Page 1

01


cùng ngắm nhìn những họa phẩm biết bay


M ột k h ối đ ườ ng nét và m à u sắ c ch uyể n đ ộn g tro ng k hô ng trung đ ã t ạo ra n h ữn g p hút thư giã n tinh thầ n làm t h oả m ã n tâ m hồ n và ướ c n g uyện c ủa co n ngườ i. Ch ơ i D iều, đ ấy là một c á c h đ ơ n giả n nhất đ ể cụ t h ể ho á nghĩa thực của h a i c hữ tự d o.

2010© Trung tâm Festival Huế

17 Lê Lợi - Thành phố Huế - Việt Nam

www.festivalhue.com


“ Ch ỉ là giấy thô i m à trở thà nh ngọ n nguồ n hạ nh p húc K h i d iề u bay tó c trắ ng c ũng thà nh x a nh ”

Ở Việ t N am , hình ả nh những c hú bé ngồ i trên l ưng t râu t h ổi s á o thả d iều như m ộ t biểu tượ ng c ủa sự t h an h bìn h rất q uen thuộ c tro ng tra nh d â n gia n Việt N am. Từ n h ững c á nh d iều rất đ ơ n giả n, q ua bà n tay k h é o lé o và tr í tưở ng tượ ng p ho ng p hú, d iều đ ượ c s án g t ạo t heo hình tượ ng và sự tíc h tro ng vă n hó a d ân tộc t ruyền thố ng như c him Lạ c trên Trố ng đ ồ ng, h ìn h R ồn g, Phượ ng, c him Cô ng. . . Th e o ôn g N guyễn Vă n B ê, c hủ nhiệm Câ u l ạ c bộ D iều Huế t h ì d iề u Việt N a m có nguồ n gố c đ ầ u tiên tạ i H uế. Th ờ i x ưa, d iều đ ượ c m ô p hỏ ng theo hiện tượ ng gió t h ổi t un g b ay giấy và ng m ã trên c á c m iếu m ạ o. Trẻ con t h ấy vậy bèn d ùng d ây b uộ c c á c m ả nh giấy l ạ i đ ể t h ả t h e o n h ững cơ n gió. Tuy nhiên d o k hô ng có b ộ k h un g n ê n d iều k hô ng thể c ất c a o đ ượ c. S a u đ ó c á c t h ươ n g n h â n ngườ i M inh H ươ ng m a ng theo c ả d iều s an g Việ t Na m đ ể c hơ i tro ng những c huyến l à m ă n d ài n g ày. Từ những c á nh d iều Trung Q uố c, c á c nghệ n h ân n ướ c ta đ ã nghiên c ứu sá ng tạ o nên những ch iế c d iề u m a ng đ ặ c trưng r iêng c ủa Việt N a m .

04


N ế u d iề u c ủa phươ ng Tây đ ượ c c hế tạ o hiện đ ạ i theo ph ươ n g p há p k hí đ ộ ng họ c, có k íc h thướ c l ớ n, l à m bằn g vật l iệu tổ ng hợ p thì d iều c ủa Việt N a m l ạ i c uố n h út n g ườ i thưở ng ngo ạ n bở i c hính những sả n phẩ m t ừ t re, g ỗ, giấy, vả i, q ua bà n tay thủ cô ng c ủa những n g ườ i ch ơi d iều d â n d ã và đ ượ c v í như “nghệ thuật múa rối t rên k hô ng”. Và ở m ỗ i v ùng đ ất nướ c ta , ngườ i ch ơ i d iề u l uô n tìm tò i sá ng tạ o nhiều k iểu d iều k há c n h au. Đ ồn g bằng B ắ c b ộ đ ặ c trưng vớ i c á c l o ạ i d iều S á o k iể u d án g đ ơ n giả n m ộ c m ạ c nhưng k hi b ay c a o , ch iế c d iề u có thể tạ o ra những â m tha nh v i v út trầ m bổn g n h ờ những c hiếc sá o l à m bằ ng tre, bay c à ng n h an h và c a o, tiếng sá o c à ng d u d ươ ng q uyến rũ. Đ ặc biệ t, v ùng H uế nổ i tiếng vớ i những l o ạ i d iều t in h x ảo, m uô n m à u, m uô n vẻ c ủa c á c co n vật truyền t h ốn g ma ng nét thâ m trầ m , tra ng nhã c ủa c ung đ ình Huế. Các nghệ nhâ n c hơ i d iều đ ất k inh thà nh có k ỹ t h uật ch ế tá c và đ iều k hiển d iều rất đ iêu l uyện. K h ác vớ i dá ng vẻ c ung đ ình c ủa d iều H uế, d á ng m ộ c mạc của d iều sá o, d iều m iền N a m l à sự p ha trộ n tinh tế giữa t ruyền thố ng và hiện đ ạ i từ k iểu d á ng đ ến ch ất liệ u c hế tá c, m a ng l ạ i c ả m giá c vô c ùng m ớ i l ạ .

05


Vào mùa hạ , k hi gió m ùa Tây N a m thổ i ngậ p t ràn n ô ng thô n m iền B ắ c c ũng l à l úc k hô ng gian đ ầy ắ p tiếng sá o d iều v i v u. Thả d iều k h ôn g c hỉ l à m ộ t trò c hơ i m à l à m ộ t p ho ng t ục cổ truyền có nhiều ý nghĩa sâ u x a . Tục thả d iề u chủ yếu đ ượ c thực hiện sa u m ùa m ưa , c ầ u mon g t ạ nh rá o, c ầ u gió m át tră ng tha nh. Lúc bấy giờ ngườ i nô ng d â n c ầ n k hô rá o đ ể thu h ái, ph ơi p hó ng thó c l úa đ ồ ng thờ i c ũng tự t h ưở n g c ho m ình những giây p hút thả nh thơ i mắc võn g b ên rặ ng tre nghe sá o d iều v i v u. N h ữn g c á nh d iều ấy thườ ng m ộ c m ạ c, thô s ơ, ít s ắ c m à u. Cá nh d iều thườ ng hình tră ng lưỡ i liề m , k hung d iều l à m b ằ ng c ật tre bá nh tẻ, ch uố t trò n và rá p nố i vớ i nha u. Giữ k hung Nắp sáo hình vòm xẻ rãnh để gió lùa vào tạo nên âm thanh

06

d iề u là m ộ t “ x ươ ng số ng” bằ ng tre c ứng to bản , n hô d à i ra ha i bên k hung. . S á o thườ ng làm bằn g ố ng nứa , c hia l à m ha i k ho a ng, đ ầ u g ắn n ắp hình vò m xẻ rã nh đ ể gió l ùa và o tạ o n ê n âm tha nh.


D iều đ ượ c phất bằ ng giấy b ả n, đ ố i k hi b ằ ng vỏ b a o x i m ă ng, tuy nặ ng nhưng b ền. G iấy p hất đ ượ c b ồ i thà nh nhiều l ớ p bằ ng nhựa trá i c ây, p ha d ẻo k ẹo. D iều sá o tuy trô ng đ ơ n giả n nhưng p hả i k héo tay m ớ i l à m đ ượ c, c á nh d iều p hả i thật c â n . Tuỳ theo từng d á ng d iều m à ngườ i ta có tên gọ i r iêng c ho co n d iều đ ó : d iều “c á nh tho i ” nhọ n ho ắt, d iều“c á nh c ha nh” tù hơ n, d iều “c á nh m ộ c ” thâ n hầ u như thẳ ng

07


Sáo lớn tiếng kêu trầm, vang; sáo nhỏ thanh, cao, réo rắt. Khi bay cao, sáo diều hòa quyện nhau, tạo nên bản hòa tấu vui nhộn, đầy màu sắc âm thanh trên bầu trời.

08


“ Tiếng sáo thường mang tâm trạng của người làm ra nó. Khi nghe tiếng sáo diều, người dân trong làng biết ngay đó là diều do ai làm.Có những người thường tạo ra những âm thanh vui tươi nhưng có những người lại tạo ra những âm thanh sâu lắng mang đầy tâm trạng”.

Tiế n g s áo d iều truyền thố ng k hô ng c hỉ đ ơ n thuầ n l à một âm t h anh, nó đ ượ c k ết hợ p b ở i nhiều ố ng sá o k há c n h au, có ch iều d à i k há c nha u và tạ o ra những â m tha nh k h ác n h au ba o gồ m tiếng c hiêng (â m va ng “ bi, bi ” ) , t iế n g ốc ( âm va ng “đ u đ u” ), tiếng c huô ng (â m va ng “đ ô đ ô”) , t iế n g cò i (â m va ng “ vo vo” ). D iều c à ng bay nha nh và cao, t iế n g sá o c à ng d u d ươ ng, q uyến rũ. M ỗ i v ùng có s ự kế t h ợ p k há c nha u, d o đ ó tiếng sá o d iều c ũng m a ng đ ặc t rưn g củ a m ỗ i l à ng q uê. N ghệ nhâ n N guyễn N gọ c Vụ ch o biế t “ Tiếng sá o thườ ng m a ng tâ m trạ ng c ủa ngườ i làm ra n ó. K h i nghe tiếng sá o d iều, ngườ i d â n tro ng l à ng biế t n g ay đ ó l à d iều d o a i l à m . Có những ngườ i thườ ng t ạo ra n h ữn g â m tha nh v ui tươ i nhưng có những ngườ i lại t ạo ra n h ững â m tha nh sâ u l ắ ng m a ng đ ầy tâ m trạ ng”. Tiế n g s áo d iều B á D ươ ng đ ã đ ạt đ ến đ ộ tinh tế : to, van g, âm t h a nh trầ m bổ ng, ngâ n nga , có hồ n, có nhịp, n h ư bộc bạc h c ả tấ m l ò ng c ủa ngườ i nghệ sỹ Cái t in h t uý c ủa sá o d iều B ắ c B ộ k hô ng c hỉ nằ m ở v iệc làm d iề u, mà nó cò n đ ượ c thể hiện q ua c á c h c hơ i d iều. Th ờ i k h ắc đ ể thả d iều p hả i l à những ngày trờ i q ua ng, mây t ạn h , cá nh d iều đ ượ c đ ưa b ở i ngọ n gió nồ m na m mớ i lê n cao, tiếng sá o m ớ i va ng x a . N gườ i l à ng m ỗ i k hi n g h e đ ượ c t iếng sá o c ũng bỗ ng c hố c c ả m thấy tha nh t h ản , n h ẹ n h à ng và thư thá i

09


010


K hô ng a i có thể tính ra tuổ i c ủa d iều H uế. Theo c á c bậ c c a o niên thì d iều H uế đ ã có trên tră m nă m tuổ i. Vùng đ ất cố đ ô H uế ngày trướ c vố n l à nơ i hộ i tụ nhiều nét sinh ho ạt vă n hó a d â n gia n đ ộ c đ á o và tro ng đ ó có m ộ t trò c hơ i d â n gia n đ ã đ ượ c nâ ng l ên tầ m nghệ thuật nghệ thuật thả d iều.

011


Khung diều được chế tạo hòan tòan thủ công bằng tre và vải xoa với hình các con vật truyền thống của cung đình như rồng,phương, ó, công, bướm...

012


N g uyê n liệ u đ ể l à m d iều H uế k hô ng c ầ u k ỳ. Tre đ ể l à m d iề u t h ườ n g m ềm và d ẻo. S a u đ ó d á n giấy, vả i m ỏ ng h oặc n ilon lê n k huô n. Điều q ua n trọ ng l à ở cô ng đ o ạ n ch ế t ác. N ó đ ò i hỏ i nghệ nhâ n phả i có sự tưở ng tượ ng ph on g ph ú, óc thẩ m mỹ, k ỹ nghệ tinh x ả o đ ể có thể s án g t ạo n ê n những co n d iều m a ng d á ng vẻ đ ộ c đ á o, k h ôn g con n ào giố ng co n nà o. Cá c nghệ nhâ n CLB D iều Huế đ ã làm ra nhiều l o ạ i d iều vớ i hình d á ng đ ẹp đ ượ c làm bằn g vải xo a vớ i hình c á c co n vật c ung đ ình truyền t h ốn g n h ư: côn g, rồ ng, phượ ng, ó, b ướ m …M ỗ i l o ạ i đ ề u có vẻ đ ẹ p r iêng, m ộ t x ả o thuật tạ o hình tuyệt mỹ. L àm d iề u là vậy, cò n c hơ i d iều c ũng l à c ả m ộ t nghệ t h uật. Có t h ể n ó i, “ vớ i c á nh d iều H uế, m ộ t l o ạ i hình n g h ệ t h uật mới đ ượ c k ha i sinh - nghệ thuật m úa rố i t rê n k h ôn g. Việt N a m và thế giớ i đ ã có rố i c ạ n, rố i n ướ c, n h ưn g “rố i trờ i ” thì c hỉ H uế m ớ i có”

013


Đặc biệt những cánh diều Huế luôn nổi bật trên nền trời với những màu sắc vô cùng rực rỡ và hài hoà . Đó chính là nhờ sự kết hợp độc đáo của hệ ngũ sắc Huế. Người Huế đã tổng hợp màu của Hệ Ngũ Sắc truyền thống Đỏ Xanh Vàng Trắng Đen với ảnh hưởng chàm thành Hệ Ngũ Sắc riêng của Huế là vàng, cam, đỏ, lục, tím .

014


“Ð ối với tô i, nghệ thuật c hơ i d iều l à vô cùn g, lu ô n m ớ i m ẻ và c ũng l ắ m k hó k hă n, đ òi h ỏi họ c hỏ i l iên tục ”. N g h ệ n hâ n N guyễn Vă n B ê Ch ủ n h i ệm CLB D iều H uế

015


Diêu rô gồm 300 con diều nhỏ ghép lại với đủ màu sắc tạo thành diều liên hòan dài 1000m

K h ác vớ i dán g vẻ cun g đ ìn h của d iề u H uế, d áng m ộ c mạc của d iề u s áo Bắc B ộ, d iều m i ền Nam l à s ự ph a t rộn t in h tế giữa truyền thố ng và hiệ n đ ại , man g một d án g vẻ ho à n to àn m ớ i l ạ t ừ k iể u d án g tớ i ch ất liệ u c hất tác c ũ ng nh ư cách ch ơ i d iề u.Từ h ìn h ả nh c ánh d i ều rô cổ đ iể n , đ ặc t rưn g của d iều Vi ệt Nam , các n g h ệ n h ân đ ã s án g t ạo ra d iều l i ên hò an gồm rất n h iề u n h ữn g con diều rô k ết hợ p l ại . K h i bay lê n t ạo n ê n ấn t uợ ng vô c ù n g đ ẹp mắt bở i d ải màu s ắc và đ ộ q uyển c hu yển c ủ a con d iề u. B ên c ạnh đ ó, các n g h ệ n h ân t ron g CLB d iều Ph ư ợ ng H o à n g quận 8 ( Tp.HCM) vớ i niềm đ am m ê tì m tòi cái mớ i đ ã h ọc h ỏi cá c h c hế tạo di ều c ủa ph ươ n g Tây. Đ ó là n h ữn g c á nh d i ều rất hi ệ n đ ại đ ượ c ứn g d ụn g ph ươ ng p háp k hí độn g h ọc n h ằm bay cao và nha nh n hư d i ều l ượ n , d iề u k h ối, d iề u mặt Tră ng, d i ều h ì nh Cầu.

016


K há c vớ i k iểu d iều m ộ t d ây, k há c vớ i c á c h điều k iển d iều b ay nhẹ nhà ng theo hướ ng gió, d iều l ượ n có tớ i ha i d ây và tay c ầ m . Đặ c b iệt hơ n, d iều b ay theo nguyên l ý c ả n gió, t ức c à ng b ị c ả n gió c à ng l ượ n d ữ d ộ i nên có đô ng ngườ i tụm l ạ i níu d ây c hừng nà o, sức că ng c ủa d iều c à ng m ạ nh l ên c hừng đ ó D iều k hô ng đ ượ c c à i c á c thiết b ị â m tha nh, n hưng vớ i c á c h c hế tạ o đ ộ c đ á o c hỉ từ ha i lớp vả i, c húng phát ra â m tha nh gió c ủa n hững co n d iều k hô ng x ươ ng . N hững c á nh diều này k hi bay l ượ n l ên k hô ng trung tạ o ra ấ n tượ ng vô c ùng đ ẹp m ắt bở i tạ o hình m ớ i l ạ và k íc h thướ c ho à nh trá ng , đ ó l à n hững c hú b ạ c h tuộ c, c á m ậ p, c á c hép… k hổ ng l ồ “ bơ i l ượ n” trên b ầ u trờ i. “Chơ i d iều l à thú c hơ i ta o nhã k hô ng c hỉ giúp ngườ i c hơ i x ả stress m à cò n rèn l uyện s ức k ho ẻ rất tố t. Tâ m huyết c ủa tô i l à nâ ng t ầ m d iều từ thú c hơ i d â n gia n thà nh bộ m ô n n ghệ thuật thể tha o rộ ng rã i ” Nghệ nhâ n Tha nh Vâ n C hủ nhiệm CLB D iều Phượ ng H o à ng Q. 8 - Tp. H CM. 8

017


NGUYỄN ĐĂNG HOÀNG

NGUYỄN THANH HIỆP

LÊ HÒA

TRẦN QUANG ĐẠI

BÙI NGỌC RÔ

CAO PHƯỚC HƠN

N G U Y Ễ N VĂ N A N

TRẦN KIM TÍNH

TRẦN TRỌNG TRUNG

PHẠM TRỌNG THẠNH

HOÀNG THIỆN TRUNG

NGUYỄN THANH TÚ

HỒ HỮU QUỐC

L Ê M I N H TÂ M

N G U Y Ễ N VĂ N H O À N G

NGUYỄN THANH TÙNG

NGUYỄN THANH BÌNH

NGUYỄN THANH LỘC

ĐỖ CHÍ THÀNH

VÕ LÊ THÁI MẪN

Đ Ỗ X U Â N LÝ

H Ồ VĂ N L Ĩ A

PHẠM HUYNH

L Ê VĂ N B Ê

NGUYỄN MINH PHƯƠNG

N G U Y Ễ N VĂ N N H Ỏ

NGUYỄN HỮU TOÀN

TRẦN LONG TOÀN

L Ê VĂ N Q U Ý

TÔ TUẤN TRUNG

NGUYỄN TRƯỜNG HUY

NGUYỄN THANH LÂM

NGUYỄN THANH HÙNG

TÔ TÚ TRINH TRẦN ĐỨC HUY TRẦN ĐỨC T R Ầ N TẤ N V Ĩ N H TRẦN THỊ THU CÚC N G U Y Ễ N VĂ N H Ù N G

018


T R Ầ N T R Ọ N G VĂ N N A M

ĐÀO DUY HÀ

H U Ỳ N H VĂ N H Ù N G

NGUYỄN BẢO TRUNG

P H Ạ M VĂ N L À N H

ĐỖ MINH HIẾU

N G U Y Ễ N VĂ N B Ả N H

TRẦN THỤC QUYÊN

NGUYỄN THÁI

PHẠM MINH AN

NGUYỄN NAM HUỆ

N G U Y Ễ N VĂ N B A

LÊ ĐẮC ĐÔNG

NGUYỄN THẾ TRỌNG

TRƯƠNG THỊ THU HIỀN

N G U Y Ễ N C H Ế TẠ O

Đ Ỗ VĂ N M I N H

VŨ LAM

PHẠM VŨ BẢO HIẾU

KIM LONG XUYÊN

ĐINH ĐIỀN DŨNG

NGUYỄN MINH TRƯỜNG

LÊ MINH ĐỨC

TRẦN THỊ THU

TRẦN THANH HÙNG NGUYỄN VŨ NGỌC ANH NGUYỄN HÙNG

Chân thành cám ơn các nghệ nhân 3 miền

019


020

Festival VIetnamese's kite  

Catalogue design