Nederlands Kamerkoormagazine jan-mei 2016

Page 18

INTERVIEW

R

einbert de Leeuw (77), held van de hedendaagse muziek, gaat de Matthäus-Passion dirigeren. Waarom hij zich op Bach stort? "Ik weet zeker dat het anders moet klinken dan ik altijd heb gehoord."

"Ik heb nooit rondgelopen met de gedachte: wanneer kan ik eindelijk de Matthäus-Passion dirigeren. Het kwam op mijn pad. Rond 2012 werd ik gebeld door Henri Broeren, de directeur van het Limburgs Symfonie Orkest. Hij zei: 'ik vind jou de ideale dirigent voor de Matthäus-Passion.' Ik schoot in de lach. 'Ho,' zei ik, 'wacht even, je overvalt me. Maar ik ga er op z'n minst over nadenken.' Sinds m'n jeugd ben ik bezig met Bach. Als pianist kom je natuurlijk al gauw met hem in aanraking. Op het conservatorium begon elke les met Das Wohltemperierte Klavier. Rond m'n 18e ging ik naar elke uitvoering van de Matthäus-Passion. Bij het Concertgebouworkest had je Eduard van Beinum. In Naarden, bij de Bachvereniging, was Anthon van der Horst wat strenger in de leer.

Levensveranderend Eerst overwoog ik nee te zeggen. Was het niet ontzettend pretentieus om de Matthäus te dirigeren, terwijl je weet dat er mensen bestaan als Brüggen, Leonhardt en Harnoncourt? Maar ja, elke noot van de Matthäus zat wel ergens in mijn hoofd. Een diepere liefde voor dat stuk dan de mijne is amper mogelijk. Ik zie het arrogante heus wel in, maar gaandeweg maakte zich iets van mij meester. Ik wist zeker dat het stuk anders moest klinken dan ik altijd had gehoord. De Matthäus is van begin tot eind een verhaal, elke noot is verbonden met de tekst. Opbouw, cadans, timing: het is niet alleen dirigeren, je voert als het ware de regie. Toen ik dat bedacht, besloot ik het te doen. De uitvoeringen in Limburg waren een levensveranderende ervaring. Ik kon geen afscheid nemen van het stuk. Eén ding had ik helaas niet voor elkaar gekregen: dat ook orkestmusici 'de tekst spelen'. Waarom klinkt hier deze wending? Op welk woord, wat zijn de consequenties? Op een dag belde Holland Baroque. Ze zeiden: dat is precies de benadering

16

waarnaar wij op zoek zijn. Dat ze op historische instrumenten spelen is mooi meegenomen, maar voor mij niet essentieel. Wel dat ze de taal van Bach waanzinnig goed spreken.

Drie zuilen De Matthäus rust op drie zuilen, die zelf buiten het drama staan. In mijn optiek hebben ze een grondpuls, een oertempo gemeen. De eerste zuil is het openingskoor, Kommt, ihr Töchter, helft mir klagen. Het is een oproep: we gaan iets beleven! De volgende zuil is O Mensch, bewein dein Sünde groß, de slotkoraal van het eerste deel. Daar worden we ons bewust van de zonde: Petrus' verraad. In alle uitvoeringen die ik ken klinkt die koraal te snel. Kan niet zijn dat Bach daar, op die tekst, een soort hupse kwiekheid heeft bedoeld. Bij de derde zuil, het slotkoor Wir setzen uns mit Tränen nieder, kijken we met z'n allen terug op het lijdensverhaal.

Erbarmen De hoofdthema's komen in het openingskoor voorbij in de jongensstemmen: 'Unschuld, Geduld, Schuld, Erbarmen'.