Page 1

Bµi 4

CH¡M SãC BÖNH NH¢N THÊP TIM

Môc tiªu 1. Tr×nh bµy ®−îc nguyªn nh©n, c¸c triÖu chøng l©m sµng cña thÊp tim 2. Tr×nh bµy ®−îc c¸c tiªu chuÈn chÈn ®o¸n thÊp tim 2. LËp vµ thùc hiÖn ®−îc qui tr×nh ch¨m sãc bÖnh nh©n bÞ thÊp tim

1. BÖNH HäC CñA THÊP TIM 1.1. §¹i c−¬ng ThÊp tim lµ mét bÖnh viªm nhiÔm toµn thÓ biÓu hiÖn ë nhiÒu c¬ quan mµ chñ yÕu lµ ë khíp vµ tim. BÖnh cã nh÷ng ®Æc ®iÓm sau: − Lµ hËu qu¶ chËm cña viªm ®−êng h« hÊp trªn do liªn cÇu tan m¸u nhãm A. − Th−êng xuÊt hiÖn thµnh nhiÒu ®ît cÊp, c¸ch nhau nhiÒu th¸ng, nhiÒu n¨m. − C¬ chÕ bÖnh sinh ch−a ®−îc biÕt râ, ng−êi ta nghÜ nhiÒu ®Õn tù miÔn. − Th−¬ng tæn van tim cã thÓ m¹n tÝnh, tiÕn triÓn ®−a ®Õn suy tim. − Cã thÓ phßng bÖnh ®−îc h÷u hiÖu. 1.2. Nguyªn nh©n − ThÊp tim lµ hËu qu¶ cña nh÷ng ®ît thÊp khíp cÊp. ThÊp khíp lµ nh÷ng ®ît viªm khíp do nhiÔm liªn cÇu khuÈn tan huyÕt nhãm A. Kh«ng ph¶i mäi typ liªn cÇu ®Òu g©y thÊp tim. NÕu c¨n cø vµo protein M th× cã kho¶ng 60 typ kh¸c nhau, liªn cÇu g©y viªm häng thuéc typ 1, 2, 4, 12. − Ngoµi ra, cã mét sè yÕu tè thuËn lîi kh¸c, nh−: + Tuæi trÎ, nhÊt lµ tõ 5-15 tuæi + Mïa l¹nh Èm lµm dÔ viªm häng. + Sinh ho¹t, vËt chÊt: nh÷ng tËp thÓ sèng chen chóc, chËt chéi, thiÕu thèn. 1.3. TriÖu chøng l©m sµng Thay ®æi tuú theo c¬ quan bÞ tæn th−¬ng. 51


1.3.1. Khëi ph¸t − §ét ngét víi sèt cao, dÊu nhiÔm ®éc nÕu biÓu hiÖn viªm khíp lµ chÝnh. − Th−êng tõ tõ kh«ng râ, sèt nhÑ nÕu biÓu hiÖn viªm tim lµ chÝnh. 1.3.2. T¹i khíp §iÓn h×nh lµ viªm nhiÒu khíp cÊp víi s−ng, nãng, ®á vµ rÊt ®au. Giíi h¹n cö ®éng nhiÒu, håi phôc nhanh trong vßng tõ 2-3 tuÇn nhÊt lµ khi cã ®iÒu trÞ vµ lµnh kh«ng ®Ó l¹i di chøng. Th−êng gÆp ë c¸c khíp lín: ®Çu gèi, khuûu tay, cæ tay, cæ ch©n, vai. Tuy nhiªn còng cã tr−êng hîp kh«ng ®iÓn h×nh, thËm chÝ kh«ng cã biÓu hiÖn khíp, chØ viªm mét khíp vµ khíp nhá hay nh÷ng khíp Ýt khi bÞ nh−: khíp hµm, x−¬ng sèng, x−¬ng øc, hoÆc chØ ®au khíp nh−ng kh«ng cã s−ng, nãng, ®á. 1.3.3. T¹i tim Viªm tim lµ biÓu hiÖn nÆng nhÊt cña thÊp tim. Cã thÓ biÓu hiÖn ë c¸c kiÓu sau: − Viªm mµng trong tim: th−êng gÆp lµ tiÕng thæi t©m thu ë mám tim, triÖu chøng cña hë van hai l¸, h·n h÷u cã thæi t©m tr−¬ng ë ®¸y tim lµ triÖu chøng rÊt cã gi¸ trÞ ®Ó chÈn ®o¸n hë van ®éng m¹ch chñ. − Viªm c¬ tim: biÓu hiÖn b»ng hai tiÕng tim mê, hoÆc suy tim víi nhÞp nhanh, cã tiÕng ngùa phi, ngo¹i t©m thu, tim to, trªn ®iÖn tim cã rèi lo¹n dÉn truyÒn nhÜ - thÊt, víi kho¶ng PR kÐo dµi ®Õn bloc nhÜ - thÊt hoµn toµn. − Viªm mµng ngoµi tim: th−êng biÓu hiÖn tiÒm tµng, triÖu chøng chÝnh lµ ®au vïng tr−íc tim, tiÕng cä mµng ngoµi tim. §iÖn tim cã biÓu hiÖn ®o¹n ST chªnh lâm lªn trªn, sãng T thÊp vµ ®¶o ng−îc. 1.3.4. Nh÷ng biÓu hiÖn kh¸c − ThÇn kinh: móa giËt lµ nh÷ng cö ®éng kh«ng tù ý, nhanh, biªn ®é lín ë chi, cæ, mÆt. Tr−¬ng lùc c¬ gi¶m, xuÊt hiÖn muén vµ th−êng gÆp ë trÎ n÷, cã sèt nhÑ hay kh«ng sèt. − Ngoµi da: + Nèt d−íi da (meynet): ®−êng kÝnh vµi mm ®Õn 2 cm, th−êng ë mÆt duçi c¸c khíp lín, mËt ®é ch¾c, kh«ng ®au, kh«ng cã dÊu hiÖu viªm, xuÊt hiÖn muén. + Ban ®á vßng: d¸t hay sÈn, kÝch th−íc thay ®æi, khi lan réng th× mÆt da ë trung t©m trë l¹i b×nh th−êng, cã thÓ phèi hîp thµnh nhiÒu vßng cung, kh«ng th©m nhiÔm, thay ®æi nhanh, th−êng gÆp ë th©n vµ gèc chi. − ThËn: g©y viªm thËn tõng ®ît víi protein niÖu nhÑ, cã thÓ gÆp viªm cÇu thËn cÊp thÓ lan to¶.

52


− Phæi, mµng phæi: g©y trµn dÞch mµng phæi, phï phæi sung huyÕt mét hoÆc hai bªn. − Bông: ®au bông cã khi nhÇm víi ruét thõa viªm. 1.4. TriÖu chøng cËn l©m sµng 1.4.1. BiÓu hiÖn cña ph¶n øng viªm cÊp − Tèc ®é m¸u l¾ng t¨ng cao, th−êng lín h¬n 100 mm trong giê ®Çu. − B¹ch cÇu t¨ng: 10.000-15.000 /mm3, chñ yÕu lµ ®a nh©n trung tÝnh. − Fibrinogen t¨ng: 6-8 gam/l. − §iÖn di: t¨ng globulin α2 vµ γ. − Protein ph¶n øng C (C. Reactive protein, CRP) d−¬ng tÝnh. 1.4.2. BiÓu hiÖn nhiÔm liªn cÇu − CÊy dÞch häng t×m liªn cÇu: kh¸ hiÕm, ngoµi ®ît viªm th× 90% lµ ©m tÝnh. − Kh¸ng thÓ kh¸ng liªn cÇu t¨ng trong m¸u. − ASLO lín h¬n 500 ®¬n vÞ Todd /ml. − Antistreptokinase lín h¬n 6 lÇn b×nh th−êng. − Antihyaluronidase lín h¬n 20.000 ®¬n vÞ. 1.4.3. §iÖn tim Cã rèi lo¹n dÉn truyÒn nhÜ - thÊt, PR kÐo dµi. 1.4.4. X quang Bãng tim b×nh th−êng hay h¬i lín. 1.5. ChÈn ®o¸n 1.5.1. ChÈn ®o¸n x¸c ®Þnh Khã kh¨n trong ®ît thÊp ®Çu tiªn. ChÈn ®o¸n dùa vµo tiªu chuÈn cña Jones. 1.5.1.1. Tiªu chuÈn chÝnh − Viªm tim. − Ban vßng. − Viªm khíp. − Nèt d−íi da. − Móa giËt. 53


1.5.1.2. Tiªu chuÈn phô − Sèt. − §au khíp. − PR kÐo dµi. − Tèc ®é m¸u l¾ng t¨ng, b¹ch cÇu t¨ng, CRP(+). − TiÒn sö thÊp hay bÞ bÖnh tim sau nhiÔm liªn cÇu. 1.5.1.3. Tiªu chuÈn míi bÞ nhiÔm liªn cÇu − T¨ng dÇn nång ®é kh¸ng thÓ kh¸ng liªn cÇu. − Võa bÞ bÖnh tinh hång nhiÖt (Scarlatine). Khi chÈn ®o¸n thÊp tim ph¶i cã 2 tiªu chuÈn chÝnh, hoÆc 1 tiªu chuÈn chÝnh vµ 2 tiªu chuÈn phô vµ míi bÞ nhiÔm liªu cÇu. 1.5.1.4. Nh÷ng kü thuËt míi − Siªu ©m 2 b×nh diÖn cã thÓ thÊy trµn dÞch mµng tim, c¸c biÕn ®æi c¸c van tim møc ®é rèi lo¹n chøc n¨ng tim. − Siªu ©m Doppler: ph¸t hiÖn hë van hai l¸, van §MC, ®¸nh gi¸ møc ®é hë. 1.6. §iÒu trÞ − §Ó bÖnh nh©n n»m nghØ ng¬i t¹i gi−êng trong ®ît sèt thÊp khíp. − §iÒu trÞ nhiÔm liªn cÇu khuÈn b»ng penicillin G trong 10 ngµy hoÆc benzathin penicillin: 1 liÒu duy nhÊt /1 th¸ng. HoÆc dïng erythromycin nÕu dÞ øng víi penicillin. − NÕu khíp ®au th× ®iÒu trÞ víi aspirin vµ corticoid. C¸c thuèc nµy cÇn uèng sau ¨n no. − H−íng dÉn bÖnh nh©n nghØ ng¬i, ¨n uèng, vÖ sinh r¨ng miÖng, cÇn thiÕt ph¶i ®iÒu trÞ thuèc penicillin dù phßng liªn tôc, kh¸m l¹i ®Þnh kú 3 th¸ng /1 lÇn. 2. CH¡M SãC BÖNH NH¢N BÞ THÊP TIM 2.1. NhËn ®Þnh t×nh h×nh Khi bÖnh nh©n vµo viÖn ®−îc chÈn ®o¸n lµ thÊp tim, ng−êi ®iÒu d−ìng tiÕp xóc víi bÖnh nh©n cÇn ph¶i cã th¸i ®é th«ng c¶m, ®éng viªn ®Ó bÖnh nh©n c¶m thÊy an t©m vµ hîp t¸c ®iÒu trÞ. 2.1.1. Hái bÖnh − BÖnh nh©n ®−îc chÈn ®o¸n thÊp tim tõ bao giê? 54


− §· dïng thuèc g× ch−a? − Cã bÞ s−ng ®au c¸c khíp kh«ng? − TÝnh chÊt ®au c¸c khíp nh− thÕ nµo? − C«ng t¸c ®iÒu trÞ dù phßng nh− thÕ nµo? − Cã dÞ øng víi penicillin hoÆc thuèc nµo kh¸c kh«ng? − §i tiÓu cã b×nh th−êng kh«ng? − ¡n uèng cã ®−îc kh«ng? − Cã hay bÞ viªm häng kh«ng? − Gia ®×nh cã ai bÞ thÊp kh«ng? − §iÒu kiÖn kinh tÕ vµ sinh ho¹t trong gia ®×nh. 2.1.2. Quan s¸t − Ng−êi ®iÒu d−ìng võa hái bÖnh võa quan s¸t xem bÖnh nh©n cã khã thë kh«ng, da, s¾c mÆt nh− thÕ nµo? T×nh tr¹ng tinh thÇn cña bÖnh nh©n. − Quan s¸t c¸c khíp: cã s−ng, ®á... − Quan s¸t mµu s¾c, sè l−îng n−íc tiÓu nÕu cã. 2.1.3. Th¨m kh¸m − C¸c dÊu sinh tån: m¹ch, nhiÖt, huyÕt ¸p, nhÞp thë. − Th¨m kh¸m t×nh tr¹ng khíp. − Nghe tim. 2.1.4. Thu thËp c¸c d÷ kiÖn − Y b¹, giÊy giíi thiÖu ®Õn kh¸m. − §¬n thuèc bÖnh nh©n ®· ®i kh¸m tõ tr−íc khi vµo viÖn. − TiÒn sö bÖnh tËt, dÞ øng thuèc, c¸c xÐt nghiÖm nÕu cã... 2.2. ChÈn ®o¸n ®iÒu d−ìng Mét sè chÈn ®o¸n ®iÒu d−ìng chÝnh cã thÓ gÆp ë bÖnh nh©n bÞ thÊp tim khi nhËn ®Þnh nh− sau: − T¨ng th©n nhiÖt do nhiÔm trïng ë häng. − S−ng, ®au c¸c khíp do c¸c khíp bÞ viªm. − BÖnh nh©n mÖt mái, ¨n uèng kÐm do t×nh tr¹ng nhiÔm trïng. − Nguy c¬ suy tim do c«ng t¸c ®iÒu trÞ vµ ch¨m sãc kh«ng tèt.

55


2.3. LËp kÕ ho¹ch ch¨m sãc Qua nhËn ®Þnh t×nh h×nh ng−êi ®iÒu d−ìng cÇn ph©n tÝch, tæng hîp, thu thËp c¸c d÷ kiÖn ®Ó lËp ra kÕ ho¹ch ch¨m sãc cô thÓ. 2.3.1. Ch¨m sãc c¬ b¶n − §Ó bÖnh nh©n nghØ ng¬i, n»m ë t− thÕ dÔ chÞu nhÊt. − Gi¶i thÝch cho bÖnh nh©n vµ gia ®×nh vÒ t×nh tr¹ng bÖnh. − VÖ sinh th©n thÓ s¹ch sÏ. − ¡n uèng ®Çy ®ñ chÊt dinh d−ìng vµ hîp vÖ sinh. 2.3.2. Thùc hiÖn c¸c y lÖnh − Cho bÖnh nh©n uèng thuèc vµ tiªm thuèc theo chØ ®Þnh. − Lµm c¸c xÐt nghiÖm c¬ b¶n. 2.3.3. Theo dâi − M¹ch, nhiÖt, huyÕt ¸p, nhÞp thë, ®Æc biÖt lµ tiÕng tim. − C¸c xÐt nghiÖm nh−: c«ng thøc m¸u, tèc ®é l¾ng m¸u, ASLO. − §iÖn t©m ®å. − T¸c dông phô cña thuèc. 2.3.4. Gi¸o dôc søc khoÎ − BÖnh nh©n vµ gia ®×nh biÕt c¸ch phßng bÖnh vµ ®iÒu trÞ ®Ò phßng t¸i ph¸t. − H−íng dÉn bÖnh nh©n c¸ch tù theo dâi t¸c dông phô cña thuèc. 2.4. Thùc hiÖn kÕ ho¹ch ch¨m sãc 2.4.1. Thùc hiÖn ch¨m sãc c¬ b¶n − §Ó bÖnh nh©n n»m nghØ tuyÖt ®èi trong thêi gian mét th¸ng, sau ®ã vËn ®éng dÇn dÇn, nhÑ nhµng trong thêi gian vµi th¸ng. − §éng viªn, khÝch lÖ bÖnh nh©n an t©m ®iÒu trÞ. − ¡n uèng ®Çy ®ñ chÊt dinh d−ìng, ¨n nh¹t t−¬ng ®èi trong thêi gian ®iÒu trÞ. − VÖ sinh s¹ch sÏ: nh¾c nhë bÖnh nh©n gi÷ g×n vÖ sinh r¨ng miÖng, th©n thÓ, quÇn ¸o. NÕu bÖnh nh©n kh«ng thÓ tù lµm ®−îc ng−êi ®iÒu d−ìng ph¶i ch¨m sãc vÒ vÖ sinh th©n thÓ cho bÖnh nh©n. 2.4.2. Thùc hiÖn c¸c y lÖnh − Thuèc: ¸p dông 5 ®óng vµ thùc hiÖn ®óng qui tr×nh, kü thuËt, thùc hiÖn chÝnh x¸c kÞp thêi chØ ®Þnh cña b¸c sÜ. C¸c thuèc kh¸ng viªm cÇn cho bÖnh nh©n uèng sau khi ¨n no. − Thùc hiÖn c¸c xÐt nghiÖm: ASLO, c«ng thøc m¸u, tèc ®é l¾ng m¸u, ®iÖn tim. 56


2.4.3. Theo dâi − C¸c dÊu hiÖu sèng theo dâi 2 lÇn /ngµy hoÆc theo y lÖnh. BÖnh nh©n thÊp tim cã suy tim th−êng ®−îc ®iÒu trÞ b»ng digoxin nªn viÖc theo dâi m¹ch rÊt quan träng ®Ó ®¸nh gi¸ t×nh tr¹ng bÖnh vµ ph¸t hiÖn sím dÊu hiÖu ngé ®éc digoxin. − NÕu thÊy bÖnh nh©n cã dÊu hiÖu m¹ch chËm, buån n«n, hoÆc n«n, chãng mÆt ph¶i nghÜ ®Õn do ngé ®éc thuèc vµ b¸o c¸o ngay cho b¸c sÜ ®Ó ®iÒu chØnh thuèc. − CÇn ®Õm nhÞp thë ®Ó ®Ò phßng phï phæi cÊp. NÕu bÖnh nh©n khã thë ph¶i cho thë oxy. Ph¸t hiÖn sím c¸c dÊu hiÖu phï phæi cÊp. − N−íc tiÓu: theo dâi l−îng n−íc tiÓu trong 24 giê ®Ó ®iÒu chØnh l−îng n−íc vµo cho phï hîp. − Tiªu hãa: theo dâi c¸c triÖu chøng ®au vïng th−îng vÞ, î h¬i, î chua ®Ó ph¸t hiÖn t¸c dông phô cña thuèc corticoid hay thuèc aspirin. − Theo dâi thêi gian bÖnh nh©n sö dông thuèc theo ®óng y lÖnh. 2.4.4. Gi¸o dôc søc khoÎ − Khi bÖnh nh©n ®ang ®iÒu trÞ: h−íng dÉn bÖnh nh©n c¸ch tù ch¨m sãc, chÕ ®é ¨n uèng, nghØ ng¬i... − Khi bÖnh nh©n ra viÖn: + Phæ biÕn c¸ch dù phßng t¸i ph¸t b»ng c¸ch dïng thuèc theo ®¬n. + Gi¶i thÝch cho bÖnh nh©n vµ gia ®×nh biÕt vÒ sù cÇn thiÕt cña ®iÒu trÞ dù phßng, hËu qu¶ rÊt nghiªm träng nÕu kh«ng ®−îc ®iÒu trÞ. − Thêi gian phßng bÖnh 3-5 n¨m nÕu kh«ng t¸i ph¸t coi nh− khái. NÕu bÖnh nh©n cã viªm tim th× dù phßng suèt ®êi. − H−íng dÉn cho bÖnh nh©n t¸i kh¸m cã ®Þnh kú. 2.5. §¸nh gi¸ qu¸ tr×nh ch¨m sãc Mét bÖnh nh©n thÊp tim ®−îc ®¸nh gi¸ ch¨m sãc tèt khi: − T×nh tr¹ng bÖnh thuyªn gi¶m râ rÖt, c¸c triÖu chøng gi¶m hoÆc mÊt: kh«ng sèt, khíp hÕt s−ng, nãng, ®á, ®au. − C¸c xÐt nghiÖm: b¹ch cÇu vµ tèc ®é m¸u l¾ng trë l¹i b×nh th−êng. − BÖnh nh©n kh«ng m¾c thªm biÕn chøng. − C«ng t¸c ®iÒu d−ìng ®−îc thùc hiÖn ®Çy ®ñ. − BiÕt c¸ch phßng t¸i ph¸t khi ra viÖn.

57


L¦îNG GI¸ 1. Nªu c¸c nguyªn nh©n cña thÊp tim. 2. Nªu c¸c triÖu chøng l©m sµng cña thÊp tim. 3. Tr×nh bµy c¸c biÓu hiÖn cña ph¶n øng viªm cÊp. 4. §¸nh dÊu x vµo c©u tr¶ lêi ®óng sau: A.

ThÊp tim th−êng x¶y ra ë tuæi s¬ sinh

B.

Tæn th−¬ng tim chñ yÕu cña thÊp lµ ë mµng ngoµi tim

C.

Viªm tim lµ biÓu hiÖn nÆng nhÊt cña thÊp tim

D.

ThÊp tim lµ mét bÖnh viªm nhiÔm toµn thÓ, biÓu hiÖn ë nhiÒu c¬ quan mµ chñ yÕu lµ ë khíp vµ tim

5. Chän c©u tr¶ lêi ®óng nhÊt 5.1. ThÊp tim th−êng do kh¸ng thÓ kh¸ng: a. Tô cÇu b. Liªn cÇu c. N·o m« cÇu d. PhÕ cÇu e. Coli 5.2. Tiªu chuÈn chÝnh cña thÊp tim: a. Viªm phæi b. Viªm tim c. PR kÐo dµi d. VSS t¨ng e. B¹ch cÇu t¨ng 5.3. Gi¸o dôc søc kháe quan träng nhÊt cho bÖnh nh©n bÞ thÊp tim: a. §iÒu trÞ dù phßng theo h−íng dÉn cña b¸c sÜ b. ¡n uèng ®Çy ®ñ n¨ng l−îng c. Gi÷ vÖ sinh s¹ch sÏ d. Gi÷ Êm vÒ mïa ®«ng e. Kh¸m bÖnh ®Þnh kú

58

BAI 4. CHAM SOC BENH NHAN THAP TIM  
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you