Page 1

Bµi 20

CH¡M SãC BÖNH NH¢N SUY TH¦îNG THËN CÊP

Môc tiªu 1. Tr×nh bµy ®−îc nguyªn nh©n vµ c¸c triÖu chøng l©m sµng cña suy tuyÕn th−îng thËn cÊp. 2. LËp ®−îc quy tr×nh ch¨m sãc bÖnh nh©n suy tuyÕn th−îng thËn cÊp.

1. BÖNH HäC SUY TH¦îNG THËN CÊP 1.1. §¹i c−¬ng C¬n suy th−îng thËn cÊp lµ mét cÊp cøu néi khoa, do vá th−îng thËn mÊt hoÆc gi¶m cung cÊp hormon mét c¸ch ®ét ngét. C¬n suy th−îng thËn cÊp hay x¶y ra ë ng−êi bÞ bÖnh Addison ngõng uèng cortison mét c¸ch ®ét ngét. 1.2. Nguyªn nh©n BÖnh cã thÓ x¶y ra do nh÷ng nguyªn nh©n sau: − Sau stress nh− chÊn th−¬ng, phÉu thuËt, hoÆc stress ë nh÷ng bÖnh nh©n cã suy th−îng thËn tiÒm tµng, kÐo dµi. − Ngõng corticoid mét c¸ch ®ét ngét khi ®ang ®iÒu trÞ cho bÖnh nh©n suy th−îng thËn, hoÆc ë nh÷ng bÖnh nh©n cã tuyÕn th−îng thËn b×nh th−êng nh−ng ®ang ®−îc ®iÒu trÞ trong thêi gian dµi b»ng corticoid. − Sau mæ c¾t bá c¶ hai tuyÕn th−îng thËn, hoÆc c¾t bá khèi u mét tuyÕn th−îng thËn cã ho¹t tÝnh tiÕt hormon, mµ tuyÕn kia ®ang bÞ øc chÕ. − Sau suy chøc n¨ng tuyÕn yªn cÊp (ho¹i tö tuyÕn yªn) hoÆc khi cho thyroxin hoÆc insulin cho bÖnh nh©n suy toµn bé chøc n¨ng tuyÕn yªn. − ChÊn th−¬ng c¶ 2 tuyÕn th−îng thËn, ch¶y m¸u, t¾c m¹ch, nhiÔm khuÈn huyÕt, ch¶y m¸u nÆng c¶ 2 tuyÕn th−îng thËn cã thÓ g©y c¬n suy th−îng thËn cÊp, gäi lµ héi chøng Frederichen-Warerbouse. 1.3. TriÖu chøng l©m sµng − BÖnh nh©n rÊt mÖt, ®au ®Çu. − §au kh¾p bông, n«n, tiªu ch¶y. 218


− Sèt cao, cã khi cã ín l¹nh. − Cã thÓ cã triÖu chøng cøng g¸y, co giËt, rèi lo¹n ý thøc, dÇn dÇn ®i vµo h«n mª. − TÝm t¸i da vµ niªm m¹c, trªn da xuÊt hiÖn nh÷ng nèt xuÊt huyÕt, xuÊt huyÕt kÕt m¹c, niªm m¹c miÖng cã thÓ cã xuÊt huyÕt lan trµn. − NhÞp tim nhanh nhá, huyÕt ¸p tôt, trôy m¹ch. − NhiÖt ®é tõ chç rÊt cao, h¹ dÇn vµ bÖnh nh©n tö vong. 1.4. TriÖu chøng cËn l©m sµng − C«ng thøc m¸u: b¹ch cÇu t¨ng, b¹ch cÇu ¸i toan cã thÓ b×nh th−êng hoÆc t¨ng cao (b¹ch cÇu ¸i toan t¨ng cã gi¸ trÞ ®Ó chÈn ®o¸n x¸c ®Þnh). − §−êng m¸u h¹. − Ure, creatinin m¸u t¨ng. − Kali m¸u t¨ng, NaCl m¸u gi¶m. − CÊy m¸u th−êng cã n·o m« cÇu. − Nång ®é corticoid trong m¸u vµ n−íc tiÓu thÊp. 1.5. §iÒu trÞ Ph¶i ®iÒu trÞ hÕt søc khÈn tr−¬ng sau khi ®· x¸c ®Þnh suy th−îng thËn cÊp. 1.5.1. C¬n suy th−îng thËn cÊp nÆng − Ph¶i tÝch cùc chèng sèc. Ngoµi nh÷ng biÖn ph¸p chèng sèc th«ng th−êng ph¶i chó ý 3 biÖn ph¸p c¬ b¶n: + TruyÒn dÞch vµ huyÕt thanh ®Çy ®ñ. + Thuèc n©ng huyÕt ¸p. + Thë oxy. − Kh«ng ®−îc cho c¸c lo¹i thuèc ngñ vµ an thÇn. − Hydrocortison phosphat hoÆc hydrocortison sodium succinat 100 mg tiªm b¾p hoÆc tiªm tÜnh m¹ch ngay lËp tøc vµ cø 6 giê mét lÇn cho 50 mg trong ngµy ®Çu. Sang ngµy thø 2 cø 8 giê mét lÇn cho 50 mg tiªm b¾p. C¸c ngµy sau gi¶m liÒu dÇn. − Cã thÓ dïng cortison acetat 10-25 mg tiªm b¾p (tiªm vµo 4 vÞ trÝ kh¸c nhau), tæng liÒu 40-100 mg. Sau ®ã cø 6 giê mét lÇn 25-50 mg tiªm b¾p. Ngµy tiÕp theo gi¶m liÒu dÇn, cø 8 giê tiªm mét lÇn 25mg. − NÕu cã triÖu chøng nhiÔm khuÈn (®Æc biÖt nhiÔm n·o m« cÇu) cÇn ph¶i cho c¸c lo¹i kh¸ng sinh thÝch hîp. 219


− Khi bÖnh nh©n ®· tØnh, cã kh¶ n¨ng uèng ®−îc, cho bÖnh nh©n uèng cortison 12,5-25 mg, cø 6 giê uèng mét lÇn, sau ®ã gi¶m liÒu dÇn xuèng liÒu duy tr×. 1.5.2. C¬n suy th−îng thËn cÊp trung b×nh NÕu t×nh tr¹ng chung cña bÖnh nh©n tèt, kh«ng biÓu hiÖn thµnh c¬n, kh«ng cã cho¸ng, cho liÒu corticoid thÊp h¬n liÒu trªn, cè g¾ng ®iÒu trÞ hÕt c¸c triÖu chøng nghi ngê cã c¬n trong 24 giê ®Çu ®Ó ®Ò phßng c¸c tai biÕn cho bÖnh nh©n. 1.5.3. Nh÷ng tai biÕn cã thÓ x¶y ra khi dïng thuèc Dïng qu¸ nhiÒu c¸c corticosteroid, truyÒn qu¸ nhiÒu n−íc cã thÓ g©y nªn sèt cao, mÊt ý thøc, phï toµn th©n, t¨ng huyÕt ¸p, liÖt mÒm do mÊt kali vµ nh÷ng triÖu chøng vÒ t©m thÇn. − Khi truyÒn dÞch vµo qu¸ nhiÒu cã thÓ g©y phï n·o (mÊt ý thøc hoÆc co giËt) hoÆc phï phæi. Ph¶i ngõng truyÒn dÞch ngay vµ cho lîi tiÓu. − H¹ kali m¸u g©y liÖt mÒm, th−êng x¶y ra ë ngµy thø 2-4 sau khi ®iÒu trÞ. CÇn cho muèi kali ®Ó båi phô vµ dù phßng tai biÕn nµy. − C¸c tai biÕn khi sö dông thuèc kÐo dµi (tham kh¶o bµi liÖu ph¸p corticoid). 2. CH¡M SãC BÖNH NH¢N SUY TUYÕN TH¦îNG THËN CÊP 2.1. NhËn ®Þnh §øng tr−íc mét bÖnh nh©n suy th−îng thËn cÊp ng−êi ®iÒu d−ìng cÇn nhËn ®Þnh ®©y lµ mét cÊp cøu néi khoa, ®Ó cã kÕ ho¹ch ch¨m sãc khÈn tr−¬ng, kÞp thêi vµ thÝch hîp. 2.1.1. NhËn ®Þnh qua hái bÖnh nh©n − BÖnh nh©n cã bÞ chÊn th−¬ng tr−íc ®ã? − Sau mét phÉu thuËt nãi chung ®Æc biÖt lµ sau mæ c¾t bá c¶ hai tuyÕn th−îng thËn, hoÆc c¾t bá khèi u mét tuyÕn th−îng thËn. − §ang ®−îc ®iÒu trÞ trong thêi gian dµi b»ng corticoid hoÆc ngõng uèng corticoid mét c¸ch ®ét ngét kh«ng? − BÖnh nh©n rÊt mÖt, ®au ®Çu, ®au bông? − Gi¶m kh¶ n¨ng lao ®éng trÝ ãc, trÝ tuÖ kÐm ph¸t triÓn kh«ng? − C¶m gi¸c ín l¹nh. − Rèi lo¹n chøc n¨ng sinh dôc, rèi lo¹n kinh nguyÖt kh«ng? − Sót c©n.

220


2.1.2. NhËn ®Þnh qua quan s¸t bÖnh nh©n Ng−êi ®iÒu d−ìng cã thÓ quan s¸t thÊy bÖnh nh©n cã c¸c triÖu chøng: − MÖt mái, s¹m da vµ niªm m¹c ®Æc biÖt ë c¸c nÕp gÊp gi÷a lßng bµn tay, sÑo cò, niªm m¹c miÖng, l−ìi, vßm häng. − BÖnh nh©n cã tÝm t¸i da vµ niªm m¹c. − XuÊt huyÕt kÕt m¹c, niªm m¹c miÖng. − Rèi lo¹n ý thøc, h«n mª 2.1.3. NhËn ®Þnh qua th¨m kh¸m bÖnh nh©n − KiÓm tra dÊu hiÖu sèng, thÊy huyÕt ¸p h¹. − Rèi lo¹n tiªu hãa: ch¸n ¨n, buån n«n, n«n, ®au bông, cã triÖu chøng cña viªm d¹ dµy - t¸ trµng m¹n tÝnh. − TriÖu chøng cøng g¸y, co giËt. 2.1.4. Thu thËp c¸c th«ng tin Qua hái bÖnh, quan s¸t vµ th¨m kh¸m. Ng−êi ®iÒu d−ìng ph¶i biÕt tËp hîp c¸c th«ng tin cÇn thiÕt, theo thø tù −u tiªn ®Ó cã kÕ ho¹ch ch¨m sãc phï hîp. 2.2. ChÈn ®o¸n ®iÒu d−ìng Qua hái bÖnh, quan s¸t vµ th¨m kh¸m ë bÖnh nh©n suy th−îng thËn cÊp, mét sè chÈn ®o¸n ®iÒu d−ìng cã thÓ gÆp ë bÖnh nh©n nh− sau: − BÖnh nh©n rÊt mÖt mái, tiªu ch¶y do gi¶m nång ®é hormon. − T¨ng th©n nhiÖt do nhiÔm trïng. − Nguy c¬ phï n·o do truyÒn dÞch vµo qu¸ nhiÒu. 2.3. LËp kÕ ho¹ch ch¨m sãc − BÖnh nh©n ph¶i ®−îc nghØ ng¬i thÝch hîp. − ChÕ ®é ¨n ®¶m b¶o n¨ng l−îng. − LËp kÕ ho¹ch thùc hiÖn c¸c y lÖnh: uèng thuèc vµ tiªm thuèc theo chØ ®Þnh, lµm c¸c xÐt nghiÖm c¬ b¶n. − Theo dâi m¹ch, nhiÖt, huyÕt ¸p, nhÞp thë, tiÕng tim. − Theo dâi t¸c dông phô cña thuèc. − BÖnh nh©n vµ gia ®×nh cÇn ph¶i biÕt nguyªn nh©n, c¸c yÕu tè thuËn lîi g©y khëi ph¸t bÖnh. − H−íng dÉn bÖnh nh©n biÕt ph¸t hiÖn c¸c dÊu chøng nÆng. − H−íng dÉn c¸ch sö dông thuèc corticoid. 221


2.4. Thùc hiÖn kÕ ho¹ch ch¨m sãc 2.4.1. Ch¨m sãc c¬ b¶n − Ph¶i cã kÕ ho¹ch vµ thùc hiÖn kÕ ho¹ch hÕt søc khÈn tr−¬ng. − TÝch cùc chèng sèc: b»ng dÞch truyÒn vµ thuèc. Kh«ng ®−îc sö dông c¸c lo¹i thuèc ngñ vµ an thÇn. − BÖnh nh©n ph¶i ®−îc nghØ ng¬i thÝch hîp. − ChÕ ®é ¨n ®¶m b¶o n¨ng l−îng. 2.4.2. LËp kÕ ho¹ch thùc hiÖn c¸c y lÖnh − ChuÈn bÞ c¸c ph−¬ng tiÖn cÊp cøu. − Cho bÖnh nh©n uèng thuèc vµ tiªm thuèc theo chØ ®Þnh. − Lµm c¸c xÐt nghiÖm c¬ b¶n. 2.4.3. KÕ ho¹ch theo dâi − Theo dâi m¹ch, nhiÖt, huyÕt ¸p, nhÞp thë, tiÕng tim. − C¸c dÊu hiÖu l©m sµng: t×nh tr¹ng tinh thÇn, tiªu ho¸, thÇn kinh... − Theo dâi c¸c xÐt nghiÖm nh−: ure, creatinin m¸u, ®−êng m¸u, ®iÖn gi¶i ®å, nång ®é corticoid trong m¸u vµ n−íc tiÓu. − Theo dâi t¸c dông phô cña thuèc. − Theo dâi thùc hiÖn y lÖnh vµ tiÕn triÓn cña bÖnh. 2.4.4. Gi¸o dôc søc kháe − BÖnh nh©n vµ gia ®×nh cÇn ph¶i biÕt nguyªn nh©n, c¸c yÕu tè thuËn lîi g©y khëi ph¸t bÖnh. − H−íng dÉn bÖnh nh©n biÕt ph¸t hiÖn c¸c dÊu chøng nÆng. − BÖnh nh©n ph¶i ®−îc h−íng dÉn c¸ch sö dông corticoid: + Thuèc uèng nªn chia 2 lÇn: 2/3 liÒu dïng vµo 8 giê s¸ng, 1/3 liÒu cßn l¹i dïng vµo buæi chiÒu. + Uèng thuèc sau khi ¨n (khi no). NÕu liÒu < 20 mg/ngµy cã thÓ uèng mét lÇn vµo buæi s¸ng sau khi ¨n. − BÖnh nh©n vµ gia ®×nh cÇn biÕt c¸c t¸c dông phô cã thÓ x¶y ra khi sö dông corticoid: bÐo ph×, trøng c¸, teo da, mÖt mái, thñng hoÆc xuÊt huyÕt d¹ dµy - t¸ trµng, t¨ng huyÕt ¸p, suy th−îng thËn, rèi lo¹n c¶m gi¸c, rèi lo¹n t©m thÇn, lo·ng x−¬ng... − Tr¸nh c¸c tress vÒ tinh thÇn, chÊn th−¬ng, phÉu thuËt...

222


2.5. §¸nh gi¸ qu¸ tr×nh ch¨m sãc ViÖc ch¨m sãc bÖnh nh©n cã hiÖu qu¶ khi: − BÖnh nh©n kháe, ¨n ngon miÖng, c¶m gi¸c tho¶i m¸i. − C©n nÆng trë l¹i b×nh th−êng. − C¸c triÖu chøng l©m sµng gi¶m hoÆc mÊt. − Phôc håi l¹i b×nh th−êng c¸c xÐt nghiÖm m¸u vµ n−íc tiÓu. − Duy tr× ®−îc b×nh th−êng nång ®é ®−êng trong m¸u khi ®ãi. − BÖnh nh©n ®−îc yªn t©m tho¶i m¸i khi n»m viÖn vµ cã sù hiÓu biÕt nhÊt ®Þnh vÒ bÖnh.

L¦îNG GI¸ 1. KÓ c¸c nguyªn nh©n suy th−îng thËn cÊp. 2. Nªu triÖu chøng l©m sµng vµ cËn l©m sµng suy th−îng thËn cÊp. 3. Tr×nh bµy quy tr×nh ®iÒu d−ìng trong suy th−îng thËn cÊp. 4. §¸nh dÊu x vµo nh÷ng c©u ®óng vÒ c¸c biÖn ph¸p chung trong ch¨m sãc bÖnh nh©n suy th−îng thËn cÊp: A.

Ph¶i cã kÕ ho¹ch vµ thùc hiÖn kÕ ho¹ch hÕt søc khÈn tr−¬ng.

B.

TÝch cùc chèng sèc.

C.

Sö dông c¸c lo¹i thuèc ngñ vµ an thÇn.

D.

BÖnh nh©n ph¶i ®−îc nghØ ng¬i thÝch hîp.

E.

ChÕ ®é ¨n ®¶m b¶o n¨ng l−îng.

5. Khi nhËn ®Þnh cã thÓ biÕt ®−îc nguyªn nh©n g©y suy th−îng thËn cÊp, ngo¹i trõ: a. Sau stress nh− chÊn th−¬ng, phÉu thuËt b. Ngõng corticoid mét c¸ch tõ tõ c. Sau mæ c¾t bá c¶ hai tuyÕn th−îng thËn d. Sau suy chøc n¨ng tuyÕn yªn cÊp e. NhiÔm khuÈn huyÕt.

223

BAI 20. CHAM SOC BENH NHAN SUY THUONG THAN CAP  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you