Page 1


¬s’˝Ò« ø±]àø£u≤+<Ûäe⁄&çøÏ Çy˚˚ e÷ X¯óuÛ≤_Ûe+<äHê\T s¬ ˝’ «Ò ˝À ñ<√´–>± #˚]q Hê{Ï qT+#˚ ø±]à≈£î\ dü+øπ eå Ty˚T |üse¡ ÷e~Û>± uÛ≤$+∫ |ü≥Tº<\ä >±, n+øÏ‘u· ≤Û e+‘√ |üì#˚dæ e÷ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ $X‚w+ü >± ‘√&ÉŒ&çq ø±]àø£ u≤+<Ûeä ⁄&ÉT eTÁ] sê|òTü ej·T´. e÷ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ nVü≤s¡V≤ü + ø£èwæ #˚dqæ e÷ sê|òTü ej·T´ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± nsTT<äTqïs¡ <äXÊu≤∆\T |üP]Ô #˚dTü ≈£îHêïs¡T. á düTBs¡È ø±\+˝À <˚X+¯ ˝ÀH˚ @ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ÉT #˚jT· ì $<Û+ä >± ø±]àø£ dü+øπ eå ÷ìøÏ mH√ï |üqT\T #˚dæ e÷ J$‘ê˝À¢ yÓ\T>∑T\T ì+bÕs¡T. >∑&∫É q 55 @fi¯¢ Á|ükÕúq+˝À e÷ Hêj·T≈£î&ÉT sê|òTü ej·T´ kÕ~Û+∫q $»j·÷\ô|’ k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt 28 e düs«¡ düu´ÑÛ düe÷y˚X+¯ dü+<äs“¡ +¤ >± 55 ù|J\‘√ ≈£L&çq ñ<ä´e÷\ eTVü‰eèø£+å eTÁ] sê|òTü ej·T´ |ü⁄düøÔ ±ìï Á|ü#T· ]düTHÔ êï+.

` õ. yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ Cell : 9705168651, 8019012233

` m+. uÛÑs¡D° uÛ≤qTÁ|ükÕ<é Cell : 9848545044

1


¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ dü+πøåe÷ìøÏ sê|òüTej·T´ u≤≥\T nsTT<äTqïs¡ <äXÊu≤∆\ düTBs¡È #·]Á‘·˝À <˚X¯+˝Àì ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ dü+πøåe÷ìøÏ sê|òüTej·T´ >±s¡T u≤≥\T y˚XÊs¡T. mHÓïH√ï dü+πøåeT, n_Ûeè~∆ |üqT\T #˚|ü{Ϻ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ Vü≤è<äj÷· ˝À¢ ∫s¡kÕúsTT>± ì*#ês¡T. sê|òTü ej·T´ >±s¡T kÕ~Û+∫q $»j·÷*$...  Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«˝À ¬s+&ÉT \ø£å\ eT+~ ø±´Ee˝Ÿ ø±]à≈£î\qT ¬s>∑T´\sY #˚sTT+∫q |òüTq‘·qT sê|òüTej·T´ kÕ~Û+#ês¡T.  <˚X¯+˝Àì 15 \ø£å\ eT+~ ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î ôd≈£L´sY¶ Ábı&Éø£º${° *+ø˘&é uÀqdtqT kÕ~Û+#ês¡T.  1997e dü+e‘·‡s¡+˝À kÕ<Ûës¡D düyÓTà #˚sTT+#·≥+ <ë«sê 5e ù| ø£$TwüHé ìy˚~ø£qT neT\T #˚sTT+#·≥+˝À sê|òTü ej·T´ >±s¡T ø°\ø£ bÕÁ‘· b˛wæ+#ês¡T.  Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«˝À |üì#˚düTÔqï Äs¡T \ø£å\eT+~ |üìyêfi¯¢≈£î ôd≈£L´sY¶ Ç+Á|üPyé&é ù|ùdÿ˝Ÿ‡ Ç|æŒ+#ês¡T.  ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î πø≥–Ø\ yêØ>± ø±´&ÉsY ØÁdüºø£Ã]+>¥ #˚sTT+∫ y˚˝≤~eT+~øÏ |ü<√qï‘·T\T ø£*Œ+#˚+<äT≈£î ‘√&ÉŒ&ܶsT¡ .

2


¬s’˝Ò«\ Á|ü>∑‹øÏ bÕ≥T|ü&Ü* sê|òTü ej·T´ |æ\T|ü⁄ nsTT<äTqïs¡ <äXÊu≤›\T>± ø±]àø£ b˛sê≥+ #˚XÊqT. <˚Xy¯ ê´|ü+Ô >± s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\T dü+|òüT{Ï‘·yÓTÆ ˙‹, ìC≤sTTr>± |üì#˚dæ ¬s’˝Ò« e´edüúqT yÓTs¡T>∑T|üsêÃ*. W{Ÿk˛]‡+>¥, Á|üyf˚ CÆ… wÒ Hü \é e\¢ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î, <˚XÊìøÏ qwü+º yê{Ï\T¢‘√+~. Ç˝≤+{Ï ø±]àø£ e´‹πsø£ $<ÛëHê\qT m<äTs√ÿe&ÜìøÏ n+<äs÷¡ ø£*dæ ø£≥Tº>± b˛sê&Ü*. ø°\ø£yÓTÆq uÛ≤s¡‘· ¬s’˝Ò« e´edüúqT ˝≤uÛÑkÕ{Ï>± q&É|ü>∑*π> kÕúsTTøÏ j·÷»e÷q´+, ø±]à≈£î\T m<ä>±*. ¬s’˝Ò«e´edüú øÏ¢wüº<äX¯˝À ñqï|ü⁄&ÉT <ëìï ã˝Àù|‘·+ #˚ùd+<äT≈£î ø±]àø£˝Àø£+ bÕ≥T|ü&Ü*. s¬ \’ T Á|üe÷<ë\T, <äTs¡≥È q\‘√ s¬ ˝’ «Ò \ kÕeTs¡´∆ + X¯+øÏ+#˚ |ü]dæ‘ú T· \T sê≈£î+&Ü düe÷» ÁX‚jT· düT‡, <˚X¯ ÁX‚jT· düT‡ ø√πs˝≤ dü+|òTt , mHém|ò◊t ÄsY\T s¬ ˝’ «Ò \ ÁbÕMD≤´ìï yÓTs¡T>∑T|üsπ à ~X¯>± <äèwæº kÕ]+#ê*. eTq ø±]à≈£î\≈£î HÓ|’ ⁄ü D´+, ÁX¯<∆ä ñHêï e´edü˝ú À ñqï ˝ÀbÕ\ e\¢ kÕeTs¡´∆ + nqT≈£îqï+‘· kÕúsTT˝Àô|+#·Tø√˝Òø£ b˛‘·THêï+. sêuÀj˚T s¬ +&ÉT <äXÊu≤›˝À¢ <˚X¯ Á|ü»\ nedüsê\T rsêÃ\+fÒ ¬s’˝Ò«\ HÓ{ŸesYÿqT Ç+ø± ô|+#·Tø√yê*. n<äq|ü⁄ ¬s’˝Ò«˝…’qT¢ nedüs¡+. uÛ≤$‘·‘·sê\ ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î yê] ≈£î≥T+u≤\≈£î ñbÕ~Û e+{Ï s¡øDå£ ø£\>±\+fÒ s¬ ˝’ «Ò \qT b˛wæ+∫ yÓTs¡T>¬ q’ e´edüú>± r]Ã~<äT›≈£î+≥÷ m≈£îÿe ñbÕ~Û neø±XÊ\T ø£*Œ+#˚˝≤ ø£èwæ #˚j·÷*‡q ø£s¡Ôe´+ m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT, mHém|òt◊ÄsY ø±]àø£ dü+düú\ô|’ ñ+<äH˚~ Á|ü‹ ø±s¡´ø£s¡Ô, ø±]à≈£î&ÉT >∑T]Ô+#ê*. <ëì ø√dü+ uÛ≤s¡‘·<˚X¯ ¬s’˝Ò«\ Á|ü>‹∑ øÏ eTqeT+‘ê bÕ≥T|ü&<É ëeTì $»„|Ôæ #˚dTü HÔ êïqT. 3


Hê&ÉT

&√Hé˝À sê|òTü ej·T´ »qq+ ø£s÷¡ ï\T õ˝≤¢ &√Hé˝À 1936e dü+e‘·‡s¡+ pHé 15e ‘˚Bq »ìà+∫q eTÁ] sê|òüTej·T´ bÕsƒ¡XÊ\ $<ä´qT >∑T+≥÷s¡T, ø£s¡÷ï\T õ˝≤¢˝À¢ |üP]Ô #˚XÊs¡T. #·<äTe⁄ |üPs¡j Ô ÷· ´ø£ 1959 @Á|æ˝Ÿ HÓ\˝À dü<sä H¡ é s¬ ˝’ «Ò |ü]~Û˝Àì >∑T+‘·ø˝£ Ÿ s¬ ˝’ «Ò &ç$»Hé˝À s¬ ˝’ «Ò ñ<√´–>± #˚sês¡T. s¬ ˝’ «Ò ñ<√´>∑+ e∫Ãq @&Ü~πø ‘·q≈£îqï Hêj·Tø£‘«· \ø£D å ≤\‘√ 1960e dü+e‘·‡s¡+˝À dü<sä H¡ é s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ø±s¡´<ä]Ù>± mìïø£j·÷´s¡T. ø±]àø£ dü+|òüT ñ<ä´eT+˝À #·Ts¡T≈£î>± bÕ˝§Z+≥Tqï sê|òTü ej·T´ ñ<√´>∑+˝À #˚]q|üŒ{Ï qT+∫ yê] &çe÷+&ÉT,¢ Vü≤≈£îÿ\ kÕ<Ûqä ø√dü+ b˛sê{≤ìøÏ Áoø±s¡+ #·T{≤ºsT¡ .

Hê{Ï eTTK´eT+Á‘T· \‘√ nqTã+<Û+ä

4

Hê{Ï eTTK´eT+Á‘·T\T ø√≥¢ $»j·TuÛ≤düÿsYs¬ &ç,¶ eTÁ] #ÓHêï¬s&ç,¶ ≥+>∑T≥÷] n+»j·T´, &Üø£sº Y yÓm’ dt sê»X‚KsYs¬ &ç,¶ mHé. øÏsD¡ ≈Y î£ e÷sYs¬ &ç\¶ ‘√ eTÁ] sê|òTü ej·T´≈£î m+‘√ nqTã+<Û+ä ñ+&˚~. yê]‘√ ø£*dæ sê|òTü ej·T´ ø±]à≈£î\ dü+øπ eå ÷ìøÏ |ü\T ø±s¡´Áø£e÷\T #˚|{ü ≤ºsT¡ .


H˚&ÉT

nsTT<äTqïs¡ <äXÊu≤∆\T>±ùde\T |ü≥Tº<\ä , Ä‘·à$XÊ«dü+, Hêj·Tø£‘«· \ø£Då ≤\‘√bÕ≥T s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\+fÒ Äj·Tq≈£îqï nbÕs¡yTÓ qÆ Áù|e÷_Ûe÷Hê\ e\¢ eTÁ] sê|òTü ej·T´ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£ Hêj·T≈£î&ç>± ñqï‘· kÕúHêìøÏ m~>±s¡T. <˚X+¯ ˝À >∑&∫É q nsTT<äTqïs¡ <äXÊu≤∆\T>± s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ n+øÏ‘u· ≤Û e+‘√ ø£èwæ kÕ–düTqÔ ï ø±]àø£H‘˚ >· ± eTÁ] sê|òTü ej·T´ ù|s¡T s¬ ˝’ «Ò ø±]àø£ s¡+>∑ #·]Á‘·|⁄ü ≥˝À¢ ∫s¡kÕúsTT>± ì*∫+~. øπ +Á<ä s¬ ˝’ «Ò XÊK eT+Á‘·T\T ìrwt≈î£ e÷sY, ˝≤\÷ Á|ükÕ<é j·÷<äy,é eT*¢U≤s¡Tq® Kπs,Z eTeT‘êu…qØ®, sê+$˝≤dtbÕXÊ«Hé, |òTü ˙U≤Hé#Í<ä], C≤|òsü wY Øü |òt ‘·~‘·sT¡ \‘√ sê|òTü ej·T´≈£î dü‘‡· +ã+<Ûë\T+&˚$. yê]‘√ ñqï |ü]#·j÷· ìï sê|òTü ej·T´ ø±]à≈£î\ dü+øπ eå ÷ìøÏ $ìjÓ÷–+#˚yês¡T. s¬ ˝’ «Ò eT+Á‘·T˝Ò ø±<äT Ç+~sê>±+BÛ, sêJyé>±+BÛ, |”M qs¡d+æ Vü‰sêe⁄, eTHéy÷Ó Vü≤Héd+æ >¥\‘√q÷ |ü]#·j÷· \THêïsTT. 5


<äøÏåD eT<Ûä´ ¬s’˝Ò« Ä$sꓤe+‘√... 1966e dü+e‘·‡s¡+ nø√ºãs¡T 2e ‘˚Bq >±+BÛ »j·T+‹ dü+<äs¡“¤+>± <äøD åÏ eT<Û´ä s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt Ä$s¡“$¤ +∫+~. dü+|òTt Ä$sꓤe+ Hê{Ï qT+∫ eTÁ] sê|òTü ej·T´ $$<Ûä ôVA<ë˝À¢ ÁøÏj÷· o\ø£ bÕÁ‘· b˛wæ+#ês¡T. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ dü+øπ eå Ty˚T |üse¡ ÷e~Û>± sê|òTü ej·T´ #˚dqæ ø£èwæ eTs¡e˝Òì~. 1966 nø√ºãs¡T 2e ‘˚B >±+BÛ »j·T+‹ dü+<äs“¡ +¤ >± @sêŒf…qÆ k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ˝À eTÁ] sê|òTü ej·T´ >±s¡T $$<Ûä ôVA<ë˝À¢ |üì#˚dæ ø±]à≈£î\ dü+øπ eå ÷ìøÏ ‘√&ÉŒ&ܶsT¡ . s¬ ˝’ «Ò ø±]àø£Hêj·T≈£î&ç>± 55 @fi¯b¢ Õ≥T ìs¡+‘·s¡+ $•wü˜ ùde\+~+∫q #Ûê+|æj·THé>± ì*#ês¡T. 1977e dü+e‘·‡s¡+˝À $»j·Tyê&É ø±]àø£ dü<dä Tü ‡˝À k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù>± mìïø£j÷· ´s¡T. nq+‘·s+¡ H˚wqü ˝Ÿ ô|&ò sπÉ wüHé Ä|òt Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«yÓTHé (mHém|òt◊ÄsY) Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± mìïø£j·÷´s¡T. nq+‘·s+¡ Äj·Tq #˚dTü qÔ ï ùde\≈£î >∑T]Ô+|ü⁄>± 1995e dü+e‘·‡s¡+˝À Ä˝Ÿ Ç+&çj÷· ◊mHé{j ° T· ÷d” ñbÕ<Û´ä ≈£îå &ç>± mìïø£j÷· ´s¡T. Ä˝Ÿ Ç+&çj÷· ◊mHé{°j·T÷d” Hêj·T≈£î&ç>± <˚X¯+˝À 32 \ø£å\ eT+~ πø+Á<ä Á|üuÛÑT‘·« ñ<√´>∑T\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ sê|òTü ej·T´ >±s¡T $X‚wü ø£èwæ #˚XÊs¡T.

6


sê|òüTej·T´≈£î s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ CÒC\Ò T

7


nbÕs¡ |Á Cü ≤„XÊ*.. ø±]àø£ |üøbå£ Õ‹... sê|òTü ej·T´ e÷ m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt Á|ü<ëÛ qø±s¡´<ä]Ù m+.sê|òTü ej·T´ >±s¡T nbÕs¡ Á|üC≤„XÊ*. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ >∑&∫É q nsTT<äTqïs¡ <äXÊu≤∆\T>± Äj·Tq #˚düTÔqï ùde\T eT]Ãb˛˝Òì$. k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtTqT $uÒ<Ûë\T, m˝≤+{Ï e´‹πsø£‘· ˝Ò≈£î+&Ü ˇø£ÿ ‘ê{Ïô|’ q&ç|æ+#·>∑\ dü‘êÔ sê|òTü ej·T´ >±] kı+‘·+. ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ n$ÁXÊ+‘·+>± sê|òTü ej·T´ >±s¡T #˚dTü qÔ ï ø£èwæ eTs¡e˝Òì~. e÷≥\ e÷Á+‹≈£î&ÉT. s¬ ˝’ «Ò ˝À |üì#˚dTü qÔ ï øÏ+~kÕúsTT ø±]à≈£î&ç qT+∫ ñ<√´>∑T\ <ëø± n+<ä] düeTdü´\qT dü«j·T+>± ø£*dæ ‘Ó\TdüTø=ì yê{Ï |ü]cÕÿsêìøÏ ø£èwæ #˚dTü +Ô {≤s¡T.

` m+.yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ C≤sTT+{Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, k‘Y ôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt , dæøÏ+Á<ëu≤<é

ø£¢s¡Tÿ qT+∫ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>±... ¬s’˝Ò« |ü]~Û˝Àì k˛ºs¡T‡˝À kÕ<Ûës¡D ø£¢s¡Tÿ>± #˚]q õ.yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ ‘·q düeTs¡∆‘·‘√ n+#Ó\+#Ó\T>± m~– ø±]àø£ Hêj·T≈£î&Éj·÷´s¡T. ¬s’˝Ò« k˛ºs¡T‡˝À ñ‘·ÔeTùde\+~+∫ d”ìj·TsY ø£¢s¡Tÿ>±, ôV≤&éø£¢s¡Tÿ>±, Ä|ò”dt dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>±, N|òt Ä|ò”düT dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>± |ü<√qï‘·T\T bı+<ës¡T. ¬s’˝Ò« k˛ºs¡T‡˝À 32 @fi¯ó¢ |üì#˚dæ 2012˝À |ü<äM $s¡eTD #˚XÊs¡T. nHês√>∑´+‘√ $<ÛäT\≈£î ¬>’sêΩ»s¡T nj·÷´s¡ì ¬s’˝Ò« n~Ûø±s¡T\T yÓ÷Vü≤Hésêe⁄≈£î m˝≤+{Ï c˛ø±E H√{°düT, #Ûê]®w”≥T Çe«≈£î+&ÜH˚ nÁø£eT+>± ñ<√´>∑+ qT+∫ ‘=\–+#ês¡T. Ç˝≤ nÁø£eT+>± ‘=\–+∫q yÓ’q+ô|’ ‘·q≈£îqï Hê´j·T |ü]C≤„q+‘√ n<Ûä´j·Tq+ #˚dæq yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ eT÷&˚fi¯¢ b˛sê≥+ nq+‘·s¡+ eT∞¢ ñ<√´>∑+ kÕ~Û+#ês¡T. ‘·q≈£î m<äT¬s’q |ü]dæú‘·T\T Ç‘·s¡ ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\≈£î m<äTs¡T ø±≈£L&É<äH˚ \ø£å´+‘√ ø±]à≈£î\≈£î yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ dü\Vü‰\T, dü÷#·q\T Çdü÷Ô ø±]àø£Hêj·T≈£î&ç>± eTT+<äT≈£î kÕ>∑T‘·THêïs¡T.

Hê´j·T$<ä´ ø√$<äT&ÉT...yÓ÷Vü≤qT&ÉT m+m˝Ÿm+, _ø±+ #·~$q yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ m˝Ÿm˝Ÿ_ #˚dæ Hê´j·Tø√$<äT&ç>± s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î $•wü˜ ùde\+~düTHÔ êïs¡T. 1987e dü+e‘·‡s¡+˝À dæø+Ï Á<ëu≤<é qT+∫ VüQ;¢ &ç$»Hé≈î£ ã~©ô|’ yÓfi≤¢sT¡ . @ s¬ ˝’ «Ò ø±]àø£ dü+|òTü +˝À ˝Ò≈î£ Hêï yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ ‘√{Ï ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\‘√ ùdïVü≤dü+ã+<Ûë\T HÓ]ù|yês¡T. nø£ÿ&É |üì#˚ùd≥|ü⁄&ÉT s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ dü+øπ eå T+, nuÛTÑ ´qï‹ ø√dü+ k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù j·T+. sê|òTü ej·T´ #˚dTü qÔ ï ø£èwæ, sê|òTü ej·T´ ø±]à≈£î\qT<˚•∆ +∫ #˚dqæ ñ|üHê´dü+ $qï yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ Äø£]¸‘T· &Ó’ ø±]àø£ dü+|òTü +˝À #˚sês¡T. 1991e dü+e‘·‡s¡+˝À yÓTT<ä{ÏkÕ] k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT m–®≈£L´{Ïyé ø£$T{° yÓT+ãs¡T>± mìïø£j÷· ´s¡T. nq+‘·s+¡ ø±]à≈£î\ dü+øπ eå ÷ìøÏ ∫‘·XÔ ó¯ ~∆>± |üì#˚dqæ yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ Áu≤+∫ m–®≈L£ ´{Ïyé ø£$T{° Á|ü‹ì~Û nj·÷´s¡T. nq+‘·s¡+ 1992˝À m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT ndæôdº+{Ÿ ôdÁø£≥Ø>± mìïø£j·÷´s¡T. 1994˝À <äøDåÏ eT<Û´ä s¬ ˝’ «Ò k˛ºsT¡ ‡ Áu≤+∫ ø±s¡´<ä]Ù>± mìïø£j÷· ´s¡T. k˛ºs‡Y Áu≤+∫ ø±s¡´<ä]Ù>± 16 @fi¯b¢ Õ≥T ñ‘·eÔ T ùde\+~+∫, 1996˝À >∑T+‘·ø˝£ Ÿ˝À »]–q mìïø£˝À¢ ôd+Á≥˝Ÿ e]ÿ+>¥ ø£$T{° nô|ø˘‡u≤&ûøÏ düuTÑÛ ´&ç>± mìïø£j÷· ´s¡T. 2005˝À &ç$»q˝Ÿ Áô|dæ&+Ó {Ÿ>±, 2007˝À &ç$»q˝Ÿ ø±s¡´<ä]Ù>± mìïø£j÷· ´s¡T. nsTT<˚fib¢¯ Õ≥T &ç$»q˝Ÿ ø±s¡´<ä]Ù>±, C≤sTT+{Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± s¬ +&ÉT |ü<eä ⁄˝À¢ ø=qkÕ>∑T‘·÷ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î yÓTs¡T>¬ q’ · ùde\+~+#ês¡T. 2012˝À s¬ ˝’ «Ò ˝À N|òt Ä|òd” Tü dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>± |ü<Mä $s¡eTD #˚dqæ yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ b‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dtd+ü |òTt C≤sTT+{Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± ø=qkÕ>∑T‘·THêïs¡T. ì‘·´+ dü+|òTt øπ +Á<ä ø±sê´\j·T+˝À ø±]à≈£î\≈£î n+<äTu≤≥T˝À ñ+&ç yê]øÏ ùde\+~düTHÔ êïs¡T. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ yêDÏì $ì|æ+#·≥+‘√bÕ≥T yê]øÏ dü+<˚XÊìï n+~+#˚+<äT≈£î M\T>± m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt Ä<Û«ä s¡´+˝À yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ dü+bÕ<ä≈î£ &ç>± eTs√ eTT>∑T]Z ‘√ ø£*dæ ª¬s˝’ Ÿ dü+<˚XŸª e÷dü|Áü ‹ø£qT $»j·Te+‘·+>± q&ÉT|ü⁄‘·THêïs¡T. 8


n+‘·sê®rj·T kÕúsTT˝À ø±]àø£ düe÷K´‘√ nqTã+<Ûä+

H˚wqü ˝Ÿ ô|&ò sπÉ wüHé Ä|òt Ç+&çjT· Hé s¬ ˝’ «Ò yÓTHé (mHé◊m|òÄt sY) Ç+≥πsïwüq˝Ÿ Á{≤Hé‡b˛s¡Tº es¡ÿsY‡ ô|&ò sπÉ wüHé (◊{°m|ò)t ≈£î nqTã+<Ûä+>± |üì#˚k˛Ô+~. Á|ü|ü+#·yê´|üÔ+>± 154 <˚XÊ˝À¢ì 751 ø±]àø£ dü+|òü÷\≈£î #Ó+~q 4,600,000 eT+~ s¡yêD≤s¡+>∑ ø±]à≈£î\T á Á{≤Hé‡b˛sYº es¡ÿsY‡ j·T÷ìj·THé˝À |üì#˚düTÔHêïs¡T. Á|ü|ü+#· yê´|üÔ+>± s¡yêD s¡+>∑ ø±]à≈£î\+‘ê ø£*dæ |üì#˚ùd˝≤ n+‘·sê®rj·T kÕúsTT˝À >√¢ã˝Ÿ ô|ò&ÉπswüHé j·T÷ìj·THé‡ n*j·T&é $‘Y <ä Ç+≥πsïwüq˝Ÿ ÁfÒ&é j·T÷ìj·THé ø±ìŒ¤&ÓπswüHé (◊{°j·T÷d”) @sêŒf…Æ+~. Á|ü|ü+#· yê´|üÔ+>± s¡yêDs¡+>∑ ø±]à≈£î\ Vü≤≈£îÿ\ |ü]s¡øDå£ ≈£î, yê] Ä]Ôø±_Ûeè~∆, kÕ+|òT” ø£ uÛÁÑ <ä‘≈· î£ Ç+≥πsïwüq˝Ÿ Á{≤Hé‡b˛sYº es¡ÿsY‡ ô|&ò sπÉ wüHé |üì#˚k˛Ô+~. s¡yêDs¡+>±ìï eTT+<äT≈£î rdüT≈£îyÓfi¯¢&É+˝À á n+‘·sê®rj·T ø±]àø£ dü+düú ‘√&ÜŒ≥T Çk˛Ô+~.

9


Ç+≥πsïwüq˝Ÿ Á{≤Hé‡b˛sYº es¡ÿsY‡ ô|ò&ÉπswüHé |”¢qØ˝À sê|òüTej·T´ 2006e dü+e‘·‡s¡+˝À H˚wüq˝Ÿ ô|ò&ÉπswüHé Ä|òt Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«yÓTHéqT Ç+≥πsïwüq˝Ÿ Á{≤Hé‡b˛s¡Tº es¡ÿsY‡ ô|ò&ÉπswüHé≈£î nqTã+<Ûä+>± #˚dæq |òüTq‘·qT sê|òüTej·T´ >±s¡T kı+‘·+ #˚düT≈£îHêïs¡T. Ç+≥πsïwüq˝Ÿ Á{≤Hé‡b˛s¡Tº es¡ÿsY‡ ô|ò&ÉπswüHé Ä<Ûä«s¡´+˝À <äøÏåD≤Á|òæø±˝Àì &És¡“Hé˝À 2006 Ä>∑düTº 2 qT+∫ 9e ‘˚B es¡≈£î »]–q es¡˝Ÿ¶ ø±+Á¬>dt dü<ädüT‡˝À m+. sê|òüTej·T´ Ç∫Ãq Á|ü»+fÒwüHé |ü\T <˚XÊ\ Á|ü‹ì<ÛäT\qT $X‚wü+>± Äø£≥Tº≈£î+~. Ç+≥πsïwüq˝Ÿ Á{≤Hé‡b˛sYº es¡ÿsY‡ ô|ò&ÉπswüHé |”¢qØ˝À sê|òüTej·T´ Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò« ne\+_ÛdüTÔqï $<ÛëHê\T, ne⁄{Ÿk˛]‡+>¥, Á|üsTTy˚{°ø£s¡D, ø±]à≈£î\ dü+K´ ‘·–Z+|ü⁄ô|’ e÷{≤¢&Üs¡T. mHém|òt◊ÄsY #˚dæq b˛sê{≤\‘√ neT\T˝ÀøÏ e∫Ãq Äs¡e y˚‘·q dü+|òüT+ e\¢ 1.5 $T*j·THé\ ø±]à≈£î\≈£î y˚T\T »]–q yÓ’q+ >∑T]+∫ sê|òüTej·T´ $e]+#ês¡T. 2006 E˝…’ 11e ‘˚Bq eTT+ãsTT˝À düãs¡“Hé ¬s’fi¯¢˝À »]–q d”]j·T˝Ÿ u≤+ãT ù|\Tfi¯¢ nq+‘·s¡+ mHém|òt◊ÄsY\ Á|üy˚Tj·T+‘√ πøe\+ nsTT<äT >∑+≥˝À¢H˚ düãs¡“Hé ¬s’fi¯¢qT |ü⁄qs¡T<ä∆]+∫q $wüj·÷ìï n+‘·sê®rj·T |”¢qØ˝À sê|òüTej·T´ Á|ükÕú$+#ês¡T. á dü<ädüT‡ nq+‘·s¡+ sê|òüTej·T´ &És¡“Hé≈£î 25 øÏ˝ÀMT≥s¡¢ <ä÷s¡+˝Àì bò˛ìø˘‡˝À eTVü‰‘êà>±+BÛ ìedæ+∫q Ç+{Ïì dü+<ä]Ù+#ês¡T. nø£ÿ&É Äj·Tq s¡M+Á<äHê<∏é {≤>∑÷sY, u≤\>∑+>±<ÛäsY‹\ø˘\≈£î sêdæq ˝ÒK\qT #·~$, Äj·Tq $Á>∑Vü‰ìøÏ ìyêfi¯ó\T n]Œ+#ês¡T. mHém|òt◊ÄsY ø±s¡´Áø£e÷\qT $<˚o ø±]àø£ dü+|òü÷\ Á|ü‹ì<ÛäT\T n_Ûq+~+#ês¡T. C≤rj·T, n+‘·sê®rj·T ø±]àø£dü+|òü÷\ dü<ädüT‡\≈£î mHém|òt◊ÄsY, <äøÏåD eT<Ûä´ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT j·TTe Á|ü‹ì<ÛäT\qT |ü+|æ+∫, yês¡T ø±]àø£dü+|òüT ñ<ä´eT+˝À #·Ts¡T≈£î>± bÕ˝§ZH˚˝≤ #˚j·T&É+˝À sê|òüTej·T´ $»j·T+ kÕ~Û+#ês¡T.

10


¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ nuÛÑT´qï‘˚ Hê n_Û˝≤wü

ãVæ≤s¡+>∑ ˝ÒK

Á|üdTü ‘Ô +· JeqXË*’ ˝À, Ä]úø£ |ü]dæ‘ú T· ˝À¢ >∑D˙j·TyÓTqÆ e÷s¡TŒ\T #√≥T#˚dTü ≈£î+≥Tqï ‘·sT¡ D+˝À s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\T nìï $<Ûë˝≤ ñqï‘· •Ksê\qT n~Ûs√Væ≤+#ê\ì Hê n_Û˝≤wü. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ nuÛTÑ ´qï‹øÏ $sêeT+ ms¡>≈∑ î£ +&Ü ìs¡+‘·s¡ ø£èwæ kÕ–dü÷HÔ ˚ ñ+{≤qT. sêqTqï ø±\+˝À @&Ée y˚‘q· dü+|òTü + <ë«sê Á|ü‹ ø±]à≈£îìøÏ Hê´j·T+ #˚≈£LπsÃ+<äT≈£î ø£èwæ #˚düTÔHêïqT. ¬s’˝Ò« dü+düú‘√bÕ≥T ø±]à≈£î\T |ü⁄s√>∑$T+#˚˝≤ u≤<Û´ä ‘· rdüT≈£îHêïqT. á ~X¯˝À ø±]àø£ dü+øπ eå ÷ìøÏ ÁbÕ<Ûëq´+ Çdü÷Ô y˚‘q· dües¡Dô|’ y˚‘q· dü+|ò÷ü ìøÏ ‘·–q dü÷#·q\+~+#êqT. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ Bs¡øÈ ±\ ô|+&ç+>∑T düeTdü´\qT |ü]wüÿ]+∫ yê] Ä]úø£ |ü]dæú‘·T\qT yÓTs¡T>∑T|üsêÃ\H˚ ñqï‘êX¯jT· +‘√ eTT+<äT≈£î kÕ>∑T‘·THêïqT. &û@ $©q+, ø=‘·Ô ô|q¸Hé $<Ûëq+ s¡<Tä › ø√dü+ Á|üjT· ‹ïdüTHÔ êïqT. ø±]à≈£î\ n+&É<ä+&É\‘√ eTT+<ä&ÉT>∑T >∑‘· nsTT<äTqïs¡ <äXÊu≤∆\T>± ø±]àø£ ñ<ä´eT+˝À Á|üy•˚ +∫, 16 \ø£\å eT+~ ¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\ |ü]s¡ø£åD ø√dü+ uÛÑ^s¡<∏ä Á|üj·T‘·ï+ #˚düTÔHêïqT. ø±]à≈£î\ dü+πøåeTy˚T J$‘· \ø£´å +>± uÛ≤$+∫ m+<äs√ ø±]àø£ Hêj·T≈£î\qT Ä<äsÙ¡ +>± rdüTø=ì düTs¡ø‘åÏ · |ü]cÕÿsê\ ø√dü+ ø±]àø£ nuÛTÑ ´qï‹øÏ nVü≤]ïX¯\T |ü]ÁX¯$TdüTHÔ êïqT. Hê ø±]àø£ ñ<ä´eT Á|ükÕúq+˝À Hê≈£î Hê ø±s¡´es¡yZ T˚ }|æ]ìk˛Ô+~. Hê≈£î yÓsTT´ @qT>∑T\ ã\+ ñqï≥T¢ yÓqï+fÒ ì*∫q ø±s¡´ø£s\Ô¡ ≈£î ùde #˚jT· ≥y˚T \ø£´å +>± ô|≥Tº≈î£ HêïqT. >∑‘· s¬ +&ÉT d”Áø¬ {Ÿ u≤´˝…{Ÿ mìïø£˝À¢ m+‘√ $X¯«dü˙j·T+>±, yÓqTï<äqTï>± ì*∫ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ≈£î |òTü q $»j·÷ìï #˚≈L£ ]Ãq k˛<äsk¡ ˛<äØeTDT\+<äs÷¡ Hê≈£î uÛ>Ñ e∑ +‘·T&ç∫Ãq ≈£î≥T+ã+>± uÛ≤$düTHÔ êïqT. ø±]àø£ b˛sê≥eTH˚ Á|ükÕúq+˝À n&ÉT>∑&TÉ >∑THê mH√ï ∫≈£îÿ\÷, n&É+¶ ≈£î\÷ m<äTs¡e⁄‘·THêï yÓqTï #·÷|ü≈î£ +&Ü Hê yÓ+≥H˚ ì\∫ ìã<ä∆‘·‘√ eTT+<äT≈£î kÕπ> yês¡+<äs¡÷ dü+|òtT dü+|òü÷ìøÏ >∑s¡«ø±s¡D+. k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT, H˚wüq˝Ÿ ô|ò&ÉπswüHé |òüsY Ç+&çjT· Hé s¬ ˝’ «Ò dt Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù>± Hêô|’ n+‘·T˝Òì $XÊ«düeTT+∫ mqTïø=ì qTqTï ùde\+~+#˚ neø±X¯+ ø£*–+∫q+<äT≈£î j·÷e‘Y uÛ≤s¡‘· ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\+<ä]ø° ø£è‘·»„‘ê_Ûe+<äHê\T ‘Ó*j·TCÒdüT≈£î+≥THêïqT. ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\T, yê] ≈£î≥T+u≤\ nuÛÑT´qï‹øÏ eTqkÕ, yê#ê, ø£s¡àD≤ ø£èwæ #˚kÕÔqì eTq$ #˚düTÔHêïqT. Ç≥T¢ uÛÑeBj·TT&ÉT eTÁ] sê|òüTej·T´ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, mdtdæÄsY ámdt, mHém|òt◊ÄsY

11


dü+|òtT≈£î düTã“sê$T¬s&ç¶ dü+|ò”TuÛ≤e+ k‘Y ôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sTTdt dü+|òtT düs¡«düuÛÑ´ düe÷y˚X¯+˝À eTq m+|” {Ï. düTã“sê$T¬s&ç¶ bÕ˝§Zì eTq ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ ø£èwæ #˚kÕÔqì Vü‰MT Ç#êÃs¡T. dü+|òtTqT ã©j·TyÓTÆq ø±]àø£X¯øÏÔ>± r]Ã~~›q |òüTq‘·qT sê|òüTej·T´ >±s¡T kı+‘·+ #˚düT≈£îHêïs¡T. mHém|òt◊ÄsY Á|ü<Ûëqø±s¡´<ä]Ù>± |ü\T $»j·÷\T kÕ~Û+#ês¡T. ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î uÀqdt ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ |æ\¢\≈£î ñ<√´>±˝À¢ ]»πs«wüHé ø£*Œ+#ês¡T. y˚TH˚CŸyÓT+{Ÿ˝À ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î uÛ≤>∑kÕ«eT´+ ø£*Œ+#ês¡T. dæøÏ+Á<ëu≤<é˝À ¬s’˝Ò« düØ«dt ø£$TwüHé @sêŒ≥T #˚sTT+∫ ¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\ |æ\¢\≈£î ñ<√´>±eø±XÊ\T ¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\ |æ\¢\≈£î m&ÉT´πøwüHé n\yÓHé‡ ˝Àø√ô|’˝…{Ÿ‡, Á{≤ø˘yÓTHé‡≈£î ùd|ò”º Ø˝Òf…&é ]f…ÆsYyÓT+{Ÿ d”ÿ+ neT\T≈£î bÕ≥T|ü&ܶs¡T. ø±´&ÉsY ØÁdüºø£Ã]+>¥ ø£$T{° ìj·T$T+#˚+<äT≈£î ø£èwæ #˚XÊs¡T. ø±]à≈£î\ dü+πøåe÷ìπø sê|òüTej·T´ J$‘·+ n+øÏ‘·+ #˚XÊs¡T. ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ ø√dü+ bÕ≥T|ü&ÉT‘·Tqï sê|òüTej·T´≈£î ¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\ ˙sê»q+ |ü\T≈£î‘·THêïs¡T. 12


uÁ ≤+∫ ôdøÁ ≥£ Ø qT+∫ dü+|òtT n<Ûä´≈£åî&ç <ëø±... 1965e dü+e‘·‡s¡+˝À s¬ ˝’ «Ò ñ<√´–>± #˚]q õ. Á|üu≤Û ø£sY Ä+Á&É÷ yÓTT≥ºyTÓ T<ä≥ >∑T+‘·ø\£ T¢ s¬ ˝’ «Ò &ç$»Hé Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø qT+∫ dü+|òTt øπ +Á<ä ø±sê´\j·T+ n<Û´ä ≈£îå &ç>± m~>±s¡T. dü+|òTt ˝À ÁøÏj÷· o\+>± |üì#˚dqæ Á|üu≤Û ø£sY Ä+Á&É÷ ø±]àø£d+ü |òTü +˝À sê|òTü ej·T´ >±]‘√ ø£*dæ düTBs¡Èø±\+ |üì#˚düTÔHêïs¡T. 1976˝À >∑T+‘·ø£\T¢ ¬s’˝Ò« &ç$»Hé <äøÏåDeT<Ûä´¬s’˝Ò«˝À $©q+ nsTTq|üŒ{Ï qT+∫ Á|üuÛ≤ø£sY Ä+Á&É÷ sê|òTü ej·T´ >±]‘√ ø£*dæ ø±]à≈£î\ dü+øπ eå ÷ìøÏ bÕ≥T|ü&TÉ ‘·THêïs¡T. dü+|òTt e]ÿ+>¥ ø£$T{° düuTÑÛ ´&Óq’ Á|üu≤Û ø£sY Ä+Á&É÷ >∑T+‘·ø˝£ Ÿ &ç$»Hé n<Û´ä ≈£îå &ç>±, >∑T+‘·ø\£ T¢ &ç$»Hé ø±s¡´<ä]Ù>± |üì#˚XÊs¡T. 2002e dü+e‘·‡s¡+˝À dü+|òTt ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø nsTT nq+‘·s+¡ C≤sTT+{Ÿ »qs¡ ˝ Ÿ ôdÁø£ ≥ Ø>± ≈£ L &Ü |ü ì #˚ X Ês¡ T . dü + |ò t T ˝À n+#Ó\+#Ó\T>± m~–q Á|üu≤Û ø£sY Ä+Á&É÷ n<Û´ä ≈£îå &Éj÷· ´s¡T.

pìj·TsY ø£s¢ T¡ ÿ qT+∫ dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ <ëø±... 1965e dü+e‘·‡s¡+˝À sêj·T#·÷sY˝Àì s¬ ˝’ «Ò ˝À pìj·TsY ø£s¢ T¡ ÿ>± #˚]q Á|üu≤Û ø£sY Ä+Á&É÷ d”ìj·TsY ø£s¢ T¡ ÿ>±, zmdt`2>±, zmdt`1>±, N|òt dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>± |üì#˚XÊs¡T. 2002e dü+e‘·‡s¡+˝À s¬ ˝’ «Ò ˝À |ü<Mä $s¡eTD #˚dæ dü+|òTt ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ #·Ts¡Tø¬ q’ bÕÁ‘· b˛wædTü HÔ êïs¡T.

s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î n+&É<+ä &É\T ¬s’˝«Ò ø±]à≈£î\≈£î nìïs¡ø±\T>± n+&É<+ä &É\+~+#·≥+˝À sê|òTü ej·T´ >±s¡T eTT+<äT+{≤s¡T. $$<Ûä düeTdü´\‘√ sê|òTü ej·T´ >±] e<ä≈› î£ e∫Ãq ø±]à≈£î\≈£î n+&É<+ä &É\+~+#·≥+˝À eTT+<äT+{≤s¡T. ø±]à≈£î\qT Ä<ä]+#·≥+‘√bÕ≥T yê] düeTdü´qT |ü]wüÿ]+#˚es¡≈L£ $ÁX¯$T+#·ì HÓ»’ + sê|òTü ej·T´ kı+‘·+. m˝≤+{Ï øÏ¢wüº‘·s¡yÓTÆq ¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\ πødüT\HÓ’Hê ‘·q≈£îqï $wüj·T|ü]C≤„q+‘√ |ü]wüÿ]+#·&+É Äj·Tq $\ø£D å ‘·. kÕ<Ûës¡D ø±]à≈£î\≈£î ôd‘’ +· sê|òTü ej·T´ >±s¡T n+<äTu≤≥T˝À ñ+&ç yê]øÏ dü\Vü‰\T, dü÷#·q\T n+~düT+Ô {≤s¡T. ` õ. Á|üuÛ≤ø£sY Ä+Á&É÷ n<Ûä´≈£åî\T, ¬s’˝Ò« m+bÕsT÷dt dü+|òtT 13




m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT |”mHém+ düe÷y˚XÊ\T, Ç‘·s¡ n~Ûø±]ø£ düe÷y˚XÊ˝À¢ ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\T m<äTs=ÿ+≥Tqï düeTdü´\qT #·]Ã+∫ yê{Ïì kÕeTs¡dü´ <Û√s¡DÏ‘√ |ü]wüÿ]+#ês¡T.



¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ ù| Á|üe÷D≤\T, ñ<√´>∑T\ es¡Tdü ù| ø£$TwüHé\ nqTeT‘·T\ $wüj·T+˝À dü+|òtT Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù m+. sê|òüTej·T´ ø°\ø£bÕÁ‘· b˛wæ+#ês¡T. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\T m<äTs=ÿ+≥Tqï e´øÏ>Ô ‘∑ ,· kÕeT÷Væ≤ø£ düeTdü´\qT |ü]wüÿ]+#·≥+˝À sê|òüTej·T´ eTT+<äTHêïs¡T. sê|òüTej·T´ #˚|ü{Ϻq ø±]à≈£î\ dü+πøåeT #·s¡´\‘√ m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT˝À #˚]q düuÛÑT´\ dü+K´ >∑D˙j·T+>± ô|]–+~. nsTT<äT <äXÊu≤∆\T>± m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\ dü+πøåe÷ìøÏ ôd$THêsY\T, dü<ädüT‡\T, esYÿcÕ|t\‘√ #·s¡´\T rdüT≈£î+~.

dü+|òTt kÕ~Û+∫q $»j·÷\T <äøDåÏ eT<Û´ä s¬ ˝’ «Ò Ä$sꓤe+ nq+‘·s+¡ 1966 e dü+e‘·‡s¡+ nø√ºãs¡T˝À Ä$s¡“¤$+∫q k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT H˚wüq˝Ÿ ô|ò&ÉπswüHé Ä|òt Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«yÓTHé, ◊mHé{°j·T÷d”, ◊{°m|òt\≈£î nqTã+<Ûä+>± ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î ùde\T #˚k˛Ô+~. &Ó’q$Tø˘ ©&ÉsY dü+|òtT Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù m+. sê|òüTej·T´ Ä<Ûä«s¡´+˝À m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT |ü\T $»j·÷\T kÕ~Û+∫+~. s¬ ˝’ «Ò ñ<√´>∑T\T, ø±]à≈£î\ dü+øπ eå ÷ìøÏ sê|òTü ej·T´ $X‚wü ø£èwæ #˚düTÔHêïs¡T.

Çs¡y’Ó @fi¯¢ nqTã+<Û+ä <äøDåÏ

eT<Û´ä s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt dæø+Ï Á<ëu≤<é &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚dTü qÔ ï <ëdü] uÛTÑ »+>∑sêe⁄≈£î »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø eTÁ] sê|òüTej·T´ >±]‘√ Çs¡yÓ’ @fi¯¢ nqTã+<Ûä+ ñ+~. 1986˝À ¬s’˝Ò« m\ÁøϺø£˝Ÿ Áu≤+∫ f…øï° wæjT· Hé>± ñ<√´>∑+˝À #˚]q uÛTÑ »+>∑sêe⁄≈£î dü\Vü‰\T dü÷#·q*∫à Äj·Tq ñqï‹øÏ ‘√&ÜŒ≥T n+~+#ês¡T. m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt $»j·Tyê&É &ç$»Hé #Ûs’Ó à¡ Hé>± |üì#˚dqæ ‘·q ‘·+Á&ç <ëdü] sêeTyÓ÷Vü≤Hésêe⁄ u≤≥˝À |üjT· ìdü÷Ô dü+|òtT ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ #·Ts¡T≈£î>± bÕ˝§Zqï uÛÑT»+>∑sêe⁄ yÓTT<ä≥ dü+|òtT˝À ø±s¡´<ä]Ù>± u≤<Ûä´‘·\T d”«ø£]+#ês¡T. ˇø£yÓ’|ü⁄ dü+|òtT ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ bÕ˝§Z+≥÷H˚ eTs√yÓ’|ü⁄ n+#Ó\+#Ó\T>± m<äT>∑T‘·÷ Áπ>&é 3, Áπ>&é 2, Áπ>&é 1, pìj·TsY Ç+»˙sY\T>± |ü<√qï‹ bı+~ d”ìj·TsY ôdø£¸Hé Ç+»˙s¡T nj·÷´s¡T. 2010˝À dü+|òTt d”&ãÉ ÷¢´d” düuTÑÛ ´&Éj÷· ´s¡T. 2003˝À &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚dqæ uÛTÑ »+>∑sêe⁄ 2007˝À Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø |ü<$ä øÏ sêJHêe÷ #˚XÊs¡T. nq+‘·s+¡ 2010˝À dü+|òTt m\ÁøÏøº ˝£ Ÿ Áu≤+∫ &ç$»q˝Ÿ n<Û´ä ≈£îå &Éj÷· ´s¡T. 2013˝À &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± mìï¬øq’ uÛTÑ »+>∑sêe⁄ sê|òTü ej·T´ #·÷|æq u≤≥˝À |üjT· ìdüTHÔ êïs¡T.

s¬ ˝’ «Ò m\ÁøøºÏ ˝£ Ÿ uÁ ≤+∫øÏ mq˝Òì ùde\T

14

<äøD åÏ eT<Û´ä s¬ ˝’ «Ò m\ÁøÏøº ˝£ Ÿ Áu≤+∫øÏ dü+|òTt Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù sê|òTü ej·T´ >±s¡T mq˝Òì ùde\+~+#ês¡T. s¬ ˝’ «Ò j·÷»e÷q´+‘√ b˛sê&ç e÷ ø±]à≈£î\ düeTdü´\qT |ü]wüÿ]+#ês¡T. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\qT nbÕ´j·T+>± |ü\ø£]+#·≥+, m+‘·eT+~˝À ñHêï ù|s¡T, ù|s¡Tq |ü\ø£]+#·≥+ e÷ Jmdt \ø£D å +. dü+|òTt ˝À u≤>± |üì#˚dqæ , s¬ ˝’ «Ò ˝À $•wüù˜ de\+~+∫q yê]ì ôd‘’ +· n_Ûq+~dü÷Ô e÷ ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\≈£î ‘√&ÉT˙&É>± ì*#ês¡T. ` <ëdü] uÛÑT»+>∑sêe⁄, &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, dæøÏ+Á<ëu≤<é


düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ düe÷y˚XÊ\T >∑‘·+˝Àn|üŒ{Ï ¬s’˝Ò« XÊK eT+Á‹ eTeT‘êu…qØ® 26.10.2009 q q÷´&Ûç©¢, d”ÄsY;, uÀs¡T¶ düuÛÑT´\T, ô|ò&ÉπswüHé‡ kÕ<Ûës¡D ø±s¡´<äs¡TÙ\qT n<Ûä´ø£å‘·q uÛÑÁ<ä‘· düe÷y˚X¯+˝À sê|òüTej·T´ bÕ˝§ZHêïs¡T. uÛÑÁ<ä‘ê dü+ã+<ÛäyÓTÆq ]f…ÆsYyÓT+{Ÿ |ü<∏äø£+ô|’ #·]Ã+∫ kÕ~Û+#ês¡T.

k‘Y ôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ø±s¡´es¡+Z 55 edü+‘ê\T |üP]Ô #˚düT≈£îqï d”ìj·TsY ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ÉT m+. sê|òüTej·T´ Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>±, Á|üuÛ≤ø£sY Ä+Á&É÷ n<Ûä´≈£åî&ç>±, yÓ’dt Áô|dæ&Ó+{Ÿ>± Ä<ä+ dü+‘√wt≈£îe÷sY, ôd+Á≥˝Ÿ Ä|ò”düT uÒs¡sY\T>± m. sê»>√bÕ˝Ÿ (dü+j·TTø£Ô Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù), m+.yÓ÷Vü≤Hésêe⁄ (dü+j·TTø£Ô Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù) &Üø£sº Y õ. dü+Je¬s&ç¶ (düV‰ü j·T Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù) |”˙mdt X¯sà¡ ( ø√XÊ~Ûø±]), m+.uÛsÑ D¡ u° ≤Û qT Á|ükÕ<é (ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø), m+.ñe÷Hêπ>+Á<äeTDÏ (ndæôdº+{Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø), d”ôV≤#Y Vü≤] (ndæôdº+{Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø) $.Ms¡uÛÑÁ<äj·T´ (düVü‰j·T Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù), |æ. s¡|òüTTsê+ (düVü‰j·T Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù), m+. s¡TÁ<ë¬s&ç¶ (düVü‰j·T Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù) >± |üì#˚düTÔHêïs¡T.

Hê\T>∑T <äXÊu≤›\ | Á kü Õúq+ k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt øπ +Á<ä ø±sê´\j·T+ ø√XÊ~Ûø±]>± ùde\+~düTqÔ ï d”|” X¯sà¡ 1962e dü+e‘·‡s¡+˝À Ç+»˙]+>¥ &çbÕs¡Tyº TÓ +{Ÿ˝À ø£s¢ T¡ ÿ>± ñ<√´>∑ J$‘êìï Äs¡+_Û+#ês¡T. ø£s¢ T¡ ÿ qT+∫ m<äT>∑T‘·÷ ˝ÒãsYy˝Ó ŒÒ s¤ Y ÇHéôdŒø£sº T¡ nj·÷´s¡T. Hê\T>∑T <äXÊu≤∆\ s¬ ˝’ «Ò Á|ükÕúq+˝À sê|òTü ej·T´ >±]‘√ X¯sà¡ >±]øÏ m+‘√ nqTã+<Û+ä @s¡Œ&ç+~. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\T m<äTs=ÿ+≥Tqï düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ s√E≈£î 18 >∑+≥\bÕ≥T |üì#˚ùd n$ÁXÊ+‘· ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ÉT sê|òTü ej·T´. e÷qeùdej˚T e÷<Ûeä ùde nì qy˚Tà sê|òTü ej·T´ ø±]à≈£î\≈£î ùde\+~+#·≥+˝À eTT+<äT+{≤s¡T. Äj·Tq≈£î nbÕs¡yTÓ qÆ C≤„|øü X£ ø¯ ÔÏ ñ+~. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\qT Ä<äTø√e≥y˚T \ø£´å +>± |üì#˚dTü +Ô {≤s¡T. ` d”|” X¯s¡à, ø√XÊ~Ûø±], m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT πø+Á<ä ø±sê´\j·T+, dæøÏ+Á<ëu≤<é

j·TTe‘·≈î£ sê|òTü ej·T´ n+&É<+ä &É\T >∑T+≥÷s¡T s¬ ˝’ «Ò &ç$»Hé˝Àì Ä|üsπ {Ï+>¥ $uÛ≤>∑+˝À bÕsTT+{Ÿ‡yÓTHé>± |üì#˚dTü qÔ ï ø√fÒX«¯ s¡sêe⁄ dü+|òTt Á|ü<ëÛ qø±s¡´<ä]Ù m+. sê|òTü ej·T´ >±]øÏ Msê_Ûe÷ì. s¬ ˝’ «Ò ˝À |üì#˚d÷ü HÔ ˚ sê|òTü ej·T´ >±] |æ\T|ü⁄q+<äTø=ì s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ˝À ÁøÏj÷· o\ø£ bÕÁ‘· b˛wædTü HÔ êïs¡T. ªªj·TTe‘·sêìï Áb˛‘·‡Væ≤+∫ e÷≈£î nìï$<Ûë˝≤ n+&É<+ä &É\+~düTqÔ ï sê|òTü ej·T´ >±s¡T e÷ n+<ä]ø° e÷s¡<Z sä Ù¡ ≈£î&ÉT. sê|òTü ej·T´ >±] u≤≥˝À q&ç#+˚ <äT≈£î >∑T+≥÷s¡T˝À dü+|òTt j·TTe»q $uÛ≤>∑+ ø±s¡´<ä]Ù>± ùde\+~düTHÔ êïqT.ªª n+≥÷ ø√fÒX«¯ s¡sêe⁄ ‘·q n_ÛÁbÕj·÷ìï #ÓbÕŒs¡T.

` ø√fÒX¯«s¡sêe⁄, dü+|òtT j·TTe»q $uÛ≤>∑+ ø±s¡´<ä]Ù, >∑T+≥÷s¡T 15


>±+BÛ dü÷Œ¤]‘Ô √ dü+|òTt eTT+<ä&TÉ >∑T 1923e dü+e‘·‡s¡+˝À eTq C≤‹|æ‘· eTVü‰‘êà>±+BÛJ Ç∫Ãq dü÷Œ¤]Ô‘√ ô|s¡+ãT<ä÷sY˝À dü<äs¡Hé ¬s’˝Ò«m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT Ä$s¡“¤$+∫+~. <ëìøÏ nqTã+<Û+ä >± dü<sä H¡ é s¬ ˝’ «Ò m+bÕsT÷dt dü+|òTt VüQ;¢˝À 1957˝À Ä$s¡“$¤ +∫+~. <äøÏåDeT<Ûä´¬s’˝Ò« Ä$sꓤe+‘√ k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT @s¡Œ&ç+~. dü+|òtT˝À #˚] ¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\ dü+πøåeTy˚T |üs¡e÷e~Û>± sê|òüTej·T´ |üì#˚dü÷Ô n+#Ó\+#Ó\T>± m~>±s¡T. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ Hêj·T≈£î&Óq’ m+. sê|òTü ej·T´ Á<√D≤#·\+ Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚dü÷Ô <äøÏåD eT<Ûä´ ¬s’˝Ò« |ü]~Û˝Àì VüQ;¢ &ç$»Hé˝À &ç$»q˝Ÿ ø±s¡´<ä]Ù>± m~>±s¡T.

dü+|òTt ø±sê´\j·T+ qT+∫ dü+|òTt H˚‘>· ±... k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø m+. uÛsÑ D ¡ ° uÛ≤qTÁ|ükÕ<é dü+|òTt ø±sê´\j· T + ñ<√´–>± ‘· q Á|ü k Õú H êìï Äs¡+_Û+#ês¡T. 1991e dü+e‘·‡s¡+˝À dü+|òtT πø+Á<ä ø±sê´\j·T+˝À ô|ò’fi¯ó¢, düs¡Tÿ\sY\ C≤Ø, ø±sê´\j·T+ ìs¡«Vü≤D |üqT\T #˚dqæ uÛ≤qTÁ|ükÕ<é ø£w|ºü &ü ç |üì#˚dæ dü+|òTt H˚‘>· ± m~>±s¡T. Äπsfi¯b¢ Õ≥T dü+|òTt ø±sê´\j·T+˝À ø±]à≈£î\≈£î ùde\+~+∫q uÛ≤qTÁ|ükÕ<é 1997˝À s¬ ˝’ Ÿì\j·T+˝À pìj·TsY ø£s¢ T¡ ÿ>± ñ<√´>∑+˝À #˚sês¡T. s¬ ˝’ «Ò ø±sê´\j·T+˝À #·Ts¡T≈£î>± |üì#˚d÷ü Ô d”ìj·TsY ø£s¢ T¡ ÿ>±, ôV≤&éøs¢£ T¡ ÿ>±, Ä|òd” t dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>± |ü<√qï‘·T\T bı+<ës¡T. Á|üdTü ‘Ô +· s¬ ˝’ Ÿì\j·T+˝Àì Á|æì‡|ü˝Ÿ N|òt Ç+»˙s¡T ø±sê´\j· T +˝À zmdt > ± |ü ì #˚ d ü ÷ Ô dü + |ò t T ø±s¡´ø£˝≤bÕ˝À¢ #·Ts¡T≈£î>± |üì#˚düTÔHêïs¡T.

j·TTe‘·sêìøÏ Hêj·T≈£î&ç>±... k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT CÀq˝Ÿ j· T ÷‘Y ø√Ä]¶ H ˚ ≥ s¡ T >± |ü ì #˚ d ü T Ô q ï uÛ Ñ s ¡ D ° uÛ ≤ qTÁ|ü k Õ<é j· T Te‘· s êìøÏ Hêj· T ø£ ‘ · « + eVæ≤düTHÔ êïs¡T. dü+|òTt ø±s¡´ø£˝≤bÕ˝À¢ j·TTe‘·sêìï uÛ ≤ >∑ k Õ«eTT\qT #˚ d æ dü + |ò t T qT eTT+<ä T ≈£ î rdüT≈£îyÓfi≤¢s¡T. 16

sê|òTü ej·T´ >±]øÏ ø±]à≈£î˝Ò <˚e⁄fi¯ó¢ e÷ dü+|òTt Á|ü<ëÛ qø±s¡´<ä]Ù sê|òTü ej·T´ >±s¡T Á|ü‹ ø±]à≈£î&çì <˚e⁄&ç˝≤>± #·÷kÕÔsT¡ . ì‘·´+ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ >∑T]+∫ Ä˝À∫dü÷,Ô yê] ≈£î≥T+u≤\ dü+πøåe÷ìøÏ bÕ≥T|ü&É‘ês¡T. ¬s’˝Ò«≈£L©\T, j·÷ø˘nº Áô|+{°d\t ≈£î s¬ ˝’ «Ò ˝À ñ<√´>±\T Ç|æŒ+∫q |òTü q‘· e÷ H˚‘· sê|òüTej·T´≈£î <äøÏÿ+~. sê|òüTej·T´ >±s¡T #˚dæq ø£èwæ |ò*ü ‘·+>± s¬ ˝’ «Ò b˛s¡sº ≈¢¡ î£ Á{≤ø˘yTÓ Hé\ U≤∞˝À¢ ìj·T$Tdü÷Ô s¬ ˝’ «Ò ìs¡j í T· + rdüT≈£î+~. j·÷uÛ’… nsTT<˚fi¢¯ düTBs¡È Á|ükÕúq+˝À s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\ eTqïq\T bı+~q @¬øø’ £ Hêj·T≈£î&ç>± sê|òTü ej·T´ ì*#ês¡T. 2013˝À s¬ ˝’ «Ò ˝À ø±]àø£ dü+|òTü >∑T]Ô+|ü⁄ mìïø£˝À¢ $»j·T&Û+É ø± yÓ÷–+∫q sê|òTü ej·T´ 2019 mìïø£˝À¢ ¬s’˝Ò«˝À >∑T]Ô+|ü⁄bı+~q dü+|òüT+>± dü+|òtT ˇø£fÒ ì*#˚˝≤ ø±]à≈£î\T Äj·Tq≈£î |ü{≤º_ùÛ wø£+ #˚kÕÔsT¡ .

` m+. uÛÑs¡D° uÛ≤qTÁ|ükÕ<é ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø k‘Yôd+Á≥˝Ÿ m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt , CÀq˝Ÿ j·T÷‘Y ø√Ä]¶H˚≥sY


;@d” yÓT+ãsY qT+∫ uÁ ≤+#Y ôdøÁ ≥£ Ø <ëø±... 1984e

dü+e‘·‡s¡+˝À ¬s’˝Ò« ñ<√´–>± #˚]q m+. s¡TÁ<ë¬s&ç¶ 1994˝À k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ˝À #˚sês¡T. ;@d” yÓT+ãsY>± dü+|òTt ˝À #˚] Ç+»˙]+>¥ ø£HÁé düøº Hå£ é Áu≤+#Y≈î£ ø±s¡´<ä]Ù>± n+#Ó\+#Ó\T>± m~>±s¡T. 1998˝À Áu≤+∫ yÓd’ t #Ûs’Ó à¡ Hé>± |üì#˚dqæ nq+‘·s+¡ Áu≤+∫ ø±s¡´<ä]Ù>± m~>±s¡T. d”&ãÉ ÷¢´d” düuTÑÛ ´&Ó’ Áu≤+#Y≈î£ ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø nj·÷´s¡T.

s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ XÁ j ‚ T· ùd‡ Äj·Tq }|æ] e÷

ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ÉT eTÁ] sê|òüTej·T´ ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ ÁX‚j·Tùd‡ }|æ]>± sêÁr |ü>∑\÷ ø£wüº|ü&ç |üì#˚düTÔHêïs¡T. ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\πø ø±<äT, πø+Á<ä ñ<√´>∑T\≈£î ù| ø£$TwüHé kÕ~Û+∫ ô|{Ϻq H˚‘·>± >∑T]Ô+|ü⁄ bı+<ës¡T. j·TTe‘·≈£î Áb˛‘ê‡Vü≤eT++#ês¡T. sê|òüTej·T´ >±s¡T kÕ~Û+∫q $»j·÷\‘√ e÷ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î m+‘√ y˚T\T #˚≈L£ ]+~. `m+.s¡TÁ<ë¬s&ç¶, ôdÁø£≥Ø ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, Ç+»˙]+>¥ ø£HÁé düøº Hå£ é Áu≤+∫, dæø+Ï Á<ëu≤<é 17


eTÁ] yÓTÆ\Tsêfi¯ó¢... 1995e dü+e‘·‡s¡+˝À yÓTT≥ºyTÓ T<ä{kÏ Õ] »]–q mìïø£˝À¢ H˚wqü ˝Ÿ ô|&ò sπÉ wüHé Ä|òt Ç+&çjT· Hé ¬s’˝Ò«yÓTHé (mHém|òt◊ÄsY)≈£î »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± dü+#·\q $»j·T+ kÕ~Û+#ês¡T. Ç˝≤ 1995 e dü+e‘·‡s¡+ qT+∫ es¡Tdü>± 18 dü+e‘·‡sê\ qT+∫ mHém|òt◊ÄsY Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± mìïø£e⁄‘·÷H˚ ñHêïs¡T.

s¬ ˝’ «Ò ˝À sêDÏ+∫q sê»>√bÕ˝Ÿ



>∑T+‘·ø£˝Ÿ &ç$»Hé˝À Áu≤+#Y kÕúsTT˝À ;ád” yÓT+ãs¡T>± ø±]àø£ Á|ükÕúq+ Äs¡+uÛÑ+.



1977e dü+e‘·‡s¡+ y˚T 30e ‘˚Bq $»j·Tyê&É q>∑s¡+˝À »]–q k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT düs¡«düuÛÑ´ düe÷y˚X¯+˝À yÓTT≥ºyÓTT<ä{ÏkÕ] eTÁ] sê|òüTej·T´ Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù>± dü+#·\q $»j·T+ kÕ~Û+#ês¡T. Hê{Ï qT+∫ H˚{Ï es¡≈L£ ‹s¡T>∑T˝Òì ¬s’˝Ò«ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± ø±]à≈£î\ n+&É<ä+&É\‘√ $»j·T<äT+<äT_Û yÓ÷–dü÷Ô düTBs¡Èø±\+ dü+|òtT »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚düTÔHêïs¡T.

s¬ ˝’ «Ò ˝À

{°{á ° >± ñ<√´>∑J$‘·+ Äs¡+_Û+∫q sê»>√bÕ˝Ÿ n+#Ó\+#Ó\T>± m~– N|òt {Ïø¬ {Ÿ ÇHéôdŒø£sº Y nj·÷´s¡T. 1966˝À ñ<√´>∑+˝À #˚]q sê»>√bÕ˝Ÿ 2004˝À |ü<Mä $s¡eTD #˚XÊs¡T. 1969 qT+&ç dü+|òTt ‘√ nqTã+<Û+ä @s¡Œs¡TÃ≈£îHêïs¡T. ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø qT+∫ Áu≤+#·Y ôdÁø£≥Ø, &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚XÊs¡T. Á|üdTü ‘Ô +· C≤sTT+{Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± ùde\+~düTHÔ êïs¡T.

sê|òTü ej·T´ yÓqï+fÒ q&ç#ê...

¬s’˝«Ò ø±]à≈£î\ ùde˝À yÓqï+fÒ q&ç#êqT. sê|òTü ej·T´>±]‘√ Hê≈£î eT÷&ÉT <äXÊu≤›\ nqTã+<Û+ä ñ+~. nqT≈£îqï ø±sê´ìï kÕ~Û+#˚es¡≈L£ |ü≥Tº<\ä >± ø£èwæ#ù˚ d ‘·‘«· + sê|òTü ej·T´~. ù|<ä\ø√dü+ Äj·Tq ìkÕ«s¡+ú >± ùde\+~düTHÔ êïs¡T. m˝≤+{Ï øÏw¢ ‘ºü s· y¡ TÓ qÆ øπ dt nsTTHê b˛sê&ç kÕ~Û+∫q BÛs√<ë‘·T&Ô TÉ sê|òTü ej·T´. ` sê»>√bÕ˝Ÿ, C≤sTT+{Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø k‘·Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT

düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ ìs¡+‘·s¡ b˛sê≥+ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ e÷ Jmdt sê|òTü ej·T´ ìs¡+‘·s¡ b˛sê≥+ kÕ–düTHÔ êïs¡T. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü≥¢ ne>±Vü≤q‘√ n+øÏ‘u· ≤Û e+‘√ ìC≤sTTr>± |üì#˚ùd Hêj·T≈£î&ÉT sê|òTü ej·T´ >±s¡T. j·TTe‘·sêìï Ä<ä]+∫ yê]øÏ Áb˛‘·‡Væ≤+#˚ ‘·‘«· + sê|òTü ej·T´>±]~. H˚qT 1994˝À ndæôd+º {Ÿ Á&Óe’ s¡T>± s¬ ˝’ «Ò ˝À #˚]q|üŒ{Ï qT+∫ sê|òTü ej·T´ >±]‘√ |ü]#·jT· + @s¡Œ&ç+~. Ä |ü]#·jT· +‘√ &√s¡ïø£˝Ÿ ˝Àø√ Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± ≈£L&Ü |üì#˚XÊqT. Á|üdüTÔ‘·+ d”&Éã÷¢´d” düuÛÑT´&ç>± ø=qkÕ>∑T‘·THêïqT. ` ◊mdtÄsY eT÷]Ô, d”&ãÉ ÷¢´d” yÓT+ãsY, dæø+Ï Á<ëu≤<é &ç$»Hé

sê|òTü ej·T´ >±s¡T eT]ìï ñqï‘·•Ksê\≈£î #˚sê* dü+|òtT

Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù sê|òüTej·T´ >±s¡T eT]ìï ñqï‘· •Ksê\qT n~Ûs√Væ≤+#ê*. nbÕs¡yÓTÆq y˚T<ÛëX¯øÏÔ, n≈£î+]ƒ‘· Bø£å‘√ ø±]à≈£î\ ø£wüºdüTU≤˝À¢ bÕ\T|ü+#·T≈£î+≥THêïs¡T. mHém|òt◊ÄsY˝À z ‘Ó\T>∑T ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ÉT Hêj·Tø£‘«· + eVæ≤+#·≥+ eTq ‘Ó\T>∑T yês¡+<ä]øÏ >∑s«¡ ø±s¡D+. 1986˝À |ò≥ æ sº >Y ± s¬ ˝’ «Ò #˚] {°{◊° >± |ü<√qï‹ kÕ~Û+#êqT. ø±Jù|≥ Á{≤yÓ*+>¥ Áu≤+#Y ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚XÊqT. Á|üdTü ‘Ô +· d”&ãÉ ÷¢´d” düuTÑÛ ´&ç>± ø=qkÕ>∑T‘·THêïqT. `πø;πø sêE, d”&ãÉ ÷¢´d” yÓT+ãsY, dæø+Ï Á<ëu≤<é &ç$»Hé 18


sê|òTü ej·T´ e÷≥\T ø±]à≈£î\≈£î {≤ìø˘ e÷ Jmdt sê|òTü ej·T´ >±] e÷≥\T ø±]à≈£î\≈£î {≤ìø˘˝≤ |üì#˚dTü +Ô {≤sTT. s¬ ˝’ «Ò ˝À mes¡÷ kÕ~Û+#·ì $»j·÷\T sê|òTü ej·T´ kÕ~Û+#ês¡T. ø±]à≈£î\ ø£cÕº\T rs¡Ã&É+˝À sê|òTü ej·T´ |ü&qç ø£cÕº\T es¡D í ≤r‘·+. H˚qT {°{◊° >± 1983˝À s¬ ˝’ «Ò ˝À #˚] ôV≤&é {°{á ° >± |ü<√qï‹ bı+<ëqT. 1983˝À dü+|òTt ˝À ;ád” yÓT+ãsY>±, Áu≤+∫ Ä|òd” t uÒss¡ >Y ± |üì#˚XÊqT. Á|üdTü ‘Ô +· ø£eT]¸jT· ˝Ÿ Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± e´eVü≤]düTHÔ êïqT. `m+.m.m.cÕ, ôdÁø£≥Ø, ø£eT]¸jT· ˝Ÿ Áu≤+∫, ôV≤’ <äsêu≤<é &ç$»Hé

sê|òüTej·T´ düŒ+~+#ês¡T... s¬ ˝’ «Ò ˝À

|üì#˚dTü qÔ ï e÷ Hêqï≈£î nHês√>±´ìøÏ >∑Ts¡j÷· ´s¡T. B+‘√ düŒ+~+∫q sê|òTü ej·T´ >±s¡T n~Ûø±s¡T\‘√ e÷{≤¢&ç Hêqï≈£î ]f…sÆ yY TÓ +{Ÿ Ç|æŒ+∫, Hê≈£î ñ<√´>∑$T|æŒ+#ês¡T. 1993˝À ‹s¡T|ü‹ e∫Ãq sê|òTü ej·T´ ø±]à≈£î\qT<˚•∆ +∫ e÷{≤¢&qç rs¡T #·÷dæ Á|üu≤Û $‘·T&çH’Ó dü+|òTt ˝À #˚sêqT. ø±]àø£ düeTdü´\ô|’ ìã<ä‘∆ ‘· √ |üì#˚dTü qÔ ï sê|òTü ej·T´ >±] dü+|òTt ˝À CÀq˝Ÿe]ÿ+>¥ ø£$T{° düuTÑÛ ´&ç>± Äs¡+_Û+∫ &ç$»q˝Ÿ |ü_d¢ {æ ° ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚XÊqT. Á|üdTü ‘Ô +· >∑T‹Ô Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚dTü HÔ êïqT. s¬ ˝’ «Ò ˝À pìj·TsY Ç+»˙s¡T qT+∫ d”ìj·TsY ôdø£Hå é Ç+»˙s¡T>± |ü<√qï‹ bı+<ëqT. ` Á|üuÛ≤ø£sY, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø, >∑T‹Ô

27 @fi¯¢ nqTã+<Û+ä ... ¬s’˝«Ò ˝À 1987˝À ndæôd+º {Ÿ ˝Àø√ ô|˝’ {… Ÿ>± #˚]q Hê≈£î dü+|òTt Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù sê|òTü ej·T´ >±]‘√ s¬ +&ÉTqïs¡ <äXÊu≤∆\T>± nqTã+<Û+ä ñ+~. ˝Àø√ô|˝’ {… Ÿ>± |ü<√qï‹ bı+~ >∑&∫É q s¬ +&ÉTqïs¡ <äXÊu≤∆\T>± dü+|òTt ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ bÕ\T|ü+#·T≈£î+≥THêïqT. 1987˝À e]ÿ+>¥ ø£$T{° yÓT+ãs¡T nsTT n+#Ó\+#Ó\T>± &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± m+|æøj £ ÷· ´qT. øÏ+~kÕúsTT ø±]à≈£î\ qT+∫ ñ<√´>∑T\T, n~Ûø±s¡T\ <ëø± n+<ä]‘√ ø£*dæyTÓ \dæ |üì#˚d÷ü Ô düeTdü´\qT |ü]wüÿ]düT+Ô {≤s¡T. ˙‹>±, ìC≤sTTr>± ø±]à≈£î\≈£î ùde\+~dü÷Ô n+<ä] eTqïq\T bı+<ës¡T. `n‘·T˝Ÿ uÛÑ{≤º#ês¡´, &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, dæø+Ï Á<ëu≤<é &ç$»Hé

>±s¡T\¶ ≈£î s¡ìï+>¥ n\yÓH‡é Ç|æŒ+#ês¡T... ¬s’˝«Ò >±s¡T\¶ düeTdü´\T |ü]wüÿ]+#·{≤ìøÏ sê|òTü ej·T´ m+‘√ ø£èwæ #˚XÊs¡T. >±s¡T\¶ ≈£î s¡ìï+>¥ n\yÓH‡é ô|+#·{≤ìøÏ sê|òTü ej·T´ sêJ˝Òì b˛sê≥+ #˚XÊs¡T. H˚qT 1986˝À >∑÷&ÉT‡ >±s¡T>¶ ± ñ<√´>∑+˝À #˚] mø˘‡Áô|dt>±s¡T>¶ ± |ü<√qï‹ bı+<ëqT. dü+|òTt ˝À >±s¡T¶ øöì‡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚XÊqT. ` sêeTeT÷]Ô, yÓTø±ìø£˝Ÿ, m\ÁøÏøº ˝£ Ÿ Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø, sê»eT+Á&ç

eT÷&ÉT <äXÊu≤∆\T>± ùde\T ... 1980e dü+e‘·‡s¡+˝À s¬ ˝’ «Ò ñ<√´>∑+˝À #˚] dü+|òTt düu´ÑÛ ‘·«+ rdüT≈£îHêïqT. esYÿcÕ|t˝À d”ìj·TsY f…øï° wæjT· Hé>± |üì#˚dü÷Ô ;ád” düuÛÑT´&ç>± #˚sêqT. dü+|òtT˝À ndæôdº+{Ÿ ôdÁø£≥Ø>±, yÓ’dt #ÛÓ’s¡àHé>±, e]ÿ+>¥ #ÛÓ’s¡àHé>±, d”&Éã÷¢´d” yÓT+ãsY>± |üì#˚d,æ >∑‘· @&Ü~ esYÿcÕ|t &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Øqj·÷´qT.e÷ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø sê|òTü ej·T´ >±s¡T esYÿcÕ|t ø±]à≈£î\≈£î <˚e⁄&ÉT ˝≤+{Ïyê&ÉT. Äj·Tq #˚dTü qÔ ï ùde\T eTs¡e˝Ò+. ` mdt. $. kÕ+ã•esêe⁄, &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, esYÿcÕ|t‡ &ç$»Hé 19


ø±]à≈£î\ ùde˝À¢ eT÷&ÉTqïs¡ <äXÊu≤∆\ nqTã+<Ûä+ 1980e dü+e‘·‡s¡+˝À s¬ ˝’ «Ò ˝À pìj·TsY ø£s¢ T¡ ÿ>± ñ<√´>∑+˝À #˚]q |æ. q]‡+>∑s¬ &ç¶ Hê{Ï qT+∫ n≥T ñ<√´>∑+˝Àq÷, Ç≥T dü+|òTt ø±s¡´ø£˝≤bÕ˝À¢q÷ n+#Ó\+#Ó\T>± m~>±s¡T. sê|òTü ej·T´ >±] düV≤ü ø±s¡+‘√ ‘·q ‘√{Ï ø±]à≈£î\≈£î ñ‘·ÔeT ùde\+~dü÷Ô ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± >∑T]Ô+|ü⁄ bı+<ës¡T. d”ìj·TsY ø£¢s¡Tÿ>±, Ä|ò”dt dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>±, N|òt zmdt>± |ü<√qï‘·T\T bı+~q q]‡+>∑¬s&ç¶ Á|üdüTÔ‘·+ yÓT≥Tº>∑÷&É k˛ºs¡T‡˝À |üì#˚düTÔHêïs¡T. 1996˝À dü+|òtT˝À ndæôdº+{Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚XÊs¡T. nq+‘·s¡+ d”&Éã÷¢´d” düuÛÑT´&ç>±, Áu≤+#Y e]ÿ+>¥ n<Ûä´≈£åî&ç>±, &ç|üP´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚XÊs¡T. ¬s’˝Ò« d”d”mdt mìïø£˝À¢ &Ó’¬sø£ºs¡T>± mìïø£j·÷´s¡T. Á|üdüTÔ‘·+ dü+|òtT esYÿcÕ|t‡ &ç$»Hé≈£î #ÛÓ’s¡àHé>±, &ç|üP´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚düTÔHêïs¡T. Áø°&Üø±s¡T&Ó’q q]‡+>∑¬s&ç¶ k˛Œs¡Tº‡ øöì‡˝Ÿ düuÛÑT´&ç>±, ¬s’˝Ò« ø£ã&û¶ »≥Tº y˚TH˚»s¡T>± |üì#˚düTÔHêïs¡T. Hê≈£î sê|òTü ej·T´ >±]‘√ eT÷&ÉTqïs¡ <äXÊu≤∆\ nqTã+<Û+ä ñ+~. ∫Hêï ô|<ë› ‘˚&Ü ˝Ò≈î£ +&Ü n+<ä] düeTdü´\qT kÕqT≈£L\+>± $ì yê{Ïì |ü]wüÿ]düTÔ+{≤s¡T. s¡÷bÕsTT Ä•+#·≈£î+&Ü n+<ä]ø° ùde\T #˚dü÷Ô+{≤s¡T. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î mq˝Òì ùde\+~+∫q eTôVAqï‘· ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ÉT sê|òTü ej·T´. ` |æ.q]‡+>∑¬s&ç¶, #ÛÓ’s¡àHé, &ç|üP´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø esYÿcÕ|t‡ &ç$»Hé, dæø+Ï Á<ëu≤<é 20


ø±]à≈£î\ ø£cÕº\T rs¡TdüTHÔ êïs¡T... H˚ q T

yê©u≤˝Ÿ ˝ À H˚ w ü q ˝Ÿ ù|¢ j · T sY ì . k˛Œs¡ T º ‡ ø√{≤˝À 1983˝À Hê≈£î dæø+Ï Á<ëu≤<é˝À ñ<√´>∑+˝À #˚sêqT. eè<äT˝∆ q’… Hê ‘·*<¢ +ä Á&ÉT\T e÷ dü«Á>±eT+˝À ñ+&É≥+ e\¢ qqTï Çø£ÿ&ç qT+∫ ã~© #˚jT· eTì <äsU¡ ≤düTÔ #˚dTü ø√>± n~Ûø±s¡T\T <ëìï ‹s¡dÿü ]+#ês¡T. Bìô|’ 1986˝À sê|òTü ej·T´ >±s¡T CÀø£´+ #˚dTü ø=ì qqTï ˇø£ÿs√E˝ÀH˚ $»j·Tyê&É≈£î ã~© #˚sTT+#ês¡T. Hê¬ø+‘√ düV‰ü j·T|ü&qç sê|òTü ej·T´ >±] dü+|òTt ˝À #˚] 1987˝À Áu≤+∫ ôdÁø£≥Øqj·÷´qT. e]ÿ+>¥ ø£$T{° düuÛÑT´&ç>±, &ç|üP´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚d,æ &ç$»q˝Ÿ Áô|dæ&+Ó {Ÿqj·÷´qT. ;ÛeTes¡+˝À Ä|ò”düT dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>± |üì#˚dü÷Ô dü+|òtT˝À sê|ò ü T ej· T ´ kÕsY ‘ √ ø£ * dæ ø±]à≈£ î \ ø√dü + bÕ≥T|ü&ÉT‘·THêïqT. ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î @ Çã“+~ e∫ÃHê <ëìï rπsÃes¡≈î£ ìÁ<äb˛s¡T. ` ¬ø. »>∑|ü‹sêE, &ç$»q˝Ÿ Áô|dæ&+Ó {Ÿ, $»j·Tyê&É &ç$»Hé

Ä|ü<˝ä À ñqïyê]ì Ä<äT≈£îH˚ eTqdüÔ‘·«+... Ä|ü<ä˝À¢ ñqï ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\qT ÄbÕ´j·T+>± |ü\ø£]dü÷Ô yê]ì Ä<äT≈£îH˚ eTqdü‘Ô «· + e÷ sê|òTü ej·T´ kÕsY~.Äj·Tq‘√ 28 @fi¯¢ nqTã+<Û+ä ñ+~. s¬ ˝’ «Ò ˝À 1982˝À #˚sêqT. dü+|òTt ˝À ;ád” yÓT+ãs¡T>± #˚] ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø>±, ø√XÊ~Ûø±]>±, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>±, &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚dæ &ç$»q˝Ÿ Áô|dæ&+Ó {Ÿ, ÇHé#êÛ ]® ôdÁø£≥Ø>± ø=qkÕ>∑T‘·THêïqT. ` ¬ø.$.ÁoìyêdüT\T &ç$»q˝Ÿ Áô|dæ&Ó+{Ÿ, >∑T+‘·ø£˝Ÿ &ç$»Hé 21


eTq eTÁ] sê|òTü ej·T´ e+X¯eèø+å£

¬s’˝«Ò ø±]àø£ ã+<ÛTä eTq eTÁ] sê|òTü ej·T´ <Ûsä à¡ |ü‹ï yÓ+ø£≥düTã“eTà ≈£î≥T+ã ìs¡«Vü≤D u≤<Û´ä ‘·\T #·÷düT≈£î+≥T+&É≥+‘√ ‘·q |üP]Ôø±˝≤ìï ø±]àø£ ÁX‚jT· düT‡≈£î yÓ∫ÃdüTHÔ êïs¡T.sê|òTü ej·T´ >±]øÏ q\T>∑Ts¡T ≈£îe÷s¡T\T. &Üø£sº Y m+. $»j·T≈£îe÷sY, m+. >√$+<äsêCŸ, m+. s¡yT˚ wtu≤ãT, m+. >∑+>±<Ûsä \Y T ñqï‘· #·<Tä e⁄\T nuÛ´Ñ dæ+∫ yê] yê] eè‘·T˝Ô À¢ dæsú |¡ &ü ܶsT¡ . ÄDÏeTT‘ê´˝≤¢+{Ï q\T>∑Ts¡T ≈£îe÷s¡T\T ‘·+Á&ç sê|òTü ej·T´ô|’ Ä<Ûës¡|&ü ≈É î£ +&Ü yês¡T ñqï‘· #·<Tä e⁄\‘√ ñqï‘· •Ksê\qT n~Ûs√Væ≤+#ês¡T.

düVü≤<Ûäs¡à#ê]DÏ düVü≤ø±s¡+‘√ $»j·T+ ¬s’˝«Ò ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± H˚qT kÕ~Û+∫q $»j·÷\ yÓqTø£ Hê düV≤ü <Ûsä à¡ #ê]DÏ yÓ+ø£≥düTã“eTà düV‰ü j·T düV≤ü ø±sê\T m+‘√ ñHêïj·T+{≤s¡T sê|òTü ej·T´ >±s¡T. Á|ü‹ |ü⁄s¡Twüßì $»j·T+ yÓqTø£ Ád”Ô ñ+≥T+<äH˚ HêqT&ç Hê e´øÏ>Ô ‘∑ · J$‘·+˝Àq÷ s¡TEyÓ+’ <äì $qÁeT+>± #Ó|ü⁄‘·T+{≤s¡T. 22


¬s’˝«Ò ø±]à≈£î\ ÄX¯\T HÓsy¡ s˚ á &ÜìøÏ nVü≤]ïX¯\÷, n\Tô|s¡>≈∑ î£ +&Ü b˛sê≥+ kÕ–düTqÔ ï eTÁ] sê|òTü ej·T´ >±]øÏ, Äj·Tq düV≤ü <Ûsä à¡ #ê]DÏ>± eTqkÕ, yê#ê, ø£sà¡ D≤ nìï $<Ûë˝≤ düV≤ü ø±s¡eT+~+#êqT. Ç\T¢, ≈£î≥T+ã+, |æ\\¢ qT ≈£L&Ü #·÷&É≈î£ +&Ü ø±]àø£ dü+øπ eå Ty˚T |üse¡ ÷e~Û>± uÛ≤$+∫ HÓ\˝À Çs¡ys’Ó √E\≈£î ô|>’ ± |üs´¡ ≥q\T, düu\ÑÛ T, düe÷y˚XÊ\‘√ _J>± >∑&TÉ |ü⁄‘·Tqï sê|òTü ej·T´ >±]øÏ Hê e+‘·T u≤<Û´ä ‘·>± dü+|üPs¡í düV≤ü ø±s¡+ n+~+#êqT. yê] düreTDÏ>± Ç+{Ï u≤<Û´ä ‘·\qT d”«ø£]+∫ Äj·Tq≈£î m˝≤+{Ï ø£w+ºü ø£\>∑≈î£ +&Ü #·÷düT≈£îHêïqT. ø±]à≈£î\ ø√dü+ ì‘·´+ b˛sê&ÉT‘·÷ yê] ø√dü+ |üP]Ô düeTj·÷ìï yÓ∫Ã+#˚ yês¡T. Äj·Tq Ç+{ÏøÏ m|ü⁄Œ&ÉT ekÕÔs√... m|ü⁄Œ&ÉT b˛‘ês√ ‘Ó*ùd~ ø±<äT. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ dü+øπ eå T+ ø√dü+ ì‘·´+ Äsê≥|ü&TÉ ‘·T+&˚yês¡T. Äj·Tq˝À <Óe’ ∫+‘·q ≈£L&Ü m≈£îÿe>±H˚ ñ+~. ø±]à≈£î\ ø±s¡´kÕ<Ûqä ˝À ‹s¡T>∑T‘·÷ Äj·Tq _J>± ñ+fÒ |æ\\¢ #·<Tä e⁄\T, yê] ô|[¢fió¯ ¢ nìï ‘·*>¢ ± H˚qT #·÷düT≈£îHêïqT. m˝≤+{Ï ÄdüT\Ô T dü+bÕ~+#·≈î£ +&Ü |æ\*¢ ï #·~$+∫ Á|üj÷Ó »≈£î\T>± r]Ã~<ë›qT. ìsê&É+ãs¡ J$‘êìï >∑&TÉ |ü⁄‘·THêï+.

eTVæ≤fi¯\≈£î neø±XÊ\T ø£*Œ+#ê* s¬ ˝’ «Ò ˝À eTVæ≤fi≤ ñ<√´>∑T\ ø√dü+ Á|ü‘´˚ ø£+>± s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt &ç$»Hé, CÀHé, Áu≤+∫ ø±sê´\j·÷\T HÓ\ø=˝≤Œ\ì dü÷∫+#êqT. H˚wüq˝Ÿ ñyÓTHé‡ ø±qŒ¤¬sH釽À H˚qT bÕ˝§ZHêïqT. eTVæ≤fi≤ ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\≈£î dü+|òTt ˝À neø±XÊ\T ø£*Œ+#ê\ì Jmdt>±]øÏ dü÷∫+#êqT. eTVæ≤fi≤ ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\T ø£*dæø≥ £ Tº>± mHém|ò◊t ÄsY, dü+|òTt ≈£î nqTã+<Û+ä >± eTVæ≤fi≤ X¯øÔÏ ù|]≥ Á|ü‘´˚ ø£+>± z $uÛ≤>±ìï @sêŒ≥T #˚j÷· \ì ø√sêqT. me¬sH’ ê eTVæ≤fi≤ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\T Hê e<ä›≈£î eùdÔ yê] düeTdü´\T $ì, yê{Ïì |ü]wüÿ]+#ê\ì dü÷∫+#˚<ëìï. y˚T+ ¬s’˝Ò«˝À kÕ<Ûës¡D ø±]à≈£î&ç>± ‘√{Ï ø±]à≈£î\‘√ ø£*dæyÓT\dæ |üì#˚XÊ+. m˝≤+{Ï nVü≤+ø±s¡+ ˝Ò≈î£ +&Ü ø±]à≈£î\‘√ ø£*dæ yÓT\dæ J$+#·&+É ˝ÀH˚ e÷≈£î Äq+<ä+ ñ+~. meT¬s˙® ‡ düeTj·T+˝À sêÁr|ü>\∑ ÷ Ç+{ÏøÏ sê≈£î+&Ü ø±]à≈£î\ |üøå±q ì\ã&ç b˛sê&Üs¡T. ` eTÁ] yÓ+ø£≥düTã“eTà, düreTDÏ eTÁ] sê|òüTej·T´

&Üø£ºs¡T eTÁ] $»j·T≈£îe÷sY ô|<ä›≈£îe÷s¡T&ÉT eè‹Ô : |ü\àHê\õdtº, Á|üuÛÑT‘·« #Ûêryê´<ÛäT\ ÄdüT|üÁ‹ uÛ≤s¡´ : &Üø£sº Y ÄsY. Ä+&Ü\T, >¬ q’ ø±\õdt,º >±+BÛ Ädü‡Á‹

eTÁ] s¡y˚Twtu≤ãT, m+f…ø˘, eT÷&Ée ≈£îe÷s¡T&ÉT eè‹Ô : &ç$»q˝Ÿ Ç+»˙sY, ø£s÷¡ ï\T ˙{ÏbÕs¡T<ä\ XÊK uÛ≤s¡´: eTÁ] |ü<äà», >∑èVæ≤DÏ

eTÁ] >√$+<äsêCŸ m+;@, ¬s+&Ée ≈£îe÷s¡T&ÉT eè‹Ô : yê´bÕs¡+ uÛ≤s¡´ : eTÁ] Áo<˚$, >∑èVæ≤DÏ

eTÁ] >∑+>±<ÛäsY, ;f…ø˘, Hê\Ze ≈£îe÷s¡T&ÉT eè‹Ô : yê´bÕs¡+ uÛ≤s¡´ : eTÁ] e÷<ÛäT], >∑èVæ≤DÏ 23


eT]+‘·ø±\+ ùde\+~+#ê* ¬s’˝«Ò ø±]à≈£î\≈£î e÷ sê|òTü ej·T´ kÕsY eT]+‘·ø±\+ ùde\+~+#ê\ì Ä <˚e⁄&çì ÁbÕ]∆dTü HÔ êï+. &Óq’ $Tø˘ ©&ÉsY e÷ sê|òTü ej·T´ kÕsY. H˚qT s¬ ˝’ «Ò ˝À f…|Æ dæ Tü >º ± 1983˝À #˚] ôV≤˝ŸÔ ÇHéôdŒø£sº T¡ >±, N|òt ôV≤˝ŸÇÔ HéôdŒø£sº T¡ >± |ü<√qï‘·T\T bı+<ëqT. dü+|òTt ˝À 1983˝À #˚] yÓT&çø˝£ Ÿ Áu≤+∫ yÓd’ #t s’ÓÛ à¡ Hé>±, ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø>±, ôdÁø£≥Ø>± ùde\+~düTHÔ êïqT. düsê∆sY uÛ≤cÕ, &ç|üP´{° &ç$»q˝Ÿ Áô|dæ&Ó+{Ÿ, >∑T+‘·ø£˝Ÿ &ç$»Hé

<ä[‘· ø±]àø£ u≤+<Ûe ä ⁄&ÉT...sê|òTü ej·T´ dü+|òTt Á|ü<ëÛ qø±s¡´<ä]Ù m+. sê|òTü ej·T´ >±s¡T <ä[‘· ø±]à≈£î\ düeT|ü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ ÁbÕ<Ûëq´$TkÕÔsT¡ . e÷qe‘·«+ ñqï eTìwæ>± Äj·Tq e÷ md”‡,md”\º düeTdü´\qT |ü]wüÿ]+∫ <ä[‘· ø±]àø£ u≤+<Ûeä ⁄&ç>± ì*#ês¡T. 1986˝À Á>∑÷|t &ç ñ<√´>∑+˝À #˚] d”ìj·TsY f…øï° wæjT· Hé>± |ü<√qï‹ bı+<ëqT. dü+|òTt ˝À ;ád” yÓT+ãsY>± ÁøÏj÷· o\ø£bÕÁ‘· eVæ≤dü÷Ô ˝≤˝≤>∑÷&É m\ÁøϺø£˝Ÿ Áu≤+∫ Ä|ò”dtuÒs¡sY>±, Áu≤+∫ #ÛÓ’s¡àHé>± #˚dæ, Á|üdüTÔ‘·+ ôd+Á≥˝Ÿ e]ÿ+>¥ ø£$T{° düuÛÑT´&ç>± |üì#˚düTÔHêïqT.˝≤˝≤>∑÷&É d”ìj·TsY ¬s’˝Ò« ÇHédæº≥÷´{Ÿ ø±s¡´<ä]Ù>± mìïø£j·÷´qT. ` _.u≤ãTHêj·Tø˘, d”&Éã÷¢´d” yÓT+ãsY, esYÿcÕ|t &ç$»Hé, dæøÏ+Á<ëu≤<é 24


ø±]àø£ dü+øπ e å Ty˚T Äj·Tq |üse ¡ ÷e~Û e÷ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ÉT sê|òüTej·T´ >±s¡T ø±]àø£ dü+πøåeTy˚T |üs¡e÷e~Û>± |üì#˚kÕÔs¡T. Áø£eT•ø£åD, n+øÏ‘u· ≤Û e+ Äj·Tq kı+‘·+. Äj·Tq‘√ ø£*dæ ø±]à≈£î\ ø√dü+ |üì#˚ùd neø±X¯+ sêe≥+ Hê n<äèwü+º >± uÛ≤$düTHÔ êïqT. H˚qT 1988˝À ndæôd+º {Ÿ ùdwº Hü eé ÷düsº T¡ >± #˚] &ç|Pü ´{° ùdwº Hü é y˚TH˚»s¡T>± |ü<√qï‹ bı+<ëqT. 1989 qT+∫ dü+|òtT˝À |üì#˚dü÷Ô ndæôdº+{Ÿ ôdÁø£≥Ø>±, Áu≤+∫ #ÛÓ’s¡àHé>±, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± m~>±qT. `&ç.mHé.¬s&ç¶, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø, ø£&É|ü

dü+|òTt e˝Ò¢ Hê≈£î b˛dæ+º >¥ e∫Ã+~... 1985˝À dü+|òTt Jmdt sê|òTü ej·T´ >±] ø£èwæ e˝Ò¢ Hê≈£î ø±s¡TD´ ìj·÷eTø£+ øÏ+<ä b˛dæ+º >¥ e∫Ã+~. 1989˝À sπ DÏ>T∑ +≥˝À sê|òTü ej·T´ >±]ì ø£*dæ dü+|òTt ˝À |üì#˚jT· &É+ Äs¡+_Û+#êqT. ;ád” yÓT+ãsY>± #˚] ‹s¡T|ü‹ Áu≤+∫ Ä|òd” Tü uÒss¡ >Y ±, ôdÁø£≥Ø>±, yÓd’ #t s’ÓÛ à¡ Hé>±, ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚dæ ôdÁø£≥Øqj·÷´qT. {°{á ° >± |üì#˚d÷ü Ô sê|òTü ej·T´ >±s¡T Ç∫Ãq neø±X¯+‘√ Ç≥©˝À Ç+≥πsïwüq˝Ÿ ˝ÒãsY Äs¡HZ C’Ó wÒ Hü é ìs¡«Væ≤+∫q dü<dä Tü ‡˝À dü+|òTt Á|ü‹ì~Û>± bÕ˝§Zq&É+ eT]Ãb˛˝Òì nqTuÛ÷Ñ ‹ì∫Ã+~. `–]<ÛäsY ≈£îe÷sY, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø, ‹s¡T|ü‹ 25


sê|òTü ej·T´ >±]‘√ ø£*dæ |üì#˚jT· &É+ Hê n<äèwü+º ¬s’˝«Ò ˝À H˚qT 1987˝À ø£s¢ T¡ ÿ>± #˚] >±s¡T>¶ ± |ü<√qï‹ kÕ~Û+#êqT. 1991˝À bÕU≤\ Áu≤+∫ yÓd’ #t s’ÓÛ à¡ Hé>±, yÓ’dt#ÛÓ’s¡àHé>±, #ÛÓ’s¡àHé>± |üì#˚dæ ø±s¡´<ä]Ù>± m~>±qT. ¬s’˝Ò« ÇHédæº≥÷´{Ÿ ôdÁø£≥Ø>± ≈£L&Ü ùde\+~+#êqT. sê|òüTej·T´ >±]‘√ ø£*dæ dü+|òtT˝À |üì#˚ùd neø±X¯+ \_Û+#·&É+ Hê n<äèwüº+. Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«˝À ø±]à≈£ Hêj·T≈£î&ç>± $•wü˜ ùde\+~düTqÔ ï sê|òTü ej·T´ >±s¡T uÛ$Ñ wü´‘·T˝Ô À eT]ìï ñqï‘· |ü<eä ⁄\T n\+ø£]+#ê*. ` u≤ãT, ôdÁø£≥Ø, sπ DÏ>T∑ +≥ Áu≤+∫

dü+|òTt düV≤ü ø±s¡+‘√ eTT+<ä&TÉ >∑T s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt sê|òTü ej·T´ >±] düV≤ü ø±s¡+‘√H˚ Hê≈£î 1981˝À ø£+bÕwtH{Ó Ÿ nbÕŒsTT+{ŸyTÓ +{Ÿ \_Û+∫+~. 1982˝À dü+|òTt ˝À #˚] >∑T+‘·ø˝£ Ÿ ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Øqj·÷´qT. e]ÿ+>¥ ø£$T{° #Ûs’Ó à¡ Hé>±, –<ä\› ÷s¡T Áu≤+∫ #ÛÓ’s¡àHé>± |üì#˚dæ Áu≤+∫ ø±s¡´<ä]Ùqj·÷´qT. <ÛÓ’s¡´kÕVü≤kÕ\‘√ ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ $X‚wü ø£èwæ #˚düTÔHêïs¡T. dü+|òtT düVü≤ø±s¡+‘√ ¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\T eTT+<ä&ÉT>∑T y˚düTÔHêïs¡T. `nq«sY, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø

J$‘êìï#êÃs¡T... 1981˝À dü+|òTt øπ +Á<ä ø±sê´\j·T+˝À #˚] Äπsfi¯b¢ Õ≥T ùde\+~+#êqT. nq+‘·s+¡ ø£fi≤d”>± 1983˝À #˚sêqT f…øÏïø£˝Ÿ Áπ>&é 1 ø±]à≈£î&ç>± |üì#˚dü÷Ô dü+|òtT˝À m\ÁøϺø£˝Ÿ esYÿcÕ|t Áu≤+∫ ôdÁø£≥Øqj·÷´qT. Hê≈£î sê|òüTej·T´ >±s¡T J$‘êìï#êÃs¡T. ¬ø.ôV≤#Y.sê»Hé, ôdÁø£≥Ø m\ÁøÏøº ˝£ Ÿ esYÿcÕ|t Áu≤+∫,\ ˝≤˝≤>∑÷&É

Äj·Tq ñ|üHê´dü+ Äø£≥Tº≈î£ +~... 1992˝À >∑T+‘·ø\£ T¢˝À H˚qT |üì#˚dTü qÔ ï|ü⁄&ÉT z s√E sê|òTü ej·T´ >±] ãVæ≤s¡+>∑duü ≈ÑÛ î£ yÓfi≤¢qT. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü≥¢ Äj·Tq≈£îqï nbÕs¡yTÓ qÆ ne>±Vü≤q, Äj·Tq e÷{≤¢&qç rs¡T qHÓï+‘√ Äø£≥Tº≈î£ +~. n+‘˚ dü+|òTt ˝À #˚] Ä|òd” Tü uÒss¡ >Y ±, ôdÁø£≥Ø>±, e]ÿ+>¥ ø£$T{° yÓT+ãsY>± |üì#˚d,æ &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Øqj·÷´qT. \π>CŸ b˛s¡sº >Y ± #˚] {°{◊° >± |ü<√qï‹ bı+<ëqT. sê|òTü ej·T´ >±s¡T |ü]wüÿ]+#·˝ìÒ düeTdü´ n+≥÷ @B ˝Ò<+ä fÒ n‹X¯j÷Ó øÏÔ ø±<äT. `yÓ+ø£fÒX¯«s¡sêe⁄, &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, ˇ+>√\T

ø£+{ÏøÏ ø£ì|æ+#˚ <Óe ’ + sê|òTü ej·T´ ¬s’˝«Ò ø±]à≈£î\ J$‘ê˝À¢ yÓ\T>∑T ì+|æq sê|òTü ej·T´ ø£+{ÏøÏ ø£ì|æ+#˚ <Óe’ + ˝≤+{Ï yê&ÉT. Äj·Tq H˚]Œq Áø£eT•ø£D å e\¢ y˚T+ u≤>∑T|ü&ܶ+. Áu≤+∫ ø√XÊ~Ûø±]>±, #Ûs’Ó à¡ Hé>± |üì#˚dæ ôdÁø£≥Ø nj·÷´qT. ` Hêsêj·TD, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø, &√Hé

26


eTôVAqï‘· e´øÏ‘Ô «· +... sê|òTü ej·T´ kı+‘·+ ø±]à≈£î\≈£î ùde\+~dü÷ÔH˚ ¬s’˝Ò«\ n_Ûeè~∆øÏ #˚j·T÷‘·ìdüTÔqï eTôVAqï‘· e´øÏÔ sê|òüTej·T´. ø±]à≈£î\ |æ\¢\≈£î ñ<√´>±*#˚Ã˝≤ sê|òTü ej·T´ b˛sê&ç $»j·T+ kÕ~Û+#ês¡T. n+<äTøπ Äj·Tq d”Áø¬ {Ÿ u≤´˝…{Ÿ mìïø£˝À¢ n‘·´~Ûø£ z≥¢qT kÕ~Û+#ês¡T. 1983˝À {Ïø¬ {Ÿ ø£˝ø… sº£ T¡ >± #˚] N|òt ÇHéôdŒø£sº T¡ qj·÷´qT. ìC≤e÷u≤<é˝À |üì#˚dTü qÔ ï qqTï Hê dü«dü˝ú ≤ìøÏ ã~© #˚sTT+∫q |òTü q‘· sê|òTü ej·T´ >±]<˚. dü+|òTt ˝À ø±s¡´ø£s>Ô¡ ± #˚] ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø>±, e]ÿ+>¥ #Ûs’Ó à¡ Hé>± #˚XÊqT. Á|üdTü ‘Ô +· &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± ø=qkÕ>∑T‘·THêïqT. ` ;πø $X‚«X¯«s¡sêe⁄, &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, >∑T+≥÷s¡T

ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ $X‚wü ø£èwæ H˚qT 1980˝À ø£eT]¸j·T˝Ÿ ø£¢s¡Tÿ>± #˚] N|òt ø£eT]¸j·T˝Ÿ

ø£¢s¡Tÿqj·÷´qT. 1983˝À dü+|òtT˝À #˚] 1984˝À sêeT>∑T+&É+ Áu≤+∫ ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø nj·÷´qT. 1998˝À ø±s¡´<ä]Ù>±, 2004˝À d”&ãÉ ÷¢´d” yÓT+ãsY>± |üì#˚d,æ 2011˝À &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± m~>±qT. ø±]à≈£î\ Hê´j·TyÓTqÆ ø√¬sÿ\ |ü]cÕÿsêìøÏ sê|òTü ej·T´ kÕsY $X‚wü ø£èwæ #˚XÊs¡T. 55 @fi¯¢ Á|ükÕúq+˝À sê|òTü ej·T´ >±s¡T n~Ûø±s¡T\‘√ |òTü s¡¸D |ü&≈É î£ +&Ü düeTdü´\qT kÕeTs¡d´ü +>± |ü]wüÿ]+#ês¡T. ` m\¢j·T´, &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, sêeT>∑T+&É+ Áu≤+∫

sê|òüTej·T´ n&ÉT>∑TC≤&É˝À¢... 1998e dü+e‘·‡s¡+˝À kÕ<Ûës¡D f…øïÏ wæjT· Hé>± #˚] Áπ>&é 1 f…øï° wæjT· Hé>± |ü<√qï‹ bı+<ëqT. s¬ ˝’ «Ò ˝À #˚]q|üŒ{Ï qT+∫ sê|òTü ej·T´ >±] n&ÉT>∑TC≤&É˝À¢ |üjT· ìdü÷Ô dü+|òTt ˝À |üì#˚dTü HÔ êïqT. j·TTe‘·s+¡ eTT+<äT≈£î sêyê\H˚ sê|òTü ej·T´ >±] |æ\T|ü⁄q+<äTø=ì dü+|òTt ˝À j·T÷‘Y ø√Ä]¶H≥ ˚ sY>± ùde\+~düTHÔ êïqT. ø±]à≈£î\qT ù|s¡T ô|{Ϻ |ü\ø£]dü÷Ô yê] ø£wdºü Tü U≤˝À¢ bÕ\T|ü+#·T≈£î+≥Tqï sê|òTü ej·T´ >±s¡T s¬ ˝’ «Ò ˝À ‹s¡T>∑T˝Òì ø±]àø£Hêj·T≈£î&ÉT. sê|òTü ej·T´ >±]ì Ä<äsÙ¡ +>± rdüTø=ì y˚T+ Äj·Tq n&ÉT>∑TC≤&É˝À¢ |üjT· ìdüTHÔ êïqT. $.mHé.eTTs¡∞ø£èwüí, Áu≤+∫ #Ûs’Ó à¡ Hé, ôV≤’ <äsêu≤<é, j·T÷‘Y ø√Ä]¶H≥ ˚ sY

j·TTe‘·≈£î Áb˛‘ê‡Vü≤+ e÷ Jmdt sê|òTü ej·T´ >±s¡T j·TTe‘·≈î£ m+‘√ Áb˛‘ê‡Vü≤$TdüTHÔ êïs¡T. ø±]àø£ dü+øπ eå ÷ìøÏ Äj·Tq #˚dTü qÔ ï ùde\T yÓ\ø£≥˝º ìÒ $. 1998˝À dü+|òTt ˝À düuTÑÛ ´&ç>± #˚] ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Øì nj·÷´qT. j·T÷‘Y n<Û´ä ≈£îå &ç>±, ◊mHé{j ° T· ÷d” sêg C≤sTT+{Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚dTü HÔ êïqT. f…øï° wæjT· Hé>± #˚] pìj·TsY Ç+»˙s¡T>± |ü<√qï‹ bı+<ëqT.Äj·Tq dü÷Œ¤]‘Ô √ ø±]àø£ dü+øπ eå ÷ìøÏ bÕ≥T|ü&TÉ ‘·THêï+. `>∑<ë› düTπswt, ndæôdº+{Ÿ ôdÁø£≥Ø, sêj·TqbÕ&ÉT esYÿcÕ|t

J$‘êìï ‘ê´>∑+ #˚XÊs¡T s¬ ’˝«Ò \ ø√dü+ ‘·q J$‘êìï ‘ê´>∑+ #˚dqæ eTVü‰qTuÛ≤e⁄&ÉT sê|òTü ej·T´ >±s¡T. 1994˝À dü+|òTt ø±sê´\j·T+˝À #˚] nq+‘·s+¡ 1998˝À ñ<√´>∑+ kÕ~Û+#êqT. ;ád” yÓT+ãs¡T>± #˚] ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Øì nj·÷´qT. s¬ ˝’ «Ò e´edüú |ü{cÏ Õ˜ìøÏ sê|òTü ej·T´ #˚dTü qÔ ï ùde\T mH√ï ñHêïsTT. ` sê»X‚KsY, ndæôdº+{Ÿ ôdÁø£≥Ø, ¬s’˝Ÿì\j·T+, dæøÏ+Á<ëu≤<é

27


&Ó’q$Tø˘ ©&ÉsY sê|òüTej·T´ s¬ ’˝«Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\qT |ü]wüÿ]+∫, &Óq’ $Tø˘©&És>Y ± sê|òTü ej·T´ ù|s¡T ‘Ó#T· Ã≈£îHêïs¡T. ø±]à≈£î\ bÕ*≥ <˚e⁄&Óq’ sê|òTü ej·T´ |æ\T|ü⁄q+<äTø=ì dü+|òTt ˝À #˚sêqT. 1992˝À ñ<√´>∑+˝À #˚Ç 1999˝À ;ád” yÓT+ãsYqj·÷´qT. 2000 e dü+e‘·‡s¡+˝À ndæôdº+{Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚XÊqT. d”ìj·TsY bòÕsêàdædtº>± |üì#˚dü÷ÔH˚ dü+|òtT≈£î nqTã+<Ûä+>± eTVæ≤fi≤dü+|òü÷ìï |ü{wÏ +˜ü #˚dTü HÔ êïqT. dü+|òTt ‘·s|¡ ⁄ü q eTVæ≤fi≤ ø±]à≈£î\≈£î bòÕ´$T© øöHÓ‡*+>¥ #˚dTü HÔ êï+.

m+. sπ e‹, #Ûs’Ó |Y sü ‡¡ Hé, yÓT&çø˝£ Ÿ Áu≤+∫, ˝≤˝≤>∑÷&É 28


sê|òTü ej·T´ sêJ˝Òì b˛sê≥+ s¬ ’˝Ò«ø±]à≈£î\ dü+πøåeT+ ø√dü+ ìs¡+‘·s¡+ ÁX¯$Tdü÷Ô sê|òüTej·T´ 1977 y˚T 29e ‘˚Bq <äøÏåD eT<Ûä´ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù>± mìïø£j·÷´s¡T. 24 >∑+≥\ bÕ≥T ¬s’fi¯ó¢ düC≤e⁄>± ‹]π>+<äT≈£î ¬s’˝Ò« Á{≤ø˘yTÓ Hé\T, ø£fi≤d”\T #˚eT{À&çà |üì#˚dTü HÔ êïs¡H˚ $wüj÷· ìï sê|òTü ej·T´ |ü\T düe÷y˚XÊ˝À¢ Á|ükÕ∆$düTÔ+{≤s¡T. sêÁ‘·qø£ |ü>∑\qø£ |üì#˚dü÷Ô y˚˝≤~ øÏ˝ÀMT≥s¡¢ <ä÷s¡+ ¬s’fi¯¢qT q&ç|æ, Á|üj·÷DÏ≈£î\qT πøåeT+>± yê] >∑eT´kÕúHê\≈£î #˚s¡TdüTÔqï ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ dü+πøåeT+ ø√dü+ sê|òüTej·T´ ìs¡+‘·s+¡ sêJ˝Òì b˛sê≥+ kÕ–düTHÔ êïs¡T.

| Á +æ {Ï+>¥ ôÁ |dt uÁ ≤+∫ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt yÓd ’ # t s’ÓÛ à¡ Hé>± $wüße í +<äq ¬s ’˝Ò«

Á|æ+{Ï+>¥ Áô|dt˝À f…øÏïw”j·THé>± ñ<√´>∑+˝À #˚]q $wüßíe+<äq s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ø±s¡´ø£˝≤bÕ˝À¢ #·Ts¡T≈£î>± bÕ˝§Z+≥THêïs¡T. 2011 ˝À ñ<√´>∑+˝À #˚]q $wüßíe+<äq dü+|òtT e÷dü|üÁ‹ø£ ¬s’˝Ÿdü+<˚XŸ˝À nqTyê<ä≈£îsê*>± ø=+‘·ø±\+ bÕ≥T ùde\+~+#ês¡T. nq+‘·s¡+ dü+|òtT Á|æ+{Ï+>¥ Áô|dt Áu≤+∫ yÓd’ #t s’ÓÛ à¡ Hé>± m+|æøj £ ÷· ´s¡T. ‘êqT |üì#˚dTü qÔ ï dü+|òTt qT d”Áø¬ {Ÿ u≤´˝…{Ÿ mìïø£˝À¢ >¬ *|æ+#˚+<äT≈£î $wüßeí +<äq sêÁr|ü>\∑ ÷ |üì #˚XÊs¡T. eTVæ≤fi≤ ñ<√´–qT\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ ø£èwæ #˚dTü qÔ ï $wüßeí +<äq Jmdt sê|òTü ej·T´ >±] düT+∫ dü÷Œ¤]Ô bı+<ëq+{≤s¡T.

s¬ ˝’ «Ò C≤‹|æ‘· sê|òTü ej·T´ <˚X¯+˝Àì ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î $•wü˜ ùde\+~dü÷Ô ¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\≈£î C≤‹|æ‘·>± ì*#ês¡T sê|òüTej·T´ >±s¡T. n+øÏ‘·uÛ≤e+‘√ ìkÕ«s¡∆+>± ø±]à≈£î\≈£î ùde\+~düTqÔ ï sê|òTü ej·T´ ùde\T ø±]àø£ ˝Àø£+ eTs¡e<äT. sê|òTü ej·T´ >±s¡T #·÷|æq u≤≥˝À |üjT· ìdü÷Ô y˚T+ ôd‘’ +· ø±]à≈£î\ ÁX‚jT· düT‡≈£î bÕ≥T|ü&TÉ ‘·THêï+. ` $wüßíe+<äq, ¬s’˝Ò« Á|æ+{Ï+>¥ Áô|dt Áu≤+∫ dü+|òtT yÓ’dt#ÛÓ’s¡àHé

n+#Ó\+#Ó\T>± m~–q ñe÷Hêπ>+Á<e ä TDÏ 1983e

dü+e‘·‡s¡+˝À ¬s’˝Ò« ñ<√´>∑+˝À #˚]q ñe÷Hêπ>+Á<äeTDÏ dü+|òTt ˝À yÓT&çø˝£ Ÿ Áu≤+∫ ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø qT+∫ n+#Ó\+#Ó\T>± m~– øπ +Á<äø±sê´\j·T ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø nj·÷´s¡T. yÓT&çø˝£ Ÿ Áu≤+∫ yÓ’dt #ÛÓ’s¡àHé>±, $»j·Tyê&É Áu≤+∫ #ÛÓ’sY|üs¡‡Hé>±, 19985 dæø+Ï Á<ëu≤<é˝À d”&ãÉ ÷¢´d” yÓT+ãsY>±, ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± m~>±s¡T. dü+|òTt ‘√bÕ≥T H˚wqü ˝Ÿ ô|&ò sπÉ wüHé |òsü Y Ç+&çjT· Hé s¬ ˝’ «Ò dt˝À e]ÿ+>¥ ø£$T{° düuÛÑT´sê*>±, ◊mHé{°j·T÷d” eTVæ≤fi≤ $uÛ≤>∑+ n<Ûä´≈£åîsê*>±, ◊mHé{°j·T÷d” C≤rj·T ø±s¡´<ä]Ù>± |üì#˚XÊs¡T. Ädæj÷· <˚XÊ\ ø±]àø£ Hêj·T≈£îsê*>± ñe÷Hêπ>+Á<äeTDÏ |ü\T $<˚XÊ˝À¢ düu\ÑÛ T, düe÷y˚XÊ\≈£î uÛ≤s¡‘· Á|ü‹ì~Û>± bÕ˝§ZHêïs¡T. $T&éy|’Ó tò qT+∫ kÕº|qtò s¡T‡>±, q]‡+>¥ dædsºü >Y ± |üì#˚dæ N|òt yÓTÁ{ÏH>é ± |ü<√qï‹ bı+<ës¡T.

dü+|òTt eTVæ≤fi≤ $uÛ≤>±ìøÏ oÁ ø±s¡+ ¬ s ’ ˝ Ò « m+bÕ¢ s T÷dt dü + |ò t T ˝À Á|ü ‘ ˚ ´ ø£ + >± eTVæ ≤ fi≤ $uÛ ≤ >±ìøÏ ñe÷Hêπ>+Á<äeTDÏ Áoø±s¡+ #·T{≤ºs¡T. eTVæ≤fi≤ ø±]à≈£î\≈£î Á|ü‘˚´ø£+>± s¬ dtVº ≤ü Ödt\T, #Û˝’Ó øπŸ¶ sY ôd+≥s¡T,¢ ôV≤˝Ÿ#Ô øÓ |£ t ø±´+|ü⁄\T @sêŒ≥T #˚sTT+#ês¡T. eTVæ≤fi¯\≈£î |üì Á|ü<X˚ +¯ ˝À uÛÁÑ <ä‘· ø£*Œ+∫, ˝…+’ –ø£ y˚~+Û |ü⁄\T »s¡>≈∑ î£ +&Ü ø£≥Tº~≥ºyTÓ qÆ #·s´¡ \T #˚|{ü ≤ºsT¡ . eTVæ≤fi¯˝À¢ #Ó‘’ q· ´+ rdüT≈£îe∫Ãq *$+>¥ ˝…C+… &é e÷ sê|òTü ej·T´ >±s¡T n+≥Tqï ñe÷Hêπ>+Á<äeTDÏ eTVæ≤fi≤ ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ ÁbÕ<Ûëq´$TdüT+Ô {≤s¡T. `ñe÷Hêπ>+Á<äeTDÏ, ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, dü+|òTt ôd+Á≥˝Ÿ ø±sê´\j·T+, ø√Ä]¶H≥ ˚ sY CÀq˝Ÿ $yÓTHé‡$+>¥, dæø+Ï Á<ëu≤<é 29


dü+|òTt ≈£î n+‘·sê®rj·T U≤´‹ ‘Ó∫Ãq s¡|Tüò Tsê+ k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ≈£î s¬ ˝’ «Ò d”ìj·TsY Ç+»˙sY m˝Ÿ. s¡|Tüò Tsê+ n+‘· s ê® r j· T U≤´‹ ‘Ó ∫ Ãô|{≤º s ¡ T . m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt , H˚wqü ˝Ÿ ô|&ò sπÉ wüHé Ä|òt Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«yÓTHé dü+|òü÷\T #˚|ü&ÉT‘·Tqï ø±s¡´Áø£e÷\T, ø±]à≈£î\ dü+πøåe÷ìøÏ bÕ≥T|ü&ÉT‘·Tqï yÓ’q+, ø±]àø£ dü+|òü÷\ \øå±´\T, ø±]à≈£î\≈£î kÕ~Û + ∫q $»j· ÷ \ $esê\qT n+‘· s ê® \ +˝À ñ+∫q s¡ | ò ü T Tsê+ s¬ ˝’ «Ò ø±]àø£ dü+|ò÷ü \ ù|s¡TqT $X¯«yê´|ü+Ô #˚XÊs¡T. dü+|òTt , mHém|ò◊t ÄsY MT&çj÷· ôd+≥sY ÇHé#êÛ ]®>± ùde\+~düTqÔ ï s¡|Tüò Tsê+ mdtdÄæ sYádü+|òTt &Ü{Ÿ zÄsYõ yÓuŸôd{’ ŸqT m|üŒ{Ïø|£ ⁄ü Œ&ÉT ‘êC≤ ø±s¡´Áø£e÷\T, düe÷y˚XÊ\ $esê\‘√ n|t&{˚ Ÿ #˚dTü +Ô {≤s¡T. yÓuŸôd{’ Ÿ‘√bÕ≥T ù|dò ãt Tø˘, {Ï«≥ºs,Y >∑÷>∑T˝Ÿ|d¢ü ,t j·T÷≥÷´uŸ\˝À dü+|òTt ø±s¡´Áø£e÷\qT n|t˝À&é #˚d÷ü Ô Ä $esê\qT ø±]à≈£î\ eTT+–≥≈£î rdüTø¬ fi¯ó‘·THêïs¡T. 1980e dü+e‘·‡s¡+˝À pìj·TsY |ü+#Y yÓ]ô|’ò Ä|üsπ ≥sY>± s¬ ˝’ «Ò ñ<√´>∑+˝À #˚]q s¡|Tüò Tsê+ d”ìj·TsY |ü+#Y yÓ]ô|’ò Ä|üsπ ≥sY>±, »qs¡˝Ÿ dü÷|üsyY »’Ó sY>±, pìj·TsY Ç+»˙s¡T>± |üì#˚dæ d”ìj·TsY Ç+»˙s¡T nj·÷´s¡T. 1980e dü+e‘·‡s¡+ qT+∫ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt ø±s¡´Áø£e÷˝À¢ #·Ts¡Tø¬ q’ bÕÁ‘· b˛wæ+∫q s¡|òüTTsê+ Áu≤+∫ m–®≈£L´{Ïyé ø£$T{° düuÛÑT´&ç>± |üì#˚XÊs¡T. ¬s’˝Ÿì\j·T+˝Àì HêHéf…øÏïø£˝Ÿ Áu≤+∫ ndæôdº+{Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚dæq s¡|Tüò Tsê+ dü+|òTt MT&çj÷· ôd+≥sY ÇHé#êÛ ]® u≤<Û´ä ‘·\T #˚|{ü ≤ºsT¡ .

q÷‘·q kÕ+πø‹ø£ |ü]C≤„q+ô|’ nbÕs¡yÓTÆq ne>±Vü≤q s√Es√E≈£î n_Ûeè~∆ #Ó+<äT‘·Tqï Ä<ÛTä ìø£ kÕ+πø‹ø£ |ü]C≤„q+ô|’ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø sê|òTü ej·T´ >±]øÏ nbÕs¡yTÓ qÆ ne>±Vü≤q ñ+~. s¬ ˝’ «Ò Ç+»˙s¡T>± H˚qT &Û©ç ¢ yÓ[e¢ düT+Ô &˚≥|ü⁄&ÉT ◊{° f…ø±ï\Jì dü+|òTt ø±s¡´Áø£e÷\ Á|ü#êsêìøÏ yê&ÉTø√yê\ì sê|òTü ej·T´ >±s¡T uÛ≤$+#ês¡T. n+<ä]ø£+fÒ eTT+<äT>± dü+|òTt ˝À MT&çj÷· ôd+≥sYqT Äs¡+_Û+#ês¡T. nbÕs¡yÓTÆq C≤„|üø£X¯øÏÔ, düTì•‘· |ü]o\q, ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ düeTdü´\ $wüjT· +˝À ne>±Vü≤q ñqï @¬øø’ £ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ÉT sê|òTü ej·T´. ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ $X‚wü ø£èwæ #˚dæq Hêj·T≈£î&ç>± sê|òTü ej·T´ #·]Á‘· |ü⁄≥˝À¢ ì*∫b˛‘ês¡T. ` m˝Ÿ.s¡|òüTTsê+, dü+|òtT MT&çj·÷ôd+≥sY ÇHé#Ûê]®

{ Á ≤ø˘yTÓ Hé\ düeTdü´\T r]Ãq sê|òTü ej·T´ s¬ ’˝«Ò ˝À Á{≤ø˘ yÓTsTTHéfqÆ… sY\T>± |üì#˚dTü qÔ ï n≥º&TÉ >∑T ø±]à≈£î\ düeTdü´\qT ôd‘’ +· r]à sê|òTü ej·T´ yê] Ä_Ûe÷Hêìï #·÷s¡>=Hêïs¡T. yê] |ü<√qï‘·T\T, yê] |üì |ü]dæ‘ú T· \qT ã{Ϻ yê]øÏ |ü\T kÂø£sê´\T ø£*Œ+#·≥+˝À sê|òTü ej·T´ dü|©üò ø£è‘·T\j·÷´s¡T. s¬ ˝’ «Ò ˝À |üì#˚dTü qÔ ï Á{≤ø˘yTÓ Hé\T ôd‘’ +· ‘·eT düeTdü´\qT bò˛Hé˝ÀH˚ sê|òTü ej·T´ >±]øÏ #Ó|⁄ü Œ≈£î+≥THêïs¡+fÒ n‹X¯j÷Ó øÏÔ ø±<äT. s¬ ˝’ Ÿ dü+<˚XŸ e÷dü|Áü ‹ø£ $˝Òøs£ T¡ \ ãè+<ä+ sê|òTü ej·T´qT Ç+≥s¡÷«´ #˚dTü +Ô &É>±, Ç+‘·˝À Jmdt >±] ôd˝Ÿ≈î£ ø£~] qT+∫ z Á{≤ø˘yTÓ Hé bò˛Hé #˚XÊs¡T. ‘êqT Äø£dàæ ø£ nHês√>∑´+ e\¢ 15 s√E\T $<ÛTä \≈£î Vü‰»s¡Tø±˝Òø£ b˛‘˚ d”ìj·TsY ôdø£Hå é Ç+»˙s¡T ©yé Çe«≈£î+&Ü Çã“+~ ô|&ÉT‘·THêïs¡+≥÷ |òsæ ê´<äT #˚XÊs¡T. yÓ+≥H˚ Jmdt >±s¡T dü+|òTt øπ +Á<ä H˚‘\· qT Ä<˚•+∫ dü<sä T¡ Á{≤ø˘yTÓ Hé düeTdü´qT yÓ+≥H˚ |ü]wüÿ]+#ês¡T.

30


¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\ ô|[¢øÏ yÓ[¢ Äos¡«~+∫... s¬ ’˝«Ò ˝À kÕ<Ûës¡D ø±]à≈£î&ÉT |æ*∫Hê ô|[¢øÏ yÓ[¢ yê]ì Äos¡«~+#·&+É ˝À sê|òTü ej·T´ eTT+<äT+{≤s¡T. dæø+Ï Áu≤u≤<é˝Àì s¬ ˝’ «Ò Á|æ+{Ï+>¥ Áô|dt˝À ø±]à≈£î&ç>± |üì#˚dTü qÔ ï &˚$&é ‘·q ô|[¢øÏ s¡eTàì Jmdt sê|òTü ej·T´qT ÄVü‰«ì+#ês¡T. ô|[¢ s√E &Û©ç ˝¢ À düe÷y˚X+¯ ñ+&É≥+‘√ sê˝Òøb£ ˛sTTq sê|òTü ej·T´ s¬ +&ÉTs√E\ ‘·sê«‘· ôV≤’ <äsêu≤<é≈î£ e∫à &˚$&é Ç+{ÏøÏ yÓ[¢ q÷‘·q <ä+|ü‘T· \qT Äos¡«~+#ês¡T.

eTôVAqï‘· e´øÏ‘Ô «· + sê|òTü ej·T´~ 1980˝À

Á&ÜsTT+>¥ ôdø£åHé ÁfÒdüsY>± ¬s’˝Ò«˝À #˚] d”ìj·TsY ôdø£åHé Ç+»˙s¡T>± |ü<√qï‹ bı+<ëqT. ñ<√´>∑+‘√bÕ≥T dü+|òTt ˝Àq÷ ;ád” düuTÑÛ ´&ç>± ñ+≥÷ ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø>±, $»j·Tyê&É Áu≤+∫ ø√XÊ~Ûø±]>±, {°ÄsYá Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± m~>±qT. 2009˝À ôd+Á≥˝Ÿe]ÿ+>¥ ø£$T{° düuTÑÛ ´&Ó’ 2013˝À &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± ìj·T$T‘·T&Éj÷· ´qT. nqTø£D å + s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ >∑T]+#˚ Ä˝À∫+#˚ sê|òTü ej·T´ e´øÏ‘Ô «· + eTôVAqï‘·yTÓ qÆ ~. m<äT{Ïyê]ì H=|æŒ+#·≈î£ +&Ü n+<ä]˙ dü+‘·è|æÔ |üsêÃs¡T. `_.$. #·\|ü‹sêe⁄, &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, $»j·Tyê&É 31


15 @fi¯ó>¢ ± sê|òTü ej·T´ u≤≥˝À... H˚qT s¬ ˝’ «Ò ø£fi≤d”>± 1997˝À düq‘Yq>∑s˝Y À ñ<√´>∑+˝À #˚]q Hê{Ï qT+∫ sê|òTü ej·T´ >±] ùdyêuÛ≤yêìï #·÷dæ Äø£]¸‘T· &çH’Ó dü+|òTt ˝À #˚sêqT. nq+‘·s+¡ 2000 dü+e‘·‡s¡+˝À f…øï° wæjT· Hé `3>±, 2007˝À Áπ>&é `2 f…øï° wæjT· Hé>± |ü<√qï‹ bı+~ ˝≤˝≤>∑÷&É≈î£ ã~© nj·÷´qT. ˝≤˝≤>∑÷&É˝Àì m\ÁøÏøº ˝£ Ÿ ˝Àø√ôw&é Áu≤+∫˝À dü+|òTt ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø>± mìïø£j÷· ´qT. nq+‘·s+¡ 2004˝À dü+|òTt ø√XÊ~Ûø±]>±, 2007˝À m\ÁøÏøº ˝£ Ÿ Áu≤+∫ #ÛÓ’s¡àHé>± |üì#˚XÊqT. Á|üdüTÔ‘·+ m\ÁøϺø£˝Ÿ ˝Àø√ôw&é ø±s¡´<ä]Ù>± |üì#˚düTÔHêïqT. e÷ dü+|òTt Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù eTÁ] sê|òTü ej·T´ >±]˝À s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿs¡+˝À ñqï n+øÏ‘u· ≤Û e+, düeTj·TbÕ\q, ∫‘·XÔ ó¯ ~∆ Äj·Tìï C≤rj·T ø±]àø£Hêj·T≈£î&çì #˚d+æ ~. kÕ<Ûës¡D s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\qT ôd‘’ +· sê|òTü ej·T´ >±s¡T ÄbÕ´j·T+>± |ü\ø£]düT+Ô {≤s¡T. ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿs¡+˝À sê|òTü ej·T´ >±]øÏ kÕ{Ï eTs=ø£sT¡ ˝ÒsT¡ . sê|òTü ej·T´ >±] u≤≥˝À H˚q÷ >∑&∫É q 15 @fi¯ó>Ô ± |üjT· ì+#·&+É Hê¬ø+‘√ dü+‘·è|æìÔ k˛Ô+~. ` d”M|” sêE, ø±s¡´<ä]Ù, ˝≤˝≤>∑÷&É m\ÁøÏøº ˝£ Ÿ ˝Àø√ôw&é Áu≤+∫

32


‘·*¢<ä+Á&ÉT˝Ò dü÷Œ¤]Ô>±... ‘·*¢<ä+Á&ÉT\

dü÷Œ¤]Ô‘√ eTÁ] sê|òüTej·T´ ÁX¯eTJe⁄\ ÁX‚j·TdüT‡ ø√dü+ ø±]àø£ b˛sê≥s¡+>∑+˝ÀøÏ ~>±s¡T. ∫qïHê{Ï qT+∫ ù|<ä\+fÒ m+‘√ eT≈£îÿe #·÷|æ+#˚ sê|òüTej·T´ ø£cÕº˝À¢ ñqï yê]ì Ä<äTø√e≥y˚T |üse¡ ÷e~Û>± ø±]àø£ ñ<ä´eT Á|ükÕúq+˝À eTT+<ä&TÉ >∑T y˚XÊs¡T. ‘=$Tà~eT+~ |æ\\¢ Tqï ≈£î≥T+ã+˝À »ìà+∫q sê|òTü ej·T´ u≤\´+˝À ñqï|ü⁄&ÉT @s¡Œ&çq ≈£î≥T+ã Ä]úø£ Çã“+<äT\‘√ yÓTÁ{Ï≈£î´˝ÒwüHé bÕdt ne>±H˚ ¬s’˝Ò« b˛{° |üØø£å sêdæ Á|ü‹uÛÑ ø£qã]à ˝Àø√ôw&é˝À f…*bò˛Hé ø£¢s¡Tÿ>± ñ <√´>∑+ kÕ~Û+#ês¡T. ∫qïej·TdüT˝ÀH˚ ñ<√´>∑+˝À #˚]q sê|òTü ej·T´≈£î ø±]à≈£î\ ø£cÕº˝$Ò T{À ‘Ó\TdüT.

‘·*<¢ +ä &Á TÉ \ Äosê«<ä ã\+ Á|ü‹s√E Ç+{Ï qT+∫ ¬s’˝Ò« ø±sê´\j·÷ìøÏ yÓfi‚¢ eTT+<äT ‘·*¢<ä+Á&ÉT\ bò˛{À≈£î qeTdüÿ]+∫ yê] Äosê«<ä+ n+<äTø=ì b˛e≥+ sê|òüTej·T´ >±]øÏ ì‘·´ø£è‘·´+. ‘·*¢<ä+Á&ÉT*<ä›] Äosê«<ä ã\y˚T qqTï ø±]à≈£î\ ø√dü+ |üì#˚ùd˝≤ |ü⁄]ø=\TŒ‘·T+<ä+{≤s¡T sê|òüTej·T´. ‘·*¢<ä+Á&ÉT\ dü÷Œ¤]Ô‘√H˚ ø±]à≈£î\≈£î ùde #˚ùd+<äT≈£î e#êÃq+{≤sêj·Tq. ‘·*<¢ +ä Á&ÉT\ Äosê«<ä+‘√bÕ≥T sê|òTü ej·T´ Ä‘·àã\+, q$Tàq dæ<ë∆+‘ê\ ø√dü+ uÛÑj·T|ü&É≈£î+&Ü <ÛÓ’s¡´+>± b˛sê≥+ #˚j·T&É+ sê|òüTej·T´ HÓ’»+. ø±´&ÉsY˝À eTH√ã˝≤ìï ì+|æ, ø±]à≈£î\≈£î ìkÕ«s¡ú+>± ùde\T #˚j·T&É+ e\¢H˚ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± ‹s¡T>∑T˝Òì dü+#·\q $»j·÷\T kÕ~Û+∫ ø±]à≈£î\ >∑T+&Ó˝À¢ sê|òüTej·T´ ù|s¡T ∫s¡kÕúsTT>± ì*∫b˛j˚T˝≤ #˚XÊs¡T. ˇ+f…‘T· Ô b˛ø£&É ˝Ò≈î£ +&Ü n+<ä] eTH√uÛ≤yê\qT >ös¡$dü÷Ô <ä÷s¡<èä w摺 √ ø±]à≈£î\ dü+øπ eå ÷ìøÏ bÕ≥T|ü&ÉT‘·Tqï sê|òüTej·T´≈£î ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\T CÒCÒ\T |ü\T≈£î‘·THêïs¡T.

‹s¡T>∑T˝Òì Hêj·T≈£î&ÉT dæ+–˝Ÿ ô|k’ Õ rdüTø√≈£î+&Ü dü+|òTt Jmdt>± sê|òTü ej·T´ >±s¡T m+<äs√ ø±]à≈£î\≈£î y˚T\T #˚d,æ s¬ ˝’ «Ò ˝ÀH˚ ‹s¡T>∑T˝Òì ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± ì*#ês¡T.ø±]à≈£î\≈£î n+<äTu≤≥T˝À ñ+&ç ùde\T #˚dTü qÔ ï sê|òTü ej·T´ e÷≈£î <˚e⁄&ç‘√ düe÷q+. e÷ Hêqï Jes¡‘ï· + ms¡TbÕ˝…+ øπ _HéyTÓ Hé>± |üì#˚d÷ü Ô >∑T+&Ób˛≥T‘√ eTs¡DùÏ d,Ô Hê≈£î Jmdt >±s¡T ø£eT]¸jT· ˝Ÿ ø£s¢ T¡ ÿ>± ñ<√´>∑+ Ç|æŒ+#ês¡T. ø±πs|ü*,¢ uÛÁÑ <ë#·\+\˝À |üì#˚d÷ü Ô dü+|òTt ˝À uÛÁÑ <ë#·\+ Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚dTü HÔ êïqT. ` CÒyéT‡bÕ˝Ÿ, ôdÁø£≥Ø, uÛÑÁ<ë#·\+

sê|òTü ej·T´ u≤≥˝À |üjT· ìdüTHÔ êï+ 1994˝À H˚qT ndæôd+º {Ÿ ùdwº Hü eé ÷düsº T¡ >± #˚] dü+|òTt ø±s¡´ø£˝≤bÕ˝À¢ bÕ\T|ü+#·T≈£î+≥THêïqT. dü+|òTt ø√XÊ~Ûø±]>±, Áu≤+∫ #Ûs’Ó à¡ Hé>±, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>±, &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚XÊqT. ñ<√´>∑+˝Àq÷ ùdwº Hü é dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>± |ü<√qï‹ bı+~,dü+|òTt ˝À Hê+<˚&é &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Øì nj·÷´qT. ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]wüÿ]+#·{≤ìøÏ sê|òTü ej·T´ >±s¡T s¬ ˝’ «Ò n~Ûø±s¡T\ qT+∫ s¬ ˝’ «Ò uÀs¡T,¶ s¬ ˝’ «Ò eT+Á‹‘·«XÊK <ëø± yÓ[¢ b˛sê≥+ #˚dTü HÔ êïs¡T. Äj·Tq u≤≥˝À H˚q÷ |üjT· ìdü÷Ô dü+|òTt ø±s¡´ø£˝≤bÕ˝À¢ bÕ˝§Z+≥THêïqT. ` yÓ+ø£fÒX¯«s¡T¢, &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, Hê+<˚&é

ø±]àø£ XÁ j ‚ T· düT‡≈£î 18 >∑+≥\ |üì s¬ ’˝«Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿs¡+ ø√dü+ s√E≈£î 18 >∑+≥\ bÕ≥T ÁX¯$T+#˚ @¬øø’ £ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ÉT sê|òTü ej·T´. 55 @fi¯¢ n\Tô|s¡>ì∑ b˛sê≥+ |üP]Ô#d˚ Tü ø=ì eTT+<äT≈£î kÕ>∑T‘·Tqï sê|òTü ej·T´≈£î e÷ X¯óuÛ≤ø±+ø£\å T. H˚qT s¬ ˝’ «Ò ˝À N|òt Á≈£L ø£+Á{À\s¡T>± |üì#˚ùdÔ dü+|òTt ˝À ø√XÊ~Ûø±]>± |üì#˚XÊqT. Á|üdTü ‘Ô +· &√Hé Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± ùde\+~düTHÔ êïqT. ` U≤C≤, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø, &√Hé 33


˙‹, ìC≤sTTr>±... 34 \ø£å\eT+~ ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î ìkÕ«s¡ú+>±, ˙‹, ìC≤sTTr>± ùde\+~dü÷Ô sê|òTü ej·T´ 55 edü+‘ê\T |üP]Ô #˚dTü ≈£îHêïs¡T. 1959 e dü+e‘·‡s¡+ qT+∫ Ç|üŒ{Ï es¡≈î£ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î $•wü˜ ùde\+~düTHÔ êïs¡T. ø£cÕº˝À¢ ñqï ø±]à≈£î\qT Ä<äTø√yê\H˚ dü+ø£\Œ+‘√ sê|òüTej·T´ eTT+<ä&TÉ >∑T y˚dTü HÔ êïs¡T. qÁeT‘·, nìï esêZ\ yê]øÏ Hê´j·T+ #˚j÷· \H˚ Äø±+ø£å‘√ X¯øÏÔj·TT≈£îÔ\‘√ ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ düeTdü´\qT |ü]wüÿ]+#˚ @¬ø’ø£ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«˝À¢H˚ sê|òüTej·T´ ù|s=+<ës¡T. sê|òTü ej·T´ ‘·q ‘·+Á&ç qT+∫ yês¡d‘ü «· +>± e∫Ãq e´ekÕj·T uÛ÷Ñ eTT\qT ≈£îe÷s¡T\≈£î Ç#˚Ãdæ kÕ<ë d”<ë>± ìsê&É+ãs¡ J$‘·+ >∑&TÉ |ü⁄‘·THêïs¡T. sê|òüTej·T´ nsTT<äTqïs¡ <äXÊu≤∆\T>± ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± düTBÛs¡È Á|ükÕúq+˝À ‘·qø£+≥÷ ÄdüT\Ô T @M dü+bÕ~+#·˝<Ò Tä . u≤´+≈£î qT+∫ s¡TD+ rdüTø=ì ôV’≤<äsêu≤<é˝À πøe\+ ˇø£ Ç+{Ïì e÷Á‘·y˚T ì]à+#·T≈£îHêïs¡T. ø£fi≤d”\T, ø±´Ee˝Ÿ ø±]à≈£î\ qT+∫ ôdø£Hå é Ç+»˙s¡¢ <ëø± n+<ä] dü+πøåe÷ìøÏ sê|òüTej·T´ b˛sê&ç |ü\T &çe÷+&É¢qT kÕ~Û+#ês¡T.

Hê{Ï >∑Ts¡Te⁄ s¡‘ï· + u≤≥˝À... sê|òTü ej·T´ >∑T+≥÷s¡T õ˝≤¢ eT+>∑fi–¯ ]˝Àì Á|üuTÑÛ ‘·« ñqï‘· bÕsƒX¡ Ê\˝À eTÁ] sê|òTü ej·T´ #·<Tä e⁄≈£îH˚≥|ü⁄&ÉT n|üŒ{Ï ñbÕ<Ûë´j·TT&ÉT ;M s¡‘ï· + Äj·Tq˝Àì Á|ü‹uÛqÑ T >∑T]Ô+∫ Á|ü‘´˚ ø£+>± düe÷y˚X+¯ @sêŒ≥T #˚dæ n_Ûq+~+#ês¡T. Hê&ÉT bÕsƒX¡ Ê\˝Àì düe÷y˚X+¯ ˝À >∑Ts¡Te⁄ n_Ûq+<äq˝Ò Áù|s¡D>± rdüTø=ì sê|òTü ej·T´ eTT+<ä&TÉ >∑T y˚dæ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± n+#Ó\+#Ó\T>± m~>±s¡T.

ø±]à≈£î\≈£î _ø£| å ‹ ü n+&É<+ä &É\T 1986e dü+e‘·‡s¡+˝À s¬ ˝’ «Ò ˝À ndæôd+º {Ÿ ùdwº Hü eé ÷düsº >Y ± ñkÕàHé|⁄ü sê qT+∫ ‘·q ñ<√´>∑ Á|ükÕúq+ Äs¡+_Û+∫q _ø£|å ‹ü ‘√{Ï ø±]à≈£î\≈£î n+&É<+ä &É\+~düTHÔ êïs¡T. 1989˝À ùdwº Hü eé ÷düsº >Y ±, nq+‘·s+¡ ùdwº Hü é y˚TH˚»s¡T>±, Á{≤Hé‡b˛¡sπ wº Hü é ÇHéôdŒø£sº T¡ >± |ü<√qï‘·T\T bı+<ës¡T. Á|üdTü ‘Ô +· ôV≤’ <äsêu≤<é &ç$»Hé˝À |üì#˚dTü qÔ ï ø¬ . _ø£|å ‹ü dü+|òTt ˝Àq÷ n+#Ó\+#Ó\T>± m~>±s¡T. 1986e dü+e‘·‡s¡+˝À dü+|òTt düuTÑÛ ´&ç>± #˚], 1989˝À ìC≤e÷u≤<é zô|Hé˝H’… é Áu≤+∫øÏ #Ûs’Ó à¡ Hé nj·÷´s¡T. 19996˝À Áu≤+∫ ø±s¡´<ä]Ù>± mìïø£j÷· ´s¡T. 2004˝À dæø+Ï Á<ëu≤<é Áu≤+∫ ø±s¡´<ä]Ù>±, e]ÿ+>¥ #Ûs’Ó à¡ Hé>± ùde\+~+#ês¡T. 2007e dü+e‘·‡s¡+˝À e]ÿ+>¥ ø£$T{° düuTÑÛ ´&Ó’ &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± mìïø£j÷· ´s¡T. 2009˝À &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± m+|æøj £ ÷· ´s¡T.

Ç+{ÏøH£ ïÓ qT+∫ s¬ \’ T #·÷dæ... e÷~ es¡+>∑˝Ÿ õ˝≤¢ øπ düeTTÁ<ä+ eT+&É\+ Ç+{ÏøH£ ïÓ Á>±eT+. Hê u≤\´+˝À e÷ }s¡T MT<äT>± s¬ \’ T yÓfió¯ ‘·T+&É≥+ #·÷dü÷Ô m|üŒ{Ïø¬ H’ ê s¬ ˝’ «Ò ˝À ñ<√´>∑+ #˚j÷· \ì \ø£´å +>± ô|≥Tº≈î£ HêïqT. >∑D‘Ï +· ˝À ;md”‡ <ä~$, |”J &çb˛¢e÷\T #˚dqæ nq+‘·s+¡ s¬ ˝’ «Ò ñ<√´>∑+˝À #˚sêqT. Hê \ø£´å + HÓsy¡ s˚ ≥¡ +‘√bÕ≥T ø±]àø£u≤+<Ûeä ⁄&Óq’ sê|òTü ej·T´ >±]‘√ ø£*dæ |üì#˚ùd neø±X¯+ Hê≈£î \_Û+∫+~. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î sê|òTü ej·T´ n+~düTqÔ ï ùde\T mH√ï ñHêïsTT. Äj·Tq ø±]àø£ b˛sê≥+˝À 55 @fi¯ó¢ |üP]Ô #˚dTü ø√e≥+ Hê¬ø+‘√ Äq+<ëìïdüT+Ô ~. ` ¬ø. _Ûø£å|ü‹, &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, ôV’≤<äsêu≤<é &ç$»Hé 34


C≤]® ô|sò êï+&˚CŸ düyTÓ à |æ\T|ü⁄qT eeTTà #˚d.æ .. 1974e dü+e‘·‡s¡+˝À n|üŒ{Ï Ä˝Ÿ Ç+&çj÷· s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt ô|&ò sπÉ wüHé n~ÛH‘˚ · nsTTq C≤]® ô|sò êï+&˚CŸ Ç+~sê>±+BÛ Vü≤j·÷+˝À <˚X¯+˝À ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ düyÓTà≈£î |æ\T|ü⁄ì#êÃs¡T. düyÓTà‘√ <˚XÊìï ndüÔe´düÔ+ #˚j·T&É+ <ë«sê sê»ø°j·T+>± Ç+~s¡ düsêÿs¡TqT <Óã“rj·÷\ì ≈£îÁ≥ |üHêïs¡T. Ä ≈£îÁ≥ >∑T]+∫ ø±]à≈£î\≈£î ‘Ó*j·TC…|Œæ , yê]ì #Ó‘’ q· ´e+‘·T\qT #˚dæ VüQ;¢ &ç$»Hé˝À 92 XÊ‘·+ ø±]à≈£î\T düyÓTàqT e´‹πsøÏdü÷Ô $<ÛäT\≈£î Vü‰»s¡T nj˚T´˝≤ ø£èwæ #˚XÊqT. n|üŒ{Ï C≤sY® ô|sò êï+&˚CŸ Ç∫Ãq düyTÓ à |æ\T|ü⁄qT eeTTà #˚j·T&É+ <ë«sê Hê≈£î ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î˝À¢ eT+∫ >∑T]Ô+|ü⁄ e∫Ã+~. B+‘√ Ä @&Ü~ »]–q ø±]àø£dü+|òüT+ kÕ<Ûës¡D düs¡«düuÛÑ´ düe÷y˚X¯+˝À sê|òüTej·T´qT &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± mqTï≈£îHêïs¡T. n˝≤ düyTÓ à |æ\T|ü⁄ sê|òTü ej·T´ ø±]àø£ Á|ükÕúHêìøÏ eT\T|ü⁄>± e÷]+<äì #Ó|üŒe#·TÃ.

mHÓïH√ï ø£\\T s¬ ’˝«Ò ø±]à≈£î\ dü+øπ eå ÷ìøÏ nqTì‘·´+ bÕ≥T|ü&TÉ ‘·÷ k‘Y ôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt , H˚wqü ˝Ÿ ô|ò&ÉπswüHé |òüsY Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«dt\T ø£\ø±\+ ø=qkÕ>±\H˚<˚ Hê Äø±+ø£å. ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î, yê] ≈£î≥T+ã düuTÑÛ ´\≈£î $$<Ûä eè‹Ô$<ä´˝À¢ •ø£D å Ç|æŒ+#˚+<äT≈£î M\T>± Á|ü‘´˚ ø£+>± m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt Ä<Û«ä s¡´+˝À eè‹Ô$<ë´ •ø£Då øπ +Á<ë\T HÓ\ø=˝≤Œ\H˚<˚ Hê ø√]ø£ n+{≤s¡T sê|òTü ej·T´. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î düe÷#ês¡+ n+~+#˚+<äT≈£î M\T>± dü+|òtT Ä<Ûä«s¡´+˝À Á|ü‘˚´ø£+>± z {°M #Ûêq˝ŸqT @sêŒ≥T #˚j÷· \ì ø£\ Ç+ø± HÓsy¡ s˚ ˝¡ <Ò Tä n+{≤s¡T sê|òTü ej·T´.

#·Ts¡T≈£î>± |üì#˚d÷ü .Ô .. øπ MÄsY Á|ükÕ<é 1987e dü+e‘·‡s¡+˝À ˝Àø√ô|˝’ {… Ÿ>± s¬ ˝’ «Ò ñ<√´>∑+˝À #˚sês¡T. |ü≥Tº<\ä >± ø£w+ºæ ∫ |üì#˚dæ N|òt ˝Àø√ ÇHéôdŒø£sº T¡ >± |ü<√qï‹ bı+<ës¡T. 2007e dü+e‘·‡s¡+ qT+∫ dü+|òTt ˝À #˚]q Á|ükÕ<é ø±∫>∑÷&É ˝Àø√s¡ìï+>¥ Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚XÊs¡T. #·Ts¡T≈£î>±, ñ‘ê‡Vü≤+>± |üì#˚ùd Á|ükÕ<é sê|òTü ej·T´ u≤≥˝À ø±]à≈£î\ dü+øπ eå ÷ìøÏ bÕ≥T|ü&TÉ ‘·THêïs¡T. `¬ø.$.ÄsY.Á|ükÕ<é, &ç|üP´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, ôV’≤<äsêu≤<é &ç$»Hé

sê|òTü ej·T´ >±]øÏ Äj·TTsês√>±´\T | Á kü Õ~+#ê* sêÁ‹+ãefi¯ó¢

n+øÏ‘·uÛ≤e+‘√ ø±]à≈£î\≈£î ùde\+~düTÔqï sê|òüTej·T´ >±]øÏ Ä <˚e⁄&ÉT Äj·TTsês√>±´\T Á|ükÕ~+#ê\ì ø√s¡T≈£î+≥THêïqT. 1988˝À ndæôd+º {Ÿ ùdwº Hü eé ÷düsº T¡ >± s¬ ˝’ «Ò ˝À #˚] dü+|òTt ˝À ÁøÏj÷· o\ø£+>± |üì#˚dTü HÔ êïqT. düq‘Yq>∑sY Áu≤+∫ ø±s¡´<ä]Ù>±, ôd+Á≥˝Ÿ e]ÿ+>¥ ø£$T{° düuTÑÛ ´&ç>± |üì#˚XÊqT. ndæôd+º {Ÿ ôdÁø£≥Ø>± ùde\+~+#êqT. nq+‘·s+¡ Hê\ZekÕ] Áu≤+∫ ø±s¡´<ä]Ù>± u≤<Û´ä ‘·\T ìs¡«]ÔdTü HÔ êïqT. ` |æ.ãT∫ìs&ç¶, Áu≤+∫ ø±s¡´<ä]Ù, düq‘Yq>∑sY 35


ø±]àø£ ùde˝À |ü≥Tº e<ä\ì $Åøe £ ÷s¡Tÿ&ÉT l sê|òTü ej·T´ sê|òTü ej·T´ >±] ùdyêìs¡‹øÏ, dü+|òTt ≈£îqï Å|üe÷D≤\T,$\Te\≈£î Äø£]¸‘T· sê*HÓÌ dü+|òTt ˝À #˚sêqT. H˚&TÉ eTVæ≤fi¯\≈£î q+|òTt ˝À Ä<äsD¡ \_Ûk˛Ô+<ä+fÒ n~ l sê|òTü ej·T´>±] #·\y˚. nbÕs¡yTÓ qÌ C≤ïq+ nãT“s¡|]ü #˚ C≤ï|üøX£ ø¯ ÔÏ Äj·Tq kı‘·T.Ô s¬ ˝Ì «Ò uÀs¡T¶ Ä<˚XÊ\T, düØ«düT s¡÷˝Ÿ‡, Ç˝≤ @ n+X¯+ô|Ì nsTTHê nqs¡fiZ +¯ >± eT{≤¢&˚ dü‘êÔ Äj·Tq~. eTTK+ô|Ì #Ós>¡ ì∑ ∫s¡Tqe⁄«‘√ øÏ+~ kÕúsTT ø±]à≈£î\qT ôd‘Ì +· ÄbÕ´j·T+>± |ü\Tø£]kÕÔsT¡ . VüQ+<ë>± ñ+&˚ s¡÷|ü+, s¡÷bÕìøÏ ‘·–q ñqï‘· e´øÏ‘Ô «· +‘√ n+<ä]˙ Äø£≥Tº≈î£ +{≤s¡T. H˚{Ï ø±]àø£ Hêj·T≈£î\T yê]≈£îqï \ø£¸D≤\˝À ø£˙dü+ 5 XÊ‘·+ n\es¡TÃ≈£îHêï #ê\T, eT+∫ Hêj·T≈£î\T>± m<ä>>∑ \∑ s¡T. ø£s¢ T¡ ÿ qT+∫ dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>±... 1985e dü+e‘·‡s¡+˝À myéT.s¡e÷|ü\$¢ ø£eT]¸jT· ˝Ÿ ø£s¢ ÿY >± s¬ ˝Ì «Ò ˝À #˚] n+#Ó\+#Ó\T>± m~>±s¡T. Å|dü Tü ‘Ô +· ø±´wt n+&é ù| &çbÕsYyº TÓ +{Ÿ˝À Ä|òd” t dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>± |üì#˚düTÔHêïs¡T. eTVæ≤fi≤ ñ<√´–ì>± ‘√{Ï eTVæ≤fi≤ ñ<√´–qT\ dü+πøåe÷ìøÏ |üì#˚düTÔqï s¡e÷|ü\¢$ dü+|òtT ø±s¡´ø£˝≤bÕ˝À¢ #·Ts¡T≈£î>± bÕ˝§Z+≥THêïs¡T. 2010˝À dü+|òTt ˝À düu´ÑÛ ‘·«+ rdüT≈£îqï s¡e÷|ü\$¢ 2013˝À s¬ ˝Ì Ÿ dü+<˚XŸ e÷dü|Áü ‹ø£ dü+bÕ<ä≈î£ sê*>± ìj·T$T‘·T\j·÷´s¡T.dü+|òTt ø±s¡´Áø£e÷\T, s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î uÀs¡T,¶ s¬ ˝’ «Ò eT+Á‹‘·«XÊK C≤Ø #˚dqæ ø=‘·Ô ñ‘·sÔ T¡ «\T ˝≤+{Ï $esê\qT s¬ ˝’ «Ò ø±]àø£ ˝Àø±ìøÏ n+~+#·≥+˝À s¡e÷|ü\$¢ #·Ts¡Tø¬ q’ bÕÁ‘· b˛wædTü HÔ êïs¡T. ` s¡e÷|ü\$¢ , s¬ ˝’ Ÿd+ü <˚XŸ e÷dü|Áü ‹ø£ dü+bÕ<ä≈î£ sê\T, ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT, dæøÏ+Á<ëu≤<é

sê|òTü ej·T´>±] dü÷Œ¤]‘Ô √H˚ eTT+<ä&ÉT>∑T ôV’≤<äsêu≤<é≈£î #Ó+~q {Ï.&ç.dü‘·´yêDÏ ¬s’˝Ò« eTVæ≤fi≤ ñ<√´–qT\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ ø£èwæ #˚düTÔHêïs¡T. ¬sÌ˝Ÿ ì\j·T+˝Àì dæ.myéT.á. Ä|ò”dt˝À Ä|ò”dt dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>± |üì#˚düTÔqï dü‘·´yêDÏ 20!2˝À k‘Y ôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT˝À #˚sês¡T. ¬sÌ˝Ÿ ì\j·T+ f…øÏïø£˝Ÿ Åu≤+#Y˝À _.á.dæ. yÓT+ãsY>± ø√qkÕ>∑T‘·÷ 20!3˝À ¬sÌ˝Ÿ dü+<˚XŸ m&ç≥sY>± ìj·T$T‘·T\j·÷´s¡T. dü+|òtT ø±s¡´Áø£e÷\ yêDÏì ª¬s’˝Ÿdü+<˚XŸμ˝À $ì|æ+#˚ dü‘·´yêDÏ #·Ts¡T≈£î>± |üì#˚düTÔHêïs¡T.

sê|òTü ej·T´ ø±]à≈£î\ ÄXÊCÀ´‹. Ç‘·s¡ j·T÷ìj·THé\T ø±]à≈£î\qT eTuÛ´Ñ ô|&ÉT‘·÷ #˚dqæ ndü‘´· |ü⁄ Å|#ü êsê\qT ã≥ºãj·T\T #˚dæ ø±]à≈£î\≈£î ìC≤ìC≤\qT ‘Ó*j·TCÒdæ dü+|òTt Å|‹ü wüq˜ T ø±bÕ&˚ neø±XÊìï HêøÏ∫Ãq l sê|òTü ej·T´>±]øÏ Hê ø£è‘·»‘„ ê_Ûe+<äHê\T. ¬sÌ˝Ÿ dü+<˚XŸ nH˚ #·ø£ÿ{Ï |üÅ‹ø£≈£î ø=‘·Ô s¡÷bÕìïdü÷Ô Ä |üÅ‹ø£≈£î qqTï dü+bÕ<ä≈î£ sê*>± ìj·T$T+#ês¡T. ø±]àø£ dü+|òTü •ø£¸D≤ ‘·s>¡ ‘∑ T· \ ø√dü+ ‘·j·÷s¡T #˚düTÔqï Åf…Ìì+>¥ e÷&É÷´˝Ÿ |ü⁄düÔø£ s¡÷|üø£\Œq≈£î Hê≈£î neø±XÊìï ø£*Œ+∫ dü+|òTt ≈£î Hê e+‘·T ùde\+~+#˚ eTVü≤<äeø±XÊ\ì∫Ãq l sê|òTü ej·T´>±]øÏ H˚qT dü<ë s¡TD|ü&ç ñ+{≤qT. Äj·Tq e÷s¡Z<äs¡Ùø£‘·«ø£+˝À dü+|òtT≈£î eT]ìï yÓTs¡T>¬ qÌ ùde\+~dü÷Ô dü+düú n_Ûeè~Û∆˝À bÕ\T|ü+#·Tø√e&É+ Hê n<äèwüº+>± uÛ≤$düTÔHêïqT. ` {Ï.&ç. dü‘·´yêDÏ dü+bÕ<ä≈£îsê\T s¬ ˝’ Ÿd+ü <˚XŸ

36


‘·+&Á ç u≤≥˝À ‘·qj·TT&ÉT ‘·+Á&ç #·÷|æq u≤≥˝À ‘·qj·TT&ÉT Ä<ä+ dü+‘√wt≈î£ e÷sY |üjT· ìdü÷.Ô ..n+#Ó\+#Ó\T>± s¬ ˝’ «Ò ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± m~>±s¡T. ˝≤˝≤>∑÷&É esYÿcÕ|t˝À Ä<ä+ X¯+ø£sYsêe⁄ <äøÏåD eT<Ûä´ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt qT Äs¡+_Û+#ês¡T.esYÿcÕ|t ø±]à≈£î\qT dü+|òTü {Ï‘+· #˚dæ dü+|òTt qT ã˝Àù|‘·+ #˚dæ s¬ +&ÉT <äXÊu≤∆\ bÕ≥T ˝≤˝≤>∑÷&É esYÿcÕ|t &ç$»Hé #Ûs’Ó à¡ Hé>± Ä<ä+ X¯+ø£ssY êe⁄ |üì#˚XÊs¡T. Ä<ä+ dü+‘√wt≈î£ e÷sY ˝≤˝≤>∑÷&É N|òt esYÿcÕ|t Ä|ò”dt dü÷|ü]+f…+&Ó+{Ÿ>± 1989˝À ¬s’˝Ò« ñ<√´>∑+˝À #˚sês¡T. ¬s’˝Ò«˝À |üì#˚d÷ü Ô ‘√{Ï ø±]à≈£î\T, ñ<√´>∑T\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dtd+ü |òTt ˝À ø£$T{° düuTÑÛ ´&Éj÷· ´s¡T. nq+‘·s+¡ esYÿcÕ|t &ç$»Hé &ç|Pü ´{° &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± m~>±s¡T. ˇø£y|’Ó ⁄ü ñ<√´>∑+ #˚d÷ü HÔ ˚ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ |ü]cÕÿsêìøÏ dü+‘√wt≈î£ e÷sY #˚jT· ÷‘·ì#êÃs¡T. nq+‘·s+¡ ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚d÷ü Ô ôd+Á≥˝Ÿ e]ÿ+>¥ ø£$T{° düuTÑÛ ´&ç>± @ø£Á^e+>± mìïø£j÷· ´s¡T. Á|üdüTÔ‘·+ dü+|òtT πø+Á<ä ø±sê´\j·T+ ñbÕ<Ûä´≈£åî&ç>± ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î ùde\+~düTÔHêïs¡T. eTs√yÓ’|ü⁄ ‘Ó\+>±D sêh bÕغ ø±s¡´<ä]Ù>± ≈£L&Ü bÕغ ø±s¡´ø£˝≤bÕ\T ø=qkÕ–kÕdüTHÔ êïs¡T. s¬ ˝’ «Ò ñ<√´>±ìøÏ dü«#·Ã+¤ <ä+>± |ü<Mä $s¡eTD #˚dHæ ê, ÁøÏj÷· o\ sê»ø°j÷· \‘√bÕ≥T s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î ùde\+~düTHÔ êïs¡T. Ä+Á<ÛäÁ|ü<˚XŸ eTTq÷ïs¡T ø±|ü⁄ eTVü‰düuÛÑ m–®≈£L´{Ïyé ø£$T{° düuÛÑT´&ç>± ≈£L&Ü |üì#˚düTÔHêïs¡T.

sê|òTü ej·T´ ùde\T uÛwÒ t k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dtdü+|òtT Á|ü<Ûëqø±s¡´<ä]Ù m+. sê|òüTej·T´ >∑&É∫q 50 @fi¯ó¢>± ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î $•wüù˜ de\+~düTHÔ êïs¡T. sê|òTü ej·T´ >±]‘√ e÷ nqTã+<Û+ä >∑‘· nsTT<äT <äXÊu≤∆\T>± ø=qkÕ>∑T‘√+~. ø±]à≈£î\ ≈£î≥T+u≤\ y˚T\T ø√dü+ |ü]‘·|+æ #˚ Hêj·T≈£î&ÉT sê|òTü ej·T´. &Óq’ $Tø˘ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± Äj·Tq düeTdü´\qT |ü]wüÿ]+#˚ $<Ûëq+ #·÷dæ H˚HÓ+‘√ H˚s¡TÃ≈£îHêïqT. e÷ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø m\¢|⁄ü Œ&É÷ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ dü+øπ eå T+ >∑T]+#˚ Ä˝À∫+#˚ yês¡T.

` Ä<ä+ dü+‘√wt≈î£ e÷sY, ñbÕ<Û´ä ≈£îå &ÉT k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt , dæø+Ï Á<ëu≤<é 37


>±´+>¥yTÓ Hé\‘√ ø£*dæ ø£~*... s¬ ’˝Ò«˝À

|üì#˚düTÔqï >±´+>¥ yÓTHé\ ø£cÕº\T ‘Ó\TdüT≈£îH˚+<äT≈£î dü+|òtT Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù eTÁ] sê|òTü ej·T´ yê]‘√ ø£*dæ |ü{≤º\ô|’ bÕ<äj÷· Á‘·\T ôd’‘·+ #˚XÊs¡T. >±´+>¥ yÓTHé\T |üì #˚ùd≥|ü⁄&ÉT |ü&ÉT‘·Tqï ø£cÕº\T ø£fi≤¢sê #·÷dæq sê|òüTej·T´ j·÷»e÷q´+‘√ ø={≤¢&ç yê]øÏ |ü<√qï‘·T\T Ç|æŒ+#ês¡T. Á<√D≤#·\+ |ü]~Û˝Àì eT~›ø£s¡ ùdºwüHé e<ä› >±´+>¥yÓTHé X‚wqü ï‘√ ø£*dæ Äj·Tq #·~e› T÷≥˝À ø£*dæ ‹Hêïq+{≤s¡T sê|òTü ej·T´. >±´+>¥yTÓ Hé\≈£î |ü<√qï‘·T\T ø£*Œ+#·≥+‘√bÕ≥T >π {Ÿø|° sü \Y ≈£î ã÷≥T¢ Ç|æŒ+#·{≤ìøÏ sê|òTü ej·T´ ø£èwæ #˚XÊs¡T.

uÛ÷Ñ <˚$øÏ yÓTTøÏÿ... s√E≈£î 16 >∑+≥\ bÕ≥T n$ÁXÊ+‘·+>± ø±]àø£ dü+πøåe÷ìøÏ bÕ≥T|ü&ÉT‘·Tqï eTÁ] sê|òüTej·T´ ‘Ó\¢yês¡TC≤eTTq 5.40 >∑+≥\≈£î ìÁ<ä ˝Òdü÷ÔH˚ uÛÑ÷<˚$øÏ yÓTT≈£îÿ‘ês¡T. m+<äs√ ÁbÕDT\ ãs¡Te⁄ yÓ÷düTÔqï ne÷à qTe⁄« Hê‘√bÕ≥T Hê ¬s’˝Ò« ø±]àø£ k˛<äs¡T\qT ø±bÕ&ÉT n+≥÷ yÓTTøÏÿ ~q#·s¡´ Äs¡+_ÛkÕÔqT. nq+‘·s¡+ z 15 ì$TcÕ\bÕ≥T yêøÏ+>¥ #˚dæ ìqï »]–+~ ˇø£kÕ] ne˝Àø£q+ #˚düTø=ì ‹]– Ä s√E ø±s¡´Áø£e÷\ Á|üD≤[ø£qT s¡÷bı+~+#·T≈£î+{≤qT n+{≤s¡T sê|òüTej·T´. kÕïq+ #˚dæ ÁuÒø˘bòÕdtº #˚dæ neTà yÓ’wü˜$e÷‘· e<ä› Á|ü<äøÏåD+ #˚dæ ø±sê´\j·÷ìøÏ yÓfi¯‘êqT n+{≤s¡T sê|òüTej·T´.

uÁ ≤+∫ ôdøÁ ≥£ Ø qT+∫ &ç$»q˝Ÿ ôdøÁ ≥£ Ø <ëø±...sêCÒ+<äsY | Á kü Õúq+ 1974e dü+e‘·‡s¡+˝À kÕ<Ûës¡D ø£fi≤d”>± s¬ ˝’ «Ò esYÿcÕ|t˝À #˚]q ã÷s¡T>∑T sêCÒ+<äsY Hêj·Tø£‘«· \ø£Då ≤\T |ü⁄DÏøÏ |ü⁄#·TÃø=ì n+#Ó\+#Ó\T>± m~– ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT˝À &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø nj·÷´s¡T. ˇø£ yÓ’|ü⁄ Áπ>&é 3 dæÿ˝Ÿ¶ ø±]à≈£î&ç>±, Áπ>&é 2, Áπ>&é 1 ø±]à≈£î&ç>± m~>±s¡T. ‘·q |üìrs¡T‘√ pìj·TsY Ç+»˙s¡T nsTT nq+‘·s¡+ d”ìj·TsY Ç+»˙s¡T>± |ü<√qï‹ bı+~q sêCÒ+<äsY Ç≥T dü+|òTt ˝Àq÷ n+#Ó\+#Ó\T>± m~>±s¡T. ˝≤˝≤>∑÷&É esYÿcÕ|t˝À ìã+<Ûqä \T bÕ{Ï+#·ì n~Ûø±s¡T\qT ì\Bdæq sêCÒ+<äsqY T, Äj·Tq˝Àì Hêj·Tø£‘«· \ø£Då ≤\T #·÷dæq n|üŒ{Ï dü+|òtT esYÿcÕ|t &ç$»Hé H˚‘·\T Äj·TqqT Áu≤+∫ m–®≈£L´{Ïyé düuÛÑT´&ç>± #˚s¡TÃ≈£îHêïs¡T. n˝≤ dü+|òtT rs¡ú+ rdüT≈£îqï sêCÒ+<äsY 1993˝À dü+|òtT ndæôdº+{Ÿ ôdÁø£≥Ø>± mìïø£j·÷´s¡T. 1997˝À ø±s¡´<ä]Ù>± ø±]à≈£î\‘√ mìïø£j·÷´s¡T. ø±s¡´<ä]Ù>± 13 @fi¯ó¢ |üì#˚dæq sêCÒ+<äsY esYÿcÕ|t &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø nj·÷´s¡T.

ø±]àø£ düeTdü´\ô|’ n$ÁXÊ+‘· b˛sê≥+ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ düeTdü´\ô|’ nsTT<äTqïs¡ <äXÊu≤∆\T>± n$ÁXÊ+‘·+>± b˛sê&ÉT‘·Tqï @¬øø’ £ e´øÏÔ eTÁ] sê|òTü ej·T´>±s¡T. ì‘·´+ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\T m<äTs=ÿ+≥Tqï ø£cÕº\qT n&ç– ‘Ó\TdüTø=ì yê{Ïì |ü]wüÿ]+#˚ es¡≈£L ìÁ<äb˛ì ‘·‘·«+ Äj·Tq~. Äj·Tq u≤≥˝À >∑&É∫q eT÷&ÉTqïs¡ <äXÊu≤∆\T>± q&ÉTdü÷Ô H˚qT ≈£L&Ü ø±]à≈£î\≈£î ùde\+~+#·&É+˝ÀH˚ Hê≈£î dü+‘·è|æÔ ñ+~.

`ã÷s¡T>∑T sêCÒ+<äsY ˝≤˝≤>∑÷&É esYÿcÕ|t &ç$»q˝Ÿ ôdÁø£≥Ø, m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt . 38


¬s’˝Ò«ø±]à≈£î\ J$‘ê˝À¢ yÓ\T>∑T ì+bÕs¡T s¬ ˝’ «Ò ˝À ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± sê|òTü ej·T´ e÷ J$‘ê˝À¢ yÓ\T>∑T\T ì+bÕs¡T. H˚qT 1980˝À sêj·TqbÕ&ÉT s¬ ˝’ «Ò esYÿcÕ|t˝À Áf…˙Æ Ä]º»Hé>± #˚] d”ìj·TsY ôdø£ å H é Ç+»˙s¡ T >± m~>±qT. 1993˝À ;ád” yÓT+ãs¡T>± #˚], ndæ ô dº + {Ÿ Áu≤+∫ ôdÁø£ ≥ Øì nj·÷´qT. 2011qT+∫ esYÿcÕ|t Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>± |üì#˚düTÔHêïqT. ø±«d” >∑es¡ïyÓT+{Ÿ ñ<√´>∑T\≈£î ¬s’˝Ò« j· ÷ »e÷q´+‘√ b˛sê&ç ñ<√´>±*|æŒ+#ês¡T. e÷ sêj·TqbÕ&ÉT esYÿcÕ|t ˝≤øö{Ÿ #˚ùdÔ, ø±]à≈£î\ düØ«düT ÁuÒø˘ ø±≈£î+&Ü sêh|ü‹‘√ e÷{≤¢&ç ñ‘·sÔ T¡ «\T kÕ~Û+#ês¡T. yê´>∑Hé esYÿcÕ|t ø±]à≈£î\≈£î ÇHÓ‡+{Ïyé n\yÓqT‡qT sê|òTü ej·T´ kÕ~Û+#ês¡T. Ç˝≤ ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î dü+πøåe÷ìøÏ |ü\T |üqT\T #˚dæ e÷ ø±]à≈£î\ J$‘ê˝À¢ yÓ\T>∑Tì+bÕs¡T. ` ùwø˘ #ê+<éuÛ≤cÕ,esYÿcÕ|t Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø, sêj·TqbÕ&ÉT

sê|òTü ej·T´ *$+>¥ ˝…C+… &é 14.10.1981 ˝À s¬ ˝Ì Ÿ ì\j·T+˝Àì dæ.myéT.á. Ä|òd” ˝t À ÅfdÒ sü >Y ± ìj·÷eTø£+, 1984˝À dü+|òTt ˝À #˚]ø£ 1987˝À f…øïÏ ø£˝Ÿ Åu≤+#Y≈î£ ndæôd+º {Ÿ ôdÅø≥£ Ø Äô|Ì n+#Ó\+#Ó\T>± e]ÿ+>¥ #ÛsÌÓ à¡ Hé, #ÛsÌÓ à¡ Hé, ôdÅø≥£ Ø>± |ü<√qï‘·T\T bı+<ës¡T. 2005˝À øπ +Å<ä e]ÿ+>¥ ø£$T{° yÓT+ãsY>± ìj·÷eTø£+, 2009 qT+∫ ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÅø≥£ Ø>± ø=qkÕ>∑T‘·THêïs¡T. sê|òTü ej·T´>±] ùdyêìs¡‹ì, ø±]àø£ dü+øπ ¸eT+ |ü≥¢ yê]≈£îqï ÅX<¯ q∆äÛ T #·÷dæ Å|uü ≤Û $‘·T&ÉHÌÓ dü+|òTt ˝À #˚sêqT. uÛ≤s¡‘· s¬ ˝Ì «Ò \≈£î Äj·Tq ‹s¡T>∑T˝Òì Hêj·T≈£î&ÉT. Äj·Tq Åb˛‘ê‡Vü≤+‘√H˚ _.á.dæ düuTÑÛ ´ì kÕúsTT qT+∫ @.õ.mdt.>± m~>±qT. @ düeTj·TyÓTHÌ ê ø±]àø£ dü+øπ ¸eT+ ‘·|Œü Äj·Tq eTs√ $wüjT· + Ä˝À∫+#·sT¡ . ø±s¡´ø£s\Ô¡ Hêï ø±]à≈£î\Hêï m+‘√ ÄbÕ´j·T‘· ø£qãs¡TkÕÔsT¡ , ‘·q kı+‘· _&É˝¶ ≤¢ #·÷düT≈£î+{≤s¡T. s¬ ˝Ì «Ò Vü≤Ödt _*¶+>¥ kıôd{Ì ° @s¡Œ&çq|ü⁄Œ&ÉT Äj·Tq Åb˛<ä“\+‘√H˚ H˚qT ôdÅø≥£ Ø>± b˛{° #˚dæ >¬ *#êqT. Äô|Ì #ÛsÌÓ à¡ Hé>± ≈£L&Ü b˛{° #˚dæ >¬ *#êqT. Hê nuÛ´Ñ s¡qú ô|Ì Äj·Tq dü+ã+~Û‘· n~Ûø±s¡T\‘√ e÷{≤¢&ç s¬ ˝Ì «Ò Vü≤Ödt _*¶+>¥ kıôd{Ì ø° Ï kı+‘· Ä|òd” t Ç|æŒ+#ês¡T. Äj·Tq Å|yü T˚ j·T+‘√H˚ e÷ &çbÕsYyº TÓ +{Ÿ˝Àì Å&Ü|ò‡ºt yÓTHé\≈£î &ÉãT˝Ÿ Å|yü ÷Ó wüqT¢ \_Û+#êsTT. @ s√C…HÌ ê Äj·Tq e÷≥πø ø£≥Tºã&ç ñ+{≤+, Äj·Tq n&ÉT>∑TC≤&É˝À¢H˚ q&ÉTkÕÔ+.

e\¢uHÑÛ ì˚ Ms¡uÅÑÛ <j ä T· ´ ndæôd+º {Ÿ »qs¡˝Ÿ ôdÅø≥£ Ø, SCRES 39


mìïø£˝À¢ dü+#·\q $»j·T+ >∑T+‘·ø˝£ Ÿ &ç$»Hé˝À Áu≤+#Y kÕúsTT˝À ;ád” yÓT+ãs¡T>± Á|ükÕúHêìï Äs¡+_Û+∫q eTÁ] sê|òTü ej·T´ ø±]à≈£î\ ÁX‚jT· düT‡ ø√dü+ bÕ≥T|ü&TÉ ‘·÷ |ü\T kÕs¡T¢ mìïø£˝À¢ dü+#·\q $»j·÷\T kÕ~Û+#ês¡T. 1977 e dü+e‘·‡s¡+ y˚T 30 e‘˚Bq $»j·Tyê&É q>∑s+¡ ˝À »]–q dü+|òTt düs«¡ düu´ÑÛ düe÷y˚X¯+˝À k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± $»j·T<äT+<äT_Û yÓ÷–+#ês¡T. eT∞¢ 1995 y˚T HÓ\˝À »]–q H˚wqü ˝Ÿ ô|&ò sπÉ wüHé |òsü Y Ç+&çjT· Hé s¬ ˝’ «Ò dt (mHém|ò◊t ÄsY) »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± mìï¬ø’ uÛ≤s¡rj·T s¬ ˝’ «Ò ˝À ø°\ø£ ø±]àø£ dü+|òTü + Hêj·T≈£î&ç>± sê|òTü ej·T´ ‘·q kÕúHêìï düTdæsú +¡ #˚dTü ≈£îHêïs¡T. Hê{Ï qT+∫ H˚{Ï es¡≈î£ dü+|òTt ‘√bÕ≥T mHém|ò◊t ÄsY˝Àq÷ »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø>± @ø£Á^e+>± mìï¬ø’ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ eTqïq\+<äT≈£îHêïs¡T.

Ä|ü<˝ä À¢ Ä<äT≈£îH˚ ‘·‘«· +... s¬ ˝’ «Ò ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± 55 @fi¯ó>¢ ± $•wü˜ ùde\+~düTqÔ ï eTÁ] sê|òTü ej·T´≈£î ∫qïHê{Ï qT+#˚ Ä|ü<ä˝À¢ ñqï yê]ì Ä<äT≈£îH˚ eTqdüÔ‘·«+ n\e&ç+~. sê|òTü ej·T´ $<ë´]ú <äX˝¯ À ñqï|ü⁄&ÉT yê] Ç+{Ï e<ä› n–ïÁ|üe÷<ä+ »]– 45 Çfi¯ó¢ <ä>e∆∑ Tj·÷´sTT. B+‘√ ìsêÁX¯jT· T˝…q’ 45 ≈£î≥T+u≤\≈£î ‘·q ‘·+Á&ç kÕj·T+‘√ sê|òTü ej·T´ yê]øÏ Ç≥Tø£\T, düTqï|ü⁄sêsTT, dæyTÓ +{Ÿ Ç∫à Çfi¯¢ ìsêàD≤ìøÏ #˚jT· ÷‘·ì#êÃs¡T.

yÓT]{Ÿ $<ë´]ú sê|òTü ej·T´ eTÁ] sê|òTü ej·T´ $<ë´]ú <äX˝¯ À bÕsƒX¡ Ê\˝À ñ‘·eÔ T $<ë´]ú>± ì*#ês¡T. |ü<äe ‘·s¡>∑‹ |üØø£å˝À¢ nìï düu…®≈£îº˝À¢q÷ &çdüº+ø£åHé e÷s¡Tÿ\T kÕ~Û+∫ yÓT]{Ÿ $<ë´]ú>± ì*#ês¡T. Ä+>∑¢ uÛ≤wüô|’ |ü≥Tº ô|+#·T≈£îqï sê|òTü ej·T´ 1958e dü+e‘·‡s¡+˝À s¬ ˝’ «Ò ñ<√´>∑+˝À #˚sês¡T.

|üì#˚ùd yê]øÏ bÁ ˛‘ê‡Vü≤+ 1982e dü+e‘·‡s¡+˝À ø£ã&û¶ C≤rj·T Áø°&Üø±s¡T&ç>± k˛Œs¡T‡º ø√{≤˝À ãTøÏ+>¥ ø£s¢ T¡ ÿ>± ñ<√´>∑+˝À #˚sêqT. d”ìj·TsY ãTøÏ+>¥ ø£s¢ T¡ ÿ>± |ü<√qï‹ bı+~q nq+‘·s+¡ eT∞¢ &çbÕs¡Tyº TÓ +{Ÿ |üØø£\å T sêdæ 1986˝À ]»πs«wüHé ø£ + |ü m+ø£ « sTTØ ø£ ¢ s ¡ T ÿ>± #˚ s êqT. ]»π s «wü H é dü÷|üsYyÓ’»sY>± |ü<√qï‹ bı+~ dü+|òtT˝À #˚sêqT. dü+|òTt ˝À yÓd’ t #Ûs’Ó à¡ Hé>±, Áu≤+∫ ôdÁø£≥Ø>±, d”&ãÉ ÷¢´d” düuÛÑT´&ç>±, yÓ’dt#ÛÓ’s¡àHé>± |üì#˚XÊqT. dü+|òtT˝À sê|ò ü T ej· T ´ >±] e÷s¡ Z < ä s ¡ Ù ø£ ‘ · « +˝À ø±]à≈£ î \ ÁX‚jT· düT‡≈£î bÕ≥T|ü&‘É T· HêïqT. ` düT<Ûëø£sY, ]»πs«wüHé dü÷|üsyY »’Ó sY 40


<˚Xy¯ ê´|ü+Ô >± |üì#˚dTü qÔ ï s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\+<äs÷¡ dü+|òTü {Ï‘y· TÓ Æ kı+‘· Çfi¯ó¢ ì]à+#·Tø=ì |æ˝≤¢bÕ|ü\‘√ Á|üXÊ+‘· s¬ ˝’ «Ò ø±\˙˝À¢ düTK+>± ñ+&Ü\H˚<˚ Hê ø£\. ` eTÁ] sê|òüTej·T´, H˚wüq˝Ÿ ô|ò&ÉπswüHé |òüsY Ç+&çj·THé ¬s’˝Ò«dt C≤rj·T Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù

s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ kı+‘· Ç+{Ï ø£\ kÕø±s¡+ ñuÒsY ]j·T\ºsT¡ ‡‘√ düTkÕ<Ûä´+ ¬s’˝Ò«

ø±]àø£ düeT÷Vü‰\T ø£*dæyÓT\dæ ˇø£#√≥ ìyêdüeTT+&Ü\H˚ ¬s’˝Ò« ø±]àø£ã+<ÛäT eTÁ] sê|òTü ej·T´ ø£\qT kÕø±s¡+ #˚ùd+<äT≈£î ñuÒsY ]j·T\ºs‡Y Áô|y’ ≥ ˚ T *$Tf…&é y˚TH˚õ+>¥ &Ós¬’ ø£sº T¡ $»j·T≈£îe÷sY >±s¡T eTT+<äT≈£î e#êÃs¡T. H˚wqü ˝Ÿ ô|&ò sπÉ wüHé Ä|òt Ç+&çjT· Hé s¬ ˝’ «Ò yÓTHé, <äøD åÏ eT<Û´ä s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt \ |üø±å q Äj·÷ dü+|ò÷ü \ Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù eTÁ] sê|òTü ej·T´ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ kı+‘· Ç+{Ï ø£\qT rπsÃ+<äT≈£î M\T>± ñuÒsY ]j·T\ºsT¡ ‡ y˚TH˚õ+>¥ &Ós¬’ ø£sº T¡ $»j·T≈£îe÷sYqT Vü≤Ödæ+>¥ d”ÿ+ ø√Ä]¶H≥˚ sY>± ìj·T$T+#ês¡T. <˚X+¯ ˝À Ä+Á<ÛÁä |ü<X˚ Ÿ, ‘Ó\+>±D≤ sêÁcÕº˝À¢H˚ ø±≈£î+&Ü <˚Xy¯ ê´|ü+Ô >± |ü\T q>∑sê\T, |ü≥D º ≤˝À¢ Ç+&çjT· Hé yÓT&çø˝£ Ÿ nk˛dæjT˚ wüHé &Üø£sº T¡ ,¢ &Ó+≥˝Ÿ &Üø£sº T¡ ,¢ sêeT#·+Á<ä $TwüH‘é √bÕ≥T |ü\T Á|ü‹cÕ˜‘à· ø£ dü+dü\ú T, Á|ü»\≈£î kı+‘· Çfi¯¢qT, Vü≤Ödæ+>¥ø±\˙\qT ì]à+∫ Ç∫à yê] kı+‘· Ç+{Ï ìsêàD+ ø£\qT HÓs¡y˚]Ãq $»j·T≈£îe÷sY >±s¡T sê|òTü ej·T´ >±] |æ\T|ü⁄q+<äTø=ì eTT+<äT≈£î e∫à ø±s¡´s¡+>∑+˝ÀøÏ ~>±s¡T. dæ$˝Ÿ Ç+»˙]+>¥ |üP]Ô#d˚ ,æ sêh ˙{ÏbÕs¡T<ä\ XÊK˝À m–®≈L£ ´{Ïyé Ç+»˙s¡T>± ùde\+~+∫q $»j·T≈£îe÷sY >±s¡T MÄsYmdt rdüTø=ì dü«#·Ã+¤ <ä+>± |ü<Mä $s¡eTD #˚XÊs¡T. nq+‘·s+¡ ñuÒsY ]j·T\ºsT¡ ‡ Áô|y’ ≥ ˚ T*$Tf…&qé T kÕú|+æ ∫ kÕe÷qT´\ kı+‘· Ç+{Ï ø£\qT ì»+ #˚ùd+<äT≈£î ÁX¯$TdüTHÔ êïs¡T. <˚X+¯ ˝Àì |ü\T Á|ü<ëÛ q q>∑sê\T, |ü≥D º ≤˝À¢ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ kı+‘· Ç+{Ï ø£\qT kÕø±s¡+ #˚ùd+<äT≈£î s¡+>∑+˝À ~–q ñuÒsY ]j·T\ºsT¡ ‡ dü+düú #ÓqïjYT, eT<ÛäT¬s’, πsDÏ>∑T+≥, ôV’≤<äsêu≤<é •yês¡¢˝Àì cÕ<éq>∑sY, sê»eT+Á&ç, >∑T+≥÷s¡T, dü‘Ó’q|ü*¢ ‘·~‘·s¡ ÁbÕ+‘ê˝À¢ ¬s’˝Ò« ø±]à≈£î\ ø√dü+ ø±\˙\ ìsêàD≤ìøÏ #·s´¡ \T Äs¡+_Û+∫+~.

s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î >∑èVü≤s¡TD≤\T Ç#˚Ã+<äT≈£î eTT+<äT≈£î e∫Ãq u≤´+≈£î\T s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î >∑èVü≤ s¡TD≤\T Ç#˚Ã+<äT≈£î |ü\T u≤´+≈£î\T eTT+<äT≈£î e#êÃsTT. z]j·T+{Ÿ u≤´+ø˘ Ä|òt ø±eTsY‡, j·÷ø£‡dt u≤´+≈£î\T s¡TD≤*kÕÔeTì Á|üø{£ +Ï #êsTT. M{Ï‘√bÕ≥T eT]ø=ìï u≤´+≈£î\ y˚TH˚»s¡T¢ #·sá \T »s¡T|ü⁄‘·THêïs¡T.

40y˚\ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\≈£î Çfi¯ó¢ ì]àkÕÔ+ : $»j·T≈£îe÷sY <˚X+¯ ˝À q\uÛ’… \ø£\å eT+~ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\T |üì#˚dTü +Ô &É>± yê]˝À ø£˙dü+ |ü~ XÊ‘·+ eT+~ n+fÒ 40 y˚\ eT+~øÏ ‘·≈î£ ÿe <Ûsä \¡ ≈£î kı+‘· >∑èVü‰\qT ì]à+∫ Çyê«\H˚ \ø£´å +‘√ eTT+<ä&TÉ >∑T y˚dTü HÔ êï+. Bìø√dü+ Á|ü‘˚´ø£+>± ø±sê´#·s¡D Á|üD≤[ø£qT @sêŒ≥T #˚XÊ+. Ç|üŒ{Ïπø ¬s’˝Ò«ø±\˙\ ìsêàD+ ø√dü+ dü˝ú ≤\ ùdø£sD¡ ø±s¡´Áø£eT+ #·Ts¡T≈£î>± kÕ>∑T‘√+~. 41


ø±]àø£˝Àø±ìøÏ Hê J$‘·+ n+øÏ‘+· ªª34 \ø£\å eT+~ s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ dü+øπ eå Ty˚T |üse¡ ÷e~Û>± >∑&∫É q 55 @fi¯ó>¢ ± n$ÁXÊ+‘·+>± b˛sê≥+ #˚dTü HÔ êïqT. ˙‹,ìC≤sTTr>± ìkÕ«s¡+ú >± ùde\+~+#·≥y˚T \ø£´å +>± eTT+<äT≈£î kÕ>∑T‘·THêïqT. Çø£ eTT+<äT ≈£L&Ü s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ ùdeπø Hê J$‘êìï n+øÏ‘+· #˚kÕÔqTμμ n+{≤s¡T k‘Yôd+Á≥˝Ÿ s¬ ˝’ «Ò m+bÕ¢sT÷dt dü+|òTt Á|ü<ëÛ q ø±s¡´<ä]Ù, H˚wqü ˝Ÿ ô|&ò sπÉ wüHé Ä|òt Ç+&çjT· Hé s¬ ˝’ «Ò yÓTHé »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø eTÁ] sê|òTü ej·T´. <˚X+¯ ˝ÀH˚ s¬ ˝’ «Ò ø±]àø£ s¡+>∑+˝À 55 @fi¯¢ ø±]àø£ ñ<ä´eT Á|ükÕúHêìï ø=qkÕ–+∫q @¬øø’ £ ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± eTÁ] sê|òTü ej·T´ Ç+&çjT· Hé s¬ ˝’ «Ò \ #·]Á‘·|⁄ü ≥˝À¢ #Ós>¡ ì∑ kÕúHêìï |ü~\+ #˚dTü ≈£îHêïs¡T. s¬ ˝’ «Ò ø±]àø£ Á|ükÕúq+˝À 55 @fi¯ó¢ |üP]Ô #˚dTü ≈£îqï dü+<äs“¡ +¤ >± eTÁ] sê|òTü ej·T´qT ª¬s˝’ Ÿ dü+<˚XŸμ e÷dü|üÁ‹ø£ ñ|ü dü+bÕ<ä≈£îsêfi¯ó¢ s¡e÷|ü\¢$, dü‘·´yêDÏ\T Á|ü‘˚´ø£+>± Ç+≥s¡÷«´ #˚XÊs¡T. Ä Ç+≥s¡÷«´˝Àì eTTU≤´+XÊ\T Ç$...

ø±]àø£ ñ<ä´e÷˝À¢ #ê˝≤ $»j·÷\T kÕ~Û+#ês¡T. MT $»j·T s¡V≤ü dü´y˚T$T{Ï? ø±]àø£ dü+øπ ¸eTy˚T >∑Ts¡T‘·s¡ u≤<Û´ä ‘·>± uÛ≤$+∫ JeHêìï kÕ–düTHÔ êïqT. ø±]à≈£î\ nuÛTÑ ´qï‹øÏ ô|<ä|› ≥” y˚dü÷Ô, Hê´j·T|üs¡yÓTÌq düeTdü´\ô|Ì n\Tô|s¡>∑ì b˛sê{≤ìï kÕ–düTÔHêïqT. eTTK´+>± j·÷»e÷q´+, ø±]à≈£î\ eT<Û´ä düeT‘·T˝≤´ìï ì*|æ ñ+#·≥+ ˇø£ ø±]àø£ H˚‘· Å|<ü eä∏ T u≤<Û´ä ‘·. düŒwü‘º ‘· √, düTì•‘·yTÓ qÌ Ä˝À#·Hê<Û√s¡D‘Ï √, ìkÕ«s¡|ú Pü ]‘· ñ<˚X∆ Ê\‘√, Hê ø±sê´#·sD¡ qT kÕ–dü÷Ô ø±]àø£ ùde≈£î&ç>± Hê u≤<Û´ä ‘·qT ìs¡«]ÔdTü HÔ êïqT. ø±s¡´es¡+Z ≈£L&Ü n\es¡TÃ≈£îH˚˝≤ ~XÊìπsX› Êìï#êÃqT. yês¡T ≈£L&Ü Hê‘√ Äìï $<Ûë˝≤ düV≤ü ø£]+∫ dü+|òTt Å|‹ü wüq˜ T ÇqTeT&ç+|üCùÒ d˝≤ dü+düqú T r]Ã~<ë›qT. 42


MT ≈£î≥T+ã H˚|<ü ´ä∏ + @$T{Ï? H˚qT ˇø£ kÕ<Ûës¡D ≈£î≥T+ã+˝À »ìà+#êqT. e÷ ‘·*<¢ +ä Å&TÉ \≈£î ø£*–q ‘=$Tà~ eT+~˝À H˚qT eT÷&Ée dü+‘êq+. e÷ ‘·+Å&ç s¬ ˝Ì «Ò ˝À |üì #˚ùdyês¡T. Hê≈£î Ç<äs› T¡ nø£ÿ\T, Ç<äs› T¡ #Ó˝fi¢… ó¯ ,¢ eTT>∑TsZ T¡ ‘·eTTàfi¯ó.¢ Hê ‘·*<¢ +ä Å&TÉ ˝Ò Hê≈£î dü÷Œ¤].Ô e÷ ‘·+Å&>ç ±s¡T >=|üŒ Ä<äsêÙ\T, dæ<ëÛ +∆ ‘ê\T ø£*–q e´øÏ.Ô ô|<ä› ≈£î≥T+ã+ ø±e&É+ #˚‘· ù|<ä]ø£+˝À Hê u≤\´+, j·Te«q+ >∑&∫ç b˛sTT+~.

MT $<ë´uÛ≤´dü+ m˝≤ kÕ–+~?n|üŒ{Ï qT+&˚ MT˝À Hêj·Tø£‘«· \ø£¸D≤\T n\e&ܶj÷· ? H˚qT >∑T+≥÷s¡T õ˝≤¢ eT+>∑fi–¯ ]˝Àì Å|uü TÑÛ ‘·« bÕsƒX¡ Ê\ #·<Tä e⁄≈£îHêïqT. e÷ ôV≤&ée÷düsº T¡ l _.$.s¡‘ï· +>±s¡T Hê˝À ñqï Hêj·Tø£‘«· \ø£¸D≤˝qT >∑T]Ô+∫ qqTï Åb˛‘·‡Væ≤+#ês¡T. ÄHê{ÏqT+∫ m+‘√ #·Ts¡T>±Z nìï ø±s¡´Åø£e÷˝À¢ bÕ˝§ZHêïqT. Ç+ø± #·<äTe⁄ø√yê˝qï ø√]ø£ ñHêï, ≈£î≥T+ã Ä]úø£ Çã“+<äT\ e\¢ yÓTÅ{Ï≈£î´˝ÒwüHé e÷Å‘·y˚T |üP]Ô #˚jT· >∑*>±qT.

MTs¡T s¬ ˝Ì «Ò ñ<√´>∑+˝À m˝≤ #˚sês¡T? <ëìøÏ MT≈£î Åù|s¡D mes¡T? e÷ ‘·+Å&>ç ±s¡T |ü<Mä $s¡eTD #˚XÊø£ ≈£î≥T+ãb˛wüD uÛ≤s¡+ Ç+{ÏøÏ ô|<ä› ø=&ÉTø¬ qÌ Hê MT<ä |ü&+ç ~. B+‘√ ñ<√´>∑+ #˚jT· ≥+ Hê≈£î ‘·|Œü ìdüs¬ +Ì ~. b˛{°|Øü ø£¸\ <ë«sê s¬ ˝Ì «Ò ˝Àì >∑T+‘·ø˝£ Ÿ ˝Àø√ôw&é˝À f…*bò˛Hé ø£s¢ ÿY >± ñ<√´>∑+ bı+<ëqT.

HÓsy ¡ ]˚ q s¡+>∑qï ø£\ dü]>±Z 44 @fi¯¢ ÁøÏ‘+· >∑T+‘·ø˝£ Ÿ &ç$»q˝Ÿ y˚TH˚»s¡T ø±sê´\j·T+ Äes¡D˝À ø±]à≈£î\ düe÷y˚X¯+˝À bÕ˝§ZH˚+<äT≈£î yÓ[¢q k‘Yôd+Á≥˝Ÿ ¬s’˝Ò« m+bÕ¢sT÷dt dü+|òtT Á|ü<Ûëq ø±s¡´<ä]Ù sê|òüTej·T´≈£î s¡+>∑qï nH˚ >±´+>¥yÓTHé m<äTs¡j·÷´s¡T. sê|òTü ej·T´‘√ s¡+>∑qï e÷{≤¢&TÉ ‘·÷ ªªnj·÷´! ˙e⁄ mHém|ò◊t ÄsY »qs¡˝Ÿ ôdÁø£≥Ø$ ne⁄‘êe⁄ªª nì #ÓbÕŒs¡T. Ä e÷≥\T $ì H˚qT n+‘·>± |ü{+ºÏ #·Tø√˝Ò<Tä , ø±ì ‘·<äq+‘·s¡+ mHém|òt◊ÄsY Á|ü<Ûëqø±s¡´<ä]Ù>± H˚qT mìïø£j·÷´qT. Hê&ÉT s¡+>∑qï #Ó|ïæ q e÷≥\T ì»eTe≥+ Hê≈£î ÄX¯Ãsê´ìøÏ >∑T] #˚d+æ ~ n+{≤s¡T sê|òTü ej·T´. 43


MTs¡T kÕ~Û+∫q | Å <ü ëÛ q ø±]àø£ $»j·÷˝Ò$T{Ï? 3

¬s’˝Ò« j·÷»e÷q´+‘√ b˛sê&ç ¬s’˝Ò«˝À¢ |üì#˚düTÔqï ø±´Ee˝Ÿ ø±]à≈£î\ düØ«düTqT |ü]àHÓ+{Ÿ #˚sTT+#êqT. uÀqdt bòÕs¡Tà˝≤ s¬ ˝Ì «Ò ˝À Å|yü X˚ ô¯ |≥º&+É , Ä uÀqdt ô|Ì eT÷&ÉT <äbÕò \T>± s¡÷. 3,500\ es¡≈L£ d”*+>¥ dü&*É +|ü⁄ ñ‘·sÔ T¡ «\T kÕ~Û+#êqT.

44

3

1993, 2003 ˝À ø±´&ÉsY ØÅdøºü ã ]+>¥ n|tÅ>&∑ w˚ Hü ‘é √ ø±]à≈£î\≈£î |ü<√qï‘·T\T ø£*Œ+#êqT.

3

5,70,000 eT+~ f…øï° wæjT· q¢≈î£ myéT.dæ.myéT Å>π &é ù|˝À 2003˝À 8 XÊ‘·+ |ü<√qï‘·T\T 2013˝À 16 XÊ‘·+ |ü<√qï‘·T\T

3

ùd|òº” ø±´≥–Ø ø±]à≈£î˝≈£î mdt.ÄsY.ÄsY.mdt (ùd|òº” ]˝Òf&… é ]f…sÌ yY TÓ +{Ÿ d”ÿyéT)qT s¡÷bı+~+∫ <ëìì ˝≤sY‡C…dt (* ãs¡˝…ÌCŸ¶ j·÷øϺyé ]f…ÌsYyÓT+{Ÿ d”ÿyéT |òüsY >±´s¡+{°&é m+bÕ¢jTY yÓT+{Ÿ |òsü Y ùd|òº” kÕº|)tò >± e÷s¡TŒ #˚d÷ü Ô n+‘·≈î£ eTT+<äT es¡≈£L á ìj·÷eTø±\≈£î neT\T˝À ñqï sê‘· |üØø£¸, |æ.á.{°\qT s¡<Tä › #˚sTT+#êeTT. |ò*ü ‘·+>± m+<äs√ øÏ+~ kÕúsTT ø±]à≈£î\T \_∆ bı+<ës¡T.

3

325000 eT+~ ôdMT dæÿ˝Ÿ¶ Ä]º»q¢qT dæÿ˝Ÿ¶ Ä]º»qT¢>± |ü<√qï‘·T\T ø£*Œ+#ê+.

3

265000 eT+~ >±´+>¥yÓTqT¢ 2800 Åπ>&éù| bı+<˚ $<Û+ä >± |ü<√qï‘·T\T \_Û+#êsTT.

3

Å{≤ø˘yTÓ q¢≈î£ wüO n\yÓH‡é

3

yÓT&çø©£ ¢ &ûø±´≥>∑s¬ CÌ Ÿ¶ ø±]à≈£î\≈£î dü«#Û÷ +¤ <ä |ü<Mä $s¡eTD neø±XÊìï ø£*Œdü÷Ô yê] |æ\¢\≈£î ñ<√´>±eø±XÊìï ø£*Œ+#êeTT.

3

yÓT&çø©£ ¢ &ûø±´≥>∑s¬ CÌ Ÿ¶ ø±]à≈£î\≈£î dü«#Û÷ +¤ <ä |ü<Mä $s¡eTD neø±XÊìï ø£*Œdü÷Ô yê] |æ\¢\≈£î ñ<√´>±eø±XÊìï ø£*Œ+#ê+.

3

øÏ+~ kÕúsTT ø±]à≈£î\T ôd‘Ì +· @.dæ ø£+bÕsYyº TÓ +{Ÿ\˝À Å|j ü ÷· DÏ+#˚ kÂø£sê´ìï ø£*Œ+#ê+.


1958˝À Å<√D≤#· \ +˝À »]–q ø±]àø£ dü + |ò ü T düe÷y˚X+¯ ˝À ø±]àø£ dü+øπ ¸e÷ìøÏ düC≤e⁄>± |üì#˚jT· ì H˚ ‘ · \ qT MTs¡ T ì\BXÊs¡ T . <ëìøÏ Å|ü π s |æ + ∫q dü+|òTü ≥q˝Ò$T{Ï? dü+|òTt ˝À MTs¡T m˝≤ #˚sês¡T? 1958˝À Å<√D≤#·\+˝À »]–q ˇø£ ãVæ≤s¡+>∑ düu˝ÑÛ À ø±]à≈£î\qT eTuÛ´Ñ ô|&ÉT‘·Tqï ø=+<äsT¡ ∫‘·XÔ ó¯ ~Û˝∆ ìÒ H˚‘\· rs¡TqT ìs¡ddæ ÷ü Ô Ä düuÛÑ˝ÀH˚ yê]ì ì\Bdæ düuÛÑqT ì*|æy˚sTT+#êqT. B+‘√ yês¡T yÓqT‹]–b˛>± ø=Hêïfi¯≈¢ î£ Hê˝À ñqï ùdyêuÛ≤e+, ø±]à≈£î\ ÁX‚jT· düT‡ ø√dü+ |üì#˚dTü qÔ ï rs¡TqT >∑T]Ô+∫ dü+|òTt ≈£î Hê e+{Ï e´øÏÔ nedüse¡ Tì yês¡T uÛ≤$+#ês¡T. n+<äTøπ ‹]– Hêe<ä≈› î£ e∫à qqTï dü+|òTt ˝À #˚se¡ Tì nuÛ´Ñ ]ú+#ês¡T. ø±]à≈£î˝≈£î ùde#˚ùd á neø±XÊìï H˚qT •s¡kÕeVæ≤+∫ dü+|òTt ˝À düu´ÑÛ ‘·«+ rdüT≈£îHêïqT.

ø±]àø£ Hêj·T≈£î&ç>± Å|‹ü ≈£L\ |ü]dæ‘ú T· ˝À¢ MT¬s˝≤ e´eVü≤]kÕÔsT¡ ? n|ü»j·÷\T m<äTs¬ q’ |ü⁄&ÉT yê{Ï qT+∫ m˝≤ Åù|s¡D bı+<äT‘ês¡T? düs¬ qÌ <ä÷s¡<èä w摺 √ |ü≥Tº<\ä >± ø£w|ºü &ü ‘É êqT. n|ü»j·÷˝≈£î ≈£î+–b˛≈£î+&Ü Ä‘·àã\+, eTH√ìã“s¡+‘√ eTT+<äT≈£î kÕ–b˛‘êqT. kÕ«s¡|ú Pü ]‘· X¯≈î£ \Ô qT m<äTs=ÿHê\+fÒ ˇ+f…<Tä › b˛ø£&‘É √ ø±ø£ #êø£#ø· ´£ +>± e´eVü≤]+#ê\H˚ $»„‘‘·‘√ e´eVü≤]kÕÔqT. nsTTq|üŒ{Ïø° dæ<ëÛ +∆ ‘ê˝ô|Ì sêJ |ü&qÉ T, me]ø° uÛj Ñ T· |ü&qÉ T.

ø±]à≈£î\qT Çã“+<äT\≈£î >∑T] #˚dqæ n~Ûø±s¡T\qT MTs¡T m˝≤ m<äTs=ÿHêïs¡T? |ò*ü ‘·yT˚ $T{Ï? Hê~ eTT≈£îÿ dü÷{Ï yÓKÌ ]. ø±]à≈£î\≈£î nHê´j·T+ »]–‘˚ düV≤æ +#˚yê&çì ø±<äT. <ëìøÏ ø±s¡≈î£ ˝…qÌ yê]ì, yês¡T n~Ûø±s¡T˝…HÌ ê <ÛsÌÓ ´¡ +>± ì\Bùdyê&çì. á <Û√s¡DÏ e\¢ Hêô|’ mH√ï #Ûê]®w≥ ” q¢ T, düôdŒq¸H\é T bı+<ëqT. n~Ûø±s¡T\ y˚~+Û |ü⁄\≈£î >∑Ts¡j÷· ´qT. nsTTHê #·*+#·ø£ M≥ìï+{Ïø° m<äTs=&ç¶ ˇ+≥] b˛sê≥+ #˚XÊqT. øÏ+~ kÕúsTT ø±]à≈£î\≈£î ôd‘Ì +· y˚T\T »s¡>±*, yê] dü+øπ eå Ty˚T |üse¡ ÷e~Û>± düŒwüyº TÓ qÌ ø±sê´#·sD ¡ ‘√ eTT+<äT≈£î kÕ>∑T‘·THêïqT.

¬sÌ˝Ò« ø±]à≈£î\≈£î MT]#˚à dü\Vü‰ @$T{Ï? <Ûäs√à s¡ø¸£ ‹ s¡ø¸Ï ‘:· nqï dü÷øÏìÔ Å|‹ü ø±]à≈£î&ÉT >∑Ts¡T+Ô #·Tø√yê*. uÛ≤s¡‘· s¬ ˝Ì «Ò \T n_Ûeè~Û∆ #Ó+~‘˚ ø±]à≈£î\T ≈£L&Ü Ä_Ûeè~Û∆ #Ó+<äT‘ês¡T. nsTT‘˚ s¬ ˝Ì «Ò \T Å|>ü ‹∑ kÕ~Û+#˚ $<Û+ä >± |üì #˚j÷· *. Ç‘·s¡ <˚XÊ\πøe÷Å‘+· rdæb˛≈£î+&Ü uÛ≤s¡‘· s¬ ˝Ì «Ò kÕúsTT ô|+#ê˝+fÒ |üì‘·q+˝À HÓÌ|ü⁄D´‘·, ø±«*{° ô|s¡>±*. nìï+{≤ Å|ü>∑‹ kÕ~Û + #˚ ˝ ≤ ¬ s ’ ˝ Ò « j· T +Å‘ê+>±ìï s¡÷bı+~+#ê*. 45


MTs¡T yÓTT≥ºyTÓ T<ä{kÏ Õ]>± 1977˝À dü+|òTt »qs¡˝Ÿ ôdÅø≥£ Ø>± mìïø£j÷· ´s¡T. Ä mìïø£˝À¢ MTs¡T m˝≤ $»j·T+ kÕ~Û+#ês¡T? 30.5.1977 e $»j·Tyê&É˝À »]–q »qs¡˝Ÿ u≤&û düe÷y˚X¯+˝À H˚qT @ø£Å^e+>± mìïø£j÷· ´qT. Hêô|Ì b˛{°#d˚ qæ nuÛ´Ñ ]úøÏ Å|bü ˛»sY ‘·|Œü ôdø£+&ÉsY ˝ÒsT¡ . ø±s¡´es¡+Z , &Ó*>π ≥T¢ n+<äs÷¡ Hêô|Ì $XÊ«düeTT+∫ »qs¡˝Ÿ ôdÅø≥ £ Ø>± mqTï≈£îHêïs¡T. Hê Å|>ü ‹∑ ì #·÷dæ zs¡« ˝Òì ø=+<äsT¡ ás¡¸´‘√ Hê ø±s¡´es¡+Z #Ó\<¢ ìä ø√s¡T≈º î£ yÓfi≤¢sT¡ . 9 @fi¯¢ bÕ≥T yês¡T ì]«sêeT+>±î ø£èwæ #˚dHæ ê øπ düT˝À ì»+ ˝Òøb£ ˛e&É+ Hê |üø±å ¸q Hê´j·T+ ñ+&É&+É e\¢ Ä øπ düT\T ì\ã&É˝<Ò Tä . J$‘·+˝À $TeTà*ï ø£~*+∫q dü+|òTü ≥q @~? 2007 d”Ŭ ø{Ÿ u≤´\{Ÿ mìïø£˝À¢ dü+|òTt s¬ +&Ée kÕúHêìï bı+<ä&+É qqTï m+‘√ ø£~*+∫+~. s¬ ˝’ «Ò ø±]à≈£î\ ÁX‚jT· düT‡ ø√dü+ nqTø£Då + bÕ≥T|ü&TÉ ‘·÷ |üì#˚dTü +Ô fÒ ø±]à≈£î\T e÷ dü+|òTt qT m+<äT≈£î s¬ +&√kÕúq+ ø£*Œ+#ês¡H˚ n+X¯+ô|’ m+‘√ Äy˚<qä #Ó+<ëqT. n+‘·sê®rj·T ø±]àø£ dü+düú ◊.{Ï.m|ò.t ˝À MT bÕÅ‘· @$T{Ï? pHé 2006 qT+∫ ◊.{Ï.m|.òt≈£î mHé.m|òt.◊.ÄsY.qT ÄqTã+~Û+#·&É+ »]–+~.n+‘·sê®rj·T kÕúsTT˝À dü+dü≈ú î£ >∑T]Ô+|ü⁄ ‘˚yê\ì, n+‘·sê®rj·T kÕúsTT Å|eü ÷D≤\ø£qT>∑TD+>± eTq ø±]àø£ dü+düqú T r]Ã~<ë›\H˚~ eTTK´ ñ<˚X∆ +¯ . n<˚ $<Û+ä >± dü+dü≈ú î£ eqs¡T\T, düs¬ qÌ e´edüqú T ô|+bı+~+#ê˝H˚ ÄX¯jT· + ≈£L&Ü ñ+~. Ä>∑wßü º 2014˝À ã˝Ò]Z j·÷˝Àì k˛|òj æ ÷· ˝À »]π> n+‘·sê®rj·T dü<dä Tü ‡≈£î @&ÉT>∑Ts¡T &Ó*>π ≥¢‘√ yÓ[¢ dü+düú Å|‹ü wüq˜ T eT]+‘· ÇqTeT&ç+|üCùÒ d Å|j ü T· ‘·ï+˝À ñHêï+. eTVæ≤fi≤, j·TTe ø±]à≈£î\ dü+øπ ¸e÷ìøÏ, yê] nuÛTÑ ´qï‹øÏ MT ø±sê´#·sD¡ @$T{Ï? eTVæ≤fi¯\T, j·TTe ø±]à≈£î\T ôd‘Ì +· C≤rj·T kÕúsTT˝À Hêj·Tø£‘ê«ìï #˚|{ü ≤º* nH˚ dü+ø£\Œ+‘√ yê]ì nìï $<Ûë˝≤ Åb˛‘·‡Væ≤+#·&+É »s¡T>∑T‘√+~. yê]øÏ nH˚ø£ dü<dä Tü ‡\T, düe÷y˚XÊ\T ìs¡«Væ≤+∫ #Ó‘Ì q· ´e+‘·+ #˚ùd ~X¯˝À Å|Dü ≤[ø£\qT s¡÷bı+~düTHÔ êï+. n+‘˚ ø±ø£ ø±]àø£ dü+düú |ü≥¢ yê]øÏ düs¬ qÌ ne>±Vü≤q ø£*>π $<Û+ä >± yê]ì düT•øϸ‘T· \qT #˚dTü HÔ êï+. yê]˝À ◊ø£eT‘ê´ìï, n+øÏ‘u· ≤Û yêìï ô|+#˚ dü+ø£\Œ+‘√ eTT+<äT≈£î kÕ–b˛‘·THêï+.

46

ø±]àø£ H˚‘>· ± MT ~q#·s´¡ @$T{Ï?

ñ<äj÷· H˚ï 5.30≈£î ìÅ<ä ˝ÒkÕÔqT. ˝Òe>±H˚ Hê uÛ≤sêìï yÓ÷düTqÔ ï uÛTÑ <˚$øÏ ø£¸$T+#·eTì dü<ë qqTï eT+∫ ‘√e˝À q&ç|æ+#·eTì yÓTT≈£îÿ‘êqT. ‘·sT¡ yê‘· ø±\ø£è‘ê´\T rs¡TÃ≈£îì ø±ùd|ü⁄ yêøÏ+>¥ #˚kÕÔqT. Äô|Ì ìqï{Ï dü+|òTü ≥q\T, |ü]D≤e÷\qT düMTøϸ+#·T≈£î+{≤qT. n<˚$<Ûä+>± Çyêfi¯{Ï ø±sê´#·sD¡ qT ìs¡sí TT+#·T≈£î+{≤qT. Ç+{ÏqT+∫ ãj·T\T<˚sπ eTT+<äT Å|<ü eä∏ T+>± yÓwÌ Míü e÷‘·≈î£ Hê b˛sê≥+˝À Hê≈£î ø=+&É+‘· düVü≤q$Te«eTì ÅbÕ]ú+∫ ,Å|<ü øä ¸Ï D+ #˚kÕÔqT. n˝≤π> ‘·*<¢ +ä Á&ÉT\ Äosê«<ä+ nqTø£¸D+ Hê yÓ+≥ ñ+&Ü\ì yê] ∫Á‘· | ü { ≤\≈£ î yÓ T TøÏ ÿ ø±sê´\j· ÷ ìøÏ ãj·T\T<˚s¡T‘êqT. s√»+‘ê ø±]àø£ ùde˝À Hê e+‘·T u≤<Û´ä ‘·\qT ìs¡«]ÔkÕÔqT. kÕj·T+Å‘+· eT∞¢ Ç+{ÏøÏ #˚s¡>±H˚ Hê s√EyêØ ø±s¡´Åø£e÷\qT |ü⁄qsY düMTøϸ+#·T≈£î+{≤qT.


øÏ+~ kÕúsTT >±´+>¥yTÓ q¢ e+{Ï ø±]à≈£î\≈£î MTπs+ #˚j·÷\qT≈£î+≥THêïs¡T? >±´+>¥yTÓ Hé, Å{≤ø˘yTÓ Hé e+{Ï ø±]à≈£î\T s¬ ˝Ì «Ò ø£+~+#˚ ùde yÓ\ ø£≥˝º ìÒ ~. ì]«sêeT+>± ø£èwæ #˚d÷ü Ô m+&Éqø£ yêqqø£ ÅX$¯ T+#˚ yê]øÏ m+‘· #˚dHæ ê ‘·≈£îÿy˚. m+‘√ XÊØs¡ø£,e÷qdæø£ ˇ‹Ô&çøÏ ˝Àqe⁄‘·Tqï|üŒ{Ïø° ìs¡+‘·s¡ ùde\+~düTqÔ ï á ø±]à≈£î\≈£î ñ&É‘êuÛøÑ >ÔÏ ± wüO n\yÓH‡é , yês¡T m+Å{° Å>π &éù|˝ÀH˚ ]f…sÌ e¡ ≈£î+&Ü düs¬ qÌ ìwüŒ‹Ô˝À |ü<√qï‘·T\T e+{Ï |ü<øä∏ ±\qT yê]ø£+~+#êqT. sêqTqï ø±\+˝À eT]ìï dü+πø¸eT ø±s¡´Åø£e÷\qT #˚|ü≥ºuÀ‘·THêï+. MT J$‘· ø£\ @$T{Ï? n~ kÕø±s¡+ nsTT+<ë?

Å|ü‹ s¬ ˝Ì «Ò ≈£î≥T+u≤ìøÏ y˚T\T #˚d÷ü ,Ô nqTì‘·´+ yê]øÏ n+<äTu≤≥T˝À ñ+&˚ $<Ûä+>± dü+düúqT r]Ã~<ë›* nqï~ Hê ø√]ø£,ø£\. ø=q}|æ] ñqï+‘· es¡≈L£ ÅX$¯ T+∫, dü+|òTt yÓ+≥ ñ+fÒ e÷¬ø≥Te+{Ï qwü+º yê{Ï\<¢ ìä ø±]à≈£î\T >∑s«¡ +>± #Ó|⁄ü Œ≈£îì @+ »]–Hê dü+|òTt ñ+<äqï BÛe÷qT, qeTàø±ìï yê]øÏ ø£ * π > $<Û ä + >± dü + |ò t T qT eT\#ê\H˚~ Hê ÄX¯j·T+. Å|ü‹ ø±]à≈£îì˝À uÛ>Ñ e∑ +‘·Tì dü«s¡÷|ü+ ñ+<äì qy˚Tà H˚qT yê] ùdy˚ |ü s ¡ e ÷e~Û > ± J$‘êìï n+øÏ ‘ · + #˚jT· \qT≈£îqï Hê ø£\ ø=+‘·es¡≈L£ kÕø±s¡yTÓ +Æ ~.

dü+|òTt ø±]àø£ H˚‘\· ≈£î MT]#˚à dü\Vü‰ @$T{Ï? dü+|òTt ø±]àø£ H˚‘\· ≈£î MT]#˚à dü\Vü‰ @$T{Ï? ø±]àø£ H˚‘·qïyê&ÉT m+‘√ ìã<Ûä∆‘·‘√, ∫‘·ÔX¯ó~Û∆‘√ ìkÕ«s¡ú ùde\qT ø±]àø£ H˚‘q· ïyê&ÉT m+‘√ ìã<Û‘∆ä ‘· √, ø±]à≈£ ∫‘·XÔ ó¯ î~Û\ø£ ‘∆ √+~+#ê*. ‘·q ìkÕ«s¡ ú ùd:e\qT :ø£s+Ñ D¡ e+{Ï X¯ó~Û∆ n+‘· ø£sD ¡ X¯ø±]à≈£ ó~Û∆ ø£*î\ø£ – |ü+<~+#ê*. $ä ø±+ø£¸n+‘· dü«˝≤uÛ ø£*– |ü<$ä ø±+ø£¸ dü«˝≤uÛ+Ñ e+{Ï <äT<äX¯ÃTs¡X¯´Ã\≈£ î ‘ê$e«≈£ î+&Ü |üì |ü#˚ìj#˚÷· j *.÷· *. |üì s¡´\≈£ î ‘ê$e«≈£ î+&Üø±]àø£ ø±]àø£dü+düøπ ¸+eøπ Ty˚¸eTTy˚<˚T´j·<˚T´+>± j·T+>± #˚d÷ü Ô b˛‘˚ |ü<eä ⁄\T yê]yÓqøπ ekÕÔjT· qï|üdüì‘ê´ìï ≤æ +#ê*. ø±\+˝À düú Å|j‹ü T· qï wüq˜ TdüeT]+‘· $<Û+ä >± #˚d÷ü Å>Ô V∑ b˛‘˚ |ü<sêqTqï eä ⁄\T yê]yÓ qTπødü+ekÕÔ ‘ê´ìï ôÅ|>+#˚ V∑ ≤æ +#ê*. q&Ée&çøq£ T eT\#·Tø√yê*. sêqTqï ø±\+˝À dü+düú Å|ü‹wü˜qT eT]+‘· ô|+#˚$<Ûä+>± q&Ée&çø£qT eT\#·Tø√yê*. 47


48


49


Welcome To SOUTH CENTRAL RAILWAY EMPLOYEES SANGH

The South Central Railway Employee Sangh was formed in October, 1966 as a result of formation of South Central Railway. Since then, SCRE Sangh has been serving the cause of not only the workers, but also the Railway. Then SCRE Sangh emerged as strong Trade on South Central Railway. With respect to South Central Railway Employees Sangh, it is mentioned that the formation of new zone, necessitated the formation of new organization with affiliation to NFIR and INTUC. And SCRES also participating jointly with ITF for the international activities and seminars. This became possible due to sustained efforts of erstwhile leaders of Central Railway Mazdoor Sangh and South Central Railway Sangh.

ACHIEVEMENTS The achievements of the organisation is under the dynamic leadership of Mr.M. Raghavaiah,General secretary ,are enormous and Railwaymen themselves are aware of the man services being rendered to each and every category of employees. Sangh have been conducting PNM and other formal meetings by and large regularly. Majority of the issues were settled through discussion. Sangh has played vital role before the successive Pay Commission on the pay scales and allowances of the staff. The number of individual and collective problems solved were innumerable and cannot be listed all the Achievement s were possible only due to the ardent faith in leadership and struggle and sacrifices of the Rank and File of the Organisation. Their tireless work, earned the appreciation of one and all including administration. The membership and collections have increased manifolds.

50


JOINT CONSULTATIVE MACHINERY (JCM)

The

Now

SCRES entered into 40th year of services the SCRE Sangh will be celebrating its four Decade Services by holding Functions, seminars,Workshops, etc.., involving all sections of employees .With the established machinery combined with seasoned and experienced cadre, the SCRE Sangh would SCRES EXECUTIVES OF THE BOARD

G. Prabhakar Andrew, President / SCRES A. Santhosh Kumar, Vice President

Joint Consultative Machinery (JCM) came into being during October, 1968. The Machinery provided for the setting up of a National Council at the Centre and the Departmental Council in every department for the settlement of disputes, between the Central Government and its employees. In case of disagreement on (1) Pay & Allowances (2) Hours of work, and (3) Leave, the dispute was to go for compulsory arbitration 'to the Tripartite Board of Arbitration which would be presided over by a Supreme Court Judge or one who was eligible to be appointed as such. The NFIR had a special reason to be satisfied at this development, for its persistent efforts to bring about machinery through the negotiations with the Central Government authorities, had at last succeeded. The NFIR insisted that the employees should have the right to disagree with the employer and upon disagreement the matter should compulsorily be referred to arbitration, whose decision must be taken as binding. To the NFIR, machinery meant more than means for settlement of disputes. Believing in the efficiancy of collective bargaining, the NFIR has extended full co-operation in the working of the Permanent Negotiating Machinery and the Joint Consultative Machinery for Railwaymens' benefit. Till date 92 meetings under the PNM Rules and 54 meetings under the Departmental Council (JCM Rules) have been held in which more than 4502 subjects were discussed at the Railway Board level. Besides, many special meetings were held on several occassions to discuss special problems of different categories of staff.

Marri Raghaviah, General Secretary G. Mohan Rao, Joint General Secretary A. Rajagopal, Joint. General Secretary Cps. Sarma - Treasurer M. Bharani Bhanu Prasad Asst. General Secretary M. Umanagendra Mani Asst. General Secretary Dr. G. Sanjeev Reddy, MP - Asst. General Secretary C.H. Hari, Asst. General Secretary V. Veerabhadraiah, Asst. General Secretary P. Raghuram, Asst. General Secretary M. Rudra Reddy, Asst. General Secretary

BOARD OF ARBITRATION

In the early 70s, important awards were secured from the Board of Arbitration (JCM) at the instance of the NFIR on the issues viz., Grant of Semi-Skilled Grade to all Gangmen, Grant of Transfer Allowance to all Class III and Class IV employees, Grant of Special pay of Rs. 150/- per month to Loco Foreman Grade Rs. 450-575 (AS), Revision of the scale of pay of Stock Verifiers, Grant of Scale Rs. 260-350 to Fireman Grade 'B', Grant of Scale to Shunters 'B' identical to that of Shunters 'A', Revision of Pay Scales of the Message Checkers, merging of the Junior & Senior Accountants in a single scale, Grant of 12 days Casual Leave to Workshop Staff; Revision of the Scales of Pay of Daftries, Assistant Commercial Inspectors and Progress Chasers. In respect of the Running Supervisors, the Tribunal awarded removal of imbalances in the case of Inspectors arising from revision of the running allowance rate of the drivers, from time to time. 51


52


Profile for NFIRINDIA DELHI

55 years undisputed leader in indian railway trade union movement  

MARRI RAGHAVIAH - 55 YEARS UNDISPUTED LEADER IN INDIAN RAILWAY TRADE UNION MOVEMENT

55 years undisputed leader in indian railway trade union movement  

MARRI RAGHAVIAH - 55 YEARS UNDISPUTED LEADER IN INDIAN RAILWAY TRADE UNION MOVEMENT

Advertisement