Issuu on Google+


Isotopoak elementu kimiko berberaren atomoak dira, protoi kopuruak zehazten baititu atomoen ezaugarri kimikoak. Elementu kimiko beraren atomo guztiek protoi kopuru bera dute ez ordea neutroi kopuru berbera, hori dela eta elementu beraren isotopo ezberdinak aurki ditzakegu, guztiek protoi kopuru bera izango dute neutroi kopuruak ezberdintzen dituelarik. Isotopo bat bereizteko bere zenbaki masikoa eskaintzen da, hau da nukleoan dituen protoi eta neutroien kopurua. Laburtuz, esan daiteke isotopoak protoi kopuru berbera eta neutroi kopuru desberdina duten atomoak direla. Protoi eta neutroi kantitatearen arteko erlazioa ez bada egokia egonkortasun nuklearra lortzeko, isotopoa erradioaktiboa da. Hau konpentsatzeko, nukleoak erradiazioa igorri behar du, alfa, beta edo gamma partikulen bidez, nukleoa egonkortzeko, elementu egonkor edo beste isotopo erradioaktibo bat bihurtuz. Isotopo erradiaktibo bakoitzak desintegratzeko epe desberdinak ditu, elementu motaren arabera, adibidez, Cobalto 60 ia 6 urte irauten du eta Uranio 238-ak milioika urte. Isotopoen aplikazioetariko bat gamma izpien argazkia da. Gaixoari gamma isotopo bat txertatzen zaio gamma erradiazioa igortzeko. Igorritako erradiazioaz aztertu nahi dugun zatiaren argazkia lortzen da. Adibidez argazkian ikusten dugun garuna. Medikuntzan erabiltzen diren isotopo erradioaktiboen artean: •

60Co (Cobalto 60): Erradioterapian erabiltzen da. Gamma izpien igorlea da; izpi hauek minbizia duten zelulak suntsitzeko erabiltzen dira. Gamma izpien sorta tumorearen gunera doa zuzenean eta horrela ez ditu hondatzen osasuntsu dauden ehunak. Cobaltoaren erradioisotopo bat da.

131I (Iodo 131): Isotopo hau tiroidearen minbizia tratatzeko erabiltzen da. Gaixoak iodoa hartzen du; tiroide-guruinak iodoa xurgatzen du, baina gamma eta beta erradiazio ugari igortzen du.

Isotopo hau ahoz hartu ahal da. Tiroide guruinek xurgatzen ez duten iodoa izerdi edo gernu moduan kanporatzen da. •

Tiroides-aren minbizia:

Minbizia duten tiroide guruinak suntsitzeko dosi altuak erabiltzen dira. Dosi altu bat hartu ondoren ospitaleko gela isolatu batean egotea gomendatzen da, gutxienez 24 ordu, beste pertsona batzuk, batez ere umeak irradiazioa ez jasotzeko. Pertsona bat isolatua egon behar duen edo ez egoerak mugatzen du. Listu guruinek, iodo erradioaktiboa, makal biltzen dutenez mina edo inflamazioa egon daiteke listu guruinetan terapiaren ondoren, hau saihestu daiteke limoizko tanta edo gozokiak miazkatuz tratamenduaren ondoren.

123I (Iodo 123): Gamma izpien iturri handia da, ez ditu partikula beta kaltegarriak igortzen. Tiroide-gurinen argazkiak lortzeko oso eraginkorra da.


99Tc (Tecnecio 99): Gamma izpien igorlea da; gaixoarengan txertatzen da eta isotopo hori hezurretan biltzen da, horregatik hezurren erradio-diagnostikoan erabiltzen da. Bularreko minbizian ere oso erabilia da.

30F (Fosforo 30): Leuzemia kronikoen aurkako tratamenduetan erabiltzen da.

74As (Arsenico 74): Garuneko tumoreak aurkitzen laguntzen du.

24Na (Sodio 24): Zirkulazio sisteman egon ahal diren buxadurak antzematen ditu. Buxadurak antzemateko kloruro sodikoa duen soluzio bat erabiltzen da, soluzio horrek sodio erradioaktiboa kantitate txikian du eta sendagileak erradiazioa neurtuz jakin dezake odolaren zirkulazioa normala den ala ez.

Izaro Diaz


ISOTOPO ERRADIAKTIBOEN ERABILERA MEDIKUNTZAN Isotopoak esaten zaie protoi kopuru berbera eta neutroi kopuru desberdina duten atomoei, hori dela eta elementu beraren isotopo ezberdinak aurki ditzakegu guztiek protoi kopuru bera izango dute neutroi kopuruak ezberdintzen dituelarik. Orohar isotopo bat bereizteko bere nukleoi kopuru edo masa zenbakia eskeintzen da, hau da, nukleoan dituen protoi eta neutroien kopurua. Isotopo erradioaktiboak protoi eta neutroien artean balantze txar bat izateagatik gertatzen da. Hau konpentsatzeko, nukleoak erradiazioa igorri behar du, nukleoa egonkortzeko, elementu egonkor edo beste isotopo erradioaktibo bat bihurtuz. Isotopo erradioaktibo artifizial batzuk, medikuntzan erabiltzen dira. Adibidez, teknezioaren isotopo bat, blokeatutako zain edo arteriak identifikatzeko erabil daiteke eta medikuntza nuklearrean erabiltzen da mota askotako test diagnostikoak egiteko. Diagnostikoaren eta tratamenduaren trazatzaile oro har erabiltzen diren erradioisotopo batzuk iodo 131 (Tiroide minbiziaren aurka erabiltzen da), fosforo 32 (Hezurren gaixotasunak edo hezur-muinekoak diagnostikatzeko erabiltzen da) eta teknezio 99 (Garunaren, tiroideen, gibelaren, giltzurrunen, biriken eta sistema kardiobaskularraren irudien eraketarako erabiltzen da) dira. Halaber, kobalto 60a eta zesio 137a erabiltzen dira, oro har, minbiziaren tratamenduan. Beste batzuk ere badaude adibidez: • • • • • • • •

Arsenico – 74  Garuneko tumoreak lokalizatzeko. Radio – 222 Minbiziaren aurkako tratamendua. Sodio – 24  Zirkulazio sistemaren blokeoak detektatzeko Tantalio-182 Injekziotan aplikatzen da. Medikuek erabiltzen dute minbizi tumoreetara heltzeko. Cromo – 51  Globulu gorrien bolumena zehazteko eta odol-bolumena guztira ere. Oro-198  Minbizi-eremuetan aplikatzen da injekzio bidez. Hierro – 59  Anemia detektatzeko. Selenio – 75 Pankreako irudien eraketarako.

Medikuntzan erabiltzen diren isotopo erradioaktiboak, helburu batzuk lortzeko dira. Erradioisotopoak adibidez, naturan aurkitu ezin den erradionuklidoa da. Ez dago hura ekoizten duen prozesu edo mekanismo naturalik, edo hain ezegonkorra da, denbora laburrean desintegratzen dela. Erradioisotopo sintetikoak oso erradioaktiboak dira eta erdibizitza laburra daukate. Osasunerako oso arriskutsuak diren arren, zenbait kasutan industrian eta medikuntzan erabiltzen dira. Gorputzeko hainbat organo eta sistemen funtzionamendua behatzeko konposatu trazadore erradioaktiboak erabiltzen dira. Trazadore hauek bizitza laburreko erradioisotopo bat daramate, normalean gamma izpiak igortzen dituen bat. Gamma izpiak gorputza zeharkatu eta gamma kamera baten bidez harrapatzeko bezain indartsuak izan behar dute. Gamma kamerak eta antzeko detektoreak oso eraginkorrak dira eta konposatu trazadoreak oso ondo kontzentratzen dira ikertu nahi den gorputzeko atalean; beraz, material erradioaktiboaren kantitate oso txikiak aski dira lana egiteko.


Minbizi mota batzuk sendatzeko ere erabiltzen da. Minbiziaren eraginez, zelulak oso arin ugaltzen dira eta tumorea sortzen dute. Medikuntza nuklearrean, produktu bat harrarazten diote gaixoari, erradiobotika espezifiko bat, eta aztertu edo sendabidean jarri nahi den organora bideratzen dute. Botika horrek erradiazio txiki bat igortzen du, eta horrexegatik deitzen zaio erradiobotika. Erradiazio hori tresna batzuek jasotzen dute, gammakamerek; seinale elektriko bihurtzen dira gero, eta, azkenik, irudi moduan agertzen dira ordenagailuan. Era horretan aztertzen dute botika nola iritsi den ikertu nahi duten organora, nola hedatu den eta, ondotik, desagertu den edo ez. Zuzenzuzen bidaltzen dituzte tumore batera, hura aztertzeko edo sendabidean jarri eta zelula minbizi-sortzaileak deuseztatzeko. Terapia nuklear hori jada erabiltzen dute minbizi mota bati aurre egiteko. Botika horiei isotopo erradioaktibo ere deitzen zaie, eta azkar samar desagertzen dira gure organismotik, ordu batzuen buruan edo, gehienez, egun baten buruan; hori dela eta, arrisku gutxikotzat jotzen dira medikuntza nuklearreko teknika horiek, bai gaixoarentzat eta bai ingurukoentzat. Eta nanoteknologia erabiltzen dute horretarako, hau da, ikertzeko erradioisotopoek ahalik eta minbizizelula gehien eta ahalik eta zelula osasuntsu gutxien onda ditzakeen.

Ainhoa Garrido


ISOTOPOERRADIAKTIBOAK Isotopoak protoi kopuru berbera eta neutroi kopuru desberdina duten atomoak dira. Naturan elementu kimiko gehienak atomo mota bat baino gehiagoz osatuta daude, hau da, hainbat isotopo nahasian daude. Adibidez, hidrogenoak hiru isotopo ditu: batek 0 neutroi, besteak 1 eta besteak 2.

Hiru isotopo mota daude: protioak, deuterioak eta tritioak. Hidrogenoaren adibidea:

Isotopo erradiaktiboek, euren jatorrizko elementuetariko duten ezberdintasuna, erradiaktiboak direla da. Protoi eta neutroien artean balantze txar bat izateagatik gertatzen da. Hau konpentsatzeko, nukleoak erradiazioa gastatu behar du nukleoa egonkortzeko. Isotopo erradiaktiboek medikuntzan erabiltzen dira gehienbat, helburu jakin batzuk lortzeko: Zenbait gaixotasun diagnostikatzeko, substantzia bat sartzen zaie gaixoei, energia gutxiko erradiazioa igortzen duen isotopo erradiaktibo bat duena. Substantzia aztertu nahi den organoan txertatzen da, eta isotopoak igorritako erradiazioa ikertuz, organoa aztertzen da. Medikuntzan adierazle gisa erabiltzen diren substantzia horiei erradioisotopoak esaten zaie. Minbizi mota batzuk sendatzeko. Minbiziaren eraginez, zenbait zelula oso arin ugaltzen dira eta tumorea sortzen dute. Energia askoko erradiazioa igortzen duten erradioisotopoek zelulak ugaltzeko prozesuari eragiten diote. Minbizia duen gaixo bati horrelako erradioisotopoak ematen badizkiogu, desegiten diren nukleoek igorritako erradiazioak minbizi- zelula gehiago deuseztatuko ditu zelula arrunt baino, zelula arruntak polikiago ugaltzen direlako. Horixe da erradioterapiaren oinarria. Teknika horretan Au198, Sr-90 edo Co-60 isotopoak erabiltzen dira. Bularreko minbizia aurkako tratamendu berri bat garatu dute. Paladio103 isotopo erradiaktiboa aukeratu dute kasu honetan gaixo dagoen ehuna deuseztatzeko. Teknika horri brakiterapia izena du, eta ez da berria. Teknika hau duela hamar urtetik hona erabiltzen da prostatako minbiziari aurre egiteko. Nafarroako Unibertsitate Klinikoek lehenengo aldiz Paladio-103 isotopoa erabili dute bularreko minbizi- kausak tratatzeko. Isotopo hori kapsula txiki batzuen bidez injektatzen zaio gaixoari. Teknika horren bidez, kirurgia ez da erabiltzen. Brakiterapiak abantaila nagusi bat du: minbizia deuseztatzen du aldamenean dauden ehun eta organo osasuntsuak kaltetu gabe. Gainera, askotan nahikoa izaten da kapsula erradiaktiboen sorta bakarra jartzea minbizia guztiz desagertzeko; beraz, tratamendua errepikatu beharrik ez da izaten. Teknika honek bi arazo izan ditzake: toraxean airea sartzea eta odol-jarioak gertatzea. Baina horiek ebakuntzan bertan ikusten dira, eta, ondorioz, berehala egiten zaie aurre. Hala ere, ebakuntza egin zaien gaixoetan ez da horrelako arazorik ez bestelakorik gertatu.


Dagoeneko lau gaixori ezarri zaizkie paladio- 103aren kapsula erradioaktiboak. Denboraldi baterako edo betiko jartzen diote gaixoari kapsulak, eta paladioaren kasuan betiko izaten da. Hau da, sartzen diren kapsulak gaixoaren gorputzean geratzen dira, baina, energia gutxiko erradiazioa askatzen dutenez, aste gutxi batzuetan tratamendua amaitutzat eman daiteke. Horregatik, ez dago inolako arriskurik ez gaixoarentzat, ez familiarentzat eta ez medikuarentzat ere.

Pablo Cuesta


ISOTOPO ERRADIAKTIBOEN ERABILERA MEDIKUNTZAN Isotopoak dira Protoi eta elektroi-kopuru berdin eta neutroi-kopuru ezberdinak duten atomoak dira. •

Z zenbakia berbera dute eta A zenbakia desberdina.

Abibidez Irudi honetan, hidrogenoaren hiru isotopo ditugu; hiru atomoek protoi eta elektroi bakarra dute, neutroietan dago ezberdintasuna.

Isotopo erradiaktiboak Isotopo erradiaktiboen ezberdintasuna da, erradiaktiboak direla. Hau da,protoi eta neutroien artean balantze txar bat dagoela. Hori konpentsatzeko nukleoak erradiazioa igorri behar du,beste isotopo erradiaktiboa bihurtuz. Forma aldatzean asketutako energia erradiaktiboa da,hau da alfa,beta edo gamma erradiaktibitateak

Isotopo erradiaktiboak medikuntzan Tumore bat zenbateraino hedatu den jakiteko balio du, etorkizunean Alzheimerra edo beste dementziaren bat nork eduki dezakeen antzematen du, eta epilepsia eta beste psikiatria-nahasmendu batzuk ikertzen ere laguntzen du Beste edozein energiak bezalaxe, energia nuklearrak ere balio du gauzak konpondu eta eraikitzeko, nahiz eta jenderik gehienari iruditu guztiz suntsitzailea dela, minbiziari eta zentral nuklearrei lotu-lotua dagoela. Medikuntzaren esparruan, ordea, gero eta hedatuago dago energia mota hori erabiltzeko joera (zehaztasun handikoa baita), eta diziplina berri bat ere sortu da: medikuntza nuklearra. Gaur egun, diagnostikoak egiteko erabiltzen da gehienbat (kasuen % 90etan), eta ez hainbeste gaixotasunen sendabide moduan. Medikuntza nuklearraren bidez, bihotza aztertu eta tratatu daiteke, giltzurruna, hesteak eta beste organo batzuk ere bai. Medikuntza Nuklearreko Zerbitzu baten jarduna honela banatuko litzateke: % 30 onkologiari lotua dago, % 20 kardiologiari, % 5 neurologiari eta gainerakoa beste espezialitate batzuei.


•

Erradiobotikak edo 'bala magikoak'

Medikuntza nuklearrean, produktu bat harrarazten diote gaxioari, erradiobotika espezifiko bat, eta aztertu edo sendabidean jarri nahi den organora bideratzen dute. Botika horrek erradiazio txiki bat igortzen du, eta horrexegatik deitzen zaio erradiobotika. Esan liteke bala magikoak direla erradiobotika horiek: zuzen-zuzen bidaltzen dituzte tumore batera, hura aztertzeko edo sendabidean jarri eta zelula minbizi-sortzaileak deuseztatzeko. Terapia nuklear hori jada erabiltzen dute minbizi mota bati aurre egiteko, Ezhodking linfomari, hain zuzen; gaixoa ez da ospitaleratu beharrik izaten, eta eragin txarrik ere apenas uzten dion. Botika berriei esker, asko gutxitu dira hezur metastasiak eta horiek sortzen dituzten oinazeak. Botika horiei isotopo erradiaktibo ere deitzen zaie, eta azkar samar desagertzen dira gure organismotik, ordu batzuen buruan edo, gehienez, egun baten buruan; hori dela eta, arrisku gutxikotzat jotzen dira medikuntza nuklearreko teknika horiek, bai gaixoarentzat eta bai inguruan daudenentzat.

•

Medikuntza nuklearreko proba egin behar duten gaixoentzako jarraibideak

1. Gaixoek lasai egon behar dute eta konfiantza eduki behar dute medikuntza era horretan. 2. Botikaren bat hartzen ari bada, jakinaren gainean jarri behar da medikua. Hark erabakiko du botikak hartzeari utzi behar dion edo ez proba egiteko. 3. Haurdun dauden emakumeek edo haurdun daudela uste dutenek medikuari edo erizainari esan behar diote proba egin aurretik. Berez, ez da komeni erradiaziorik hartzea. 4. Azterketa egiten den egun berean, hobe da haurrengana eta haurdunengana ez hurbiltzea. Egunean bertan, ez hartu haurrik besoetan eta magalean ere ez. 5. Likidoak edanda (ura edo zukuak), errazago kanporatzen dira erradiobotikak. 6. Beste pertsonengandik zenbat eta urrunago egon eta zenbat eta denbora gehiago pasatu proba egin denetik, orduan eta erradiazio gutxiago igorriko dira.

Izarra Arredondo


ISOTOPO ERRADIAKTIBOEN ERABILERA MEDIKUNTZAN Isotopoak dira protoi eta elektroi kopuru berdina duten atomoei hau da zenbaki atomiko berdina dutenak eta neutroi kopuru hau da zenbaki masiko desberdina duten atomoak dira. Isotopoen barruan isotopo erradioaktiboak daude, non beren isotopoarekiko neutroi kopuru desberdina dute eta zenbaki atomiko berbera baina aparte isotopo erradioaktiboak erradioaktibitatea botatzen dute. Isotopo hauek ez dira estableak protoi eta neutroi artean, diferentzia handia dagoelako eta estable jartzek energia bat izurtzen dute energia erradioaktiboa. Isotopo erradioaktiboak denbora desberdina irauten dute erradioaktiboko batzuk ordu batzuetan desagertzen da energia hori baina beste batzuetan Uranio-238 an milioika urte irauten du erradioaktibitate hori. Erradioaktibitatea neurtu egin dezakegu, botatako kantitatean edo xurgatutako kantitatean.1950 urtean gizakiak isotopo erradioaktiboak sortzen hasi ziren eta horrei artifizialak deitzen zaie.Horrek sortzeko leku berezi batzuk ziren segurtasun oso altuarekin erradioaktibitatea txarto erabiliz gero oso kaltegarria izan daitekeelako. Hortik aurrera medikuntzan hasi ziren isotopo erradioaktiboak erabiltzen, tratamendu desberdinetan erradioterapian, medikuntza nuklearrean eta kimioterapian. Medikuntza nuklearraean badaude zenbait gaixotasun diagnostikatzeko erabiltzen direnak , gaixotasun horiek diagnostikatzeko gizakiari erradioisotopoak sartzen zaizkio bere gorputzeko organoan eta horren ondoren organoa begiratzen zaio gamma izpiak baliatuz. Normalean organo bakoitzerako isotopo erradioaktibo desberdinak erabiltzen dira, adibidez: bihotzerako Kloruroa erabiltzen da eta horrela organo bakoitzean isotopo erradioaktibo desberdinekin. Isotopo erradioaktiboak baliatzen diguna da makina berezi batekin Gamma grafia batekin organoa ikustea, ordenagailu batean. Isotopo erradioaktibo artifizialen alde ona da guk erabaki egiten dugula, zenbatekoa den erradioaktibitatearen iraupena eta horrela ez da ia hondakinik gelditzen. Normalean tratamendu honetan isotopo hauek erabiltzen dira Tecnecio99 Beste tratamendua kimioterapia da, honekin lortzen dutena da azkarren eta gehien ugaltzen diren zelulak hiltzen ditu, normalean zelula kantzerrezko ak izaten dira oso azkar ugaltzen direnak. Tratamendu hau aurrera eramateko gaixoari egun batzuetan aislatuta uzten zaio, bere gorputzean substantzia erradioaktiboak sartzen zaizkio eta tumorea dagoen lekura joaten da segituan bertako zelula kantzerigenoak hiltzera. Egun batzuen ondoren gaixoari ikusten diotenean ez duela erradioaktibitaterik bere gorputzean etxera bidaltzen diote. Tratamendu honetan Au-198 Sr90 Co-60 erabiltzen dira. Beste tratamendu bat erradioterapia da minbiziaren aurka erabiltzen da eta isotopo erradioaktiboen bidez egindakoa da. Batzuetan bakarrik erabiltzen da eta beste batzuetan kimioterapiarekin erabiltzen da. Hainbat mota daude: teleterapia eta brakiterapia. Teleterapian hainbat makina erabiltzen dira gaixori erradiazioa botatzeko, Kobaltoko unitatea adibidez erabili ohi da teleterapian. Gama, alfa edo beta izpiak botatzen zaizkio gaixoari bere gorputzaren beharretara eta normalean egunero joan ohi dira gaixoak ez dutelako oso kantitate handian botatzen erradiazioa. Tratamendu honetan Yodo 131,Lutecio 177 eta beste batzuk erabiltzen dira, isotopo desberdinak erabiltzen dira gorputzaren zatiaren arabera. Brakiterapia beste tratamendu bat da, non erradiazioa tumorean bertan edo oso hurbil jartzen da, eta normalean tratamendu ginekologikoetan erabiltzen da. Tratamendu honetan Cesio 137 erabiltzen da normalean.


Beste tratamendu bat erradiodiagnostikoa da, non erradioazioarekin gorputzeko zati bat igarotzen du eta irudi batean ikusten da zure gorputzeko zatia. Tratamendu honetan normalean isotopo 99Tc erabiltzen da . Isotopo erradioaktiboak ondo erabiliz gizakiok gure onerako erabil dezakegu erradioaktibitatea, eta ez txarrerako. Lorea Bereciartua


Isotopo erradiaktibon erabilera medikuntzan