Page 1

't Bieteutje D.iêmaandelijks tÍdschrift van

NATUURWERKGROEP MARKVALLEI JaaÍgang 21 nr.4 : ókt nov - dec 2OO2

ii

!

í,

Atgiftêkantoàt : 2j20 Hoogstratên UU. : Win Verschnegen, Hêilig Blóe.tstraat 6, 2320 Hoogst atên


Cotofon '1Breleuleisher kwaíaalblad \an NAIUURWERKCROEP NIARK\'Ál-r,tl D c / . \ p r g Í o e p . o m l J c . u e r e l \ ó r d c L o g e n o e! e r e n r > r 1 j . n * NATLJIIRIUNI' Ntr{RKVALLEI VZW . J N.M MARKVAILEI VZW + V M.P A. I1OOGSTRATENVZW E V M.P,\ DP KIAMPER VZW . V ELT NOORDI]RKEMPENVZW

Natuurpunt

Màrkrallei

VZ\l

:

Voozifter Dej oomen Ktein Eysel29 a I

A1']15.0245 (204761535e4)

Sereraris wid veAchráegen Heilig Bloedstraat 6 I

03/114..17 75 (E 049718 18.66)

penningn€€ster .JaakBiosens 232,1Meène I03/i lj 71 41 (8049j/26.74 4l) \vcrk:rocp Beleid

y-T::Y"c'?

2i2l Meer I 0:l/:r5 90,10

werlrsrocp N.tuurstudic Stijn Leeímans 2120Hoogstratcn I 0l/l 14l7 84 (l 04t9/912l 12) WcÍk!.otp Rcseh-atcren Ondervoorrtte. Jefleeshans 2120 Hoogslraten t03/31460 l,l (8 0?l/69 51.51) W..kg.oep Nàtuu.educatie Drej oonen (zie hoger) J.N.M. MarL'vauci VZW Ingnd Brosens HeitigBioedsrraar6 I

O3/lt 4 4? ?5 (8 0496/627 L03)

v.Fi.Í,.t. Noordcrkcnpen vzw JaoHorsren I0l/ll4

2 25 5

lajen van VMPA. V.EL.I. en lan andereNaruurpuntof JNM-afd.|ngenkunncnzich aboineren op t Bieleulje doorovemakinsvan4 € op fekeningnummer 523,0453 829-41 onr Natuurpunl Mdkvallei,Kerkstr@t,18. 2128Mcedener vemeldingvàd \Bieteurle2002"


Voorwoord Hetjaar is nog niet ten eindeen toch hebbenwe al veel plannenvoor het volgendcjaa.. In tegenstelling mct de voorgaandejaren houden rve nu dc verdeÍvan huis. We rijdennamelijkmet de bus naar nieuwjaaÍswandeling de lloge Venen. We hopendan ook ee,rcchtenieuwjaarswandeling in de sneeuwte mogenbeleven.InschrijvenhieÍvoordientbij Drej Oomenvoor 20 dec. Op 26 ja.uari is er onzetraditionelebusuitstapnaar Zeeland. Ook hiervoorkanje.ie alopgevenbij JaakBrosens. Het hooglepuntzal wordenonze l'exelreis. MeeÍ leesje hieroverin het bieteutje.Inschrijvenbij Drej Oomentot 3l dec. Vergeetook niet eenseen bezoekjete brengenaan de tentoonstelling'de ecologische voetafdruk'in het Klein Seminarie.Op 9 en 10 novemberzal 'bemand'en/of'bevÍouwd'wordendoorledenvan de tentoonstelling onze Natuurwerkgroep. Meer info in dezeieut. Wie van heksenhoudt,dient zekerte komennaar de heksenwandeling in Retie. We maken kcnnis met heksenen hckscndrankjes-Inschrijven hiervooris noodzakelijkbl Ingridvoor 17oktobcr. Ni€ts gezelligerom op de komendedonkereavondenden'Tv-bak' te verlatenen eensafte zakkennaaronzedialezingen.Dezevindenplaatsin hct museumop 23 novemberen 14 december.De spitswordt afgebeten doo. Dick Klees,zoogdierexpert en bcroepsfotograaf , met eenreeksover de europesemaÍterachtigen.Wie enkelejaÍengeledende reeksvan Dick over glote zoogdierenheeft gezien,weet dat dit een boeiendeavondzal worden. In decemberzal Stijn Leestmanse€n reeks veÍtonen over Extremadura,een boeiendestreekin Spanjewaar een aantalvÍrn onze ledenboeiendeprentjeshebbengeschoten van plantjesen beestjes. Op lSjanuari kunnenonzeeigenledenhundia'slonen. Hiervoorkanjeje opgevenbij ondergetekende. Eenprettigjaareinde en tot de teutvan2003 ! Wín l;e^chruepen.

-3-


In de voetsDoren van Jac.P. Thiissenaar Tex€l lemand die al heel woeg bekendheid gaf aan Texel en in het bijzonder aan de Texelsenatuur,was Dr. Jac.P. Thijsse uit Amsterdam.Als joíg onderwijzer kwam hij in 1890naar Texel om les te geven. Hoewel hij slechts 2,5 jaar op het eiland bleef, was hij ten zee.ste onder de indruk van de grote hoeveelheidplant€n en vogels die hij daar aantlof. Na zijn periodeop Texel kwamhij nog zeerregelmatignaarhet eilanden verschenenvan zijn handveel publicaties.Zo was hij o.a. medeauteu van de GeillustreeÍde Florà van Nederland.Verderwas hij medeoprichter van yereniging de Verenigingtot Behoudvan Natuurmonumenten en d9 tot Beschermingvan Vogels. Op Texel zelf wordt de naamvan Thijsse vooral in verband gebracht met het Verkade-albumover Texel, dàt ve$oheen in 1927.Thijsseschreefechter ook anderedelenuit de Verkade-serie. Thijssehad,voor die tijd, eenzeeropvallendeen vooruitstrevende visie op de natuur.Inmiddelszijn veel van zijn ideeënalgemeenaanvaard,In de tijd dat men nog verwoede pogingen deed de Slufter van de zee af te sluiten,schreefhlj al: "Maar eigenlijkis het toch aardiger,dat die Sluffer openblijft met alle kansendaaraanv€rbonden". Natuur op Texel Ongeveer één derde van het oppeÍvlak van Texel is bescheÍmd natuurgebied.Daamaastkomen ook in het cultuurgebied vele bízondere plantenen dierenvoor. Voqels op Texel Texelaars noemeÍ hun eiland graag een 'vogeleiland'. Dit is niet ten onrechte: door de relatieve rust €n de aanzie{lÍke variatie aan landschapstypenkomen er op Texel veel verschillendevogelsooÍen voor.


De VogelwerkgroepTexel telde in 1996 351 verschillendesoorten,120 soortenbroeddenop het eiland. Ter vergelijking: in heel Nederland broedeneenkleine200 verschillende soorlenvogels. Jac.P. Thiissemaake vooml in het laatstedecenniumvan de 19e eeuw meerdereuitgebreidebeschrijvingenvan vogels op het eiland. Thij$se telde toen ongeveer80 verschillendesooÍên broedvogels. De TexelaarJ. Ddjver publiceerdein 1q34het boek "Texel het vogeleiland,,, dat in 1958 'geheel herzien' opnieuw werd uitgegeven. Drijver constateerdein die periodeeentoenamevan 99 brcedvogelsoorten in 1934naar 108in 1958. Het huidige aantal van 120 sooften broedvogelsstaatte boek in "Vogels op hetGouweBoltje", dat in 1996is geschreven doorAdriaanDijksenc.s. Dijksen stelt in zijn boek dat de toenamevan het aantalbroedvogelsooÍen op heLeilandeenresultaat is van\,erschillende ont\Àiklelingen. ien eersLe werdenin de tijd van Thijsse\,rijwel alle wilde vogelsoorten nog gezien als aantrekkelijke prooi voorjagers.cing het niet om de eieren,dan ging het wel om het vlees of om de veren.Dezejacht nam in de afgelopen honderdjaar sterk in betekenisaí Ten tweede maakte de bosaanDlantoD heteilandde \esligingvaneenaanlalbosvogels mogelijk.Tendeideis dà toenameduidelijkin verbandte brengenmet de instellingvan beschermde natuurgebiedenin het duinlandschapen het agra sche cultuurland, Tenslott€ namen de bebouwing en erfbeplantingop het eiland enorm toe, waatdoor de mogelijlÍeden voor cultuurvolgers (kool- en pimpelnees, ekster, zwade kaai) en vogels van parklandschappen (nachteqaal, bÉamsluiper,tuinfluiter en groenling)aanzienlijkverbeterden.Ook de storm- en de zilvermeeuw,die profiteren van de toenemendehoeveelheden menselijkafval, zijn het sÍeedsbeteÍ gaan doen.De toenamevan deze soortenverdoezeltin feite de afbamevan het aantalsooÍen dat afhankelijk is van open, schone agrarische landschappen, zoals de kemphaan, watersnip, glutS, tureluuÍ. veldleeuwerik en verschillende zwaluwensoorten.De afnamevan deze soortenis een duidelijk gevolg van het intensieveregebruik van de cultuurgroíd op het eiland. Voor een aantal sooatenis Texel een 'bolwerk' in de Nederlandseavifauna. Eén van die soortenis de blauwe kiekendief (een rooíVogelmet voorkeur voor het duingebied), die echter wel tijdens zijn opmars de grauwe kiekendief van het eilaÍd heeft verdrongen. Andere 'duinvogels,,die op Texel relatiefveel voorkomenzijn de berseend,de pijlstaart, de !êpq!!, de kleine bamsijs en de yg!!qd. Texel is de enigeNederlandsegemeentemet


drie broedkolonies!9pq!449 (de q!nl, de ![!f €n de Schonen),en is voor het voortbestaanvan de soort in Nederland nog belangrtker geworden omdatsindsbegin 1996de broedkolonies in de Flevopolders verlatenzÍn. Ook veel bontbekDlevieren en @!9, noordseen dwerestemsverkiezen Texelbovenandereplekjeslangsde kust. Op het wad ten noordoosten van Tex€l doenzich ook ontwikkelingenvoor in de vogelwereld. Het gaat dan vooral om foeïagerende!!91!9pglg en anderewadvogels.In een apaÍ hieraangewijd hoofdstukin het boekvaí Dijksen stelt Cor Smit dat het vaststellenvan dezeontwikkelingenwordt bemoeilijk doordat de wadvogels in het verleden zelden systematisch werden geteld. Pas vanaf 1980 is er spÉke van goed georganiseerde tellingen. In de periode 1960-1996is er, voor zover een voldoende gegevensvoorhandenzijn, sprakevan een toenamebij de aalscholver, gaulve sanzen,de kleine zwaan,de yglp en de zilveÍ- en stormmeeuw.In betekenis afgenomen zijn de pijlstaart, de wintertalinp, de kanoetstÍandloper, de rosse grutto en de steenloper.Voor deze toe- en afnames zijn peÍ sooÍt verschillende oorzaken aan te wijzen, zoals het stopzettenvan de jacht en vervolging (aalscholver)en het verdwijnen v3n (steltlopersoorten) droogvallende mosselbanken uit hetgebied. Planter oDTexel De verschillendenatuurgebieden op het eiland he.bergenallemaaleen kenmerkendeflora. Op de standen €n shandvlakteszïn bijvoorbeeld biestarwesrasen zeepostelein (de eersteduinvoÍmers)te vinden. In de groeien zeercep hÉ.b, blauwezeedistelen zeeraket.Verderopin het duin, in de jonge duinvalleien, groeien veel zeldzameplanten, zoals pq44Êgie, gentianenen orchideeën.De oudere duinen zijn vooÍ een belangrijk deel met heide begÍoeid, of bebosl ln de Mokbaai, de Slufter en de op de Schoden gro€it een bipische kweldewegetatie,met bijvoorbeeld zeekraal en lamsoorals kenmerkendesoorten. !!i3s!ggl

(hou je agendabij de hand)

Natuurpunt, afdeling Markvallei, trckt volgeíd jaa. ook naar het eiland Texel.Eigenlijkknopenwe aan met eenactiviteitdie in het veíledendoor de Wielewalers van het eerste uur ook al werd georganiseerd.De wilde verhalenuit die tijd hebbende diang om naarhet waddeneiland terugte -6-


keren alleen maar groter gemaakt.Boyendie, zullen we in de zelfde kampeerboerderij vcrblijvenals onzevocfgangers. Maar het is uiteraardniel alleen de nostalgiedie ons drijft. We gaan uiteíaard in de eersteplaats om te kunnen proeven van de enorme natuu[ijkdom van het e;land.Hou de data al tuaar \,"ij. Wij gaannaar Texel van l0 tot en met 13 april2003. Sommigenzullener eenverlofdag, ofmisschientwee,voormoetenoppakken.Maar het loontzekerde moeit;. En riemandhoudje tegenom eendag laterafte reiz€n.We houdenie oD dehoogle.ln her\olgendeBieleurjc kÍijgje meerinformalie. Drcj Oomen

Texelreis l0 t,e,m.13 àpril2001 prijs afhankelijk van aÍintàl deelnemers opgevenbij Drej Oomen(03/315.02.45) yoor 31/1212í1102 !

-7-


Duurzameontwi Tehtoohsíelling "De Ecologische VoetiJtbuk" We nodigen iedereen uit om de tentoonstelling"De Ecologische I'oelaídn&" te komen bezichtigen. De tentoonstelling van het ProvinciaalInstituut voor Hygiëne(PlH) is opgebouwdrond een 7-tal concret€thema's: "Noord-Zuid,Mobiliteit, ^fvalpreventie,Watet Energie,DuurzameGrondstoffenen Productenen Bestrijdingsmiddelen".Dez€ tentoonstellingheeft een informatief, interactiefen illustratiefkarakter. Om de tentoonstelling nog boeienderen informatieverte maken,vr'erder cen berocpgedaanop plaatselijkezelfstandigen, verschillende firma's en het lOK. De rode dÍaad doorheende tentoonstellingis het principe van de "ecologischevoetafdruk" (= de oppervlakteaardedie nodig is om in de l€vensstlilvan eenpersoon,stadofland te voorzi€n). Àan de handvan concretevoorbeelden en activiteitenkunnende bezoekers van de tentoonstellinginzien hoe ze hun e;gen voetafdruk kunnen verkleinenen dusduurzamer kunncngaanlevcn. Plaats:

leestzaalvanhet Seminarie, Vrijheid 23.1-2320Hoogstraten

Vrij to€grnkelijk voor het publiek: za 9 en zo I 0 norembervan I 1.00 lol 18.00u. 'foegankelijk voor verenigingen: wo ó, do 7, di l2 en wo I3 novembertussen19.30en 22.00uenin de lcnp van de dag (tijdens de schooluren)voor vercnigingen van gepensioneerden Toegsnkefijkvoor scholen: vo 6, do 7, vr 8, di 12, wo I 3 en do I I aoyerrráer. tiidensde schooluren.

Voormeeriníormatie kanu terechtbij deduurzaamheidsambtenaar. Telr03/340.19.23, e-mail:bram.ceusters@publilink.be (stadsbestuur HooÊstraten) -8-


Behaagonze Kempel : HaagDlantactiemet streekeigenbomen en struikeD Zoektu bomenen struikendie hier van naturevoorkomen? Wilt u van uw tuin iets mooismaken?Dat kan met enkelefruitbomcn,eenhaag,eenpaar sti'uikcn,een bomenrijof een houtkant.Zowel in als buitcnde dorpskern kan u uw steentjebijdragenaanmeeÍnatuur. De natuu.werkgroep Markvallei organiseertsam€nmet het Stadsbestuur van Hoogshaten ondcrde titel "BehaagonzeKcmpen"eenhaagplantactic met verkoopvan stÍeekeigenbomenen struiken.Ze doendit samenmet nog eenaantalKempense gemeeníen cn natuurverenigingen. Kleinc oasesvan leven Streekeigenbomen cn struiken herbergeneen eigen gemeenschap van plantenen dieren.Dit maaktze ecologischbijzonderwaardevol.Stekelige hagen.zoalsde meidoorn-of sleedoornhaag, zijn bij veelvogelsin trek als schuil-en broedplaats. Holtkantenzijn brede.en hogcrdan hagen.U vindt er eenoveÍweldigende rijkdomaanzangvogels. llagen. houtkantenen bomen jen voÍmcnlijnen in het openlandschap. Ze gevcn de weg aan voor vleermuizencn vlinders-Vroegerdedenze ook dienstals windbrckersop de velden.llovendienleverdcnze brandhouten stakenvoor werkmateriaal. Koatomzc wareneen deel van ons Kempens Iandschap en onzecultuuÍ. In de meestetuinenplant men maar al te weinig nog streekeigen soorten. Dat is jammer, inheemsplantgoedblijft immers langer gezonden is bovendiengoedkoper. Boom- cn struiksooÍen Beuk en Haagbeuklaten zich heel makkelijk mengenin een geschoren haag,maarkunnenevengoed opgroeientot echtebomen. Voor de komst van de prikkeldraadwerd vee op de wei gehoudendoor hagenvan Meidoom,Sleedoomen Egclantier.Laatje ze ongeschoren, dan -9 -


heb je in het voorjaar prachtigewitte bloesemscn in de nazomerrode meidoombesscn. donkeablauwe sl€edoomDruim€n en rozenbottels, Gelderseroosbloeit even wit als vlieÍ. maarheeft heldenodebessen.Je plant hem bestniet op een drogeplaats.Van natureb€geleidthij Zwarte els en Gewoneesop rijkerenattegronden. Ruwe berk, Zomereik,Spork,Liisterbesen Hazelaarziir, geschiktvoor €en bosje,houtwalof haagen dat op allerlei gronden.Allemaal zijn ze doorhun bloeien hun voedzamevruchteneenzegenvoor vogels,insecten en zoogdieren.ook de boswilghoort in dit rijtje thuis. Deze \rilg groeit net zo goedop nattereals op droge,armegronden. Als solitair in iets grotcre tuin of als bonrenrij is de zomereik ongeëv€naatd. Winterlindecn Zoetekersziin ideaalvoorde tuin-Dezetweeboomsoorten horenin de Kcmpenthuis, maaízijn door de menswat verdrongen.Hrn goedverterendbhdstrooisclzorgtvoor eennatuurlijkebodemverbetering. Als je een voldoendegrote tuin hcbt, kan je dit ondeÍhoudsvriendelijk aanpakkenmet een fruitboomgaard. Het is een goedkopemanierom aan een sfeeÍvolletuin te komen.Als bijkomcndebonusis er elk jaar gratis fruit uit eigentuin. In de bestellijstvind je naasteen iiental streckgebonden fruitvariëteiten, kastanje,notelaaÍen enkelckleinfruitsooíten. Denker wel aandat eenjonge fruitboomde eerstejarenbesteensteunpaal kangebruiken. wilt u een verwilderdehaagrond uw tuin, of een open ruimte opvullen met gevarieerdstÍuikgewas,.-- ? We biedenook tweetuinpakk€tten aan. HieÍin vindt u een gemengdaanbodverschillendestruiken,welke het levenin je tuin zekerzullenopfleuren. Samenstellinqtuidpakketten:

meidoom 8 stuks sleedoom 8 stuks vlier 3 stuks

BLOESEMBOSJE spork lijsterbes

8 stuks 8 stuks -l0-


VOGELBOSJtr nleidoom nazetaal

5 stuks

viier zwaÍe els lijsiêibes boswilg

5 sLuks 5 sluks 5 striks 5 stuks

Ir!oedee!ncÍneÍ? l)eelnemo. san de êctie kên tot 3l okobe. met hst bijgevcegde bestelformulier-tict ibmulier dient u ingevulciaf te ieveren op de milieuCjenst van ds stedHccgstreten.Het plantgoedkan u cp aterdeg 23 novenberophalenaande gemeenteiijke (indusrrieweg werkpiaàrs 2 - 2320 Ilcogstraten). U benthier..velkcntussen9.00uen t 1.00u. ij belaait door overschrtving op 523-0453829-4i van natuurpunt .,'anp1','tluu* L43rkvallei:net.,'cn11elding "plantgoedactie". "n Vocr meei infor$etie over dc plantgcedectie, vcor bestellinge.len .,,oor extrabesteilormuiiercn kanu re.echrbij de miiieudicnst,tei. 03 340 l9 47.

Dirlezinsen Zundert in De dialezingenbeginnensteedsom 20 uur in het Vogelopvangcentnlm Zrndert. FcmandVreyscn: deheidedoorheende vrer j aargetijden. Ad L'Abee (Veld- en Milieupolitie)en Gcnrd donderdaq l7 oktober: Konings(natuurwachter van landgoedDe Moeren)besprekende nieuwellora- en l.'aunawct en lichlendil toc met dia's van vogelsen zoogdieren. dondcrdaq31 okober: Fredvan Wijk met "dierenop de Veluwe" en ecnbeeldverslag van eentochtdoorhet gebied ''I_Iuldra"in Scandinaviê. donderdaq14november: JosMenscnover"Vlinderskweken","de Pannenhoef'en "bomenin Etten-Leur" dondeïdag28 november: Keesvan Berkel : "Vogclgcbiedenin lndia" donderdael2 december: Ko Biemans: "LangsBÉbantsewegenm(rt kruidenen wilde planten." donderdaq3 okiobcr:

NaNicuwjaarvolgt er nog eentweedereeks,maarhieroveris nu nogniets - 11bekend.


de nilieudieíet vin d€ Stád g

,wade els (60lot 90 cm)

tore bcrk (60 rot 90 cr ) Liiíerbes160roL100cn ) Meidoon(50iol 80cm) (50lor80cm) Sleedoom

0,50 0.50 0,50 0.60

0,60 0.60

0.60

CcldcBe roG (40 roi 70rn,

0.60 0,ó0

Boswils(ó0(ol100cml (60rot 100cn) Esel.nlier

0.ó0 0.ó0

Ccwone.s (60 lol alJcm) Zoeleke6 (ó0 !o190cm)

0.ó0 0_60

(50tot 80cn) Winlerlinde Zomcrci!(50ror80cm) Ha8beul(50tor80(mr Bcuk(gr(Én)(501o180 cm) l{uhl (40ior 60cm) Krliran(aDDel. 180cm)

0.ó0 0_60

2.00

140ch) lueeDvicroria(srore'odr prurm,hàlfsLam.

l-50 3.50 3.50 3.50 3.50 t50 9_00

R€incClaudedOuilliDs(seleDn,n. halfslam.140cn)

9.00

Reinenê de ss DoÍeille íaDDel.180 cn) LemoeÍaDDè! laDEl. | 80 cn) BrAlteau R6e el Blaft / Wnbu't í[e^.200 cn) Kemielsezwaíe ($iinkes. 200 cn)

rrunedepnnce(bhuwepruim.halfstró.l40 cnr lleuDaal fruilbood I zuehour elk 25015x5cm

Iarm. kastanie í80lo1120cn) <w€cDeer var.chanDionílÉllstm) Vispel vd WeíervelJ (halfíml

Stekelb.s/ Knishês/ Kn@relí5 rl 8 taklcn. 60 cm) iodc b6 (5 lor 8 rakken.ó0 m)

a{aíeb.s{t ror8 l.tten- 60ml rurnpdrkctvoselbosie(10 olÀíen) IuinDol*el bloestubcre tl0 otaDlen)

900 2_60 060 ó,50 5.50 2.00 !50

t-50 5.00 15.00

Op sublo&rl A k ijgt tr t@íingU1m grotebesrelingl l0 % v@f@

be&ag van € 100 of 25 % vsaf êen b€d$s vd € 250

TE DETALEN: ( sublotal A - ev koning + sublotal B


JNM Kampverslag : To

v

Zaterdag28 september...in mijn mailboxbemerkik een mailtje met de vraagwaar het kampverslagblijfl. Oei... helemaalvcrgeten...maarmet pleziermakenwe eenbeetjetijd vrij om nog eensterugte denkenaan de geweldigeweekergenseindjuli. Het kamp begon,bijna h?diiicgctrouw,op een ochtend,veel te vroeg,in het stationvan Berchcrnwaar14'ij,na uitgc$rifd le zijn dooronzemama's en papa'ssamenmet een heusebendepjepeÍsde lre;n namennaar het zuiden van België, naar een onooglijk dorpje genaamdTorgny, bij natuurlieÍ'hebbers bekendomwillevan zijn kalkgrashellingen. Na een bljzondcr lange rit en een stevigewandeliig kwam de vrolijke, bontejnm-stoet aan op dc kampplaatsen kon het uitpakkenbeginnen. Toen de tenliesopgcsteld\laÍen en de piepefijesgezelligin de beekaan het spelenwarenkon hct gcnietenei delijk beginnen. Wat volgdervaseen prachtigeweek,waarinde zon stccdsfeller begonte schijnen,vol natuurschoon, mct onderanderede prachiigekaiklellingen van Vélosnesen Charenchy-Vézin, waarde determinaiickunsten aardigop de proef werdengesteldom al die eigenaardigheden op naamte kdjgcn (een lijst nret waamemingenvind u elders),en eell bendepiepersdie rondliepom de vlindertjesen and€rebeestjestc vangenen daama(;aja... levend en wel) aan de dctermineerders te bezorgen.Groot werden de oogiesbt het zien van ee. wrattenbijter,een vervaarlijkujtziende,uit de kluiten gewassenspdnkhàan.Ik denk dat de meestepiepeftjesdezesoort nog altijd zullen herkennen.Zij die tijdens de wandelingentraaggenoeg gezien. wandeldenhebbenin de bennenvaakpaíeltjesvan plantensooten Maar het was niet enkelhet natuurschoon dat telde.daarvoorbestaatgeen beter verslagdan de waarnemingslijst, maar ook de gezelligegroep,de verfrissende mix vanjong en oud die aanJNNÍzijn eigensleergeeft,ook (meestal) het bi.izonderlekkere, gezondeen vegelàrischeeten en het zwemmenof spelenin de rivier... of voor de piepertjesin de beek.De kampruursfeerzorgdedan weer voor korte.e nachtjesvoor de leiding... maarniemanddie daaroverkloeg...


llet was met anderewoordenweer cen onvervalst,geslaagdJNM-kamp met bijna als enige nadeel dat bet zo kort was... dat was toch d; commentaardie uit vele mondente horenwas,Waamawe, nadatwe de piepertjesin de amen van de manlma haddenachtergelatcnmoe cn voldaanbegonnenna te genietenen planDensmcdenvoor eenvewolg, Misschientot volgendjaarI

JNM-Bestuursverkiezin gen Een nieuw jaar komt eraan en dus ook de nieuwe JNM_ bestuursverkiezingen. Alle INM-ers die in 2003 16 jaar wordenkunnen zich kandidaatstellen voor een bestuursfunctie. Enkel voor voorzittcr, secrdarisen.pingrer$rchlendal je ntin(tes lg jaar uordl Jc kanjc xan0toaatslelicnvoor: . r . . . . . . . .

voorzitteÍ secretaris ping (peturingmeester) NÍlS (natuurhistorisch secretaris) MBS (milieubehoudssecretaris) en verantwoordelijke N VG Matras(materiaalassistcnt) loktralfloogsíraten Matras loodsWorlel Kolonie Afgevaardigde milieuraad Reserveafgevaardigde rrrilieuraad Verantwoordelijke werkgroepen (VBWG _ ARVWG pWG

vwc-zwc-Kwc) . . . . . . .

Piepverantr,,'oordelijke piWG en vcrantrvoordelijke Initiatieverantwoordelijke en veranÍwoordelijke IniWG Piepbegeleiding PiepteuÈredactie Initiatiebegeleiding Pers-en promoverantwoordelijke Anderetoffe en nuttigefuncties(bv. CuIWG huisfilosoof_...)

Kandidaturen moetenschrifteliikingediendwordenbij de huidige voorzitlerlngrid.


Waarnemingen JNM-kamp Torgny 22 - 28 ittfi 2402

lrlauri€ r€iger

ijsvoget

buizerd disi€tvink

kerkut

gaai geelgors

wiDterkonirB wÍgatje rïine kwikstaaÍ

$au{e klauwier grotegelekrvikstaaÍ vink

Planten- Paddestoetelr Mossen brede lalhlrus

duizendblad

canadesefiinstlaal

tianicgenliaan Ceeinagelkruid geelrvalsrro

akelei akk€rdistel alrl(eNergeel-lrj-nierje akkerr'ioolljc akkerwinde avondkoekoeksbloem beekpunje

non'ngklaver

oever!esgras blauwewatercr€prijs bleekgelehennepnctel

geelhmtjo gclenrorgenster geooÍde wilg gestreepte leeulvenbek gesueeplewitbol gevlektcmonskelk ge\ïoneberflzegge

cypreswolfsmelk dagkoekoeksbloem duiRruid ,l{-

geBonemelkdistel gewonela,rdkaak gewoonherderslasje gewoonwilgeffoosje


gladwalsao honingklavef Soudgele grasklokje groothoefblad gde brandnetel groteklis grotenuggenorcnN grotewedenk guichelheil haaelvinde hdris lvilseffoosje

kleinepimpemel

p€tzikklxid prjrkruid

klimop lduwcnzifing knootkíuid kompassla koninginnekixid

pmchiklokje

kaailook koontj eskruid rolkiaver kruiperd staiknid

leverknid liggendeklaver

holpUp hondsdraf hondskruid honingkla\'cÍ

<.'-1 r '-1-lhÍi

rcchtcdriehoeksvaren nergas nngchvjkke

kujptijm lreggedoomzaad hengel

rapu,]1sclklokjc

rujgklokje ruige weegbÍee ruigezegge ruw vergeet mjj-nielje

schiiíkamille margriet martolcin

sikl(elgoudschemr sikkelklaver sintlanskuid slangenkruid

meiklokje slibbladise oolevaarsbck

hop hxislook j acobsk'uiskruid

speerdistel muskuskaasjeskuid

kaal brcukkruid kálcjonker kalkbedsto

stinkendnieskruid stinkendegourve rh'jm

kleeÍkruid kleijrkaasjeskruid klein roberlsknrid kleinekiêv€r

tuxl\lollsnelk pastinaak

veidsalie


vrtf!ing€rkroid vlasbekjc

rYonigedistel wilde wtl i'it lelkruid

zeepkruid

\ogelwjki(e wiíe honhgklaver

wild€ kaaperfoelie

Vlinders 5 stippig€sint Jansvlinder adonisblauwlje argusvljnd€r bleekblauMje bontzandoogie

gewoondikkopmos

witte zegge wolfspoot

ganrma-uiltje gehakkeldcaureiia gcleluzemevlinder goot diki<opje groorkoot$,iqe klaverblaurÀ,qe kleingeaderd wile kl€in koolwilje kleinebeervlind€r

brun blauwljc distelvlinder dwergblauwtje

konmgrmepage komngspage

landkaaÍje oranjezandoosje .oodstreephooibeestje sl.lt JansvlÍrder twcekleurig hooibeestje wikkeblauMje zuid€iijke luzernevlind€r zwaÍsprietdikkopje

kl€inegoudslrinláaan lichlgroene sabelsprinkhaafl rcssespranklaan sikkelsprinthaan

goudensprinkhaan gÍorc groen€ sabelssprinkhaan

heidesabelsprinkhaan

-16-


Andere insecten I4-slippelig licveh€ssbeestjc l6-punt 2-stippelig lieveheeÍsbeestj€ 7-stippelig licveheenb€estjc bezang€icade (zweelvli€g) bijwolf (keveÍ) blauweglazenmakcr bosbeekjuffer (zweeÍnlieg) bos-bijvlieg bosk€k€l

schorpioenvlieg doodskopzweefvlies gewoneo€veílibel (dood) gÍole langlijf (zweervljeg) larveééndagsvli€g

driehoekzweef-vlieg (ichneumon slurp$,esp spec.) snoÍzweel-vlieg terÍasj€s-kommazweveÍ (zweeMies) wcidebeekj uffer

paedeÍus lilloralis (ko.rs€hildkcveo Íeuzengoudhaan roodsoldaatje rupssiDtjacobsvlinder schaduDpiatvoede (zweefvlies)

Andere ongewerv€lden kleinegaper(pissebcd) bloedegel(blo€dzuiger) bloedzuiger bosloofslak bruingerandetu'nslak buispissebed R€ptielen - AmÍibieën gladdeslang

grorewegslak hcideslaft kelderpissebed

bruinekih(er

laarvlieger

dwergvleeÍnujs

ItgerspÍ' \Yijnsaardslak wilgerande tuinsl.k


L--

ro

n leden

dialezin

van Op zaterdag18 januari is er weer een avondgevuldnret diareeksen onzeeigenl€den. Diegenedie een ieeds willen geven,kunnencontactopnemenmet Wim Vercchraegen cn dit voor l0 d€cembermet vermeldingvan naamvan de reeks,aantaldia's en nodigdetijd.

WaarneminsenWerksroeDOngewervelden ten einde loopt is het tijd om de gegevenste Nu het insectenseizoen kunnen bundelen.waarnemingenvan insectenen andereongewewelden aanwim Verschraegenwordendoorgegeven

Kuis

museum2002-2003

met de opmaakvan een kuislljst voor ons Ria heeft zich beziggehouden museum.Dankaande werklustigen! 10okt. OKI.

dec. Jan febr. maart apr.-mei-jun. juli-aug.

grote L:uis opruimenkast+ bureaugang kastvogels,ev.vloer tafels, stoelen,vloer schuren toog+ vensterswassen alg.reinigingvooi en na ver.av. bib vloer+ gang gangzuiverhouden

- lE-

iedereenom 19.00 Ingrid+ Wim BaÍt + An Drej + Frans Jee+ Ria helpers meerdere + Jaak Jos


Koninklijke Antwerpse MycologischeKring v.z.u

P!ddestoelententoonstclli.g

in bct Pecrdsbos

De hcrastis dc petiode !o hcr ma$áál vcMhij.en vm hm kleureD!@hÍ cn vormen tkdom. sedeit de oudíe len een mysterieue reBchÍning voo. de me$ eeweeí tweehonderdjad dar men begonnenis mer neer iuicLl

paddeíoelm net .l lijden zijnde paddeíoe I Ie1is nar de lel.cte te b.jgen in deze

De oycologie is de petmschlp die zich belgholdt net de studie !s dc l)addcsloclen.Hct is mn bocicndcwctcnschap. rebcnelsl nieralleendeg.ore lrddesioelen die mm rotreft in bosFn m \ïáden dóch oók de allertleitute votuen zoals schinneh en slijro*amen. Zwdnen

zijn noch pl.nlen loch dieÉ!. zij lomen een aLorderljr

rijk dcr

Dc paddcstocl is enkel [d 7ichlb@r gedeellevan eer orea.isme dlt in dc nraleriaal,oMcr de vom vm ecnkluq.n nicrcscoerondofop atÈestorven tisch dume dràden,groeit.Dezedrade! loemt men hernycehm ofzwm-

Vele laddeíoelen zij n eibd cn noe lekkd bovcndic!. M@! iedcrecn wcct d er eveneensn d siftigc cn Tclfsdodclïk eiftis€ ryonennjn. Wie pàddesloelenwil eten moet de gifligc uit dc cclbm kunno ondcrschcidcn. Hiervoó. is eer soo'lenkemis nodie. Dat is niet altijd zo ccnvoDdiê, Er bcsrrd in oEc strckcn minslens yïfDaal mer ftÍei als boseÈ lldlen a lroveDfio is microscopisch€ studie dikvijls noo.lzkclijk. Wie meer hicrcvd wil wctcn kd reEch in de lokalen rb KindeMeugd in het I'eerdsbos Brcdabas 89 Í. B6sch@t op alerdag 12 en bndag 13 ollober 2002 telkens vm I0 Du tot I 7 uur. Mcer hfomalie kan nen bekoneí bij de vooÍzilte. And!é dc H@ Bczernheidcld 6 2920 Kàlmlhoul '[el. 03/666.91.]4of e-mail : ddre.d. hm@pi.bc Wcbsile:wwexpertn.con{mk

-19-


Beheervan weidevoselsebiedeo : DeelII

VOEDSELAANBOD Dat naast nestgelegenheiden veiligheid het voeds€laanbodhet belangrijksteis voor de overlevingvan vogelsis iedereenwel duidelijk. Bt het voedselaanbod wordt meestalgedachtaanhet stapelvoedsel van de weidevogels, regenwormen. Dat het voedselaanbod voor de kuikenstotaal verschillendkan zijn van deze van de ouder vogels daar wordt veel minder bij stil gestaan. Weidevogels verlatenal op de ee$televensdag het nesten moetendanzelf voedsel zoeken. De ouders zorgen alleen maar voor bewaking en verwarmingwanneerde kuikensaÍkoelen. Voor gruttokuikens, evenals tuÍeluur- en kemphaankuikenszijn (geleedpotigen)het ongewerveldenen met name giaslandaÍhropoden belangdjkstevoedsel.Voor kievitenis de bodemfaunabelangrijker.Voor gruttokuikenszijn vooralgrotereaíhropodenbelangrijkvanaf 4mm. Hoe mind€r arthropodenen hoe kleiner deze zijn hoe meer tijd een kuiken moet bestedenaan voedselzoeken,hoe minderenergieer kan ingenomen wordenen hoe mindertijd er over blijft voor opwarming.Zeker in natte, koudejaren en vooral in de eerstetien dagenna het uitkomenvan de eierenkan dit eengroteinvloedhebbenop de overleving. In pas gemaaide en begraasdepercelen vermjndefi de biomassa arthropodenaanzienlijk.Ook de groottevan de aÍthropodenis kleinerin beglaasdepercelen.Door overbemesting blijk dat de gemiddeldegroofte van d€ aanwezige arthropoden kleiner wordt \rr'at dus ook een groter energieverbruik veÍgt in het voedsel zoeken. Volgens sommige onderzoeken is er een groterebiomassaaan aÉhropodenin geenof licht bemestegraslanden(0-100 kg N,/ha./jaarinclusief depositie)ook de gemiddeldegrootte van de artbropodennam sterk af met toenemende bemesting(Siepel1990). Tijdens de eerste tien dagen i,íorden in de daglichtperiodevoor 807o of meer besteedaan foeragerende Íest woÍdt besteedaan opwarming onder

-2r -


de oudervogels,bij koud en nat weer kan dit opwarmenaanzienlijk oplopen. Kuik€nsouder dan week lopen dagelijksbijna 10 km en eten daarbijgemiddeldruim 9000ins€ctenper dag. Evenalskievitkuikensen volwassenkievitenzoekenvliegvluggejong€nen volwasseng.utto'shun voedselbij voorkeurin kortevegetaties, aldan niet beweid. Hierbij \'r'ordt vooral bodemfauna gegeten en dan vooral regenwormen.De talrijkieid van regenworÍnenwordt bepaald door bemestingsniveau, zuurgraaden waterpeil en is maximaal in vochtige percelenen minimaal in droge percelen.Ook de indringingsweerstand neemttoe bij het uitdrogenvan de bodem.Het is daarombelangrijkdatde bovenstel0 cm vochtigblijft lot halfjuni. Ontwormingsmiddelen op basisvan Avermectim hebbeneen negatieve invloedop insectenin de uitwerpselen en kunnenzells nawerkentot in de bodem.Het is niet duidelijkofdit ook nog nawerkt;nstalmest. Gruttogezinnen vertonen een sterke voorkeur voor niet beweide en gemaaidehogevegetaties(> 15 cm), kievitgezinnen hebbeneenvoorkeur voor koÍe vegetatiesal dan niet berveiden tureluurkuikenshebbeneen voorkeurvoor sloolkanten, Bij weidevogelkuikens is afhankelijk van de leeftijd l0-30%ovan de dagelijkseenergie-inkomsten beschikbaar voor groei,na aftrek van vaste posten, zoals basaalmetabolisme, thermoregulati€en activiteit. Dit betekentdat tamelijk bescheiden reductiesvan l0-30o/oin foerageertijd of opnamesnelheid kunnenleidentot stagnatievan de groei. Dikwijls wordt beweerddat ook in gruttogebieden de graslandenmoeten gemaaidworden omdat andersde jongen zich niet goed genoegkunnen vood bewegen.Hierbovenis het belangvan niet gemaaideen niet beweide graslandenal aangetoond, maaf onderzoekwijst ook uit dat ondank €en grotereloopsnelheidop gemaaideof beweidepercelenguttokuikensop niet gemaaidepercelenhogereprooiopnamesnelheden halendan op reeds gemaaide percelen. CrutÍokuikenshebbeneen voorkeurvoor hoog maairijp graslanden zijn daarom extra gevo€lig voor uitmaaien. Dit kan vermedenworden door de


vogels voor hct maaiente ve$torcn of door van binnen naar buiten te maàten.

CONCLUSIES Geschikteweidevogelgebieden zijn opengebiedendie voldoendenat blijven tot halfjuni. Voor Vlaanderenbetekentdit vooÍal zandigof venige bodems boven klei of podosollagen.Poelen of plasdras situatiesverhogende aantrekkelijkhejd. Voldoendegraslandin de nabijheidvan de nestplaaíst m€t een late gcschik grutto. maaidatumtot l5juni is het meest voor Aflvisselingvan beheersvormen op verschillendepeÍcelenof in de percelen z€lf blijkt het meest aangewezente zijn voor weidevogelgebieden daar er dan steeds voldoende voedsel en beschermingaanwezigis voor allc leeftijdenvan de vogels.(het ruimejas model).Dit betekentdat op korteafstander eenruimtelijke spreidingmoetzijn in gEshoogteen bestook in bemestingsto€stand. Deze ruimtelijke variatie zou ten boogste200-400m moetenzijn percelen. tussengemaaideen ongemaaide Percelenmet beheersovereenkomsten voor lateremaaidata (tot 15 juni) oflatere inscharing(na 15 mei) moetenminimaalvoor l0jaar behoudenworden.Bij het wisselenna te korte termijn€nkan het eflect negatiefzrjn daar door de omschakelingware slachtingen kunnen gebeuren. Dit komt omdat gruÍo's een plaatstrouw percelen. ontwikkele voor in d€ voorgaandejaren laatgemaaide Alleen bescheÍming tegenvertmppingof uitmaaienvan legselsbiedt geengarantievoor een voldo€ndegrotereproductie.Dit moetsteeds gepaardgaanmetnaastgelegen percelenmet eenlatemaaidatum. Het ni€t meemaaienvan voldoendebredeslootkantentijdens de e€rste snede(ot l5 juni) kan voldoendezijn voor voldoendefoerargeeren schuilnogelijkheden. Voor kievit zijn late maaidatums niet gunstigdezezijn meergebaat bij eenbeweidingvanaf l5 mei. Kievitenzijn mindergevoeligvoorgraslandbeheer dangrutto'smaar wel gevoelig voor effecten op de bodemfauna en de vochtigheidstoestand. Bij maaienvan het graslandis het aang€wez€n om een jaarlijkse bemestingte doenvan een 50kgN in ruwe stalmest(5 ton) per ha


per jaar (daarbij komt nog de atmosferische N-d€positie).Voor voldoe.devruchtbaregrondenis bij beweidingg€en€xtrab€mesting nodig.Percelenmet eennulbemesting kunnenvoordeligzijn zek€rin gebieden waar er zwaar bemest wordt en in nieuw ingerichte percelenom een verschmlingte bekomenen daardoore€n hoger insectenaanbod te bekomen. Ontwormingsmiddelenop basis van Avernectim worden best vermedenin weidevogelgebieden, dit zou deel kunnenuitmakenvan eenverplichtingvoor beheersovereenkomsten. g€beurtbestvan Het maa;envan percelenin weidevogelgebieden binnennaarbuiten. AANBEITLING Aanpassen Ministrieel bcsluit betreffende het sluiten van beheersovereenkomsten ter uitvoeringvan de VerordeningEEG 2078/92 vande Raadvan30juni 1992 l{FDST lll De beheersdoelstellinq weidevoselbeheer Afdeling l. Beheerspakket beweiden. A n . 6{ L l ' De veebezettingvan 2 G\aE is te hoog omdat hieÍdoor het vertrappingspercenta8e nogzeerhoogis. Voor 2 rund/paardper ha bedraagdit voor grutto nog 50o%vertrappingvan de nesten kievit ca 32oÁvertrappingvan de nesten v{atersnip5570vertrappingvan de nesten tureluur65% vertrappingvan de nesten Voor 1 rund/paardper ha bedraagtdit voor Gruttonog 30o% verkappingvande nesten Kievit nog 17o% vertrappingvan de nesten Watersnip35% vertrappingvande nesten Tureluur 40o% vertrappingvan de iresten Berekeningmet tabelgebruiktin CrootBrittaniëdooro.a.RSPB. De vermeldingGVE moetook verdwijnendit is eenomrekeningdie slaat op mestuitscheiding terwijl bij nestv€rtrappeling het aantal


potentelt en de beweeglijLheid van het dier.Het is zelfszo datjonge dieren meer nestenv€rtrappendoordatze meer lopen dan oudere dieren.Door het lopenwordt ook de nestverdediging door de vogels bemoeilijkt. Art.6 $2 De omrekeningvan grootvee-eenheden moet verwijderd worden, jongvee mag zeker niet bevoordeeldworden maar moet eerder ontmoedigdworden, zie hierboven.Een omrekeningvoor schapen kan toegevoegdworden waarbij I rund staatvoor max. 2.5 schapen. Besluit art.6 : 01. 3overanderen in 3o het perceelmag tot I juni uitsluitendals standweidegebruikt worden en de veebezettingmag ten hoogste I rund of paard of 2.5 schapenper ha bedragenvanaf I juni tot 15juni is dit maximaal2 runderenofpaardenof5 schapenper ha. Bijkomendargumentis dat een gewoon aantal runderen-paarden-schapen zonder omaekening naarCVE veel gemakkelijker te controlerenis. $2 veÍvaltdan. y'.tí.7 Daar zelfsmet I rund/paardper ha de verhappingvan de nestenvoor grutto nog steeds30% bedraag is het verschilin vergoedingtussen beweidenen naaien veel te klein. De gecombineerde vergoeding nestbeschermingen verminderdebeweiding moet nog steedseen stuk lager zijn dan lateÍ maaiendaar dit hier een veel groter rcsultaat verwezenlijh en nadeliger is voor de landbouwer.Bijkomend verhoogtlatermaaienniet alleenhet 7ouitgekomennestenmaarook het oá jongen dat overleeft Doordat hierdoor meer insektenter besc}ikkingkomenvan de pulli. Afdeling 2 Beheerspakket maaien

Art. 9 De verhoudingveÍgoedingmet afdeling I is te laag.Later maaien moet in verhouding een veel hogere vergoeding kijgen dooÍ een beter resultaat in het uitkomen van het nest maar ook door een beter resultaatin het overlevingspercentage van dejongen.Het is zelfs zo


dat grutto's uit beheerspakket beweidenna het uitkomen van de jongennaarde nietgemaaidepercelentrekkenen dit overe€nrelatief groteafstand,tot meerdan lkm. Afdeling3 Nestbeschermers en markeerders Art.l I Het maximum van 3 nestenper ha lijkt mij overbodig.Indien er meer nestenzijn waaromdezedan niet beschermen. Bijkomendemoeilijkheidis geen dat er rcgel is opgegevenvoor het berekenenvan het aantalnesten per ha. Welk aantalha lvordt in rekeninggebracht?Daar het vindenvan de nest€nreedszeer moeilijk is en het onmogelijklijk1 om te beslissen welke nestengaan beschermdworden en welke niet stel ik voor om de maximumregelvan 3 nestenper ha afte schaffen.Meer dan 3 nestenper ha is niet veel voorkomend,in de betreffendegevallenmoet zeker het beheerspakket maaienof beweidenaangemoedigd woÍden.

LITERATUURLIJST H. Siepel,1990.The iofluenceof management on food size in the menu of insectivorousanimals. Proceedingsin experimental& appli€dEntomology,N.E.V. Amsterdaml: 69-74 A. Beintema,O. Moedt,D. Ellinger, 1995.Ecologischeatlasvan de Nederlandse weidevogels. Schuydt& Co, Haarlem lI. Schekkerman,1997, Craaslandbeheer en groeimogelijkh€den voor weidevogelkuik€ns.IBN-rapport 292DcLpublicatie 102. Instituutvoor Bos, en Natuuronderzoek (IBN-DLO),Wagening€n H. Schekkerman,A.J- Beintema & L.M.J. van de Bergh 1997, Mobiliteit van grutto's in de ruime jas. IBN-rapport331, Instituut voor Bos en Natuuronderzoek(IBN-DLO), Wageningen J, Leestmans,T. Verschraegen,1997, Zij\ weidevogelsecht beschermd?Het voorkomenvan weidevogelsin de streek van Hoogstraten,m€t specialeaandachtvoor de Grutto Limosalimosa, Oriolus63 (4), 1997| 97-1.03 S. Leestmans,200l, Evaluatie en voorspellingvan effectenvan ruilverkavelingswerken op de weidevogelstandmet behulp van computermodellen, Eindwerk2001,Hogeschool Brabant,Breda -25-


(lonscrvators: D. llrkrhe B€€nd€ríMird.)

^schputten íMeerl

10486128 5 09 6

t 0l/11,14848

!-.r.ke.bêrq(nÍ€.rl

Jrn sparnetrb!epusun

1 0 3 / l l 5 8 80 6

I 0 l , l l 5 7 44 l

PicpWerkcroen (Pi.W.G.) JNM

lloofdredarteur rt Biet€ulic :

t 031j1447.75{t 0.t97l28l8 óó) u!I!d!!!@!9lsê1-ea!

I 0 l / l l i 8 80 ó

Conlrcloerson€n deelwcrkero.Írctr vetrWerksroeoNaluurstudie:

!9ss!I!94c4!! (\'.w.GJ

!:esgC!eE!l!s!4i4e! (z-N.G.) D'mit.iVánl,cll(zichogerl

8dn Hoqnans (zic hose.) (P.\\'.G-)

Plríten\'.Íkc@o

2 3 2 1M . c . 8 0lrll5.7l lJ5 Anfibicën-. Reíliclcn o vis*í

wc.kcro€n (A.R.v.w'G.) Rrrrlk'elmans(zichogc4 ViczcBsti6wcÍkc rep (V.8.\\.G.) of NerkqroepOílevcNelden (zrehoger) W,n Vcschracgcn

Re\crvàlrnfond!Nlárl,.\allci : 0J5- | ?5841 5 - 40

26


&

w

w

* *

Fï*pt."tje Specïaal vooror\zepïepertjes

#

pffi8

ffi*

W

{\tr*ffi


Hlsy tr;fstmpa':p Wanneer ik dii piepieutje mqqk. is het builen olweer ezn stuk kouderen is de zomervokonÍiealweereeneindje ochler de rug. In deze piepteuf heb ik dqn ookeen beztje rcn het volgan& seizoengedocht.Je vindt er een qrtikeltje over poddestoelen in, die je nu weer volopziet stodnovEiql.Ik heb bij deze piepleul weer hulp gekregen vqn enkele piepertjes, Kalrier. en Maarïen heb ook een qrtikeltje geschranen.Ik wil ze alle fwe, hezl hqrd bedqnken.fk zou zegge, kleine kopoenen,gEnieï ervqn en lof de volgende piepteut.


ê

íaz -fe &! 'q

..

Áls je op een herfslwondeling eens lussen de afgevallen bfoodjes door kijken vind je vost en zeker wel enkele pcddestoelen.Maor wqï is doï nu eigenlijk. een poddestoel? En woor vindenwe pqddesïoelen2 En zien we diE qlleEnmoor in de hefis+ ? Woorschijnlijk weten sonrnigeonder jullie ol enkele qniwoorden, nN voor diegene díe dit níet we+en,ga ik hel eens keeftie proberen uif tu leggen. Moor ook de "zn ondere zullennisschien iets nieuwste welen komenI

Wot zijn poddesïoelen nueigenlijk2 Eenpoddestoelis eigenlijkeen soort von vrucht, een klein beelje zoolseen appelvon een boom.Jo, ik hoor jullie ol vrogenr Woor is die boorndon von een poddestoel ? Ten geen groeit. poddestoel woor oon eercteheeÍl een boom die in plccÍs boom neiwerk vonollemool Hij heeff vdn een ee.n kleinedroodjes.Die droodjeszie je niet zomqor,wqnt dia zillen in de grond.We noemenheï geheeleen schimmel. Moor je ziei dus eigenlijkolleenmoor de vrucht von die schimmelen dai noemen weeenoqddestoel.


? Woor en wonneervindje poddestoelen vinden.Sonszie ie Ongeveeroveralkunnenwe poddesïoelen er zelfs langsde kont von de weg,je moeï er mooreensoP in de herfsï, mqqr lellen. Je vind de meesïepoddestoelen poddesloelen vinden. kunnenwe ookin ondereseizoenen

WisÍ-je-datjes: - Poddestoelensporen hebben, deze sporen kun ie zien dikwijfs zien zitfen. Met deze sporenplanï een Pdddesïoel ztchvoor. - Er poddesioelen zijh die ols porosieïleven.Diï wil zeggen dqï er poddestoelenzijn die levenop of von bijvoorbeeld bomen,en dqi deze bomener hinder goed of zelÍs niel kunnen overleven. Je hebï ook pqddesïoelen die sornenwerkenmet bomen,zodal ze er ollebei voordeelbij hebben.


ACTIVITEITENKALENDER TREKrELLEN2OO2OP DE HEES VanafI oktober zijn er bi,nadagelijkstrektellingenaande Hees.Je bent welkomvanafzonsopgang aot de middat,wel de prut uit je ogenhalen! 4-5-éoktober2002 Alle piepersuit Vlaanderenkomensamen.Meer info in hèi kikkèr1e.-

#;#"u itEÀ .qÈ *

yoGELKUKDAG zotèdog 5 oktober 2002 Op de trektelpostvan de Heeskunnenwe vandaag samenmer de vaste tellerseenseen kijkjenemenbij de doortochrvande trekvogels. Waar ? \it/anneer? I uur Kerk van Hoogstralen Veiantwoordeliike: Drej Oomen (03 3l5 02 45) OrSanisatie: Naruurpuntl,larkvallei

^È& /

\NI/

zondog 6 oktober 2002 WÁNDEI.'NGZONDERETGEN ezeeerstezondaggaanwe evenvreemd:i.p.v.in Hoogstratênte blijven, trekkenwê naarZondereigenvoor een tocht in de Broskens. Waar I Wanneer? 9 uur. Kerk vanZondereicen /,r \lf

-aq Ëï:ïHï*ïÍï,1ï'.'"*;í:ó:;';iïi;'''^+J" zondog l3 oktober 2002 ,NLACÍIV'TEIT De JNM-tienerstrekkener vandaag weer op uit om iets bij té Waar ? Wanneer? l4 uur aanheElokaalmerfiers Verantwoordelijke: Loes(03 3 l4 7 | 85) en Tinne(01 I | 5 88 06) *t\" OrSanisarie: lNt4 - tlàrkva ei {.l7a Yrijdog l8 oktober 2002 HE'6ENWÁNDET'NG vYegàandezeàvondheksenzoeken.We rrtdendaervoornaarRetie.lÍet maximum30 manmakenwe daareenteleidewandelingvanongeveer2 uur.Tiidensdezewandelingworden ons 2 heksendrankjes aangeboden. Voor dezewandelingmoetenwe 7.50EURpe. peísoonbetalen. lnschrijvenvoor l7 oktober. Waar ? Wanneerl l9 uur aanhet lokaal. Verantwoordelirke: IngridBrosens(03 3l4 47 75) Organisatiel NatuurpuntMarkvallei


HERFSTWÁNDELING zondag 27 oktobeí 2002 eenwandelintin De JNM maaktop de eerstedat van de herístvakentie

k*Ï':lxï*uur,-KerkvanMeerre'qk 3' EERSTEZONDAGWANDEI-ING zondag3november2002 gaanwe op toer in Worlel-kolonie. Dit gebiedheeftons Dezemaand ook zekerervaren. heelwar le biedenen daÈzullenwe vandaaq

Waar ? Wanneer? 9 uur. CaíèSnoeysin-Castelre Verantwoordeliike: JackGovaerts(03 315 7l 85) Organisatie: Naiuurjunt Markvallei

* .3\-

pflÈËf "o*r-*

zoterdog 9 november2OO2 JN/I4-yÉR6ÁDERTNG plaatsvan het nieuwe heeítde verkiezinS TijdensdezevergaderinS bestuurvoor voltend jaar, Waar ? V/anneêr? l9 uur in het lokaal. Veràntwoordeliike: lngridBrosens(03 3l4 47 75) Organisatie: JNM-Ma.kvallei 'DE ECOLOGISCHEVOEÍAFDRU|(' 9en I0 november2002 met het Dezetentoonstellingwordt ingerichtin samenwerking lÍarkdal.Verder in dit boekje Stadsbestuur en de scholengemeenschap vindt u meer uitlegovêr dezêgebeuftenis.

- INM P'EPWEEKEND l6- 17 november2002 Naarjaarlijksegewoonteroept de.lNM de piepersnog eenssamenom een heelweekendsamendoor te b.engen.Ook dit jaar kandat niet ontDTeKen. lbgldir weekendmoetende plq)ersinschriivenvoor 5 november. -

n:u;.lgmi":ll,l;:'*..*,-,""Cí" Organisatie: JNM-Markvallei

PIANTGOED.ACT'E Yrtjdog 22 noyèmbèr 2002 plantgoed Dezeavondkomenwe samenom het te sorteren.Denker aan,vele handenmakenhet werk licht! }vàar ? YVanneer? l9 uur in het gemeentemagazijn. Verantwoordelijkê: IngridBrosens(03 3l4 47 75) Organisatier NatuurpuntMarkvallei


zoterdog 23 note''rber 2002 PLÁNTGOED-ÁCT'E Dezevoormiddagwordt het plantgoedopgehaald. VYaar I Wanneer? 9 tot | | uur - temeentemagàziin. Verantwoordelijke: lng.id Brosens(03 31447 75) Organisatie: NatuurpuntMarkvallei zoterdag 23 novenber 2002 DIALEZING MARTERACHTIGEN Onze eerstedialezingvande winter is eenvoltreffer:Dick Klees, zalons inlichtenover de Europese zootdierexperten beroepsíotograaf marterachtigen zoalswêzel,hermelijn,boommarter,... VYaar ? Wanneer? 20 uur in het lokaal (03 3 l4 47 75) Veraítwoordelijke: Wim Verschraegen OrSanisatie: NatuurpuntMarkvallei

'*+"

roleÍdag 30 novembèr 2002 KM,^PFOTO'SINM JNM nodistallekampFntersen hun oudersuit op eenfoto- en babbelavond. ledereenkrijgt lekkerepannenkoeken. Om te weten

i:ï",ii:iffiJï:tï:H;ï1ï:ffiffi*:*"*Éêr-

VYàar? lvanneer? 18riur In herlokaal. (033 l4 80 38) Verantwoordeliike: SrefBàstiaansen OrganisatierJNMMàrkvàtte, zondagI december2oi2

{ ^ .!& í \l.U

i\F, t

ZONDAGUIANDEUNG

11* zry

De zondatseafsluitervan2002is een boswandeling in het Zwart Goor. Waar ? Wanneer? 9 uur - kerk Merksplas Verantwoordeliike: JackGovaerts(03 315 71 85) Oïganisatie: NatuurpuntMarkvallei

woensdog4 dè.ember 2002

YERGÁDEN'NG NA4E

ffi Verantwoordelijke: Drej Oomen (03 315 02 45) OrSanisatie: NatuurpuntMarkvallei vrijdog 6 december 2002 TREKTEIB','EENKOMST Dit jaargaanwe weer naarBeersevoor dezeiaarlijksebijeenkomst. \Vaai ? Wanneer? 20 uur in Beerse Verantwoordeliike: PaulPrinsen Organisatier Natuu.punt


zotedog l4 de.ember 2002

DIALEZ'NGEXTREMADURA

Stijn Leestmanszal een lezinghouden over deze boeiendestreek in Spanjewaar een aantal leden van onze afdelingin het voorjaar 2 weken zijn Seweest. Zowel gieren, slangen,hagedissen,insectenals Planten

zullenaanbod komen. Waar ? Wanneer? 20 uur in het lokaal. (03 31441 75\ Verantwoordelijkel Wim Verschraegen Natuurpunt Markvallei Organisatie:

#

ALG.VERG.NAIUURPUNT uroensddgI I december2002 plaats, vergadering heeftde bestuursherkiezint Tijdensdezealgemene zoals de statuten het voorschriiven. Leden die zich kandidaatwillen stellen voor een functie laten dit weten aan de voot-litter voor de

veryadering. Waar ? VYanneer?20 uur in het lokaal. Verantwoordelijke:Drej Oomen(03 3l5 02 45) Or8anisatie; Natuurpuntlíarkvallei

DEADLINE'TBIETEUTIE vàjdog 20 december2002 Artikels moetenbinnenkomenbij Wim erschraeten. KERSTFEESIJE zondag 22 decembeí2002 JNl'4 NaargoedegewoontehoudtJNMelk,aàr eengezellitKerstfeestbij ten beginvan de vakantie,Vandaatis het ook weer zo ver. Vy'everwach alleJNlÍ-ershieÍ te zien. ,t+iD Inschrijven voor l5december bii Loes. f Xit* Waar ? Wanneer? l4 uur in het lokaal Verantwoordelijke: LoesVeÍbraeken(03 314 71 85) Organisatie: JNM-l'4arkvallei

",t$^

NrEUl4/rÁÁRSt'VÁNDEL'NG zondag5 jonuari 2003 We willen dir iaarweer aanknopenmet een oudetraditie,namelijkeen wandelintin de sneeuw.Daaromtrekkenwe op Nieuwjaàrswandeling naarde HOGE VENEN, natuurliik met eenautobus. Kostprijs:Voor volwassenen : 12.00EUR- Voor JNI'a-ers: lnschriivenbij Drei Oomenvoor 20 december2002Niet veryeten:Picknicken laarzen. Waar ? \rvanneer? 8 uur aanJanSpannenburgmuseum Verantwoordelijke:Drej Oomen(03 3l5 02 45) Organisatie: NatuurpuntMarkvallei

,oouro ,#'*


d-w\,;';rm ffr;Nffiw Kamp Voor dil ortikeltje heb ik hulPgekregenvonMoorien Verbovsh en Kdtrien Mesuere.Alléhulp,zij hebbenhei eigenliikhelenool zelf gemookt.Bedonktvoor hei schitÍerendeorlikel Katriehen Moorïenen ol de rest genietervon.

's Jonije ging avondsvliegenen hij vloog heel de momentzai hij tegen tijd rondjes,op eengegeven 'Mono, mijn zijn momo(die in een boom zot): benzineis op!' '6o don tonken bii nonkelJos', zeÍ 'Moormijn kredietkoorïen mijn protonziin momo. op en ik heb geengeld meer',zei Jontie.'Zeg dan legen nonkelJos doï hij het op de rekeningzetl', zei momo.'OK, zei Jantle. Jontie deed wot mono hem gezegd had en toen hij ïerug kwom zei hij tegenmotno:'Joapiemomo,ik mochtgroïis tonken vonnonkelJos. Einde Heï speeldezich of boven het riviertie op de kompwei! piePteuï. Deef2 vindie terugin de volgende


ffiwwbffiw fuwmw Op de volgendeblodzijde zie je een vokje met qllemool lettertjes en op deze bladzijdezie je ollemoolnonenvon bomen.Wot hebbendie 2 nu nei elkaorte moken?HeĂŻ is de bedoelingdof jullie de bonen die hier onder stoon,gqon zoekenin dqi \,/okmei ollennol letterfjes. Ze kunnenvon bovennoor onder, von links noor rechts, vqn rgchts noor' linksen schuin.Ik hebol eenvoorbeeldje EeEzven. Aok AP!'-I Beuk Den Els

Es Esdoorn Hszeloqr Hulst

reP Lqriks Lourier LindE Peet Platqon Populier

Pruim Sleedoorn

Toxus Treurwilg Vlier

@ Wintereik


BF D K

ï

PX \

H I L

w

N T E

t

I T A BH

U KR ï

sE

M E

BU

D

r

N

EI KR I

l< ï

I

o E

I

X EEK

6

A P A A

U L N N

BE

ï

ï

L I

s

zA

U

ï

I

PN L

ER L Dr KL D AE M

L RF DI A X

A U PE

L ï

EPA o t I

EL PE

^

r

q

x5

't-

RR

R A L A A U A

K

P A A

ERL 5 EN K t

V I P E A NP R U I M

$$$$gl

I


f:eÀe?eendie iets te verlellen, ïe schrtven, le 1ekenen,... Eigenlijkzoek ik dus mensendie willenmeewerkencsn de piepteui. En hoe kon je dqt doen2 Door een orlikel le schrijvenzoalsMqqrtener Kqïrienin dezepiepteuthebben gedaan oÍ dooreentekeningïe mokenof door ...Verzinínqqr openvoor olles roak,wij stcan hier op de Piepïeutredoctie (olléongeveerdanloch).Dusniemond moetzich inhouden!!! Al jullie werkstukjeskon je oÍleverenosn ienqnd von de leiding,liefsï qqn rnij ncqr qls ik er nieï ben,gevenze dor weldoor.

lAen Segers 4 5luiskensweg 232f Meer tel: 03 31588 O6 e-noil leen_segerc@hotmqil.com


't Bieteutje - 2002-04    

't Bieteutje - ledenblad van Natuurpunt Markvallei

't Bieteutje - 2002-04    

't Bieteutje - ledenblad van Natuurpunt Markvallei

Advertisement