Issuu on Google+

SOCIALE INNOVATIE WAT LEVERT HET MIJ OP?

SAMENWERKEN INNOVATIECULTUUR

TRANSPARANTIE

PATIテ起T CENTRAA LEF

OUTPUT

RENDEMENT

LEIDERSCHAP VERNIEUWING

MULTIDISCIPLINAIR COCREATIE

MA

LE E A I C SO OVATI INN

THE


SOCIALE INNOVATIE WAT LEVERT HET MIJ OP? Deze uitgave is uitgebracht ter gelegenheid van de uitreiking van de Sociale Innovatieprijs 2010. Het is een gezamenlijk initiatief van de netwerkgroep Sociale Innovatie Medical Sciences (SIMS). Betrokken partijen zijn: ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Nefarma, Niaba, Philips, Sorgtervor en Tulser. Juryleden voor de Sociale Innovatieprijs: Hans Hofstraat, vice-president Philips Research, Justin Jansen, Hoogleraar Ondernemerschap Erasmus Universiteit, Marcel Joachimstahl, algemeen directeur GSK Nederland BV (voorzitter), Marjolein Lotsy, partner Vernieuwend veranderen en Rein Strijker, Biofarmind. Productie: Nefarma 2011 Coรถrdinatie en eindredactie: Elise de Kruijf, Nefarma Interviews: Roel Smit, Hoeksjan redactie en communicatie Beeld: Bart Versteeg, Den Haag Vormgeving: zonder boter, Hoofddorp Druk: Drukkerij De Bink, Leiden


MEER RENDEMENT UIT R&D INVESTERINGEN NOODZAKELIJKE STAP VOORWAARTS

PROF.DR. JUSTIN JANSEN ROTTERDAM SCHOOL OF MANAGEMENT ERASMUS UNIVERSITEIT ROTTERDAM

Het ontwikkelen van nieuwe medicijnen wordt

jaren met meer dan 12% per jaar zijn gestegen,

steeds ingewikkelder en kostbaarder. Nieuwe

blijft de omzet die wordt behaald uit nieuwe

wet- en regelgeving, internationale concurrentie,

geneesmiddelen steken op ongeveer 15% van de

kortere patentbescherming en de opkomst van

totale omzet. Omzetgroei binnen de sector is de

generieke geneesmiddelen zorgen voor een conti-

afgelopen jaren dan ook grotendeels behaald door

nue druk om kostenefficiënt te opereren. Nieuwe

bestaande geneesmiddelen en toepassingen. De

medicijnen zullen daardoor niet alleen sneller,

belangrijkste oorzaak hiervan is de stagnerende

maar ook tegen lagere kosten ontwikkeld dienen

productiviteit van het R&D proces. Verandering is

te worden. En juist daar wringt de schoen bleek

noodzakelijk. En dat vraagt om vernieuwend leider-

uit ons onderzoek ‘Meer Rendement uit R&D’.

schap met liefde voor de wetenschap, drang om te

We hadden verwacht dat de oplossing voor het

winnen en passie voor samenwerking binnen - en

grootste deel zou samenhangen met technologi-

buiten - de eigen organisatie.

sche innovatie - het opvoeren van investeringen in R&D. Echter, uit ons onderzoek bleek dat er veel

Het verbeteren van het rendement uit R&D vraagt

meer te winnen valt door sociale innovatie - het

om een cultuurverandering. Bedrijven moeten

coördineren van succesvolle samenwerking tus-

inzien dat de benodigde kennis niet alleen intern

sen universiteiten en bedrijfsleven, het ontwikke-

kan worden ontwikkeld. Er zal meer aandacht

len van vernieuwend leiderschap en het opzetten

moeten komen hoe de Nederlandse Life Sciences

van een professioneel middenkader voor het

haar kennis beter beschikbaar kan stellen. Goede

toepassen van hoogwaardige kennis in nieuwe

voorbeelden van samenwerking dienen verspreid

medische oplossingen.

en gekoesterd te worden. Goed presterende organisaties verdienen het dan ook om in het zonnetje

De Nederlandse Life Sciences wordt gekenmerkt

te worden gezet. Ik ben daardoor zeer verheugd

door een enigszins haperende innovatiemotor.

met het initiatief en de uitreiking van de Sociale

Hoewel de investeringen in R&D in de afgelopen

Innovatie Prijs op 12 april 2011.


4 | SO C I A LE I NN OVAT I E

INHOUD: LEON VAN HALDER MINISTERIE VAN VWS

6

RENDEMENT

GEZONDHEIDSZORG HEEFT MEER INNOVATIE KEIHARD NODIG

DIANA MONISSEN DE FRIESLAND ZORGVERZEKERAAR

12

LEIDERSCHAP

ER IS IN DE ZORG GEBREK AAN LEF EN LEIDERSCHAP

SLIM ZIJN IS NIET GENOEG

Dat was slecht nieuws. Het goede nieuws is dat

We hebben kennis genoeg in Nederland. Fantasti-

lende bedrijven en organisaties meer met elkaar

sche universiteiten, geweldige onderzoekers. Als

samenwerken. Door meer samenwerking, meer

het echter gaat om vernieuwing van de gezond-

flexibiliteit en meer modern management kan het

heidszorg, om échte innovatie, is meer nodig.

succes van innovatie sterk toenemen. Dat succes

het veel beter kan als mensen vanuit verschil-

wordt namelijk slechts voor 30 procent bepaald Er wordt veel geïnvesteerd in onderzoek en ont-

door onderzoek en ontwikkeling (R&D) en maar

wikkeling op het gebied van life sciences en me-

liefst voor 70 procent door management, organisa-

dische technologie, maar het rendement daarvan

tie en samenwerking.

(in de vorm van nieuwe producten) is maar klein. Veel kleiner in elk geval dan in andere sectoren.

Sociale innovatie noemen we dat. Een aantal par-

Dat was een kleine drie jaar geleden de conclusie

tijen uit de zorg heeft het initiatief genomen voor

van een onderzoek van de Rotterdam School of

een campagne om dit onderwerp niet alleen op de

Management (Erasmus Universiteit, Rotterdam).

agenda te krijgen, maar te bevorderen dat we er


SOCI A L E I N N OVAT I E | 5

HANS HOFSTRAAT PHILIPS RESEARCH

18

MARCEL JOACHIMSTHAL GLAXOSMITHKLINE

24

COCREATIE

NOT INVENTED HERE? NOU EN? SAMEN KUN JE MEER DAN ALLEEN

PATIËNT CENTRAAL

LATEN WE VEEL MEER LETTEN OP DE ECHTE BEHOEFTE VAN DE PATIËNT KEES GROEN KINESIS PHARMA

30

OPENHEID

BIG PHARMA IS ONGESCHIKT VOOR DE ECHTE INNOVATIE

ook echt mee aan de slag gaan. Het ministerie van

“Ik maak me wel eens boos”, zegt Diana Monissen

Volksgezondheid, Welzijn en Sport ondersteunt dit

(bestuursvoorzitter De Friesland Zorgverzekeraar)

initiatief, onder andere via de instelling van een So-

in het vraaggesprek dat met haar werd gehouden.

ciale Innovatie-Prijs. Hiermee worden de beste initi-

“Ik maak me wel eens boos dat het in de zorg zo-

atieven op het gebied van sociale innovatie beloond.

veel moeite kost om partijen over de eigen schut-

In 2009 werd de prijs voor de eerste keer uitgereikt,

ting heen te laten kijken. Om met elkaar aan tafel

op 12 april 2011 reikt minister Edith Schippers van

te gaan en werkelijk open te staan voor ideeën van

VWS de trofee voor de tweede keer uit.

anderen.”

Ter gelegenheid van de prijsuitreiking verschijnt

Met dit boekje hebben we die oproep in elk geval

deze publicatie met eerlijke, openhartige inter-

ter harte genomen. Hopelijk vormt de verschijning

views. Vijf direct betrokkenen vertellen wat ze

ervan een goede aanzet tot meer samenwerking

verstaan onder sociale innovatie. We hebben ze

en tot echte vernieuwing in onze sector. De ge-

gevraagd kritisch te zijn en - waar mogelijk - aan

zondheidszorg zit er om te springen.

te geven wat beter kan in de gezondheidszorg.


6 | SO C I A LE I NN OVAT I E

GEZONDHEIDSZORG HEEFT MEER INNOVATIE KEIHARD NODIG Het is geen typisch Nederlands probleem en het is ook niet op te lossen in een handomdraai. Leon van Halder, topambtenaar op het ministerie van VWS, is realistisch. Bij innovatie in de zorg moet veel meer samengewerkt worden. Zijn ministerie bond de kat de bel aan. Nu moet de sector zelf aan de slag. “Ik ben benieuwd wie het voortouw zal nemen.”

Is het bevorderen van innovatie in de gezond-

van die R&D-investeringen is echter betrekkelijk

heidszorg een taak voor de overheid?

laag. Slechts 14 tot 15 procent van de omzet

“Niet primair natuurlijk, maar de overheid kan

komt uit producten die de afgelopen drie jaar zijn

het onderwerp wel aan de orde stellen, er aan-

ontwikkeld. Dat is weinig vergeleken met andere

dacht voor vragen. Minister Edith Schippers van

bedrijfstakken.”

VWS heeft dat ook gedaan door te stellen dat innovatie noodzakelijk is voor de zorg. Hiermee

Is dat een typisch Nederlands probleem?

kunnen we namelijk drie uitdagingen het hoofd

“Die indruk hebben we niet. Het zal ook in het

bieden: toekomstige personeelstekorten, finan-

buitenland aan de orde zijn. Wat ongetwijfeld wel

ciële tekorten en het handhaven van de kwaliteit

meespeelt is de complexiteit van de sector van

van zorg. Er gaat veel geld om in life sciences

de gezondheidszorg. Er zijn altijd veel partijen bij

en in medische technologie, jaarlijks bedraagt

betrokken: behandelaren, ziekenhuizen, industriële

de omzet van deze sectoren ongeveer 8 miljard

bedrijven, verzekeraars, patiënten; dat maakt de

euro, waarvan 1 miljard opgaat aan investeringen

omstandigheden in deze sector wel anders dan in

in onderzoek en ontwikkeling. Het rendement

andere sectoren.”


SOCI A L E I N N OVAT I E | 7

IALE SOC

E: VATI INNO

DEREN T MEN

LEON VAN HALDER MINISTERIE VAN VWS


8 | SO C I A LE I NN OVAT I E

SOCIALE INNOVATIE IS VEEL BELANGRIJKER DAN TRADITIONELE R&D.

En dus besloot het ministerie van VWS drie jaar

dacht ik ook: ja, dat is toch logisch… eigenlijk gaat

geleden de kat de bel aan te binden.

het om zaken als het slim inzetten van je arbeids-

“Precies. We hebben de Rotterdam School of

potentieel, het slim gebruiken van je werkomge-

Management opdracht gegeven voor een onder-

ving, het slim organiseren van innovatie met de

zoek naar de vraag hoe meer rendement uit R&D

mensen die je hebt. Maar als je dan ziet hoe het

gehaald zou kunnen worden. Daaruit kwamen

in de praktijk werkt, hoe moeizaam die uitvoe-

fascinerende conclusies naar voren. Bijvoorbeeld

ringspraktijk soms is. Het heeft te maken met een

dat sociale innovatie veel belangrijker is dan

manier van werken die de sector zich in vele jaren

traditionele R&D. Binnen de sector life sciences

eigen heeft gemaakt. Dat patroon doorbreken is

en medische technologie wordt slechts 30 procent

lastiger dan het op het eerste gezicht lijkt.”

van het innovatiesucces bepaald door traditionele R&D, het bekende laboratoriumwerk, en maar

Wat heeft het ministerie daaraan gedaan?

liefst 70 procent door sociale innovatie. Dat wil

“We hebben alle betrokken partijen bijeenge-

zeggen: door de manier waarop het management

bracht om het onderwerp te bespreken. Een paar

zich opstelt en door de wijze waarop binnen de

bijeenkomsten met telkens 70 tot 100 personen.

eigen organisatie, maar ook met andere partijen

Verzekeraars, behandelaars, ziekenhuizen, farma-

wordt samengewerkt. Wie dus de klassieke route

ceutische industrie, iedereen die ermee te maken

blijft bewandelen, haalt dus hooguit een derde

heeft. In het begin keken sommigen wat vreemd

van het innovatiesucces dat anders geboekt kan

aan tegen het onderwerp, maar op een zeker mo-

worden. Wel iets om over na te denken.”

ment ontstond een aha-erlebnis. Ik geef overigens meteen toe dat je de mindset van een sector niet

Ligt zo’n conclusie niet heel erg voor de hand?

met behulp van een paar goede bijeenkomsten

“Dat maakt dit onderwerp juist zo boeiend. Toen ik

kunt veranderen, maar het is wel een begin. Daar-

er voor de eerste keer mee geconfronteerd werd,

naast heeft het ministerie de Sociale Innovatie-Prijs


SOCI A L E I N N OVAT I E | 9

in het leven geroepen, bedoeld voor het meest in-

Leiderschap en het motiveren van professionals.

novatieve en doeltreffende initiatief om via externe

Ik geloof erg in de voorbeeldrol van de leider;

contacten sociale innovatie te bevorderen.”

die moet laten zien wat hij belangrijk vindt. Ook dat komt bij het project van de thermoscan van

Is dat de kern van sociale innovatie?

Kleeven tot uiting. Innovatie moet in de poriën van

“Het gaat voor een groot deel inderdaad om

een organisatie zitten, volledig verweven zijn in

nieuwe vormen van samenwerking; soms binnen

het doen en laten van de leider. Je doet het er niet

de eigen organisatie, maar meestal ook met andere

even bij. Voor organisaties kan dat ook gevolgen

partijen. Een goed voorbeeld is Kleeven Medical,

hebben voor beloningssystemen en voor de mate

het bedrijf dat in 2009 de eerste Sociale Innovatie-

waarin men bereid is risico’s te accepteren.”

prijs kreeg voor onder andere een instrument om veiliger en gemakkelijker borstkanker op te sporen

Welke partij moet het meest overtuigd worden

bij vrouwen. Het werkt niet met röntgenstraling,

van het belang van sociale innovatie en van

maar met thermografie, waardoor het onderzoek

samenwerking met anderen?

een stuk minder belastend is. Het apparaat is in

“Ik denk de professional in het veld, de behande-

Nederland nog niet in gebruik, wel in Engeland en in

laar die zijn werk doet. De dokter die het vaak wel

Duitsland. Om introductie op de markt mogelijk te

weet en misschien toch wat minder open staat

maken, werkt Kleeven met een groot aantal partijen

voor vernieuwingen van buitenaf. Daarnaast denk

in binnen- en buitenland, waaronder de Universiteit

ik ook aan de bestuurders en managers van instel-

van Maastricht. Het gaat om een complex project,

lingen zoals medische faculteiten en zorginstel-

waarbij technici en medici moeten samenwerken.”

lingen. Zij hebben namelijk de taak om te zorgen dat innovaties goed worden georganiseerd. De

“Naast samenwerking speelt ook leiderschap een

besturen van zorginstellingen moeten de betrok-

belangrijke rol als het gaat om sociale innovatie.

ken partijen bij elkaar brengen: hulpverleners,


1 0 | SO C I A LE I NN OVAT I E

LEON VAN HALDER Leon van Halder is sinds 2009 directeur-generaal Curatieve Zorg op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Na zijn studie Sociale Wetenschappen aan de Universiteit Utrecht, werkte hij voor de gemeente (1982-1984) en voor de Vereniging van

Nederlandse Gemeenten (1984-1989). De afgelopen twintig jaar vervulde Van Halder verschillende directiefuncties op verschillende departementen: Onderwijs, Binnenlandse Zaken en VROM. Voordat hij in 2009 naar VWS kwam was Leon van Halder directeur-generaal Wonen, Wijken en Integratie op het ministerie van VROM.

producenten, onderzoekers, zorgverzekeraars en

Voor diabetespatiënten is er nu bijvoorbeeld een

zij moeten de patiënt voorop stellen.”

internetplatform waarop alle functionaliteiten van goede diabeteszorg te vinden zijn. Opvallend

Heeft u daarvan een voorbeeld?

is de aandacht die bij dit project wordt gegeven

“Een mooi voorbeeld is het ParkinsonNet. Dit

aan zelfmanagement door patiënten en voor de

netwerk is ontstaan op initiatief van een aantal

dialoog tussen patiënt en zorgverlener, waardoor

wetenschappers, die proberen volledig vanuit de

de zorg beter kan worden.”

patiënt te redeneren. Je kunt via ParkinsonNet rechtstreeks contact krijgen met de behandelend

Is dat allemaal zo nieuw? Een zorgverlener

arts, maar ook met medepatiënten om bijvoor-

hóórt de patiënt toch altijd centraal te stellen?

beeld ervaringen uit te wisselen. Volledig gerede-

“Natuurlijk, dat doet hij of zij ook wel met een

neerd vanuit de vraag naar zorg en niet vanuit het

behandeling, maar mijn indruk is dat er in de zorg

aanbod. Verschillende partijen doen er aan mee;

vaak wordt geredeneerd vanuit het aanbod.

patiëntenverenigingen, verzekeraars, industrie.”

Er wordt geluisterd naar de patiënt, maar men

“Soms nemen de patiënten zelf het initiatief,

staat eigenlijk al klaar met het hulpaanbod. Een

zoals bij het Astma Fonds, de Diabetes Vereniging

initiatief als ParkinsonNet is bedoeld om net iets

Nederland en Good Care Support.

beter te luisteren: wat wil de patiënt eigenlijk


SOCI A L E I N N OVAT I E | 11

HET MINISTERIE VINDT DAT PARTIJEN ZICH IN DE MARKT KUNNEN ONDERSCHEIDEN DOOR DE PATIËNT CENTRAAL TE ZETTEN. DE FRIESLAND ZORGVERZEKERAAR BRENGT PARTIJEN BIJ ELKAAR OM ONTWIKKELINGEN DE GOEDE RICHTING IN TE HELPEN. >

INNOVATIE MOET IN DE PORIËN VAN EEN ORGANISATIE ZITTEN, VOLLEDIG VERWEVEN ZIJN IN HET DOEN EN LATEN VAN DE LEIDER. JE DOET HET ER NIET EVEN BIJ.

echt? En heb ik daarvoor wel aanbod of moeten

Sociale innovatie: het staat op de agenda, hoe

we iets nieuws bedenken? Dat is net een slag

nu verder? Wat is nu de rol van de overheid?

anders, maar een groot verschil in benadering.”

“Die rol is beperkt. We zullen partijen in de sector erop blijven aanspreken en stimuleren. Ik denk

Tijd dus om patiëntenorganisaties te

daarbij niet aan subsidies. Sociale innovatie is geen

versterken?

kunstje dat je met een subsidie kunt leren. Daar-

“Daar zijn we als ministerie ook mee bezig. Het is

voor is het te fundamenteel. Nee, het is nu aan

belangrijk de zorg meer transparant te maken, zodat

de zorgsector zelf om aan de slag te gaan met het

patiënten goed geïnformeerd zijn over hetgeen ze

onderwerp. Ben benieuwd wie het voortouw zal

van zorgaanbieders mogen verwachten. Daarnaast

nemen: bedrijven, verzekeraars, wetenschappers

streven we ernaar de rol van patiëntenorganisaties

of misschien wel de patiëntenverenigingen.”

in het spel met zorgaanbieders en verzekeraars te versterken. De organisatiegraad van patiënten

“Ik denk overigens dat partijen zich op de markt

verschilt overigens sterk per ziektebeeld. Som-

kunnen gaan onderscheiden door echt vernieu-

mige verenigingen hebben een stevige organisatie,

wende, sociale innovatie, waarbij de patiënt echt

waarin de patiënten zelf een belangrijke rol spelen,

centraal wordt gesteld. Inderdaad, het markt-

bij andere is dat nog veel minder het geval.”

principe.”


1 2 | SO C I A LE I NN OVAT I E

IE: OVAT N N I LE

IA SOC

RE D I LE AP SCH

DIANA MONISSEN DE FRIESLAND ZORGVERZEKERAAR


SOCI A L E I N N OVAT I E | 13

ER IS IN DE ZORG GEBREK AAN LEF EN LEIDERSCHAP Ze is bevlogen en heeft een missie. De gezondheidszorg kan beter en efficiënter als beroepsgroepen écht naar elkaar luisteren en nieuwsgierig over de eigen schutting heen kijken. Bij De Friesland Zorgverzekeraar brengt bestuursvoorzitter Diana Monissen sinds 2009 in de praktijk wat ze daarmee bedoelt. Nu de rest van het land nog.

U wekt de indruk dat het onderwerp u een

gebruiken. De zorg moet radicaal vernieuwen en

beetje bozig maakt; waarom is dat?

we zullen vaak op een heel andere manier moeten

“Sorry, ik maak me inderdaad wel eens boos over

gaan werken.”

het feit dat het in de zorg zoveel moeite kost om partijen over de eigen schutting heen te laten kij-

Waarom lukt dat niet?

ken. Om met elkaar aan tafel te gaan en werkelijk

“Het kardinale punt is gebrek aan lef en leider-

open te staan voor ideeën van anderen. Om niet

schap. Sociale innovatie is wat mij betreft: samen-

gefocust te zijn op eigen belangen, maar op het

werken met verschillende partijen - ook partijen

beste resultaat voor de patiënt. Er is te weinig

met wie je dat niet gewend bent - om ervoor

een gevoel van urgentie. De komende jaren zal de

te zorgen dat innovaties ook werkelijk geïmple-

behoefte aan zorg explosief toenemen en als we

menteerd worden. Ik kom het ook tegen in mijn

op deze manier doorgaan, hebben we straks te

nevenfuncties in de zorg. Voortdurend rijst de

weinig mensen om die zorg te verlenen. We mis-

vraag: waarom komt innovatie toch zo moeizaam

sen bovendien de aansluiting bij nieuwe trends,

tot stand, waarom delen we de beschikbare ken-

zoals de ontwikkeling dat mensen beter geïnfor-

nis zo slecht met elkaar? Ik heb nog steeds geen

meerd zijn en internet voor veel meer doelen gaan

complete analyse van de oorzaken.”


1 4 | SO C I A LE I NN OVAT I E

Wat zou er dan moeten gebeuren?

maken heeft, maar als iets in Zuid-Limburg wordt

“Ik geef een voorbeeld. Valpreventie is heel

bedacht, zal een ziekenhuis in Amsterdam of Den

belangrijk bij ouderen. We weten ook dat verpleeg-

Haag het ook niet meteen oppikken; daar beden-

kundigen moeilijk worden bereikt met cursussen

ken ze liever hun eigen ding. En dan heb je nog te

en dat voorlichting bestemd voor oudere mensen

maken met een derde factor: de gezondheidszorg

ook onvoldoende helpt. Als verzekeraar zijn we

is een conservatieve branche, een branche die niet

nu betrokken bij een project waarbij we serious

gericht is op innovatie. Dus áls je iets bedenkt dat

gaming willen inzetten om het gedrag van oudere

vernieuwend is, een echte innovatie, dan kost het

mensen te beïnvloeden en te trainen. Een serieus

veel tijd en moeite om alle beroepsgroepen mee

computerspel dus, waarvan we veronderstellen

te krijgen.”

dat het wél resultaat zal opleveren. We doen dit samen met het bedrijf Motek Medical, dat hierin

“Ik heb in mijn loopbaan aan alle kanten van de

is gespecialiseerd, en de Noordelijke Hogeschool

tafel gezeten. Als je echt een innovatie, een

Leeuwarden. Dat is een van de zaken die van

vernieuwing, een verbetering wilt realiseren, dan

belang zijn: kan ik iets leren van een andere partij,

moet je dat zelf héél graag willen. Je moet je be-

kan ik iets leren van een andere branche?”

wust zijn van het feit dat er veel beren op de weg zullen verschijnen, dat ieder zijn eigen bezwaren

Wat zijn de belemmeringen?

heeft en dat het dus een hele tijd kan duren.

“Mensen zouden veel meer van elkaar kunnen le-

Hoeveel pilots hebben geen vervolg gekregen?

ren als ze er maar open voor zouden staan. Het is

Hoeveel experimenten zijn mislukt? Er is altijd wel

in de eerste plaats een kwestie van veel en goed

iets of iemand waarop het stuk loopt. En vraag niet

communiceren. Nederland is maar een klein land.

hoe het komt. Het ligt altijd aan een ander.”

En toch, als iets nieuws wordt bedacht in Zuid-Limburg, kan het vaak lang duren voordat het goede

De branche is conservatief.

nieuws ons in het Noorden heeft bereikt. Er wordt

“Ja, zo is het. Op congressen over dit onderwerp

vaak weinig bekendheid aan gegeven. Ten tweede

kom je steeds dezelfde mensen tegen. Vraag

heerst er ook een sfeer van vermeende concur-

eens in een medische beroepsgroep hoeveel er

rentie. Ik weet niet of het met marktwerking te

op LinkedIn zitten. Ik heb dat eens gedaan. Heel,


SOCI A L E I N N OVAT I E | 15

LEIDERS MOETEN VOORWAARDEN CREËREN, ZE MOETEN UITSTRALEN DAT ZE HET BELANGRIJK VINDEN.

heel weinig. Ik ben zelf lid van het Apollo Netwerk,

Leiderschap, daar gaat het om?

waarin professionals en bestuurders uit de zorg

“Voor een groot deel wel. Leiders moeten voor-

ideeën uitwisselen en gericht zijn op vernieuwing,

waarden creëren, ze moeten uitstralen dat ze het

maar we zijn met weinigen en het kost veel tijd

belangrijk vinden, ze moeten hun mensen in de

om zaken over het voetlicht te brengen.”

juiste mood brengen, ze moeten binnen en buiten met elkaar verbinden. Ze moeten het zo organise-

“Misschien zit het ook wel een beetje ingebakken

ren dat ruimte ontstaat voor echte vernieuwing.”

in de verschillende beroepsgroepen. Ik ben zeven jaar voorzitter geweest van de raad van bestuur van

De vernieuwing moet dus van de zorgaan-

Mentrum, een instelling voor geestelijke gezond-

bieders komen, wat kan een verzekeraar dan

heidszorg in Amsterdam. Mentrum had een kliniek

doen?

in Santpoort, u kent die misschien? Dat was een

“Ik denk toch heel wat. Je kunt ontwikkelingen

drama van eenvormigheid, grote zalen, echt om van

in de goede richting helpen. Vaak is dat meer een

te huilen. Ik heb ervoor gezorgd dat die kliniek ge-

kwestie van wilskracht, enthousiasme en ambitie

sloten werd, maar voordat het zover was… honderd

dan van geld. Partijen bij elkaar brengen, wat denk-

psychiaters in een zaal, die ik ging uitleggen dat de

kracht leveren, een goede voorzitter leveren, een

patiënt een klant is, en dat we op zijn minst voor

tafel om de bespreking mogelijk te maken.”

een menselijke omgeving moeten zorgen en voor keuzevrijheid als het om maaltijden gaat.”

“Vorig jaar kwam de Diabetesvereniging Nederland met een geweldig plan voor een portal waarop

“Ik werd destijds bijna gekeeld door de psychia-

patiënten alle informatie over hun ziekte kunnen

ters: wat denkt u wel, het zijn patiënten die lijden,

vinden en ook met anderen kennis en ervaringen

hoe kom je erop om die mensen klant te noemen?

kunnen uitwisselen. Daarvoor hebben wij een pro-

Het is bijna mijn aftocht geworden; gelukkig bleef

jectleider geleverd, zodat de integratie met de site

de raad van commissarissen kaarsrecht achter me

van De Friesland kon ontstaan. Nu zou je denken:

staan. Het heeft jaren geduurd voordat men het

waarom herhalen we dat recept niet gewoon voor

besef kreeg dat er ook andere aspecten aan een

alle groepen patiënten met een chronische ziekte,

mensenleven zitten dan patiënt zijn.”

dus multiple sclerose, reuma, noem maar op. Zo


1 6 | SO C I A LE I NN OVAT I E

IK ZOU ZO GRAAG ZIEN DAT DE BEDRIJFSTAK ECHT OVER DE SCHUTTING ZOU KIJKEN. DIANA MONISSEN Diana Monissen is sinds september 2009 voorzitter van de raad van bestuur van De Friesland Zorgverzekeraar in Leeuwarden. Daarvoor werkte ze anderhalf jaar als directeur-generaal Curatieve Zorg op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, vanuit welke functie ze veel aandacht vroeg voor het onderwerp ‘sociale innovatie’ in de zorg.

Diana Monissen studeerde pedagogiek en sociale wetenschappen in Nijmegen en vervulde sinds eind jaren tachtig verschillende bestuurlijke functies bij instellingen voor mensen met een verstandelijke handicap en geestelijke gezondheidszorg en zorgverzekeraars.

gaat het jammer genoeg helaas niet. Ieder wil toch

is onzin te zeggen dat verzekerden alleen op de

het liefste zijn eigen ding doen. Dus dan begin je

prijs zouden letten.”

weer van voren af aan.” Daarom brengt u ook geld op tafel voor Er wordt wel gezegd dat verzekeraars alleen

innovaties?

oog hebben voor de kosten en niet voor de

“Zeker. We zorgen ook geregeld voor financiële

kwaliteit van de zorg.

ondersteuning van innovaties. Daarvoor hebben

“Daar ben ik het niet mee eens. Anders gezegd:

we een innovatiefonds en een participatiefonds.

ik weet gewoon dat het niet zo is. In elk geval

Uit het innovatiefonds worden bijdragen beschik-

niet bij ons.”

baar gesteld als partijen in de regio een concrete vraag stellen en een project aan onze criteria

Verzekerden letten toch ook vooral op de

voldoet. In dat kader werken we bijvoorbeeld

hoogte van de ziektekostenpremie?

met het Medisch Centrum Leeuwarden en de

“Langzamerhand gaat de verzekerde verder

Zorggroep Noorderbreedte aan een project voor

kijken dan zijn neus lang is. Dat blijkt in de

telecardiologie, waarmee we de behandeling van

praktijk. In december vorig jaar hebben we hier

hartpatiënten efficiënter, effectiever en plezieriger

een bijeenkomst gehouden voor 150 ad random

willen maken. Patiënten kunnen met eenvoudige

geselecteerde verzekerden. Daarbij kwam onder

apparatuur thuis periodieke controles uitvoeren,

andere de vraag aan de orde: wat verwachten

waarna de resultaten in het ziekenhuis worden

verzekerden van ons als het gaat om het inkopen

beoordeeld. En alleen als lijkt dat er iets aan de

van zorg? Het viel me op dat steeds meer men-

hand is, moet de patiënt ook echt langskomen bij

sen verder kijken dan de premiekosten alleen.

de specialist. Zo raak je af van veel standaardcon-

Het belangrijkste signaal was: koop kwaliteit in en

troles, die vaak overigens lang niet alles zeggen,

maak ook helder waarin die kwaliteit dan zit. Dat

zo win je aan doelmatigheid en aan kwaliteit van

laatste doen we, denk ik, nog te weinig. Daaraan

leven voor de betrokkene. Een bijkomend voor-

gaan we veel meer aandacht besteden. Maar het

deel van het feit dat je iemand meer zelf de regie


SOCI A L E I N N OVAT I E | 17

MONISSEN ROEPT DE BEDRIJFSTAK OP ECHT OVER DE SCHUTTING TE KIJKEN EN OPLOSSINGEN TE BEDENKEN IN HET BELANG VAN DE PATIËNT. PHILIPS WERKT AL JAREN MULTIDISCIPLINAIR EN MET DIVERSE BELANGHEBBENDE PARTIJEN. >

geeft, is dat het vaak tot een aanpassing van de

hier in Leeuwarden: bij alle mensen die 75 jaar

levensstijl zal leiden. Zo’n nieuwe ontwikkeling

worden gaat iemand uit de eerstelijnszorg, dus

faciliteren we graag en als het succesvol blijkt,

een arts of een verpleegkundige, op bezoek om

zetten we er straks ook vergoeding tegenover.

een test af te nemen. Zijn er tekenen van demen-

Past overigens ook prima in ons strategische

tie of niet? Op die manier denken we problemen

inkoopbeleid, dat er onder andere op gericht is

vroeg te kunnen signaleren en waar mogelijk al

meer regie bij de verzekerde zelf te leggen.”

handelend op te treden. Daarmee denken we mensen langer zelfstandig te kunnen houden en

“Een ander voorbeeld. We werken hier in een zeer

bijvoorbeeld latere valpartijen en kostbare medi-

landelijke omgeving; één derde van alle apotheek-

sche behandelingen te kunnen voorkomen.”

houdende huisartsen is in Friesland gevestigd. Daarom ondersteunen we samen met de provincie

Er gebeurt dus heel veel. Dan is er toch geen

Fryslân de farmacierobot; de eerste is eind 2009 in

reden voor somberheid.

Oude Bildtzijl geplaatst en de tweede op Ameland.

“Er gebeurt hier inderdaad veel. We boeken bij

Patiënten kunnen daar dag en nacht terecht met

De Friesland Verzekeraar goede resultaten, we

herhaalrecepten. Dit concept willen we graag

komen er wel. Al kost het soms ook veel, heel veel

verder uitrollen.”

energie. Kijk ik naar de landelijke ontwikkeling, dan moet er echt veel, veel meer gebeuren. Het lijkt

“Als verzekeraar maken we het mogelijk, maar de

wel in de haarvaten van de sector te zitten. Ik zou

ideeën komen vaak in een netwerk van betrokken

zo graag zien dat de bedrijfstak echt over de schut-

partijen naar voren. Er is een probleem, hoe kun-

ting zou kijken en echt veel meer nieuwe oplossin-

nen we dat het beste oplossen? De dementieke-

gen zou bedenken in het belang van de patiënt.”

ten is ook een goed voorbeeld. Uitgangspunt is dat je mensen zo lang mogelijk in hun eigen omgeving

Succes met uw missie.

wilt houden. Om dat mogelijk te maken ondersteu-

“Ha ha, het is inderdaad wel een beetje een mis-

nen we verschillende projecten. Eén voorbeeld

sie. Dank u wel.”


1 8 | SO C I A LE I NN OVAT I E

Onderzoekers moeten zich meer en meer openstellen voor samenwerking. Met andere disciplines, maar ook met andere marktpartijen, zoals patiënten, artsen, verzekeraars. Dat is de mening van Hans Hofstraat (Philips Research). Zijn bedrijf heeft de muren - intern en extern - al lang afgebroken. “Het is de enige kans op meer succesvolle innovaties in de gezondheidszorg.”

NOT INVENTED HERE? NOU EN? SAMEN KUN JE MEER DAN ALLEEN De vertaling van nieuwe technologie in nieuwe

knopen doorhakt en het gezondheidszorgsysteem

medische producten gaat langzaam; is dit een

optimaal inricht voor iedereen.”

typisch Nederlands probleem? Hofstraat: “Ik denk het niet. Het is eerder kenmer-

Wat is daarom het recept?

kend voor de gezondheidszorg in veel westerse

“Ervoor zorgen dat je alle partijen vanaf het begin

landen. Kijk, Philips heeft natuurlijk veel ervaring

meeneemt in een innovatietraject, zodat je oplos-

met het ontwikkelen van producten die zijn afge-

singen vindt waaraan de hele sector behoefte

stemd op de wensen van consumenten, dat is niet

heeft. Doe je dat niet, dan bestaat de kans dat je

het punt. Maar in de gezondheidszorg spelen heel

producten ontwikkelt voor problemen die er niet

veel partijen een rol. Naast patiënten hebben we

zijn. Of producten die in verhouding tot hun toege-

te maken met artsen, die de producten moeten

voegde waarde een te hoge kostprijs hebben. Of

voorschrijven, en met verzekeraars die ervoor

producten waarmee een patiënt niet uit de voeten

moeten betalen. En dan zijn er allerlei overheids-

kan omdat hij ze niet kan bedienen. Patiënten

instanties die zich bemoeien met het toelaten van

zitten ook niet te wachten op producten die een

medische producten en is de overheid ook nog

minimaal positief effect opleveren in ruil voor heel

verantwoordelijk voor het totale zorgbudget. Het

veel vervelende bijwerkingen.”

naar de markt brengen van medische producten verloopt in westerse landen langs heel veel

Dat gaat vaak fout?

verschillende schijven. We leven hier nu eenmaal

“Eerlijk is eerlijk, er zijn in het verleden veel pro-

niet in China, waar de overheid op dit gebied de

ducten op de markt gebracht die iets vervangen


SOCI A L E I N N OVAT I E | 19

IE: OVAT

SOC

INN IALE

ATIE

RE COC

HANS HOFSTRAAT PHILIPS RESEARCH


20 | SO C I A LE I NN OVAT I E

dat er al is en die in zichzelf weinig toegevoegde

Dat is essentieel, maar toch slechts in beperkte

waarde hebben. Maar laat ik het positief benade-

mate verantwoordelijk voor het uiteindelijke suc-

ren: ik denk dat het steeds beter gaat. Ik denk dat

ces van de innovatie.”

steeds meer bedrijven ervan doordrongen zijn dat ze alle partijen moeten meenemen in het innovatie-

Heeft u een voorbeeld?

proces. Dus heel nadrukkelijk: óók de patiënt. Philips

“We zijn nu bezig met het ontwikkelen van een

stelt in alle innovatieactiviteiten de gebruiker, en dus

nieuwe techniek die voor een doorbraak kan

ook de patiënt centraal. Ik weet dat het vanzelfspre-

zorgen, onder andere op het gebied van chemo-

kend klinkt, maar er zijn in het verleden veel produc-

therapie bij de bestrijding van kanker. Het gaat

ten ontwikkeld zonder dat de patiënt naar zijn of haar

hierbij om een combinatie van MRI- en HIFU (High

mening was gevraagd. Dat zal in de toekomst steeds

Intensity Focused Ultrasound)-technologie. De

minder gebeuren. Ik voorzie ook dat patiëntenorgani-

MRI-scan kennen we allemaal. Daarmee kun je in

saties steeds belangrijker worden.”

het lichaam kijken en de structuur en de samenstelling van weefsels bestuderen. Vooral tumoren

De patiënt weet wat goed is?

zijn goed te zien met MRI. Met de HIFU-techno-

“Niet uitsluitend. Het is niet voldoende om je oor

logie kun je heel gericht en heel locaal energie in

te luisteren te leggen bij patiënten. Hadden we dat

het lichaam brengen. Nu is het idee om liposo-

gedaan, dan had imaging, het maken van echo’s,

men, synthetische bolletjes, geladen met een

röntgenfoto’s en scans, nooit zo’n belangrijke

geneesmiddel in de bloedbaan te brengen. Deze

plaats gekregen in de ziekenhuizen. Die ontwikke-

liposomen zijn stabiel bij lichaamstemperatuur.

ling komt niet rechtstreeks vanuit patiënten, maar

Zodra ze op een bepaalde plaats in het lichaam zijn

vooral vanuit behandelaren. Dat is voor ons ook

beland, bijvoorbeeld in een tumor, worden ze heel

een belangrijke categorie gebruikers. Je hebt dus

lokaal verwarmd met gericht ultrageluid, waardoor

al die partijen hard nodig.”

het geneesmiddel vrijkomt en zijn werk kan gaan doen. Met de MRI kun je zien wanneer de lipo-

“Kijk, het begint natuurlijk altijd met de technolo-

somen zich in de tumor bevinden. Verder kan de

gische vernieuwing zelf; het idee voor een nieuwe

MRI de locale temperatuur meten. De combinatie

medische techniek of voor het nieuwe molecuul

HIFU-MRI is dus in staat de tumor zeer gecontro-

dat de basis vormt voor een nieuw geneesmiddel.

leerd te behandelen. Deze techniek is nu nog ex-


SOCI A L E I N N OVAT I E | 2 1

perimenteel, maar heeft als voordeel dat er minder

Tegenwoordig is de hele staalkaart aan weten-

bijwerkingen optreden omdat de chemotherapie

schappelijke disciplines aanwezig, dus ook medici,

zo locaal wordt toegepast. Een ander, mogelijk nog

biologen, gedragswetenschappers, noem maar op.

groter, voordeel is dat voor dit soort therapieën

Onze mensen zijn al jaren gewend multidisciplinair

straks ook nieuwe generaties biotechnologische

bezig te zijn. Sterker nog, vrijwel al onze projecten

geneesmiddelen ingezet kunnen worden die nu

zijn multidisciplinair van opzet. En dan kijken we

nog moeilijk kunnen worden toegepast, omdat

natuurlijk ook buiten het bedrijf. We werken samen

ze niet ter plaatse komen, bijvoorbeeld omdat ze

met farmaceuten, ziekenhuizen, gezondheidscen-

door het immuunsysteem van het lichaam worden

tra. Zo moet het ook gaan in de gezondheidszorg.

gedeactiveerd. MRI-HIFU kan echt leiden tot een

Bedrijven moeten over hun muren kijken en geen

spectaculaire therapeutische vernieuwing.”

gesloten silo’s zijn. Al jaren geleden zijn we hier

NU STAAN WE OP HET PUNT WEER EEN NIEUWE STAP TE ZETTEN: DE STAP NAAR COCREATIE. “Maar je hebt er wel iedereen voor nodig. Om te

afgestapt van het idee dat iets niets kan zijn als

beginnen vereist het multidisciplinaire samenwer-

het hier niet is uitgevonden. Not invented here?

king van producenten van medische technologie

Nou en? Het belangrijkste is dat in het hele bedrijf

en van geneesmiddelen, maar ook de medewer-

de overtuiging leeft dat je samen meer kunt dan

king van radiologen, oncologen en niet te vergeten

alleen. Het is de enige kans op meer succesvolle

de patiënten zelf.”

innovaties in de gezondheidszorg.”

Wat betekent dit voor onderzoekers; dat zijn

“Nogmaals, dit proces is al jaren gaande. In de ja-

traditioneel toch solistisch ingestelde types?

ren negentig werd al steeds meer multidisciplinair

“Dat betekent nogal wat. Kijk eerst maar even

gewerkt, ook in samenwerking met toeleveran-

naar het type onderzoekers dat hier rondloopt.

ciers. Rond 2000 ontstond het concept van open

Vroeger waren dat vooral wiskundigen, natuurkun-

innovatie, waarbij je intensief samenwerkt met

digen, soms een enkele verdwaalde chemicus.

andere marktpartijen, ieder vanuit zijn eigen rol.


22 | SO C I A LE I NN OVAT I E

HANS HOFSTRAAT Hans Hofstraat studeerde chemie en is vice president bij Philips Research in Eindhoven. Hij werkt bij deze onderneming sinds 1998, eerst als groepsleider Polymeren en Organische Chemie, daarna als groepsleider Bio-Molecular Engineering. Daarna leidde hij de sector Molecular Medicine. Nu is hij verantwoordelijk voor ‘Healthcare Strategic Partnerships’, en geeft hij invulling aan de

visie van Philips Research op het gebied van open innovatie in de gezondheidszorg. Eerder was Hofstraat onder andere deeltijd-hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam (1998-2008) en werkte hij als onderzoeker bij Akzo Nobel (1991-1998) en bij Rijkswaterstaat (1987-1991).

HET MANAGEMENT MOET HET UITDRAGEN, PAS DAN WORDT HET IN ALLE HAARVATEN VAN DE ORGANISATIE OOK UITGEVOERD.

En nu staan we - naar mijn waarneming - op het

moet het uitdragen, pas dan wordt het in alle haar-

punt weer een nieuwe stap te zetten: de stap naar

vaten van de organisatie ook uitgevoerd.”

cocreatie. Dat is een nog meer intense vorm van samenwerking op basis van gelijkwaardigheid.”

Hoe is te voorkomen dat het met al die partijen en al die disciplines een praatcircus wordt?

Hoe krijg je onderzoekers zover?

“Door doelstellingen helder te formuleren en het

“Dat vraagt in zekere zin een spagaat. Aan de ene

tijdpad te bewaken. De gezamenlijke motivatie

kant moet een onderzoeker op zijn eigen terrein de

moet de drijvende kracht zijn. Een bedrijf heeft er

top halen. Dat moet je ook zeker blijven beoorde-

uiteraard belang bij een innovatie zo snel mogelijk

len en blijven stimuleren. Een onderzoeker moet

te realiseren. Dat moet je voortdurend scherp voor

een kei zijn of worden op zijn gebied. Daarnaast

ogen houden.”

leren we onderzoekers al heel snel samenwerken en worden onze mensen ook beoordeeld op hun

Wat zijn op dit moment de belangrijkste belem-

toegevoegde waarde in de groep. Hoeveel doen

meringen voor succesvolle innovatie in de

ze in samenwerking met anderen? Wat is daarvan

gezondheidszorg en voor snelle implementatie

het resultaat? Een professioneel middenkader is

van nieuwe technieken en nieuwe middelen?

belangrijk om dit proces te bevorderen. Bij de jaar-

“Ik zie twee belemmeringen. De eerste is het

lijkse evaluatie meet dit niet alleen strikt persoon-

toelatingsbeleid dat we in Nederland kennen. Dat

lijke prestaties, maar ook de resultaten van sa-

geldt zeker voor vernieuwingen die een combinatie

menwerking en de bijdrage die een persoon daarin

zijn van nieuwe technologie en nieuwe geneesmid-

heeft gehad. De waarde van visionair leiderschap

delen. Het is natuurlijk belangrijk een mogelijke

mag ook niet onderschat worden. Open innovatie

nieuwe behandeling goed te demonstreren, en

is toch een soort van piramide. Het management

op een zorgvuldige en ethische manier te ontwik-


SOCI A L E I N N OVAT I E | 23

HOFSTRAAT PLEIT VOOR EEN INTEGRALE KIJK OP HET EFFECT VAN INNOVATIE OP DE MAATSCHAPPIJ ALS GEHEEL. GSK ZIT REEDS MIDDEN IN RADICALE VERANDERINGEN MET ANDERE DENKPATRONEN. >

kelen. Om dit te garanderen zijn controles en

We hebben toch allemaal hetzelfde belang,

formaliteiten nodig. Echter, te veel formaliteiten

namelijk kwalitatief betere gezondheidszorg?

kunnen leiden tot een onnodige vertraging van het

“Dat klopt, maar het is soms een uitdaging dat

innovatieproces, en kosten veel moeite en geld.

gezamenlijke belang scherp voor ogen te krijgen.

Er moet veel geïnvesteerd worden voordat een in-

Neem het voorbeeld van de HIFU-MRI, die ik zo-

novatie geld oplevert. Een goede balans moet ge-

juist noemde. Een nieuw kunstje: wat gaat ons dat

vonden worden om het noodzakelijke zorgvuldige

kosten, denken zij die het moeten betalen. Maar

ontwikkelingsproces te garanderen, en een snelle

hoe beoordeel je dat? De apparatuur is natuurlijk

en dynamische innovatiecultuur te behouden.

veel duurder. Het aantal ligdagen in het zieken-

Formaliteiten zijn zeker ook een reden waarom

huis wordt echter kleiner, het is prettiger voor de

nieuwe technieken zo traag in nieuwe producten

patiënt die minder bijwerkingen ondervindt, en die

worden vertaald.”

misschien dankzij deze behandeling wel weer een productieve bijdrage aan de maatschappij kan gaan

“Een tweede belemmering zit in gevestigde belan-

leveren. Het geïsoleerd analyseren van de effecten

gen. Innovaties in de zorg hebben vaak invloed op

van technologische vernieuwing geeft geen beeld

de werkwijze van behandelaren. Soms is opleiding

van wat het voor de patiënt of voor de maatschap-

nodig om met een nieuwe techniek te kunnen

pij betekent. Zijn we in staat dat allemaal in de af-

werken. Soms verschuift een behandeling van de

wegingen te betrekken? Het zal wel moeten, want

ene specialist naar de andere of van de specialist

alleen op die manier krijgen we een goed beeld

naar de huisarts. Soms heeft iets gevolgen voor

van kosten en opbrengsten. We moeten meer

vergoedingen die zijn afgesproken. Allemaal zaken

integraal kijken naar het effect van innovatie op de

waarmee je te maken kunt krijgen en die kunnen

zorg als geheel of beter nog: op de maatschappij

zorgen voor vertraging.”

als geheel.”


24 | SO C I A LE I NN OVAT I E

IE: OVAT

INN IALE

テ起T AL I T A P TRA N E C

SOC

MARCEL JOACHIMSTHAL GLAXOSMITHKLINE


SOCI A L E I N N OVAT I E | 25

LATEN WE VEEL MEER LETTEN OP DE ECHTE BEHOEFTE VAN DE PATIËNT De patiënt moet centraal staan. Het klinkt logisch, maar zorgverleners wisten vele decennia zelf wel wat goed was voor de patiënt. Dat gaat veranderen, zegt Marcel Joachimsthal, algemeen directeur van GlaxoSmithKline (GSK) in Nederland, en dat vraagt ook van de farmaceutische branche andere denkpatronen. “We moeten reële gezondheidswinst kunnen aantonen, anders kunnen we er geen prijs voor vragen.”

Uw stelling is dat de farmaceutische industrie

Een beter geneesmiddel heeft toch altijd

radicaal moet veranderen.

toegevoegde waarde?

“Dat klopt en dat proces is de laatste jaren bij

“Volgens de traditionele manier van denken wel,

GlaxoSmithKline ook volop aan de gang. Volgens

maar waar het natuurlijk om gaat is of de pati-

het traditionele businessmodel, dat tot in de jaren

ënt ook werkelijk toegevoegde waarde ervaart.

negentig heeft bestaan, waren farmaceutische be-

We meten de kwaliteit van de zorg vaak aan de

drijven goed in het ontwikkelen van geneesmidde-

hoeveelheid zorg die we in een patiënt stoppen,

len die - als ze werden vergeleken met placebo’s -

om het oneerbiedig te zeggen. Dat is de input: de

een significant positief gezondheidseffect ople-

voorlichting, de diagnostiek, de therapieën en de

verden. Dat werd bepaald op basis van onderzoek

geneesmiddelen die we leveren. Mijn pleidooi is

en het was de kunst dit positieve effect door de

echter dat we veel meer inzicht moeten krijgen

registratieautoriteiten te laten onderkennen. Als je

in de output, in de vraag: hoe renderen onze

dat eenmaal had bereikt, dan moest het nieuwe

interventies in het dagelijks leven van de patiënt.

geneesmiddel met kracht in de markt gezet

Wat ervaart hij of zij echt als toegevoegde waarde

worden. Behandelaren, voorschrijvers, apothekers,

en wat niet?”

iedereen moest van de waarde ervan overtuigd worden. Daarbij zijn we vergeten wat het allemaal

“Laat ik een voorbeeld nemen uit de eigen prak-

betekent voor de patiënt. Of zo’n nieuw genees-

tijk. Ik was tot voor kort, met uitzondering van de

middel voor het leven van de patiënt inderdaad

Verenigde Staten, verantwoordelijk voor het pakket

toegevoegde waarde heeft.”

respiratoire geneesmiddelen van GSK, de midde-


26 | SO C I A LE I NN OVAT I E

len tegen longziekten. In die rol heb ik me ingezet

mistige, regenachtige dag voelen ze zich zo be-

voor onderzoek naar de gemiddelde kwaliteit van

roerd dat ze maar niet naar de supermarkt gaan.”

leven van COPD-patiënten in zeven Europese landen. Circa 2.500 patiënten die onder behande-

Astma

ling zijn van hun huisarts, werden ondervraagd.

Hij weet waar hij over praat. De samenloop van

De uitkomst was miserabel: bij 80 procent had

omstandigheden is te groot om toevallig te zijn.

de ziekte een significante impact op de dagelijkse

Geneesmiddelen tegen longziekten vormen de

kwaliteit van leven en - surprise, surprise - dat was

belangrijkste productgroep voor GSK, waar hij

relatief onafhankelijk van de ernst van de ziekte.

sinds begin 2010 de algehele leiding heeft over de

Ja, dat hoort u goed: onafhankelijk van de ernst

Nederlandse landenorganisatie. Daarnaast is zijn

van de ziekte.”

vrouw longspecialist. En zelf lijdt hij nog altijd aan een serieuze vorm van astma. Toen hij drie jaar

Patiënten met lichte COPD voelen zich niet

oud was, kreeg zijn moeder te horen dat de kleine

veel beter dan patiënten die behoorlijk ziek

Marcel hoogstwaarschijnlijk de twintig niet zou

zijn? Hoe kan dat?

halen. “Ik heb gevoeld wat het is als je vanwege je

“De problemen worden niet goed herkend door

lijf niet mee kunt spelen. Ik wilde graag in de spits

de behandelend arts en patiënten denken dat ze

voetballen, maar ik eindigde in het doel.” Altijd een

zélf een deel van hun problemen zijn bijvoorbeeld

stapje extra zetten om bij te blijven.

omdat ze nog altijd roken. Ze klagen niet en komen een paar keer per jaar bij de huisarts. Gaat het nog,

Nu kan hij prima leven met astma, kan hij de ziekte

meneer Jansen? Ach dokter, het gaat wel hoor. De

goed “managen” zoals hij dat zelf noemt. Vooral dank-

dokter schrijft een herhaalrecept uit en de patiënt

zij de geneesmiddelen die in de loop der jaren zijn ont-

blijft rondlopen met een gezondheidsstatus die

wikkeld. Hij roeit, fietst en loopt zelfs nu en dan een

veel beter zou kunnen.”

tien kilometer. Sinds hij begin jaren negentig bij GSK begon heeft hij maar twee dagen door ziekte gemist.

Marcel Joachimsthal kijkt door het raam van zijn

De drijfveer is dus enorm en persoonlijk: “Ik vind het

werkkamer in Zeist naar buiten waar het verkeer

belangrijk dat dit bedrijf geneesmiddelen ontwikkelt

voorbijraast op een kletsnatte A28. “En op een

die echt iets toevoegen aan een mensenleven.”


SOCI A L E I N N OVAT I E | 27

WE MOETEN VEEL MEER INZICHT KRIJGEN IN DE VRAAG: HOE RENDEREN ONZE INTERVENTIES IN HET DAGELIJKS LEVEN VAN DE PATIËNT.

Hoe krijg je meer inzicht in de echte

Wat is de drijfveer, wat is het motief van

problemen van een patiënt?

deze onderneming?

“Door er gericht naar te vragen. En door de juiste

“Er zijn twee motieven die elkaar versterken. Het

vragen te stellen. Samen met een groot aan-

eerste is de intrinsieke behoefte van de onderne-

tal deskundigen heeft GSK de afgelopen jaren

ming. Dat merk ik ook heel duidelijk bij Andrew

gewerkt aan een korte, effectieve vragenlijst

Witty, onze CEO met wie ik jaren van nabij heb

die behandelaren kunnen gebruiken bij COPD-

mogen samenwerken. Hij vindt onze aandeelhou-

patiënten. In korte tijd kunnen ze alle onderwerpen

ders belangrijk, maar het klinkt misschien wat

aan de orde stellen, waarvan wetenschappelijk is

pathetisch en daarom blazen we ook niet altijd

vastgesteld, op basis van diepgaand onderzoek on-

hoog van de toren, maar het is echt gemeend: dit

der heel veel patiënten, dat ze bepalend zijn voor

bedrijf wil iets betekenen voor mankind. Zo voel ik

de kwaliteit van het leven. Het zijn vragen over

het persoonlijk ook en met mij alle medewerkers.”

benauwdheid, sputumproductie, psychosociaal welbevinden; hoe beter we dat allemaal begrijpen,

“Daarom nemen we ook onze rol in de bestrijding

hoe meer inzicht we hebben in de echte medical

van ziekten in ontwikkelingslanden. Daarom zijn

need van de patiënt. Als een patiënt op één van

we niet alleen geïnteresseerd in het ontwikkelen

aspecten slecht scoort, dan moet je daarop als be-

van goed verkopende blockbusters, maar vin-

handelaar het accent leggen in de beperkte tijd die

den we ook dat de paar honderd mensen die in

je vaak beschikbaar hebt. Daaraan moet je werken,

Nederland lijden aan de Ziekte van Duchenne, een

want dat levert de meeste gezondheidswinst op.”

ernstige vorm van spierdystrofie, een beter leven verdienen.”

Dat zouden artsen toch al lang moeten doen? “Ik maak geen verwijten. Je kunt het ook op het bord-

En wat is de business case?

je van de farmaceutische branche leggen: waarom zou

“Er is inderdaad ook een andere kant aan het

je doorgaan met het ontwikkelen van geneesmiddelen

verhaal. Behandelaren zullen de komende jaren

als je niet eens precies weet van de behoeften van de

belangrijk blijven als het gaat om het voorschrijven

patiënt zijn? Ik denk dat het een gemeenschappelijke

van geneesmiddelen, maar de invloed van patiën-

uitdaging is: we moeten de patiënt centraal stellen.”

ten groeit snel. Over tien jaar zal, veel meer dan


28 | SO C I A LE I NN OVAT I E

ALS WE DE PATIËNT ECHT CENTRAAL STELLEN, HEEFT DAT ZEER INGRIJPENDE GEVOLGEN VOOR DE FARMACEUTISCHE BEDRIJFSTAK. MARCEL JOACHIMSTHAL Marcel Joachimsthal is sinds 1 januari 2010 vice president en general manager GlaxoSmithKline (GSK) in Nederland. Joachimsthal heeft sinds 1992 ervaring bij diverse afdelingen van GSK. Nadat hij elf jaar diverse functies had vervuld bij GSK Nederland, werd hij in 2003 in Duitsland head Marketing & Sales CNS en later ook Anaesthesiology. In 2005 is Joachimsthal benoemd tot head of

European Commercial Operations in Londen en in 2007 is hij voor zijn laatste functie in het buitenland verhuisd naar Parijs waar hij de leiding had over het Centre of Excellence Respiratory. In deze functie was hij wereldwijd (exclusief Verenigde Staten) verantwoordelijk voor de medische en commerciële strategische activiteiten met betrekking tot het respiratoire portfolio van GSK, zowel voor de geregistreerde als voor de pijplijnproducten.

nu, de patiënt bepalen of een nieuw geneesmiddel

autoriteiten toegevoegde waarde heeft of een

zijn extra geld wel waard is. De patiënt is beter op-

middel dat volgens de patiënt echte gezondheids-

geleid, krijgt steeds meer kennis, onder andere via

winst oplevert. We moeten gezondheidswinst

internet. Ook patiëntenorganisaties spelen, zeker

kunnen aantonen, anders kunnen we er geen

in Nederland, een steeds belangrijker rol. Vroeger

prijs voor vragen. Dat vraagt een heel andere

werden zorgstandaarden ontwikkeld door artsen,

mindset van klinische experts. Als een middel

apothekers en andere experts, maar voor de

een klein, positief verschil oplevert vergeleken

behandeling van astma, COPD en diabetes hebben

met een placebo, dan kán dat waardevol zijn,

patiënten terecht hun rol aan tafel opgeëist. Ik vind

maar het hoeft niet per se. Het ligt er maar aan

dat een fantastische ontwikkeling; heel spannend

hoe de patiënt het ervaart. Soms is het een

om mee te maken. Nederland loopt daarin voorop,

merkbare verbetering, soms ook niet. Soms zal

ook door de manier waarop marktwerking in de

de patiënt bereid zijn bijwerkingen op de koop toe

zorg hier vorm krijgt. Dat proces zal verder gaan,

te nemen, soms beschouwt hij of zij de bijwerkin-

bij ons en in het buitenland.”

gen als een groter probleem dan de aandoening zelf. Het gaat er om dat je een geneesmiddel

Wat betekent deze ontwikkeling voor een

niet alleen op basis van klinische parameters op

farmaceutisch bedrijf?

de markt brengt, maar dat het echt iets toevoegt

“Laten we één ding voorop stellen: voor echte

voor degene om wie het gaat. Dat betekent: al in

innovatie in de gezondheidszorg is samenwerking

een vroeg stadium veel meer samenwerken met

tussen alle betrokken partijen altijd belangrijk

patiënten en jezelf voortdurend de vraag stel-

geweest. Je kunt in de zorg geen nieuwe dingen

len: so what? Wat levert dit straks op aan reële

bedenken vanachter je bureau. Sociale innovatie is

gezondheidswinst?”

dus wat dat betreft van alle tijden.” Ondernemen wordt riskanter? “Als we echter de patiënt echt centraal stellen,

“Er is inderdaad een risico, maar dat heb je ook

heeft dat zeer ingrijpende gevolgen voor de

eerder in het hele ontwikkelingstraject dan vroe-

farmaceutische bedrijfstak. Bij ons bedrijf is de

ger. We moeten veel rigoureuzer keuzes maken.

hele organisatie op de schop gegaan. Het maakt

Als een geneesmiddel in ontwikkeling niet of

een groot verschil of je doel is een geneesmid-

nauwelijks toegevoegde waarde gaat opleveren,

del te produceren dat volgens de registratie-

kun je het ontwikkelingsproces beter op tijd stop-


SOCI A L E I N N OVAT I E | 29

VOLGENS JOACHIMSTAHL ZAL DE FARMACEUTISCHE INDUSTRIE RIGOUREUZERE KEUZES MOETEN MAKEN IN HET ONTWIKKELTRAJECT VAN GENEESMIDDELEN EN GEZONDHEIDWINST VAN PATIËNTEN CENTRAAL ZETTEN IN DE TOEKOMST. GROEN ZIET GEEN INNOVATIEVE TOEKOMST VOOR GROTE FARMABEDRIJVEN. >

zetten. Killen dat project en er niet eindeloos mee

op de website; uitgangspunt is dat we patiënten-

doorgaan in de hoop dat de marketingmensen het

verenigingen enorm belangrijk vinden, maar dat

straks wel weten te slijten. De gebakken peren

we nooit een dominant belang in de financiering

waar veel farmaceuten nu mee zitten, is dat ze dat

willen hebben.”

niet gedaan hebben en dat ze honderden miljoenen hebben geïnvesteerd in producten waarvan

Zijn de andere partijen in de zorg al zover?

gebruikers en verzekeraars nu zeggen: ja, dáárvoor

Huisartsen, apothekers, medische specialisten,

gaan we niet betalen…”

ziekenhuizen, het zijn toch vaak gescheiden werelden?

U vindt ook dat de farmaceutische industrie

“Er is inderdaad nog teveel silo-denken in de

meer transparant te werk moet gaan.

gezondheidszorg, maar uiteindelijk hebben we

“Dat klopt. Dat staat ook in ons mission state-

er allemaal belang bij dat we de patiënt centraal

ment. Transparantie, respect, integriteit en focus

stellen. En dan moeten er soms harde keuzes

op de patiënt zijn de kernwaarden van deze onder-

gemaakt worden: wat doen we wel en wat doen

neming. Big Pharma heeft geen goede reputatie,

we niet meer? Er is veel overlap, er is veel dubbele

we worden gezien als een bedrijfstak die welis-

diagnostiek. Zorgverleners moeten zich kwetsbaar

waar goede geneesmiddelen heeft ontwikkeld,

durven opstellen en weten waar ze echt waarde

maar die de afgelopen dertig jaar toch vooral heeft

kunnen toevoegen. En voor landjepik is echt geen

gefunctioneerd in een weinig transparant model,

reden. Er is nog zoveel behoefte aan zorg en er

waarbij het de kunst was artsen te laten voorschrij-

worden nog zoveel zaken niet gediagnosticeerd en

ven wat Big Pharma wilde dat er werd voorge-

niet goed behandeld. Echt, er is werk genoeg voor

schreven. Dat beeld bestond, het was niet altijd

iedereen.”

terecht, maar de maatschappij heeft het als weinig transparant ervaren.”

U heeft een ideaal voor ogen. “Zeker, ik wil dit bedrijf transformeren naar een

Waarover wilt u transparant zijn?

onderneming waarvan de maatschappij ziet dat we

“Over alles. Bijvoorbeeld over hoe we als farma-

de patiënt echt centraal stellen. En ik wil dat we

ceutische bedrijf samenwerken met artsen. Over

geneesmiddelen en services ontwikkelen die het

wat we doen aan sponsoring van patiëntenver-

leven van patiënten werkelijk beter maken. We zijn

enigingen. Dat laatste staat nu allemaal keurig

goed op weg, maar er is nog veel te doen.”


30 | SO C I A LE I NN OVAT I E

Grote farmaceutische bedrijven zullen niet meer leidend zijn bij de ontwikkeling van innovatieve geneesmiddelen, zegt Kees Groen, eigenaar van een adviesbureau op dit gebied. Innovatie kan alleen nog maar in kleinere bedrijven plaatsvinden. Sanering en reorganisatie van Big Pharma is onafwendbaar. “Het worden pure marketing en sales organisaties, dat is waar ze ook goed in zijn.”

BIG PHARMA IS ONGESCHIKT VOOR DE ECHTE INNOVATIE Wilt u een voorspelling doen: hoe ziet de farma-

Waarom niet meer in eigen huis?

ceutische industrie er over tien, vijftien jaar uit?

“Omdat de grote farmabedrijven niet in staat zijn

“Nogal anders dan nu. Ik verwacht dat de grote

tot echte innovaties. Het grote ongeluk in deze

farmaceutische conglomeraten, de bedrijven met

bedrijven is dat ze verzamelingen van koninkrijkjes

10.000 tot meer dan 100.000 werknemers, de

zijn geworden, waarin de mensen veel meer ge-

komende jaren zullen verdwijnen. De wal keert

richt zijn op de eigen status en op machtspolitiek,

het schip. We zien het om ons heen al gebeuren.

op elkaar de vliegen afvangen, dan op het succes

Er wordt al sterk gesaneerd. Ik denk dat een paar

van de onderneming. Er wordt veel te veel verga-

grote bedrijven gaan omvallen of dat ze elkaar

derd en door veel te veel mensen. Mijn ervaring is

zullen opeten. In elk geval blijven er een stuk of

dat je in dit soort bedrijven gemiddeld een man of

vijf, zes over. Die zullen sterk afgeslankt zijn; mis-

twintig in de zaal hebt, van wie slechts een kwart

schien hebben ze nog maar 10 procent van hun

wel eens iets te melden heeft.”

huidige personeelsbestand over. Het worden pure marketing en salesorganisaties, die niets anders

U spreekt uit ervaring?

doen dan nieuwe producten oppikken bij kleinere

“Ik ben mijn loopbaan begonnen bij de overheid en

bedrijven en deze in de markt zetten. Dat is ook

stapte halverwege de jaren negentig over naar een

precies waar ze goed in zijn. Al het risicodragende

farmaceutisch bedrijf. Daar heb ik het nog geen

werk, de vroege ontwikkeling van nieuwe genees-

jaar uitgehouden. Wat een hiërarchie, wat een bu-

middelen, dat gebeurt allemaal buiten de deur, bij

reaucratie. Bij de overheid had ik veel vrijheid, kon

kleine, echt innoverende bedrijven.”

ik min of meer zeggen en doen wat ik wilde. In de


SOCI A L E I N N OVAT I E | 31

: ATIE NOV

SO

E IN CIAL

EID

NH OPE

KEES GROEN KINESIS PHARMA


32 | SO C I A LE I NN OVAT I E

meeste grote farmaceutische bedrijven wordt dat

Waarom zouden grote bedrijven dat niet

niet op prijs gesteld. Mijn chef duwde me in een

kunnen?

hokje en daar kon ik maar beter niet uitkomen.”

“Ik ben daarover heel pessimistisch. Het topmanagement is meestal niet het probleem, het zit veel

“Ik heb een andere managementopvatting. Ik

meer in het middenkader. Angst voor het onbeken-

vind dat medewerkers vooral hun eerlijke me-

de en rigiditeit zijn de grootste bedreigingen. Ik zou

ning moeten geven. Succesvolle bedrijven zijn

ook niet graag in de schoenen staan van de direc-

bedrijven waar de directie openheid toelaat en

ties van grote farmabedrijven. Het is moeilijk zo’n

mensen ook op de werkvloer kunnen zeggen wat

grote onderneming te veranderen. De lijnen zijn per

ze willen. Alsjeblieft, zég het gewoon als iets niet

definitie lang. Het is ook moeilijk te besturen.”

goed is. En werk niet aan zaken die weliswaar geld opleveren, maar die de volksgezondheid niet

“In de grote farmabedrijven krijgen onderzoekers

verder helpen.”

opdrachten als: er moeten per jaar minstens tien stoffen in de fase van het onderzoek onder

“Halverwege de jaren negentig mocht de farma-

vrijwilligers gebracht worden. Als je dat zegt tegen

ceutische onderneming waar ik werkte, niet meer

slimme mensen, krijg je gegarandeerd tien stoffen

bezig zijn met het ontwikkelen van geneesmid-

in die fase; het is gewoon een kwestie van slim in-

delen tegen HIV. Dat was in strijd met het baby

richten van studies. Dat kunnen ze echt wel. Maar

care imago van het bedrijf in de Verenigde Staten.

dat geeft geen enkele garantie dat die tien stoffen

HIV-geneesmiddelen, dat waren middelen voor

ook echt iets zullen worden. De stoffen komen ge-

slechte mensen, zo vonden de aandeelhouders en

woon daar waar de directie ze wil hebben. Je kunt

het senior management. Een aantal medewerkers

ook zeggen: twintig of nul. Dat is het punt niet.

begon vervolgens voor zichzelf om dit werk, dat

Maar kijk nu eens naar de praktijk: in 2010 heeft de

ze belangrijk vonden, voort te zetten. Met veel

Amerikaanse Food and Drug Administration niet

bevlogenheid en met succes. En zo zijn er veel

meer dan 21 nieuwe geneesmiddelen geregis-

meer kleine bedrijven die met passie werken aan

treerd; een-en-twintig! Dat is belachelijk weinig en

innovaties waarin ze echt geloven.”

eigenlijk een afgang voor de industrie.”


SOCI A L E I N N OVAT I E | 33

SUCCESVOLLE BEDRIJVEN ZIJN BEDRIJVEN WAAR DE DIRECTIE OPENHEID TOELAAT.

Het wordt ook steeds moeilijker nog nieuwe

behandelen bent. Dat is duur en niet goed voor

geneesmiddelen te ontwikkelen.

de patiënt. De bijwerkingen van het middel krijgt

“Dat is ook zo. Er is minder te innoveren, zeker

de patiënten er namelijk wel gratis bij. Daarover

als het gaat om de traditionele small molecules.

maak ik me echt grote zorgen, vooral over de

Op dat terrein verwacht ik niet of nauwelijks

effecten die dat heeft op ouderen, van wie het

nog grote vernieuwingen. Misschien kunnen bij

buffermechanisme lang niet zo goed werkt als bij

bestaande stoffen nog wel nieuwe indicaties

jongeren.”

gevonden worden, maar ook dat brengt ons niet veel verder. Als er op een stof die goed werkt

Hoe is het zover gekomen?

tegen schimmelinfecties geen patent meer rust,

“Mag ik het heel blunt zeggen? Dat heeft alleen

kun je misschien ontdekken dat diezelfde stof ook

maar met geld te maken. Grote farmaceutische be-

werkt tegen schizofrenie, maar kun je dat dan nog

drijven zullen niet gauw zeggen: ons middel werkt

wel adequaat beschermen? Ik denk het niet. Nee,

maar bij 30 procent van de patiënten, dus pas een

de echt nieuwe middelen zullen nu niet zozeer uit

beetje op met voorschrijven. En de ontwikkelaars

de chemie voortkomen, maar bijvoorbeeld uit de

van diagnostica, dus van methoden om te bepalen

biotechnologie. En we moeten veel meer aan-

of een middel wel of niet zal werken, komen er bij

dacht gaan besteden aan diagnostica: methoden

die farmaceutische bedrijven vaak niet in. Dat kost

om te bepalen of een bepaald geneesmiddel nu

marktaandeel; het onnuttig gebruik van genees-

beter wel of beter niet op een patiënt kan worden

middelen levert een berg geld op.”

toegepast.” Kom, kom, er zijn ook farmaceutische bedrij“Ik vind dat er veel te veel geneesmiddelen op

ven die zeggen dat ze de klant, dus de patiënt,

de markt zijn waarvan de effectiviteit maar bij

centraal stellen.

een zeer beperkt aantal patiënten is gebleken.

“Dat hoor ik ook, maar in veel bedrijven is dat

Dan worden er percentages genoemd van 30

helaas nog niet het geval. Daar komt nog iets bij.

tot 40 procent, wat dus betekent dat je in 60 tot

De farmaceutische industrie heeft te lang in te veel

70 procent van de gevallen voor noppes aan het

luxe geleefd. Eind jaren tachtig, begin jaren negen-


34 | SO C I A LE I NN OVAT I E

tig kwam er een golf aan ontdekkingen van nieuwe

nog altijd een enorm superioriteitsgevoel. Not

geneesmiddelen. Het geld kon niet op, dat heb ik

invented here? Wat hier niet bedacht is, kan nooit

zelf gezien, de ogen vielen uit mijn hoofd. Ieder-

wat zijn. Dat merk ik vooral als die grote bedrijven

een vloog business class, iedereen logeerde in vijf-

geconfronteerd worden met het werk van kleinere

sterrenhotels, de congressen werden gehouden in

ondernemingen. Het is nooit goed genoeg.”

de mooiste resorts in Cancun of op de Bahama’s. Maar de golf aan ontdekkingen kwam geleidelijk

Is dat te doorbreken?

ten einde en van steeds meer geneesmiddelen

“Ik vrees van niet. Er moet veel meer gediversifi-

liep het patent af. Het kost bedrijven moeite zich

eerd worden. Niet focussen op small molecules,

aan te passen aan de nieuwe situatie.”

maar ook op biotech producten. Je hoeft het niet allemaal in eigen huis te doen. Liever niet zelfs.

Wat zou dan moeten gebeuren?

Kies voor samenwerking met kleinere onderne-

“Intelligente mensen zijn niet alleen slim, maar

mingen; verschillende bedrijven doen dat gelukkig

hebben ook het vermogen om te luisteren. Dat

al. Slank de eigen onderneming af om kosten en

is de essentie van sociale innovatie. Je moet

vooral ook risico’s te verkleinen. En kijk ook veel

naar iedereen kunnen luisteren: naar de medisch

meer naar nieuwe markten. Ik ontdekte laatst dat

directeur, maar ook naar de portier en naar de

een groot farmaceutisch bedrijf met een bepaald

poetsvrouw. Arrogantie is funest voor innovatie.

product nog helemaal niet op de Chinese markt

Je moet je ogen en oren open houden en voort-

actief was. Ik bedoel: een kwart van de wereldbe-

durend willen weten wat er leeft, wat mensen

volking en je laat die markt links liggen…”

vinden, en niet blind doorgaan met wat je de afgelopen twintig, dertig jaar steeds hebt gedaan. De

Er wordt ook wel gezegd dat innovatie wordt

onderlinge communicatie moet anders, de lijnen

geremd door teveel bureaucratische procedu-

moeten korter. Er heerst bij veel grote bedrijven

res bij de toelating van geneesmiddelen.


SOCI A L E I N N OVAT I E | 35

KEES GROEN Kees Groen is eigenaar van Kinesis Pharma in Breda, een bedrijf dat hij in 1997 oprichtte en dat nu 60 man personeel heeft. Kinesis Pharma geeft strategisch advies over ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen. Het heeft dertien van de twintig grootste farmaceutische bedrijven als klant, maar ook veel kleinere bedrijven. Kees Groen werkte voordat hij Kinesis Pharma oprichtte onder

andere bij het toenmalige Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (1991-1996). Naast zijn functie als ceo van Kinesis is hij ook mede-directeur of commissaris van een tiental andere bedrijven, alle in de medische sector..

DE ECHT NIEUWE MIDDELEN ZULLEN NU NIET ZOZEER UIT DE CHEMIE VOORTKOMEN, MAAR BIJVOORBEELD UIT DE BIOTECHNOLOGIE.

“Ik geloof er niets van. Iedereen gaat ervan uit dat

we erin steken? Moeten we doorgaan of moeten

het 8 tot 10 jaar duurt voordat een geneesmiddel op

we een ontwikkeling stopzetten? Er ontstaan ook

de markt gebracht kan worden. Ik heb echter in de

nieuwe modellen om dat proces te besturen. Je

praktijk gezien dat het veel sneller kan. Dat ligt niet

kunt immers van de directeur van een klein bedrijf,

aan de overheid, maar meestal aan de bedrijven

die zijn ziel en zaligheid heeft verbonden aan een

zelf. De interne processen verlopen vaak veel te

bepaalde werkzame stof, niet verwachten dat hij

traag, iedereen moet zijn plasje er overheen doen.”

over de toekomstige opbrengsten ervan nog een objectief beeld kan schetsen. Dus zie je steeds

“Ik denk dat we ervan uit moeten gaan dat de

meer dat investeerders werken met comités van

innovatie in de toekomst van kleinere bedrijven zal

deskundigen die ze dat laten beoordelen. Het

komen. Daar kunnen de lijnen nog kort zijn. Een

is een kwestie van voortdurend kijken naar de

ander voordeel is dat investeerders veel meer grip

resultaten van het onderzoek, maar ook naar de

kunnen hebben op zo’n klein bedrijf. Dat is ook es-

ontwikkelingen in de markt. Want wat heb je aan

sentieel. De risico’s in de farmaceutische industrie

een stof van prima kwaliteit als de markt intussen

zijn veel te groot geworden. Men investeert niet

verdwenen of verdeeld is?”

meer 40 tot 50 miljoen euro in een black box onder het motto ‘we zien wel wat het oplevert’. Daarvoor

U gelooft niet meer in Big Pharma?

zijn er teveel mislukkingen geweest. Bovendien

“Eerlijk gezegd niet als het gaat om innovatieve

kun je in andere sectoren dan de farmaceutische

geneesmiddelenontwikkeling. Teveel dollartekens

industrie sowieso veel sneller een behoorlijke

in de ogen. Veel grote bedrijven zijn echt ver-

return on investment realiseren.”

wend. Prima geschikt voor sales en marketing, maar ongeschikt voor innovatie. Kortom, het is

“Investeerders willen er daarom veel dichter op

goed als de grote farma zich richt op waar ze echt

zitten. Wat gebeurt er precies met het geld dat

goed in is.”


EITAVONNI ELAICOS ?PO JIM TEH TREVEL TAW

EITNARAPSNART

NEKREWNEMAS

ARTNEC TNËITAP

RUUTLUCEITAVONNI

FEL

TUPTUO

TNEMEDNER RIANILPICSIDITLUM

ELA AMEHT EITA ICOS VON NI

PAHCSREDIEL GNIWUEINREV


Sociale Innovatie