Page 1

SEKCJA ORGANIZACJI HONOROWEGO KRWIODAWSTWA - s. 14 Kwartalnik bezpłatny JESIEŃ nr 3(11)/2012

swiat

dawcy Nasze zdrowie według nas samych

Jak to robią inni?

Temat numeru:

Cała Polska walczy

z nadciśnieniem


W

Aneta Świątczak

iemy jak dbać o zdrowie i chętnie o tym mówimy. Niestety tylko mówimy, co pokazują wyniki badań zaprezentowane na stronie 3. Liczę jednak, że czytelnicy Świata Dawcy, to osoby świadomie dbające o swoje zdrowie, dlatego tym razem jako temat numeru przybliżamy nadciśnienie i sposoby jego uniknięcia. Wierzę, że pozyskane informacje przekażecie swoim rodzinom i zadbacie odpowiednio wcześniej o swoje zdrowie. Na początku jesieni podsumowujemy także wakacyjne akcje oddawania krwi – a tych przez całe wakacje nie brakowało. Pokażemy także jak zorganizować akcję u siebie w pracy czy szkole. Dlatego też swoją działalność przybliży Sekcja Propagowania Honorowego Oddawania Krwi, która wspiera indywidualnych organizatorów oraz kluby w organizacji akcji promocyjnych, spotkań oraz samego oddawania krwi. Promując honorowe oddawanie krwi w Polsce podglądamy także jak to robią inni – i tym razem prezentujemy kampanie z Kolumbii i Brazylii.

swiat

Serdecznie zachęcam do lektury jesiennego numeru Świata Dawcy – i czekam na Wasze opinie o magazynie.

dawcy Wydawca: Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi ul. Franciszkańska 17/25 91-433 Łódź

Kontakt z redakcją: ul. Franciszkańska 17/25, 91-433 Łódź tel. 42 61 61 407, e-mail: propagowanie@krwiodawstwo.pl

Redaktor naczelny: Aneta Świątczak

Autorzy: Dominika Kuśmider, Emilia Michalak, Joanna Szymczak, Maria Śniecikowska, Agnieszka Wierzbowska, Michał Zamolski

Foto/Grafika: nextstep.net.pl, dreamstime.com, materiały prasowe, stefbra, piktografika

Korekta: Emilia Michalak

Realizacja: NextStep.net.pl

edytorial starter 3 Nasze zdrowie w opinii nas samych 4 4 5 6 7

Całe wakacje z krwiodawcami Ekwiwalent kaloryczny Łodzianie podwinęli rękawy. Rekordowo! Miś Uszatek zachęca do oddawania krwi Dawcy płytek bez kolejki

temat numeru 8 10 11 12

Cała Polska leczy nadciśnienie Skazani na nadciśnienie? Warto mieć ciśnienie na aktywność fizyczną Kawa a nadciśnienie; Leczenie nadciśnienia

ludzie 14

Sekcja Organizacji Honorowego Krwiodawstwa

dla dawcy 16 17 18 20 21 22 23 24

Jak zorganizować akcję oddawania krwi Jak to robią inni? Trzeba być świadomym dawcą Krzyżówka z nagrodami Kwestionariusz dawcy Planowany harmonogram ekip Wykaz stałych punktów pobierania Plakat do wycięcia! Dopisz tylko termin akcji

Jesteśmy na portalu facebook: www.facebook.com/Swiat.Dawcy

swiat

dawcy


starter

Nasze zdrowie w opinii nas samych Większość Polaków zadowolona jest ze swojego stanu zdrowia i uważa się za osoby dbające o siebie, jednak niewielu podejmuje konkretne działania prozdrowotne, jak np. uprawianie sportu, czy regularne badania profilaktyczne - wynika z sondażu CBOS.

nr 3(11)/2012

3


starter Całe wakacje z krwiodawcami Wakacje to zawsze okres kiedy krwi jest za mało w stosunku do potrzeb. Dlatego jak co roku prowadziliśmy akcje wyjazdowe do dawców

P

rzez całe wakacje nasz ambulans można było spotkać w różnych punktach Łodzi i województwa. Akcje krwiodawstwa odbywały się przy pasażu Schillera (ul. Piotrkowska 112), przed centrum handlowym Manufaktura, przy redakcji Gazety Wyborczej w Łodzi a także na wielu festynach odbywających się na terenie województwa łódzkiego. Podczas akcji przy redakcji Gazety Wyborczej (w środy) oddało krew ponad 130 osób, w Manufakturze (wtorki i piątki) przez całe wakacje odwiedziło nas prawie 350 osób (z czego ponad 280 oddało krew) a w pasażu Schillera (w czwartki) ponad 100 osób. Każdy taki wyjazd był okazją do pozyskania od 10 do 26 dawców! A dla odwiedzających nas osób mieliśmy przygotowane upominki – niektórzy dawcy otrzymali od nas karnety do kina (dzięki współpracy z centrum Helios) lub na basen (współpraca z Łódzkim Sportowym Towarzystwem Waterpolowym).

Ekwiwalent kaloryczny czyli 8 czekolad za oddanie krwi Jak podają naukowy z Cochrane Collaboration – międzynarodowej organizacji prowadzącej analizy medyczne – jedzenie czekolady dobrze wpływa na zdrowie!

W

edług badaczy zawarte w kakao substancje rozluźniają naczynia krwionośne, dodatkowo jeden ze składników ziarna kakaowca (flawanol) pobudza nasz organizm do produkcji azotu – co wpływa na regulację ciśnienia tętniczego. Zmniejsza to poziom glukozy i złego cholesterolu we krwi, obniżając ryzyko zachorowań na choroby serca. Naukowcy podkreślają jednak, że najzdrowsza jest gorzka czekolada. Każdy krwiodawca po oddaniu krwi otrzymuje tak zwany „ekwiwalent kaloryczny” czyli równowartość energetyczną oddanej krwi – w województwie łódzkim jest to 8 tabliczek czekolady.

swiat

4

dawcy


starter Łodzianie podwinęli rękawy. Rekordowo! Ponad 7000 osób wzięło udział w mierzeniu ciśnienia tętniczego w styczniu ustanawiając tym samym rekord świata 14 stycznia 2012 (sobota) na rynku Manufaktury odbyła się akcja społeczna, której celem było zwrócenie uwagi Polaków na problem nadciśnienia tętniczego (więcej o tym na dalszych stronach Świata Dawcy). Akcja „Łodzianie! Czas podwinąć rękawy!” zakładała przeprowadzenie Wielkiego Badania Łodzian, połączonego z biciem rekordu Guinnessa w ilości pomiarów ciśnienia krwi w ciągu ośmiu godzin. Aby ustanowić rekord potrzeba było min. 5000 osób. W akcji wzięły jednak udział 7482 osoby – bijąc tym samym rekord Guinessa! Organizatorem wydarzenia był Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1 im. N. Barlickiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, Centrum Handlowe Manufaktura oraz portal Novamed.pl.

Wampiriady Jesienią studencka Łódź zostanie opanowana przez Wampiry! Akcja odbędzie się najprawdopodobniej w listopadzie. Jeśli jednak jesteś studentem i wróciłeś już na zajęcia – zapraszamy do odwiedzenia Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa wcześniej. Nie chcesz czekać do listopada? Oddając krew we wrześniu – będziesz mógł (mogła) oddać ją także w listopadzie (po 60 dniach). Terminy wampiriad zostaną podane na stronie www.krwiodawstwo.pl oraz na www.wampiriada.pl.

nr 3(11)/2012

swiat

5


starter Miś Uszatek zachęca do oddawania krwi Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa nawiązało współpracę z Muzeum Bajki Se-Ma-For 30 sierpnia 2012 roku Miś Uszatek razem z wolontariuszami PCK Łódź zachęcał przechodniów do oddawania krwi. Kiedy rodzice maluchów wchodzili do ambulansu, ich pociechy bawiły się obok. Dodatkowo na dużym telewizorze wyświetlane były bajki, które wyprodukował łódzki Se-Ma-For (m.in. „Piotruś i Wilk”, który w 2007 roku otrzymał Oskara za Najlepszy Krótkometrażowy Film Animowany). Rodziców z dziećmi zapraszamy także do punktu pobierania w Łodzi, gdzie obok rejestracji przygotowany jest kącik malucha.

Pomysł na wakacje? Wolontariat Podczas wakacyjnych akcji pobierania krwi, prócz pracowników Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa, można było spotkać wolontariuszy z Polskiego Czerwonego Krzyża o. Łódź oraz z Pałacu Młodzieży. Młodzież rozdawała ulotki i namawiała do oddawania krwi. - To nie jest dla nas obowiązek, przychodzimy pomagać w akcjach krwiodawstwa, bo dzięki temu możemy pomoc razem większej liczbie potrzebujących osób – mówi Karolina, jedna z wolontariuszek PCK. - Zachęcamy do wzięcia udziału głównie młode osoby, dla których czasami to jest pierwszy kontakt z honorowym oddawaniem krwi – dodaje Justyna. - A poza tym jest tutaj wesoło, możemy poznać wiele osób, spędzić czas na powietrzu oraz pobawić się z dziećmi, gdy ich rodzice wypełniają kwestionariusze – dodają z uśmiechem. Że wolontariat to świetny sposób na wakacje potwierdza także Alicja, sama nie może oddawać krwi, więc postanowiła wraz ze znajomymi działać jako wolontariusz przy Pałacu Młodzieży – Zapisałam się trochę z nudów, ale to była bardzo dobra decyzja – dodaje. Wakacje to czas kiedy część dawców wyjeżdża na wakacje, stąd pomysł na dodatkowe atrakcje podczas letnich wyjazdów do krwiodawców. – Mieliśmy przygotowane karnety na basen i wejściówki do kina. Rozdawaliśmy także cukierki i baloniki, wszystko po to, aby w okresie wakacyjnym przyciągnąć krwiodawców – przyznaje Aneta Świątczak, koordynator Sekcji Organizacji Honorowego Krwiodawstwa.

swiat

6

dawcy


starter

Dawcy płytek krwi – bez kolejki Dawcy płytek krwi są rejestrowani w RCKiK przy ul. Franciszkańskiej w Łodzi poza kolejnością Dawcą płytek może być każdy krwiodawca. Po oddaniu krwi pełnej, płytki można oddawać już po 30 dniach. W celu oddania płytek, prosimy o zgłaszanie się do Centrum Krwiodawstwa przy ul. Franciszkańskiej 17/25 w Łodzi od poniedziałku do piątku od godz 8 do 11.

Zmiany w Łęczycy

Punkt w Łasku Przypominamy, że w Łasku nie działa już stacjonarny punkt pobierania krwi. Dawcy mogą oddawać krew w Domu Kultury w Łasku, przy ul. Narutowicza 11. We wrześniu akcje odbędą się w dniach 5 i 19.09, następnie: 3, 17, 31 października; 7 i 21 listopada oraz 5 i 19 grudnia. Serdecznie zapraszamy.

nr 3(11)/2012

Od 1 września zostanie zamknięty punkt pobierania krwi w Łęczycy. Dawcy będą mogli jednak oddawać krew w SPZOZ przy ul. Zachodniej 6 w Łęczycy w każdy piątek września w godzinach od 8.00 do 10.00. Kolejne terminy akcji w Łęczycy zostaną podane na www.krwiodawstwo.pl. Drodzy krwiodawcy o terminach kolejnych akcji zaplanowanych w Łęczycy dowiecie się z naszej strony internetowej www.krwiodawstwo.pl lub pod numerem telefonu (42) 61-61-416.

7


temat numeru

Cała Polska leczy

nadciśnienie

Co to jest ciśnienie tętnicze? To siła, z jaką płynąca krew naciska na ściany naczyń krwionośnych. Metoda pomiaru ciśnienia pozwala na oznaczenie wysokości ciśnienia tętniczego krwi w chwili skurczu (ciśnienie skurczowe) oraz w trakcie rozkurczu (ciśnienie rozkurczowe). Wysokość ciśnienia zależy od:

siły skurczu serca,

liczby uderzeń serca na minutę,

objętości krążącej krwi oraz oporu, jaki stawiają płynącej krwi naczynia.

Ciśnienie tętnicze ulega zmianie w wielu przypadkach: wzrasta np. w trakcie niektórych rodzajów wysiłku fizycznego czy w momencie zdenerwowania, a obniża się np. w czasie snu. Wahania takie są normalnym zjawiskiem. Przyjęło się, że dla człowieka zdrowego ciśnienie tętnicze mierzone w warunkach spoczynku nie powinno przekraczać 120/80 mm Hg.

Od początku roku w Polsce trwa akcja „Cała Polska leczy nadciśnienie”. Ponieważ problem ten dotyczy ponad 30% dorosłych Polaków, postanowiliśmy przybliżyć dawcom krwi informacje o samym ciśnieniu i tym jak zadbać o jego prawidłowe wartości

N

adciśnienie tętnicze nie powstaje nagle, a rozwija się przez wiele lat. U osób, które zaniedbują systematyczny pomiar ciśnienia tętniczego, często dochodzi do długoletniego uszkadzania układu krążenia. Dopiero przy bardzo wysokim nadciśnieniu może dojść do bólów głowy, problemów ze wzrokiem lub snem, często występują również bóle w obrębie klatki piersiowej oraz uczucie niepokoju.

U kilku procent chorych z nadciśnieniem tętniczym udaje się wykryć chorobę powodującą wzrost ciśnienia - przewlekłą chorobę nerek, naczyń lub zaburzenia hormonalne. U większości pacjentów przyczyna pozostaje jednak nieznana. Istnieje dziedziczna skłonność do wysokiego ciśnienia, jednak występuje ono również u osób z nadwagą, pijących alkohol czy prowadzących siedzący tryb życia i narażonych na częsty stres. Szacuje się, że za 70% przypadków nadciśnienia tętniczego odpowiadamy my sami – a dokładnie nasz niezdrowy tryb życia. Istnieje więc wiele powodów występowania nadciśnienia, a wraz z rozwojem cywilizacyjnym zwiększa się liczba jego ofiar. Już co trzeci Polak choruje na nadciśnienie! Większość z nas może nie zdawać sobie sprawy z tego, że brak ruchu, złe odżywianie i higiena życia wpływają na powstawanie tego typu zagrożeń dla organizmu. Co ważne, w naszym organizmie znajduje się wtedy za mało substancji zwalczających nadmiar cholesterolu, powodowany przez to nadmiar tkanki tłuszczowej zmusza serce do cięższej pracy, co prowadzi do nadciśnienia i uszkodzenia tętnic. U chorych z nadciśnieniem szybciej rozwija się miażdżyca w tętnicach, częściej występuje choroba wieńcowa, zawał serca i udar mózgu, niewydolność serca i demencja. Drugą przyczyną występowania choroby są geny. Warto popytać, czy członkowie naszej najbliższej rodziny (rodzice czy dziadkowie) cierpieli na tę chorobę, gdyż jeśli tak, mamy spore szanse na jej odziedziczenie. Mnie to nie dotyczy (?) Większość osób nie wie, że cierpi na nadciśnienie, gdyż nie zawsze towarzyszą temu objawy typowe dla tej choroby (patrz strona obok). Nawet bóle głowy, uważane za typowy objaw wysokiego ciśnienia tętniczego, nie występują częściej

swiat

8

dawcy


u pacjentów z nadciśnieniem. Często choroba rozwija się podstępnie i niepostrzeżenie, a wystąpienie dolegliwości może być wynikiem już dokonanego uszkodzenia serca czy nerek.

Wśród najczęściej wymienianych objawów nadciśnienia, nasz niepokój powinny wzbudzić:

uderzenia ciepła,

Dlatego wszystkie objawy należy skonsultować z lekarzem (na przykład podczas wizyty w punkcie pobierania krwi!). Jest to niezwykle istotne, gdyż dla skuteczności leczenia choroby znaczenie ma jej jak najwcześniejsze wykrycie. Nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się, jeśli podczas dwóch kolejnych wizyt u lekarza stwierdza się, że skurczowe ciśnienie tętnicze krwi wynosi co najmniej 140 mm Hg lub ciśnienie rozkurczowe co najmniej 90 mm Hg. Ze względu na zagrożenie, jakie niesie ze sobą nierozpoznane i nieleczone nadciśnienie, każdy zdrowy dorosły powinien kontrolować swoje ciśnienie co najmniej raz w roku.

zaczerwienie twarzy i klatki piersiowej,

zawroty głowy,

pulsowanie w skroniach,

szum w uszach,

Jak samodzielnie mierzyć ciśnienie?

chrapanie,

śnieniomierza znajdował się w odległości ok. 2 cm powyżej zgięcia łokciowego, a ręka, na której dokonywany jest pomiar, luźno leżała na stole. Pierwszy pomiar należy odrzucić. Następnie najkorzystniej jest przeprowadzić dwa pomiary, przy zachowaniu odstępu ok. 2 minut, a do specjalnego dzienniczka pomiaru zapisać średnią wyciągniętą z tych dwóch wartości. Należy pamiętać, że ciśnienie tętnicze w ciągu dnia zmienia się. U osoby zdrowej różnice w wynikach pomiaru mogą wahać się nawet do 20 mm Hg, u chorej – jeszcze więcej. Oznacza to, że osoby z podwyższonym ciśnieniem nie powinny badać się częściej niż dwa razy w ciągu doby.

bezsenność, zasłabnięcia, rozdrażnienie i impulsywność,

duszności, Dokonując samodzielnie pomiaru należy pamiętać, by dolny brzeg mankietu ci-

potliwość.

Klasyfikacja ciśnienia tętniczego wg Europejskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego

nr 3(11)/2012

Ciśnienie skurczowe (w mm Hg)

Ciśnienie rozkurczowe (w mm Hg)

Ciśnienie optymalne

niższe niż 120

niższe niż 80

Ciśnienie prawidłowe

120-129

80-84

Ciśnienie wysokie prawidłowe

130-139

80-85

Stopień 1 nadciśnienia (łagodne)

140-159

90-99

Stopień 2 nadciśnienia (umiarkowane)

160-179

100-109

Stopień 3 nadciśnienia (ciężkie)

180 i wyższe

110 i wyższe

Izolowane nadciśnienie skurczowe

140 i wyższe

niższe niż 90

9


temat numeru Nadciśnienie tętnicze zostało uznane w 2002 r. przez ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) za największe zagrożenie dla zdrowia ludzkości w XXI wieku. W Polsce już ponad 30% dorosłych, czyli więcej niż 8 milionów osób, cierpi na tę chorobę. Nadciśnienie częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet i pojawia się zazwyczaj w czwartej lub piątej dekadzie życia. To w głównej mierze od nas zależy stan naszego zdrowia. Najłatwiej jest zacząć od zmiany diety, sprawdzania kaloryczności posiłków i ich wartości odżywczej. Porady lub pomocy możemy szukać u lekarzy specjalistów, jak również w fachowej literaturze.

Skazani na nadciśnienie? Badania medyczne dowodzą, że można znacząco zmniejszyć ryzyko pojawienia się nadciśnienia tętniczego? Należy wystrzegać się czynników wysokiego ryzyka

Niektóre pokarmy warto ograniczyć Niezwykle istotne jest ograniczenie spożywania soli, zastąpienie czerwonego mięsa rybami i drobiem, tłuszczy zwierzęcych roślinnymi, np. oliwą, zwiększenia ilości spożywanych owoców i warzyw do pięciu porcji dziennie. Spożywanie alkoholu powinno ograniczyć się do minimum, całkowicie zaś wykluczyć palenie papierosów. Warto także ograniczyć spożywanie słodyczy. Nadmierne spożywanie czekolady można zastąpić łyżeczką miodu, dżemu niskosłodzonego czy powideł. Czekolada mleczna powinna być zastąpiona gorzką i spożywana w maksymalnej ilości dwóch kostek. Po słodycze sięgajmy jak najrzadziej, tak by nie stało się to codziennym nawykiem. Zaleca się wyeliminowanie z diety batonów czekoladowych, lodów, cukru oraz chałwy.

W

śród czynników, które mogą przyczynić się do powstawania nadciśnienia wymieniane są: nadwaga – osoby z nadmiarem tkanki tłuszczowej są dwukrotnie bardziej narażone na ryzyko wystąpienia nadciśnienia tętniczego niż osoby szczupłe; spożywanie nadmiaru soli prowadzi do częstszego występowania nadciśnienia - wskazane jest spożywanie warzyw i owoców, ryb oraz nieprzetworzonych pełnoziarnistych produktów zbożowych; brak aktywności fizycznej – osoby, które podejmą regularną aktywność fizyczną, mają często obniżone ciśnienie. Osoby mało aktywne fizycznie mają większą skłonność do otyłości, która już bezpośrednio podnosi ryzyko nadciśnienia; nadmierne spożycie alkoholu; Niektóre płyny warto zwiększyć stres – długotrwały stres powoduje długofalowe podniesienie ciśnienia tętniczego, co w konsekwencji prowadzi do zmian chorobowych; palenie tytoniu – mimo że palenie nieznacznie podnosi ciśnienie krwi, to działa ono zbieżnie z nadciśnieniem, dodatkowo podwyższając ryzyko chorób serca i udaru mózgu.

Ponadto, powinno zwiększyć się ilość spożywanych płynów. Wskazana jest niegazowana woda mineralna, herbata zarówno owocowa jak i czarna czy zielona oraz czerwone wytrawne wino, w ilości jednej lampki maksymalnie raz w tygodniu. Ograniczeniu ulec powinny napoje typu gazowane wody mineralne, słodkie napoje gazowane, alkohol wysokoprocentowy oraz mocna kawa.

swiat

10

dawcy


temat numeru

Warto mieć ciśnienie na... aktywność fizyczną Czas spędzony przed telewizorem czy na kanapie można zamienić na długi spacer, czy ćwiczenia w domu lub na siłowni. Do aktywnego spędzania czasu warto zaprosić członków rodziny, przyjaciół czy sąsiadów. Razem łatwiej jest się mobilizować do wspólnego działania i przyjemniej spędza się czas. Wiąże się to również z ograniczeniem stresu, który ma ogromny wpływ na wysokość ciśnienia

Z

naczna część osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze nie wymagałoby podawania leków, gdyby potrafiła przestrzegać m.in. zaleceń dotyczących aktywnego trybu życia. WHO (Światowa Organizacja Zdrowia, ang. World Health Organization) w wytycznych dotyczących leczenia nadciśnienia tętniczego podkreśla, że priorytetowym, a zarazem nieodłącznym działaniem, zalecanym przez lekarzy w celu minimalizacji objawów nadciśnienia, jest leczenie niefarmakologiczne. Należy do niego właśnie aktywność fizyczna. Ludzie ceniący sobie ruch cieszą się lepszą kondycją, pamięcią i koncentracją. Poświęcając każdego dnia ok. 30-60 min na systematyczny ruch, tracimy zbędne kilogramy i - co za tym idzie - przeciwdziałamy bardzo poważnej chorobie, czyli otyłości, której często towarzyszy nadciśnienie tętnicze. Redukcja masy ciała jest więc jedną z najskuteczniejszych strategii obniżania ciśnienia. Istotny jest także fakt, że regularny wysiłek fizyczny wpływa na elastyczność naczyń krwionośnych, co przyczynia się do obniżenia ciśnienia. Udowodniono, że aktywny tryb życia może zmniejszyć wartości naszego ciśnienia tętniczego nawet do 10 mm Hg. Trening redukuje ryzyko wystąpienia zawału serca, osteoporozy, udaru czy cukrzycy, wpływa na dobry nastrój i samopoczucie, a bardzo często jest elementem umożliwiającym rozładowanie stresu i emocji. Badania pokazują, że dzięki ćwiczeniom fizycznym można zredukować śmiertelność całkowitą społeczeństwa na poziomie 27%. nr 3(11)/2012

Rady dla chcących zacząć ćwiczyć O czym należy pamiętać, przystępując do ćwiczeń:

liczą się regularne ćwiczenia (np. codzienne wejście po schodach; poranny 15 minutowy spacer z psem), a nie forsujący organizm trening;

dla nadciśnieniowców polecane są sporty aerobowe, czyli takie, dzięki którym organizm pobiera duże ilości tlenu, pobudzając do pracy cały układ krążenia, np. spacer, jog- ging, jazda na rowerze czy pływanie;

pamiętajmy o dostarczeniu organizmowi odpowiedniej ilości płynów, gdyż wysiłek fizyczny powoduje wzmożo- ne pocenie się i nadmierną utratę wody;

nie ćwiczmy po jedzeniu, a po obfitym posiłku odczekaj- my ok. 2 godzin, gdyż ćwiczenia po posiłku mogą spo- wodować zaburzenia czynności trawiennych, doprowa- dzając nawet do poważnych schorzeń, takich jak np. cho- roba wrzodowa;

pamiętajmy o rozgrzewce pozwalającej przygotować or- ganizm do wysiłku, a rozciągającej mięśnie i więzadła, co zapobiegnie m.in. zakwasom i kontuzjom;

unikajmy sportów siłowych, takich jak podnoszenie cię- żarów czy sztuki walki, ponieważ powodują one gwał- towne skoki ciśnienia, które dla nadciśnieniowca są bar- dzo niewskazane.

ćwiczmy systematycznie, gdyż tylko wtedy osiągniemy pożądany rezultat, pamiętając, że każda okazja do ak- tywności fizycznej jest dobra: przesiądźmy się z samocho- du na rower, korzystajmy ze schodów, a nie windy itp.;

11


temat numeru

Z

Kawa

a nadciśnienie Osoby chorujące na nadciśnienie tętnicze, które piją kawę regularnie, nie powinny się obawiać jej negatywnego wpływu na wartość ciśnienia. Natomiast chorzy pijący kawę sporadycznie, powinni z niej całkowicie zrezygnować

Leczenie

ciśnienia tętniczego Każdy chory, oprócz wyeliminowania czynników, które sprzyjają wzrostowi ciśnienia, powinien pozostać w kontakcie ze swoim lekarzem i regularnie umawiać się na wizyty kontrolne

czego to wynika? Od lat przypisuje się kawie o wiele większy wpływ na wzrost wartość ciśnienia tętniczego niż jest w rzeczywistości. Według badań naukowych, kawa powoduje zmianę wartości ciśnienia jedynie o 4 - 5 mm Hg w przypadku ciśnienia skurczowego oraz 8 - 10 mm Hg rozkurczowego. Faktem jest również to, że u osób, które spożywają kawę każdego dnia, wzrost wartości ciśnienia nie następuje. Dopiero osoby pijące ją okazjonalnie mogą zauważyć wpływ kofeiny i jej pochodnych na organizm (pobudzenie, drżenie rąk, itd.). Kawa niewielkim stopniu podwyższa ciśnienie i pobudza funkcjonowanie m.in. mózgu, jelit czy serca. Jest to spowodowane obecnością kofeiny oraz jej metabolitów, czyli teofiliny i teobrominy, a substancje te zwiększają wydzielanie neurotransmiterów, m.in. dopaminy, adrenaliny, noradrenaliny oraz serotoniny, silnie pobudzających pracę kory mózgowej, a w efekcie polepszających nastrój, pamięć oraz usuwających zmęczenie. Kawa poprawia funkcjonowanie mięśnia sercowego i mięśni szkieletowych zwiększających podatność na wysiłek fizyczny.

J

eśli zajdzie taka potrzeba, lekarz dobiera dla każdego pacjenta właściwy lek obniżający ciśnienie tętnicze, biorąc pod uwagę również inne występujące u niego choroby. Oczywiście nie istnieje najlepszy lek obniżający ciśnienie tętnicze, a chorzy nie tolerujący jednego leku mogą być skutecznie leczeni innym preparatem. Decyzja o wyborze lub zmianie preparatu należy do lekarza, który dobrze zna stan pacjenta z nadciśnieniem i na stałe prowadzi jego leczenie. W terapii nadciśnienia stosuje się leki moczopędne (diuretyki), które usuwają nadmiar soli z organizmu, betablokery

swiat

12

dawcy


temat numeru odciążające serce oraz leki rozszerzające naczynia i inne. Bardzo często dla odpowiedniego obniżenia ciśnienia tętniczego konieczne staje się jednoczesne stosowanie kilku leków. Należy bezwzględnie przestrzegać zasad przyjmowania leków ustalonych przez lekarza, gdyż tylko wtedy leczenie odniesie pożądany skutek. Stosowanie się do wskazówek lekarskich ograniczy ryzyko pojawienia się działań niepożądanych stosowanych leków. Oczy-

wiście należy jednocześnie systematycznie mierzyć ciśnienie. Pamiętajmy, że leczenie nadciśnienia tętniczego jest długotrwałym procesem i nie jest możliwe zlikwidowanie problemu przy zażyciu jednej tabletki. Natomiast niektórzy po przebyciu części kuracji po zobaczeniu pozytywnych wyników na ciśnieniomierzu zaprzestają dalszej kuracji.

Nadciśnienie u krwiodawców Nadciśnienie tętnicze nie pozwala na oddawanie krwi jeżeli wartości ciśnienia przekraczają granice 180/100 mmHg z tym, że lekarz może wyrazić zgodę na oddawanie krwi przez osoby przyjmujące leki obniżające ciśnienie (z wyjątkiem beta-blokerów) pod warunkiem normalizacji ciśnienia tętniczego krwi.

* (za : The American Journal of Clinical Nutrition, www.ajcn.nutrition.org 2.04.2012)

Według najwnowszych badań* kwas foliowy (zawarty głównie w liściastych warzywach) może zmniejszyć ryzyko nadciśnienia.

Program „Cała Polska leczy nadciśnienie” Głównym celem programu jest informacja na temat dostępnych i skutecznych rozwiązań prewencyjnych i terapeutycznych, które niesie nam medycyna. To w interesie pacjenta leży fakt, iż nie może on pozostać bierny, lecz musi wykonywać własną pracę w celu lepszej kontroli wartości ciśnienia, jak również zapobiegać oraz konsekwentnie leczyć nadciśnienie. Nadrzędnym zadaniem programu „Cała Polska leczy nadciśnienie” jest wyjaśnienie niejasności i wątpliwości, a nawet mitów na temat pochodzenia i konsekwencji choroby, a także kształcenie odpowiednich postaw pacjentów opartych o model systematycznej samokontroli pod opieką lekarza. Kampania realizowana jest przez Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego za pośrednictwem inicjatyw kierowanych do lekarzy oraz do społeczeństwa. Więcej informacji znajdziemy na stronie: http://e-medycyna.pl/cpln lub wpisując w wyszukiwarkę hasło: „Cała Polska leczy nadciśnienie”, a także uzyskamy od swojego lekarza czy farmaceuty.

nr 3(11)/2012

13


ludzie

Sekcja Organizacji Honorowego Krwiodawstwa

Aneta Świątczak, Joanna Szymczak i Dominika Kuśmider

Zajmują się organizacją ekip, prowadzą prelekcje, wymyślają akcje promujące honorowe krwiodawstwo, kontaktują się z dziennikarzami i zachęcają młodzież do oddawania krwi. Ot taki trzyosobowy dział marketingu

S

ekcja Organizacji Honorowego Krwiodawstwa (SHK) zajmuje się propagowaniem krwiodawstwa na terenie całego województwa łódzkiego. Zespół tworzą trzy dziewczyny: koordynator Aneta Świątczak oraz specjalistki do spraw organizacji: Joanna Szymczak i Dominika Kuśmider. Specjalnie dla Świata Dawcy panie odpowiedziały na kilka pytań odnośnie ich pracy.

swiat dawcy: W jaki sposób zachęcacie młodzież do oddawania krwi? Od września zaczynamy dzwonić do szkół w celu umówienia się na prelekcję. Tematyka prelekcji: 1. Główne założenia RCKIK; 2. Jak należy przygotować się do oddania krwi; 3. Dyskwalifikacje stałe i czasowe w oddawaniu krwi; 4. Jak należy zachować się po oddaniu krwi; 5. Komu krew jest potrzebna; 6. Bezpieczna krew. Udaje nam się

zorganizować nawet 50 spotkań z młodzieżą. Prelekcja trwa całą godzinę lekcyjną. Młodzież przed akcją wie jak ma się przygotować do oddania krwi. Pod koniec prelekcji przeprowadzamy konkurs o krwiodawstwie. Zadajemy pytania dotyczące naszego spotkania. Zwycięscy otrzymują od nas drobny upominek. Czy po prelekcji organizowany jest pobór krwi? Wspólnie z organizatorem umawiamy się na pobór krwi. Ustalamy godziny poboru, miejsce akcji, przewidywaną liczbę krwiodawców. Młodzież chętnie oddaje krew. Jednak przed każdą akcją potrzebne jest spotkanie, które wpływa na późniejszą frekwencję. Na zorganizowaną akcję przyjeżdża fachowy personel medyczny: lekarze, pielęgniarki, osoba rejestrująca. Przed klasą zbiera się grupa młodzieży, która czeka na oddanie krwi. Przygotowują dokumenty potrzebne do zarejestrowania. Po

swiat

14

dawcy


ludzie SHK: promocja - reklama - organizacja 1. Pozyskujemy gadżety promocyjne dla krwiodawców (długopisy, breloczki, czapki, smycze, kubki a także jednorazowe wejścia na basen czy też wybrany seans filmowy do kina). 2. Zajmujemy się przygotowaniem oraz opracowaniem materiałów promocyjnych (ulotki, karty dla dawców, mini poradnik, plakaty). 3. Prowadzimy działalność promocyjno – informacyjną: przekazujemy informacje o zbiórce krwi do 5 głównych instytucji działających na terenie panowanej zbiórki krwi (parafii, urzędów gminy, ośrodków zdrowia, gminnych ośrodków kultury, szkół) w formie komunikatu do obwieszczenia,wysyłamy e-maile przypominające jak się przygotować do oddania krwi a także zapraszamy dawców na zbiórki krwi poprzez przesłanie imiennych zaproszeń ze wskazanym terminem i miejscem.

etapie rejestracji pobierana jest próbka do oznaczania poziomu hemoglobiny. Na tym etapie dawca kwalifikowany jest do oddania krwi, bądź nie. Kolejny etapy to badanie lekarskie i pobór krwi. Po oddaniu krwi każdy krwiodawca dostaje od nas ekwiwalent kaloryczny: 8 czekolad, batonik i napój energetyczny. W jakich miejscach organizujecie pobór krwi? Akcje poboru krwi organizujemy w szkołach ponadgimnazjalnych. Współpracujemy z 70 szkołami z Łodzi i okolic. Na pobór krwi jeździmy też do urzędów miast, ośrodków zdrowia, ośrodków kultury, zakładów pracy. Miejsce w którym odbywa się pobierania musi zapewnić bezpieczeństwo dla krwiodawcy. Pobieranie krwi odbywa się na specjalnych leżankach. Dawca siedzi wygodnie i czeka na pobranie. Czy w harmonogramie ekip macie zaplanowane stałe miejsca poboru krwi? Oczywiście, że tak. W listopadzie ustalamy pobór krwi na następny rok. Jeździmy do stałych miejsc z przygotowanymi wcześniej pismami. Rozmawiamy z organizatorami na temat naszej dalszej współpracy. Do stałych miejsc jeździmy od 4 do 5 razy w roku.

nr 3(11)/2012

Czy urzędy gminne chętnie z wami współpracują? Kilka razy w roku na terenie gminy organizowane są spotkania – sesje rady. W jednym miejscu gromadzi się grono wpływowych osób. Dzięki możliwości uczestnictwa w sesji mamy szanse na przedstawienie swojej krótkiej prezentacji na temat krwiodawstwa. Urzędy gminne ofiarowują naszym krwiodawcom drobne upominki. W jaki sposób odbywa się przyjmowanie zgłoszeń o ekipie przez organizatorów? Ekipy wpisywane są do planu ekip na podstawie zgłoszeń: e-mail, telefon, osobiście. W trakcie zgłoszenia ustalamy miejsce akcji, godziny poboru, przewidywana liczbę krwiodawców. Jeśli ekipa nie dotyczy naszego stałego harmonogramu organizator jest zobowiązany do rozpropagowania akcji krwiodawstwa na swoim terenie. Ważny jest dla nas kontakt z organizatorem. Na naszej stronie internetowej widnieje formularz dla organizatora akcji

honorowego oddawania krwi. Po skończonej rozmowie telefonicznej organizator przesyła formularz. Na jego podstawie ekipa widnieje w harmonogramie naszych ekip. Jak wygląda pobieranie krwi w okresie wakacyjnym? Okres wakacyjny jest dla nas trudny. Monitorujemy w tym okresie stany magazynowe. W okresie wakacyjnym organizujemy akcje poboru krwi na pasażu Schillera, w CH Manufaktura, obok redakcji Gazety Wyborczej. Wolontariusze PCK z Łodzi i z Pałacu Młodzieży pomagają nam w rozpropagowaniu krwiodawstwa - rozdają ulotki i namawiają przechodniów do oddawania krwi. Jakie pytanie najczęściej słyszycie na prelekcjach? Czy każdy może zostać krwiodawcą? Wyjaśniamy wtedy, że honorowym dawcą krwi może zostać osobą pełnoletnia. Nie chorująca na choroby układu krążenia, oddechowego, pokarmowego, chorób skóry. Musi być to osoba zdrowa nie przyjmująca żadnych leków.

15


dla dawcy

Jak zorganizować akcję honorowego oddawania krwi? Zorganizowanie akcji oddawania krwi nie jest trudne. Warto jednak pamiętać o kilku elementach, które wpływają na powodzenie zbiórki

Dwa miesiące przed: Skontaktuj się z Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Łodzi: 1. Ustal wspólnie z RCKiK wstępny termin przeprowadzenia akcji (datę i godziny) oraz miejsce (akcja zbierania krwi może odbywać się w budynku lub w ambulansie). Akcje wyjazdowe zazwyczaj odbywają się w godzinach przedpołudniowych – wynika to z konieczności przewiezienia pobranej krwi do Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i rozpoczęcia jej badań w ciągu 5 godzin od pobrania (najlepiej jeszcze w godzinach pracy RCKiK). Chcąc zorganizować akcję w budynku pamiętaj, że sala do oddawania krwi powinna mieć zmywalną podłogę (panele, płytki) – nie jest możliwe zorganizowanie akcji w pomieszczeniu gdzie jest np. wykładzina dywanowa. W pokoju musi dobre oświetlenie oraz możliwość podłączenia urządzeń do prądu. Dobrze, aby w pobliżu znajdowała się łazienka (umywalka z wodą). Wskazane jest, aby w pokoju były min. 3 krzesła oraz stół (dla lekarza, do rejestracji dawców itp.) 2. Zapytaj o materiały promocyjne lub możliwość przeprowadzenia spotkania nt. oddawania krwi, jeśli organizujesz tego typu akcję po raz kolejny.

Miesiąc przed: Rozpocznij akcję promocyjną. Powieś plakaty, wyślij e-maila z podstawowymi

informacjami nt. oddawania krwi, zaproś na spotkanie lub zachęć do kontaktu z RCKiK (www.krwiodawstwo.pl -> pytania i odpowiedzi). Poproś znajomych o deklarację, czy chcą oddawać krew (optymalna liczba osób to min. 15-20 zainteresowanych).

Dwa tygodnie przed: Skontaktuj się z RCKiK, potwierdź chęć organizowania akcji; podaj także liczbę osób, które są zainteresowane oddawaniem krwi. Pozwoli to pracownikom RCKiK ustalić ile pielęgniarek wysłać na akcję, ile sprzętu zabrać i ile pakietów energetycznych (czekolad, soków) przygotować.

Tydzień przed: Przypomnij w pracy/szkole o organizowanej akcji. Powieś plakat przypominający czego nie należy robić kilka dni przed oddawaniem krwi (alkohol, leki).

macją, że jutro odbywa się akcja oddawania krwi. Podaj godziny akcji oraz przypomnij o zjedzeniu lekkiego śniadania.

W dniu akcji: Bądź na miejscu wcześniej, pomóż pracownikom RCKiK w rozstawieniu sprzętu w budynku lub wskaż miejsce zaparkowania ambulansu. Wykonaj kilka fotografii (np. w trakcie rejestracji, lub grupowe zdjęcie dawców) i wyślij je do redakcji Świata Dawcy (propagowanie@krwiodawstwo.pl). Po zakończeniu akcji:

Dopytaj o możliwość wyrobienia legitymacji Honorowego Dawcy Krwi dla osób oddających krew po raz pierwszy. Pogratuluj dawcom. Możesz zaproponować im oddanie np. jednej czekolady dla pozostałych kolegów i koleżanek – na zasadzie zachęty do oddawania krwi w przyszłości.

Dzień przed: Wyślij e-maila do zainteresowanych, zamieść informację na stronie intranetowej, powieś kartkę w pokoju socjalnym z infor-

swiat

16

dawcy


dla dawcy

Jak to robią inni ? Na całym świecie wymyślane są akcje promujące honorowe oddawanie krwi. Coraz częściej reklamy wychodzą poza standardowe skojarzenia, w ciekawy i jednocześnie dosadny sposób pokazując znaczenie krwi w naszym życiu

Kampania z Brazylii gencja Grey 141 z Brazylii zaproponowała aby uzmysłowić ludziom, że jest im ciepło nie dzieki ubraniom, ale właśnie dzięki krwi. W serii plakatów „Krew bez krwi” pokazali pojemniki na krew z daleka wyglądające całkiem zwyczajnie. Dopiero przy bliższym spojrzeniu widać, że zamiast krwi wewnątrz jes czerwona bluza czy koszula. Całośc uzupełniają hasła: Na pojemniku z grupą krwi A - „Body without blood gets cold too”  („Ciału bez krwi też robi się zimno”). Grupa B - w połączeniu z  literą B  słowo „COOL” czytane po angielsku tworzy zdanie„Be cool” („Bądź super”), co sugeruje, że ten kto oddaje krew, taki właśnie jest. Grupa 0 z kolei „It suits us all”, czyli („Pasuje nam wszystkim”). Akcja została wykonana na zlecenie Fundação Homocentro de Brasilia. Jej celem jest promocja krwiodawstwa w Brazylii.

Kampania z Kolumbii gencja Leo Burnett z Kolumbii wymyśliła, aby wprost pokazać jak krew jednego człowieka wpływa na życie innego. W tym celu wykorzystano pary imion: Alex i Alexandra oraz Jack i Jacklene. Imiona napisane są przezroczystą żyłką, w której jest czerwony płyn. W pierwszej chwili widać tylko pierwsze imię, kiedy jednak spojrzeć dokładniej widać także drugie. Skojarzenie jest proste – gdyby było wystarczająco dużo czerwonego płynu, drugie imię byłoby widać. Hasło „One live saves another one”  (Jedno życie ratuje kolejne) uzmysławia odbiorcom i potencjalnym dawcom, jak ważna jest idea krwiodawstwa i tworzenia banków krwi. Kampania została przeprowadzona na zlecenie Kolumbijskiego Czerwonego Krzyża.

A

A

nr 3(11)/2012

Źródło: kampaniespoleczne.pl

17


Trzeba być świadomym dawcą

O zabiegu przeszczepu komórek macierzystych od dawców rodzinnych i niespokrewnionych rozmawiamy z dr. hab. nauk med. Agnieszką Wierzbowską z kliniki hematologii szpitala  im. Kopernika w Łodzi swiat dawcy: W tym roku w klinice hematologii został wykonany pierwszy przeszczep komórek macierzystych od dawcy spokrewnionego. Dlaczego to było takie duże wydarzenie? Agnieszka Wierzbowska: Do tej pory, od ok. 10 lat, wykonywaliśmy tylko przeszczepy autologiczne, czyli przeszczepy komórek macierzystych, które były pobierane od pacjenta (czyli jego własnych komórek). A teraz, w tym roku, wykonaliśmy pierwszy przeszczep allogeniczny, czyli przeszczep komórek macierzystych pochodzących od innego dawcy. Na razie wykonujemy przeszczepy od dawców rodzinnych (od rodzeństwa pacjentów), które później są przeszczepiane pacjentowi. To są dwie różne procedury.  Ile takich zabiegów wykonuje się rocznie? W zakresie przeszczepów autologicznych jest to ok. 40-50 przeszczepów rocznie. Mamy pacjentów z regionu łódzkiego, ale także pojedyncze osoby z innych miast w Polsce. W przypadku przeszczepów allogenicznych to będzie ok 10-15 przeszczepów w ciągu roku. W przyszłości mamy nadzieję otrzymać akredytacje na wykonywanie przeszczepów od dawców niespokrewnionych, a wtedy liczba zabiegów wzrośnie. Ośrodki, które już wykonują obie operacje stosunek przeszczepów od dawców rodzinnych do niespokrewnionych wynosi 30:70. Czym te zabiegi się różnią? Pierwsza procedura, już taka powiedzmy historyczna, czyli autologiczne przeszczepy, to jest pobieranie komórek od pacjenta i przeszczepianie ich jako leczenie wspomagające. Jest to stosowane u tych chorych, którzy otrzymują bardzo wysoką chemioterapię. Pacjenci chorzy na nowotwór, który wykazuje pewną wrażliwość na chemioterapię (lub gdy za pomocą standardowej chemioterapii nie udało się uzyskać całkowitej odpowiedzi i zostały w organizmie jeszcze jakieś resztkowe komórki nowotworowe i resztkowa choroba

nowotworowa) - są kwalifikowani do przeszczepów autologicznych. Wtedy w okresie remisji (bądź w okresie najlepszej odpowiedzi na leczenie) pobierane są komórki macierzyste - najczęściej z krwi obiegowej, ale w rzadkich przypadkach również ze szpiku. Następnie pacjent otrzymuje bardzo silną chemioterapię, która ma na celu zniszczyć wszystkie resztkowe komórki nowotworowe, które pozostały. Chemioterapia ta jednak także nieodwracalnie niszczy szpik pacjenta. Bez pomocy pobranych wcześniej komórek, które po tej chemioterapii przetaczamy, pacjent nie miałby szansy przeżyć tego leczenia. Podsumowując: komórki macierzyste w przeszczepach autologicznych są rodzajem leczenia wspomagającego, które ma umożliwić pacjentowi przeżycie bardzo wysokiej chemioterapii i umożliwić zregenerowanie szpiku po tej wysokodawkowanej chemioterapii. A w przeszczepach allogenicznych? Sytuacja jest podobna, jednak czymś się różni. Tak samo jak poprzednio leczeniem właściwym jest megachemioterapia, czyli chemioterapia, która ma na celu zniszczyć komórki cząstkowe nowotworowe - najczęściej komórki białaczkowe czy niektóre chłoniaki o wysokim stopniu złośliwości. Dodatkowo oprócz megachemioterapii, która jest potrzebna do zniszczenia nowotworu, pacjent otrzymuje również bardzo silne leczenie immunosupresyjne, które ma na celu zniszczyć układ immunologiczny (odpornoścowy) – jest to niezbędne, aby umożliwić przyjęcie się przeszczepionym komórkom. Trzeba pamiętać, że zawsze - nawet w przypadku rodzeństwa zgodnego w zakresie antygenów HLA - komórki dawcy i biorcy różnią się między sobą w zakresie różnych mniejszych antygenów. To zniszczenie układu immunologicznego biorcy jest niezbędne, aby jego organizm nie uznał przetoczonych komórek jako obcych i nie odrzucił przeszczepu. Z drugiej strony, w przeszczepionym materiale pochodzącym od dawcy rodzinnego, też znajdują się komórki immunologiczne, któ-

swiat

18

dawcy


re również rozpoznają tkanki (narządy biorcy) jako coś obcego dla siebie. Jako, że układ immunologiczny biorcy jest całkowicie wytłumiony, w związku z czym limfocyty dawcy rozpoczynają reakcję rozpoznawania tych obcych dla siebie komórek. W efekcie komórki odpornościowe dawcy mogą niszczyć komórki tkanki biorcy – taka reakcja nazywa się „przeszczep przeciwko gospodarzowi”. Czy to nie jest niebezpieczne dla pacjenta? Jest to jedno z powikłań przeszczepów allogenicznych, któremu staramy się zapobiec lub je kontrolować za pomocą odpowiedniego leczenia immunosupresyjnego po przeszczepie. Jest to bowiem powikłanie trochę pożądane. W tej reakcji „przeszczep przeciw gospodarzowi” kryje się również coś co nazywa się reakcją „przeszczep przeciw białaczce” czy „przeszczep przeciw nowotworowi”. To znaczy, że komórki immunologiczne dawcy również, jako coś obcego, rozpoznają resztkowe komórki nowotworowe, którym udało się przeżyć chemioterapię. Udowodniono, że osoby, które po przeszczepie rozwinęły w niewielkim stopniu reakcję „przeszczep przeciw gospodarzowi” miały dłuższe przeżycia niż osoby, które takiej reakcji nie rozwinęły. Podsumowując: w przeszczepach allogenicznych oprócz elementu leczniczego megachemioterapii istotny jest również element immunoterapii dzięki komórkom dawcy. Czym różnią się jeszcze te dwa zabiegi? Po przeszczepach autologicznych, po zniszczeniu szpiku przez chemioterapię, pacjent przez okres 2-3 tygodni jest w okresie głębokiego niedoboru odporności wynikającego z uszkodzenia szpiku i braku komórek odpornościowych. Odporność wraca do normy po około pół roku. W przypadku przeszczepów allologicznych ten niedobór odporności jest znacznie dłuższy i znacznie głębszy. Wynika on bowiem nie tylko z niedoboru komórek odpornościowych po chemioterapii, ale również z tego, że pacjent przyjmuje leczenie immunosupresyjne. W związku z tym przez okres do pół roku po przeszczepie pacjent należy do grupy wysokiego ryzyka (powikłanie bakteryjne, grzybicze, wirusowe).

krwi, bo to jesteśmy w stanie uzupełnić pacjentowi. Przetoczenia odbywają się regularnie 2 -3 razy w tygodniu nawet przez cały okres aplazji. Zaciskając zęby musimy doczekać do momentu aż organizm pacjenta zacznie produkować własne krwinki białe (leukocyty) i krwinki odpornościowe (limfocyty). Warto podkreślić, że to są chorzy, którzy bardzo często potrzebują bardzo wyselekcjonowanych preparatów krwi. Wszystkie preparaty, które chorzy po przeszczepie allogenicznym otrzymują, muszą być preparatami filtrowanymi i napromieniowanymi. Dlatego mamy olbrzymie zapotrzebowanie na wszelkiego rodzaju preparaty krwiopochodne. Ile trwa przygotowanie do takiego zabiegu? Samo przygotowanie pacjenta i dawcy zajmuje około 2 miesięcy dlatego, że procedura jest taka, że na początku pacjent musi mieć wskazanie i musi mieć zgodnego dawcę rodzinnego. Jak wygląda przygotowanie dawcy? W pierwszym okresie dawca jest informowany: jakim celu będzie komórki oddawał, jak wygląda cała procedura, czy są możliwości pobrania szpiku/ krwi, czy są możliwości powikłania. Następnie jest pytany czy potwierdza swoją wolę by zostać dawcą. Po uzyskaniu tej pierwszej zgody potencjalny dawca uzupełnia kwestionariusz, który jest podobny do tych kwestionariuszy jakie wypełniają dawcy krwi. Dawca przechodzi również przez cały panel badań oceniający czy jest osobą zdrową, czy nie ma żadnych chorób przewlekłych, czy nie jest nosicielem chorób wirusowych, czy nie ma aktualnie alergii... Dawca musi być całkowicie zdrowy, by przekazać zdrowie komórki; ale jednocześnie, aby uniknąć jakichkolwiek negatywnych skutków dla swojego zdrowia. Następnie na 30 dni przed przeszczepem procedura jest powtarzana raz jeszcze, głównie pod względem wirusowym.

A pacjent? Kiedy znajdowany jest dawca komórek, pacjenta przygotowujemy do chemioterapii. Zabiegi są tak skoordynowane, że komórki od dawcy pobiera się gdy pacjent (biorca) jest już po chemioterapii. Jednak należy pamiętać że, dawca szpiku czy komórek macierzystych ma takie Czy w tym czasie pacjenci przebywają w szpitalu czy w domu? samo prawo jak dawca krwi – czyli Pacjent jest w szpitalu do czasu pełnej regeneraw dowolnym momencie zrezygnocji morfologii, opanowania wszystkich powikłań SłowniCZEk wać. To jest dramat dla pacjenta. narządowych i infekcyjnych. Jeżeli nie ma żad- Przeszczep autogeniczny (autologiczJeśli dawca rezygnuje na początku, nych powikłań narządowych i infekcyjnych można ny) – polega na przeniesieniu własnej to jest to tylko dramat psychiczny, przyjmować leczenie immunosupresyjne w domu tkanki lub narządu z jednego miejsca na bo pojawiła się i znikła nadzieja (ale unikać skupisk ludzi, nie wychodzić na słońce, drugie, np. przeszczep skóry na leczenie. Kiedy jednak dawca unikać osób chorych itd.). Po przeszczepie allogezrezygnuje tuż przed pobraniem nicznym okres aplazji trwa nieco dłużej - zazwyczaj Przeszczep allogeniczny – polega na komórek, powinien mieć świadookoło 3 tygodni. To jest taki okres, w którym de przeniesieniu tkanki lub narządu między mość, że biorca (pacjent) ma małe facto pacjent nie posiada ani krwinek czerwonych, osobnikami tego samego gatunku, o poszanse na przeżycie. Oczywiście płytek, ani białych krwinek. dobnym, ale nie jednakowym genotypie, staramy się zabezpieczać w takich sytuacjach, pobierając komórki Czyli co płynie w żyłach? Immunosupresja  to hamowanie procesu macierzyste od samego pacjenta. Pacjent po przeszczepie allogenicznym ma głęboką wytwarzania przeciwciał i komórek odporJednak wszystkich czytelników małopłytkowość w związkach krwotocznych, głę- nościowych  przez różne czynniki zwane Świata Dawcy chciałabym poproboką niedokrwistość jak również głęboką leukemię immunosupresorami, najczęściej farmakosić o rozważne zapisywanie się do i neutropenię – czyli ogromne niedobory zarówno logicznie przez leki immunosupresyjne (w baz potencjalnych dawców szpiku krwinek białych, czerwonych jak i płytek. Pacjent przeszłości przez promieniowanie rentgekostnego. przeżywa dzięki temu, że otrzymuje przetoczenie nowskie). nr 3(11)/2012

19


dla dawcy KRZYŻÓwka

z nagrodami!

Jeśli chcesz wziąć udział w losowaniu nagród - rozwiąż krzyżówkę, podaj dane kontaktowe do siebie i zostaw tę stronę w Punkcie Pobierania (do 14.11.2012)

Zgłoszenie do udziału w konkursie

Imię:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nazwisko: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zwycięzcami z poprzedniego numeru są: I nagroda – Norbert Sawicki II nagroda – Barbara Chmielecka

Tel. kontaktowy:. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

swiat

20

dawcy


dla dawcy Kwestionariusz dla krwiodawców Wyjaśniamy zawiłości, niejasności oraz odpowiadamy na pytania nurtujące kandydatów na dawców krwi. Staramy się uzmysłowić czytelnikom, dlaczego tak ważne jest rzetelne odpowiadanie na zadane w kwestionariuszu pytania Wyjaśnienie odnośnie wcześniejszych pytań z kwestionariusza znajdziesz na stronie www. krwiodawstwo.pl - Świat Dawcy „kalendarium” oraz na www.facebook.com/Swiat.Dawcy

P

rzypominamy, że nie ma ani „dobrych”, ani „złych” odpowiedzi w kwestionariuszu. Zdajemy sobie sprawę, że pytania w ankiecie są bardzo szczegółowe i wkraczają w najbardziej intymne sfery życia, ale jest to jedyny sposób, aby jeszcze bardziej ograniczyć ryzyko związane z pobraniem chorej czy zakażonej krwi i podaniem jej potencjalnemu biorcy. Na podstawie analizy ankiety lekarz badający może przeprowadzić bardziej szczegółowy wywiad, aby dowiedzieć się czy jesteś w 100% zdrowy i czy możesz oddać krew. Dlatego apelujemy o rzetelne wypełnianie kwestionariuszy. Przypominamy także, że wszystkie udzielone informacje podlegają ochronie danych osobowych i stanowią tajemnicę lekarską. Pamiętaj! Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące kwestionariusza – nie odpowiadaj na chybił trafił, tylko porozmawiaj z lekarzem. Odpowiedzi przygotowane w konsultacji z dr. Michałem Zamolskim z RCKiK w Łodzi. 27. Czy wykonuje Pan/Pani niebezpieczną pracę (np. kierowca autobusu, nurek) lub ma niebezpieczne hobby? Pytanie nie musi Cię wykluczać jako dawcę. Jeśli jesteś kierowcą, nurkiem, pracujesz na wysokościach itp. lekarz upewni się, że nazajutrz po oddaniu krwi będziesz mógł (mogła) pracować bez niebezpiecznych konsekwencji dla Twojego zdrowia – związanych z warunkami Twojej pracy. W kwestionariuszu występują także pytania skierowane do kobiet: 28. Czy jest Pani obecnie w ciąży lub była w ciąży w ciągu ostatnich 12 miesięcy lub od czasu ostatniej donacji krwi? Jeżeli tak, proszę podać datę porodu. Kobiety w ciąży nie powinny oddawać krwi. Ich organizm przechodzi ogromne zmiany hormonalne a zmiana ilości krwi (i przenoszonego nr 3(11)/2012

przez nią tlenu) mogłaby negatywnie wpłynąć na samopoczucie nienarodzonego dziecka. 29. Czy Pani miesiączkuje? Jeżeli tak, to kiedy ostatnio? Warto podać prawdziwą datę ostatniej miesiączki. Kobiety dlatego mogą oddawać honorowo krew tylko cztery razy w roku, gdyż regularnie miesiączkując naturalnie pozbywają się krwi. Wizyta w RCKiK podczas miesiączki i bezpośrednio przed i po niej nie jest wskazana – oddanie 450 ml krwi mogłoby nadmiernie osłabić organizm kobiety. 30. Czy w latach 1965-1985 otrzymywała Pani zastrzyki hormonów w celu leczenia niepłodności? Przyjmowanie hormonów w latach 1965-1985 dyskwalifikuje dawczynię dożywotnio. CO ZNACZY TEN ZAPIS? Na początku kwestionariusza jest tekst, pod którym dawca składa swój podpis „W razie otrzymania zawiadomienia o konieczności odbioru wyników badań zobowiązuje się do terminowego zgłoszenia się do Centrum Krwiodawstwa. Jednocześnie przyjmuję do wiadomości, że jeżelipomimo trzykrotnego zawiadomienia wyniki nie zostaną przeze mnie odebrane, Centrum Krwiodawstwa nie ponosi odpowiedzialności za konsekwencje wynikłe z tego faktu. Wyniki badań zostaną przesłane do właściwego inspektora sanitarnego”. W jakim przypadku RCKiK wysyła listy z prośbą o zgłoszenie się po wyniki badań? Może to być nieprawidłowy wynik morfologii, obecność jakiegoś wirusa w krwi czy nietypowe wyniki badań laboratoryjnych. Warto zgłosić się do Regionalnego Centrum oraz pozwolić na ponowne (bezpłatne) przebadanie próbki krwi. Jeśli to jest konieczne dostaniemy od razu skierowanie do specjalisty.

21


dla dawcy

Planowany harmonogram ekip na ostatni kwartał 2012 r.

Pełen wykaz ekip wraz z adresami oraz godzinami znajduje się na stronie: www.krwiodawstwo.pl -> akcje wyjazdowe. Polecamy bieżące sprawdzanie wykazu, aby upewnić się, gdzie w najbliższym czasie będzie można oddać krew. Chęć zorganizowania akcji pobierania krwi należy zgłaszać do Sekcji Organizacji Honorowego Krwiodawstwa, tel.: 42 6161416, 42 6161407, e-mail: propagowanie@krwiodawstwo.pl

Październik Bełchatów ZSP Nr 1 Bełchatów ZSP Nr 2 Bełchatów ZSP Nr 3 Będków NZOZ Amikus Błaszki LO im. Wojska Polskiego Daszyna NZOZ Lilmed Dąbrowice Urząd Gminy Domaniewice Gminny Ośrodek Kultury Działoszyn Klub HDK Cementownia WARTA S.A. Głowno Szkoła Podstawowa nr 2 Gorzkowice OSP Goszczanów Urząd Gminy Grabów OSP Kleszczów SOL-park Koluszki Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Ksawerów ZSR - Widzew Kurów Klub HDK przy OSP Kutno Kwiatkowice OSP Lipce Reymontowskie OSP Lututów ZSZ im.Baranowskiego Łask Łaski Dom Kultury Łęczyca Kościół o. Bernardynów Łęczyca LO im. K. Wielkiego Łowicz Przychodnia Łódź MPK Łódź Plac przy Centralu 2 Łyszkowice OSP Pabianice I LO Pabianice II LO Pabianice Szkoła Podstawowa nr 3 Piątek Zespół Szkół Rolniczych Poddębice Poddębickie Centrum Zdrowia Radomsko Targowica Rawa Mazowiecka Rejonowa Przychodnia Specjalistyczna Ręczno Parafia Rogowiec Kopalnia Rozprza OSP Sieradz LO Prywatne STO Sieradz Państwowa Straż Pożarna Skierniewice LO im. B. Prusa Skierniewice ZSZ Nr 2 Skierniewice ZSZ Nr 4 Stryków OSP Szadek Urzad Gminy Świnice Warckie OSP

Tomaszów Maz. III L.O Tomaszów Maz. ZSP Nr 1 Tomaszów Maz. ZSP Nr 6 Warta LO im.Leona Kruczkowskiego Wieluń II LO im. Korczaka Wieluń Państwowa Straż Pożarna Wieluń ZSZ nr 1 Żychlin Dom Kultury

Listopad Baby Szkoła Podstawowa Bełchatów PGE Parafia Bełchatów ZSP im. A. Mickiewicza Bełchatów ZSP Nr 4 Brzeziny PCK Burzenin Urząd Gminy Dmosin Dom Parafialny Koluszki KP Państwowej Straży Pożarnej Lututów Klub HDK przy OSP Łask Łaski Dom Kultury Łowicz II LO Medyk Łowicz Przychodnia Łowicz Przychodnia Łódź Polskie Linie Kolejowe Moszczenica Gimnzajum Naramice Klub HDK przy OSP Ostrowy Cukrownia Pabianice ZS Nr 1 Pabianice ZS Nr 2 Pabianice ZS Nr 3 Piotrków Tryb. Kościół NSJ Przedbórz Dom Handlowy Radomsko Targowica Sieradz ZSP Nr 1 Skierniewice Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa Skierniewice ZSZ Nr 1 Skierniewice ZSZ Nr 3 Sławno Gminny Ośrodek Kultury Uniejów Rynek Miasta Wieluń ZSZ nr 3 im.Kopernika Witonia Ośrodek Zdrowia Złoczew LO

Grudzień Baby Bełchatów

Szkoła Podstawowa ZSP Nr 3

Biała Szkoła Podstawowa Brzeźnio Salka Katechetyczna Dąbrowa OSP Dobroń LO Drzewica remiza OSP Działoszyn Klub HDK Cementownia WARTA S.A. Kleszczów SOL-park Koluszki Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Konstantynów Ł. Klub HDK Krośniewice Urząd Gminy Ksawerów ZSR - Widzew Kutno Leśmierz Ośrodek Zdrowia Lubochnia OSP Łask Łaski Dom Kultury Łowicz Przychodnia Łódź MPK Łódź TPSA Łyszkowice OSP Niewiadów Euroglas Ozorków OSP Pabianice I LO Pajęczno Parafia Narodzenia Pańskiego Piątek Urząd Gminy Radomsko Targowica Rawa Mazowiecka Rejonowa Przychodnia Specjalistyczna Rogowiec Kopalnia Sieradz II LO Sieradz ZSP Nr 2 Skierniewice LO im. B. Prusa Skierniewice ZSZ Nr 2 Skierniewice ZSZ Nr 4 Sulmierzyce Urząd Gminy Świnice Warckie OSP Tomaszów Maz. III L.O Tuszyn Las OSP Warta LO im.Leona Kruczkowskiego Wieluń ZSZ nr 2 im.Długosza Wieruszów ZSZ nr 1 im.Staszica Wola Krzysztoporska Dom Kultury Zelów Były budynek Urzędu Miejskiego Żychlin Dom Kultury

swiat

22

dawcy


dla dawcy

Stałe punkty pobierania w łódzkiem

Aktualne godziny rejestracji dostępne są zawsze na www.krwiodawstwo.pl i pod numerem telefonu wybranego punku pobrań

Punkt Pobierania

Adres

Dni i godziny działania punktu

Bełchatów

ul. Czapliniecka 93/94, przychodnia „MegaMed”, tel.: 667 953 962

poniedziałek 10:00 - 12:30, wtorek: nieczynny, środa 10:00 - 12:30, czwartek: nieczynny, piątek: 7:30 - 10:30

Kutno

ul. Kościuszki 52, Szp. Miejski, tel.: 667 953 965

poniedziałek - piątek: 8:30 - 10:30

Łódź

ul. Franciszkańska 17/25, RCKiK tel.: 42 61 61 400

poniedziałek: 8:00 - 15:30, wtorek: 8:00 - 17:30, środa: 8:00 - 15:30, czwartek: 8:00 - 17:30, piątek: 8:00 - 15:30, sobota: 8:00 - 13:30

Opoczno

ul. Partyzantów, Szp. Rej., tel.: 667 953 968

poniedziałek: 8:00 - 10:30

Pabianice

ul. Jana Pawła 68, Szp. Miejski, tel.: 42-214-94-01, 603-322-511

poniedziałek - środa: 8:00 - 11:30, czwartek: 8:00 - 9:00, piątek: 8:00 - 11:00

Piotrków Trybunalski

ul. Słowackiego 74 tel.: 603-711-733

poniedziałek - wtorek: 8:00 - 11:00, środa - czwartek: 8:00 - 10:30, piątek: 8:00 - 11:00

Radomsko

ul. Jagiellońska 36, Szpital tel.: 44 685-47-57, 669-007-066

poniedziałek - wtorek: 7:30 - 10:00, środa - czwartek: 7:30 - 9:30, piątek: 7:30 - 10:00

Sieradz

ul. Armii Krajowej 7, Szp. Woj., tel.: 43 822 25 79

poniedziałek, wtorek: 8:00 - 10:30, środa: nieczynny, czwartek - piątek: 8:00 - 10:30

Skierniewice

ul. Nowobielańska 61, O. Widok tel.: 46 832 53 72

poniedziałek - środa: 8:00 - 11:30, czwartek: nieczynny, piątek: 8:00 - 11:30

Tomaszów Mazowiecki

ul. Jana Pawła 35, Szp. Rejonowy, tel.: 667 953 966

poniedziałek - piątek: 8:00 - 10:30

Wieluń

ul. Sieradzka 56, SPZOZ Przych., tel.: 665 856 500

poniedziałek - środa: 8:00 - 9:30, czwartek - piątek: nieczynny

Zduńska Wola

ul. Krolewska 29, SPZOZ, tel.: 43 824 41 23

poniedziałek: 8:00 - 10:30, wtorek: nieczynny, środa: 8:00 - 10:30, czwartek: nieczynny, piątek: 8:00 - 11:00

Wieruszów

ul. Sportowa 4, KS PROSNA, tel.: 665 856 500

poniedziałek - czwartek: nieczynny, piątek: 8:00 - 10:30

nr 3(11)/2012

23


24

Świat Dawcy nr 11  

Magazyn dla krwiodawców z woj. łódzkiego, numer 11 (jesień 2012). Temat numeru: nadciśnienie

Advertisement