với thế giới Kim Dung, đó là đa tình như cha con nhà họ Đoàn, hoặc đạo đức giả như Nhạc Bất Quần. Những điển phạm của Kim Dung vẫn có đủ tiếng cười và nước mắt để người ta ghi

/* một hiệu sách ở miền Nam trước 1975, rất có thể có bán truyện chưởng? */

nhớ. Một ví dụ đáng kể đó là cuộc đời Tạ Tốn. Cuộc đời Tạ Tốn là một vòng tròn của băng hoại và cải hồi. Bởi khổ đau và bội tín, Tạ Tốn hoài nghi mọi thứ, phỉ nhổ cả ông trời. Nếu ông trời có mắt, thì làm gì có chuyện chính người thầy mà ông hằng kính yêu lại cưỡng hiếp vợ ông, giết chết cha mẹ và cả đứa con còn nằm trong nôi của ông, đến nỗi thịt xương lẫn lộn?

45


Từ chỗ bán mạng đánh nhau, vì chung sống lâu ngày nảy sinh tình thân mà họ kết nghĩa huynh đệ. Chính hai người Ân – Trương cùng nghĩa tử Vô Kỵ đã làm cho Tạ Tốn cảm thấy được sự ấm áp của gia đình trở lại. Nhưng tiếc thay, khi gia đình Trương Thúy Sơn trở lại Trung thổ, lục đại môn phái vì ân oán với Tạ Tốn và cũng vì lòng tham với Đồ Long Đao đã kéo lên núi Võ Đang ép hỏi họ vào đúng ngày mừng thọ của Trương Tam Phong. Vì không muốn phản bội nghĩa huynh, cũng không muốn gây phiền phức cho phái Võ Đang, cả hai tự sát. Rời băng hỏa đảo để tìm gia đình Trương Thúy Sơn, Tạ Tốn cũng phải đối mặt với những ân oán cũ. Kết cục, ông cùng kẻ thù không đội trời chung Thành Côn đánh nhau một trận long trời lở đất. Chọc mù hai mắt Thành Côn để trả thù, Tạ Tốn sau đó cũng tự phế võ công của mình để trả ơn sư phụ dạy võ thuật. Cuối cùng, ông chấp nhận để giang hồ đến xả thịt mình mà trả thù cho người thân của họ. Nhưng rồi tất cả đều tha thứ cho ông, cũng như ông tha thứ cho Thành Côn. Tạ Tốn cuối cùng quy y cửa phật.

Ông bôn tẩu giang hồ, tìm học kỳ thư bí tịch để mong một ngày đấu lại sư phụ mình để trả thù. Trên đường đi, ông đã chứng kiến biết bao kẻ hại người, đổi trắng thay đen, mà vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật, vậy thì thiên lý ở đâu? Tình huống đưa đẩy, khiến ông và Trương Thúy Sơn, Ân Tố Tố lưu lại băng hỏa đảo. 46

Cuộc đời Tạ Tốn và hình ảnh Tạ Tốn chửi trời chính là một biểu nghĩa của nỗi bi phẫn tột cùng trước sự tréo ngoe của cõi người. Hình như không có một nhân vật thứ hai trong thế giới Kim Dung đạt được mức độ hoài nghi bi phẫn như Tạ Tốn. Không liên quan cho lắm, nhưng Quỷ Cổ Nữ đã đề cập đến hai sáng tạo của Kim Dung trong Kỳ án ánh trăng, đó là Tạ Tốn và Tuyệt Tình cốc.


Bùi Tín on Vietnam War the documentary We have to admit that the movie makers are really ambitious. They had been spending almost 10 years collecting a mountain of materials. This is therefore a magnificient and giant project. Unfortunately, although they declared that they would try to make it objective and unbiased, it is actually not, especially in the way they overestimate the North Vietnam. They did not see the dishonesty of the communists. At the same time, they underestimated the key figures of the South Vietnam, such as Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu, the military leaders and also the military force of the South. That is the first drawback. Another drawback is that this movie means very little to the future. Released 40 years after the end of the war, this movie should at least provide the new generation with some lessons of the past. People of today’s era should based on the lessons of that war to solve the current political problems. That is the second drawback. And also, if I were to be the movie maker, I would put the emphasis on the lives of Vietnamese people, on their fate in this war. I can tell that it is a horrible fate. Vietnam has sacrificed millions of lives of its people, mostly the young, to follow the path of Communist party. But did we totally

achieve independence? Not yet. And democracy? It is still really fragile. If I were to make that movie, I will focus on the miserable lives of Vietnamese people, and the things that the world has not known yet, or even those that our younger generations has not yet come to know. For example, there have been countless patriotic parties that had been executed by the Communist party. A lot of people in my family had followed Đại Việt, Quốc Dân đảng. When I was just a child, the influence of Quốc Dân đảng was much more stronger than Việt Minh, especially among the intellectuals in rural areas. The number people who followed in the steps of Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, or Nguyễn Thượng Hiền was vast, but they were all killed. Brothers killing each other could probably be the unavoidable reality of every war. Vietnamese people were killing each other. Among them, the Communists are people with the firmest hands. They destroyed all the non-followers and regarded them as traitors. If we could remake it, I think we should talk more about the feelings and sorrow of those who devoted their efforts, their properties and time for this war, but at the end they did not gain anything. A war with the goal that hasn’t been achieved, and the title of that movie should be “the misleading war”. 47


F r a g m e n t s

“go bankrupt by the age of thirty” Tôi từng viết: “Việc gắn bó quá nhiều sẽ mang lại gánh nặng tâm lý sau khi tách ra. Vì bữa tiệc nào cũng phải tàn và chúng ta đều chỉ là những cá nhân đơn độc với hành trình của riêng mình.” (Nhật ký giáo sinh: Lời chia tay, 2017) Nhưng rồi tôi lại nhớ đến đoạn phim trong Call me by your name (2017), khi Elio trò chuyện với cha của mình, sau khi tạm biệt Oliver ở sân ga. Cha của Elio đã nói:

In my funeral, please play Thái Thanh singing Nghìn trùng xa cách.

Some people are just too serious to be creative.

Wedding is a ritual (maybe Levi-Strauss said something about rituals) which I refuse to practice.

There are two types of gay: the proud and the pathetic - who are indeed those that failed to keep being proud of themselves. 48

Thân thể anh còn đây, cái bướu đã mất. Anh khước từ sự hiện diện vô ích của nó nên anh trở thành một sự không thực. Anh là một sự không thực nằm đây… Nhưng, từ đó cho anh biết rằng anh là gì? Anh hơn đám đông vây quanh bởi anh ý thức được sự có anh, mọi người coi họ có mặt nhưng là một sự có mặt hư ảo, không thấy mình. Người ta khước từ anh – điều đó không cần thiết khi anh đối với anh đã là sự có mặt hằng cửu” (Niềm đau nhức của khoảng trống, Dương Nghiễm Mậu)

“We rip out so much of ourselves to be cured of things faster than we should that we go bankrupt by the age of thirty and have less to offer each time we start with someone new. But to feel nothing so as not to feel anything - what a waste!” (Andre Aciman, Call me by your name) Nếu cả đời cố gắng lãnh đạm với mọi mối quan hệ, chỉ để trốn tránh nỗi đau của mất mát, chia xa, chẳng phải chúng ta cũng mất luôn cả cơ hội được trải nghiệm niềm vui, hạnh phúc? Và như vậy, thì cuộc đời có còn gì đáng trải nghiệm nữa đâu?


Tôi tập sống chậm như con lười Flash bằng cách ngồi trong nhà vệ sinh lâu hơn mỗi khi đại tiện.

strange thoughts on death

Mưa triền miên, hẳn vì anh Long Vương đang cố khạc nhổ cho đủ KPI tháng 9.

Ở trọ một mình không nên ngủ nude, vì nếu bỗng một đêm chết trong giấc ngủ thì lúc người ta phát hiện ra xác mình, nói lại với ba mẹ mình về hiện trạng lúc đó thì mất mặt lắm.

Hôm nọ xem phim trên Peter Fever, tôi phát hiện ra một bài tập bench press hơi bị hay. Nhót [nhói + mót] như cứa dao vào đồng tử, châm kim vào màng nhĩ “Em nghĩ sao về cơ thể của mình?, tôi hỏi như vậy khi cả hai đã mệt nhoài nằm cạnh nhau. “Bình thường”, em đáp. Tôi biết sự kiêu hãnh không cho phép em thừa nhận mình xấu.

Lúc chơi truth or dare, có đứa một câu rất bãi nôn pha bãi thế này: Mẹ và bạn gái hoán thân xác, nhưng phải quan hệ với người để trở lại bình thường, phải chọn ai.

hỏi cứt đổi một thì

Tôi thường tưởng tượng ra cảnh đám tang ở căn nhà chật hẹp của mình rồi bỗng lo một cách rất nhảm nhí rằng nhà mình chật như vậy làm sao đủ chỗ đặt quan tài. Và điều đó làm tôi có thêm động lực để mua một miếng đất khác ở quê, xa chợ, và xây một căn nhà khang trang cho ba má dưỡng già. Dù gì thì tường nhà tôi cũng nứt rồi.

những từ khóa sau 0 giờ Bạn cứ nghĩ đời sống tình dục của thằng bạn mình tẻ nhạt, cho đến khi thấy lịch sử trình duyệt của nó có Luke Hudson. Điểm lại xem nào, tất nhiên phải kể đến Danny Wylde và Seth Gamble, và cả huyền thoại Brent Corrigan nữa. Nhưng đó là chưa kể đến những anh Mỹ gốc Á. “Hôm nay người ta có thể thân nhau hờ rồi, vì nhiều nguyên cớ mà cũng nào hết. Rồi người ta lại có những nữa, ở mỗi ngày, mỗi năm, mỗi giai

lắm mà ngày mai đã hững có thể chẳng có nguyên cớ người thân khác, thân khác đoạn của cuộc sống.”

(Bếp lửa, Thanh Tâm Tuyền) 49


cái nhìn khác Lịch sử không bao giờ thoát khỏi số phận bị viết lại liên tục. Mỗi lần viết lại, nó lại được củng cố rằng những gì đã diễn ra là tất yếu, và sẽ thôi bận tâm về những gì đã có thể diễn ra. Giống như cái cây tiến hóa của bộ linh trưởng có rất nhiều cành nhánh, nhưng chỉ có Homo sapiens là được loài người xem trọng nhất. Hoặc vô vàn khuynh hướng chính trị trước 1945 với nhiều người có lẽ không còn đáng bận tâm, và nhất là không thể biết. Cũng như không thể biết được liệu có hay không có cuộc gặp của Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh, Phan Châu Trinh và Nguyễn Tất Thành ở Paris năm 1922. Thế nên Hỏa Phụng Liêu Nguyên đáng kể ở chỗ Trần Mưu chuyển trọng tâm câu chuyện ra khỏi Lưu - Quang - Trương, để hé lộ những khả năng của một lịch sử khác, vốn bị vùi lấp bởi phía của La Quán Trung. Những khoảng trống của lịch sử chẳng phải là nơi nuôi dưỡng những khả năng của sự khác?

Phải chăng có hai cuộc đời trong một tuần? Một cuộc đời của văn phòng và tin nhắn báo lương, của những sáng chiều cùng bao hai bánh vùn vụt lao vào đám mù khô một ngày lao động mới, cuộc đời của những phong bì thiệp cưới, những khóa học và những cuộc phỏng vấn, cuộc đời của những nỗi buồn đêm chủ nhật bị chôn sống trước thềm ngày thứ hai, cuộc đời trên làn đường cao tốc, không có thời gian để yêu, không có thời gian để ghét (Sia). Cũng có một cuộc đời của những không-làm-gì, hoặc những chuyến bay tùy hứng lên Đà Lạt (chắc để khóc váng một trận rồi về), cuộc đời bên cốc cà phê, và nghìn bộ phim nghìn bài nhạc; cuộc đời của những tiếng đi bộ, leo núi hoặc tắm biển, chơi board game hoặc nấu ăn, chăm cây hay nuôi cá. Cuộc đời thứ hai hẳn đáng yêu hơn cuộc đời thứ nhất, và một số người mong chuyển đổi hẳn từ một sang hai. Hoàn toàn. Nhưng phải chăng việc sống cùng một lúc cả hai cuộc đời trong một tuần là một sắp đặt để chúng ta không xa tình đầy và cũng không xa lạc loài (Trịnh Công Sơn)? Nay tôi xin nhìn kiếp sống hai bề Đời sống đi về nhưng sẽ ước thề Sống như, sống như giấc mơ hiện về Sinh ra sinh ra sinh ra làm gì? (Hai khía cạnh cuộc đời, Phạm Duy) Làm sao để get the best of both worlds như Hannah Montana?

50


Nhân dịp đi ngang một con đường toàn là ăn xin, chợt nghĩ chỉ có mấy thằng ngây thơ tới mức ngu dốt mới tưởng mình là “con của vạn nhà, em của vạn kiếp phôi pha, anh của vạn đầu em nhỏ không áo cơm cù bất cù bơ”, vì cứ nhận vơ họ hàng như thế mà không đủ tiền để rải cho thiên hạ thì hóa ra hypocrite à? Làm gì có chuyện thế giới rồi đây sẽ hết người nghèo chỉ vì cái “mặt trời chân lý” chủ nghĩa Marx đó?

Hôm nay đang tắm thì tôi bỗng phát hiện một con ngài. Lập tức tôi nhớ đến con death’s-head hawkmoth trong The Silence of the lambs, và tự dưng tôi lại cảm thấy ngại khi có con ngài trong phòng tắm. Lúc đó tôi lại nghĩ nó là một dạng sinh linh có hiểu biết và nó thấy tôi trần truồng.

Vì sao Vương Gia Vệ lúc nào cũng mang kính đen? Điều này hẳn không giống với Anna Wintour, mang kính râm để che cảm xúc hay quầng thâm đâu nhỉ? Cho đến khi mang cặp kính râm cho người cận thị đầu tiên trong đời, tôi mới đoán rằng, có thể vì là một đạo diễn, ông ưa quan sát chung quanh. Nhưng sẽ thật bất nhã nếu cứ nhìn chằm chặp vào họ. Nhìn qua một cặp kính đen, người bị quan sát sẽ không biết là mình bị quan sát. Giống như tôi vậy, lúc vào trong thang máy, gặp một anh chàng ở tầng 8, tôi muốn ngắm những đường nét cơ thể của anh trong vài chục giây thang máy, nhưng lại ngại biết bao. Với cặp kính đen, tôi ngắm thoải mái và tùy thích, và tưởng tượng.

Tự dưng tôi thấy yêu thích việc về nhà sớm sau giờ làm, thay vì đi cà phê như trước đây, có lẽ là dấu hiệu của tuổi già. 51


3 nhà văn Việt Nam tự sát Trong một nền văn chương mà chỉ toàn những người sống vì một sự nghiệp cao cả nào đó, thì cái cụm từ “nhà văn Việt Nam tự sát” nghe thật giống một oxymoron. (Nhân tiện hôm nọ chợt nhớ ra có một oxymoron khá kinh điển, đó là “hạnh phúc của một tang gia”). Ấy vậy mà vẫn có những trường hợp như vậy và không chỉ có một, mà theo tôi được biết thì có ít nhất ba người: Nhất Linh, Tam Ích và Phạm Duy Khiêm.

Nhưng có phải vậy không? 52

“Bên dưới lớp áo của anh, có toàn bộ những thứ mà em xứng đáng có được vì đã làm một cô gái tốt”

“No country for old men” mà dịch thành “không chốn dung thân” thì cũng là chẳng hiểu gì về bộ phim.

principle of sufficient reason Bạn bắt đầu thấy cuộc đời absurd khi bạn cày bừa cả năm không dư nổi 18 triệu, mà một thằng bán diêm một đêm được 18 triệu. Bạn có thể viện dẫn đến sự quy đổi giá trị từ khoái cảm dục vọng sang tài chính, sang công lao động và thời gian vân vân. Và chính bạn cũng thừa nhận rằng nếu bạn quá giàu có bạn sẽ mua diêm với giá đó. Như vậy thì bạn lại bắt đầu tự hỏi, vì cớ gì mà con người sinh ra lại vừa đau khổ vì phải làm vất vả để dành dụm 18 triệu, vừa sẵn sàng vung tiền cho một cuộc vui với 18 triệu, và cái bàn tay vô hình đó vận hành theo một quy luật nào? Nhưng rồi, nếu vẫn tin vào principle of sufficient reason, bạn cũng sẽ dần dà đẩy về một nhận định rằng, có lý do cho mọi thứ, chỉ là mình chưa biết được thôi.

bây giờ tôi đang nghe Shakira, ở văn phòng, lúc ba giờ rưỡi chiều, bài hát có cái tên khá buồn cười: Bên dưới lớp áo của anh

my daily dose of antidepressants 1 “Mày có biết vì sao con le le đánh trống thổi kèn, con bìm bịp thổi tò tí te tò te không?” 2 Ê mày ơi tao phát hiện ra cái này ngộ lắm, mỗi khi Google một câu Kiều bất kỳ là lại tìm thấy một video vô nghĩa trên YouTube từ những cái tên tài khoản cũng vô nghĩa nốt. Mày có nghĩ đây là một thuyết âm mưu gì đó không? Tao nghĩ đây là thuật toán của YouTube

Một ca tệ “die welt stellung” như ý chí nói chung

hại hơn là dịch als wille und vorthành “thế giới và biểu tượng”, là kém.


those who can no longer read novels While reading André Gide’s The Immoralist, I spontaneously revisited my own problem with novels, specifically with the peripheral setting details which appear to be intrinsic to this narrative genre.

“To know how to free oneself is nothing; the ardous thing is to know what to do with one’s freedom” But if we read novels just to get those wise words or the main plot, then wouldn’t it be more time-saving to just read the summary and aphorism? Sometimes, some certain writers capture my attention even with their details because in a sophisticated way, they inject their philosophical insights into the details, like when I read The Great Gatsby: “Yet high over the city our line of yellow windows must have contributed their share of human secrecy to the casual watcher in the darkening streets, and I was him too, looking up and wondering. I was within and without, simultaneously enchanted and repelled by the inexhaustible variety of life.”

I hardly started reading a novel with the need for pleasure but, rather, with a question to be answered, and thus I find it too time-consuming to go through all those trivialities that do not move the story arc. Reading The Immoralist, I wanted to know how Gide depicts gay desire that interested Leo Bersani. I’m in no need of reading his description of the grandeur of Marseilles or the beauty of Marceline.

But if I really want details, then I will turn to cinema instead, where representations come with cinematic language, with colors and motion and sounds - all those that make life worth living. It seems like, at some point in history, we had a shift of sensory pleasure from merely conjuring up the visuals within our mind to something that is carefully embodied and articulated by the works of others.

Reading novels becomes such a habit of austerity. I believe many people who cannot write novels are those who can no longer re-create sensory impressions with words. But on the other hand, I also have another thought on this. Does this have anything to do with my weariness with ornaments in design? I cannot understand the need of unnecessary details in architecture or graphic design. I resign myself to funtionalism, a widely stigmatized frigid principles of modernist designs. Which is why I admire those who can appriciate the littlest things. [Now I think of Lily Allen, how similar is it a heartbroken girl with a pessimist when they talk about littlest things that once gave them joy] In a scene from Rick and Morty, Rick transforms himself into a pickle, and such a stunt was brilliantly commented by a therapist; this also reminds me of Cioran’s writing on the weariness of experiencing banal things in life. Put it further, even in life, we can also question whether there’s life on mars, for we lived this life ten times or more, and can easily tell how thing goes.

53


Dưng có một chị follow blog mình. Tìm hiểu thì chị học cao học ngành quản trị kỹ nghệ và xây dựng, và hiện làm quản trị đồ án xây dựng cho hãng xe lửa ở New Jersey.

Diễn biến mới “Trái tim anh đó rất chân thật chia ba phần tươi đỏ: anh dành riêng cho software engineering phần nhiều phần cho tiếng Pháp, và phần cho văn học Việt Nam…”

Và đọc một bài của chị trên Da Màu thì chị bảo là chị đọc Duyên Anh từ giữa thập niên 60, nghĩa là bây giờ chị có thể đã trên dưới... 60 tuổi? Nghĩa là chị đã sống trên dưới 60 năm cùng lúc 2 cuộc đời: một cuộc đời của xã hội, 8 tiếng đi làm và những phong bì thiệp cưới, và một cuộc đời của một mình, biên khảo, dịch thuật, suy tư, phê bình và sáng tác. Chị là một, nhưng có hàng trăm người như chị nữa, đọc và viết về những gì mà không còn mấy ai quan tâm, hoặc chỉ gói gọn trong một cộng đồng nhỏ lẻ. Với nỗ lực phần thư trong quốc nội và một cuộc sống mới của một thế hệ mới ở hải ngoại, rồi những người như chị sẽ chỉ là dấu chân trên cát, biến mất sau một đêm. Những ai dành phần đời mình để say sưa một thứ đã qua hay những thứ thuộc về nội tâm, rồi cũng đâu có vui hơn những người sống cho hiện tại, cho cái cuộc đời chung, mà rất có thể phải chịu đựng nhiều hơn những erklärungsnot hay weltschmerz vì đã chọn nhìn vào vực thẳm (để rồi vực thẳm nhìn lại chính mình). Vậy sao không quên phứt nó đi, để sống một cái hiện tại của tức giận, hào hứng, cuồng nhiệt hay hả hê? Phải chăng với họ, đó là một thứ lực tự nhiên như ăn ngủ? Nếu đã không thiết tha gì cái hiện tại này, mà bỏ hẳn luôn quá khứ và những giấc mơ, thì cuộc đời này có còn gì nữa đâu với một người bi quan? Liệu mình có sẵn sàng sống đến 60 tuổi như chị ấy?

54


thực ra thì, viết lách để làm gì chứ nhỉ? viết là thâu tóm sự phức tạp và toàn vẹn của cuộc sống vào một cái nhìn nhỏ hẹp, là áp đặt một trật tự có nghĩa cho một hỗn mang ngẫu nhĩ của tồn tại Thanh Tâm Tuyền chủ trương nghệ thuật là hủy thể, theo con đường của Dionysos chứ không phải Apollon thì phải? mà sao không để mọi thứ dừng ở sự mông muội của tiền ngôn ngữ, của không-nói, của bấtkhả-tri-bất-khả-tư-nghị? Đôi ba sợi chỉ trên đầu Chú chuột đi qua hỏi nhỏ “Anh ơi chỉ này có may được lông?” “May lông không thể, trồng lúa thì no”

trong lúc đang chôn sống mấy suy nghĩ dở dang cuối ngày chủ nhật bằng mấy dòng note vội trên tumblr để format não bộ cho tuần mới, bỗng nghĩ đến việc nộp đơn xin nghỉ, rồi chạy bộ 3 năm 2 tháng 14 ngày 16 giờ, như Forrest Gump ấy.

Vì sao khi mở cửa ra bọn cừu không chạy đi? Phải chăng cũng như đàn gà, đã quên cách bay và thấy con phượng hoàng chúng nghĩ là lập dị?

Có lẽ Sartre nói đúng chăng, rằng người ta viết là để thấy cái nhìn của mình có nghĩa.

Sao phải khóc thương cho một ông vua lưu vong ở Pháp hay một bà hoàng thái hậu chết trong nghèo nàn, khi họ cũng đã có một cuộc đời đầy ắp tiện nghi thoải mái mà hàng triệu người Việt đầu thế kỷ 20 không có? Không có cuộc đời nào là đáng quý hơn cuộc đời nào. 55


Ve sầu kêu ve ve Suốt mùa hè Đến kỳ gió bấc thổi Nguồn cơn thật bối rối ... [bản dịch năm 1914 của Nguyễn Văn Vĩnh]

56

Khi trang trí cây giáng sinh, và cảm thấy việc đó thật tốn thời gian khi thậm chí suốt mùa đông tôi sẽ chẳng buồn ngắm nó nữa, tôi bỗng tự hỏi tại sao người ta phải bày vẽ ra ngày giáng sinh rồi chuẩn bị, rồi trông chờ, cũng như người ta bày vẽ ra tết trung thu hay tết nguyên đán. Đó có gì liên quan đến cái tựa sách Lễ hội của sự vô nghĩa? Mà lễ hội nào mà chẳng vô nghĩa? Chính xác hơn con người tạo ra những lễ hội để quên đi sự vô nghĩa của cuộc sống. Và có lẽ có một cái gì đó, trong những nhẫn nại cần cù chăm chút cho một mâm cỗ trung thu hay một cây giáng sinh mà những người như tôi - vốn không sống vì những cảm giác worldly - không đủ nhẫn nại để tận hưởng. Tôi

đã lui về một thế giới mà - như Christopher Isherwood nói - là thế giới của những biểu tượng. Ăn những bữa ăn biểu tượng, ngủ những giấc ngủ biểu tượng, bởi vì tôi không có nhu cầu về sự cải tạo hình thức của thế giới ngoại vật. Đó có là phần nào lý do việc thay đổi cảnh quan sống, hay đi du lịch, với tôi, không còn quan trọng nữa?


Khi minh họa dãy số bằng trục, trục là đường. Cộng và trừ là những chuyển động có hướng sang trái hoặc sang phải của số 0. Sự ra đời của số 0 có rất nhiều ý nghĩa. Trước hết, nó là ý thức về giới hạn và đồng thời là tiềm năng của một sự phá bỏ giới hạn. Nó là mặt gương phẳng mà khi nhìn vào đó, người ta thấy nghịch đảo phép cộng của chính mình. Nó là sự khởi đầu, kích hoạt hai chuyển động ngược chiều nhau đến âm vô cùng và dương vô cùng. Nó là tâm đối xứng. [trong lúc học toán]

“Nhà độc 1 phòng, 16 mét vuông gạch men nâu; phòng độc 1 cửa sổ, lỗ thủng hình chữ nhật lúc thì màu xanh, lúc thì vàng óng, lắm khi xám xịt, đóng khung lên thế giới men nâu của tôi. 400 ô vuông nâu và 1 khuôn chữ nhật biến ảo, xoay như xoay rubic.” (Thiên sứ, Phạm Thị Hoài)

57


Pink Floyd’s The Wall 020920

Disclaimer (từ này thật ngu ngốc, nhưng sẽ tạm dùng): Thời điểm viết post này, tôi chỉ mới nghe đúng 3 bài từ album, đọc lướt qua Wiki và một số entry của trang The Wall Analysis của Bret Urick. Nhưng trong cách đọc của tôi, các ấn tượng đầu tiên luôn được xem trọng, bởi vì đó là vùng hoạt động của trực giác, nơi các phát hiện nảy sinh. Tôi cảm thấy có một điều gì đó ở The Wall và tôi muốn làm rõ nó bằng cách suy ngẫm, chứ không phải nạp thêm thông tin bên ngoài.

Điều tôi thắc mắc là, vì sao Pink lại trở thành một kẻ độc tài? Tuổi thơ sống với một người mẹ overprotective khiến trong Pink luôn thường trực hai cảm giác đồng thời, e sợ và dễ chịu. Thế giới khô khốc, nhưng vòng tay mẹ vẫn luôn êm ái. Sau mọi biến cố, Pink vẫn luôn có thể trở về với sự bảo bọc ấy. Nhưng trưởng thành đồng nghĩa với êm ái sẽ không còn nữa. Và Pink phải tự dựng nên một cơ chế để đối phó với những va chạm cuộc đời. Đó là the wall. The wall giống như túi khí trong ô tô, một lớp đệm ngăn sự va đập đau đớn, giống như Netflix và snack tối thứ sáu sau 40 tiếng làm việc căng thẳng của tuần. Nó là rượu và cỏ. Nó là dopamine và oxytocin. Với một số người, nó là biên khảo và suy tư. Điều này nghe thật lạ, nhưng tôi nghĩ nó rất có liên quan đến khái niệm khoảng cách mà một số critic tôi

58

biết đã dùng (P.H.Đ, C.V.D, P.N). Một số người cần khoảng cách để nhìn rõ một số thứ. Nói như ngôn ngữ nhiếp ảnh, là để không bị out of focus. Phan Ngọc không muốn tiếp xúc trực tiếp với Nguyễn Tuân cho đến khi nào viết xong quyển sách về phong cách Nguyễn Tuân. Hay như trường hợp của Wittgenstein, ông cảm thấy bản thân không thể đi đến được trọng tâm của các nghi vấn cơ bản nhất nếu cứ bị vây quanh bởi giới học thuật, nên năm 1913 ông quyết định lưu trú tại một phòng trọ thuộc làng Skjolden ở Na Uy. Chính tại đây ông viết Logik. Wittgenstein là một người thông minh, nhạy cảm và tham vọng. Ông muốn bằng cuốn Tractatus giải quyết triệt để mọi cuộc tranh luận triết học được người trước ông mở ra. Với những người như Wittgenstein, các mắc mứu trong tâm trí sẽ giống


như một niềm đau nhức. Mà muốn không còn đau nhức nữa, chỉ còn cách giải quyết một lần cho xong. Cũng giống như các thể loại cao thủ trong truyện chưởng. Hoàng Thường ngừng chiến, lui về thâm sơn cùng cốc để nghiền ngẫm toàn bộ võ công thiên hạ suốt hàng chục năm trời, chỉ để tìm ra gốc rễ của mọi vấn đề và nhổ bật nó, rồi mới hạ sơn giao chiến tiếp, nhưng không cần phải dùng đến chiêu thứ hai. Những người thông minh, nhạy cảm và tham vọng chắc chắn

thấy rõ hơn ai hết sự bất toàn và vô trật tự của xã hội: Các chính trị gia luôn tuyên bố bản thân xả kỷ vị nhân, fraternité, nhưng thực tế toàn một bọn chỉ lo vinh thân phì gia; Người ta kêu gọi nhau hy sinh như Nguyễn Văn Nam cứu người đuối nước nhưng nếu bảo họ và gia đình họ hi sinh trước thì tất nhiên là không; Người ta cứ cổ xúy égalité nhưng không một ai thoát được cái nhìn phân biệt đối xử, cũng như luôn đòi hỏi luật pháp hóa liberté nhưng lại không chịu hiểu rằng chẳng có cái gì là liberté khi đã nằm trong insti-

Для повноти образу необхідно підкинь брови

59


tution; Người ta đòi cấm ăn thịt chó nhưng lại không chịu được veganism, lại không đủ nhạy cảm để hoài nghi rằng biết đâu chính củ cà rốt cũng có cơ chế cảm nhận nỗi đau của riêng nó; Người ta tưởng rằng chia lại đều ruộng đất thì égalité sẽ thành tựu, nhưng không hề biết rằng, chỉ qua dăm bảy năm, khoảng cách giàu nghèo sẽ trở lại, vì cơ bản égalité chỉ là illusion; Văn hóa đại chúng, mặc cho khoác vẻ cao đạo, thực tế, với những body 6 múi, chỉ là sex sells, kiếm tiền dựa trên sự động dục của các thế hệ thanh niên nối tiếp nhau (tất nhiên điều này không xấu, đạo đức giả mới là đáng dàn xếp); Người ta chửi bới pedophile nhưng không hiểu được sự khác nhau giữa child abuse và pedophile, và trên Tumblr thì lại share phim tự quay của trẻ vị thành niên. Trước cái thực tế đa dạng khôn kiệt đó, một người sẽ muốn tự mình sắp đặt lại mọi thứ theo một trật tự của mình. Không ngẫu nhiên khi Thanos cảm thấy chẳng trông chờ được vào ai cả, phải tự mình xử lý bằng một cái búng tay (mặc dù Thanos suy nghĩ khá ngu về vấn đề overpopulation). Thế cho nên một kẻ thông minh, nhạy cảm và tham vọng một khi đã thành công về mặt chính trị, tất yếu sẽ trở thành một kẻ độc tài vì chính sự cực đoan của mình. Pink trong The Wall là một kiểu người như vậy. 60

Bằng bạo lực áp đặt một trật tự lên một tồn tại vốn không có trật tự (hoặc có một trật tự của riêng nó) – xã hội loài người, Pink đã diệt chủng cá tính để tạo ra một xã hội đại đồng như ý. Nhưng chính qua cách này, Pink lại trở thành chính những kẻ mà anh từng rất ghét, như lão thầy giáo đã khẽ vào tay và chỉ trích anh vì bức thư tình ngày còn bé. And if thou gaze long into an abyss, the abyss will also gaze into thee. (Nietzsche, Beyond Good and Evil) The wall thì an toàn và êm ái, nhưng cùng lúc sẽ làm mất kết nối với đời sống và khiến người ta trở nên lạnh lùng và cực đoan, bởi vì họ không thể hiểu được cách chung sống với người khác. Và khi một người cực đoan nắm quyền lực, họ tất sẽ thành phát xít.


t.A.t.u 071120 Đến bây giờ tôi vẫn không hiểu làm cách nào mà t.A.t.u. từ Nga đã băng qua đại dương để nổi danh ở Mỹ, rồi xuất hiện trong mấy DVD lậu gắn nhãn “những bài hát bất hủ USUK” mà tôi mua hồi mới học cấp hai. Những DVD này, ban đầu tôi mua để nghe (sau khi được bà chị hàng xóm “khai hóa” bằng mấy MV của Britney Spears trong máy vi tính). Nhưng đến khi tôi phát hiện ra chúng có một chức năng khác đáng khao khát hơn trong những năm tháng dậy thì: something to masturbate to, thì tôi xin tiền mua đĩa lậu chính yếu là để tìm những MV có cảnh shirtless men, còn nghe nhạc chỉ là phụ. Điều này, hiển nhiên gia đình tôi không ai nghĩ đến. Nhưng chính từ chúng thi thoảng lại có những xuất hiện rất đột ngột, nhiều khi tạo ra những tình huống rất gay cấn, như Sexy của French Affair (suýt làm tôi phải come out, mà sau này tôi mới tìm ra tên). Và cả 30 minutes, tức 30 минут, của t.A.t.u. Hình như mất một thời gian tôi mới biết rằng có một số cảnh nóng bỏng như vậy ở giữa MV 30 minutes. Và trong mấy phút tranh thủ hoàn thành nghĩa vụ

với tuổi dậy thì, tai tôi nghe bài này, hoàn toàn không chủ định. Dẫu vậy, cái âm nhạc của 30 minutes cùng câu chuyện trong MV của nó để lại trong tôi một nỗi ám ảnh, mà mỗi khi nghe lại, tôi luôn cảm thấy thật mạnh mẽ những tội lỗi giấu diếm, những khoái cảm vụng trộm, và cả một tuổi dậy thì bừa bộn. Nó giống như cái cảm giác thức dậy sau một giấc ngủ trưa lưng chừng, mồ hôi nhễ nhại vì tiết ngày hè, gối chăn nhàu như một cuộc đời không thể sắp xếp. Một tuổi trẻ không thể quay đầu. Những hình xăm không thể xóa. Cơn giận không kiềm chế. Cơn nghiện

không hồi kết. Saliva của những pha nút lưỡi đầy chán chường mà vẫn bị cuốn vào. Những đổ vỡ không thể hàn gắn. Những vết bẩn không thể tẩy xóa. Nhiều đau khổ trong chiều sâu, kín đáo như cô gái ngồi bàn cuối. Những điều trên đây có lẽ không có ý nghĩa gì với ai hết, vì chúng chỉ là những gì gợi lên trong tôi, với riêng tôi, dựa trên những kinh nghiệm của tôi mà thôi. Và cái màu xanh bệnh tật của vòng quay ngựa bay trong MV lại làm tôi nhớ đến một số hình ảnh của Fallen Angels (1995). 61


/* Maika Elan

62


Thân bất do kỷ 240720

Tiết đại thử. Gần đây tôi mới biết có hẳn một tiểu thuyết tên là Tháng Giêng ngon như một cặp môi gần. Có lẽ đó là một câu chưa chịu cũ của thi sĩ queer Xuân Diệu. Phạm Đoan Trang thông báo rút khỏi NXB Tự Do. Hiển nhiên những người như Phạm Đoan Trang làm tôi nhớ đến lời một bài hát của My Chemical Romance, đoạn người cha nói với người con: “Son, when you grow up, would you be the savior of the broken, the beaten, and the damned? Will you defeat them, your demons and all the non-believers, the plans that they have made?” À, hôm nay đi ăn cháo vịt, tôi cố tình order nhỏ giọng, nhưng con bé đó lại hỏi toáng lên bằng giọng mẹ: “Tóm lại là phao với thịt hay phao với đầu”, và làm tôi tỉnh cả người: Tại sao tôi lại phải thấy ngại khi người ta biết mình thích ăn phao câu nhỉ? Và điều này cũng y hệt như cái “mặc cảm wave alpha” của tôi. Tôi cứ tưởng mình đã biết bất cần sau nửa đời câu nệ thể diện, hóa ra là không. Tôi chưa bao giờ hết ảo tưởng – thứ ảo 63


tưởng đại trà – rằng mình vẫn còn cơ hội trở thành một con chim phượng hoàng, đặc biệt và xứng đáng có đặc quyền. Có lẽ tôi cũng đặc biệt, nhưng không phải theo kiểu thanh cao của chim phượng hoàng, mà là kiểu mấy con bọ hung thích lăn cứt á. Trong thập loại chúng sinh, trong bát bộ thiên long, hiển nhiên có loài thanh cao ưa chỗ sáng sủa, mát mẻ, thì cũng sẽ có loài bần tiện, thích tìm ẩm thấp tối tăm. Có lẽ tôi thuộc về loại thứ hai. Liệu khi tôi có thể chấp nhận việc bị đối xử như Quasimodo, tôi sẽ nhẹ nhõm và ít buồn hơn chăng? Bottom line: Đừng xấu hổ khi order phao câu ở quán cháo vịt, nếu bạn thật sự thích ăn phao câu? Vì như vậy là mauvaise foi đó.

64

Tôi cứ nghĩ là tôi sẽ viết một bài sớ thật dài, thấm đẫm bùi ngùi của nostalgia, khi nhận được tấm bằng đại học, sau 9 năm trời. Nhưng không. Cũng như việc tôi luôn cảm thấy rằng cấu trúc của mình đã sụp đổ, tôi không thể nào viết được một văn bản dài hơi với mở thân kết nữa, cái cảm nghĩ của tôi khi tốt nghiệp cũng bị ném vào vùng ký ức hỗn mang những dở dang. Nếu có một dạng thức vật hóa nào đó, thì nó sẽ là những xù xì bất đối xứng của những chiếc mặt nạ grotesque. Phải chăng tôi đã vô tình hiểu được câu trả lời của Cioran, khi ông được hỏi vì sao không tiếp tục viết: “I don’t want to slander the universe anymore; I’ve done it long enough, don’t you think so?”


Phải chăng điển cố điển tích, từ cái nhìn của ký hiệu học, có thể xem như những biểu nghĩa? Và nếu vậy thì khi đọc lại Mặt nạ thủy tinh của Suzue Miuchi, tôi nhận ra sự sáng tạo hai nhân vật Maya và Ayumi chính là tạo ra một biểu nghĩa về khái niệm talent và genie của Schopenhauer. Và đọc lại Kim Dung, thì tôi thấy, có ba nhân vật có thể kể là ba biểu nghĩa, đó Kim mao sư vương Tạ Tốn, (Ngụy) Quân tử kiếm Nhạc Bất Quần và Diệt Tuyệt sư thái. Cũng gần đây, tôi được nghe một người thứ hai nói Schopenhauer giống một triết gia phương Đông lạc giữa thế giới phương Tây, đó là Phan Văn Trường, thuật lại qua hồi ký của Hồ Hữu Tường.

Cũng thật thú vị khi giờ đây đọc lại bài thơ Solenzara và Thanh Niên Cao Vọng Đảng của Văn Cầm Hải, tôi mới hiểu ý tứ của nó. Văn Cầm Hải đọc về Nguyễn An Ninh khi ở Tây Tạng à? Làm tôi nhớ những ngày đi du lịch Đà Lạt, tôi đọc Nguyễn Vỹ. Tôi cũng muốn thử, một lúc nào đó, trong quãng nghỉ ngơi của một lần nhảy việc, sẽ đạp xe từ Nam ra Bắc. Tôi sẽ đọc Kiều Thanh Quế ở Vũng Tàu, sẽ đến Quảng Bình để xem có còn nhiều ngói mới hay không, sẽ đi Quảng Ngãi thăm ngôi mộ “sè sè nấm đất bên đàng” của Tạ Thu Thâu, rồi lại trở về úp mặt vào sông quê, miễn là cái con sông Cà Ty đó bớt tanh hôi đi. Ừ, ngày xưa có người hát “khi đất nước tôi thanh bình, tôi sẽ đi thăm”, còn bây giờ tôi hát “khi tài khoản tôi dư tiền, tôi sẽ đi thăm”. Nhưng nhất là, sau khi bơi, lúc ngồi ở ghế đá nghỉ một chút trước khi đi làm, tôi bỗng muốn nghe lại Thanh Thúy hát Nhạt nắng và Thái Thanh hát Nghìn trùng xa cách. Trong mấy ngày đi khám bệnh vì tưởng mình bị suy thận hoặc là ung thư đại tràng gì đó, tôi bỗng có một suy nghĩ là, nếu tôi chết, tôi sẽ muốn đám tang của mình nên bớt đọc kinh lại, mà nên mở nhạc Thái Thanh, mở cho tôi nghe bài Nghìn trùng xa cách, có những câu: “Đứng tiễn người vào dĩ vãng nhạt màu Sẽ có chẳng nhiều đớn đau Nối gót người vào dĩ vãng nhiệm màu Có lũ kỷ niệm trước sau” Chợt nhớ đến một bộ phim tài liệu trên kênh NHK mà tôi vô tình xem, nói về cái bốt điện thoại trên một ngọn đồi hướng ra biển, thuộc thị trấn Otsuchi, tỉnh Iwate, Nhật Bản. Cái bốt điện thoại đó không kết nối đến đâu hết, người ta đi vào đó, đóng 65


cửa lại, quay số, rồi nói chuyện với người thân đã mất trong tsunami năm 2011. Đáp lại chỉ là tiếng vọng của tiếng nấc của chính họ trong cái bốt lặng im. Tôi nghĩ cái mộ của mình cũng nên có một cái bốt điện thoại như vậy. Tôi nghĩ hầu hết sẽ quên tôi nhanh lắm, vì tôi sống có ra gì đâu. Chỉ có má và mấy dì sẽ hay gọi cho tôi. Rồi sau đó thì tôi sẽ nhanh chóng bay màu lắm, như trong phim hoạt hình Coco ấy. Lại nói, cái vụ hoang tưởng rằng mình bị bệnh nan y làm tôi không dám ngủ cởi truồng, vì sợ nếu chẳng may mình chết bất đắc kỳ tử trong lúc ngủ thì lúc chủ nhà phá cửa xông vào thấy cái xác thúi quắc không mang đồ thì xấu hổ chết mất. À quên, không thể chết lần hai, nhưng nói chung là kỳ cục lắm. Dạo này tôi cũng biết một anh nhà báo vừa chết. Anh viết mấy bài thơ có chữ “lồn” rất hay. Lão xe ôm sát bên phòng tôi đến hôm nay mới mở được những bản nhạc nghe được, hiển nhiên là có bài “Tây Ninh nắng nung người, mà trận địa thì loang máu tươi” rồi. Chính vì bài đó nên tôi mới hỏi đồng nghiệp là quê nó có nóng không ấy, và thật hợp ý khi nó cũng biết bài hát này.

66

Tôi cũng đọc lại Kiều. song song với bản dịch của Huỳnh Sanh Thông. Chợt nhớ đến câu thơ của Thanh Tâm Tuyền: “Sự em có mặt cần thiết như những sớm mai (nếu đời người không có những sớm mai) anh trở dậy đọc thơ Nguyễn Du những câu lục bát buồn rưng rưng cuối đường của một ngày” Chính Thanh Tâm Tuyền cũng viết Cửa vào Đoạn trường tân thanh mà. Truyền thống đọc Kiều ở Việt Nam dày dặn lắm. Tôi định hôm nào viết một bài dài hơi tử tế bình Kiều sẽ để mấy câu trên của Thanh Tâm Tuyền làm đề từ, và chắc chắn trong đó phải có nói đến cách dịch Kiều của Nguyễn Văn Vĩnh. Và tôi cũng muốn viết một fiction mà nhân vật chính là Vương Quan. Tôi cũng không rõ vì sao tôi lại hứng thú với Nguyễn Văn Vĩnh. Có lẽ chỉ là vì tôi cần thêm thời gian để hứng thú hơn với tất cả mọi thứ.


Nguyễn Tân Hoàng’s A View from the Bottom

Surprisingly, the author of this book is friend with Nguyen Thanh Viet, the Pulitzer Prize winner with the novel The Sympathizer, and Fan Popo, a Chinese filmmaker whom I followed. This book criticized the stigma against Asian “bottomhood” (coined by the author) in American queer culture in the 90s, shed light on the interwoven problems of race, gender and sexual preferences among gay community in the US, using dif-

ferent types of materials varying from conversations on Grindr to gay porn. It seems like to those who grew up in Vietnamese diaspora community, unsatisfactory sex life is their biggest concern, which made this book somehow irrelevant to the life of most gay people in Vietnam. Anyway, this could be a nice read, especially when it has pornographic images which could hardly be found in many other academic works.

040620

67


Sự thật trong cái lạnh 051220

Suốt bốn tuần qua, tôi chưa trở lại biển, và nếu cuối tuần rồi tôi cũng bỏ, thì đây sẽ là lần đầu tiên trong vòng 10 năm, tôi nghỉ bơi open water đúng một tháng. Thứ bảy rồi, biển động, gió rất mạnh và sóng lớn nổi lên từ cách bờ hơn một dặm, không thể bơi ra được, ngay cả khi có đi bằng nẻo cầu tàu. Nhưng khi đêm xuống, thì xuất hiện xoáy nghịch, nhiệt độ giảm. Đến sáng chủ nhật, webcam cho thấy vùng vịnh khá đằm. Những đường đẳng áp thu hẹp, và từ vòng tròn cực Bắc thả ra một cơn gió chạy xuống phía Nam, băng qua Ireland, áp chế lớp sóng cồn sót lại của đêm qua. Sóng chỉ thoát được gió khi vỡ vào bờ, như cục xà phòng vuột khỏi đôi bàn tay nắm chặt. Khí hậu như thế dễ dẫn dụ những người lướt ván ra biển. Ở nhà, trước khi rời đi, tôi có ho một cái. Tôi nhận ra ngay cái tiếng 68


ho ngắn và khô đó. Nó là một triệu chứng hơi phiền, tuy đã thành quen, báo hiệu rằng tôi đang hồi hộp, như lúc trước một cuộc thi, một cuộc phỏng vấn, hay một cuộc bơi lớn. Ngay cả khi tôi không ý thức được rằng mình hồi hộp, cơ thể tôi cũng sẽ tự động bắn ra một dấu hiệu như thế, mặc dù đây cũng chỉ là một cuộc bơi ngắn sáng chủ nhật, như hàng nghìn cuộc bơi open water mà tôi đã trải qua. Cơ thể tôi lên tiếng như một phản ứng fight or flight từ tiềm thức, trước một mối đe dọa về thể chất. Cái lạnh chính là một mối đe dọa về thể chất. Nhịp tim tăng cao, stress hormone được sản sinh nhiều hơn. Toàn bộ những gì người ta thể hiện về bơi nước lạnh trên mạng đều chỉ là làm dáng, cũng tức là lừa dối. Bởi vì họ chỉ xem nó như là một thực hành khổ hạnh. Họ không sợ cái lạnh, chí ít, nó không làm họ hồi hộp hay ho. Rõ là như vậy. Kể từ lần cuối tôi bơi, nhiệt độ đã giảm, nhưng tôi không biết là giảm bao nhiêu. Chắc đâu đó giữa 6 và 9 độ. Toàn bộ đại dương trên thế giới có thể lấp đầy khoảng trống giữa những con số đó nếu bạn không quen chịu lạnh, và tôi tự hỏi liệu mình đã mất đi bao nhiêu phần cái khả năng chịu lạnh của bản thân, khi tôi đã không cố đẩy giới hạn của mình đi xa hơn trong suốt những mùa đông vừa qua, mà hài lòng với nửa giờ bơi khi nhiệt độ giảm xuống còn 8 độ. Tôi đã quen với nước lạnh từ lâu. Thực ra tôi có thể chuồi mình vào nước ở bất kỳ nhiệt độ nào, bởi vì từ kinh nghiệm của mình, tôi biết những điều mà những người mới bơi không biết. Hay chính xác hơn, tôi biết những thứ mà cơ thể họ

không lường trước được. Tôi biết cái lạnh không thể làm tôi chết, nhưng tôi biết nó có thể làm tôi đau đớn tới mức nào. Khả năng thích nghi với nước lạnh càng mất nhiều thời gian luyện tập để đắc thụ thì càng không dễ mất đi một cách nhanh chóng. Bằng chứng cho thấy khả năng này có thể được giữ lại đến tận sau 6 tháng không tiếp xúc với nước lạnh. Cú ho của tôi nói tôi biết rằng tôi đã nghỉ bơi một thời gian và giờ trở lại nước lạnh có thể rất đau. Tôi nhớ những quãng nghỉ dài 3 tuần tương tự vào mùa xuân trước, khi nhiệt độ ở vào điểm thấp nhất trong năm. Cuộc bơi đầu tiên trở lại lúc nước khoảng 7 độ gây ra cơn đau đáng kể. Giờ thì có nhiều người bơi thường xuyên hơn trong suốt mùa đông ở Guill. Năm ngoái xuất hiện nhiều những gương mặt mới mà tôi không biết, ngày ngày ngụp lặn vào bất cứ ao hồ nào tìm được trong tiết mùa đông. Có những người mang neoprene hood và gloves, cũng có những người chỉ mặc mỗi đồ bơi. Tôi thì ở khoảng giữa, mang cap solicone, kính bơi (khá hiếm người mang, cho thấy họ thực ra không phải dân bơi chuyên) và earplugs (có lẽ tôi là người duy nhất mang chúng, mặc dù tôi đã cảnh báo, nhưng mọi người thường nghĩ rằng nó không cần thiết). Trời xanh và nước có vẻ đằm, nhưng gió lạnh làm tôi lần lữa một lúc. Chân tôi đau khi chầm chậm bước xuống những bậc bê tông ngập nước triều lên. Nước dâng đến ngực, và rồi tiếp đó tôi ngụp đầu xuống. Tôi từng mô tả ba phút đầu của bơi nước lạnh sẽ thế nào, nhưng không phải lần bơi nào cũng như nhau. Toàn bộ những biểu 69


hiện thường thấy của cơ thể trước cơn sốc nhiệt đều trở lại, nén những cú hớp hơi, kiểm soát nhịp thở, nhưng hậu quả của 3 tuần không bơi thấy rõ nhất ở cơn đau ở hai cẳng chân. Những người bơi nước lạnh không thích dùng từ “cơn đau”. Tôi thì nghĩ khác. Nó chính xác là một cơn đau. Cơn đau này thể hiện theo hai bước. Đầu tiên là sự kích thích bao trùm toàn bộ các tế bào thần kinh thụ cảm nhiệt. Chúng lan truyền đi những tín hiệu điện đến não của bạn tương tự như khi bạn tự đốt chính mình. Cảm giác đó khá ngắn, chỉ khoảng mươi giây cho đến một, hai phút là nhiều. Bước thứ hai của cơn đau thường không được mô tả. Nó kéo dài lâu hơn, và na ná như sự mất sức. Hai cẳng chân sẽ cảm thấy mất năng lượng, thiếu sức mạnh cơ bắp cần thiết. f lúc này không bằng ma, và tôi gần như không đập chân trong suốt mấy phút đầu. Trong khoảng 1 đến 200 mét đầu tiên, tôi bơi với hai mắt gần như nhắm. Như một phản xạ thể chất, tôi đi vào bên trong mình. Thi thoảng tôi nghĩ rằng có lẽ lần tới mình nên làm theo cái phương pháp được một số người yêu thích: trước hết dành một lúc đứng nước cho cơ thể quen với cái lạnh, rồi mới bơi. Nhưng lần nào tôi cũng trở lại cái kiểu phù hợp với mình nhất, từ đó bơi khỏi những khó chịu và cơn sốc nhiệt. Tôi bơi tới những mỏm đá Comolee. Trước đó tôi đã nghĩ mình có lẽ chỉ bơi khoảng 15 phút thôi. Nhưng khi tôi chạm mốc 300 mét, toàn bộ những khó chịu, đau đớn, đều đi qua, chân tôi đập nước trở lại, và tôi kiểm soát cơ thể hoàn toàn. 70

Tôi bắt đầu nghĩ về những sải bơi dài và thẳng. Tôi cứ thế bơi gần 30 phút trước khi trồi lên khỏi cái suối nguồn tuổi trẻ mà tôi đồ rằng là cội nguồn của mọi huyền thoại trên đời. Tôi thấy như mình trẻ lại, và tràn đầy sinh khí, như một vị thần đại dương được tái sinh lần nữa. Có lúc tôi nghĩ về những tình thế lưỡng phân của việc bơi nước lạnh. Những người bơi nước lạnh thấy rõ nhất một thế phân đôi: vừa yêu cái lạnh, lại vừa ghét cái lạnh. Nhưng với riêng tôi, bơi nước lạnh còn có những cái thế lưỡng phân khác. Không có gì gắn chặt bạn vào thế giới của vật chất, vào khoảnh khắc của cái thực, như là bơi nước lạnh. Da rát xít,


như bỏng vì lửa hay nước đá. Bàn chân đau. Mắt nhắm chặt. Tim đánh trống. Chỉ còn dùng kinh nghiệm để kiểm soát nhịp thở. Tại đây, lúc này, tôi ở khoảnh rìa của sự sống thường ngày, khoảnh rìa của năng lực mà cơ thể chúng ta đã tiến hóa được. Tôi có thể bơi nhẹ nhàng hoặc điên cuồng, nhưng không thể né tránh, không thể thoát khỏi được thực tại. Tôi không thể giả vờ hay tưởng tượng là tôi ở đâu đó hoặc ở lúc nào đó không phải lúc này, trong cái thế giới của nước, của thực tại. Vũ trụ của tôi thu vào việc bơi và cái lạnh. Tôi lạnh, và ướt, và đang bơi. Nếu tôi có cần hay muốn một cái hình xăm, chẳng phải đó là toàn bộ những gì tôi cần phải

nói ra? Toàn bộ là kinh nghiệm nội tại và không có gì siêu hình hết. Nhưng cũng chính trải nghiệm này cung cấp chất liệu cho tưởng tượng của tôi. Khi bơi trong cái lạnh, tôi cảm thấy như có thứ gì đó bên trong mình được khai mở, thứ gì đó tôi đã không biết là có tồn tại, đã từng bị khóa chặt im lìm, nay như một cánh cửa giấu kín được mở ra, như giữa vùng cát khô cằn thình lình trổ lên một mầm sống. Tôi không thể nói là hoàn toàn bất ngờ, bởi vì tôi đã quen với cảm giác này. Tôi đặt niềm tin tuyệt đối vào nó. Nó giống một sự khải thị, nhưng không phải từ một lời tiên tri hay một hiển linh thánh thể. Nó đến một cách dần dà, và kéo dài ngay cả sau khi tôi rời mặt nước. Lúc nhiệt độ lõi của cơ thể đã giảm, và dần lấy lại hơi ấm, tôi vẫn cảm nhận được nó, khi cái lạnh rút dần khỏi mình, như đi ngược lại các nguyên tắc nhiệt động học, vào trong kẽ hở được mở ra bởi một cảm thức lớn lao những thần bí riêng tư, như ngôn từ chảy tràn bất tận. Tôi tin cái lạnh cho mình thấy những điều bên trong bản thân, hoặc bên trong thế giới mà tôi chưa từng biết. Không phải cái lạnh ban phát cho tôi một năng lực thấu thị. Chỉ là có lẽ nước lạnh chảy tràn vào một khoảng trống vô hình nào đó mà những thứ khác không thể. Nhưng tôi hài lòng với cái hẹn với những khải thị không thường trực này, ngay cả khi tôi chỉ là một con linh trưởng ngu ngốc trần tục, chẳng biết làm gì ngoài đờ đẫn trong sung sướng. Tôi biết thật khó để bạn xem việc bơi ra ngoài rìa của đất liền, của sự sống, không phải là một thực hành khổ hạnh mà là một sự kiện của hân hưởng.

71


Đó là lý do tôi thi thoảng nghĩ việc bơi nước lạnh cũng giống như một cái chết tí hon, mang đến khả năng khai sáng. Trong trải nghiệm siêu việt này, tôi không thấy bất kỳ bằng chứng hay nhu cầu nào cho cái siêu hình, cái siêu nhiên. Bấy nhiêu năm qua, ngần ấy thời gian ở ngoài khoảnh rìa cuộc sống, chưa bao giờ làm lung lay cái sự vô thần sâu sắc của tôi. Toàn bộ chỉ là sự sâu rộng của đại dương, cái rùng mình vì lạnh, và những sải bơi thuần thục. Tôi trải nghiệm những điều diệu kỳ nhưng không thấy cần phải gán nó cho bất kỳ thứ gì siêu việt. Cái thế tục thiêng liêng vẫn luôn ở đó để chạm đến, và tôi không cần phải đặt vào nó một ánh mắt để chiêm ngưỡng hoặc một tín điều để chấp nhận. Không có điều kiện tiên quyết nào của niềm tin, cũng không cần bất kỳ một pháp khí nào để đắc thụ. Nó là một cái thiêng liêng luôn mở ra cho bất kỳ ai muốn thử. Không có sự né tránh, không có sự lừa dối nào khả hữu với tôi trong cái thực của bơi. Chỉ có chấp nhận trải nghiệm này như nó là. Chỉ có chấp nhận bản thân như chính mình vẫn thế. Chỉ còn, với tôi, sự thật trong cái lạnh. Tôi không nhanh.

/* Dịch từ bài The Truth is Cold trên blog Lone Swimmer, một blog mà mình yêu thích.

72

Tôi không bền. Tôi không điêu luyện. Do đó, tôi thậm chí còn bối rối khi tôi so sánh kinh nghiệm của mình với những người bơi khác trên mạng. Nhưng trong khi đã dành cuộc đời mình để bị rối trí vì người khác, trong làn nước này tôi thấy sự sáng rõ, bởi vì ở đây tôi chỉ có một mình, với sự thật và không một bản ngã nào hết. Không phải lúc nào những cảm nhận này cũng diễn ra. Tôi cũng không chắc liệu tôi có chủ động tìm kiếm nó như một món quà sau khi bơi. Nó luôn là một thứ không lường trước, nhưng cũng không gây ngỡ ngàng. Những chi tiết tôi kể trên đây chỉ là một lời giới thiệu. Còn cái phần quan trọng thực sự thì lại rất ngắn. Ngữ cảnh luôn đòi hỏi nhiều ngôn từ hơn sự thật. Sự thật thì thường đơn giản. Cuộc sống chúng ta là những mảng xám phức tạp, tương phản với cái màu đỏ cháy rực của làn da sau bơi, hay cái màu đen lạnh của biển mùa đông. Chỉ có cái ấm và cái khô là lừa dối. Nước thì luôn thành thật. Và cái lạnh thì không lừa dối.


The umbilical cord 090121 Earlier today, when I told my Mom that I would like to go back to the city by late afternoon, she said I should stay until tomorrow morning. The conversation went intense and reached the point where she lamented my behavior. Mom said that she has spent her whole life raising a child without knowing that he would seize any chance fleeing home when he grew up. Rather, he should be aware of how little time his parents have left and appreciate every single moment of reunion. In a second, I thought that I would argue immediately, but something, probably my laziness, held me back. It might as well do less harm to the current situation. But then I wanted to dissect those thoughts, assuming there’s something that could ease my guilty conscience. If I were to say something, it would be about the absurdity of parenthood. A man’s life is not supposed to be around his parents. Works and money, albeit often regarded as the scapegoat for most family separation, are not even close to the real reason. Generations have tolerated such a conception that long-distance relationships are intrinsically bad. But they’re not. Living independently and away from home is crucial to self-development. It’s a chance for me

to wake up to the fact that I am absolutely alone, living or dying, so that I’m totally free to pursue whatever I find worthy and meaningful, which could probably be much more than a stable job, a happy marriage or even a child. Yet, if I were to have a son, I would tell him right at his college graduation ceremony, that from then on, his life would officially be of his own. And it doesn’t mean that I don’t love him. It means that he has to take full responsibility for whatever life choices he makes, since I won’t be there forever to lift him out of his troubles. He does not need to live up to my or anybody’s expectation. He doesn’t need to be rich or have kids. At some point, he might want to go to Tibet and become a monk. Or he might want to be a gems trader in Myanmar. He could take a tedious job in Europe or live as a nomad in Africa. And the last thing I want to see is my son suffering from an obligation to go home and serve as my walking stick. All he needs to know is that he can come back anytime, but it’s not his duty to do so. I want my son to know that he bears no constraints, and he is totally able to live the life he wants. I don’t want him to grow old and blame me for something he couldn’t have finished.

73


A child is born neither for the sake of his parents’ pleasure of nurturing activities, nor for the comfort they might receive during their solitary later life. Love should not be in the form of burden. Although my Mom is a strong-minded woman, I know for sure that this philosophy is too much for her to handle. And I can imagine myself some years later, when life offers me no choice but to succumb to my parents’ wish, when we have to see each other everyday but joy is too rare to be found. What’s left is a great reluctance in accepting the fact that my life could not be otherwise, just like that of a small town girl whose marriage has already been settled without her consent. But I will try not to be angry and not to blame anybody for my shitty life because after all, there might be not much difference between various ways of living in this futile universe.

74


75


Đừng đốt 290920 Tần Thủy Hoàng sau khi thống nhất Trung Hoa đã theo lời thừa tướng Lý Tư thực hiện chính sách phần thư, khanh nho (tức đốt sách, chôn nho sĩ) để thống nhất chính kiến và tư tưởng. Số phận của sách vở ở xứ sở này có lẽ cũng không quá khác biệt. Nhà Minh khi xâm lược nước ta cũng đốt sách. Chế Bồng Nga của Chiêm Thành khi đánh vào Thăng Long cũng đốt sách. Miền Bắc sau năm 1954 phát động phong trào chống văn hóa nô dịch, tìm sách in dưới thời Pháp thuộc để đốt. Miền Nam sau năm 1975 cũng có chiến dịch bài trừ văn hóa đồi trụy - phản động, đốt, niêm phong và cấm lưu hành các tác phẩm của nhà in, nhà xuất bản và nhà sách lớn tại Sài Gòn như Khai Trí, Sống Mới, Độc Lập...

/* Đặng Thùy Trâm?

76

Nhưng miền Nam có một nền văn hóa sách báo rất phát triển. Có thể kể ngay những cái tên nổi bật. Về triết học, miền Nam có Cao Văn Luận, Trần Thái Đỉnh, Nguyễn Văn Trung, Trần Bích Lan, Nguyễn Duy Cần, Kim Định, Nhất Hạnh. Về biên khảo, có Trần Ngọc Ninh, Nguyễn Hiến Lê, Phạm Thế Ngũ, Vương Hồng Sển, Thanh Lãng, Nguyễn Ngu Í, Đoàn Thêm, Phan Khoang. Về thi ca có Nguyên Sa, Quách Thoại, Thanh Tâm Tuyền, Cung Trầm Tưởng, Tô Thùy Yên, Đinh Hùng, Bùi Giáng. Phê bình văn học có Tam Ích, Đỗ Long Vân, Huỳnh Phan Anh. Văn chương có Võ Phiến, Mai Thảo, Vũ Khắc Khoan, Doãn Quốc Sỹ, Dương Nghiễm Mậu, Bình Nguyên Lộc, Mặc Đỗ, Phan Du, Nguyễn Mạnh Côn, Sơn


Nam, Duyên Anh... Nếu “xóa sổ” toàn bộ những tác phẩm và tác giả miền Nam trước 75 thì sẽ chẳng khác nào ta có một nền văn hóa đang lành lặn mà tự chặt gãy giò để đi cà thọt cà thọt đến tương lai. Điều này làm tôi liên tưởng đến một đoạn trong tác phẩm kịch Thành Cát Tư Hãn của Vũ Khắc Khoan. Khi quân Mông Cổ chiếm xong Tây Hạ, Thành Cát Tư Hãn cầm cuốn sách hỏi một ông già: - Sách… sách này… để làm gì? - Muôn tâu Đại – Hãn, sách ghi lời thánh nhân. - Thánh nhân là ai? - Muôn tâu Đại – Hãn, thánh nhân là những bậc đại hiền thuở trước, như Khổng Tử… - Tên đó có biết cưỡi ngựa bắn cung không? - Muôn tâu Đại – Hãn, phu tử chỉ viết sách và truyền đạo. - Đạo dạy gì? - Đạo dạy điều nhân nghĩa, khắp hang cùng ngõ hẻm nơi Trung – nguyên, không ai là không biết tới. - Vì thế nên người Trung – nguyên mới thua người Mông – Cổ. Người Mông – Cổ không cần nhân nghĩa. - Muôn tâu Đại – Hãn, nhân nghĩa là gốc của phép trị dân. - No ấm cần hơn. Mà muốn vậy thì phải dạy dân bắn cung, cưỡi ngựa. Có thế thôi. Dân Tây – Hạ các ngươi có mất nước thật cũng không oan! Tại sao lại học đòi theo thói người Trung – nguyên?

thượng sĩ quân lực VNCH Nguyễn Trung Hiếu nói với người lính Mỹ Frederic Whitehurst. Và bản thân ông Frederic Whitehurst khi nghe xong cũng cảm thấy rằng đó là một cuốn sách quan trọng không nên đốt đi. Để đến hơn 35 năm sau, Frederic Whitehurst mang cuốn nhật ký này đến trao tận tay cho gia đình Đặng Thùy Trâm. Nếu không có cái thái độ “đừng đốt” này của Nguyễn Trung Hiếu và Frederic Whitehurst thì sẽ không bao giờ có một Đặng Thùy Trâm như ngày nay người ta vẫn biết, một biểu tượng đẹp đẽ làm nên tính chính danh cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hơn mọi lời tuyên ngôn. Điều mỉa mai là, chính những cuốn sách ngày xưa bị đem đi đốt ngày nay lại được các tổ chức về văn hóa nghệ thuật “chiêu hồi”, cho phép in lại, và các nhà xuất bản in lại để bán trên Tiki, trên các nhà sách toàn quốc với giá 3, 4 tô phở, tạo công ăn việc làm cho rất nhiều người trong ngành xuất bản.

Năm 2009, Việt Nam làm phim về Đặng Thùy Trâm lấy tựa phim là Đừng đốt. Cái câu “đừng đốt” đó chính xác là câu nói của 77


Just another distraction để ngồi lên ghế không làm gì

78


79


80


Millions discover their favorite reads on issuu every month.

Give your content the digital home it deserves. Get it to any device in seconds.