Page 1

14 czerwca – światowy dzień honorowego dawcy krwi

wiosna 2011

świat dawcy

Pismo Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi

Kwartalnik bezpłatny nr 5/2011

Wygraj wojnę z wirusami

Gorąca krew strażaków

Być jak dawca Wiosenna rozgrzewka

Alergia

temat numeru

Czy jesteśmy bez szans?


w numerze Kwartalnik bezpłatny nr 5/2011

SŁOWEM WSTĘPU Witam wszystkich wiosennie! W tym numerze Świata Dawcy poruszamy tematy ważne z punktu widzenia wiosny. Jeden to alergie temat bardzo na czasie dla wszystkich uczulonych, ale jak się okazuje, warto aby przeczytały go osoby, które do tej pory nie zauważyły u siebie żadnych objawów alergicznych. Drugi materiał dotyczy naszej wiosennej aktywności. Każdemu, kto planuje wrócić do „formy” i rozpocząć intensywne spacery czy biegi, polecam tekst pt. „Wiosenna rozgrzewka”. Zastosowanie się do prostych rad pozwoli uniknąć kontuzji. Sporo miejsca poświęcamy także profilaktyce chorób zakaźnych - okres wiosenno-letni to idealny moment, aby wyrobić w sobie odpowiednie nawyki. W związku ze zbliżającym się świętem krwiodawców zachęcam do kontaktu z redakcją kluby HDK oraz osoby prywatne i szkoły. W czerwcu planujemy duże wydarzenie - dla wszystkich krwiodawców.

świat dawcy

Aneta Świątczak Wydawca: Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi ul. Franciszkańska 17/25 91-433 Łódź

Kontakt z redakcją: ul. Franciszkańska 17/25, 91-433 Łódź tel. 42 61 61 407 , e-mail: propagowanie@krwiodawstwo.pl

Redaktor naczelny: Aneta Świątczak

Zespół Redakcyjny: Jolanta Adamczewska, Jan Kaźmierczak, Dioniza Marciniak-Bielak, Katarzyna Mikołajczyk, Maria Śniecikowska, Agata Siekacz, Bartłomiej Orłowski

Realizacja: Next Step, www.nextstep.net.pl

2

16-19

Wirusowa wojna

wydarzenia

03 Gorąca krew strażaków 03 WOŚP dla najmłodszych 04 Czas podsumowań w Moszczenicy 04 14 czerwca - Światowy Dzień Honorowego Dawcy Krwi 04 Wampiry są wśród nas 04 Z sercem na motorze 05 Rowerzyści krwiodawcy 05 Krew dla Tomka 05 Badanie satysfakcji krwiodawców 2011 ludzie

06 Klub HDK z RCKiK 07 Być jak dawca 08 HK czyli Honorowy Krwiodawca - Henryk Kowalski TEMAT NUMERU

10

Wszyscy jesteśmy... alergikami

dla dawcy

14 Wiosenna rozgrzewka 16 Wirusowa wojna 20 Pracownia kontroli serologicznej i HLA 22 Punkt Pobrań w Bełchatowie 22 Pytania z forum 23 O czym pamiętać przed oddaniem krwi 24 Planowany harmonogram ekip 24 Wykaz Punktów Pobierania w województwie łódzkim Organizujesz wystawę lub konkurs nt oddawania krwi? Zapraszasz na koncert lub prelekcję? Napisz na: propagowanie@krwodawstwo.pl i poinformuj o tym wydarzeniu!

świat dawcy


wydarzenia

Gorąca krew strażaków

Już po raz piąty nagrodzono strażaków za udział w konkursie „Ognisty Strażak – Gorąca Krew” Celem akcji jest docenianie strażaków, którzy pomagają innym nie tylko pracując w Ochotniczej Straży Pożarnej lub Państwowej Straży Pożarnej, ale także oddają swoją krew potrzebującym. Ocenie podlega efektywność działań promocyjno-organizacyjnych jednostek, które zgłosiły się do konkursu (tj. ilość krwi pozyskanej w ramach programu w przeliczeniu na 1 strażaka w jednostce). Dodatkowo strażacy są oceniani za zaangażowanie w promocję i organizację honorowego krwiodawstwa w środowisku lokalnym – podejmowane działania promocyjne własne i we współpracy z mediami, organizacja otwartych akcji pobierania krwi, ewentualne utworzenie lub znaczący wzrost liczby członków klubu HDK PCK. Uroczystość wręczenia nagród za V edycję konkursu odbyła się 13 stycznia 2011 r. w sali kominkowej starostwa pabianickiego. Organizatorem konkursu jest PCK, OSP i PSP. Zwycięzcami V edycji konkursu „Ognisty Strażak - Gorąca Krew” na szczeblu regionu łódzkiego w 2010 roku zostali:

I KATEGORIA: „Najaktywniejsza jednostka PSP” I miejsce - KP PSP powiatu łódzkiego wschodniego zs. w Koluszkach; II miejsce - JRG KP PSP w Tomaszowie Mazowieckim; III miejsce - KP PSP w Wieluniu;  Wyróżnienie - Ośrodek Szkolenia KW PSP w Łodzi. II KATEGORIA:„Najaktywniejsza jednostka OSP”  I miejsce - OSP w Dobrosławiu; II miejsce - Zakładowa Straż Pożarna w „PAFANA” S.A.; III miejsce - OSP w Kurowie; Wyróżnienie - Zakładowa Straż Pożarna w „POLFA” S.A.  III KATEGORIA:„Najaktywniejszy strażak-ochotnik indywidualny”  I miejsce - druh Jan Skibiński – Pabianice; II miejsce - bryg. Krzysztof Iskierka – KP PSP w Tomaszowie Mazowieckim; III miejsce - druh Władysław Bącela – Wieluń; Wyróżnienie - mł. bryg. Paweł Malinowski – KP PSP powiatu łódzkiego wschodniego zs. w Koluszkach.

WOŚP dla najmłodszych Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa włączyło się w 19. finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Mobilny punkt pobierania krwi otwarty był w łódzkiej Manufakturze (ul. Karskiego), dodatkowo w całym województwie można

było się zgłosić do Punktów Pobierania, które tego dnia były czynne dłużej. Mimo niesprzyjającej pogody chętnych do niesienia pomocy dzieciom nie brakowało. Zgłosiło się aż 411 osób, dzięki czemu udało się zebrać prawie 200

litrów krwi. Każdy krwiodawca otrzymał poczęstunek w postaci ciepłego posiłku. Następna, 20. akcja, już za rok.

świat dawcy

3


wydarzenia

Czas podsumowań Moszczeniccy dawcy, na spotkaniu podsumowującym roczną działalność, mogli pochwalić się nie tylko ilością oddanej krwi, ale także zorganizowaniem wielu imprez dla młodzieży oraz ośmioma nowymi dawcami, którzy wstąpili „do rodziny”

Głównym punktem spotkania podsumowującego rok 2010 było wręczenie oznaczeń dla Zasłużonych. Tytuł, stopień i odznakę „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi” Polskiego Czerwonego Krzyża otrzymali: III stopień po oddaniu 6 litrów krwi: Agnieszka Skwarkowska, Agata Reczyk, Andrzej Drożdż, Bartłomiej Gajda, Dariusz Justyna; II stopień, po oddaniu 12 (mężczyźni) lub 10 (kobiety) litrów krwi: Kamila Kanciak, Nina Toma, Anna Krawentek, Bogdan Baran, Andrzej Głowacki, Leszek Kamocki, Sylwester Klepacz, Sylwester Kowalczyk, Mariusz Olszewski, Sebastian Przybył;

I stopień po oddaniu 18 litrów krwi: Tomasz Bąbol, Gabriel Kawnik, Grzegorz Nowicki, Marcin Szychta, Piotr Skóra. Odznaką „Zasłużony dla Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi” zostali uhonorowani: Kazimierz Kowalczyk, Tadeusz Krawczyk, Stanisław Pirek, Jerzy Rogalewicz, Marian Rogowski oraz Marek Szewczyk. Odznaczenia krwiodawców dokonali Andrzej Chałupka (przewodniczący Okręgowej Rady HDK PCK w Łodzi), Teresa Kucharczuk (prezes Zarządu Rejonowego PCK w Piotrkowie Trybunalskim), Krzysz-

tof Włodarczyk (dyrektor RCKiK w Łodzi) i Maria Mielczarek (przewodnicząca Rejonowej Rady HDK PCK w Piotrkowie Tryb.). Dodatkowo Klub przyznaje własne Certyfikaty Przynależności do Elitarnej Grupy tym, którzy przekroczą wielokrotność oddanych 10 litrów krwi, a także nagradza drobnymi upominkami tych, którzy nie opuścili ani jednej akcji oddawania krwi w 2010 roku – tym razem było to aż 17 osób. W Moszczenicy organizowanych jest sześć akcji pobierania krwi w roku, podczas których w 2010 roku krwiodawcy oddali 169 litrów i 650 ml krwi. Jedną z imprez było „Braterstwo krwi”, które połączono z festynem rekreacyjno-sportowym, zaś podczas kolejnej krwiodawcy postanowili całą zebraną krew przekazać na konto chorego na białaczkę Mariusza - mieszkańca gminy Moszczenica. „Nowi”, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę z oddawaniem krwi, zawsze są uroczyście witani w „Rodzinie Moszczenickich Krwiodawców”. Podczas powitania otrzymują legitymacje oraz znaczki Honorowego Dawcy Krwi. Jan Kaźmierczak

14 czerwca – Światowy Dzień Honorowego Dawcy Krwi Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa zaprasza do współorganizacji tegorocznych obchodów Światowego Dnia Honorowego Dawcy Krwi.

nadto zapraszamy do kontaktu wszystkich dawców, którzy chcieliby znaleźć się na „rodzinnym zdjęciu honorowych dawców krwi z woj. łódzkiego”.

Zachęcamy szkoły i kluby dawców do zorganizowania konkursów wiedzy o zdrowym trybie życia i honorowym krwiodawstwie. Po-

Zainteresowane osoby prosimy o kontakt pod numerem telefonu /42/ 61-61-457 lub adresem e-mail: propagowanie@krwiodawstwo.pl

14 czerwca to rocznica urodzin Karla Landsteinera, zdobywcy nagrody  Nobla w 1930 r. w dziedzinie medycyny. Na podstawie wyników jego badań wyróżniono trzy grupy krwi A, B, C (później grupę C przemianowano na 0, a czwartą grupę - AB - odkryto później). To odkrycie zapoczątkowało tworzenie podstaw współczesnej transfuzjologii.

Szanowny dawco krwi (i jej składników)! W imieniu swoim, pracowników Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa oraz wszystkich osób, którym Twoja krew uratowała życie - dziękujemy! Dziękujemy, że masz czas, aby pomóc innym! Z okazji Światowego Dnia Honorowych Dawców Krwi (14 czerwca), Dyrekcja RCKiK w woj. łódzkim 4

świat dawcy

Wampiry są wśród nas Już po raz 16 odbyła się łódzka edycja Wampiriady, podczas której krew oddało 1182 łódzkich studentów. - Ilość chętnych przekroczyła Nasze najśmielsze oczekiwania. Przyszło ich tak wielu, że aż musieliśmy zostać po godzinach – mówi Izabela Rosół. Każdy student, który został wampirem, otrzymał: czekolady, wafelka, napój energetyczny, tematyczną koszulkę, zwolnienie z zajęć, zaproszenie na WampirParty oraz co najważniejsze - satysfakcję z niesienia pomocy potrzebującym! Na terenie Łodzi w Wampiriadzie biorą udział: Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna, Wyższa Szkoła Edukacji Zdrowotnej, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Medyczny oraz Politechnika Łódzka.

Z sercem na motorze Moto Serce to wielka zbiórka krwi, która przeprowadzana jest w kilkudziesięciu miastach w całej Polsce. W tym roku akcja zbiórki krwi w Łodzi odbędzie się 16 kwietnia na terenie Manufaktury W tej oryginalnej formie krwiodawstwo promowane jest już od kilku lat. Imprezę wymyślili i z powodzeniem organizują, zarówno w dużych, jak i małych miejscowościach, członkowie polskich klubów motocyklowych. Ponad dwa tysiące osób pracuje nad pozyskaniem jak największej ilości chętnych do oddania krwi chorym dzieciom. Dzięki ich zaangażowaniu pomoc mogą otrzymać najmłodsi pacjenci szpitali. Wszyscy wielbiciele dwóch kółek będą mogli nie tylko obejrzeć różne warczące jednoślady, ale także wziąć udział w licznych konkursach i zabawach. Start imprezy w łódzkiej Manufakturze zaplanowano na godzinę 10.00. Pełen program wydarzenia i wykaz miejscowości, któe biorą udział w akcji można znaleźć na stronie www. motoserce.pl, zaś praktyczne wskazówki dla przyszłych krwiodawców na www.krwiodawstwo.pl.


wydarzenia

Rowerzyści krwiodawcy Łódzcy rowerzyści oddają krew. Nie masowo ani nie okazyjnie; tylko tak po prostu, aby pomóc innym. Badania przeprowadzane przez OBOP pokazują, że jeśli ktoś jest aktywny na jednym polu (tu: udział w manifestacji), często działa także na innym (tu: oddawanie krwi) ży na niego uważać. Miło jest zobaczyć te same uśmiechnięte twarze podczas oddawania krwi – czy to w Regionalnym Centrum na Franciszkańskiej czy gdzieś na Wampiriadzie lub w ambulansie – wyjaśnia „rowerowy ratownik medyczny”. Serdecznie zachęcamy wszystkich do bezinteresownej pomocy innym – prócz osobistej satysfakcji można dzięki takiej działalności poznać naprawdę ciekawych ludzi. UWAGA! W okresie wiosenno-letnim coraz więcej osób korzysta z rowerów, jednak należy pamiętać, aby w dniu oddawania krwi ograniczyć wysiłek fizyczny.

Okazuje się, że społeczna aktywność mieszkańców przekłada się także na ich bezinteresowną pomoc innym ludziom. - Coraz częściej, wśród młodych osób oddających w Łodzi krew, rozpoznaję uczestników Łódzkiej Masy Krytycznej – mówi Katarzyna Mikołajczyk, pielęgniarka koordynująca w Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi.

Dowodzi to tego, że ludzie, kiedy już zaczynają działać dla innych – robią to na wielu polach. Uczestniczą w manifestacjach, podpisują petycje, pomagają w schroniskach, ale także oddają krew i rejestrują się jako dawcy szpiku. - W każdy ostatni piątek miesiąca wsiadam wraz z innymi rowerzystami i jadę przez miasto, aby pokazać, że rowerzysta to też człowiek i nale-

Krew dla Tomka Odzew był ogromny. W kilkanaście minut 40 osób przyszło oddać krew dla 7-letniego Tomka z Pabianic chorego na białaczkę. Autobus dla krwiodawców stanął przy przedszkolu nr 11 Kolejka chętnych do oddania krwi dla chorego na białaczkę Tomka Łudzenia ciągnęła się przez cały przedszkolny korytarz. Stanęli w niej przede wszystkim młodzi ludzie, którzy uczą się w pobliskich szkołach. Nie zabrakło też mam, które o chorobie chłopca dowiedziały się od swoich pociech. W autokarze były przygotowane trzy stanowiska do pobierania krwi. Nie było chwili, żeby miejsce stało puste. Po 40 minutach od rozpoczęcia akcji, lista została zamknięta. Jak mówił organi-

zator – z przyczyn technicznych nie można było przyjąć więcej osób. W PM nr 11 wiszą też plakaty, które namawiają do pomocy. Nauczyciele i wychowawcy zaangażowali się z całych sił, bo przecież chodzi o zdrowie ich wychowanka, Tomka Łudzenia. Chłopiec należy do grupy Wesołych Kaczorków. Wszystkim tym, którzy chcą pomóc chłopcu w inny sposób, podajemy numer konta mamy Tomka: Anna Łudzeń PeKaO SA 28 1240 3044 1111 0010 3583 2932.

Masa Krytyczna to przejazdy-manifestacje rowerzystów organizowane w wielu miastach na świecie. W województwie łódzkim Masa Krytyczna odbywa się w: - Łodzi (start o 18.00 z pasażu Schillera, ul. Piotrkowska 112); - Sieradzu (start o 18.30 sprzed Urzędu Miasta Sieradza, pl. Wojewódzki 1); - Piotrkowie Trybunalskim (start o 18.00 sprzed filii Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego, ul. J. Słowackiego 114/118); - Zduńskiej Woli (w lutym odbyło się pierwsze spotkanie organizacyjne; Masa wystartuje prawdopodobnie od marca). Więcej informacji: www.MasaKrytyczna.org

Badanie satysfakcji krwiodawców 2011 W anonimowej, internetowej ankiecie, każdy krwiodawca z województwa łódzkiego będzie mógł wyrazić swoją opinię nt poziomu obsługi podczas wizyt w punktach pobierania, sposobów informowania o możliwościach oddania krwi, a także zaproponować swoje pomysły i rozwiązania. Będziemy wdzięczni za wszelkie opinie, które przyczynią się do lepszego działania naszych placówek i szerszego propagowania idei honorowego oddawania krwi. Ankieta będzie dostępna na stronie internetowej Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecz-

świat dawcy

nictwa w Łodzi www.krwiodawstwo.pl w miesiącu kwietniu i maju. Wyniki ankiet opublikujemy w kolejnym Świecie Dawcy. Serdecznie zapraszamy wszystkich dawców – zarówno pierwszorazowych, wielokrotnych, jak i tych, którzy nie oddają krwi regularnie – do podzielenia się z nami Państwa wrażeniami z pobytu w Regionalnym Centrum, w Punktach Pobierania na terenie województwa, jak i mobilnych punktach pobierania. Sekcja Organizacji Honorowego Krwiodawstwa RCKiK

5


ludzie O zadaniach klubu, korzyściach z członkostwa oraz planach na 2011 rok opowiadają Marek Słowiński, prezes klubu oraz Henryk Żebiałowicz, sekretarz

Klub HDK przy RCKiK : Jakie działania podejmuje Klub? H. Ż.: Dzięki życzliwości dyrekcji RCKiK ustawiliśmy dwie skrzynki, do których dawcy mogą wrzucać czekolady otrzymane za oddanie krwi. Uzyskane w ten sposób tabliczki są przekazywane cztery razy w roku do domów dziecka i placówek opiekuńczych. M. S.: Ponadto odwiedzamy te ośrodki na święta Wielkiej Nocy, Bożego Narodzenia, a także z okazji Dnia Dziecka i wyjazdów kolonijnych. Utrzymujemy stały kontakt z 26 placówkami, średnio podczas jednej akcji przekazując 3000 czekolad. Zatem w ciągu roku jesteśmy w stanie przekazać prawie 10 tys. czekolad, z czego najwięcej rozdajemy podczas świąt.

Henryk Żebiałowicz i Marek Słowiński liczą czekolady, które dawcy przekazali dla dzieci z domów dziecka : Jaki jest główny cel istnienia klubu? H. Żebiałowicz: Zajmujemy się pozyskiwaniem krwi od naszych członków, krwiodawców, których aktualnie mamy ponad 2000. Są to osoby, które po oddaniu krwi w RCKiK w Łodzi postanowiły się do nas zapisać. M. Słowiński: Członkostwo w klubie jest bezpłatne. Wystarczy przyjść i wypełnić kartę zgłoszenia. Staramy się być dostępni dla dawców tak często, jak to jest możliwe. W tym roku prowadzimy w klubie dyżury we wtorki i czwartki oraz soboty. Informacje w jakich godzinach można się z nami spotkać, wiszą na tablicy ogłoszeń w rejestracji. Zawsze też można napisać do nas e-maila: klubhdk@gmail.com H. Ż.: Czasami jesteśmy w siedzibie klubu również poza godzinami dyżurów... jednak trzeba pamiętać, że działalność w Klubie jest naszą działalnością społeczną, więc nie zawsze możemy być obecni, aby porozmawiać i odpowiedzieć na pytania dawców. Zarówno Zarząd klubu, jak i członkowie (m.in. Teresa Kubiak i Roman Młyniec), starają się być w RCKiK tak często, jak to jest możliwe. : Co daje członkostwo w Klubie? H. Ż.: Często słyszę od dawców, że oddali już tak

6

dużo krwi, a nic nie otrzymali w zamian - żadnego odznaczenia, dyplomu. Odpowiadam im wtedy, że gdyby byli zapisani do jakiegokolwiek Klubu HDK, to miałby się kto nimi zaopiekować i zadbać o nich. Bo to właśnie Zarządy Klubów występują do PCK po odznaczenia dla Zasłużonych Dawców Krwi, pomagają uzyskać dożywotnią migawkę (bilet miesięczny) czy informują o zniżkach przysługujących dawcom krwi. : Jak można uzyskać dożywotnią migawkę? H. Ż.: Mówi o tym uchwała Rady Miejskiej oraz regulamin Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Łodzi – każdy kto oddał 22 litry krwi (i ma to udokumentowane) może otrzymać dożywotnią migawkę, czyli jeździć za darmo wszystkimi autobusami i tramwajami na terenie Łodzi. Warunek – trzeba być zameldowanym w Łodzi. M. S.: W innych miastach na terenie woj. łódzkiego też istnieją podobne udogodnienia. Raz jest to 16 litrów krwi, innym razem konieczność posiadania którejś z odznak. Na bieżąco z tymi ulgami i zniżkami są członkowie klubów w danych miejscowościach.

świat dawcy

: Jakie są plany Klubu na 2011 rok? M. S.: Zdajemy sobie sprawę, że im prężniejszy klub, tym więcej można zdziałać, dlatego staramy się docierać do nowych krwiodawców oraz propagować ideę honorowego oddawania krwi. H. Ż.: Członkowie klubu prowadzą prelekcje w szkołach nt oddawania krwi, jesteśmy obecni w terenie jak np. podczas Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, uczestniczymy w akcjach organizowanych przez parafie np. przy ul. Sopockiej czy u Klaretynów. M. S.: Na przełomie maja i czerwca będziemy także organizować pielgrzymkę krwiodawców na Jasną Górę oraz wspomożemy dział Propagowania w organizacji obchodów Światowego Dnia Krwiodawcy w czerwcu. H. Ż.: Chcemy również utrzymać akcję przekazywania czekolad od dawców dla dzieci.


ludzie

Dawcami są ludzie w różnym wieku, o różnych zainteresowaniach, z różnymi doświadczeniami... Wszystkich ich łączy jednak bezinteresowna chęć pomocy innym. Na co dzień nie mówi się jednak o nich, częściej bowiem słyszymy apele o krew. Na łamach „Świata Dawcy” prezentujemy więc kilka osób, które w ostatnim czasie wzięły udział w akcjach pobierania krwi (ekipy stacjonarne i ambulans)

Być jak

dawca Leszek,sprzedawca

Jakub, uczeń

Lubię rower i ryzyko. Dlaczego zacząłem oddawać krew? Nie wiem... bo skoro coś mogę zrobić dla potrzebujących bez zbytniego poświęcenia się, to czemu nie! No i jeszcze czekolady... ;-)

Lubię: fotografować i jeździć na rowerze „Mój pierwszy raz” był w wieku 18 lat, kiedy mama koleżanki potrzebowała krwi po operacji. Od tatmej pory oddawałem nieregularnie. Dopiero od ok. roku chodzę regularnie oddawać krew co dwa miesiące. Oddaję, bo wiem, że ta krew jest komuś potrzebna, więc w prosty sposób pomagam innym. A przy okazji mam czekolady dla swoich dzieci :) Ponadto od jakiegoś czasu jestem wpisany do Krajowego Rejestru Dawców Szpiku.

Maja, studentka Informatyki PŁ

Marcin, student informatyki na wydziale matematyki i informatyki na UŁ

Lubię beletrystykę, muzykę, ale przede wszystkim pomagać innym. Zaczęłam oddawać krew mając już 16 lat. Nie mam za dużo wolnego czasu (studiuję i prowadzę firmę informatyczną), ale chcę pomagać ludziom, a przecież to tak niewiele kosztuje.

Pierwszy raz oddawałem krew, bo koleżanka mnie namówiła. I spodobało mi się na tyle, że oddaję regularnie co dwa miesiące. Przychodzę do RCKiK bo chcę. Mijają dwa miesiące i znów przychodzę. Tak po prostu.

świat dawcy

7


ludzie

HK czyli

Honorowy Krwiodawca

Henryk Kowalski Czy wyobrażacie sobie małą wannę napełnioną wodą? A czy wyobrażacie sobie oddać taką ilość krwi? Jest ktoś, komu udało się tego dokonać. Prezydent RP osobiście wyraził uznanie dla tej osoby. O kim mowa? O Henryku Kowalskim, który już prawie od 40 lat aktywnie działa w dziedzinie honorowego krwiodawstwa : Jak zaczęła się pana przygoda z honorowym krwiodawstwem? Początki włączenia się w honorowe krwiodawstwo wiążą się z rodzinną tragedią. W latach 197475 amputowano mojemu bratu najpierw jedną, a następnie drugą nogę. Chciałem pomóc, a że potrzebna była krew, bez większego namysłu ją oddawałem. W tym celu jeździłem nawet do Stargardu Szczecińskiego. Z wdzięczności za pomoc jakiej udzielono mojemu bratu, zacząłem swoją humanitarną działalność w tej dziedzinie. : Czy w dzisiejszych czasach łatwo jest przekonać ludzi do honorowego krwiodawstwa? Młodzież na pewno tak. Oni nie oczekują żadnej gratyfikacji za oddaną krew. Działają spontanicznie i chwała im za to. Natomiast, jak ja to nazywam - „starsza młodzież”, do której sam należę, ma już inne wymagania. Niegdyś stabilizacja honorowego krwiodawstwa polegała przede wszystkim na klubach. Dziś tej stabilizacji nie ma. Krwiodawcom przysługiwało wiele przywilejów (m.in. darmowe leki), które utraciliśmy wraz z nową reformą zdrowia po 1998 roku.

Henryk Kowalski urodził się w Ząbkowicach Śląskich w 1953 roku. Odbył w sumie 35 lat pracy w górnictwie. Uzyskał wysokie odznaczenia Państwowe oraz wyróżnienia. Członek Polskiego Czerwonego Krzyża. W latach 1997-2006 pełnił funkcję prezesa Klubu HDK PCK przy KWB Bełchatów. Obecnie jest członkiem Komisji Odznaczeń i Wiceprzewodniczącym Okręgowej Rady HDK PCK w Łodzi, a także Wiceprzewodniczącym Związku Zawodowego Górnictwa Węgla Brunatnego w Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów. Łącznie oddał 37 litrów 260 ml krwi. Na jego wniosek odznaczeni przez Prezydenta RP Srebrnym Krzyżem Zasługi zostali pracownicy RCKiK w Łodzi: M. Zamolski, M. Śniecikowska, J. Kopka, K. Marat, J. Sieradzan, J. Możdżirska.

: Co uważa pan za swój największy sukces w dziedzinie krwiodawstwa? Myślę, że możliwość przewodzenia klubowi HDK przy KWB„Bełchatów” (klub Honorowych Dawców

8

świat dawcy

Krwi przy Kopalni Węgla Brunatnego„Bełchatów”), gdzie w każdej akcji HK oddawało się około 90-100 litrów krwi. Jestem dumny z tego, że mogłem doczekać pełnienia takiej funkcji. Drugim powodem do dumy jest fakt, że po przejściu na emeryturę i zakończeniu działalności w klubie, honorowe krwiodawstwo rosło w siłę. Krew zaczęły oddawać nawet całe rodziny. Jestem z tego naprawdę zadowolony. : Jak wyglądała sytuacja klubu HDK przy KWB „Bełchatów” w latach dziewięćdziesiątych? Istnienie wszystkich klubów zależało całkowicie od Zakładów pracy i od istnienia jednostek wojskowych. Wraz z rozpadem zakładu pracy zanikał także klub. Między innymi dlatego wiele klubów uległo rozwiązaniu a inne w znaczącym stopniu ograniczyły swoją działalność. Zamknięty został też m.in. „Bank Krwi Górników” i bank krwi przy CZMP. Nowa reforma zdrowia odebrała honorowym krwiodawcom wiele przywilejów. Natomiast jeżeli chodzi o nasz klub, to jego działalność nie ustała, lecz żyła normalnym tokiem. Nie mieliśmy problemów z utrzymaniem się ponieważ naszym głównym sponsorem i patronem była kopalnia. Dyrekcja kopalni do dnia dzisiejszego udostępnia nieodpłatnie lokale dla klubu. 7 stycznia 2000 roku klub HDK przy KWB „Bełchatów”, po raz pierwszy włączył się w akcję Wielkiej


ludzie Orkiestry Świątecznej Pomocy. Muszę nieskromnie przyznać, że j byłem inicjatorem tego pomysłu. Były to lata mojej prezesury. Od tamtej właśnie pory członkowie naszego Klubu, jako Honorowi Krwiodawcy, przekazywali krew i kontynuują to do chwili obecnej. : Skoro mowa o pańskiej prezesurze... Jak pan wspomina te 9 lat dowodzenia klubowi? Jak wiadomo jest to praca z ludźmi, więc bywało różnie. Jednak okres ten wspominam bardzo mile i serdecznie. Współpraca z zarządem klubu jak i kopalni, przebiegała w sposób komfortowy. Nie było żadnych problemów w organizacji jubileuszu XX, XXV i XXX-lecia, które obchodziliśmy akurat za mojej kadencji, jak i innych spotkań organizowanych w tym okresie. Także współpracę z RCKiK (Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa) wspominam bardzo sympatycznie. Na mój wniosek niektóre osoby z RCKiK, w drodze wyjątku, otrzymały państwowe odznaczenia za wieloletnią współpracę i wkład w rozwój honorowego krwiodawstwa. : Czym teraz zajmuje pan swój wolny czas? Jestem emerytem. Jednak nadal działam w HK. Zajmuję stanowisko Wiceprzewodniczącego Okręgowej Rady HDK w zarządzie okręgowym w Łodzi. Nie potrafiłbym całkowicie zapomnieć o HK. Jest to coś co lubię i chcę robić. Poświęciłem temu większość życia. Oprócz tego pomagam w zarządzie rejonowym PCK (Polskiego Czerwonego Krzyża). Jeśli zaistnieje potrzeba, to pomagam także klubowi oraz RCKiK. Oczywiście jeśli zdrowie mi na to pozwala. : Czy w rodzinnym kręgu

również przekonuje pan najbliższych do honorowego krwiodawstwa? W Bełchatowie przebywam sam. Jestem tzw. „przyjezdnym”. Pozostali członkowie rodziny mieszkają na Pomorzu. Mój jedyny syn na widok białego fartucha ucieka gdzie pieprz rośnie. Kiedyś nawet spróbował oddać krew. Niestety z powodu zbyt wysokiego ciśnienia, nigdy nie doszło to do skutku. Natomiast z siostrzeńcem jest już inaczej. Wraz z ojcem oddają krew, są nawet Honorowymi Krwiodawcami. Siostrzeniec działa także w Ochotniczej Straży Pożarnej. : Jakie ma pan plany na 2011 rok? Moim marzeniem jest, by poziom honorowego krwiodawstwa wzrastał lub chociaż utrzymywał się na obecnym poziomie. Akcje krwiodawstwa na terenie kopalni i elektrowni są prowadzone praktycznie bez przerwy, więc mam nadzieję, że uda się przekonać ludzi, by bezinteresownie oddawali krew. Chcemy walczyć o to, by honorowe krwiodawstwo nigdy nie umarło. Mam nadzieję, że w ciągu półtora roku urzeczywistni się projekt, którego jestem pomysłodawcą. Polega on na utworzeniu nowego obiektu do pobierania krwi przy siedzibie zarządu rejonowego PCK w Bełchatowie. Już udało mi się przekonać do tego pomysłu Dyrekcję, także jestem dobrej myśli. Rozmawiała: Agata Siekacz

Klub HDK-PCK im. CZMP przy KWB „Bełchatów” * 11.IX.1974 utworzenie klubu * klub zrzesza 550 członków * współpracuje z ponad 70 klubami * działalność sięga także poza granice kraju - współpraca z krwiodawcami z byłej Jugosławii * przyjęcie do Międzynarodowej Federacji Organizacji Dawców FIODS * z inicjatywy klubu powstał „bank krwi” przy CZMP * od 2000 roku uczestniczy w WOŚP * organizuje liczne akcje „na ratunek” i zbiórki dla ofiar i potrzebujących * w ciągu 30 lat działalności klubu jego członkowie oddali łącznie 12 854 litrów krwi * największy klub HDK PCK w środkowej Polsce * zajmuje nieprzerwanie pierwsze miejsce wśród klubów w regionie piotrkowskim

świat dawcy

9


dla dawcy TEMAT NUMERU

Wszyscy jesteśmy... alergikami 10

świat dawcy


TEMAT dla NUMERU dawcy - Z alergią jest jak z liniami papilarnymi – pozornie wyglądają tak samo, jednak kiedy im się bliżej przyjrzymy, okazuje się, że każde są inne – mówi prof. dr hab. n. med. Krzysztof Buczyłko z Centrum Alergologii w Łodzi oraz Zakładu Alergologii i Rehabilitacji Oddechowej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. - Każdy z nas alergików musi wypracować sobie inny sposób na życie, bo każdy z nas jest inny... : Czym jest alergia? Jakie są powody jej powstawania? Alergia to zapalenie wywołane czynnikami uczulającymi. Odróżnia się od innych zapaleń tym, że nie jest wywoływane przez wirusy, bakterie czy grzyby, ale tak zwane alergeny. Substancje te są bezpieczne dla większości ludzi, dla niektórych jednak mogą być wyjątkowo szkodliwe. Nie ma jednego, jasno sprecyzowanego powodu powstawania alergii. Gotowość do niej jest dziedziczna. Dostajemy ją w genach. Choroba alergiczna i jej objawy mają podłoże wrodzone, ale do ujawnienia się, muszą mieć kontakt z alergenem. Jeśli ktoś mieszka na Florydzie, a jest uczulony na brzozę, to nigdy nie dowie się o swojej chorobie, bo nie będzie miał kontaktu z alergenem. Brzoza nie występuje bowiem na Florydzie. Lub jeśli ktoś uczulony na jad pszczoły nigdy nie zostanie przez nią użądlony, to może przeżyć całe życie nie wiedząc o swojej alergii. Mało tego, kiedy żyjemy w takiej niewiedzy i pewnego dnia zostaniemy zaskoczeni przez np. użądlenie, może być to tragiczne w skutkach. Dlatego aby uniknąć niemiłego zaskoczenia, zaleca się robić testy alergiczne, gdyż „przezorny zawsze ubezpieczony”. : Jak alergia wpływa na nasze zdrowie? Jeżeli mamy tylko skazę alergiczną, jej wpływ na nasze zdrowie jest mały. Możemy być tylko „podatni” na pewnego rodzaju alergeny. Natomiast, gdy człowiek jest silnie uczulony i zetknie się z czynnikiem uczu-

Nie ma jednego, jasno sprecyzowanego powodu powstawania alergii. Gotowość do niej jest dziedziczna. lającym, np. z jadem pszczoły, miąższem brzoskwini czy antybiotykiem - zwykle rozwija się wstrząs anafilaktyczny. Podczas wstrząsu może dojść do zatrzymania krążenia, co grozi nawet śmiercią. Ratunkiem jest wówczas posiadanie ampułkostrzykawki z adrenaliną, która może nam uratować życie. Inną groźną sytuacją jest astma alergiczna, inaczej zwana astmą atopową. Wiosną chory, który czuje się dość dobrze (czasem tylko kaszle, leki zaś bierze od czasu do cza-

Rodzaje kontaktu z alergenem: 1) Poprzez pokarm najczęściej występują u niemowląt. Spożycie danego produktu uczulającego może spowodować wysypkę, biegunki, duszności, katar sienny, zapalenie oskrzeli, drażliwość, itp. 2) Z powietrza nasilają się w czasie pylenia kwiatów, drzew, traw i ziół. Coraz częściej odnotowuje się uczulenia na kurz i zawarte w nim roztocza. Roztocza te możemy spotkać m.in. w łóżkach, materacach, pościeli, itp. Powodują m.in. takie dolegliwości jak: katar sienny, zapalenie spojówek, ataki astmy. 3) Poprzez kontakt (dotyk) uczulenia na niektóre metale, nikiel, kosmetyki, detergenty, chemikalia, itp.

Nikiel pierwiastek chemiczny z grupy metali. Występuje głównie w pokarmach, ozdobach i przedmiotach użytkowych typu: łańcuszki, pierścionki, bransolety, kolczyki, spinki, sprzączki, guziki, suwaki, zegarki, okulary, a także klamki czy armatura łazienek i kuchni. Cechą charakterystyczną alergii na nikiel jest występowanie zmian skórnych nawet w miejscach odległych od miejsca bezpośredniego kontaktu z tym alergenem.

świat dawcy

su, choć powinien je brać stale), nagle zaczyna oddychać gorzej. Doznaje narastającej duszności i bywa, że trafia do szpitala z tzw. stanem astmatycznym. Mało kto kojarzy, że taka sytuacja może nastąpić w połowie kwietnia, kiedy to bardzo silnie zakwita brzoza, lub na początku marca kiedy zakwita leszczyna. : Jak wykryć alergię? Alergia ma charakterystyczny przebieg. Bez alergenu nie ma choroby alergicznej. Póki nie zetkniemy się z danym alergenem, nawet nie zdajemy sobie sprawy, że jesteśmy na cokolwiek uczuleni. Ważny jest fakt, że alergia może nie ujawnić się od razu. Na przykład dostając kota, objawy uczuleniowe nie muszą się dać we znaki w pierwszym dniu posiadania zwierzęcia. Po jakimś czasie, kiedy alergia zacznie się ujawniać, może być nam ją bardzo trudno opanować, nawet jeśli kota nie będzie już w domu. Dzieje się tak dlatego, że rozwijająca się alergia uruchamia kolejną alergię na spokrewnione z kotem inne zwierzęta. Są to tak zwane reakcje krzyżowe. Ciekawostką jest, że może nastąpić sytuacja, w której ktoś przykładowo uczulony na rybę, nie zawsze po jej zjedzeniu będzie miał objawy alergii. Oznacza to, że osoba ta jest uczulona na rybę, która zawiera albo nikiel albo na pasożyta rybiego. Tak więc spostrzeżenie, że jesteśmy uczuleni na rybę niekoniecznie musi oznaczać, że uczulać będzie za każdym razem. Jednak w prawdziwej alergii na białko mięsa ryb, spożycie nawet niewielkiej ilości alergenu prowadzi do gwałtownych objawów, niezależnie od gatunku. Pamiętam pacjentkę uczuloną na ryby, która mogła jeść kurczaki w Łodzi, ale chorowała po nich dramatycznie, bawiąc latem nad Bałtykiem. Przypadkowo odkryła, że były karmione resztkami ryb. : W jaki sposób możemy walczyć z uczuleniem? Symptomy alergii mogą być u każdego zupełnie inne - jeden zachoruje na astmę, u drugiego wystąpi katar sienny, a u jeszcze innej osoby łzawienie i wysypka. Niezależnie od zespołu objawów i użycia właściwych leków należy zastosować dokładną obserwację, która pozwoli wstępnie ustalić co uczula; jaki dokładnie składnik danego produktu. Następnie upewnić się, że to faktycznie szkodzi, i wówczas zastosować odpowiednie testy, a w przypadku alergii pokarmowej tzw. dietę eliminacyjną. Nie ma złotego środka. Nie ma jednej, dostępnej dla wszystkich DIETY CUD.

11


dla dawcy TEMAT NUMERU Tabela najsilniejszych natężeń pylenia i aktywności owadów styczeń: olcha luty: olcha marzec: olcha, wierzba, leszczyna kwiecień: wierzba, brzoza, topola, jad pszczół maj: dąb, jad pszczół czerwiec: trawy, żyto, jad pszczół lipiec: pokrzywa, lipa, jad pszczół sierpień: jad pszczół, jad os wrzesień: jad pszczół, jad os październik: kurz listopad: kurz grudzień: kurz

12

Każdy człowiek ma inny organizm, każdy może być uczulony na zupełnie inny czynnik. Wybranie diety tylko wegetariańskiej bywa dramatem, jeśli okaże się, że nie możemy jeść tego typu produktów. Nie możemy zaprzeczać naszej naturze biologicznej.

Reakcje krzyżowe Poniżej przedstawiamy wykaz przykładowych alergii, które bardzo często występują równocześnie:

: Kiedy najlepiej jest wykonywać testy alergiczne? Należy je wykonywać w okresie najmniejszego ryzyka alergicznego (poza sezonem szczytowego pylenia), w przeciwnym razie występuje potrójne zagrożenie, które może mieć niepożądane skutki. Organizm jest wówczas „odsłonięty”, gdyż około 3-4 dni przed testami należy odstawić leki antyalergiczne, podczas wykonywanego testu otrzymujemy kolejną dawkę alergenu, co może pogorszyć objawy alergii wywołane narażeniem na pyłek. W NZOZ Centrum Alergologii przed testami są wykonywane badania sprawdzające wydolność oddechową oraz pomiary opadu pyłkowego, co redukuje ryzyko reakcji ubocznych po testach nawet w sezonie kwitnienia.

Pyłek brzozy -> orzechy Jabłko -> brzoza Pyłki traw -> kiwi, pomidor Metale -> produkty o dużej zawartości niklu typu: curry, papryka, oregano, owsianka, orzechy, ser topiony, czekolada, kakao, mocna herbata Orzeszki ziemne, laskowe -> owoce Mleko -> cielęcina Ryby -> skorupiaki Jajka -> kura, indyk Soja -> fasola Bez, jesion -> oliwki Kot -> mięso wieprzowe Frakcja serwatkowa w mleku-> białko w ślinie i sierści zwierząt takich jak: kot, pies, mysz, szczur, koń, królik

: Na czym polega odczulanie? Odczulanie polega na podawaniu osobie z jawną chorobą uczuleniową, podskórnie lub podjęzykowo, specjalnie przygotowanych substancji o dokładnie ustalonym profilu białkowym. Podawanie takiej substancji odbywa się w odpowiednich etapach: - Podskórnie - początkowo kilka razy co tydzień, później co dwa tygodnie, a następnie raz na miesiąc, przez trzy kolejne lata. - Podjęzykowo - codziennie w określonych ilościach. Po roku takiej kuracji uzyskuje się wyraźną popra-

Co łączy: Frakcje serwatkową w mleku i białko w ślinie i sierści zwierząt ? Wspólny składnik należący do lipokalin. Trawę i pomidora? W źdźble trawy i skórce pomidora występuje ta sama cząstka.

świat dawcy

wę objawów. Kuracja może trwać do 5 lat i skutecznie odczula ponad 75 procent badanych. : Czy na rynku są jakieś kosmetyki, których szczególnie powinniśmy unikać? Dopiero od niedawna możemy mówić o kosmetykach dla alergików, czyli tzw. kosmeceutykach. Przyczyna jest prosta - wcześniej trudno było połączyć tłuszcz z wodą. Te dwa składniki uporczywie oddzielały się utrudniając nam pracę (śmiech). Kosmetyki dla osób z alergią powinny odpowiednio nawilżać a zarazem natłuszczać skórę. Składniki tego typu preparatów powinny być starannie dobrane i wypróbowane klinicznie oraz nie zawierać substancji zapachowych, barwników, stabilizatorów i konserwantów o dużej sile alergizującej. : Czym różni się alergia od nietolerancji? W szerszym rozumieniu alergia jest jedną z form nietolerancji. Nietolerancje dzielimy na: immunologiczne (alergiczne typu pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego, oraz niealergiczne) i nieimmunologiczne - zależne od układu odpornościowego. W praktyce o alergii mówimy tylko wtedy, gdy objawy pojawiają się na drodze wyzwolenia mechanizmów immunologicznych. Alergen, którym najczęściej jest białko obecne w produkcie, wyzwala kaskadę reakcji poprzez kontakt z przeciwciałami E (w skrócie IgE) na odpowiednich komórkach błon śluzowych i skóry. IgE związane „mostkiem” alergenu jak gdyby „otwierają” komórki, które z kolei wyzwalają szereg substancji chemicznych, takich jak histamina i kininy, powodując wystąpienie objawów chorobowych, na przykład swędzenia skóry, wysypki, kaszlu lub kataru. Natomiast nietolerancja produktów spożywczych po-


TEMAT dla NUMERU dawcy lega na uruchomieniu przez pokarm specyficznych reakcji metabolicznych bez udziału układu odpornościowego. Dobrym przykładem jest nietolerancja na laktozę, uwarunkowana niedoborem enzymu (laktazy), która rozkłada cukier mleka (laktozę). W takiej nietolerancji szkodzi mleko słodkie, lecz można spokojnie pić kefiry czy jogurty. W alergii na mleko tak samo zaszkodzi mleko słodkie jak zsiadłe czy kefir. Natomiast jeśli chodzi o alergie na białka mleka (już nie na cukier mlekowy) sytuacja wygląda inaczej. Alergie na białko mleka dzielimy na 3 rodzaje: - alergia na białko alfa -> śmietanowa część mleka; - alergia na białko beta -> część serwatkowa mleka; - alergia na białko kappa -> na którąś z kazein, wtedy skwaszenie mleka nie ma nic do rzeczy, gdyż kazeina jest ciepłostała i nie ulega rozkładowi. Warto o tym pamiętać zanim zabierzemy noworodkom mleko mamy. Trzeba dokładnie sprawdzić czy są one uczulone na białko mleka czy na cukier mlekowy. Kiedy mówimy o skazie białkowej (skórne atopowe zapalenie skóry), wiążemy tę skazę z białkiem spożywanym, ale listę produktów zawężamy wyłącznie do produktów takich jak: czekolada, mleko, jajka. Często zapomina się w takiej sytuacji o indyku, króliku, które to zawierają ogromne ilości białka. : Czy po latach pracy opracował Pan „cudowną receptę” dla alergików? Moim zdaniem sztuka życia polega na tym, by zachować pokorę dla własnego organizmu. Nie możemy dobierać diety, ubrań, zawodu itp. na podstawie narzucanych trendów. Jak już wspomniałem, każdy organizm jest inny

Dieta eliminacyjna Kiedy uda nam się dokładnie określić czynnik uczulający, należałoby zastosować dietę eliminacyjną. Polega ona na wykluczeniu nie tylko konkretnego produktu. Ważne jest, by wyeliminować wszystkie produkty, które zawierają w swoim składzie czynnik uczulający. W przypadku uczulenia na białko mleka krowiego, konieczna jest eliminacja mleka i jego przetworów, czekolady, lodów, niektórych rodzajów ciast, pieczywa i słodyczy, masła oraz wszystkich produktów z jego dodatkiem oraz mięsa królika. Warto pamiętać, że każda dieta, która wyklucza dużą ilość produktów spożywczych, może grozić niedoborem pokarmowym. Dlatego też tak ważne jest, by każda dieta była dobierana indywidualnie pod opieką lekarza. I tylko po wykonaniu prób potwierdzających uczulenie np. z surowicy krwi lub testów skórnych.

Rodzaje testów alergicznych : • • • •

testy skórne punktowe testy z krwi testy płatkowe testy kontaktowe

i nie do każdego wszystko co modne, musi pasować. Dobrym przykładem jest fakt, że bardzo często młode mamy są „atakowane” radami i wskazówkami ze strony swojej teściowej

Sztuka życia polega na tym, by zachować pokorę dla własnego organizmu. Nie możemy dobierać diety, ubrań, zawodu itp. na podstawie narzucanych trendów. i swojej mamy. Problem w tym, że rady każdej z nich najczęściej są od siebie różne. W głębi duszy obie mają dobre intencje i trafne przekonania. Mówią bowiem o swoich własnych przyzwyczajeniach, które wyniosły w genach z własnych rodzin. Usłyszałem w radiu trafne stwierdzenie: „ten kto uważa, że ma stu procentową rację - kłamie”. Ale pamiętajmy, że każdy musi wypracować swoje własne sposoby na życie, bo każdy z nas jest zupełnie inny. Trzeba pozostać sobą w sensie biologicznym. Mogę śmiało stwierdzić, że na ogół alergicy nie lubią tego, co ich uczula. Chyba, że w wyjątkowych przypadkach. Najczęściej dziecko uczulone na marchewkę wypluwa ją, a dorosły uczulony na daną potrawę, po prostu jej nie lubi. To jest właśnie nasz instynkt, który podpowiada, co nam szkodzi i należy to uszanować. Działa tutaj dokładnie ten sam instynkt, który każe kotu pić mleko, a królikowi jeść marchewkę. A nigdy odwrotnie, prawda? Rozmawiała: Agata Siekacz

Wśród składników KOSMECEUTYKÓW znajdują się: kiełki pszenicy, ekstrakt z nasion lnu, witaminy, morskie algi, glinka zielona, aloes, wyciąg z kwiatów lipy i arniki, allantoina, olej awokado, olej ze słodkich migdałów, wyciąg z siemienia lnianego, olej z nasion bawełny, olej kokosowy, wyciąg ze świetlika, olej z ogórecznika, olej z wiesiołka, wyciąg z nagietka, prowitamina B5

świat dawcy

13


dla dawcy

W iosenna

Jak przygotować się do wiosennej aktywności, jak prawidłowo rozgrzać się i w jaki sposób radzić sobie z zakwasami, opowiada kierownik oddziału rehabilitacji Medical Magnus Clinic – Maciej Stefański

Maciej Stefański – magister rehabilitacji ruchowej, absolwent Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie, doktorant Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Jest szefem oddziału rehabilitacji Medical Magnus Clinic. Członek Komisji Medycznej Polskiego Związku Piłki Nożnej. Współpracuje z koszykarkami ŁKS Łódź.

14

rozgrzewka

: Jak przygotować się do naszej wiosennej aktywności? Co zrobić nim wsiądziemy na rowery bądź założymy buty do biegania? Jeżeli ktoś całą zimę przeleżał i nic nie robił w sferze aktywności fizycznej, to powinien rozpoczynać ostrożnie. Warto dla naszego komfortu i bezpieczeństwa się do tego przygotować. Tym bardziej, iż w okresie zimowym lubimy wrzucić 2–3 kilogramy więcej. Na początek powinniśmy zacząć od porządnego porozciągania, dzięki czemu nasze mięśnie staną się elastyczne. Przed każdym wysiłkiem czyli biegiem, wyruszeniem w trasę rowerową, powinniśmy pamiętać o rozgrzewce. Jest ona szczególnie ważna w przypadku, gdy już kiedyś mieliśmy kontuzje mięśniowe, bądź naderwania. Gdy zlekceważymy rozgrzewkę, mogą one o sobie przypomnieć. Przy rozciąganiu musimy pamiętać o głównych partiach mięśniowych, a więc kończyny dolne i górne, kręgosłup. Ćwiczenia ogólnousprawniające to kolejny element, na który warto zwrócić uwagę. Dłuższe spacery i krótkie odcinki do biegania są wskazane do wybudzania naszego organizmu z zimowego snu. : Czy mocno ruszając na wiosnę bez przygotowania możemy się czegoś obawiać? Na pewno urazów mięśniowych. Występują one, gdy przeciążymy mięśnie, które nie są przygotowane do wysiłku. Mówimy tutaj o naciągnięciach i przeciążeniach, w gorszych przypadkach niestety dochodzi do naderwań. Jeżeli mamy zamiar jeździć na rowerze górskim, powinniśmy zadbać o nasz kręgosłup, gdyż nasza pozycja w jakiej jeździmy, jest mało korzystna dla naszego organizmu. Powinniśmy postawić więc na ćwiczenia poprawiające zakres ruchu w obrębie szczególnie dolnego odcinka kręgosłupa. Trafiają do mnie pacjenci, którzy nabawili się urazów bólowych kręgosłupa po zwykłym turystycznym

świat dawcy

jeżdżeniu choćby po lesie łagiewnickim. Pamiętajmy też na początku sezonu, by racjonalnie dawkować sobie dystans, jaki chcemy przejechać czy też przebiec. O tym niby wszyscy wiedzą, a zarazem zapominają, gdy już wsiądą na rower lub wyjdą pobiegać. Nie wstydźmy się zrobić sobie przerw. Oczywiście, gdy się uprzemy, to dojedziemy do wyznaczonego celu, ale będziemy to odczuwać przez kilka następnych dni. A przecież nie o to chodzi. : Jak przeprowadzić dobrą rozgrzewkę? O rozgrzewce nie powinniśmy myśleć tylko w kontekście takiego planowanego wysiłku fizycznego. Powinniśmy, niezależnie od pory roku, zaczynać od niej dzień. I tak gdy się rano budzimy, zaczynamy od przeciągania się. A to jest po prostu rozciągnięcie układu mięśniowo–stawowego. Oprócz tego przeciągania, które wymusza na nas organizm, powinniśmy wykonać kilka ćwiczeń gimnastycznych w formie skłonów, skrętów czy krążeń ramionami i tułowiem. Następnie kilka ćwiczeń dynamicznych w postaci na przykład podskoków. Wystarczy nam na to ok. 10 minut. Końcówka takiej rozgrzewki powinna być bardziej dynamiczna, czyli przyspieszamy z wykonywaniem ćwiczeń. Dzięki takim działaniom nasze naczynia są rozszerzone, a mięśnie pobudzone do pracy. : A co w przypadku, gdy zbyt poszaleliśmy i na drugi dzień nie możemy się podnieść z łóżka? Bóle mięśni czy też zakwaszenie to nie jest powód. aby na drugi dzień nie wsiąść na rower czy też biegać. W przypadku, gdy stopniowo zwiększamy sobie obciążenie, poprawia to nasze krążenie, a proces zakwaszenia szybciej ulega zmianie. Jednak odradzam osobom, szczególnie mało doświadczonym, robienie dwudniowych maratonów. Przed kontynuowaniem naszych biegów, bądź jazdy, dyskwalifikuje nas


rozciągaj się codziennie rano ok. 10 minut

dla dawcy

przede wszystkim: permanentny ból i zasinienie tkanki mięśniowej pod skórą. To znak, że przesadziliśmy. Nasz organizm jest na tyle mądry, iż sam da nam do zrozumienia, byśmy zrobili przerwę. Najprostszym sposobem na walkę z zakwaszeniem jest przyjęcie większej dawki magnezu, który pomaga rozluźnić mięśnie. Polecam także ciepłą kąpiel z dodatkiem soli ciechocińskiej, hydromasaż lub masaż klasyczny, bądź udanie się do sauny. Po kąpieli możemy jeszcze użyć maści rozgrzewającej. : Coraz więcej osób skarży się na problemy z kręgosłupem. Jak temu zaradzić? Niestety pułap wieku, w którym pojawiają się dolegliwości bólowe kręgosłupa, zdecydowanie się obniżył. Wpływ na to ma tempo życia oraz charakter pracy. Do wszystkiego

Na początku sezonu, racjonalnie dawkujmy sobie dystans, jaki chcemy przejechać czy też przebiec. O tym niby wszyscy wiedzą, a zarazem zapominają, gdy już wsiądą na rower lub wyjdą pobiegać. Nie wstydźmy się robić sobie przerw musimy podchodzić z rozsądkiem. Dlatego nie możemy siedzieć przed komputerem po 10-12 godzin non-stop. Ważne jest również prawidłowe siedzenie przy dobrym krześle i biurku o prawidłowej wysokości. Musimy pamiętać o częstszych odpoczynkach, by rozprostować kości. Do wykonania kilku ćwiczeń rozciągających w każdym biurze znajdziemy kawałek miejsca. Gdy długo pracujemy, w weekend musimy znaleźć czas dla siebie i wyjść chociażby na basen. Jest to wspaniała forma odprężenia i pobudzenia wszystkich partii mięśniowych. Dlatego, czy to siedząc za biurkiem, czy za kółkiem wiele godzin, pamiętajmy o przerwach i ruchu. Oprócz wspomnianych wcześniej efektów naszej pracy, do problemów kręgosłupowych przyczyniają się wady postawy. Skrzywienie boczne kręgosłupa dzisiaj ma prawie każdy. Jest to źródło naszych kłopotów w la-

świat dawcy

tach późniejszych. Dlatego musimy pilnować prawidłowych nawyków ruchowych, czyli: jak siedzimy, jak leżymy, jak chodzimy. Nawyki to nasza druga natura. I robimy wszystko, by było nam jak najwygodniej. Natomiast niekoniecznie jest to dobre dla naszego kręgosłupa. Przez kilka lat może być wszystko w porządku, ale to do nas niestety wróci. Wynika to z faktu, iż postawa naszych mięśni posturalnych układa się tak, jak nasze postawy. Efektem tego jest dysproporcja siłowa i zły balans mięśniowy. Ma to wpływ na destabilizację kręgosłupa. Największe obciążenia zawsze idą na jego dolny odcinek i on jest najbardziej narażony. Mamy zbyt słabe mięśnie brzucha i mięśnie pośladkowe, a zbyt silne mięśnie prostowniki grzbietu, w związku z czym ta destabilizacja najczęściej dotyczy właśnie odcinka lędźwiowokrzyżowego.

15


W dla dawcy

irusowa wojna

Wbrew pozorom tematyka zakażeń wirusowych nie dotyczy tylko tych zarażonych, ale wszystkich ludzi. Wystarczą proste nawyki żywieniowe, trochę zdrowego rozsądku i podstawowa wiedza o tym jak działa nasz organizm, aby być zdrowym. Podstawowe zasady dbania o swoje zdrowie przypomina dr n. med. Zbigniew Deroń specjalista chorób zakaźnych, ordynator Oddziału Obserwacyjno-Zakaźnego i Chorób Wątroby przy Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu im. dr. Wł. Biegańskiego w Łodzi

dr n. med. Zbigniew Deroń

16

świat dawcy

: Jesteśmy na oddziale zakaźnym. Pacjenci z jakimi chorobami tutaj trafiają? Jest to oddział obserwacyjno-zakaźny i chorób wątroby. Nazwa została rozszerzona z powodu zakażeń popularnie zwanych żółtaczkami oraz dużej liczby chorych z innymi chorobami wątroby. Hospitalizujemy wszystkich pacjentów z objawami, które mogą sugerować chorobę zakaźną. Typowe objawy kwalifikujące do hospitalizacji w Oddziale to: biegunka, stany podgorączkowe i gorączkowe, zażółcenia skóry, zmiany na skórze sugerujące zakażenia bakteryjne lub wirusowe, bóle głowy z gorączką, wreszcie objawy niewydolności wątroby. Leczymy również częste infekcje bakteryjne takie jak angina, róża, zapalenie płuc, infekcje przewodu pokarmowego oraz rzadsze – zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, posocznice. Wśród chorób wirusowych te częste to pół-

pasiec, wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, opryszczki miejscowe i rozsiane, mononukleoza zakaźna, sezonowo grypa. Wirusowe zapalenia wątroby dziś na szczęście nieczęste w formie ostrej (zakażenia HAV, HBV, HCV, CMV), częściej natomiast w formie przewlekłej (HBV, HCV) stanowią dużą populację hospitalizowanych. Leczenie przeciwwirusowe nowoczesnymi preparatami – Interferon i Rybawiryna – rozpoczynamy także w Oddziale. Odrębną kwestią jest leczenie niewydolności wątroby ostrej a także przewlekłej, kwalifikacja do przeszczepów wątroby chorych z zaawansowanymi procesami włóknienia (marskości wątroby), jak również leczenie powikłań (infekcje, encefalopatia, wodobrzusze, żylaki przełyku za pomocą zabiegów endoskopowych). Kolejna grupa chorych to pacjenci, u których wykryto zmiany ogniskowe w wątrobie, które zawsze budzą podejrzenie nowotworu.


dla dawcy Nie wymieniłem jeszcze zakażeń HIV i choroby AIDS – zwykle przypadkowo wykrywanej. : Czy są jeszcze jakieś choroby, których Pan nie wymienił, a które są leczone w Oddziale Zakaźnym? Problemem, z którym pacjenci są przyjmowani do Oddziału, są także zakażenia grzybiczne i inwazje pasożytnicze. Coraz częściej trafiają do nas pacjenci z chorobami przywiezionymi z tropików: często są to biegunki wywołane zakażeniami przewodu pokarmowego lub po prostu kontaktem z inną florą bakteryjną lub/i grzybiczą – to „pamiątki” z wakacji w północnej Afryce (np. Egipt, Tunezja, Maroko) czy Ameryce Południowej (np. Peru, Boliwia, Meksyk). Najgroźniejsza może być malaria, która jest śmiertelna. Dodatkowo w Oddziale hospitalizujemy osoby, u których po postawieniu rozpoznania i wykluczeniu choroby zakaźnej, włączamy specjalistyczne leczenie przed przekazaniem do ośrodków specjalistycznych – są to np. pacjenci z cukrzycą, chorobami kardiologicznymi, z przewlekłymi chorobami przewodu pokarmowego (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna) a także całą paletą chorób dermatologicznych. Wreszcie borelioza – najnowsza, „najmodniejsza” choroba zakaźna ostatnich lat, w której rozmaitość objawów imituje choroby neurologiczne, reumatologiczne, kardiologiczne, endokrynologiczne. Na koniec patogeny, często stanowiące zagadkę kliniczną – to zakażenia szpitalne, chlamydiozy, włośnica ale także wszawice, czy muszyca.

Wykorzystujemy świeżo mrożone osocze, które jest znakomitym preparatem biologicznym. : Mówi Pan, że borelioza stała się ostatnio „modna”. Dlaczego? Czy wcześniej ludzie nie chorowali na tę chorobę? Jak uchronić się przed zakażeniem boreliozą? Do początku lat 80. ta choroba nie występowała w Polsce, bo nie było u nas zakażonych kleszczy. Przywędrowała do nas z Zachodu po upadku Żelaznej Kurtyny wraz z migrującą ludnością. Od lat 90. notujemy coraz więcej zachorowań. Dzisiaj borelioza jest dość szybko diagnozowana, chociaż przez długi czas była mylona z odkleszczowym zapaleniem mózgu. A trzeba pa-

Patogeny często stanowią zagadkę kliniczną – zakażenia szpitalne, chlamydiozy, włośnica ale także wszawice, czy muszyca. miętać, że są to dwie różne choroby z innymi objawami i innym leczeniem. Ilość objawów boreliozy jest ogromna – od rumienia wędrującego, przez przypadki zaburzeń rytmu serca, zapalenia przydatków, tarczycy, zapalenia mózgu, do dolegliwości mięśniowo-stawowych. Na podstawie objawów lekarz stawia rozpoznanie właczając leczenie lub uznaje, że - w niektórych przypadkach - nie jest to konieczne. Mniej groźne, ale także niełatwe w rozpoznaniu, to np. zapalenia jąder i najądrzy, tarczycy, przydatków, mięśnia sercowego z zaburzeniami rytmu serca lub przewodnictwa, neuralgii, czy objawów psychotycznych. Objawy kliniczne potwierdzone wynikami badań nakazują leczenie. Niekiedy objawy są słabo nasilone i szybko ustępują, a wtedy leczenie nie jest konieczne. Jak się chronić przed kleszczmi? Tak samo jak przed wszystkimi innymi insektami tj. zakrywajmy głowę, kark, nie przemykajmy przez liściaste gęstwiny... Ale kontakt z kleszczem jest nieunikniony, bo na co dzień nie myślimy o tym, aby stosować wszystkie środki zapobiegawcze. Nikt nie ubiera

świat dawcy

się na spacer do parku tak jak na wyprawę na grzyby, nie zakładamy wysokich butów, nie chowamy spodni w skarpety. A to właśnie na trawach na wysokości 30-40 cm czyha krętek, który wywołuje boreliozę; a na spodniej stronie liści dorosły kleszcz, który czeka na ciepłego ssaka. : W jaki sposób na Oddziale Zakaźnym wykorzystywana jest krew? Czy pacjenci, którzy tutaj trafiają, są leczeni składnikami krwi? Wykorzystujemy świeżo mrożone osocze, które jest znakomitym preparatem biologicznym zawierającym białko i substancje potrzebne do utrzymania homeostazy z zakresie krzepnięcia. To bogate źródło białka i czynników krzepnięcia dla pacjentów z ciężkimi uszkodzeniami wątroby czy też niewydolnością. Takie osocze jest znakomitym substytutem narządu, który nie funkcjonuje prawidłowo. Pacjenci z niedoborem białka otrzymują także albuminy (wytwarzane z osocza). To jest nie do przecenienia – lek biologiczny, który my zużywamy w olbrzymich ilościach.

17


dla dawcy

Od najmłodszych lat powinniśmy być uczeni podstawowych zasad higieny. Dzieci powinny myć nie tylko ręce, nogi i buzię, ale całe ciało, wszystkie zakamarki. Powinniśmy dbać o czystość zarówno skóry, błon śluzowych, jak i zębów.

W czasie jednego seansu leczniczego pacjent może otrzymać nawet 10-20 fiolek albumin; w leczeniu intensywnym nawet 20-30 albumin i 15 flakonów osocza świeżo mrożonego. Nie ukrywam, że staramy się także zużywać tych preparatów jak najmniej, traktując to, jako „transplantację tkanek”. Okazuje się, że dla nas nie jest problemem to, że nie ma tych preparatów w RCKiK. Problemem są natomiast ograniczenia finansowe narzucane przez administratorów szpita-

li, a te preparaty ratują ludzkie życie i nie da się ich zastąpić czymś innym. : Co zrobić, aby nie trafić na ten oddział? Profilaktyka, profilaktyka i jeszcze raz profilaktyka! Od najmłodszych lat powinniśmy być uczeni podstawowych zasad higieny. Dzieci powinny myć nie tylko ręce, nogi i buzię, ale całe ciało, wszystkie zakamarki. Powinniśmy dbać o czystość zarówno skó-

ry, błon śluzowych, jak i zębów. Mieszkania powinny być wietrzone (sanityzacja), ubrania prane, prasowane, a środki dezynfekcyjne, także mydło i detergenty stosowane we właściwych miejscach i sytuacjach. Równie ważna jest higiena żywienia, nauka prawidłowych proporcji i składu pożywienia – należy uczyć odżywiania się, a nie jedzenia. Mocna kawa i herbata w nadmiarze, lecz także nadmiar mięsa czy tłuszczu

SŁOWNICZEK Wirus grypy A - występuje u ludzi i zwierząt (świnie, konie, foki, norki, wieloryby oraz ptaki). Wirus grypy B - występuje tylko u ludzi. Wirus grypy C - występuje u ludzi i świń. Powoduje tylko lekkie infekcje, np. zapalenie spojówek  i nie powoduje występowania epidemii. HAV - wirus zapalenia wątroby typu A, jest przyczyną wirusowego zapalenia wątroby typu A, tzw. żółtaczki pokarmowej. HBV - wirus zapalenia wątroby typu B, może powodować wirusowe zapalenie wątroby typu B, zarówno w postaci ostrej, jak i przewlekłej.

18

HCV - wirus zapalenia wątroby typu C, jest przyczyną wirusowego zapalenia wątroby typu C. Uznaje się go za przyczynę raka i marskości wątroby. Wirus HCV jest zdolny do wywołania nosicielstwa. Antygen HBs – antygen, którego poziom świadczy o zakażeniu wirusem HBV. Cytomegalowirus (CMV, HCMV) – zwyczajowa nazwa należącego do podrodziny betaherpesvirinae herpeswirusa HHV-5. CMV atakuje zwłaszcza  gruczoły ślinowe, a także może być wyniszczający lub nawet śmiertelny dla płodów. Infekcja CMV może być zagrożeniem dla życia ludzi o upośledzonej  odporności  (przykładowo osób

z AIDS lub biorców przeszczepów). Wirusy CMV można znaleźć u wielu gatunków ssaków  i generalnie są one specyficzne tylko dla nich. Borelioza – wielonarządowa choroba zakaźna  wywoływana przez bakterie należące do krętków, przenoszona na człowieka i niektóre zwierzęta przez kleszcze z rodzaju Ixodes. Patogen, czynnik chorobotwórczy – ciało obce, twór biologiczny lub mikroorganizm wywołujący chorobę u danego organizmu. Wyróżnia się następujące typy patogenów: ożywione (bakterie, wirusy, grzyby, priony, „robaki pasożytnicze”),

świat dawcy

nieożywione (białka, enzymy, związki organiczne i nieorganiczne), chemiczne (substancje żrące, toksyczne), niedobory pokarmowe, fizyczne (światło lasera, promieniowanie jonizujące, silne pole magnetyczne, mechaniczne). Albumina  –  białko  rozpuszczalne w wodzie, obecne w  osoczu krwi, produkowane przez wątrobę (zarówno hepatocyty, jak i komórki Browicza-Kupfera). Jest głównym białkiem występującym w osoczu, stanowi 60% wszystkich zawartych w nim białek. Można je znaleźć również w  mleku  i białku jaja kurzego.


dla dawcy lub/i węglowodanów, także niekorzystnie wpływają na stan zdrowia człowieka. Musimy dbać też o układ immunologiczny, czyli m.in. o odpowiednie proporcje wypoczynku czynnego i biernego; nie wspominając o higienie dotyczącej toksyn – papierosów, alkoholu, mocnej kawy i herbaty, dopalaczy czy energetyków.

Pacjenci z niedoborem białka otrzymują albuminy (wytwarzane z osocza). To jest nie do przecenienia – lek biologiczny, który my zużywamy w olbrzymich ilościach. Kolejnym elementem profilaktyki są szczepienia – te obowiązkowe i te zalecane. O ile szczepimy się przeciwko różnym chorobom, mało kto pamięta, aby sprawdzić odporność organizmu po kilku latach od podania szczepionki. Niestety nikt nie angażuje szpitali, aby sprawdzały odporność poszczepienną - nie ma takich wytycznych. A nawet jeśli jakiś świadomy pacjent będzie chciał się zgłosić na takie badania, usłyszy że termin wizyty ma w najlepszym wypadku za cztery miesiące. W idealnej sytuacji to lekarz pierwszego kontaktu powinien uświadamiać człowieka, jak chronić się przez zakażeniami. A profilaktyka nie jest trudna... naprawdę wystarczy nawyk mycia rąk przed posiłkiem, zmieniać ubranie robocze, zmieniać buty, nie jeść wielokrotnie odgrzewanego jedzenia czy czytać etykiety tego, co chcemy zjeść. A kto z nas czyta skład wędlin, które kupujemy w sklepach?

dzaje grypy. Najpopularniejsze to wirus grupy typu A i B. Żaden z nich nie jest gorszy czy lepszy z punktu widzenia naszego organizmu. Są one po prostu inne. Pytanie o to czy szczepić się przed grypą – jest pytaniem prawie akademickim. Wytłumaczę więc, jakie są rodzaje szczepionek – takie, które mają całkowicie uchronić nas przed chorobą – i wtedy bezwzględnie należy się zaszczepić; i takie, których zadaniem jest obniżyć wielkość zakażenia lub mu zapobiec. Szczepionki na grypę (oraz na cholerę czy boreliozę) należą do drugiej kategorii. Dlatego sami powinniśmy się zastanowić co jest dla nas lepsze. Jeśli jesteśmy chorowitym 30-latkiem – warto kupić szczepionkę; ale jeśli mamy 65 lat i ostatnio chorowaliśmy w poprzednim stuleciu to może zaoszczędzone pieniądze wydać na przyjemności. Szczepienia zasadniczo zalecane są dzieciom, osobom starszym i kobietom przed zajściem w ciążę (po konsultacji z ginekologiem). Warto także pamiętać, że jeśli przeszło się grypę w tym roku, to nabyliśmy odporność na wirusa grypy na trzy zimy do przodu.

: Co powinna zrobić osoba, która jednak złapie wirusa grypy? Po pierwsze nie iść do pracy, aby nie zarażać. Po drugie nie traktować leków, jak cukierków. Apteka to nie sklep z cukierkami, aby kupować jak leci, to co reklamują w telewizji. Większość leków „na przeziębienie i grypę” to nic innego jak paracetamol z dodatkami. Szeroko reklamuje się także aspirynę, której jedna tabletka może wywołać krwotok z żołądka w postaci ostrego wrzodu aspirynowego. Po aspirynie można dostać napadu duszności, jeśli ma się astmę, a się o tym nie wie... Po trzecie nie należy brać antybiotyków, bo grypy nie wyleczymy antybiotykami (grypa to wirus; a antybiotyki walczą z bakteriami). Dodajmy także, że mało kto pamięta leki, które przyjmował w ostatnim tygodniu, miesiącu lub roku. Jest to ciekawe, bo właściciele samochodów notują wszystkie przeglądy, wymiany oleju i inne. A o swój własny organizm nie dbamy. Mam nadzieję, że następnym razem czytelnicy „Świata Dawcy”, kiedy zachorują, najpierw pójdą do lekarza, zamiast do apteki.

: Przeciwko czemu zatem powinniśmy się zaszczepić? Ludzie powinni mieć do dyspozycji kalendarz szczepień. Powinno się mówić o szczepieniach przeciwko WZW typu B, zwłaszcza w sytuacji, gdy około 20% społeczeństwa jest zarażonych wirusem typu B. Popularne badanie HBS mówi nam tylko, czy ktoś aktualnie choruje... a co z tymi, którzy chorowali wcześniej? W ich wątrobie są nadal wirusy. Taka osoba nie tylko nie może być zaszczepiona, ale także nie może być dawcą narządów (w tym krwi). Ale aby się o tym przekonać, należy zbadać anty-HBc marker kontaktu z wirusem; dodatni wskazuje na przebycie zakażenia niezależnie od efektu końcowego. Niestety Polski system zarządzania służbą zdrowia nie jest obecnie wydolny i tego typu badania szybciej i łatwiej będzie można wykonać w prywatnym gabinecie. : A co z grypą? Jak się przed nią zabezpieczać? Na początku zaznaczmy, że istnieją różne ro-

Szczepienia przeciw grypie zasadniczo zalecane są dzieciom, osobom starszym i kobietom przed zajściem w ciążę (po konsultacji z ginekologiem).

świat dawcy

19


dla dawcy Na zdjęciu: Barbara Jankowska podczas wykonywania kontroli przyboksowej

Jeśli chcesz wiedzieć jaką masz grupę krwi, te cztery kobiety bez trudu ci to powiedzą. O kim mowa? O czteroosobowym zespole Pracowni Kontroli Serologicznej i HLA, który tworzą Jolanta Adamczewska (kierownik pracowni – specjalista laboratoryjnej transfuzjologii medycznej), Teresa Kubacka (diagnosta laboratoryjny), Jadwiga Morawska (technik analityki medycznej), Barbara Jankowska (technik analityki medycznej)

Pracownia Kontroli Serologicznej i HLA Praca zespołu dotyczy trzech obszarów. Pierwszy to kontrola serologiczna odczynników wzorcowych używanych w RCKiK do oznaczania antygenów układu AB0 i Rh (antygenu D). - Jest to niezwykle ważne, gdyż musimy mieć stuprocentową pewność, że odczynniki stosowane później do wykonywania badań są aktywne i swoiste. Mamy świadomość odpowiedzialności, jaka na nas spoczywa, gdyby grupa krwi była źle oznaczona – mówi Jolanta Adamczewska.

20

Najczęstszą grupą krwi w Polsce jest grupa A, która występuje u około 38% ludzi, a najrzadszą grupa AB obecna tylko około 8% ludzi. Z kolei osób Rh dodatnich jest zdecydowanie więcej niż Rh ujemnych, bo aż około 85% – dodaje Jolanta Adamczewska. Kontrola przyboksowa Polega ona na oznaczeniu grupy krwi czyli antygenów układu AB0 i antygenu D z układu Rh u dawców krwi. Oso-

świat dawcy

ba posiadająca antygen D określana jest jako Rh dodatnia, zaś brak antygenu D powoduje, że tę osobę określamy jako Rh ujemną. Kontrola przyboksowa wykonywana jest we wszystkich pojemnikach z krwią pobraną od dawców w RCKiK, jak również we krwi zwożonej codziennie od dawców z całego województwa łódzkiego. Badania kontroli przyboksowej wykonywane są przez dwie osoby. Jedna nakrapia na płytkę odczynniki: anty-A (niebie-


dla dawcy Zdjęcie płytki podczas wykonywania kontroli przyboksowej W kolumnie pierwszej znajduje się odczynnik anty-A (niebieski), w drugiej anty-B (żółty), w trzeciej anty-D (bezbarwny). Poziomo nakrapiane są próbki krwi od danego dawcy (numery 249, 237, 240, 234 to numery z pojemników z krwią). Po kilku chwilach następuje aglutynacja – na zdjęciu widoczna np. tylko z odczynnikiem anty-A dla próbki 237. Zatem ten dawca ma grupę A Rh-. Dla próbki 249 aglutynacja nie wystąpiła – zatem odczytywana grupa to 0 Rh-. Dla próbki 240 oznaczona grupa krwi to A Rh+ (wystąpiła aglutynacja pod wpływem odczynnika anty-A oraz odczynnika anty-D).

ski) anty-B (żółty) i anty-D (bezbarwny), a następnie przy pomocy jednorazowych nakłuwaczy dodaje po 3 krople krwi dawcy z pilotki (plastikowego wężyka znajdującego się przy każdym pojemniku z krwią). Reakcja w postaci aglutynacji (zlepy krwinek) lub jej braku, odczytywana jest po krótkim czasie. Druga osoba dokonuje zapisu reakcji w komputerze. Następnie drukowane są etykiety z grupą krwi, którymi oklejane są pojemniki z krwią. Wszystko jest jeszcze raz dokładnie sprawdzane, a następnie krew wędruje do Działu Preparatyki, gdzie podlega dalszej obróbce. Trudne przypadki Podczas oznaczania grupy krwi nie zawsze wszystko jest proste. Czasami zespół ma do czynienia z problematycznymi grupami krwi. U niektórych dawców występuje słaba odmiana antygenu A lub B. Problem może wystąpić także podczas oznaczenia antygenu D, gdyż są dawcy z osłabioną ekspresją D lub kategorią tego antygenu. Takie osoby są oznaczane jako Rh D dodatnie, ale jeśli sami w przyszłości wymagaliby leczenia krwią, należy im podawać krew Rh D ujemną. Te wszystkie trudne przypadki rozpracowane są dokładnie. Tu działalność tej Pracowni kończy się, a do pomocy wkracza Pracownia Badań Konsultacyjnych, o której więcej informacji w następnym numerze. Pobrana od dawców krew jest oznaczana za każdym razem, kiedy trafia do Regionalnego Centrum Krwiodawstwa. – Nie ma tu znaczenia, czy dawca oddaje krew po raz pierwszy, czy kolejny. Musimy mieć całkowitą pewność, jaką grupę

krwi ma pobrana donacja – wyjaśnia kierownik J. Adamczewska. Badanie HLA Trzecie zupełnie odmienne zadanie tej pracowni, to badanie przeciwciał antyHLA. HLA to ludzki odpowiednik układu MHC, czyli głównego układu zgodności tkankowej. - Badania przeciwciał anty-HLA wykonujemy u biorców, u których wystąpił odczyn po przetoczeniu składników krwi - czyli organizm pacjenta źle zareagował np. wystąpiła gorączka, dreszcze lub inna niewłaściwa reakcja – wyjaśnia kierownik pracowni. - Ma to na celu ustalenie, jakimi składnikami krwi należy pacjenta leczyć w przyszłości. Wykonujemy także poszukiwanie tych przeciwciał jeśli u pacjentów otrzymujących płytki krwi nie ma efektu leczniczego - może to być spowodowane m.in. występowaniem przeciwciał anty-HLA do antygentów znajdujących się na płytkach. Przeciwciała te powodują szybkie niszczenie płytek. W takim przypadku pacjentom nie wolno podawać płytek od przypadkowych dawców, ale tylko od wyselekcjonowanych w procesie badań. Płytki następnie są pobierane metodą aferezy czyli na separatorze komórkowym. Próbki krwi od takich dawców pobierane są dla naszej pracowni. Z nich izolowane są limfocyty a następnie nastawiana jest „próba zgodności” z surowicą pacjenta. Niektórzy dawcy odpadają na tym etapie. Wynik ujemny - zgodna próba pozwala na przetoczenie KKP (koncentratu krwinek płytkowych) i oczekiwanie, że po takim leczeniu stan chorego znacznie się polepszy.

świat dawcy

Karta identyfikacyjna grupy krwi – karta wielkości karty kredytowej z danymi osobowymi i grupą krwi właściciela. Można ją otrzymać w punktach pobierania, uiszczając jednorazowo opłatę 3 zł lub podczas trzech kolejnych pobrań krwi oddać jedną czekoladę. Pracownia kontroli serologicznej i HLA jest jedną z czterech, wchodzących w skład działu immunologii transfuzjologicznej. Pozostałe pracownie to: grup krwi krwiodawców, badań konsultacyjnych oraz pracownia biorców. Serologia – to dziedzina nauk medycznych, część immunologii, zajmująca się interakcją pomiędzy antygenami i przeciwciałami, jak również rozwojem metod badania obecności antygenów oraz przeciwciał i tym samym identyfikację patogenu lub przeciwciał we krwi, umożliwiając diagnostykę niektórych chorób (np. boreliozy albo kiły). Naturalnie też badanie serologiczne ma swoje ograniczenia, mianowicie: zakażony organizm musiał już przed badaniem wytworzyć przeciwciała w wystarczającej koncentracji. Główny układ zgodności tkankowej (MHC, z ang. major histocompatibility complex) – zespół białek, odpowiedzialnych za prezentację antygenów limfocytom T. Swoją nazwę zawdzięczają temu, że zostały odkryte jako pierwsze i najważniejsze białka decydujące o utrzymaniu się lub odrzuceniu przeszczepu, a zatem odpowiadające za zgodność tkanek dawcy i biorcy. Wyróżnia się trzy klasy MHC, które różnią się pełnionymi funkcjami. Ludzkie MHC określane są mianem HLA (ang. human leukocyte antigens – ludzkie antygeny leukocytarne).

21


dla dawcy

Kopalnia współpracy Punkt pobrań krwi w Bełchatowie powstał w połowie lat 80. przy ówcześnie otwieranym szpitalu i aktualnie jest jednym z punktów, który krew pobiera od dawców codziennie. O pracy w punkcie pobierania w Bełchatowie opowiadają Izabela Kozioł i Danuta Kotlicka Współpracujemy ze szkołami na terenie powiatu bełchatowskiego, dlatego tak organizujemy pracę, aby zawsze w czwartki móc wyjechać do uczniów. Dlatego zazwyczaj dawcy mogą przychodzić do nas od godzin porannych prawie do południa. Ale w czwartki, kiedy organizowane są ekipy wyjazdowe do szkół, kończymy pracę w punkcie o 10.00, aby najpóźniej o 10.30 rozpocząć akcję w jednej z ośmiu szkół na terenie powiatu. Współpracujemy z pięcioma szkołami ponadgimnazjalnymi na terenie Bełchatowa, dwoma w Zelowie i jedną w Szczercowie. W zależności od wielkości szkoły ekipy organizowane są tam 3 do 4 razy w roku. Dodatkowo na terenie, który obejmujemy swoją działalnością, działają kluby Honorowych Dawców Krwi, z którymi także utrzy-

mujemy stały kontakt. Dwa duże – przy kopalni oraz przy elektrowni, oraz także miejski klub PCK w Bełchatowie, klub PCK w Zelowie, w Kleszczowie, a także przy Komendzie Miejskiej Policji w Bełchatowie. Czasami krwiodawcy przychodzą do Punktu, najczęściej jednak kluby organizują wspólne oddawanie w konkretny dzień (jak np. Policja podczas WOŚP). Można nas także zobaczyć podczas różnych imprez towarzyszących na terenie całego powiatu. W czerwcu na Dniach Bełchatowa, w miesiącach letnich podczas wydarzeń organizowanych przez parafie... Staramy się współpracować nie tylko z nauczycielami czy klubami, ale także władzami samorządowymi. Dużo czasu poświęcamy młodzieży – chodzimy na prelekcje do szkół, wyjaśniamy na

czym polega oddawanie krwi, jak przebiega i dlaczego warto. I chociaż mamy dla uczniów drobne upominki, młodzi ludzie powtarzają, że oddają krew bo chcą. Na przestrzeni ostatnich lat możemy powiedzieć, że odwiedza nas coraz więcej młodych osób, dla których nie jest problemem wstać rano i zacząć dzień od wizyty w punkcie pobierania krwi. To cieszy. Osoby chcące zorganizować akcję pobierania krwi na ternie gmin: Bełchatów, Dróżbice, Kleszczów, Kluki, Rusiec, Szczerców, Zelów mogą kontaktować się z Punktem pod numerem telefonu: 667 953 962 lub osobiście: Bełchatów ul. Czapliniecka 93/94, przychodnia MegaMed.

Pytania najczęściej zadawane na forum internetowym na stronie www.krwiodawstwo.pl Odpowiada dr Maria Śniecikowska z RCKiK w Łodzi Czy osoby z Łodzi oddające osocze mogą otrzymać „dożywotnią migawkę”? Jeśli tak to po oddaniu ilu litrów? Bilet w Łodzi przysługuje po oddaniu 22 l krwi, czyli po oddaniu 66 l osocza (1 l krwi to 3 l osocza) dla mężczyzn i kobiet jednakowo. Czy osocze może oddać każdy zdrowy krwiodawca? Czy są jakieś inne wymagania względem takiego dawcy? Każdy dawca krwi może zostać dawcą osocza. Można zgłosić się do oddania osocza miesiąc po oddaniu krwi pełnej. Czy pierwszy raz od razu można oddać płytki lub osocze czy najpierw należy oddać krew pełną? Dawca może przy pierwszym zgłoszeniu oddać płytki bądź osocze. Proszę informować o chęci oddania określonego składnika krwi w trakcie rejestracji. Po jakim czasie po zakończeniu leczenia lekiem Teraflue można oddać krew?  Dwa tygodnie po ustąpieniu objawów chorobowych i odstawieniu leku.  22

Czy odżywki (kreatyna, tauryna) przeszkadzają w oddawaniu krwi ? W tracie brania odżywek nie można oddawać krwi.  Czy może oddać krew ten kto się odczula czyli przechodzi immunoterapię? W trakcie odczulania nie można oddawać krwi. Można zgłosić się do oddania krwi 6 miesięcy po zakończeniu procesu odczulania.  Czy podczas oddawania krwi można poprosić ekipę o wykonanie kompleksowych badań krwi i dostarczenie wyników w następnej akcji?  U krwiodawcy w trakcie każdej donacji oznaczany jest poziom hemoglobiny oraz wykonywane są badania w kierunku nosicielstwa kiły, HIV, wirusa żołtaczki typu B i C. Innych badań nie wykonujemy.

świat dawcy


dla dawcy

ć a t ę i m a p m y ? i O cz w r k m e i n a d d o d e z r p zjedz ergii, dlatego

zebuje en i słodZjedz śniadanie. Twój organizm potr lekkostrawne

ź na czczo y było ono cji. Jeśli jedNajlepiej, ab Nie przychod ). ie an d ia ka pizzy z kola śn ał ie w g ka ru st (d ia ie m za łuste mięso, śniadan ułka z dżemem ś/jadłaś tłuste potrawy (t b e zi ęd b a sz dni z oddai jadłe kie. Lep aj trzy-cztery ddaniem krw o ek cz ed d o rz p l o eń nak dzi piłeś alkoh golonka) lub zapiekanka, niem krwi. ełnij je nów – uzup ły p ra lit ł ó ło p d wizytą Pij wasz się oko i w dniu oddania. Prze y zb o p w re y sok, jak Oddając k y, dodatkow zień przed, at d rb o e n h w k ró e a b Z ku zawczasu. wypij pełen pobierania ie kc n u p w lną itp. wodę minera ją ie zagęszcza niepotrzebn te o lis d o o w sm o e et sp ancj Nie pal krwi lub naw rosach subst ia ie an ap p aw d w d o te Zawar łużyć czas co może wyd oddać. Twoją krew, z w stanie jej es zi ęd b ie n wać, że nym ptasznie jesteś ran c ię w i śl ę Je si e. w jakich obrz Wyśpij neś czuć się d lko sprawdzić, ie ty j in ta w o ię p m Pa ew . Oddając kr krwi o 7.30 jscowości. usisz oddawać bierania krwi w twojej mie kiem – nie m kt Po ynny jest Pun godzinach cz

i motożsamości gotowy do oddania krwi nie entu

wyspany Weź dokument ny, napojony,

sobą dokum zo śli nie masz ze ty, prawo jazdy je , ca aw Nawet najed d jestrować jako amości to: dowód osobis NIE SĄ: żesz się zare ment tożs m tożsamość ku cy o ją D za i. rd śc o ie potw tożsam ja krwiookumentem a, legitymac (D ck . rt en o d u zp st as p ja lub ymac szkolna, legit legitymacja ka). dawcy, migaw cznym, ale je Odpoczniji nie wiąże się z wysiłkiem fizysz wziąć udział nia chce Oddanie krw nktu Pobiera u P z , wspinaczka iu śc yj do autobusu śli po w g ie b . p (n ci się w głoWF oże zakręcić w zajęciach m ), o potr ię p 7 na dzie jesteś, po schodach siądź tam, g u boji łę ac g i tu sy kolana) zy d ię m wie. W takiej a w asz przodu (gło po prostu m chyl się do ę nie dzieje, si o óre eg kt zł , ic ek N in . krw ko oddychaj czerwonych j ie n m ę ch we krwi tro tlen. transportują

świat dawcy

23


Planowany harmonogram ekip na miesiące wiosenne, (marzec, kwiecień, maj) Powiat Kutnowski Dybów, Parafia ul. Jesienna 2 Krośniewice, Urząd Gminy Kutno, ul. Królewska Ostrowy , Cukrownia Żychlin, Dom Kultury ul. Fabryczna 1 Powiat Pabianicki Pabianice, ZSP Nr 3 ul. Gdańska 5 Pabianice, ZSP Nr 2 Powiat Piotrkowski Baby, Szkoła Podstawowa ul. Piotrkowska 20 Gorzkowice, OSP ul. Cmentarna 2 Piotrków Tryb., Kościół NSJ Przygłów, Parafia Ręczno, Parafia ul. Głowna 19 Wola Krzysztoporska, Dom Kultury ul. Południowa 2 Powiat Radomszczański Kleszczów Kleszczów, OSP ul. Głowna 74 Przedbórz, Miejski Dom Kultury Radomsko, Dom Kultury ul. Brzeźnicka 6 Radomsko, Targowica ul. Targowa Powiat Sieradzki Biskupice, OSP Brzeźnio, Salka Katechetyczna ul. Kościelna 13

Sieradz, OSP ul. Krakowskie Przedmieście Sieradz, ZSP Rr 1 ul. Piłsudskiego 5 Warta, LO im.Leona Kruczkowskiego ul. 3-go Maja 29 Powiat Bełchatowski Bełchatów, ZSP Nr 1 ul. 1. Maja 6 Bełchatów, ZSP Nr 2 ul. Czapliniecka 72 Bełchatów, ZSP Nr 4 ul. Czapliniecka 98 Zelów, ZSP Nr 1 ul. Kilińskiego 5 Powiat Łowicki Łowicz, II LO Medyk ul. Ułańska 2 Łowicz, Przychodnia Powstańców 37 (w każdy poniedziałek) Łowicz, ZSP Nr 1 ul. Podrzeczna 30 Łowicz, ZSP Nr 2 ul. Blich 10 Łowicz, ZSP Nr 4 ul. Kaliska 5 Powiat łódzki wschodni Koluszki, Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej ul. Słowackiego 28 Koluszki, UM ul. Brzezińska 32 Powiat Łęczycki Daszyna, Urząd Gminy ul. Daszyna 34 A

Grabów, OSP pl. T. Kościuszki Leśmierz, Ośrodek Zdrowia, Łęczyca, Kościół o. Bernardynów ul. Poznańska 18 A Łęczyca, Kościół Św. Andrzeja ul. Kościelna Piątek, Urząd Gminy ul. Rynek 16 Świnice, Warckie OSP ul. Szkolna Witonia, Ośrodek Zdrowia Witonia Powiat Poddębicki Poddębice, Stadion Miejski ul. Mickiewicza 19 Powiat Skierniewicki Maków, Gimnazjum Św. Wojciecha ul. Akacjowa Skierniewice, ul. Floriana1 Skierniewice, ZSZ Nr 1 ul. Pomologiczna 6 Skierniewice, ZSZ Nr 2 ul. Pomologiczna 33 Skierniewice, ZSZ Nr 3 ul. Działkowa 10 Powiat Wieluński Wieluń, ZSZ nr 2 im.Długosza, ul. Traugutta 12 Wieluń, Policja, ul. Warszawska 22 Wieluń, InterMarche, ul. Warszawska 8 Lututów, Urząd Gminy, ul. Klonowska Trębaczew

Powiat Łaski Łask, ZSO Ostrów 55 Łask, ZSP Nr 2, Warszawska 13 Łask, ZSP Nr 1, 9-go Maja 28 Buczek, Samodzielny Publiczny Zakład Podstawowej Opieki Zdrowotnej w Buczku, ul. Prosta 3 Powiat Rawski Rawa Mazowiecka, Rejonowa Przychodnia Specjalistyczna Niepodległości 8 Powiat Zgierski Zgierz, Szkoła Podstawowa nr 2 Szczawińska 2 Miasto Łódź Łódź, INFOSYS ul. Piłsudskiego 22 Łódź, Manufaktura MOTO SERCE Łódź, Miejska Przychodnia Widzew, Piłsudskiego 157 Łódź, MPK ul.Wierzbowa 51 Łódź, Parafia Klaretyńska Łódź, TPSA ul. Wólczańska 22

Pełen wykaz ekip, wraz z adresami oraz godzinami znajduje się na stronie: www.krwiodawstwo.pl

Punkt Pobierania

Adres

Dni i godziny działania punktu

Bełchatów

ul. Czapliniecka 93/94, przychodnia „MegaMed”, tel.: 667 953 962

poniedziałek - środa: 8:30 - 11:30, czwartek: 8:00 - 10:00, piątek: 8:00 - 11:00

Kutno

ul. Kościuszki 52, Szp. Miejski, tel.: 667 953 965

poniedziałek - piątek: 8:00 - 11:00

Łask

ul. Warszawska 62, SPZOZ Szpit., tel.: 43 675 55 55

poniedziałek: 8:00 - 11:00

Łęczyca

ul. Zachodnia 6 SPZOZ, tel.: 24 721 51 69

poniedziałek - środa: 8:00 - 10:00, piątek 8:00 - 10:00

Łódź

ul. Franciszkańska 17/25, RCKiK tel.: 42 61 61 400

poniedziałek: 7:30 - 14:30, wtorek: 7:30 - 17:30 środa: 7:30 - 14:30, czwartek: 7:30 - 17:30 piątek: 7:30 - 14:30, sobota: 7:30 - 13:30

Opoczno

ul. Partyzantów, Szp. Rej., tel.: 667 953 968

poniedziałek: 8:00 - 12:00

Pabianice

ul. Jana Pawła 68, Szp. Miejski, tel.: 42 21 49 41

poniedziałek - środa: 8:30 - 11:30, czwartek: 8:00 - 9:30, piątek: 8:00 - 11:00

Piotrków Trybunalski

ul. Wojska Polskiego 77, Przychodnia, tel.: 44 647 30 30

poniedziałek - wtorek: 8:00 - 11:30 środa - czwartek: 8:00 - 11:00, piątek: 8:00 - 11:30

Radomsko

ul. Prymasa Wyszyńskiego 14, Szpital telefon: 692 901 307

poniedziałek - wtorek: 8:00 - 10:30 środa - czwartek: 8:00 - 10:00, piątek: 8:00 - 10:30

Sieradz

ul. Armii Krajowej 7, Szp. Woj., tel. 43 822 25 79

wtorek: 8:00 - 11:00, czwartek - piątek: 8:00 - 11:00

Skierniewice

ul. Nowobielańska 61, O. Widok tel.: 46 832 53 72

poniedziałek - środa: 9:00 - 12:00, piątek: 9:00 - 12:00

Tomaszów Mazowiecki

ul. Jana Pawła 35, Szp. Rejonowy, tel.: 667 953 966

poniedziałek - piątek: 8:30 - 11:00

Wieluń

ul. Sieradzka 56, SPZOZ Przych., tel.: 665 856 500

poniedziałek - środa: 8:00 -10:00

Zduńska Wola

ul. Krolewska 29, SPZOZ, tel.: 43 824 41 23

poniedziałek: 8:00 - 11:00, środa: 8:00 - 11:00, piątek: 8:00 - 11:30

Wieruszów

ul. Sportowa 4, KS PROSNA, tel.: 665 856 500

piątek: 8:00 - 11:00

Świat Dawcy nr 5  

Magazyn dla krwiodawców z woj. łódzkiego

Advertisement