Page 1

Een interview met Marije van der Park, initiator en een van de drijvende krachten van NatuurSuper

Waar is NatuurSuper actief? De locaties in beeld gebracht

De SuperTuinAgenda: een handig overzicht van werkzaamheden per seizoen

SuperSmullen... heerlijke recepten uit de tuin


Colofon

Waar staat wat?

SUPERzine is een nu nog eenmalige uitgave van NatuurSUPER pluk je buurt. NatuurSUPER staat voor ­tijdelijke tuinen op braakliggende terreinen. In de toekomst willen we vier keer per jaar een digitaal of gedrukt ­SUPERzine realiseren om je ieder seizoen te inspireren en informeren. Deze eerste uitgave gaat vooral over moestuinen. NatuurSUPER pluk je buurt Samenstelling en idee: Marije van der Park Redactie: Kathlijn de Booij, Marije van der Park Teksten: Kathlijn de Booij, Sietske Mol, meisjeopzee.nl Lay-out: Norbert Heijl, madeinholland.nl Fotografie: Bart Oosterveld, Theo Prins, Inge Oudenaarde, Carolien Makkink, Marije van der Park Illustraties: Benjamin Leroy, merel-benjamin.be Druk: Ecodrukkers, ecodrukkers.com Aan deze uitgave werkten mee: Leida van de Berg, Bas Husslage, Nicole Pakker, Stichting DOEN Mensen achter NatuurSUPER Initiator & dagelijkse leiding: Marije van der Park Locatiemanager & begeleider: Mildred Monpellier Ambassadeurs: Fransje de Waard, Fulco Treffers Adviseurs: Leo Bakx, Annet Goltstein, Jasper van Impelen, Hans Pijls Grafisch ontwerp/huisstijl: Made in Holland Illustraties: Benjamin Leroy Teksten: Sietske Mol Website & technische ondersteuning: Latu Animatie: Mooniq Communicatie, crowdfunding en magazine: Kathlijn de Booij Methodiek herschrijven: Esther Tabor

Pagina 2

Pagina 3

Pagina 3

Pagina 7

Van wens naar werkelijkheid Een kort en warm interview met initiator Marije van de Park

Stichting Doen Over de ondersteuning van ontmoetingen in natuur­ SUPER tuinen

De locaties Het verhaal van de mensen achter de h ­ uidige natuurSUPER ­locaties

Van dartelveldje tot ­watergeefschema De natuurSUPER Den Bosch

Pagina 8

Pagina 9

Pagina 10

Pagina 11

(Moes)tuinagenda en tips Een super handig overzicht van de tuinwerkzaamheden in de seizoenen

Tuintips Over mulchen en ­biodiversiteit

Zonder tuinders geen tuinen De sociale cohesie van natuurSUPER

Recepten uit de tuin Overheerlijke en verrassende smakelijkheden uit de natuurSUPER tuin

Pagina 12

Pagina 14

Pagina 16

De Locatiecheck De belangrijkste check voor het welslagen van een natuurSUPER tuin

De moestuin van Monet in Zaandam

Kids pagina Creatief met de natuur

Onze voetafdruk NatuurSUPER vindt het belangrijk om op duurzame wijze met natuurlijke bronnen om te gaan. Daarom hebben we bewuste keuzes gemaakt tijdens de productie van dit magazine. Dit magazine is door Ecodrukkers® gedrukt op 100% recycled ongebleekt papier. Het papier is gemaakt van 100% post-consumer waste materiaal en gebleekt zonder optische witmakers en chloor (TCF). Het papier beschikt over vele milieu-keurmerken waarvan Der Blaue Engel en het EU Ecolabel de bekendste zijn.

Tijdens het drukproces op een speciale Ecocolour drukpers is geen gebruik gemaakt van het schadelijke ­oplosmiddel IPA. Er is gedrukt op waterbasis en er zijn bio-inkten op plantaardige basis gebruikt. De offsetplaten ten behoeve van druk zijn chemievrij vervaardigd, dus zonder ontwikkel- en fixeermiddelen. Om het magazine op de juiste locatie te krijgen is gebruik gemaakt van reeds bestaande transportlijnen waarin transporten gecombineerd worden. De CO2 uitstoot die de productie van het magazine veroorzaakt heeft is volledig geneutraliseerd.

1


Van wens naar werkelijkheid

Mildred bedanken voor hun steun en geloof!

Marije van der Park is de initiatiefnemer van NatuurSUPER.

We hebben grootse plannen. In 2013 hopen we zo’n 13

Zij realiseert graag haar dromen en ideeën om deze te

tuinen te ondersteunen, 7 nieuwe partners aan te trek-

toetsen in de werkelijkheid. Daarbij gelooft zij in de kracht

ken, een goed nazorg pakket te ontwikkelen, elk seizoen

van elk mens. Marije is ontwerper, ontwikkelt (lokale)

een SUPERzine te realiseren en nog veel meer. Op dit

projecten en heeft kennis van permacultuur. Ze werkt met

moment geniet ik, met een sapje vol liefde en frambozen

passie en enthousiasme daar waar haar hart haar brengt.

uit de tuin, van wat we samen met zoveel bezieling en

Van daaruit maakt zij ook anderen enthousiast voor haar

energie hebben neergezet!

ideeën en projecten.

Ik wens jullie met dit SUPERzine alle inspiratie toe om zelf een tuin te realiseren of iets anders moois te doen met een ongebruikt stuk grond in je buurt. foto Duco de Vries

Een braakliggend stuk grond, daar begon het allemaal mee. Ik en twee collega onder­ nemers, we zagen het voor ons: waarom geven we dit soort terreinen niet een tijdelijke bestemming met een positieve waarde? Een plek waar mensen graag voor zorgen en waar zij plezier aan beleven. Een plek die mensen verbindt en waar alle betrokken partijen en de directe omgeving de vruchten van plukken. Vanuit deze visie hebben we in 2010 in Eindhoven een pilotproject gerealiseerd, ‘NatuurSUPERmarkt, de tijdelijke zaai & oogst supermarkt bij jou in de buurt!’. Een braakliggend terrein werd tijdelijk omgetoverd tot een buurtmoestuin. Maar liefst 22 gezinnen waren erbij betrokken. De pilot smaakte naar meer en leidde tot de start van NatuurSUPER in 2011.

Stichting Doen Stichting DOEN ondersteunt ontmoetingen in NatuurSuper-tuinen De ervaring leert dat nieuwe ontmoetingsplekken in de buurt een positieve bijdrage leveren aan de onderlinge betrokken­heid van bewoners en de leefbaarheid in een stad, buurt of streek. Stichting DOEN ondersteunt projecten die ervoor zorgen dat dit soort plekken gerealiseerd worden zodat mensen met elkaar in contact komen. De NatuurSupertuinen van Bureau Marije van der Park zijn hier goede voorbeelden van. Nina Tellegen, algemeen directeur Stichting DOEN: ‘Doordat buurtbewoners samen in de NatuurSUPER-tuinen bezig zijn, worden nieuwe contacten gelegd en bestaande contacten verstevigd. Hierdoor ervaren mensen meer sociale c ­ ontrole voelen ze zich veiliger en dit vergroot de leefbaarheid in de buurt. Stichting DOEN ondersteunt de

Met NatuurSUPER wilde ik laten zien dat je zelf iets kunt

zakelijk, sociaal als persoonlijk. Het was een jaar met

laten groeien, zonder kunstmest en pesticiden, dat je kunt

hobbels en bobbels, een jaar waar ik samen met anderen

verbouwen wat je wilt oogsten voor op je bord of in je

trots op ben. Ik en NatuurSUPER zijn op zoveel vlakken

vaas. Mijn wens is dat mensen meer oog voor de natuur

gegroeid, dat had ik nooit durven dromen. De weg die

krijgen en zien dat we onderdeel zijn van het geheel, de

ik heb bewandeld, is die van wens naar werkelijkheid.

wereld, de seizoenen, de natuurlijke cycli. We hebben

Daarover gaat ook onze eigen methodiek. We haalden

allemaal een eigen kwaliteit, zowel mensen als planten

daarvoor inspiratie uit de pilot, het boek De Creatiespi-

en dieren. Vanuit die kwaliteit kunnen we samenwerken.

raal van Marinus Knoope, de methodiek voor de tuinen

NatuurSUPER is voor mij: lokaal, krachtig, samen, gezond

van Buitenruimte voor Contact, Het Transition Towns

voor het geheel! Eerlijk is eerlijk, dat is soms makkelijker

handboek, het denken in cycli vanuit de permacultuur en

gezegd dan gedaan.

uit onszelf.

Mijn droom is mede dankzij Stichting DOEN werkelijkheid

NatuurSUPER is mijn droom, en die is werkelijkheid ge-

geworden. Op verzoek van DOEN werkte ik mijn idee uit

worden dankzij vele anderen. Mensen met wie ik fijn heb

in concrete plannen. Het was een groot project om aan te

samengewerkt, met wie ik soms niet op één lijn zat, van

beginnen. Het is het dan ook geweldig dat DOEN en alle

wie ik heb geleerd, door wie ik kwaliteiten heb ontdekt en

adviseurs en ambassadeurs in mij en het plan geloven.

met wie ik dit jaar mee heb mogen delen. Al die mensen

Het was spannend en opwindend tegelijk. Nu, bijna een

staan met naam en toenaam op de website. Bedankt al-

jaar later, kijk ik terug op een enorm leerzaam jaar, zowel

lemaal! In het bijzonder wil ik ook Latu, Jip, m’n ouders en

2

­NatuurSUPER-tuinen vanuit de bijdrage van de Nationale Postcode Loterij.’ Stichting DOEN is het fonds van de goededoelenloterijen en werkt aan een leefbare wereld waaraan iedereen kan meedoen. DOEN inspireert, vindt, verbindt en ondersteunt culturele, duurzame en sociale voorlopers. Kijk voor wat wij nog meer DOEN op: www.doen.nl

3


De locaties

Doorntuin

Er zijn inmiddels 3 tuinen ondersteund en daar zijn we heel blij mee! Voor ons zelf maar voornamelijk voor de mensen van de tuinen. Zij hebben het werk gedaan zij staan voor hun tuin, stoppen er energie in en plukken er ook weer de vruchten van! Hier zijn ze dan onze tuinhelden!

Natuurlijk spelen en sporten

Boschveld tuin

bloemen. Voor de paden ernaar toe is het gravel van de oude tennisbanen gebruikt. En er wordt heel goed gebruik

Wat maakt jullie NatuurSUPER zo super? Onze tuin ligt op het terrein van een oude tennisvereniging, waar eigenlijk gebouwd zou worden. Toen deze plannen op een laag pitje kwamen te staan, hebben we de plek omgetoverd tot tijdelijke buurttuin. Op de locatie staan vooraan de NatuurSUPER met bakken vol groente en kruiden. Daarachter liggen velden met gras, vaste planten, struiken en wilde gemaakt van de tuin! Op woensdagavond en zaterdag wordt er gewerkt door de vrijwilligers, doordeweeks komen de kinderen van basisschool de Boschakkers en Korein kinderopvang spelen in het groen en ReActive-Vision gebruikt de tuin als sportlocatie. Wie zijn jullie NatuurSUPERhelden? Allereerst Thea van Eijk, bestuurslid van Buurstichting Doornakkers en de initiatiefneemster van het hele project. Daarnaast natuurlijk de kerngroep van enthousiaste buurtbewoners die haar hielpen de Doorntuin te realiseren en nu onderhouden. Verder Martijn van de Loo van tuincentrum Soontiëns: hij weet alles van natuurbeheer, ecologie, biodiversiteit enzovoort. en zorgde voor daad- en mankracht van het tuincentrum. Daarnaast hebben we ook nog een mooi sponsorbedrag van hen ontvangen! Ook Maikel Broné van ReActive Vision is vanaf het begin betrokken geweest,

foto Bart Oosterveld

foto Nicole Pakker

hij zorgt met ‘zijn jongens’ voor het deel sport en spel in de Doorntuin. Marije en Mildred van NatuurSUPER verzorgden een serie workshops en hielpen ons zo met het ontwerp van de tuin. En tot slot de Buurtbedrijven en met name Gerard Thijssen en Harrie Verhoeven voor het verzamelen van snoeihout.

‘Misschien mogen we nog wel tien jaar blijven…’

Wat was jullie eerste oogst uit de tuin?

Wat maakt jullie NatuurSUPER zo super?

Het openingsfeest! Een hele mooie dag met live muziek, lekkere hapjes, een demonstratie van ReActive Vision en een

De moes- en bloementuin ligt op een braakliggend terrein met een extra ‘handicap’: het was van de voormalige afval-

heleboel enthousiaste Doorntuinfans...

stoffendienst. Maar de bodem is nu op twee vervuilde plekken gesaneerd en bemonsterd, en gelukkig goed bevonden om als tuin te gebruiken, zowel in bakken als volle grond. We pompen ook zelf grondwater op, daarvan zijn de waarden

Kijk voor meer informatie over ons op www.spelenmoet.nl/speelnatuur/De-Doorntuin

ook goedgekeurd. Nu is het echt een mooie groene ontmoetingsruimte in Boschveld, waar jong en oud samen actief kunnen zijn! En misschien kunnen we hier nog wel 10 jaar blijven… Wie zijn jullie NatuurSUPERhelden? De gemêleerde en groeiende groep mensen die in de Boschveldtuin werkt. Intussen zijn dat zo’n 35 bewoners, zzp’ers en andere betrokkenen. Ook waren we blij met de ondersteuning van NatuurSUPER, erg enthousiast en flexibel, alleen mag de professionaliteit nog iets meer ‘bloeien’. Waar worden jullie het vrolijkst van? Samenwerken, alle enthousiaste reacties en de opkomst op het openingsfeest. Wat zouden jullie nog graag willen ‘zaaien’ in de tuin? We willen nog heel veel doen! Bijvoorbeeld fruitbomen planten, heggen maken van wilgentenen en nog meer planten zaaien, maar dat wordt volgend jaar. Hebben jullie nog SUPERtips? Zorg dat je met voldoende mensen bent en dat je een vaste kerngroep hebt. De lokale kracht van een groep mensen werkt veel sneller dan besluitvormingen bij de gemeente en levert veel energie, creatieve ideeën en praktische en snelle resultaten op…

4

5


Nobelveldje ‘Wij weten nu waar je de mosterd haalt!’ Wat maakt jullie NatuurSUPER zo super? Het is een tuin die door heel veel verschillende mensen gebruikt kan worden: je kunt er spelen, beachvolleyballen, ­bloemen plukken, je hond uitlaten, picknicken, planten ruilen, groente oogsten… Zo fijn dat het ongebruikte veldje nu zo’n positieve plek is geworden!

Van dartelveldje tot watergeefschema in de NatuurSUPER Den Bosch Nicole Pakker is één van de ‘kartrekkers’ van de NatuurSUPER in Den Bosch. In een jaar tijd veranderde het braakliggende terrein van de voormalige afvalstoffendienst in ‘De Boschveldtuin’: een groene ontmoetingsruimte, midden in de wijk.

Wie zijn jullie NatuurSUPERhelden? Iedereen die met dit project heeft meegeholpen! De grondeigenaar Klaassen Vastgoedontwikkeling die zo praktisch en

Nicole woont zelf al bijna 14 jaar in Boschveld en is al enige

Wat gebeurt er allemaal in de tuin?

plezierig meewerkte, de lokale welzijnsorganisatie Solidez die verantwoordelijkheid wilde nemen voor het werk op de

jaren actief in de wijkraad. Boschveld is een naoorlogse wijk ten

“Mensen werken zelf in de verschillende bakken en perken

plek en budget beschikbaar stelde, wij als kerngroepleden die heel natuurlijk en hartelijk samenwerken, de groep volley-

westen van het station. Die werd opgericht toen de gemeente

en we hebben ook grotere projecten die we samen uitvoeren:

ballers die een clinic en materiaal aanboden, NatuurSUPER die de 20 bakken en een inspirerende workshop verzorgde

9 jaar geleden plannen had om vrijwel de hele wijk te slopen en

bijvoorbeeld een composthoop of omheining maken. En laatst

opnieuw op te bouwen, en de wijk in actie kwam: “Mensen van

heeft een groep mannen banken en krukjes van boomstammen

80 die hier hun hele leven al wonen, die kun je toch niet zomaar

gemaakt. Ja, de taakverdeling is hier wel wat klassiek: de man-

wegsturen?” De wijkraad heeft naast het bestuur verschillende

nen klussen en sjouwen vooral, bouwen een vogelverschrikker

werkgroepen; Nicole is lid van de werkgroep ‘Groen en spelen’,

of een toegangspoort, en de vrouwen houden zich meer bezig

Wat was jullie eerste oogst uit de tuin?

die meedenkt over de openbare ruimte in de wijk. De gemeente

met de plantjes en de zaadjes.”

Uit de bakken is door individuele bewoners zeer divers geoogst: zowel groente als bloemen. Een bijzondere oogst uit

vroeg in het najaar van 2011 de werkgroep om ideeën voor

en alle andere instanties in Wageningen die een bijdrage leverden: Transition Town Vallei, de Jozefschool, buurtvereniging Bovenbuurt laagbouw, Wijkpanel Oost, volleybalvereniging Scylla, groeneducatiebureau De Groene Lach, Kwekerij Bloemrijk en De Welkoop.

de bakken is de eerste enige echte Nobelveldje mosterd! Ook staat er een ‘meergranenbroodbak’. Over enige tijd gaan kinderen van de Jozefschool broodjes bakken en deze bak bezoeken.

het door de woningbouwcrisis tijdelijk braakliggende terrein. De werkgroep kwam met het idee van een wijktuin, als een groene ontmoetingsruimte, zolang het beoogde groene hart

Wat zouden jullie nog graag willen ‘zaaien’ in jullie NatuurSUPER?

uit het nieuwe wijkplan er nog niet is. Het terrein zal volgens de

Het lijkt ons erg leuk nog een keer een openluchtfilm te vertonen voor de buurtbewoners. Daarnaast willen we graag

huidige verwachting nog minimaal 5 jaar beschikbaar blijven. Na

dat de bakken, de bouwhekdeur, de picknicktafel en het contract (als voorbeeld) verder gaan reizen naar andere

een brainstormsessie met wijkbewoners in aanwezigheid van

­plekken in Wageningen.

Mildred Monpellier van NatuurSUPER werd voor 5 onderdelen

Hebben jullie nog SUPERtips?

fietscrossbaan, een graffitimuur en een honden uitrenveld. De

Zorg voor een kerngroepje dat het leuk vindt om elkaar geregeld te ontmoeten. Blijf de positieve mogelijkheden zien en

wijkbewoners maakten een inrichtingsplan en sloten met de ge-

richt je daarop. Laat je niet ontmoedigen door belemmerende gedachten en opmerkingen. Betrek in een vroeg stadium

meente een gebruiksovereenkomst voor de tuin. De gemeente

zo breed mogelijk omwonenden en instanties bij de ideevorming en uitwerking.

zorgt voor de inrichting en het beheer van de overige onderde-

gekozen: een NatuurSUPER, een speelveld en speelheuvel, een

len. Hoewel die nog niet allemaal gerealiseerd zijn, is de tuin nu al een groot succes: “In mei zijn we met de aanleg gestart. Elke vrijdagmiddag werken we met een grote groep in de tuin. Jong, oud, allochtoon, autochtoon – iedereen is welkom. En er komen steeds meer mensen bij!” Waar wordt jij blij van? “Van het samenwerken met zoveel verschillende mensen: samen iets opbouwen, contact maken. En echt iets groens in de openbare ruimte neerzetten. Het hele project heeft veel tijd gekost, maar het levert ook zoveel op! En gelukkig worden er nu steeds meer taken opgepakt door anderen. Daarnaast heb ik ook heel veel geleerd: ik heb helemaal niet zulke groene vingers,

Wordt er veel geregeld? “Er is een kerngroep van 10 mensen die alles organiseert, met daaromheen zo’n 25 tuinders die in de tuin werken. Op woensdag wordt er een ‘herinneringsmail’ gestuurd met de plannen voor vrijdag. We hebben een ‘watergeefschema’: elke dag is er een duo dat de tuin begiet. We hadden eerst geen watervoorziening op de locatie, dus dan moest je flessen water meesjouwen op de fiets. Ik heb zelfs een keer de kliko met water gevuld en naar de tuin gereden… Nu hebben we gelukkig een waterpomp, en kan er 1 pompen en 1 gieten. En we hebben net iets slims bedacht voor de oogst in de bakken en perken: een rood stokje in je bak betekent dat je graag zelf wil oogsten en een groen stokje betekent dat iedereen uit jouw bak mag plukken. Leuk om te zien dat er vooral groene stokjes in de bakken staan. Maar er ontstaan ook heel veel spontane dingen: zo heeft iemand laatst een ‘dartelveldje’ aangelegd, een soort box voor buiten van graszoden, waar baby’tjes in kunnen liggen als de moeder in de tuin aan het werk is. Echt een super idee!” Het succes van de Boschveldtuin is niet onopgemerkt gebleven: zo werd de tuin met veel media-aandacht door de wethouder geopend en was hij ‘Project van de Week’ bij het Oranje Fonds, die een flinke financiële bijdrage leverde aan de tuin. Andere sponsors zijn de gemeente ‘s-Hertogenbosch, Rabobank en Brabant Wonen.

maar ik krijg bijvoorbeeld uitleg van Marije over combinatieteelt of tips van andere wijkbewoners in onze tuingroep die ook nog een eigen moestuin hebben. Dat is ook een leuk aspect van het project: elkaar dingen leren. En ik ben blij als ik vrijdagmiddag stoffig, maar met een zak vol zelfgekweekte groente, thuiskom.”

6

7


(Moes)tuinagenda en tips

Tuintips Mulchen

Herfst

Winter

van 22 of 23 september tot 21 of 22 december

van 21 of 22 december tot 20 maart

• oogsten voor de vorst: druiven, pompoenen, appels, bramen, rozenbottels, bieten, kolen.... • aardappels rooien • de vaste planten terugsnoeien • zaden verzamelen en bewaren • bloembollen en knoflook planten • winterpostelein zaaien • tuin opruimen, ‘onkruidvrij’ maken en afdekken met organisch materiaal: hooi, stro, bladeren... • gereedschap onderhoud

• wintergroenten oogsten: boerenkool, prei, veldsla, winterui, witlof, spruitjes, pastinaak, winterpostelein, aardpeer... • niet vorstbestendige planten afdekken met folie of zeil • een tuinontwerp maken voor het nieuwe jaar • 1-jarigen binnen voorzaaien • vanaf februari (zodra het weer het toelaat en de aarde begint op te warmen) ui en sjalotten planten

Mulchen is het aanbrengen van een bodembedekkende

Dus doe eens gek en koester de eerstvolgende insec-

laag rondom planten of op een vrijgekomen stuk grond.

tenaanval in je tuin. Zie hem als iets positiefs en grijp niet

Een mulchlaag beschermt tegen regen en wind, zorgt

in. Als je de boel even laat begaan, zul je merken dat

ervoor dat de grond niet snel uitdroogt, dat onkruidgroei

een aantasting het begin is van een mooi verhaal van

wordt tegengegaan en dat voedingsstoffen in de grond

biodiversiteit. Als je meteen vernietigt, gaat je tuin steeds

behouden blijven. Het aangebrachte materiaal verteert

terug naar af en dat is niet de bedoeling. Elke plaag trekt

langzaam ter plaatse en dat stimuleert het bodemleven.

vanzelf zijn natuurlijke vijanden aan. Jij kunt die vijand in je

De mulchlaag kan bestaan uit o.a. grove compost, stro,

tuin houden door een geschikte en gevarieerde omgeving

hooi, bladeren, gemaaid gras of houtsnippers. Ook gras-

te creëren.

maaisel kan, maar dan wel in dunne lagen in verband met

Variatie

broeien en kans op schimmels. In de mulchlaag moeten zo weinig mogelijk onkruid of zaden zitten. Mulchen kun je toepassen bij alle groenten die geplant worden. Voor het planten laat je de grond enige tijd onbedekt zodat deze kan opwarmen. Hoe zwaarder de bodem, hoe trager deze opwarmt en hoe langer je moet wachten. Direct na het zaaien/planten dek je hem af. Vanaf eind mei dient de bodem overal bedekt te zijn.

8

Lente

Zomer

van 20 maart tot 21 juni

21 juni tot 22 of 23 september

• voorkiemen/kweken: zaadjes op vochtig ­keukenpapier leggen en in een luchtdichte doos op een warme plek laten ontspruiten • de groenten- en pluktuin inzaaien na ijsheiligen sommige ook hiervoor • vaste- en kruidenplanten planten • aardappels planten 9 (tot eind april) • bessenstruiken planten • zomer bloeiende bollen planten • de aarde bedekken zodat je minder tot niet hoeft te wieden • aardbeienbedden schoonmaken en stro aanbrengen tegen onkruid pompoenpitten bij de composthoop zaaien: de pompoenplant groeit daar goed en kan de composthoop volledig bedekken radijs, snijsla en erwten/peultjes oogsten

• oogsten & plukken: alles bloeit en groeit nu! • onkruid wieden of oogsten en eten zoals melde • uitgebloeide bloemen weghalen voor een tweede bloei • bonen zaaien • tomaten ‘dieven’: jonge scheuten weghalen zodat de plant beter groeit • nog een keer sla en radijs zaaien • andijvie planten • overvloed van groenten en bloemen ruilen met elkaar • oogstfeest • samen genieten....

Biodiversiteit

Variatie krijg je door te kiezen voor verschillende rassen van een plant of groente. Dat heeft veel voordelen: de ene boon is de andere niet en dat vinden ook de belagers. Die vinden niet alles even lekker en laten sommige rassen links liggen. Zo is er altijd iets te oogsten, plukken of om van te genieten. Door diverse rassen te planten zorg je ook voor verschillende smaken of je bord, kleuren of vormen in de tuin of in de vaas. Variatie in je tuin betekent ook verscheidenheid in wortelgroei, zodat alle grondlagen

In de natuur draait alles om variatie en biodiversiteit.

benut worden. Ieder plantje heeft zijn eigen voedingsbe-

Met variatie en biodiversiteit creëer je een goede cyclus

hoefte, dat zorgt ervoor dat alle bemesting gebruikt wordt.

in je tuin waarbij niets verloren gaat en alles een nuttige

En variatie aan bladvorm zorgt voor een optimaal gebruik

toepassing krijgt.

van het zonlicht en voor een goede bodembedekking.

Onder biodiversiteit verstaan we het tegelijk voorkomen van een hele waaier aan levende organismen. Hoe meer zielen, hoe meer vreugd. Planten en dieren bewonen samen een plek en beïnvloeden elkaars leven. Ze hebben elkaar nodig hebben als voedsel, gastheer, of opruimer. Neem nu de bodem: daarin zitten enorm veel verschillende organismen zoals schimmels, bacteriën, regenwormen, insecten en mollen. Zij zorgen ervoor dat dood organisch materiaal zoals herfstbladeren, mest of een omgevallen boom, afgebroken wordt tot humus. Humus levert weer de nodige voedingstoffen aan groeiende planten.

9


Zonder tuinders geen tuinen

Recepten uit de tuin

Met alleen een wens, of sturing van bovenaf, kom je er niet. Natuurlijk is er draagkracht nodig vanuit de politiek, gemeente,

Zoete wraak: Koken met onkruid

grondeigenaar. Maar even hard zijn er bewoners nodig die de tuin zelf willen realiseren en onderhouden. Want geen enkel raadslid en geen enkele grondeigenaar gaat zelf in de tuin staan en het werk doen. NatuurSUPER verbindt beide partijen met elkaar, en maakt verwezenlijking van de wens mogelijk. We werken nooit alleen, maar altijd samen met een lokaal kernteam. Dat is een voorwaarde. Zij moeten het willen en dragen, het wordt hun tuin. Wij zijn er voor de ondersteuning. In twee tot vier maanden tijd lopen we samen de stappen door. We volgen hierbij onze methodiek, maar ook het ritme van het kernteam. Dat is steeds weer anders. Daardoor is elke tuin en elk proces uniek. Voor ons is dat zeker zo essentieel als het eindresultaat.

Natuurlijk kun je allerlei lekkere groenten en fruit in je tuin laten groeien: knapperige sla, zoete aardbeien, stevige tomaten. Maar zou het niet leuk zijn als je ook wat kunt doen met de plantjes die per ongeluk in je NatuurSUPER terecht zijn gekomen? Probeer het met deze ‘recepten voor ongenode gasten’!

Melde broodje Nodig - 2 flinke handen melde - 5 plakken pittige kaas - 1 rijpe tomaat - mierikswortelspread of pesto - 1/2 turks brood - 1/2 kleine ui

Ideeën voor een feestje

Zevenbladtaart Nodig

Als je een tuin hebt gerealiseerd wat dan? Hoe zorg je dat er nog nieuwe mensen naar de tuin komen en je af en toe

- 2 handen jong zevenblad, zonder harde steeltjes

samen een feestje viert? Wij hebben een handig overzicht voor je gemaakt als je een NatuurSUPErtuin realiseert. Deze

- 4 eieren

vind je binnenkort op onze website natuursuper.nu.

- 5 plakjes bladerdeeg

TIP: kies een aantal dagen per jaar uit, zo heb je een aanleiding voor jullie activiteiten. Kies iets waar jullie als groep blij van worden.

10 oktober Dag van de Duurzaamheid

11 november Sint Maarten

Een duurzame actie in de tuin? Of gewoon een reden om te vertellen wat jullie al duurzaam doen?

- 100 gram geraspte oude kaas - springvorm - boter om in te vetten

10 december Dag van de Kleine Schrijver

Verwarm de oven voor op 200 C. Vet de springvorm in en

Leuk voor kinderen. Start vanaf de tuin met allemaal lichtjes. Een suikerbiet of pompoen uithollen op de tuin en daarna met lichtjes zingend door de wijk.

Gedichten in de tuin van kleine (amateur) schrijvers

bodem. Laat de taart in 35 minuten gaar worden. Lekker

12 februari Darwin dag

1 maart Nationale complimentendag

3de weekend maart Make a difference day / NL Doet

Wetenschaps doe-dag, proeven zoals: zelf de aarde testen met sap van een rode kool en meer?

geef iedereen die je tegenkomt een compliment deze dag. Los van een activiteit op de tuin is dit gewoon heel erg goed en leuk om te doen! Dit geeft jezelf en de ander energie.

Pak een grote klus aan in de tuin, wilgenomheining, nieuw deel tuin. Dit is een goede dag om nieuwe mensen te werven en hen bekend te maken met jullie tuin doordat zij vrijwillig een dag meehelpen in de tuin.

10

- 1 teen knoflook - olijfolie Verhit de olijfolie in een pan en fruit de ui met de knoflook. Was de melde goed en pluk de blaadjes van de stelen. Bak deze mee met de ui en knoflook tot de blaadjes iets geslonken zijn. Snij het brood doormidden en besmeer beide helften met de mierikswortelspread of pesto. Beleg het broodje verder met de kaas, melde en tomaat. Verwarm het broodje een paar minuten onder de gril tot de kaas gesmolten is en smullen maar!

bekleed deze met de plakjes bladerdeeg. Was het zevenblad en snijd het fijn. Klop de eieren los en meng het zevenblad en de geraspte kaas erdoor. Verdeel het mengsel over de met een frisse salade van paardenbloemblad.

11


Locatiecheck

De randvoorwaarden voor een NatuurSUPER tuin zijn verwoord in de locatiecheck. Doe de check en breng zo in kaart waar je staat. Wij raden je aan om zoveel mogelijk in kaart te brengen en te organiseren voordat je de volgende stap zet. De locatiecheck met tips kun je downloaden op onze website natuursuper.nu.

Start

12

1. Het braakliggende ­terrein ligt nog minimaal 1,5 jaar (of 2 groei­ seizoenen) braak

Tip

2. Het terrein ligt op een zichtlocatie; bewoners, bedrijven of anderen kijken uit op het terrein waardoor er toezicht is

Tip

3. De locatie is zonnig; een terrein dat geen zon krijgt maakt het kweken van eetbare planten moeilijk tot onmogelijk

Tip

4. De locatie heeft een waterpunt of de mogelijkheid om met regentonnen water op te vangen.

Tip

5. De aanmelders en/of geïnteresseerden zijn enthousiast en willen tijd investeren (± 4 uur per week) in het ontwikkelen en onderhouden van de NatuurSUPER tuin

Tip

Informeer bij de wijkmanager of wijkcoördinator van de gemeente. Is die er niet, vraag het dan na bij de gemeente zelf, buren of een wijkvereniging. Lukt dit allemaal niet, raadpleeg dan het kadaster. Hier zijn wel kosten aan verbonden.

Weinig zicht en toezicht op de locatie is wat nadeliger voor de betrokkenheid en toegevoegde waarde voor de buurt. Maar als je er met z’n allen echt iets moois van wilt maken, dan hoeft het geen breekpunt te zijn. Ga er dan voor!

Kijk eens gedurende een week op verschillende tijden of er zon komt. Waar en in welk seizoen is dit? Hoe ligt het terrein, op het noorden of zuiden? Als er gedeeltelijk zon op het terrein komt dan is er nog voldoende mogelijk. Is er alleen schaduw, dan kun je werken met (niet eetbare) schaduwplanten. Het ligt er dus aan wat je voor tuin wilt. Verder is het natuurlijk aangenamer vertoeven in een tuin met zon!

Hoe ligt het terrein, zijn er gebouwen waarvan het regenwater kan worden opgevangen door de regenpijpen aan te sluiten op regentonnen? Wat is anders een goed punt om regen­tonnen te plaatsen? Of is er een bestaand waterpunt waaraan een slang kan worden gekoppeld? Of kun je een slang aansluiten bij buren met een watermeter ertussen voor de afrekening van het watergebruik?

Om een NatuurSUPER te realiseren is inzet nodig. Het projectteam zorgt voor de basis, zij zijn samen de projectleiders. Daarnaast zijn er mensen nodig voor het beheer van de tuin, het organiseren van activiteiten, publiciteit, werving, enzovoort. Onderzoek samen waar mensen het beste op hun plek zijn. Zeker de eerste tijd moeten zij rekenen op een tijdsbesteding van 4 uur per week. Heb je moeite om mensen te vinden? Werf onder buren, collega’s, ouders op school, mensen van de wijkvereniging, lokale vrijwilligers, …. Ga er naartoe, vertel over jullie plannen, deel flyers uit, licht de lokale pers in, of bedenk een ludieke actie.

11. De eigenaar is bereid om een gebruiksovereenkomst te verlenen voor tijdelijk gebruik van het terrein.

Tip

10. De eigenaar van het terrein is bekend bij de initiatiefnemers. Zij ­hebben al contact gelegd met de eigenaar of gaan dat doen

Tip

9. De 3 lokale organisaties en/of partijen zijn bereid om te investeren in het traject en de NatuurSUPER met tijd, kennis, middelen of financiën

Tip

8. De kartekkers en ­mensen van lokale partijen vormen samen het projectteam van de locatie. Hier zitten minimaal 4 en maximaal 6 personen in.

Tip

7. Er zijn minimaal 3 lokale organisaties en/of partijen die de ontwikkeling van een Natuur­ SUPER actief willen ondersteunen

6. Er zijn minimaal 1 tot 3 mensen/bewoners die de kartrekkers willen en kunnen zijn

Wil de eigenaar geen gebruiksovereenkomst verlenen? Neem dan samen nog eens de voordelen door voor de eigenaar. Heb je al deze punten benoemd tijdens jullie gesprek? Zo niet, vraag nog een gesprek aan of stuur eerst een mail. Benoem de punten nog eens en licht ze goed toe! Kijk of er iemand is die de eigenaar kent en die een goed woordje voor jullie kan doen. Kun je eventueel een wethouder of wijkmanager inschakelen hiervoor, kan die samen met jullie een afspraak maken?

Je wilt de eigenaar overtuigen. Zorg dus voor goede argumenten. Wat levert het hem op? Geen onderhoudskosten meer voor het terrein, gratis zorg voor de tuin en dus ook het terrein, vergroting van de waarde enzovoort. Betrek de eigenaar bij het proces. Laat hem meedenken over de tijdelijke invulling, leg jullie ideeën voor, stel samen een gebruiksovereenkomst op.

De 3 lokale organisaties investeren tijd door zitting te nemen in het projectteam. Wat kunnen ze nog meer doen? Een groenbedrijf kan zijn kennis delen, een school kan met de kinderen iets aanpakken, een bakker kan zorgen voor broodjes tijdens activiteiten, een gemeente kan tijd en geld investeren. Ook hier geldt: denk ‘out of the box’. Er is veel mogelijk.

Kijk samen wie welke kwaliteiten wil inbrengen. Waar worden jullie blij van? Wat zijn de verwachtingen en ieders motivatie om in het projectteam te zitten en om een NatuurSUPER te realiseren. Mis je kwaliteiten, ga dan op zoek naar versterking van het team. Bepaal ook wie de leider is, wil zijn. Neem de tijd om elkaar te leren kennen en te zien of het klikt. Het projectteam kan in de periode van wens tot werkelijkheid actief zijn om daarna zich aan te sluiten bij verschillende werkgroepen. Tip

Met welke partijen zou je graag aan tafel willen zitten?­Wie kunnen jullie echt ondersteunen? Denk aan de wijkvereni­ging, een lokale ondernemer, gemeente, woningcorporatie, de eigenaar van het terrein, welzijnsorganisatie, een school enzovoort. Denk ruim en wees niet bang. Praat eens met buren, familie, vrienden. Mensen helpen graag, ga jezelf maar na als iemand je om hulp of advies vraagt. Vraag dus gewoon wat je nodig hebt.

Tip

Heb je voldoende enthousiaste mensen die wel willen investeren in tijd in de tuin maar die niet in het projectteam willen zitten dan wordt het lastig. Het is namelijk belangrijk dat je een kerngroep hebt die leiding geeft en sturing aan het project gedurende het proces van wens tot werkelijkheid. Ook onderhoudt het projectteam de contacten met ons. Als dit voor mensen een te grote verantwoordelijkheid is, kijk dan of je functies kunt delen of dat er een wisseling komt na een maand.

13


De Moestuin van Monet in Zaandam Niet alleen NatuurSUPER vergroent de stad: Bas Husslage uit Zaandam toverde een braakliggend stuk grond om tot de ‘Moestuin van Monet’. Een tuin vol groente, fruit en kruiden uit de recepten van Monet. Bas Husslage is cultureel ondernemer, stadsdichter en

lisch plekje, omringd met bomen, zelfs een perenboom.”

mede-oprichter van de stichting ‘Monet in Zaandam’.

De volgende stap was de buurt meekrijgen. Bas: “Geluk-

Bas: “Monet maakte 25 schilderijen tijdens zijn verblijf in

kig werd het project goed ontvangen en wilden de be-

onze stad, zonde dat daar toeristisch gezien niks mee

woners graag helpen: buurmannen- en vrouwen die een

gedaan werd.” De stichting geeft inmiddels een vierta-

trap aanleggen, graag tuinieren, hekken repareren of het

lig boekje uit met daarin de Zaanse schilderijen en een

watervat vullen. Iedereen is wel ergens goed in. Ik geloof

wandelroute.

heel erg in mensen aanspreken op hun eigen talent.”

Naast Monet heeft Bas ook een andere liefde: tuinie-

Inmiddels houdt de groep vrijwilligers nu zelf de tuin

ren. Het liefst zou hij zelf al zijn eigen fruit en groenten

draaiende, en kon Bas een stap terug doen: “Ik was de

verbouwen, maar dat is wat lastig als je midden in de

initiator maar uiteindelijk is het hun tuin geworden.” Naast

stad woont. Dus toen de Adviescommissie Beeldende

verse groenten en fruit levert de tuin ook sociaal veel op.

Kunst (ABK) hem vroeg voor een project over ‘creativiteit

Buurtbewoners leren elkaar kennen via het werken in de

en voeding’ was de keus snel gemaakt: stadstuinbouw!

tuin of tijdens de activiteiten die er georganiseerd worden.

En dan geïnspireerd op Monet, die niet alleen schilderde

En niet alleen de buurt, maar bezoekers uit heel Zaandam

maar ook graag kookte, en in zijn leven veel recepten

komen naar deze wijnproefavonden, oogstfeesten en

verzamelde. Net als NatuurSUPER begint Bas zijn tuin op

workshops. Of gewoon voor een wandeling tijdens de

braakliggende grond, en in mobiele bakken “(…) want je

lunchpauze. Bas: “Het terrein is eigendom van de SNS

weet immers nooit hoe lang een terrein braak blijft liggen.

bank en was eerst niet openbaar. Nu is het een soort pu-

En zo’n tijdelijke invulling ligt ook wat minder gevoelig bij

blieke ruimte geworden.” Buurtbewoners sluiten de tuin

de gemeente...”. Via de wijkmanager werd een wijk-

‘s avonds wel af, in verband met eventuele overlast van

gebonden budget aangevraagd waarmee 46 land-

hangjongeren of alcoholisten. Bas: “Eigenlijk is deze tuin

bouwkuubkisten en de overige benodigdheden werden

een heel mooi voorbeeld van wat er wél kan in deze tijd.”

Ben je zelfstandig, kun je mensen enthousiasmeren, weet je welke mensen je kunnen helpen en ben je een echte kartrekker met groene vingers? Dan kun je met het NatuurSUPER DoeHetZelf ­stappenplan een volgende stap zetten om samen­ een tijdelijke (moes)tuin op een braakliggend ­terrein te realiseren. Het stappenplan helpt je op weg met handreikingen, informatie en

aangeschaft. De gekozen locatie is bekleed met stelcon platen, wat voorkomt dat de houten bakken gaan rotten.

Kijk voor meer informatie op monettuin.blogspot.nl en

tips. Kennis en expertise op het gebied van ecologisch tuinieren of

Bas: “Eigenlijk was het de perfecte locatie. Een heel idyl-

www.monetinzaandam.nl

permacultuur, organiseren en communiceren zijn naast dit stappen­ plan zeker ook nodig en belangrijk. Daarbij zijn enthousiasme, energie, het echt samen willen en tijd investeren ook hele belangrijke factoren voor het slagen van jullie tuin!

Nu te koop voor 25 euro bestel via natuursuper.nu Wil je echt snel aan de slag, dat kan. We hebben een basis ­materialenpakket voor je samengesteld. Wil je weten wat erin zit, wat de kosten zijn? Neem contact met ons op.

14

15


Kids pagina: een kriebel beestenboel! Insectenhotel Insecten zijn heel handig in de tuin: bijen en vlinders bestuiven de bloemen bijvoorbeeld, en lieveheersbeestjes eten lastige bladluizen op. En vaak zijn insecten zelf ook lekkere hapjes voor vogels en egels... Om veel insecten in je tuin te krijgen kun je ze een handje helpen met je eigen insectenhotel. Dat heb je zo gebouwd! Nodig: - leeg blikje (Oppassen met scherpe randjes!) - holle riet- of bamboestengels (Kun je die niet vinden? Je kunt ook plastic rietjes gebruiken.) - klei - touw Zo maak je het insectenhotel:

Kriebel kunst Insecten zijn niet alleen nuttig, maar sommige van deze kriebelbeestjes zijn ook heel mooi: met al die felle kleuren en ingewikkelde patronen zijn het soms net kruipende en vliegende kunstwerkjes. Het citroenlieveheersbeestje, de coloradokever en de hoornaar komen allemaal voor in Nederland. Laat jij zien hoe mooi ze zijn? Citroenlieveheersbeestje Het citroenlieveheersbeestje is knalgeel en heeft 22 kleine, ronde, zwarte stippen verdeeld over de dekschilden, het halsschild en de kop. De pootjes en voelsprieten zijn bruin.

1) Maak het blikje met de blikopener aan 2 kanten open. 2) Knip de riet- en bamboestengels op de maat van het blikje 3) Duw 1 uiteinde van elke stengel in de klei. Zorg ervoor dat er in de stengel een beetje klei blijft zitten, want ­insecten houden van een muurtje in hun hotelkamer. 4) Vul het blikje met de holle stengels. Je kunt er af en toe een takje van een rozen- of braamstruik tussen ­stoppen, als voedsel voor de insecten. Dan wordt je hotel een bed & breakfast! 5) Als het blikje gevuld is, kun je het touw eromheen binden, er een lusje aan maken en… klaar is je hotel! 6) Hang het op een droge en zonnige plaats. En nu wachten op de eerste gasten…. Wist je dat… ... er wel 60 soorten lieveheersbeestjes in Nederland leven? Dit zijn de eerste insecten die in de lente ontwaken uit hun winterslaap. De meest voorkomende is de zeven-stippelige. Je kunt niet aan de stippen zien hoe oud ze zijn, maar vaak wel hoe ze heten: je hebt het twee-stippelig, zeven-stippelig, tienstippeling en 22-stippelig lieveheersbeestje. ...sprinkhanen kunnen horen ? Ze hebben ‘oren’ aan hun poten en achterlijf, al kun je die aan de buitenkant niet zien. ...de wandelende tak het langste insect op aarde is? Er zijn exemplaren in Maleisië gevonden van wel 55 centimeter! ...slakken met hun voelsprieten kijken? In de voelsprieten zitten namelijk z’n ogen. Het zijn eigenlijk dus ‘kijksprieten’. ...een mier meer dan 100 keer zijn eigen gewicht kan dragen? ...alle insecten 6 poten hebben? Spinnen hebben 8 poten en zijn dus geen insecten.

Coloradokever Het rugschild van de kever is lichtgeel met zwart gestreept. De kop en het halsschild zijn donkergeel met zwarte vlekken. De coloradokever heeft donkergele pootjes met zwarte klauwtjes.

...de meeste dieren op aarde insecten zijn? Wel meer dan 70 % van alle diersoorten!

Hoornaar De kop en het bovenlijf is rood met zwart. De bovenste streep van het achterlijf is rood, de rest is geel-zwart gestreept. De hoornaar heeft oranje vleugels, zwarte ogen en rode poten en voelsprieten.

16


Inspiratie Zullen we een bos beginnen? Graaf een kuil en plant je boom voorzichtig naast de mijne. Kunnen ze elkaar uit de wind houden als het stormt of in de zondagzon samen zwijgen. En als ze ’s avonds door de wimpers van hun twijgen naar elkaar kijken beginnen ze al op een bos te lijken Jaap Robben Uit: ‘Zullen we een bos beginnen?’ (De Geus – 2008)

‘Zullen we een bos beginnen?’ €14,90 isbn 978 90 445 1272 4 Uitgeverij De Geus ‘Als iemand ooit mijn botjes vindt’ €15 ISBN 978 90 445 2421 5 Uitgeverij De Geus

Filmpjes waar wij heel blij van worden: The Man Who Planted Trees Story of Change en natuurlijk ons eigen NatuurSUPERfilmpje zoek ze allemaal eens op via Vimeo of Youtube

NatuurSUPER SuperZINE najaar 2012  
NatuurSUPER SuperZINE najaar 2012  

NatuurSUPER SuperZINE najaar 2012

Advertisement