Lespakket Keuterboeren

KEUTER BOEREN

Een project over waar eten vandaan komt

Daar maak je geschiedenis mee

DOCENTENHANDLEIDING & LEERLINGENMATERIAAL VOOR GROEP 1 EN 2 VAN HET BASISONDERWIJS

OVER DIT LESPAKKET U heeft gekozen voor het educatieve project: ‘Keuterboeren’ voor groep 1 en 2 van het Basisonderwijs.

In dit lespakket kunt u het volgende vinden: – Introductie Nederlands Openluchtmuseum – Wat biedt het museum nog meer?

– Introductie project Keuterboeren – Voorbereidende les met leerlingenmateriaal – Museumbezoek – Afsluitende les – Lessuggesties Dit lespakket bestaat uit: Docentenhandleiding Werkbladen De werkbladen moeten gekopieerd worden.

CONTACT Voor inhoudelijke vragen over dit project en het lesmateriaal kunt u contact opnemen met de afdeling Educatie.

Wij zijn het beste te bereiken via het e-mailadres: res@openluchtmuseum.nl of bel voor een afspraak met de afdeling Reserveringen, telefoon: 026 357 61 23.

COLOFON Productie: Afdeling Educatie, Nederlands Openluchtmuseum, 2017.

Samenstelling: Uit de Tijd, Apeldoorn Illustraties: Walter Lentjes Met dank aan de leerlingen en leerkrachten van de Protestants Christelijke Basisschool De Klimroos in Westervoort en Basisschool De Arcade in Arnhem.

3 3 4 4 5 7 7

KEUTERBOEREN – DOCENTENHANDLEIDING

WELKOM IN HET NEDERLANDS OPENLUCHTMUSEUM Het Nederlands Openluchtmuseum is er voor iedereen die Nederland en de wijze waarop de Nederlanders leefden, wil ontdekken, zien en beleven. In het uitgestrekte museumpark ondergaan u en uw leerlingen de geschiedenis van het dagelijks leven.

Naast de oude trams zijn er meer dan tachtig historische huizen en bedrijven in het park en vrijwel allemaal zijn ze toegankelijk voor publiek. Op veel plekken kunnen de leerlingen echte vaklieden aan het werk zien, zoals de smid, de papierschepper of de olieslager. Alle zintuigen worden geprikkeld bij een bezoek aan het museum!

EDUCATIEVE PROJECTEN Voor alle groepen uit het primair onderwijs, speciaal onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs zijn educatieve projecten ontwikkeld. Elk project duurt twee uur, waarin kinderen op hun eigen niveau worden uitgedaagd actief bezig te zijn met een stukje Nederlandse geschiedenis. Een overzicht van alle educatieve projecten vindt u achterop deze brochure.

3

DE PLEK VOOR KINDEREN Het Kindererf is het centrale punt van diverse educatieve activiteiten in het museum. Het is gevestigd in een oude Brabantse boerderij en is dé plek voor kinderen! Leerlingen kunnen hier allerlei karweitjes doen die vroeger heel gewoon waren, zoals water pompen, wassen met een wasbord en de koe melken. Kortom: een plek waar je je naar hartenlust kunt uitleven!

GEWOON EVEN LEKKER SPELEN Even gewoon lekker spelen kan ook in het museumpark.

Op het plein in de Zaanse buurt staat het historische speelgoed, zoals hoepels, vélocipèdes en de Vliegende Hollanders al klaar. Naast het historische doolhof is een moderne speeltuin ingericht om even lekker uit te razen.

SMIKKELEN EN SMULLEN Ontdekken en spelen in de buitenlucht maakt hongerig.

Het Openlucht-museum biedt daarom verschillende mogelijkheden om een hapje te eten.

Schrijf samen met uw leerlingen geschiedenis en kom een dagje ontdekken, spelen, proeven en speuren!

KEUTERBOEREN – DOCENTENHANDLEIDING

INTRODUCTIE KEUTERBOEREN

VOORBEREIDENDE LES

THEMA Het project ‘Keuterboeren’ staat in het teken van voedsel.

NODIG: WERKBLADEN 1 T/M 7 Werkbladen 1 en 2: A4-knipvellen met voorbeelden van dieren en planten op de boerderij Werkbladen 3 t/m 7: A4-knipvellen met voorbeelden van gerechten (eten)

DOELGROEP Het project is bestemd voor groep 1 en 2 van het basisonderwijs.

DOEL De kinderen leren spelenderwijs waar de ingrediënten van hun dagelijks eten vandaan komen en wat de functie van de boerderij vroeger (100 jaar geleden) en nu daarin is. Ze maken kennis met het verzorgen van dieren en het bereiden van een maaltijd met de producten van de boerderij.

ACTIVITEIT De leerlingen leggen kaartjes met gerechten en producten (‘eten of voedsel’) aan bij de voedselbronnen.

TIJDSDUUR 15 à 30 minuten, afhankelijk van de leeftijd en concentratie van de leerlingen. Om het spel in te korten kan het aantal losse kaartjes in de kring beperkt worden.

OPZET VAN HET PROJECT Het project bestaat uit drie onderdelen 1. introductieles op school 2. museumbezoek 3. lessuggesties na afloop aan het bezoek.

VOORBEREIDING – Knippen van de A4 vellen met de acht voorbeelden van planten en dieren op de boerderij.

– Knippen van alle andere plaatjes met de gerechten en de producten.

KERNDOELEN Het project sluit aan bij de kerndoelen 40 oriëntatie op je zelf en de wereld, onderdeel ‘Natuur en Techniek’, de leerlingen leren in de eigen omgeving veel voorkomende planten en dieren onderscheiden en benoemen en leren hoe ze functioneren in hun omgeving, en kerndoel 56 bij kunstzinnige oriëntatie: de leerlingen verwerven enige kennis over en krijgen waardering voor aspecten van cultureel erfgoed.

DOEL 1. De leerlingen herkennen voedingsmiddelen uit hun eigen thuissituatie en benoemen deze.

2. De leerlingen worden zich ervan bewust dat hun dagelijks eten niet alleen maar uit de supermarkt komt en gaan nadenken over de vraag waar hun eten echt vandaan komt en waar het van gemaakt is.

4

KEUTERBOEREN – DOCENTENHANDLEIDING

BEZOEK AAN HET MUSEUM

WERKBLAD 10 Brief ‘Hallo allemaal’ De brief is een introductie op het museumbezoek en is bestemd voor de leerlingen. Het is de bedoeling dat u de brief voorafgaand aan het bezoek aan de leerlingen voorleest.

3. Voorafgaand aan het museumbezoek kennismaken met onderwerpen, waarmee zij tijdens de activiteiten in het museum te maken krijgen. Door de herkenning steken de leerlingen er meer van op en krijgt het project meer diepgang.

WERKBLAD 11 ‘Begeleiding tijdens het bezoek’ Dit werkblad is een introductie op het museumbezoek en is bestemd voor alle begeleiders. Hierin vindt u wat u van het museum kan verwachten en wat het museum verwacht van de begeleiders. Het is de bedoeling dat u het dit werkblad kopieert voor alle begeleiders en voorafgaande aan het bezoek met elkaar bespreekt en meeneemt naar het museum.

ORGANISATIE In de kring wordt met de kinderen een kort gesprekje gevoerd over eten. Dit kan bijvoorbeeld vlak na de fruitkring of na de maaltijd tussen de middag. Wat heb je gegeten? Een appel? Hoe kom je daaraan? Een boterham? Waar wordt een boterham van gemaakt? Wat zat er op de boterham? Kaas, jam, worst, hoe komen we daaraan?

De voorbeelden van de voedselbronnen op de boerderij worden in het midden van de kring gelegd. De losse kaartjes met eten (gerechten) erop worden op een andere plek in de kring gelegd met het plaatje naar boven.

Om de beurt mag een kind een los kaartje pakken, zeggen wat voor eten erop te zien is, en bedenken waarvan het gemaakt kan zijn, bijvoorbeeld een boterham is van graan gemaakt.

Vervolgens wordt een liedje gezongen, namelijk:

KORTE OMSCHRIJVING Leerlingen leren spelenderwijs waar de boer vroeger zijn ingrediënten voor het eten vandaan haalde. Ze gaan met de tractor naar het land en helpen de boer. In de keuken worden verschillende ouderwetse gerechten bereid, waaronder drie-in-de-pan en bonen met spek.

Al dat harde werken en de buitenlucht maakt hongerig.

Daarom wordt het programma afgesloten met het gezamenlijk opeten van de zelfgemaakte producten.

TIJDSDUUR Het project duurt 2 uur.

’k Heb een appel*) in mijn hand Smaakt het naar dier of smaakt het naar plant?

Hoort het hier, hoort het daar? als je ’t weet, dan leg je ’t maar! *) of: een boterham etc.

DOEL Kleuters spelenderwijs kennis te laten maken met elementen uit het boerenbedrijf, speciaal gericht op voedselvoorbereiding.

Daarna wordt het kaartje door het kind op de goede plek naast de strook gelegd. Hierna is een ander kind aan de beurt. Als er meer kinderen dan kaartjes zijn, kan dit spel in tweetallen gedaan worden.

ORGANISATIE Het is belangrijk dat u op tijd bij het project bent.

Uw groep wordt ontvangen door twee museumdocenten op het Kindererf, die het project tijdens het museumbezoek begeleiden. (Het Kindererf is een kwartiertje lopen van de Entree. Als u de tram neemt, stapt u uit bij Halte C.) De begeleiders verzorgen de introductie en de afsluiting van het project. U gaat verder zelf met de leerlingen aan de slag. Wij vragen minimaal vier en maximaal zes

5

KEUTERBOEREN – DOCENTENHANDLEIDING

EXTRA MATERIAAL VAN SCHOOL:

begeleiders (waarvan één leerkracht) op een groep van 30 leerlingen en verwachten van de begeleiders een actieve rol. De groep wordt meteen aan het begin in twee groepen gesplitst. De ene groep gaat naar de keuken, de andere groep naar de stal. Tijdens het project wisselen de groepen. Natuurlijk zijn de museummedewerkers tijdens de activiteiten aanwezig ter ondersteuning en advies.

– kleurpotloden; – voor leerlingen van groep 1: boetseerklei van school.

ACTIVITEIT Groep 1: het kleuren, benoemen en boetseren van dieren van de boerderij.

Enkele locaties die aansluiten bij dit onderwerp om te bezoeken: – Boerderij uit Varik (10) – Boerderij uit Staphorst (18) – Stolpboerderij (22) – Bakker (31)

Groep 2: het zoeken van verschillen tussen de boerderij van vroeger en de boerderij van nu.

Deze nummers staan op de plattegrond die u bij de infobalie krijgt.

– Door terug te komen op de activiteiten, die de leerlingen in het museum bij de boerderij van vroeger hebben gedaan, krijgen de leerlingen meer inzicht in waarom die activiteiten belangrijk zijn voor het verkrijgen van voedsel.

– Na de kennismaking met de boerderij van vroeger vindt een terugkoppeling plaats naar de eigen tijd. De leerlingen maken kennis met enkele verschillen tussen een boerderij vroeger en een boerderij nu.

TIJDSDUUR Ongeveer 30 minuten

DOEL

WERKBLADEN 8 EN 9 WERKBLAD 8 Per leerling een zwart-wit tekening van de boerderij met activiteiten van vroeger.

ORGANISATIE

WERKBLAD 9

Na het bezoek aan het museum vindt eerst een kringgesprek plaats om ervaringen uit te wisselen.

Er wordt bij de gesprekken over de activiteiten, bijvoorbeeld koe melken, de vraag gesteld of de kinderen denken dat dit nog hetzelfde gaat in een boerderij van nu.

Per leerling een zwart-wit tekening van een boerderij met activiteiten van nu.

Kopiëren werkbladen 8 en 9 voor elke leerling.

6

KEUTERBOEREN – DOCENTENHANDLEIDING

AFSLUITENDE LES

VOOR GROEP 1

2. De poppenhoek kan ingericht worden als een boerderij van vroeger met oude voorwerpen, die de ouders of grootouders nog hebben, bijvoorbeeld een klepmand, koffiemolen, melkpannetje met garde etc.

Bijbehorende kledingstukken, schorten en dergelijke zijn natuurlijk ook welkom.

3. Een moderne boer (bijvoorbeeld familie van een van de leerlingen) komt in de kring vertellen (en iets laten zien) van de boerderij van nu.

De leerlingen krijgen beide A4-vellen om in te kleuren.

Er kan ook een opdrachtje bij gegeven worden, namelijk: kleur alle dieren op de plaat. Ze worden ook benoemd.

Hierna krijgen de leerlingen klei en mogen zij het dier dat zij het liefste vonden, zelf maken. Ze kunnen ook het voer van de dieren maken.

VOOR GROEP 2 De leerlingen krijgen de A4-vellen van de boerderij vroeger en de boerderij nu. Ze krijgen de opdracht om goed naar beide platen te kijken en de zeven verschillen te zoeken. Op de plaat van de boerderij van nu mogen de leerlingen kleuren wat er anders is dan bij de boerderij van vroeger, bijvoorbeeld het melken.

Ondertussen wordt over het waarom van die verschillen gepraat.

Zijn de zeven verschillen gevonden, dan mag de plaat van de boerderij van vroeger helemaal ingekleurd worden.

1. Bij jonge kinderen is het werken met driedimensionaal materiaal geschikter dan het meer abstracte werken in het platte vlak. In plaats van de kaartjes in de introductieles kan ook met echte materialen of met de verpakkingen gewerkt worden, bijvoorbeeld een pak spaghetti, echt fruit etc.

LEERLINGENMATERIAAL KEUTERBOEREN WERKBLADEN 1 EN 2 A4-knipvellen met voorbeelden van dieren en planten op de boerderij

WERKBLADEN 3 T/M 7 A4-knipvellen met voorbeelden van gerechten (eten)

WERKBLAD 8 Een zwart-wit tekening van de boerderij met activiteiten van vroeger.

WERKBLAD 9 Een zwart-wit tekening van een boerderij met activiteiten van nu.

WERKBLAD 10 Brief ‘Hallo allemaal’

WERKBLAD 11 Begeleiding tijdens het museumbezoek

7

KEUTERBOEREN – WERKBLAD 1

8

KEUTERBOEREN – WERKBLAD 2

9

KEUTERBOEREN – WERKBLAD 3

10

KEUTERBOEREN - WERKBLAD 4

11

KEUTERBOEREN - WERKBLAD 5

12

KEUTERBOEREN - WERKBLAD 6

13

KEUTERBOEREN - WERKBLAD 7

14

KEUTERBOEREN - WERKBLAD 8 BOERDERIJ VAN VROEGER

15

KEUTERBOEREN - WERKBLAD 9 BOERDERIJ VAN NU

16

KEUTERBOEREN - LEERLINGENMATERIAAL

WERKBLAD 10 BRIEF VAN HET MUSEUM

HALLO ALLEMAAL, Jullie komen binnenkort naar het Nederlands Openluchtmuseum voor het project Keuterboeren.

In het museum hebben we het over werken op de boerderij.

En hoe dat vroeger ging.

Als jullie bij de boerderij aankomen, krijgen jullie kleren van vroeger aan. Vroeger moesten kinderen op de boerderij vaak meehelpen met het werk. En dat gaan jullie ook doen. Jullie gaan een ritje maken met de tractor naar het land.

En daar gaan jullie de boer en boerin helpen.

Wat van het land en de dieren komt kunnen wij weer gebruiken voor het koken. In de keuken van de boerderij gaan jullie de boer of boerin helpen met koken. Appelmoes, kleine pannenkoekjes, salade en een heel lekker toetje, maar dat verklappen we niet!

Aan het eind gaan we met zijn allen om de tafel zitten en gaan we proeven wat jullie hebben gemaakt. Hartstikke fijn dat jullie komen helpen op de boerderij! We wensen je alvast veel plezier.

Tot ziens in het museum!

Groetjes van de medewerkers van de afdeling Educatie

17

KEUTERBOEREN - BEGELEIDERSMATERIAAL

WERKBLAD 11 BEGELEIDING TIJDENS MUSEUM BEZOEK EEN SCHOOLPROJECT IN HET NEDERLANDS OPENLUCHTMUSEUM HOE GAAT HET IN Z’N WERK? BEGELEIDERS Na het passeren van de kaart-controle gaat u met uw groep kinderen naar het Entreeplein, hier stapt u in de tram naar het Kindererf (Halte C).

U kunt hier ook lopend komen (20 min.).

Uw groep wordt op het Kindererf ontvangen door een museumdocent, die het project tijdens het museumbezoek begeleidt.

De begeleider verzorgt de introductie en de afsluiting van het project. Wij vragen minimaal vier begeleiders (waarvan één leerkracht) op een groep van 30 leerlingen en verwachten van de begeleiders een actieve rol.

Natuurlijk is de museumdocent tijdens de activiteiten aanwezig ter ondersteuning en advies. Zorg dat u op tijd bij het project bent.

5 7

6

Sch elm sew

LEGENDA

eg

1 Parkeren bussen/toiletten 2 Servicepunt - Betalen bij kassa / Kaartcontrole 3 Entreepaviljoen 4 Met de tram naar het Kindererf, stap uit bij Halte C, nummer 5 op dit kaartje 5 Kindererf - ontvangst museummedewerker 6 Lekker eten (Picknickloods) 7 Even lekker spelen

4 3 2

Hoeferla an

1

18

C at

te p

o e ls

ewe

g

OVERZICHT VAN ONS AANBOD PER GROEP OVERZICHT EDUCATIEVE PROJECTEN

Educatieve projecten Kenmerkende thema’s OVERZICHT EDUCATIEVE PROJECTEN Keuterboeren

Opa & oma, groeien, de boerderij, het land, de supermarkt, koken, eten

Poes wil een boot

Ambachten, beroepen, zelf maken.

Wat wil je later worden?

Beroepen, ambachten, dit ben ik!

Bakkers en boeren

Discriminatie, pesten, jezelf en elkaar leren kennen, respect en tolerantie, samenwerken

Brood! Dat koop je toch in de winkel?

Waar komt ons voedsel vandaan, eten, land bewerken, de bakker, de boerderij

Feest! In Nederland

Feesten van alle culturen

Dossier bouwen

Bouwen, huisvesting, uitvindingen, hout- en vlecht constructies, vloeren, muren, daken

Kinderarbeid

Opa en oma, werkervaringen opdoen, derde wereld, kleding, de rechten van het kind, meningsvorming

Architecten gezocht

Ontwerpen, bouwen, huis en wonen, inrichten, van boerderij tot woonhuis, samenwerken

Canonproject

De hele Nederlandse geschiedenis

Sint Nicolaas

Feesten van nu zoals ze vroeger gevierd werden

Elfstedentocht

Friesland, wintertradities, bewegen

GROEPEN

1

2

3

4

5

6

7

8

Hoeferlaan 4, Arnhem, Reserveringen: T 026 357 61 23, res@openluchtmuseum.nl, www.openluchtmuseum.nl