Page 1

2$ʦ22

$'.)+'ʧ0ʨʦ$'.)+37'

Afgiftekantoor Gent X 209279

#

4 MBER

DECE JAARGANG 17

2018

P E SN

!

N D EL IJ K S D R IE M A AIN GSBLAD IG EN VER NT GENT PU R U TU A N

kk el st , p/ a Dr ie pi vu An Fie rs

rk e 30 M ar ia ke ra at 34 , 90


SNEP! Snep! is het driemaandelijks tijdschrift van Natuurpunt Gent vzw. Zeventiende jaargang, nummer 4 Redactieadres: Coördinatie van dit nummer: Redactieraad:

Jorinde Nuytinck, Droogveldeweg 80, 9031 Drongen, jorindenuytinck@hotmail.com Lieve De Meyer, Jorinde Nuytinck Chris Balcaen, Lieve De Meyer, Tom Geerinckx, Nicole Legiest, Luc Meuris, Jorinde Nuytinck, Johan Van Belleghem en Bart Vangansbeke Eindredactie: Tom Geerinckx, Nicole Legiest en Lieve De Meyer Advertentiewerving: Liesbet Maroye, advertenties@natuurpuntgent.org Lay-out: Els De Brandt, Joke Van Damme Concept lay-out: Els De Brandt Foto voorpagina: Dag van de Natuur in de Vinderhoutse Bossen © Frank Maes Verantwoordelijke uitgever: An Fiers, p/a Driepikkelstraat 34, 9000 Gent Met bijdragen van: Elke Aerts, Chris Balcaen, Dirk Bogaert, Marc Cabus, Anton Christiaens, Edith Degraeve, Maria De Groote, Marc Depourcq, Marc De Schepper, Ronny De Vogelaere, Tim De Winter, Jacques Eichperger, An Fiers, Ludo Goossens, Frederik Hendrickx, Guy Huylebroeck, Annelies Janssens, Kristel Keppens, Regine Laverge, Ole Mahieu, Jorinde Nuytinck, Marino Ravier, Sancho, Maarten Schelstraete, Johan Van Belleghem, Joke Van Damme, Claudine Vandendriessche, Bernard Van Elegem, Bart Vangansbeke, Jan Verheeke, Wouter Viaene. Oplage: 8250 Elke auteur is verantwoordelijk voor de tekst van zijn bijdrage. Overname van artikels is mogelijk in overleg met de redactie. Beeldmateriaal: indien geen © vermeld, fotograaf onbekend - alle rechten voorbehouden. Gedrukt op kringlooppapier. Druk: Druk in de Weer, Gent

Natuurpunt Gent is een vereniging voor alle inwoners van Gent, Sint-Martens-Latem en Destelbergen die natuur belangrijk vinden.

Contactadres: Secretariaat De Stek Joke Van Damme, Marino Ravier en Annelies Janssens Driepikkelstraat 34 – Gent (Mariakerke)

Natuurpunt Gent ontplooit een brede waaier aan activiteiten: • ijveren voor meer natuur en groen voor iedereen in het Gentse, • natuurbeheer in de Assels, Bourgoyen-Ossemeersen, Damvallei, Gentbrugse Meersen, Hutsepot, Keuzemeersen, Latemse Meersen, Leeuwenhof, Malemmeersen, Rosdambeekvallei en de Vinderhoutse Bossen • aankopen van natuurterreinen, • geleide wandelingen in eigen terreinen, toffe excursies, voordrachten, cursussen, • onderzoek (vogels, planten, …), publiceren van rapporten.

tel. 09/227.22.94 – e-mail: gent@natuurpunt.be • Weekdagen van 9.00 tot 17.00 uur • Graag na afspraak In het NMC (Natuur- en Milieucentrum) De Bourgoyen verzorgt Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal. Natuurpunt Gent houdt er ook een cafetaria open. Je vindt NMC De Bourgoyen in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) te Gent (Mariakerke). Bereikbaar met het openbaar vervoer, bus 3, halte Driepikkelstraat. Onthaal: 09/216.44.78

Lid worden van Natuurpunt Gent? Stort 27 euro op BE35 8904 3406 5937

• weekdagen van 1 april tot 30 sept: 9.00 tot 12.00 uur en 13.00 tot 18.00 uur

(BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent

• weekdagen van 1 oktober tot 31 maart: 9.00 tot 12.00 en 13.00 tot 17.oo uur

Verhuisd? Geef je nieuwe adres, samen met je lidnummer door aan

• weekends en feestdagen: 14.30 tot 18.30 uur

jan.vandenbergh@natuurpunt.be

Cafetaria: 09/216.44.79

Domicilieer je lidgeld. Zo verlagen we de administratiekosten en met het

• alle werkdagen van 11.30 tot 17.00 uur

uitgespaarde bedrag kunnen we meer doen voor de natuur. Een formulier vind je

• op zaterdag, zondag en feestdagen van 14.30 tot 18.30 uur

op www.natuurpuntgent.be bij Doe mee! – Word lid.

Website: www.natuurpuntgent.be - Mail: nmc@natuurpuntgent.org

Lid bij een andere Natuurpuntafdeling? Neem dan een abonnement op Snep. Stort 10 euro op BE35 8904 3406 5937 (BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent met de mededeling ‘Abonnement Snep!’

Werkgroepen en kernen: Werkgroep Assels, Phillippe Ampe, 09/222.21.89

Giften voor de aankoopprojecten van Natuurpunt Gent zijn welkom op

assels@natuurpuntgent.org

rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer. Vermeld als

Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen, Johan Pieters,

mededeling ‘Gift + het projectnummer van je keuze’.

09/216.44.78 johanpieters@proximus.be

Assels 6651 - Bourgoyen-Ossemeersen 6613 - Damvallei 6630 - Gentbrugse

Werkgroep Sint-Pieters-Buiten, Piet Dedecker, 09/221.51.79

Meersen 6682 - Hutsepot 6689 - Keuzemeersen 6624 - Latemse Meersen 6629

dedecker.piet@gmail.com

- Leeuwenhof 6638 - Natuurpark Levende Leie 4024 - Oude Moervaartarm 6678

Werkgroep Gentbrugse Meersen, Marnix Aerssens,

- Overmeersen 6694 - Rosdambeekvallei 6691 - Vinderhoutse Bossen 6698

0477/68.88.48 secretariaat@wgm.be

Domicilieer je gift. Ben je lid van Natuurpunt en domicilieerde je je lidgeld, dan

Kern Deurle-Latem, Frederik Van Vlaenderen en Rupert Walraeve, info@natuur.

kun je ook je gift domiciliëren. Samen met het lidgeld gaat je gift elk jaar in

deurlelatem.be, 0479/64.44.91 (Frederik) en 0494/03.92.67 (Rupert)

december van je rekening. Vraag een formulier bij ward.stulens@natuurpunt.be.

Colofon

2

Kern Damvallei, 09/252.39.20 info@damvallei.be

S N E P ! 2018 NUMMER 4


INHOUD

Jubileumjaar 2018 An Fiers, voorzitter

4 Agenda 9 Aankondigingen

2018 zit er bijna op. Het wordt stilaan tijd om aan de jaarverslagen te werken. Zoals elk jaar zullen we weer verbaasd zijn hoeveel onze vereniging in 2018 weer heeft georganiseerd en bereikt.

9 Winteravond: Natuur in Bulgarije 10 Filmvoorstelling ‘Ademloos’ 11 Oeverzwaluwenverwenmiddag 11 Cursus Natuurverkenner 13 Expeditie Natuurpunt 15 Verslagen 15 Dag van de Natuur 16 Jubileum NMC De Bourgoyen 18 Vereniging 18 Tien jaar NMC De Bourgoyen 23 Portret: Marc Depourcq 24 Nieuws uit NMC De Bourgoyen 26 Natuurpuntvlees in Gent 27 Eerste Rotarybos in Gent 28 Hutsepotbos: ambitieuze toekomst 32 Oikocredit: Beleggen voor meer natuur en een schoner klimaat 34 Milieu 34 Ende Gelände 36 Projecten 36 Natuurpark Levende Leie 39 Beleid 39 Verslag verkiezingsdebat 45 Natuurweetje

Elk jaar zijn er uitschieters, zoals – om er maar een paar te noemen – nieuwe aankopen van natuurgebied, de organisatie van de eerste Levende Leiedag in Sint-Martens-Latem, de vele activiteiten in het kader van de gemeenteraadsverkiezingen, … Daarnaast organiseerde Natuurpunt Gent in 2018 nog vele tientallen andere activiteiten en vooral ook de dagelijks, wekelijks, maandelijks doorlopende initiatieven. Het zijn tientallen borden tegelijk die onze vele vrijwilligers met ondersteuning van het professionele kader in de lucht en draaiende houden. Daar mogen we best trots op zijn! Een van die borden – een serieuze plateau als je het mij vraagt – is de cafetaria- en onthaalwerking in het Natuur- en Milieucentrum de Bourgoyen. Het NMC opende tien jaar geleden de deuren en sindsdien mochten we er samen met de stad Gent werken aan een gastvrije ontvangst van de vele bezoekers aan de Bourgoyen-Ossemeersen. Verder in dit nummer kun je in een aantal getuigenissen lezen hoe dit centrum voor veel mensen is uitgegroeid tot een betekenisvolle plek. Dit was mogelijk omdat de stadsdiensten en Natuurpunt Gent elkaar met hun werking zeer goed aanvullen, zodat het NMC zeven dagen op zeven gonst van bedrijvigheid. Het onthaal van bezoekers, de natuureducatie en het beheer van het gebied worden deels door de stad Gent en deels door Natuurpunt verzorgd. Daarenboven wordt de drukke cafetaria elke dag opnieuw gerund door onze Natuurpuntvrijwilligers, een huzarenstukje!

46 In de schijnwerpers 49 Kern Damvallei 49 Damvalleiquiz 50 Akkerbeheer in de Damvallei 52 Werkgroep Assels 52 Aankondiging Eetfestijn 53 Verslag Familieweekend 54 Werkgroep Gentbrugse Meersen 54 Tien jaar geboortebos 56 Werkgroep Sint-Pieters-Buiten 56 Reigersparkje voor iedereen 58 Studie 58 De burgemeester 60 Ken je familie: ooievaarsbekken 62 Bijgedachte

Vrijwilligers als deze vormen de ziel van onze vereniging – een vereniging die steeds groter wordt. Meer leden en meer natuurgebied, dat betekent ook nood aan meer en vernieuwende activiteiten. Daarom vind je bij deze Snep! een oproep om ons ‘menselijk’ kapitaal te helpen vergroten. Volgend jaar willen we onze vrijwilligerswerking graag nog verder uitbreiden. Dat betekent dat we niet enkel op zoek gaan naar meer vrijwilligers, maar dat we ook de cohesie in onze vereniging willen versterken, tussen de vrijwilligers en tussen de verschillende werkgroepen. Zo bouwen we verder aan een sterk sociaal netwerk, een ‘warm nest’ zoals de werkgroep Vrijwilligers het zo mooi verwoordt. Dankzij onze gediversifieerde werking kan iedereen bij ons terecht om haar of zijn talent te gebruiken en verder te ontwikkelen op eigen tempo, zonder de druk die vaak eigen is aan een professionele omgeving. Je inzetten voor betere natuur en er zelf ook beter van worden, dat is een win-winsituatie. Bekijk de folder en misschien vind je ook je plekje in de grote familie die Natuurpunt Gent intussen geworden is. Wij zullen je met open armen ontvangen!

3 Redactioneel

2018 NUMMER 4

SNEP!


JANUARI TOT BEGIN APRIL 2019

Onze activiteitenkalender vind je ook op www.natuurpuntgent.be. Om geen enkele activiteit te missen, neem je een abonnement op Digisnep, de digitale nieuwsbrief van Natuurpunt Gent. Stuur je e-mailadres naar gent@natuurpunt.be en geen activiteit gaat nog onaangekondigd voorbij!

Activiteiten De activiteiten van Natuurpunt Gent staan open voor alle leden en geĂŻnteresseerden. In onze agenda vind je ongetwijfeld iets naar je smaak. Van gezellige natuurbeleving tot diepgaande natuurstudie, Natuurpunt Gent biedt het allemaal.

JANUARI 2019 in de 05.01 Maandwandeling Bourgoyen-Ossemeersen

in de 27.01 Winterwandeling Gentbrugse Meersen

Hoe zien de Bourgoyen er uit na de droogste periode sinds mensenheugenis? Zijn de meersen overstroomd of niet en welke invloed heeft dat op de vogelstand? Ontdek het samen met onze gidsen. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis bij het onthaal, met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

in de Damvallei: 13.01 Fietstocht Winterwatervogels We maken een fietstocht langs een aantal 'hotspots' voor wintervogels. We starten aan het Schippershuizeke en bekijken er de overwinterende watervogels op de Schelde tussen Gentbruggebrug en de Ringvaart. Verder stoppen we ook bij de overwinterende smienten, pijlstaarten, krakeenden en wintertalingen op het Scheldemeer en het Damvalleimeer. Start om 10.00 uur aan het Schippershuizeke, Scheldekant 19 in Destelbergen. Bij slecht weer warme en regenbestendige kledij voorzien.

Activiteit voor het hele gezin

Werkdag

Film- of dia- of infoavond

Agenda

4

S N E P ! 2018 NUMMER 4

Excursie

Het Grote Vogeltelweekend is een ideaal moment om op zoek te gaan naar vogels die niet naar het Zuiden reizen om de winter te ontvluchten. Er zijn ook vogels die speciaal naar onze meersen komen om te overwinteren. Tijdens deze maandwandeling bekijken we al die overwinterende (water)vogels en proberen te begrijpen waarom ze hier aanwezig zijn. Vertrek om 14.30 uur, terug rond 16.30 uur. Afspraak in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Voorzie regenkledij en stevig schoeisel. Vergeet je verrekijker niet. Bekijk de laatste berichten voor deze wandeling op www.wgbm.be. Bereikbaarheid: bus 3 eindhalte DC Gentbrugge op 10 minuten wandelen, bus 9 of 20 eindhalte Groeningewijk ligt aan de vertrekplaats.

werkgroep 27.01 Nieuwjaarswandeling Sint-Pieters-Buiten De nieuwjaarswandeling van werkgroep Sint-Pieters-Buiten is een Groenehaltewandeling in het Parkbos Gent. Meer informatie op www.sintpietersbuiten.be

Voor wie graag wil bijleren over gewone en bijzondere beestjes en plantjes, over natuur en landschap


Het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, waar Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal verzorgt en ook de cafetaria uitbaat, is de uitvalsbasis voor veel activiteiten. Je vindt het NMC in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) in Gent (Mariakerke), gemakkelijk bereikbaar met het openbaar vervoer: Lijnbus 3, halte Jutestraat. Er is een ruime fiets- en autoparking.

FEBRUARI 2019 in de 02.02 Maandwandeling Bourgoyen-Ossemeersen Putje winter met of zonder ijs of sneeuw. In iedere omstandigheid is er iets te zien, samen met een gids van Natuurpunt. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis bij het onthaal, met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

Winteravond: Natuur in Bulgarije in de Damvallei: 09.02 Bulgarije 10.02 Maandwandeling Knappe knoppen behoort tot de meest biodiverse landen van Europa. Ludo Goossens en Bernard Van Elegem geven een bloemlezing met hun beste beelden. Het belooft een erg boeiende avond vol natuurpracht te worden. Om 20.00 uur in het Dienstencentrum aan het Ledebergplein 30 in Ledeberg. Toegang: 3 euro voor volwassenen, 1,5 euro voor kinderen en 5 euro voor niet-leden. Zie ook p. 9.

02.02 BOEKVOORSTELLING ‘Argonne, een indringende kijk’

De Argonne is een streek in Frankijk die heel geliefd is bij natuurliefhebbers. Sinds 2009 is Natuurpunt er mede-eigenaar van het 200 hectare grote natuurgebied ‘Les étangs de Belval-en-Argonne’. (Bijna) twintig jaar geleden verscheen een eerste boek over deze boeiende streek. Maar omdat er intussen veel veranderd is, verschijnt er nu een volledig nieuwe uitgave van de hand van Rik Desmet, Koen Van Den Berge en Norbert Huys. Dirk Draulans, die ooit nog op kamp ging in de Argonne, leidt de avond in. Om 20.00 uur in het NMC De Bourgoyen. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

Voor wie al heel wat beestjes en plantjes kent en zijn kennis wil verdiepen, nieuwe gebieden wil ontdekken, nieuwe soorten wil leren kennen,…

5 Agenda

2018 NUMMER 4

SNEP!

We verkennen het natuurgebied rond het Damvalleimeer en genieten er van winterse taferelen en de knoppen op de bomen. Afspraak om 10.00 uur aan de parking van de Bibliotheek Destelbergen (Dendermondesteenweg 420). Stevige wandelschoenen volstaan. De wandeling is toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan zeker mee!

‘Ademloos’ 11.02 InFilmvoorstelling samenwerking met Wereldwinkel Mariakerke presenteren we een pakkende documentaire over de strijd van individuen tegen de machtige asbestindustrie, met een korte nabespreking over richtlijnen voor internationale bedrijven om de mensenrechten te respecteren. Om 20.00 uur in het Natuurpuntcafé in het NMC De Bourgoyen. Prijs: 5 euro voor leden, 6 euro voor niet-leden. Inschrijven kan via mariakerke@oww.be, via 09/330.86.84 of in de wereldwinkel. Meer info op p. 10.


24.02 Maandwandeling in de Gentbrugse Meersen: Bomen herkennen in de winter

Hoe kunnen we onze inheemse bomen en struiken herkennen in de winter? Elke boom heeft wel iets speciaals: knoppen, schors, afgevallen bladeren of vruchten. En hoe overwinteren bomen? Tijdens een geleide wandeling door de Gentbrugse Meersen gaan we na welke strategieën bomen hanteren om te overleven in de winter.

MAART 2019

Vertrek om 14.30 uur, terug rond 17.00 uur. Afspraak in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Breng zeker regenkledij en stevig schoeisel mee. Een loepje kan nuttig zijn. Tocht niet geschikt voor minder mobiele wandelaars. Bereikbaarheid: bus 3 eindhalte DC Gentbrugge op 10 minuten wandelen, bus 9 of 20 eindhalte Groeningewijk ligt aan de vertrekplaats. Wegens weersomstandigheden kan deze tocht worden afgelast of van thema veranderen: check het op www.wgbm.be

in de 10.03 Maandwandeling Damvallei: Wilgenwandeling Het einde van de wintermaanden is de tijd van de bloeiende wilgen. Aan de hand van de wilgenkatjes en jonge twijgen proberen we wilgen een naam te geven. Afspraak om 10.00 uur aan de parking van restaurant Stapsteen, Hooistraat 148 in Heusden. Bij regenweer zijn laarzen aanbevolen.

in de 02.03 Maandwandeling Bourgoyen-Ossemeersen Het eind van de winter nadert en misschien piept de lente al even van achter het gordijn. Wintergasten worden stilaan afgewisseld door trekkers op weg naar verre broedgebieden. Het broedseizoen van de aalscholvers is al vergevorderd. Vroege vogels! Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis bij het onthaal, met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.

Damvallei Quiz 16.03 Deze algemene quiz biedt voor elk wat wils en staat garant voor een plezierige avond zowel voor de absolute leek als voor de meer ervaren amateurquizzer. De opbrengst gaat integraal naar aankopen van natuur in de Damvallei. Vanaf 19.30 uur in zaal Berghine, Dendermondesteenweg 437 in Destelbergen. Informatie over inschrijving op p. 49.

Wandeling in de Assels 17.03 Op de drempel van de lente kan het weer alle kanten uit. Een late winterstoot of een verwarmend zonnetje. We gaan met een gids op zoek naar de eerste kleine bloeiers. Afspraak om 14.00 uur op het dorpsplein van Drongen. Bereikbaar met bus 14, 15, 16, 17 en 18.

17.03 Eetfestijn

Voor het jaarlijkse eetfestijn van de werkgroep Assels werken we alleen met verse ingrediënten en hoofdzakelijk seizoengroenten. Zoals altijd is er voldoende keuze voor zowel vegetariërs als vleeseters. Soep en dessert zijn inbegrepen in de prijs, de drank niet. De opbrengst investeren we in de aankoop van nieuw natuurgebied in de Assels. Start om 11.30 uur of 13.30 uur in Landgoed De Campagne, Gijzelstraat 12 in Drongen. Prijs: 22 euro voor volwassenen, 13 euro voor kinderen tot 14 jaar, gratis tot 3 jaar. Inschrijven is noodzakelijk. Zie voor meer informatie p. 52.

Agenda

6

S N E P ! 2018 NUMMER 4


in de 24.03 Maandwandeling Gentbrugse Meersen: De winter is voorbij, nu de lente! De Gentbrugse Meersen vormen een ideaal kader om eens goed uit te waaien na een winter binnenblijven. Hoor, voel en ruik het voorjaar in de meersen. Beleef de natuur, wandel mee en vul je longen met nieuwe energie. Samen gaan we op zoek naar de manier waarop planten de winter zijn doorgekomen en naar de eerste lenteverschijnselen. Afspraak om 14.30 uur op de parking aan de Boer Janssensstraat te Gentbrugge. Bereikbaar met bus 3 eindhalte DC Gentbrugge op 10 minuten wandelen, bus 9 of 20 eindhalte Groeningewijk ligt aan de vertrekplaats. Bekijk de laatste berichten voor deze wandeling op www.wgbm.be

24.03 Oeverzwaluwenverwennammiddag in het Leeuwenhof Elk jaar opnieuw mogen we aan het Leeuwenhof een kolonie oeverzwaluwen begroeten. Ze nestelen in de steile wand aan de plas, die echter telkens weer afkalft. En omdat ook de vrije aanvliegroute wordt belemmerd door opschietende begroeiing, zijn elk jaar onderhoudswerken nodig om de oeverzwaluwen een klein duwtje in de rug geven. We spreken af om 13.30 uur in het Leeuwenhof te Drongen ter hoogte van de kijkhut. Wij voorzien spades en handschoenen, maar je mag natuurlijk je materiaal meebrengen. Zie ook p. 11.

Vergadering: 24.03 Algemene inspraak met bubbels Op deze open vergadering voor alle leden van Natuurpunt Gent overschouwen we onze werking en praten we bij met een lekker glaasje. Om 9.30 uur in het NMC De Bourgoyen. Meer info hieronder.

Gentsche Gruute Kuis 31.03 De werkgroep Sint-Pieters-Buiten

VERENIGING

Inspraak met bubbels Op zondagochtend 24 maart beleggen we een open vergadering voor alle leden van Natuurpunt Gent. Daarbij willen we onze werking in haar geheel overschouwen en beoordelen. We brengen informatie over onze voornaamste activiteiten en projecten, we geven mee welke trends we ontwaren, we verduidelijken wat het allemaal gekost heeft, en we tonen wat het aan zinvols heeft opgebracht. De kernvraag daarbij is: realiseren we onze missie – meer natuur in het Gentse voor iedereen – op een manier die jullie bevalt? Laat je stem horen en deel het ons mee! We sluiten af om 12.00 uur, want dan is het tijd voor een aperitief! Bij dat alles werken we ook onze jaarlijkse formele verplichtingen af. We vatten deze bijeenkomst dus op als onze jaarlijkse algemene vergadering. De aanwezige stemgerechtigde leden bespreken dan ook het jaarverslag van 2018 en de jaarplanning voor 2019, evenals het financieel verslag en de begroting... Daarna wordt een en ander goedgekeurd. We verkiezen eveneens nieuwe stemgerechtigde leden en de leden van de Raad van Bestuur. Gewone leden die dat willen, kunnen zich aandienen als stemgerechtigd lid. Je bent in elk geval meer dan welkom, ook als je puur uit belangstelling komt – voor de informatie, de inspraak en de bubbels! We spreken af om 9.30 uur in het NMC De Bourgoyen.

7 Agenda

2018 NUMMER 4

SNEP!

doet weer mee met de Gentsche Gruute Kuis en gaat op verschillende plaatsen in de buurt opruimen. Meer informatie op www.sintpietersbuiten.be

APRIL 2019 in de 06.04 Maandwandeling Bourgoyen-Ossemeersen Een lentewandeling in de Bourgoyen. De eerste bloeiende planten, de eerste broedende zangvogels die met hun zang vrouwtjes lokken en territoria vastleggen. Kom kijken en luisteren. Om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Breng je verrekijker mee of huur er een gratis bij het onthaal, met je identiteitskaart als borg. Bereikbaar met bus 3, halte Jutestraat.


VOGELWERKGROEP Blankaart en de IJzerbroeken 26.01 Karina Samyn, West-Vlaamse met een stevige Gentse connectie, is kind aan huis in de Blankaart. Ze wil haar liefde voor de IJzerbroeken graag met ons delen door ons rond te leiden. En volgens Karina is de winter de beste tijd om het gebied te bezoeken. In die periode verblijven er immers tot 20.000 vogels, vooral ganzen en eenden. Ook roerdomp, kleine zwaan en blauwe kiekendief zijn dan te zien. De Blankaart is van groot belang voor overwinteraars en is zowel een Ramsargebied als een Europees Vogelrichtlijngebied – de Ramsarconventie beschermt waterrijke gebieden wereldwijd en met de Vogelrichtlijn beschermt de EU de zeldzaamste vogels. Afspraak om 8.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn rond 19.00 uur terug. Vergeet je warme kleren, waterdicht schoeisel en een lunchpakket niet. Kostendelend rijden, inschrijven is niet nodig. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be.

01.03 West-Polen inschrijven verplicht > Vijf jaar geleden leerden Maciej en Martha, twee symPoolse Gentenaars (of is het omgekeerd?) ons 08.03 pathieke hun vaderland kennen. Of toch een klein stukje van het grote Polen: de Oderdelta, helemaal in het westen, tegen de Duitse grens. Dat werd in de herfstvakantie van 2013 zo’n groot succes, dat we er nu terugkeren. In maart deze keer. Geert Spanoghe deed het ons al voor en kwam terug met enthousiaste verhalen over zeearenden, raven, ijseenden, klapeksters, sneeuwgorzen, lynxen, wisenten en nog meer moois. Onderweg pikken we nog grote trappen en kraanvogels mee. Een welgevuld menu dus… Kostendelend rijden, inschrijven verplicht. Richtprijs: 300 euro. Meer info bij Geert Spanoghe op 0478/28.15.23 of geert.spanoghe@inbo.be.

Kiekendieventocht Spechtentocht 17.01 We 23.03 De schuimen de linker Scheldeoever af, startend in de Makegemse Bossen in Merelbeke is een 200 hecKanaalzone om via het Groot Rietveld (Kallo-Beveren) en een aantal natuurgebieden rond de Waaslandhaven (Doel en omgeving) op te schuiven tot aan het Land van Saeftinghe (Nieuw-Namen, Zeeland) op zoek naar kiekendieven en andere wintervogels. Afspraak om 8.00 uur aan de Yachtdreef in Gent. We zijn rond 19.00 uur terug. Vergeet je warme kleren niet. Lunch kun je meebrengen, maar we springen ook wel ergens binnen in een bakkerij, frituur of supermarkt. Kostendelend rijden, inschrijven is niet nodig. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be.

Agenda

8

S N E P ! 2018 NUMMER 4

tare groot, min of meer aaneengesloten oud bosgebied met tussenliggende weilanden dat al op de Ferrariskaarten van eind 18de eeuw stond aangeduid. Het is een van de rijkste boscomplexen van Vlaanderen. Eind maart is een goede periode om hier op zoek te gaan naar de vijf Vlaamse spechtensoorten - die hier wel broeden maar niet altijd gehoord of gezien worden. Afspraak om 9.00 uur aan de Zoete Zonde, Bosstraat 1 in Munte. De wandeling is rond 12.00 uur afgelopen, de liefhebbers kunnen afsluiten met een aperitief in de Zoete Zonde. Inschrijven is niet nodig. Meer info bij Guy Huylebroeck op 0473/89.42.09 of guy.huylebroeck3@telenet.be.


W IN TER A VON D

9 FEBRUARI 2019

Natuur in Bulgarije door Ludo Goossens en Bernard Van Elegem

ZWARTE OOIEVAAR © LUDO GOOSSENS

VALE GIER © BERNARD VAN ELEGEM

© LUDO GOOSSENS

REUZENLOOPKEVER © BERNARD VAN ELEGEM

Ludo Goossens is een gepassioneerd natuurfotograaf die zijn grootste uitdaging vindt in het maken van sterke beelden in eigen streek. Maar nu Ludo sinds enkele jaren een vakantiehuis in het noordoosten van Bulgarije bezit, gaat hij er ook graag fotograferen. Bulgarije is een van de meest biodiverse landen van Europa. Dat komt onder andere ook omdat nog in heel veel regio’s op traditionele wijze aan landbouw wordt gedaan. Spreeuwen, huismussen, ringmussen en Spaanse mussen komen er nog massaal voor. Soorten als grauwe klauwier, grauwe gors en zomertortel zijn er heel algemeen en daarnaast vind je er typische Oost-Europese soorten als de keizerarend of Balkansoorten als de maskerklauwier. In de woeste bergachtige grensstreek met Griekenland leven er nog wolven en beren en de jakhals is in het hele land vrij talrijk aanwezig.

Natuurparadijs Het zomerhuisje van Ludo is gelegen in de omgeving van het natuurpark Rusenski Lom in het noordoosten van Bulgarije. In 2018 stonden de visvijvers er nagenoeg droog. Het ondiepe water was een ideale gedekte tafel voor veel zwarte ooievaars – in 2018 werden er maar liefst 35 geteld. Rusenski Lom is een eldorado voor elke natuurliefhebber. Het natuurpark bestaat uit een canyon met een rivier en 100 m hoge rotsen en een plateau met een uitgestrekt begraasd parklandschap met ver-

spreide bomen. Ook in de onmiddellijke omgeving van het vakantiehuis is de natuur alomtegenwoordig. Bij zijn tuin heeft Ludo een fotohut met waterplas aangelegd. Soorten als zomertortel, grauwe klauwier, Balkankwikstaart en ringslang zijn er regelmatig te zien. Op de kalkhellingen met verspreid struweel rond zijn huisje zie je onder andere scharrelaars, bijeneters, wielewalen, ortolanen en kleine klapeksters. In het voorjaar van 2018 verbleef Bernard Van Elegem een weekje in Bulgarije en hij bezocht er Rusenski Lom en het Rodopegebergte. Op deze winteravond brengt ook hij een bloemlezing van zijn beste beelden. Hij maakte er namelijk opnames van spectaculaire vogels als wielewaal, aasgier en vale gier. Daarnaast passeren verbluffende insecten de revue, zoals een reusachtige loopkever van bijna 6 cm. Beslist een boeiende avond vol natuurpracht!

PRAKTISCH Zaterdag 9 februari 2019 om 20.00 uur in het Dienstencentrum, Ledebergplein 30, Ledeberg. Toegang: 3 euro voor leden, 5 euro voor niet-leden en 1,5 euro voor kinderen.

9 Aankondiging

2018 NUMMER 4

SNEP!


Filmvoorstelling

‘Ademloos’

11 FEBRUARI 2018

Op maandag 11 februari organiseert OxfamWereldwinkel Mariakerke samen met Natuurpunt Gent een filmvoorstelling in het NMC De Bourgoyen. We tonen de pakkende documentaire ‘Ademloos’ over de strijd van individuen tegen de machtige asbestindustrie. Daarna volgt een korte nabespreking over de richtlijnen die internationale bedrijven zouden kunnen verplichten om de mensenrechten te respecteren, maar die door de Europese Unie nog altijd worden bemoeilijkt.

bleem uit het verleden is, blijkt de asbestproblematiek brandend actueel. In het Indiase dorp Kymore ontdekt Lambo een actieve fabriek die ooit in handen was van het Belgische Eternit. Kymore is een spiegel voor het verleden van Kapelle-op-denBos. De vervuiling werpt ook hier een donkere schaduw over het dorp. Nirmala, ex-lerares en moeder, besluit de strijd op te nemen voor de slachtoffers van Kymore en voor een schone leefomgeving.

Kapelle-op-den-Bos is het geboortedorp van filmmaker Daniel Lambo. Lambo's vader was arbeider en vakbondsman in de lokale Eternit-fabriek. Het bedrijf was ooit een van de grootste asbestproducerende multinationals ter wereld. Vandaag kennen we de gevolgen van asbest. En hoewel het voor velen een pro-

Maandag 11 februari 2019, om 20.00 uur in het NMC De Bourgoyen Prijs: 5 euro voor leden, 6 euro voor niet-leden Inschrijven kan via mariakerke@oww.be en of via 09/330.86.84, of in de wereldwinkel zelf.

Aankondiging

10

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Oeverzwaluwenverwenmiddag 24 MAART 2019 De oeverzwaluw is het kleinere en ook zeldzamere broertje van de bekendere huiszwaluw en boerenzwaluw. We vinden de vogel van nature langs meanderende beekjes en rivieren met steile afkalvende oevers. Maar doordat dit soort biotoop de voorbije decennia in onze streken sterk is afgenomen door waterlopen te kanaliseren en recht te trekken, is de oeverzwaluw beland op de Rode Lijst van de Vlaamse broedvogels. Hij staat er vermeld als ‘achteruitgaand’. Aan de plas van Het Leeuwenhof in Drongen broedt al jaren een kolonie oeverzwaluwen in de daar aanwezige steile oeverwand. De vogels nestelen het liefst in een loodrechte wand met een vrije aan- en uitvliegroute, en met water aan de voet van de wand, om predatoren die het nest willen belagen op afstand te houden.

Aangezien oeverzwaluwen ‘plaatstrouw’ zijn en dus elk jaar naar dezelfde plek terugkeren, moeten we ervoor zorgen dat hun broedplaats in de toekomst geschikt blijft. Maar de wand heeft de neiging om telkens weer af te kalven. En de opschietende begroeiing belemmert de vrije aanvliegroute. Daarom moeten we ieder jaar onderhoudswerken uitvoeren om deze vogels een klein duwtje in de rug te geven, zodat we de steeds terugkerende kolonie niet kwijtraken. Daarom gaan we op 24 maart met zijn allen aan de slag! We steken een deel van de wand weer af en verwijderen de oprukkende begroeiing. Zo kunnen we de oeverzwaluwen bij aankomst verwelkomen in een opgeknapte woonst. En daarmee helpen we in één klap ook de ijsvogel: deze schitterende vogel broedt immers als goede buur in gangen in de steile oevers.

HELP MEE! Wil jij ook meehelpen om de oeverzwaluw een fijne broedplek te bezorgen? Kom dan op zondag 24 maart om 13.30 uur naar Het Leeuwenhof in Drongen, ter hoogte van de kijkwand op de heuvel. Wij voorzien spades en handschoenen, maar je mag natuurlijk ook je eigen materiaal meebrengen. Je krijgt ter plaatse ook nog wat meer informatie en uitleg over het werk en de oeverzwaluwen. Het Leeuwenhof is te bereiken met het openbaar vervoer: buslijn 9, halte Driesdreef. Het Leeuwenhof ligt aan de andere kant van de Ringvaart en is de eerste zijstraat over de brug aan de linkerkant. Voor meer uitleg kun je terecht bij Natuurpunt Gent op 09/227.22.94 of via mail naar marino@natuurpuntgent.org © GUY HUYLEBROECK

Cursus Natuurverkenner FEBRUARI /MAART 2018

De lessen/excursies hebben plaats op zaterdag. ’s Ochtends is er een theoretische les, 's namiddags is er een excursie die aansluit bij de les. Behandelde onderwerpen: • Landschappen • Planten • Dieren • Biodiversiteit/duurzaamheid • Ecologie

Natuurpunt CVN Gent organiseert in februari-maart 2019 een cursus Natuurverkenner, een interactieve en wervelende instapcursus voor natuurliefhebbers. In vijf unieke lessen en evenveel excursies laten de lesgevers en vrijwilligers van Natuurpunt Gent al hun enthousiasme op je los. We dompelen je onder in de wondere wereld van onze wilde dieren en planten en gaan op reis langs de natuurgebieden in eigen streek. Laat deze boeiende kennismaking met de natuur in je achtertuin niet aan je neus voorbijgaan en nodig geïnteresseerde buren, vrienden en familie mee uit. De mogelijkheid om in te schrijven en de concrete data zullen gepubliceerd worden op de website www.natuurpuntgent.be

OPGELET! Je kunt niet meer inschrijven voor de cursus ‘Vogelen voor beginners’ (december 2018-mei 2019). ALLES IS VOLZET!

11 Aankondiging

2018 NUMMER 4

SNEP!


pastoor E.H. Charles Camerman (1875-1971) Wachtebeke GEZOCHT In een nieuwe publicatie over de vogels van de provincie Zeeland zal ook plaats worden gemaakt voor Vlaamse ornithologen die daar in het verleden actief waren. Een van die vogelaars was wijlen E.H. Charles Camerman (1875-1971),

pastoor te Wachtebeke. We weten dat hij vaak Zeeuws-Vlaanderen bezocht en een flinke collectie opgezette vogels bezat. En hij schreef ook een boek: De taal

en het leven der vogels. Veel meer weten we niet. Zijn archief – als het al bewaard is – is onvindbaar. Wie weet meer over Camerman als vogelkijker? Graag contact opnemen met Franklin Tombeur, op het nummer 09/239.97.33 of

Thijs De Jonghe +32 498 51 78 68 info@lumbricus.be www.lumbricus.be

Eerlijk advies • snoeien • onderzoek • aanplant • vellen • ...

Ons tijdschrift valt driemaandelijks in de bus bij meer dan

8000 Gentenaars met een hart voor de natuur. Wilt u hen ook bereiken? Contacteer ons via advertenties@ natuurpuntgent.org

> HIER UW ADVERTENTIE? < 12

S N E P ! 2018 NUMMER 4

ontwerp: mietlassuyt@gmail.com • www.instagram.com/_moesje_

franklin.tombeur@skynet.be.


Expeditie Natuurpunt wordt stilaan een vaste waarde bij Vlaamse avonturiers. Ook in 2019 trekken weer tientallen teams al wandelend, fietsend en kanoënd de Vlaamse wildernis in ten voordele van de natuur. Een fantastische ervaring voor sportieve vrienden en een grote duw in de rug van de Vlaamse natuur. Spring jij in de bres voor de natuur in Gent?

Expeditie Natuurpunt 2019

201 2019 0119

22 + 23 JUNI

Vorm een team voor de Gentse natuur!

www.expeditienatuurpunt.be #expeditienatuurpunt

Trek met jouw team door de Vlaamse wildernis. Twee dagen lang. Op de fiets, te voet of in een kano. Slapen doe je onder de sterren. De uitdaging? Minimum 1500 euro inzamelen voor je favoriete natuurgebied. En heelhuids de finish halen natuurlijk.

Een expeditieteam bestaat uit vier teamleden en een coach. De teamleden gaan de fysieke uitdaging aan, terwijl de coach hen tijdens het hele avontuur begeleidt door tenten op te zetten, te zorgen voor aanmoediging, hen waar nodig uit de nood te helpen… Je kunt ook kiezen voor een extra teamcoach en betaalt dan 50 euro extra. In 2019 komen er enkele veranderingen. De expeditie wordt georganiseerd op drie niveaus: ontdekking, avontuur en extreem.

Extreem: Je team heeft twee dagen de tijd om vanuit Nederland naar Mechelen te fietsen. Je krijgt enkel een kaart en een startpunt. Dan is het aan jullie: de weg zoeken, eten maken, een slaapplek vinden…

Ontdekking: Een dag avontuur. Je kiest voor een wandel- of fietstocht die je team op een dag aflegt. Je wandelt ongeveer dertig kilometer of fietst honderd kilometer.

Op www.expeditienatuurpunt.be vind je alle info over de verschillende niveaus en de uitgestippelde routes. Cruciaal is wel dat je met je team minimum 1500 euro inzamelt voor jullie favoriete natuurgebied voor je aan de tocht begint. In de colofon van deze Snep! (links onderaan op pagina 2, bij ‘Giften’), vind je een overzicht van alle Gentse natuurgebieden waarvoor je je kunt inzetten.

Avontuur: Expeditie as usual: je team wandelt, fietst of kanoot twee dagen door de natuur. Slapen doe je onder de sterren. Fietstochten zijn ongeveer 250 kilometer lang, wandel- en kanotochten 65 kilometer.

Team gevonden? Route en natuurgebied gekozen? Dan kun je inschrijven. Dat hoeft maar door één teamlid te gebeuren, via een persoonlijke account in naam van het team. Je betaalt 250 euro inschrijvingsgeld per team

Inschrijven

voor de expeditie ‘Avontuur’. Kanovaarders betalen 50 euro extra per team voor de huur van kano’s. Voor de expedities ‘Ontdekking’ of ‘Extreem’ betaal je 150 euro per team. In ruil krijg je een avontuur in de Vlaamse natuur en kunnen we ook garanderen dat al het geld dat je team inzamelt, integraal naar het door jou gekozen natuurgebied gaat.

Zamel 1500 euro in voor de natuur en ga op expeditie! Ingeschreven? Dan begint je eerste uitdaging: minimum 1500 euro bij elkaar sprokkelen. Geen reden tot paniek. Voor je het weet, is dat geld binnen. Enkele simpele acties zijn voldoende om je netwerk aan te spreken en de nodige centen te verzamelen. Na je inschrijving ontvang je hiervoor ook een teamboek boordevol tips en kun je deelnemen aan een webinar hierover. Neem ook even contact op met gent@natuurpunt.be, zodat Natuurpunt Gent iedereen kan oproepen om mee te helpen aan de fondsenwerving voor jouw project.

SCHRIJF JE VANAF 2 JANUARI IN VIA EXPEDITIE.NATUURPUNT.BE EN GEEF JE DEELNAME DOOR VIA GENT@NATUURPUNT.BE. JE ONTVANGT DAN ALLE PRAKTISCHE INFO IN JE TEAMBOEK EN VIA MAIL. SUCCES!

13 Aankondiging

2018 NUMMER 4

SNEP!


Gezocht Het redactieteam van Snep! is dringend op zoek naar versterking! Werk je graag met tekst en beelden? Heb je een goede kennis van de Nederlandse taal? En misschien zelfs ervaring met het redigeren van teksten of het maken van een tijdschrift? Wij zijn op zoek naar vrijwilligers die graag mee hun schouders willen zetten onder het ledenmagazine van Natuurpunt Gent. Heb je zin in een stevig engagement, samen met enkele andere gemotiveerde vrijwilligers? Je krijgt er een mooi resultaat voor in ruil. Wil je graag meer weten over dit aanbod? Neem dan vrijblijvend contact op met jorindenuytinck@hotmail.com

Sights Of Nature Natuurpunt Optiekshop Vlamingveld 89 8490 Jabbeke 050 31 50 01 www.deputter.be

OFFICIEEL PARTNER

Koop uw instrument met ledenkorting bij Sights Of Nature , officeel partner en steun zo Natuurpunt

VERREKIJKERS | TELESCOPEN | MICROSCOPEN | ACCESSOIRES

14

S N E P ! 2018 NUMMER 4

www.kite-optics.be


Dag Van de Natuur

Schoonmaak Vinderhoutse Bossen Tijdens de jaarlijkse Dag van de Natuur op zaterdag 25 november organiseerde Natuurpunt Gent in samenwerking met JNM Gent een werkdag in de groenpool Vinderhoutse Bossen. Ruim vijftig vrijwilligers dienden zich in de loop van de dag aan, zodat we het vele geplande werk mooi konden verdelen.

EEN HELE HOOP PLASTICAFVAL © FRANK MAES

In de voormiddag struinden we met een vijftiental vrijwilligers door alle percelen van het bos om de vele plastic boombeschermers en ander afval op te ruimen en te verzamelen op één grote afvalhoop. Tegelijk gingen anderen aan de slag om paplaurier te kappen, die daarna vakkundig werd verwijderd met de hulp van Hector en zijn trotse begeleider Nico. Het Brabants trekpaard was de blikvanger van de dag. Daarnaast werden ook nog enkele dreven opgeschoond, zodat er meer licht kan invallen om de voorjaarsbosflora een boost te geven. In de namiddag bleef een deel van de vrijwilligers verder werken in het bos. Een andere groep verhuisde naar het Leeuwenhof om daar een deel van het vrijwilligersbos opnieuw aan te planten. Veel

NICO EN HECTOR AAN HET WERK © FRANK MAES

bomen en struiken hebben de droge zomer en nazomer jammer genoeg niet overleefd. Ruim 300 extra bomen en struiken gingen de grond in. Het zware aanplantwerk werd in de loop van de namiddag verlicht doordat steeds meer vrijwilligers een handje kwamen toesteken. Op die manier konden we de klus nog sneller klaren dan voorzien. Moe maar tevreden eindigden we de dag met een lekker sapje of pintje. De werkdag was voortreffelijk voorbereid en georganiseerd door conservator Maarten Vangansbeke en medewerker natuurbeheer Marino Ravier. Er was voldoende en heel afwisselend werk, we kregen een zalige picknick met lekkere soep en er was genoeg werkmateriaal, zodat iedereen zich ten volle kon uitleven.

GROEPSFOTO MET TREKPAARD © MARINO RAVIER

HERAANPLANT VAN EEN DEEL VAN HET VRIJWILLIGERSBOS AAN HET LEEUWENHOF © MARINO RAVIER

15 Verslag

2018 NUMMER 4

SNEP!


Verslag

16

S N E P ! 2018 NUMMER 4


2018 was het jaar van het In april van dit jaar vierden we het tienjarig bestaan van het NMC De Bourgoyen met een opendeur- en studiedag. Tijdens het weekend van 22 en 23 september hielden we een echt verjaardagsfeest. Ondanks de regen kwam er erg veel volk langs. We hadden een vol programma met Swarovskiwandelingen, rondleidingen over het gebouw, eigen workshops voor kinderen, grime, Theater Savooi en Marc De Bel kwam vertellen. Er werd muziek gespeeld en gedanst en veel gegeten.

Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen

Š FRANK MAES

17 Verslag

2018 NUMMER 4

SNEP!


In het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, onthaalcentrum voor bezoekers van het stedelijk natuurreservaat, werken allerlei soorten natuurliefhebbers en organisaties samen. Het gebouw is de vaste stek van de educatieve diensten van de stad Gent, het vertrekpunt van onze natuurgidsen en je vindt er ook het Gentse Natuurpuntcafé. Dat bijzondere gebouw vierde dit jaar zijn tiende verjaardag en iedereen die er al tien jaar lang een fantastisch bezoekerscentrum van maakt, vierde mee. We praatten met bezoekers, vrijwilligers, partners en medewerkers van de stad Gent over wat het NMC voor hen betekent, hoe het centrum een verschil maakt en waarom het door de jaren heen steeds drukker wordt bezocht. De eerste steen van het Natuur- en Milieucentrum (NMC) werd gelegd op 18 maart 2006. Op 18 april 2008 werd het gebouw officieel geopend. Toen het NMC gebouwd werd, was het een van de grootste passiefhuisprojecten in Vlaanderen. Bij de opening in 2008 was dat concept nog niet zo bekend, maar nu is het al veel beter ingeburgerd. Mieke Schauvliege, directeur van de Groendienst van de stad Gent, vertelt: “Het Natuuren Milieucentrum De Bourgoyen is een informatiecentrum over natuur en milieu en biedt onder meer een educatief aanbod voor scholen. Tot voor enkele jaren werd het gebouw beheerd door de Milieudienst van de stad Gent. Maar aangezien het beheer van het natuurgebied grotendeels in handen is van de Groendienst, was het logischer dat wij ook verantwoordelijk zouden zijn voor het bezoekerscentrum dat bij het gebied hoort. Ook de

Educatieve Diensten van de stad Gent en Natuurpunt Gent hebben hier hun vaste plek. Natuurpunt Gent verzorgt mee het onthaal en baat de cafetaria uit. De verschillende partijen proberen zo goed mogelijk samen te werken. We hebben op dat vlak al een lange weg afgelegd en we blijven timmeren aan die weg.” Dat deed ook Maarten Trybou, ex-voorzitter van Natuurpunt Gent: “Het bundelen van de krachten met de stad Gent in dit gebouw zorgt voor complementariteit, zowel wat betreft publiek als wat betreft de invulling van de ruimte en van de beide werkingen. Heel ecologisch, dus.”

Stedelijk centrum voor natuureducatie De educatieve diensten van de stad Gent hebben hun vaste plek in Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen. Een team van educatief medewerkers ontvangt er school- en

BUITENKLAS © STAD GENT

Vereniging

18

S N E P ! 2018 NUMMER 4

klasgroepen om op een ervaringsgerichte manier te leren omgaan met de natuur. Jan Schiettekatte, directeur van de Educatieve Diensten van de stad Gent: “Wij vinden natuur- en milieueducatie erg belangrijk voor kinderen en jongeren. We hebben de verantwoordelijkheid om hun verwondering voor de natuur en het milieu mee te geven, respect voor de kwetsbaarheid en de complexiteit ervan ook. Zij zijn het die morgen zullen moeten zorgen voor dat milieu. Onze medewerkers ontwikkelden educatieve pakketten voor scholen en uitleenkoffers om kinderen op een speelse manier te laten kennismaken met vleermuizen, bijen en het bos. Soms bouwen ze ook tentoonstellingen op maat voor het Natuur- en Milieucentrum. Recentelijk was dat nog een tentoonstelling over plastic en de zware vervuiling die dit met zich meebrengt.”

© STAD GENT


Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen

Tien jaar lang toegangspoort tot prachtige stadsnatuur

Jaarlijks komen er meer dan 50.000 bezoekers langs in het gebouw. Ze halen een wandelplannetje aan het onthaal, bezoeken de tentoonstellingen in de hal, nemen deel aan een educatieve activiteit in een van de zalen boven, kopen iets in de Natuurpuntwinkel of genieten van een drankje in het Natuurpuntcafé. Ook scholen komen vaak op uitstap naar het gebied en het bezoekerscentrum. Anne Dassonville, medewerkster van de Groendienst, bemant regelmatig de balie: “Leerlingen komen me vaak hulp vragen bij het oplossen van de vragen van een zoektocht. Ik help hen dan met plezier. Het centrum heeft ook een aantal vaste bezoekers die wekelijks over de vloer komen om een praatje te maken, info te vragen of om iets te

signaleren dat ze gezien hebben in het gebied. Het is fijn om te zien dat bezoekers zo begaan zijn met ons stedelijk natuurreservaat.” Naar aanleiding van de tiende verjaardag van het NMC werd een herdenkingsplaat voor professor biologie Jan Hublé (19232009) onthuld in de hal van het gebouw. De stad Gent droeg ook de natuureducatieve zone rond het centrum op aan deze bijzondere man. In die zone vind je een schepvijver en bijbehorende tafels om de vangst te determineren, een bijenhotel voor solitaire bijen, een hangbrug naar het nabijgelegen populierenbos en banken om te verpozen.

19 Vereniging

2018 NUMMER 4

SNEP!

Jan Hublé Jan Hublé was een pionier van het Belgische en internationale natuurbehoud. Mede door zijn toedoen werden de Bourgoyen-Ossemeersen een volwaardig natuurgebied. In 1971 lanceerde hij een plan dat de basis vormde voor het gebied zoals we het nu kennen. Jan Hublé gaf wetenschappelijk advies over diverse natuurreservaten. Hij was de eerste die het vak natuurbehoud onderwees in België. Hij zorgde er ook voor dat er opleidingen kwamen voor natuurgidsen. Op academisch vlak genoot hij bekendheid door zijn onderzoek naar (kool)mezen. Dat we nu kunnen genieten van de natuur in de Bourgoyen-Ossemeersen, hebben we onder meer te danken aan zijn inzet.

© STAD GENT


HUIDIG VOORZITTER AN FIERS KLINKT MET HAAR VOORGANGER MAARTEN TRYBOU OP TIEN JAAR NMC

Een bruisend bezoekerscentrum, een groeiende vereniging De overstap van de Grutto, het oude verenigingsgebouwtje van Natuurpunt Gent, naar Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen en later ook verenigingshuis De Stek gaf de werking van Natuurpunt Gent een enorme boost. De activiteiten groeiden snel in omvang en aantal en grote evenementen zoals de plantenbeurs kregen een nieuw elan. Samen met de stad Gent ontvangt en informeert Natuurpunt Gent de bezoekers in het NMC en samen organiseren ze ook regelmatig tentoonstellingen over de pracht van de Gentse natuur en de mooiste beelden uit de natuurfotografie. Het kleine cafeetje van weleer maakte plaats voor een prachtige en moderne cafetaria, waar bezoekers terechtkunnen voor een hapje en drankje, maar vaak ook voor opleidingen, filmvoorstellingen, proeverijen, recepties en nog veel meer. Ex-voorzitter Maarten Trybou vertelt: “De verhuis naar het Natuur- en Milieucentrum bood meteen veel meer kansen aan onze werking en dat straalt af op de vereniging. We verhuisden van een aftands klein gebouwtje naar een open, uitnodigend centrum en een schitterend nieuw verenigingshuis. De capaciteit om mensen te ontvangen werd op slag een veelvoud van vroeger. Hierdoor werden veel meer activiteiten mogelijk en dat trekt meteen ook nieuwe vrijwilligers aan.” In het Natuurpuntcafé is gezelligheid troef. Willy Dekeyser en Regina De Rynck kennen het domein al bijna zestig jaar en zijn vrijwilligers van het eerste uur: “De Grutto openhouden tijdens het weekend was een plezier. De Kempense Gageleer was toen al het meest verkochte bier en de zelfgebakken taarten waren snel uitverkocht.”

WILLY DEKEYSER EN REGINA DE RYNCK ZIJN VRIJWILLIGERS VAN HET EERSTE UUR © A. JANSSENS

Ook vrijwilliger Luc Teugels was erbij van het prille begin: “Vroeger werden mensen vrijwilliger omwille van de sfeer in de Grutto. Het Natuurpuntcafé is veel groter, maar je vindt er nog altijd de sporen van die sfeer.” Adelin De Geyter is sinds jaar en dag vaste bezoeker: “Ik sta versteld van de vriendschap die ik krijg van de vrijwilligers. Zij bedienen de klanten heel vriendelijk en maken altijd een praatje als er tijd is. Ik heb veel respect voor hun opoffering en enthousiasme, tenslotte doen ze dat allemaal gratis, je voelt hun hart voor de natuur. Je hebt ook een heel mooi uitzicht vanuit het café: de vele vogels, de mama’s met hun kindjes, de klassen die op bezoek komen... Ik geniet van die beweging.”

ADELIN DE GEYTER, VASTE BEZOEKER © A. JANSSENS

Claudine Vandendriessche, coördinator van het Natuurpuntcafé:

We zijn niet zomaar een café. We willen dat iedereen zich thuis voelt bij ons en vooral dat hij/zij terugkomt!

Ook Emmanuel De Meyer kent de mensen van de cafetaria intussen al goed, als vaste klant: “Sommige vrijwilligers hebben echt een gouden hart voor Natuurpunt, zoals Claudine, coördinator van het Natuurpuntcafé. Ze introduceert ook altijd de nieuwe vrijwilligers bij de vaste klanten, heel fijn is dat.”

CLAUDINE VANDENDRIESSCHE, COÖRDINATOR NATUURPUNTCAFÉ © A. JANSSENS

Emmanuel De Meyer, bezoeker:

Voor ons, Gentenaars, is het Natuur-en Milieucentrum een ideale plek om de stadsdrukte achter ons te laten.

Vereniging

20

S N E P ! 2018 NUMMER 4

EMMANUEL DE MEYER, BEZOEKER © A. JANSSENS


Maarten Trybou, ex-voorzitter:

Oxfam-wereldwinkel Mariakerke Tony Alleman van Oxfam Wereldwinkel Mariakerke werkt al jaren met Natuurpunt Gent samen in het Natuur- en Milieucentrum, als partner en leverancier. In de cafetaria wordt alleen maar fairtradekoffie geschonken! Daarnaast vind je er nog een hele reeks andere producten van eerlijke handel. “Het gebouw heeft Natuurpunt Gent en de stad Gent veel meer mogelijkheden gegeven. In de Grutto leverden we maandelijks, nu is dat wekelijks. Een enorme toename van omzet en bezoekers, dus. Als leverancier en partner organiseren we met Natuurpunt soms activiteiten zoals filmvertoningen of proeverijen in het Natuurpuntcafé. Daarbij delen we hetzelfde doel: de mondiale ecologische problematiek bespreekbaar maken. De werking van onze beide verenigingen functioneert soms als communicerende vaten. Wanneer in het Natuur- en Milieucentrum een nieuwe drank wordt gelanceerd, merken we een stijgende vraag in de winkel. Binnenkort gaan wij in de wereldwinkel ook het bier ‘Gageleer’ verkopen en een deel van de opbrengst zal dan naar Natuurpunt gaan. Zo versterken we elkaars werking!”

De Bourgoyen: Gentse natuurparel Meer dan 230 hectare natuurpracht vlakbij de stad: dat is de Bourgoyen-Ossemeersen. Voor veel Gentenaars is dit de Gentse natuurparel bij uitstek en dat moet ook zo blijven. Architectenbureau EVR hield daar rekening mee bij het ontwerpen van het Natuur- en Milieucentrum: door de vele glaspartijen straalt het gebouw openheid uit en prikkelt het de bezoekers vooral om naar buiten te gaan en het natuurgebied te ontdekken tijdens een verfrissende wandeling. Maar ook omgekeerd: bezoekers die buiten op stap zijn, worden aangetrokken om het gebouw te be-

zoeken. De sober gekleurde buitenkant van het gebouw sluit goed aan bij de omgeving. Ronald D’Haeze en Suzanne Buyle komen al vijf jaar naar de Bourgoyen en het Natuurpuntcafé: “Voor de Gentenaars is de Bourgoyen een aantrekkelijke plaats van rust en groen. Het aantal bezoekers neemt gestaag toe, steeds meer mensen kennen het gebied. We zien ook meer en meer Turkse vrouwen met hun kinderen. Een topmoment vinden we de jaarlijkse plantenbeurs, een gezellige dag vol activiteiten. Ook de geleide wandelingen met ervaren natuurgidsen zijn heel interessant. Ons lievelingsplekje is het bankje aan de Leie in de buurt van de oude molen. De wandelweg loopt er tussen de bomen die in het water overhangen... Heel mooi! Er mogen gerust nog banken bijkomen, want de mensen zitten er graag even te rusten of van de stilte te genieten.”

Jimmy en Tania Thandt, bezoekers:

We komen hier al negen jaar met ons gezin en zitten hier rustig, met een prachtig uitzicht op de natuur. De vrijwilligers kennen ons goed en dat schept een band.

In de permanente bedrijvigheid die er heerst in het bezoekerscentrum, herken ik Natuurpunt als vereniging. An Fiers, voorzitter:

Volgens mij betekent dit centrum voor veel bezoekers een beetje ‘thuiskomen’.

rustpunt. Zeker in de week kun je daar rustig zitten. En als je alleen aan een tafeltje zit, komt er regelmatig wel iemand bij je zitten.” Didier Steyaert en Claudine Leenknecht bezoeken het gebied en het centrum al jaren. Ze volgen met interesse ook het natuurbeheer in het gebied: “Door hier te komen, begrijpen we beter waarom bepaalde beheermaatregelen genomen worden in het gebied en waarom er soms niet-inheemse bomen worden gekapt en vervangen door inheemse soorten. Het gaat om een langetermijnvisie voor het gebied en dat is belangrijk.” Het beheer van de BourgoyenOssemeersen is grotendeels in handen van de stad Gent, 15 hectare wordt beheerd door Natuurpunt. Donaat Vlaemynck werkt voor de Groendienst in de Bourgoyen-Ossemeersen: “Vorig jaar mochten we een krachtige machine op rupsbanden in gebruik nemen waarmee we kunnen maaien, hakselen en lieren: de Softrak. Die kan ook op erg natte percelen van het natuurreservaat zijn werk doen. Een hele verbetering voor onze ploeg in het gebied.”

JIMMY EN TANIA THANDT, BEZOEKERS © A. JANSSENS

Carine Desnerck is vrijwilligster in het bezoekerscentrum. Soms gaat ze joggen in de Bourgoyen: “De stilte en de vogelgeluiden brengen me tot rust. Het plezantste is er gaan wandelen als je alleen bent, bijvoorbeeld als het regent: dan lopen de vogels je voor de voeten. Het bezoekerscentrum is een

Carine Desnerck, vrijwilliger:

Samen met een groepje vrijwilligers en klanten breien we mutsen, maken we macramé en nog veel meer. Heel gezellig! SOFTRAK © STAD GENT

CARINE DESNERCK © A. JANSSENS

21 Vereniging

2018 NUMMER 4

SNEP!


© STAD GENT

Van harte welkom vanwege onze vrijwilligers Jaarlijks zijn meer dan zestig vrijwilligers in de weer aan het onthaal, in de cafetaria en de Natuurpuntwinkel, als gids, als stockbeheerder, met de boekhouding, … Allemaal ten voordele van de natuur, want de opbrengst van de activiteiten en de verkoop in en rond het Natuurpuntcafé gaat integraal naar de werking van Natuurpunt Gent. Naast dit engagement vinden de vrijwilligers ook de sociale contacten belangrijk. “We beseffen dat de natuur achteruit gaat en Natuurpunt Gent zet zich in om die te beschermen voor de toekomstige generaties. Daarom zijn wij vrijwilliger bij Natuurpunt. Het Natuur- en Milieucentrum is daar de ideale plaats voor, we komen elke maandag en hebben een vast team. Door de jaren heen zijn we een echte vriendengroep geworden”, vertellen Linda Dauwe en Marc De Schepper, de coördinators van de Natuurpuntwinkel.

drempel om cafetariamedewerker te worden is niet hoog. De sfeer onder de vrijwilligers, de leuke contacten met de klanten en de mooie ligging zorgen ervoor dat ik me blijf inzetten voor de vereniging. Van het een komt het ander en nu doe ik ook de stocktelling, de bestellingen en de boekhouding.” Claudine Vandendriessche is coördinator van de cafetaria. Ze wordt door vrijwilligers omschreven als ‘De moeder van het Natuurpuntcafé’. “Ik startte negen jaar geleden als vrijwilliger in de cafetaria, maar er komt heel wat kijken bij de dagelijkse werking. Door mijn jarenlange ervaring achter de toog kreeg ik spontaan de rol van coördinator van een veertigtal vrijwilligers. Wat me motiveert is het veelzijdige takenpakket, de groene omgeving en het plezier om wandelaars na

een fikse wandeling te verwennen met een warme winterdrank of een verfrissende pint en een gezellige babbel”, vertelt ze ons. Het Natuurpuntcafé is ook een plaats waar ondernemerschap en creativiteit samenkomen. Zo sloeg het vrijwilligersteam de handen in elkaar en richtte CreaNest op. Elke maandagnamiddag komen vrijwilligers, bezoekers en andere creatievelingen samen om creatieve projecten en activiteiten te bedenken. Claudine Vandendriessche, coördinator van het Natuurpuntcafé, vertelt: “Er komen veel wandelaars over de vloer: georganiseerde groepen, schoolklassen, gezinnen met kinderen, toeristen... De regelmatige klanten doen mee met onze creatieve activiteiten en dat schept een mooie band.”

Aan het onthaal van het NMC vind je het informatiepunt van de Bourgoyen-Ossemeersen. Daar kun je onder meer terecht voor aankopen uit de Natuurpuntwinkel, het uitlenen van het boeboeksrugzakje voor gezinnen of om een tentoonstelling te bezoeken. Simon Vereecken is al meer dan negen jaar vrijwilliger en kent het reilen en zeilen van het onthaal: “Als vrijwilliger bij Natuurpunt Gent heb ik doorheen de jaren veel natuurkennis opgedaan en inzicht gekregen in het belang van natuur in de stad. Ik vind het fascinerend hoe Natuurpunt Gent hierop inspeelt. Mijn blik op de natuur verandert voortdurend.” Ook zin om deel uit te maken van dit vrijwilligersteam?

Diane Bauwens startte als cafetariamedewerker en groeide uit tot logistiek medewerker, een sterke kracht achter de schermen. “Ik wilde Natuurpunt Gent helpen en de

Neem contact op met Annelies Janssens via annelies@natuurpuntgent.org

Vereniging

22

S N E P ! 2018 NUMMER 4


)

RiElligTer T R P n e e n v r ij w va

Marc… organiseert Met zijn gezin gaat hij al jarenlang op bergvakantie. De bergen zijn zo mooi en zo rustgevend, zegt Marc Depourcq. Ik heb al veel bergschoenen versleten, zowel in heel goed weer als in heel slecht weer. Ergens is het een stoute droom van mij om ooit nog berggids te worden, verklapt hij mij.

enigingsleven als in het onderwijs. Bij de natuur- en milieueducatie van de stad Gent, waarvoor Marc ook gidst, worden ‘nieuwe’ gidsen met open armen ontvangen. Er zijn wel 100 tot 150 gidsbeurten per jaar…

Theorie en praktijk

Opleiding natuurgids

Gidsen voor gidsen

Bij zijn brugpensioen keek Marc ernaar uit om de cursus natuurgids te volgen. Op zijn afscheidsfeest deden zijn collega’s van de bank hem het inschrijvingsgeld van de cursus cadeau. En daarmee begon het grote verhaal van Marc bij Natuurpunt. Hij maakte zijn terreinstudie voor de cursus natuurgids over de Latemse Meersen. En omdat Marc daar in de buurt woont, ging hij wekelijks enkele uren rondwandelen en flora en fauna observeren in dat gebied. Tot zijn verwondering bespeurde hij er zelfs reeën! “Als je eenmaal hebt gezien hoe reeën op korte afstand voor je het pad oversteken, ben je verkocht!” glimlacht Marc. Door zijn terreinstudie leerde hij andere ‘metgezellen’ kennen, waaronder Frederik Van Vlaenderen van de kern Deurle-Latem van Natuurpunt Gent. En van het een kwam het ander. Frederik vroeg Marc of hij zich wilde engageren voor de kern. En zo werd Marc eensklaps secretaris. Even later rolde hij als vanzelf de vernieuwde stuurgroep voor het ‘Natuurpark Levende Leie’ binnen. Tijdens het eerste evenement van het project Levende Leie in 2017 organiseerde Marc vier geleide wandelingen vanop vier verschillende plaatsen langs de Leie tussen Deinze en Gent. Als kers op de taart verrasten Marc en zijn companen het publiek met een alternatieve overzet tussen Latem en de Keuzemeersen. De bezoekers werden over en weer geroeid in een replica van de vroegere Leieponten, die velen kennen van op de werken van de Latemse schilders. Deze Leiepont is nu eigendom van de gemeente Latem.

Marc is sinds vier jaar verantwoordelijk voor de opleiding tot Natuurgids en Natuurverkenner van Natuurpunt CVN in Gent. Die laatste cursus is een kortlopende opleiding van vijf dagen. “Met een ploeg van een twintigtal medewerkers in Gent organiseren we om de twee jaar de cursus Natuurgids. Dat wil zeggen dat de ploeg instaat voor het informeren en werven van kandidaten, het geven van de lessen en excursies, de begeleiding en ondersteuning bij de studie of het project op het terrein en last but not least het bewaken van de kwaliteit van de opleiding.” Enkele van mijn vrienden hebben deze opleiding een paar jaar geleden gevolgd. Ze vonden het echt wel zwaar, zeker naast hun beroepsbezigheden. Marc beaamt dat de cursus Natuurgids inderdaad niet vrijblijvend is en een behoorlijke inspanning vraagt van de cursisten. Maar ze krijgen er dan ook zoveel inzichten en respect voor de natuur, dat het zeker de moeite waard is. Nadien kijk je nooit meer op dezelfde manier naar de natuur, onderstreept Marc. In de toekomst organiseren we vooraf een infoavond om te vertellen wat de deelnemers van de cursus kunnen verwachten maar ook wat wij van hen verwachten. Zo kunnen ze beter voorbereid aan de cursus beginnen. Of de afgestudeerde gidsen allemaal aan de bak raken? Waarvoor doen natuurgidsen het eigenlijk? Wel, natuurgidsen doen het puur voor het plezier en omwille van de maatschappelijke impact. Ze krijgen hoogstens een kostenvergoeding. En jazeker, er is veel vraag naar natuurgidsen, zowel bij het ver-

Kristel Keppens, een bekende natuurgids in Gent, schreef recentelijk nog dat ze het meeste deugd beleeft aan de wandelingen van ‘gidsen voor gidsen’. “Die wandelingen zijn opgezet, samen met Joost Buyse, een andere bekende Gentse natuurgids, als een continue opleiding voor natuurgidsen. De tochten zijn erg geliefd en leveren veel voldoening op. De kennis uit de groep wordt door iedereen benut en verder verdeeld. We beperken ons niet tot de omgeving van Gent, maar we gaan naar Assenede, Saeftinghe, Doel, Hamme, … Onlangs was er nog een wandeling in de vallei van de Oude Kale. Als gids mag je wel eens een geïnteresseerde vriend of kennis meebrengen, maar we willen de tochten doelbewust kleinschalig houden en specifiek gericht op natuuronderwerpen.”

23 Vereniging

2018 NUMMER 4

SNEP!

Special Olympics Belgium Tot slot vraag ik Marc nog of hij ook buiten de wereld van de natuur actief is. Vanuit zijn vroegere werk als IT’er is Marc vrijwilliger voor de IT-ondersteuning van de Belgische Special Olympics. Dat zijn de jaarlijkse Olympische Spelen voor mensen met een mentale beperking. Tjonge, dat is wel een hele belevenis! Alleen al de omvang: 3300 deelnemers voor 19 verschillende sportdisciplines. Samen met de begeleiders, de vrijwilligers en de vaste staf brengt dit evenement gedurende vier dagen ongeveer 8000 mensen op de been. En dat alles in een heel warme sfeer! Marc kijkt echt al uit naar de volgende spelen van 2019 in Sint-Niklaas-Beveren.


NIEUWS UIT HET NMC

Elke vogel eet zoals hij gebekt is Tijdens de barre wintermaanden is het voor onze tuinvogels niet evident om voldoende voedsel te vinden en hun lichaamstemperatuur op peil te houden (40°C). Door te zorgen voor geschikt voer help je mee aan het behoud van een aantal algemene vogelsoorten. Veel soorten hebben het immers moeilijk en gaan erop achteruit doordat hun leefgebied verkleint en ze minder geschikte nestmogelijkheden vinden. Daarnaast zijn ook de intensieve landbouwmethoden nefast voor heel wat vogelsoorten. Vogels verbruiken het hele jaar door veel energie. In de winter om hun lichaamstemperatuur op peil te houden, in het voorjaar om te nestelen en eieren te leggen, daarna om hun territorium te verdedigen en hun jongen groot te brengen. In het najaar moeten ze uiteindelijk weer reserves opbouwen voor de winter. In de winter is er veel minder natuurlijk voedsel zoals insecten, bessen en zaden te vinden, zeker als het vriest of als er sneeuw ligt. Daarom komen vogels zeker in de winter gemakkelijker in de buurt van je huis. In ruil voor een beetje voer laten ze zich heel goed van dichtbij bekijken. Iedere vogel heeft zo zijn eigen voedselvoorkeur. Hoe meer soorten vogelvoer je in de tuin voorziet, hoe meer verschillende vogels je tuin zullen bezoeken. Dat betekent meer kijkplezier voor jou! Een geschikt aanbod aan vogelvoer bevat het best zaden, pinda’s, vet, insecten en fruit.

Zaden Bij zaden is het oliegehalte belangrijk. Let bij het aankopen van ongepelde en gepelde zonnebloempitten of zadenmixen op de energiewaarde die aangegeven staat op de verpakking. Hoe hoger die waarde, hoe beter. Een goede zadenmix bestaat uit ongepelde en gepelde zonnebloempitten, gehakte pinda’s, grof gemalen maïs, gierst en havermout. Bied de zaden aan in een voederhuis of silo waarin het voer grotendeels droog blijft om schimmel te voorkomen.

Pinda’s Pinda’s zijn een favoriet van bijna alle tuinvogels. Kies voor pinda’s van goede kwaliteit en met een hoog oliegehalte. Het is ook enorm belangrijk dat je gebruik maakt van speciale voedersilo’s of -huizen voor pinda’s. Gebruik silo’s van stevig gaas met een kleine maasbreedte, zodat de vogels geen hele pinda’s mee kunnen nemen of blijven vasthaken met hun poten in de netjes rond de pinda’s.

Vet Natuurpunt vindt het niet aan te bevelen om vogels het hele jaar door bij te voederen. Vogels moeten in de eerste plaats voedsel (leren) vinden uit natuurlijke voedselbronnen. In de lente en zomer zou dat voldoende aanwezig moeten zijn. Jongen worden over het algemeen grootgebracht met insecten, ook jongen van zaadeters. Daarom is het belangrijk om in eerste instantie natuurlijke voedselbronnen in de tuin te voorzien zoals inheemse nectarrijke kruiden, bloemen en struiken, composthopen, wilde en schaduwrijke hoeken zoals een stapel snoeihout of bladeren.

Vetproducten zijn een waardevolle bron van natuurlijke energie voor tuinvogels. Maar ook voor vogels is goedkoop niet altijd de beste koop. Goedkope voederbollen zijn

Vereniging

24

S N E P ! 2018 NUMMER 4

vaak gemaakt van afvalproducten, bijvoorbeeld van oud frituurvet. Ze bieden weinig energie en onvoldoende goede voedingsstoffen en zijn schadelijk voor de gezondheid van de vogels.

Insecten Insecten zijn onmisbaar in het menu van verschillende vogels. Ze bevatten natuurlijke vetten en een hoog eiwitgehalte en hebben een hoge energiewaarde. Je kunt insecten op een voederplank geven of verwerkt in voederbollen of pindakaas.

Fruit Fruit en ander plantaardig voedsel als bessen, rozijnen, krenten, maïs, ... bevatten belangrijke voedingsstoffen zoals vitaminen en mineralen. Let er op dat al het voedsel van inheemse oorsprong is. Pinda’s vormen hierbij de uitzondering. De spijsvertering van vogels is afgestemd op inheems en onverwerkt voedsel, daar halen ze de meeste voedingsstoffen en energie uit. Geef wel (overrijpe) peren en appels maar geen exotisch fruit als ananas of mango. Geef geen brood, kaas of andere tafelrestjes. De hoeveelheid gist, zout en andere toegevoegde stoffen kunnen veel schade aanbrengen.


De voederplaats en -wijze Elke vogel eet zoals hij gebekt is, dat wil zeggen dat niet alleen het soort voer maar ook de manier en plaats van voedsel aanbieden, kan verschillen. De algemene regel is: ‘Voorzie op zoveel mogelijk verschillende plaatsen een gevarieerd voedselaanbod’. Zo krijg je de meeste vogelsoorten en creëer je geen onderlinge concurrentie. Voor mezen, groenlingen en vinken zijn hangende voedersystemen als een voedersilo of voederbollen het meest geschikt. Voor vogels die hun voedsel op de grond zoeken zoals mussen, roodborstjes en merels is een voedertafel dan weer ideaal. Er bestaat een uitgebreid aanbod aan voedersystemen die variëren in stijl en grootte. Je kunt meerdere systemen in je tuin zetten en als het ware een buffet voor de vogels creëren. Vogels houden van een rustige plek om te eten, liefst dichtbij beschutting. De ideale voederplek biedt goed uitzicht op de omgeving met planten of struiken in de buurt waar de vogels bij onraad naartoe kunnen vluchten. Zo voelen ze zich op hun gemak en kunnen ze ongestoord eten. Wees voorzichtig met katten! Vermijd laag groeiende struiken rond de voederplaats. Een goede voederplaats is ook een goed onderhouden voederplaats. Het is beter om elke dag een bepaalde hoeveelheid te voeren dan één grote hoeveelheid in één keer. Op die manier voorkom je schimmelvorming, ziekten en overlast van ratten. Maak het voedersysteem geregeld schoon met heet water, gebruik geen zeep en verwijder resten voedsel en uitwerpselen.

En tot slot: water! Net als bij mensen is water voor vogels even belangrijk als voedsel. Zaadeters moeten veel vaker drinken dan insecteneters, omdat er minder vocht in hun voedsel zit. Voorzie een ondiep drinkbakje om te vermijden dat de vogels zich baden in het drinkwater. Je kunt ook een stevig gaas net onder het wateroppervlak spannen. Controleer bij vorstweer tijdig het water om te voorkomen dat het bevriest. Breek het ijs en ververs het water regelmatig. Het is zeker geen goed idee om suiker of zand in het water te doen! Je kunt misschien wel proberen om wat knikkers in het water te leggen, die door de wind voor beweging in het water zorgen, waardoor het minder vlug bevriest. Drinkwater in de tuin is essentieel, maar vogels hebben ook nood aan een vogelbad om hun verenkleed te onderhouden. Het water in het vogelbad moet altijd proper zijn en regelmatig het water verversen is de boodschap. Vogels zijn erg kwetsbaar voor roofdieren wanneer ze lekker aan het spetteren zijn in het water. Daarom plaats je het vogelbad best minimaal twee meter van de omringende beplanting. Bij vorst haal je het vogelbad beter weg, zodat onervaren vogels zich niet baden. Anders lopen ze het risico dat hun veren niet op tijd drogen.

De NatuurpuntWinkel in het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen biedt tal van uitmuntende producten, met de juiste voedingsstoffen en energiewaarden. Heb je vragen of wil je advies? Dan kun je hier elke maandag terecht bij Marc De Schepper. Of stuur een mailtje naar nmc@natuurpuntgent.org.

Vier uitstekende producten van de NatuurpuntWinkel van het NMC De Bourgoyen Veel vogels zijn dol op de pindacake met insecten. Die bevat belangrijke vetten en eiwitten die energie geven. De cakes zijn eenvoudig op te hangen. Er zijn ook pindacakes met zaden of met zuiver pindameel. Prijs: 4,49 euro voor leden, 4,99 euro voor niet-leden.

Een andere lekkernij voor je tuinvogels is de gevulde kokosnoot. De vulling bestaat uit talg vermengd met pindastukjes en zaden. Dit natuurlijke product is gemakkelijk op te hangen met behulp van het ophangtouw. En het vormt ook nog een mooie decoratie in de tuin. Prijs: 3,14 euro voor leden, 3,49 euro voor niet-leden.

Onze klassieke vetbollen zitten niet in een netje. Vogels blijven hierin namelijk vast-

haken, met alle gevolgen van dien. De vetbolhouder biedt een veiliger omgeving voor de vogels. De vetbollen met insecten bevatten ook een ongekend rijke zadenmix. Vogels als mussen, boomklevers en groenlingen zijn er verzot op. Prijs voor 6 vetbollen met insecten: 1,61 euro voor leden, 1,79 euro voor niet-leden. Prijs vetbolhouder: 3,59 euro voor leden, 3,99 euro voor niet-leden.

Vier-seizoenenstrooivoer met meelwormen Door de speciale samenstelling kan dit strooivoer het hele jaar door worden gevoerd! Je kunt het aanbieden in een voedersilo, op een voedertafel of op de grond. Dit rijke voer is geliefd bij veel tuinvogels en door de meelwormen is het ook geschikt voor jonge vogels in het voorjaar en de zomermaanden.

In het NMC De Bougoyen vind je nog veel meer producten uit de NatuurpuntWinkel. Bereid je tuin alvast voor op het Grote Vogelweekend van 26 en 27 januari en doe mee aan ons onderzoek dat nagaat hoe het gesteld is met de vogels in de Vlaamse tuinen. Meer info over deze activiteit vind je op www.vogelweekend.be

25 Vereniging

2018 NUMMER 4

SNEP!


De vertrouwde Natuurpuntkalender en agenda zijn er weer! De kalender van 2019 wordt een vogelspecial en de agenda bevat prachtige foto’s van natuur en landschap. Twee mooie producten die bijdragen aan het beschermen van natuur in eigen streek. Prijzen: kalender 10 euro, agenda 14,95 euro Actieprijs 22,45 euro voor kalender + agenda. Beide producten zijn verkrijgbaar in de NatuurpuntWinkel van het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, of online via https://winkel.natuurpunt.be/.

€ 14,95

€ 10,00

PAKKETPRIJS

€ 22,45

Natuurpuntvlees in Gent Minder of geen vlees eten is goed voor het milieu, de dieren en onze gezondheid. Voor mensen die af en toe willen genieten van een stukje vlees, biedt Natuurpunt een lekker en verantwoord alternatief. Door een samenwerking met Veeakker kun je Natuurpuntvlees bestellen. Dat is vlees van gallowayrunderen of van schapen die grazen in natuurgebieden van Natuurpunt en andere organisaties. Met je bestelling steun je bovendien de projecten van Natuurpunt Gent.

Praktische gegevens: • De leveringen gebeuren driemaandelijks. • De leveringsplaatsen in Gent zijn: de parking bij het station Dampoort (9.50 tot 10.05 uur), de parking van het SMAK (10.15-10.30 uur) en de parking bij het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen (10.50 tot 11.05 uur). • Ook in Merelbeke, De Pinte, Lochristi en Evergem zijn er afhaalpunten bij onze buurafdelingen. De data en exacte plaatsen vind je op de website van Veeakker. • Bestellen doe je via de website van Veeakker. • Bij de levering kun je betalen met Bancontact/Mister Cash.

Vereniging

26

S N E P ! 2018 NUMMER 4

En dan nu naar de webshop … Op www.veeakker.be kun je je snel en eenvoudig aanmelden als klant. Heb je problemen met het inloggen of bestellen via de webshop, contacteer dan info@veeakker.be of bel Jan Versteden, 0478/69.22.26.

Bestel- en leverdata: Je vindt de bestel- en leverdata op de website van Natuurpunt Gent en van Veeakker. Bestaande klanten krijgen ook een e-mail van Veeakker. Bestel je na de deadline, dan komt je bestelling op de lijst van de volgende levering. Heb je nog vragen: Ward Stulens, ward.stulens@gmail.com, 09/329.55.45.


Een nieuw ‘Rotarybos’ samen met Natuurpunt Gent Sinds een tweetal jaar is er geregeld contact tussen Natuurpunt, Natuurpunt Gent en de Rotaryclubs uit het Gentse. Vorig jaar werd dit overleg bezegeld met de afspraak dat Rotary een boomplantactie in Rijvissche zal sponsoren. Een eerste Rotarybos in Gent! Op 17 oktober 2018 mocht Natuurpunt Gent zich uitgebreid voorstellen tijdens de jaarvergadering van de Gentse Rotaryclubs. De vele aanwezigen reageerden enthousiast. We hopen dat we in de toekomst een stevige samenwerking met Rotary kunnen opbouwen. Hieronder stelt Rotary zijn werking voor aan Natuurpunt Gent.

Rotary is een wereldwijde organisatie van vertegenwoordigers uit de zakenwereld en de vrije beroepen die humanitair dienstbetoon biedt, hoogstaande ethische normen in het zakelijk en professioneel leven aanmoedigt en werkt aan de opbouw van goodwill en vrede in de wereld. Het motto van Rotary is ‘Service above Self’, waarmee wordt bedoeld: je eigenbelang ondergeschikt maken aan het belang van de samenleving. Er zijn momenteel meer dan 35.000 Rotary Clubs in 165 landen en wereldwijd tellen de clubs gezamenlijk 1,2 miljoen leden. Rotary heeft ook een jongerenafdeling, Rotaract genaamd.

al omdat drie clubs in Zwijnaarde vergaderen en een van de clubs goede contacten heeft met de Don Boscoschool die er naast ligt. Op 23 februari 2019 viert Rotary Internationaal haar 114de verjaardag. De Gentse Rotary- en Rotaractclubs (Gent, Gent-Haven, GentNoord, Gent Portus-Ganda, Gent-Prinsenhof en Gent-Zuid), samen goed voor een 300-tal leden, konden geen betere dag uitkiezen om deze verjaardag te vieren door evenveel boompjes te planten tijdens een grote happening met familie en vrienden, waarvan de details nog verder worden uitgewerkt.

Eén boom per Rotariër

De sociale functie van een stadsbos is belangrijk voor Natuurpunt, maar ook voor de Gentse Rotariërs en Rotaracters. Een stadsbos bevordert de levenskwaliteit op tal van niveaus. In die zin is het een schoolvoorbeeld van ‘Dienst aan de gemeenschap’. Het is een duurzaam langetermijnproject aangezien we hopen dat dit Rotarybos over honderd jaar nog altijd een groene oase zal vormen. Rotary en Natuurpunt zitten dus op dezelfde golflengte voor het faciliteren en omkaderen van initiatieven die onze wereld een stuk beter willen maken.

In 2017 lanceerde Ian Riseley, de Internationale voorzitter van Rotary, een wereldwijde oproep om één boom per Rotariër te planten. Die oproep viel niet in dovemansoren bij de Gentse Rotary- en Rotaractclubs, die besloten om hierop in te gaan. Om dit waar te maken namen we contact op met Natuurpunt. De Gentse afdeling had haar oog laten vallen op een stuk grond in Zwijnaarde, in de buurt van het Hutsepotbos. Daar probeert men een volwaardig stadsbos te creëren, waarin een ‘Rotarybos’ perfect zou passen. Ook voor de Gentse clubs is die locatie ideaal, ook

Meer info over de Gentse Rotary- en Rotaractclubs op www.rotaryingent.be

27 Vereniging

2018 NUMMER 4

SNEP!


Hutsepotbos en omgeving krijgen

ambitieuze toekomst Natuurpunt Gent wil samen met de andere Parkbospartners werk maken van de ontwikkeling van Rijvissche, een belangrijk deelgebied van de groenpool Parkbos dat bijkomende kansen biedt voor de natuur en de recreant in de groenpool. De ideeën zijn al een tijdje verzameld, de plannen werden twee jaar geleden goedgekeurd en nu zijn we volop bezig met de realisatie op het terrein. In september 2018 tekenden we opnieuw een aankoopcompromis, deze keer voor ruim 6 hectare. In dit artikel bekijken we ook de andere aankopen in Rijvissche en het burgerbudgetproject. KAART 1: SITUERING RIJVISSCHE

Het Parkbos is de meest zuidelijke van de vier groenpolen die in en rond Gent worden ontwikkeld. De andere groenpolen zijn de Gentbrugse Meersen, de Vinderhoutse Bossen en het Oud Vliegveld in Oostakker en Lochristi. Het Parkbos strekt zich uit over Gent (deelgemeenten Zwijnaarde en Sint‐ Denijs‐Westrem), De Pinte en Sint‐Martens‐ Latem. Het deelgebied Rijvissche ligt volledig in Zwijnaarde en is het meest oostelijke deel van het Parkbos, aanleunend tegen de stad

Vereniging

28

S N E P ! 2018 NUMMER 4

Gent. Rijvissche wordt in het noorden begrensd door de E40, in het oosten door de Grotesteenweg-Noord (N60) en in het westen door woongebied en een zone voor kantoorachtigen. De zuidelijke grens wordt deels gevormd door de Rijvisschestraat en deels door de zuidelijke grens van het kasteelpark Rijvissche. De totale oppervlakte is circa 41,70 hectare. Zie ook kaart 1, de zone binnen de rode lijn is het deelgebied Rijvissche.


Prachtige nieuwe aankoop Op 5 september 2018 tekenden we het compromis voor een grote aankoop van 6 hectare 7 are 43 centiare van de naamloze vennootschap P.M., van de familie Vandercruyssen. Die belangrijke aankoop is voor Natuurpunt een doorbraak in onze ambitie om het nat natuurgebied in Rijvissche effectief te beschermen. Hiermee heeft Natuurpunt nu al ruim 18 hectare in eigendom in Rijvissche. Op kaart 2 staat onze nieuwe aankoop in het rood aangeduid. In het donkergroen staan de terreinen die we al vóór 2018 in eigendom hadden: - Het Hutsepotbos (1a) en bosje aan de E40 (1b), samen ruim 7,5 hectare, aangekocht in 2015. - De aankoop Smets (2) met een oppervlakte van ruim 1 hectare, aangekocht in maart 2017 - De aankoop Vandevoorde (3) van 28 are, aangekocht in november 2017 In het bleekgroen ten slotte staat de aankoop Marchant (ruim 3 hectare) van februari 2018. Die gronden zijn aangekocht in onverdeeldheid. Natuurpunt is daar momenteel maar voor de helft eigenaar.

1b

2

1a

3

KAART 2 : AANKOPEN IN RIJVISSCHE

Deelgebieden Volgens de bestemmingen van het Gewestelijk Ruimtelijk UitvoeringsPlan (GRUP) Parkbos kunnen we in Rijvissche vier deelgebieden onderscheiden: de zone van het voormalig wetenschapspark (1), een centrale landbouwzone (2), een nat natuurgebied (doorsneden door de oude spoorwegbedding) 3a en 3b) en het kasteelpark met kasteel Rijvissche (4) (zie ook kaart 3). Onze nieuwste aankoop ligt in de zone van het ‘nat natuurgebied’. Natuurpunt is intussen voor driekwart eigenaar in deelgebied 1 en 3b. Aangezien we geen aankoopambities hebben voor deelgebied 2, 3a en 4 (en de zone van de villa’s in deelgebied 3b) zijn we al erg goed opgeschoten met het aankoopwerk dat we onszelf hebben voorgenomen. We overlopen hier de twee deelgebieden waarin Natuurpunt de voorbije jaren gronden heeft aangekocht.

Zone ex‐wetenschapspark (deelgebied 1) Het Gentse stadsontwikkelingsbedrijf SO Gent had in deze zone verscheidene percelen aangekocht voor de realisatie van het wetenschapspark. Als reactie op die plannen ontstond het Hutsepotfront, een samenwerkingsverband met onder andere Actiegroep Bourgoyen-Ossemeersen, een van de voorlopers van Natuurpunt Gent. In 2004 werden de gronden grotendeels bebost door het Hutsepotfront - zo ontstond het Hutsepotbos. Na het schrappen van de plannen voor het Wetenschapspark kon Natuurpunt deze gron-

KAART 3: DE DEELGEBIEDEN VAN RIJVISSCHE

den in 2015 aankopen. In het Hutsepotbos vinden we onder andere zomereik, berk, wilg, veldesdoorn, boskers en plataan. De veldesdoorns zijn in lijnverband aangeplant en omzomen het bos (langs de veldwegen). Dwars door het bos, langs de voormalige trambedding, is een platanenrij aangeplant. In het bos zijn nog heel wat grazige, open ruimtes. De gemaaide boszomen vertonen de kenmerken van een glanshavergrasland met aanwezigheid van peen, veldzuring, berenklauw, boerenwormkruid, Jakobskruiskruid en Canadese guldenroede. Dit voorjaar organiseerde Natuurpunt Gent een bosplantactie met de buurtbewoners op het perceel ‘Vandevoorde’ dat in 2017 werd aangekocht en dat aansluit bij het Hutsepotbos. De aanplant heeft verschrikkelijk geleden door de extreme droogte in het voorjaar en de zomer, zodat heel wat bomen en struiken niet konden overleven. Daarom plannen we op 23 februari een nieuwe aanplantactie, waarbij we onder andere een deel van deze bomen zullen vervangen. Deze actie loopt in samenwerking met de Rotaryclubs van Gent. De Rotaryclubs zullen het plantgoed financieren en aanplanten, zodat we vanaf dan een heus Rotarybos zullen hebben in Rijvissche. (Zie ook p. 27) In de toekomst willen we het oostelijk deel van Rijvissche maximaal bebossen. Dat zal

29 Vereniging

2018 NUMMER 4

SNEP!

vooral gebeuren op de braakliggende akkers langs het Don Boscocollege en tussen het bestaande bos en de privéwoningen langs de N60 en de Rijvisschestraat. In het bestaande Hutsepotbos worden enkele plekken opengehouden om de variatie en de biodiversiteit te versterken. Naast het bos komt het toekomstige fietspad, dat de verbinding zal vormen tussen de fietssnelweg op de oude spoorweg en de school Don Bosco en de Grote Steenweg Noord. Er komt ook een speelzone, ingekapseld in het groen, maar met een minder dicht bomendek om de zichtbaarheid vanuit de omliggende paden te garanderen.

Nat natuurgebied (deelgebied 3b) Het nat natuurgebied in het noordelijk deel van Rijvissche wordt doorsneden door de oude spoorwegbedding en valt zo uiteen in een noordelijk (3a) en een zuidelijk deel (3b). In het zuidelijk deel liggen ook twee villa’s in een parkachtige omgeving. Het nat natuurgebied in deel 3b was tot voor kort bijna volledig in privé-eigendom – met uitzondering van de buurtweg tussen de Rijvisschestraat en de oude spoorwegbedding. Door onze aankopen van de voorbije jaren (en vooral door de meest recente aankoop Vandercruysssen) is intussen driekwart van dit deelgebied eigendom van Natuurpunt.


Biologische hotspot Het gebied Rijvissche heeft een aantal belangrijke kwaliteiten. Zo is het reliëf er nagenoeg niet gewijzigd – een uitzonderlijke situatie in onze verstedelijkte regio. Het gebied ondergaat nog altijd de invloed van de Scheidbeek en evolueert van een natte depressie met kleibodem in het noorden – waar het gebied ook een waterbergende functie vervult – naar een zandleem‐ en ten slotte zandbodem in het zuiden. De enige uitzondering hierop zijn de zone waarin twee villa’s zijn gebouwd, het kasteelpark en de tracés van de voormalige spoorweg- en trambedding. Hier is het oorspronkelijke reliëf significant gewijzigd door menselijk ingrijpen, maar omwille van de historische waarde van die ingrepen wordt dit nu als een kwaliteit gewaardeerd. Op de biologische waarderingskaart zien we dat grote delen van onze nieuwe aankoop biologisch zeer waardevol of biologisch waardevol zijn. In deelgebied 3b liggen enkele weilanden die nooit zijn geploegd en dus permanente graslanden zijn. We vinden er valeriaan, holpijp, rietgras en ruwe smele. Het gebied wordt beïnvloed door kwel. Daarnaast zijn er helaas ook indicaties van bemesting of herinzaai met Italiaans raaigras. De zone vertoont echter grote potentie voor de ontwikkeling van waardevolle natte graslanden. Een belangrijk deel van het weilandgebied (het deel dat we nog niet konden aankopen)

KAART 4: RIJVISSCHE OP DE BIOLOGISCHE WAARDERINGSKAART

ligt in een depressie, waardoor het een groot deel van het jaar zelfs onder water staat en enkel in de zomer toegankelijk is. Dat komt door de aanwezigheid van klei in de ondergrond, waardoor het regenwater slechts traag infiltreert. Er zijn de volgende soorten aangetroffen: smal tandzaad, scherpe zegge, moeraswalstro, kattenstaart, gele lis, waterbies, zwarte zegge (een kensoort van schraal grasland), geknikte vossenstaart, egelboterbloem, moerasmuur, schildereprijs en blauw

Vereniging

30

S N E P ! 2018 NUMMER 4

glidkruid. Het gebied is ‘vervilt’, dat wil zeggen verruigd door het niet afvoeren van maaisel waardoor een dikke strooisellaag aanwezig is. Door deze zone te plaggen en een hooilandbeheer in te stellen, zou zij zich verder kunnen ontwikkelen tot een dotterbloemgrasland. Het is de bedoeling dat de natste zone maximaal gevrijwaard en minimaal verstoord wordt. De instandhouding van de natuurwaarden is hier het uitgangspunt.


Fietspad Het nieuw aan te leggen fietspad door Rijvissche (rode stippellijn) zal noordelijk aansluiten op de toekomstige fietssnelweg (volle rode lijn) en ten zuiden zorgen voor een verbinding met het Don Boscocollege. De fietssnelweg op de oude spoorwegbedding is momenteel zo goed als afgewerkt en leidt fietsers via twee bruggen vlot en zonder storend autoverkeer naar de stad Gent of De Pinte. In het kader van de ruilverkaveling Schelde‐Leie heeft de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) zich verbonden tot aankoop/onteigening van de resterende percelen die nodig zijn om het toekomstige fietspad aan te leggen. Hiervoor wordt een onteigeningsbesluit opgemaakt. Natuurpunt geeft hier ook zijn volle steun aan. In de gebieden die we intussen hebben aangekocht en waar het fietspad doorheen loopt, zal de VLM die stroken van ons overkopen tegen dezelfde prijs die wij hebben betaald.

TRACÉ VAN HET TOEKOMSTIGE FIETSPAD

DE SMET VERMEULEN ARCHITECTEN

Burgerbudgetproject Naast het Hutsepotbos heeft Natuurpunt in Rijvissche ook een loods in eigendom, gelegen tussen de Rijvisschestraat en Don Bosco. Die loods is sinds kort in erfpacht gegeven aan Natuurpunt Gent en is momenteel in gebruik van de Sociale Kruidenier (Samenlevingsopbouw Gent). In de toekomst blijft een deel van de opslagcapaciteit van de Sociale Kruidenier behouden, maar zal de loods bovendien een keramiekatelier huisvesten en vooral ook een onthaalfunctie vervullen voor de bezoekers aan het Parkbos. Om onze plannen voor de loods te kunnen uitvoeren, gingen we op zoek naar externe financiering. Natuurpunt Gent diende daarvoor samen met het Don Boscocollege Zwijnaarde, het sociale tewerkstellingsbedrijf De Moester, keramiekatelier Caro-K, de Sociale Kruidenier en een echtpaar buurtbewoners in het kader van het Gentse Burgerbudget in

2017 een projectvoorstel in voor ‘De Hutsepot, een gezellige mengelmoes van functies’. Half oktober 2017 lukte het ons om dat budget met verve binnen te halen. Niet minder dan 1449 Gentenaars stemden voor de Hutsepot en de stad stelde 150.000 euro ter beschikking om ons ambitieuze project te realiseren. In samenwerking met het architectenbureau De Smet-Vermeulen willen we met onze projectpartners een permanent toegankelijke, overdekte picknickruimte met publiek toegankelijk sanitair voorzien. Natuurpunt Gent gaat de loods verbouwen en de omgeving opnieuw aanleggen in overleg en samenwerking met de partners van het burgerbudgetproject en de Parkbospartners. De loods is uitstekend gelegen, want het toekomstige fietspad zal er vlak naast lopen en zorgen voor een rechtstreekse verbinding met een toekomstige speelplek tussen de loods en de school Don Bosco.

WERKGROEP RIJVISSCHE In 2015 werd een werkgroep Rijvissche opgericht, die bestaat uit alle Parkbospartners en Natuurpunt Gent. Deze werkgroep kwam er naar aanleiding van de beslissing van de Raad van State in 2014 om de bestemming wetenschapspark te schrappen, waarna Natuurpunt Gent het Hutsepotbos aankocht van SO Gent. In het bestuursakkoord 2013‐2018 had de stad Gent inmiddels ook te kennen gegeven de zone van het Hutsepotbos te willen herbestemmen naar bosgebied. Geen van de partners van het Parkbos was voordien aangeduid als trekker voor de realisatie van dit deelgebied. Zo ontbrak ook een onteigeningsplan voor het nat natuurgebied in het deelgebied Rijvissche. In 2015‐2016 stelde de stad Gent een uitvoerige inventarisatienota van het gebied op. Studie‐ en ontwerpbureau Omgeving kreeg daarna de opdracht om in nauw overleg met de werkgroepleden een coherente landschapsvisie uit te werken. Ook de klankbordgroep Parkbos en het overlegplatform Zwijnaarde werden bij de opmaak betrokken. Een belangrijke opgave voor de studie was het inpassen van een fietsverbinding richting het Don Boscocollege en het Wetenschapspark Ardoyen, in aansluiting op de toekomstige fietssnelweg op de oude spoorwegbedding. Daarnaast

moest de studie ook oplossingen zoeken voor de parkeerproblematiek in de Rijvisschestraat, de aansluiting op het Wetenschapspark Ardoyen verzekeren, een ontvangstruimte voor de groenpool ontwerpen en het natuurgebied verder ontwikkelen als versterking van het bestaande landschap. Als sluitstuk van de opdracht werkte de werkgroep Rijvissche eind 2016 een realisatiestrategie uit, met een overzicht van alle nodige acties om de landschapsvisie uit te voeren en het gebied optimaal te laten functioneren als onderdeel van het Parkbos. In die realisatiestrategie werd afgesproken dat Natuurpunt Gent zal instaan voor het uitvoeren van de landschapsvisie in het natuur‐ en bosgebied, met uitzondering van het fietspad. Daartoe beloofde Natuurpunt de natuur- en bosgebieden in Rijvissche die nog in privébezit zijn, te proberen aankopen en ze nadien in natuurbeheer te brengen door bijvoorbeeld nieuwe bospercelen te voorzien, bosmantels, houtkanten en knotbomenrijen aan te planten, grasland te maaien en verlande grachten open te maken. Al die werken zullen worden opgenomen in een beheerplan, dat ook zal dienen om bij de Vlaamse overheid de erkenning als natuurreservaat aan te vragen.

31 Vereniging

2018 NUMMER 4

SNEP!


Een lening van 100 tot 500 euro kan in ontwikkelingslanden al volstaan om een rendabele economische activiteit op te starten.

Beleggen voor meer natuur en een schoner klimaat Vanaf december 2018 gaat Natuurpunt Gent in zee met Oikocredit. De projecten van deze organisatie, die zich toespitst op microfinanciering, duurzame landbouw, eerlijke handel en hernieuwbare energie in het Zuiden, verdienen volgens ons alle steun. Dat er meteen ook geld terugvloeit naar de Vinderhoutse Bossen, is daarbij een kers op de taart

Vandaag hebben ongeveer 2,7 miljard mensen geen enkele toegang tot financiële diensten. Die mensen kunnen geen bankrekening of spaarboekje openen, geld overschrijven of een kleine lening aangaan. Zo kunnen ze dus ook nooit een bedrijfje opstarten of iets anders ondernemen om hun levensomstandigheden te verbeteren. Het systeem van microfinanciering kan hiervoor een uitkomst bieden. Microfinanciering is gericht op de financiële inclusie van mensen die uitgesloten zijn van het klassieke financiële systeem. Dat kan zijn omdat ze in een regio leven waar nog geen financiële diensten bestaan, omdat ze te arm zijn om er toegang toe te krijgen of omdat ze tot een gediscrimineerde minderheid behoren. Oikocredit is wereldwijd een van de belangrijkste privéspelers op de markt van de microfinanciering. Het is een internationale coöperatie die streeft naar een wereld waarin de hulpbronnen duurzaam worden

gedeeld en waarin iedereen de mogelijkheid krijgt om een waardig bestaan op te bouwen. Oikocredit biedt mensen de mogelijkheid om verantwoord te beleggen en verleent kredieten aan mensen en gemeenschappen met een laag inkomen, zodat zij hun leven duurzaam kunnen verbeteren. Op die manier kunnen zij een menswaardig bestaan leiden, los van geloofsovertuiging, levensvisie, leeftijd of sekse. De meeste eindklanten zijn wel vrouwen, omdat onder vrouwen de grootste armoede heerst en zij ook vaak verantwoordelijk zijn voor hun hele gezin of familie.

Duurzame landbouw en fairtrade Wereldwijd leeft een kwart van de allerarmsten op het platteland. Een onregelmatig en onvoorspelbaar inkomen (door gebrek aan opleiding, overstromingen, orkanen, droogte, …) zorgt ervoor dat boeren moeilijk een lening kunnen krijgen. Vaak hebben zij ook geen kansen om zich bij te scholen over nieuwe landbouwtechnieken. Daardoor wor-

Door microfinanciering kunnen mensen die geen toegang hebben tot financiële instellingen toch zelf een bedrijfje starten en hun situatie verbeteren.

FRANK MAES

Vereniging

32

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Hernieuwbare energie op het platteland zorgt ervoor dat er ’s avonds nog elektriciteit en dus ook verlichting in huis is.

den ze geconfronteerd met een onevenwichtige concurrentie van grote commerciële landbouwbedrijven. Daarom financiert Oikocredit rurale microfinancieringsinstellingen en ook landbouworganisaties, zoals bijvoorbeeld coöperaties van boeren die zich samen organiseren om sterker te staan en te kunnen genieten van collectieve voorzieningen.

Hernieuwbare energie in ontwikkelingslanden Oikocredit wil zijn projecten ook laten aansluiten bij de resultaten van de VN-Klimaattop in Parijs in 2015 en bij initiatieven als de groeiende divestment-beweging. Daarom wil de organisatie tegen 2020 minstens 200 miljoen euro investeren in hernieuwbare energieprojecten in ontwikkelingslanden in alle continenten: van particuliere zonne-energieprojecten tot grote windmolenparken. De investeringen in hernieuwbare energie hebben altijd een sociale meerwaarde voor kansarme groepen en zijn ook economisch rendabel. Tegelijk is de impact op het milieu van het allergrootste belang.

Investeer en bescherm bossen bij ons en in het Zuiden Beleg nu een deeltje van je spaargeld bij Oikocredit, en sla drie vliegen in een klap: • een maximaal sociaal en ecologisch rendement voor het Zuiden • een mooi jaarlijks dividend voor jou als aandeelhouder • steun aan de Vinderhoutse Bossen

Kookkachels op pellets verminderen rook en gifdampen met meer dan 90% en het houtverbruik met 85%.

Project: Zonne-energie in Ghana en West-Afrika Veel families in West-Afrika hebben geen toegang tot elektriciteit en spenderen tot 30% van hun inkomen aan vervuilende brandstoffen als kerosine, kaarsen en batterijen. Dat is duur, vervuilend en ongezond. De uitstoot door het gebruik van kerosine maakt meer slachtoffers in zwart-Afrika dan malaria en hiv samen. Dankzij de investering van Oikocredit in PEG Afrika, de lokale verdeler van kleine huissystemen op zonneenergie, krijgen mensen directe toegang tot betaalbare, duurzame en gezonde energie. De milieuvriendelijke thuissystemen bevatten een zonnepaneel en batterij, twee lampen, een gsm-oplader, een zaklamp en een radio. De sociaaleconomische impact van zo’n pakket voor één familie is enorm: mensen hoeven geen kilometers meer te lopen om hun gsm te gaan opladen en ’s avonds is er nog verlichting in huis voor het schoolwerk van de kinderen of werk van de ouders. Door een systeem van afbetaling via de mobiele telefoon kunnen ook mensen met een

laag inkomen of zonder bankrekening – dat is meer dan een derde van de West-Afrikanen – zo’n energiepakket aanschaffen.

Project: Kookkachels in Rwanda: minder ontbossing, meer schone lucht Oikocredit investeert 1 miljoen euro in het Inyenyeri-project in Rwanda, dat gezinnen op een gezonde en duurzame manier laat koken op pellets. Inyenyeri wil met deze lening tegen 2020 kookkachels voorzien voor 150.000 families. Volgens de Wereldbank leidt luchtverontreiniging jaarlijks tot de dood van 3 à 4 miljoen mensen. Door te werken met kookkachels op pellets verminderen de rook en giftige dampen in huishoudens met meer dan 90% en wordt er 85% minder hout verbruikt dan bij koken op houtskool of hout. Dat is ook goed voor de strijd tegen de ontbossing. Pellets kosten bovendien ongeveer de helft minder dan houtskool. Inyenyeri voorziet momenteel al 3000 families van kachels die werken op hernieuwbare brandstoffen en het project breidt snel uit. Oikocredit steunt hen om de manier van koken in Rwanda te hervormen.

Oikocredit kon al meer dan 50 miljoen mensen ondersteunen dankzij meer dan 50.000 beleggers over de hele wereld. Ook Natuurpunt Gent steunt als aandeelhouder graag duurzame ontwikkeling in het Zuiden, zeker als er tegelijk een positieve impact is op het milieu. Doe jij ook mee? Surf naar www.natuurpuntgent.be en volg de link naar dit project. Je kunt intekenen op aandelen vanaf 250 euro. Met dat bedrag breng je drie jaar lang hernieuwbare energie in het huis van één gezin. Je kunt je aandelen ook telkens snel en eenvoudig terugnemen in de eerste helft van elk boekjaar als dat nodig zou zijn. Opgelet: Registreer je als aandeelhouder bij Oikocredit via de link op onze website of op de Natuurpunt-pagina van de Oikocredit-website (www.oikocredit.be/natuurpunt), want alleen dan vloeit er 25 euro terug naar de Vinderhoutse Bossen. Zo werken we samen aan de klimaatdoelstellingen om onze planeet leefbaar te houden.

33 Vereniging

2018 NUMMER 4

SNEP!

Aan geld beleggen zijn altijd risico’s verbonden. De belegger kan zijn aandelen gedeeltelijk of volledig verliezen. Voor je belegt, lees de risico’s na op www.oikocredit.be/risico’s en lees de prospectus op www.oikocredit.be/ prospectus.


Duitse Gründlichkeit stuurt klimaatactie tegen bruinkool

Ende Gelände, tot hier en niet verder Duitsland staat bekend als een van de gidslanden op het vlak van de energietransitie. Een derde van de Duitse energieproductie komt uit hernieuwbare bronnen, een heel goed cijfer in vergelijking met andere Europese landen. Toch is dat maar één kant van het Duitse energieverhaal. Onze oosterburen breiden namelijk nog altijd hun bruinkoolmijnen uit. Daardoor is het land van de Energiewende nog altijd Europa’s tweede grootste CO2-uitstoter, enkel Polen doet het nog slechter. Uit het burgerprotest tegen die onderbelichte problematiek ontstond Ende Gelände, een grootschalige actiegroep die de onmiddellijke sluiting van de bruinkoolmijnen eist. De groep doet dat met directe actie, op en top professioneel georganiseerd, en met de kracht van de massa.

Controversiële energiebron Je moet vanuit België niet ver reizen om de bruinkoolexploitatie met eigen ogen te zien. Nog geen 40 kilometer voorbij onze oostelijke grens liggen de grootste open mijnen van Europa. Ongeveer een vierde van de energie in Duitsland is afkomstig uit bruinkool. Ironisch genoeg werden de investeringen in bruinkool net opgeschroefd om de kernuitstap van het land mee mogelijk te maken. Dat de winning van bruinkool controversieel is, staat als een paal boven water. Bruinkool is het meest vervuilende voorbeeld binnen het gamma van fossiele brandstoffen, slechter dan steenkool, aardolie en aardgas (in die volgorde). Voor de mijnen moesten tientallen dorpen verdwijnen, samen met eeuwenoude bossen en grote lappen vruchtbare landbouwgrond. De lucht-

kwaliteit in een grote perimeter rond de mijnen is bij de slechtste van Europa. Dat allemaal als gevolg van een industrie die een dramatische klimaatimpact heeft. De mijnen in het westen van Duitsland zijn de grootste individuele bron van CO2-uitstoot in heel Europa. Een bezoek aan een uitkijkpunt bij de rand van een van die mijnen – het Rijnland telt er drie grote – is dan ook niet meteen de meest opbeurende uitstap. Je ziet een put zo diep als de Dom van Keulen een paar keer op elkaar en gemakkelijk zo groot als het centrum van Gent. Je wordt overdonderd door het oorverdovende geraas van de grootste graafmachines ter wereld en kilometers transportband. Aan de horizon zie je gigantische kolencentrales die immense rookpluimen de lucht injagen. Is dit de 21ste eeuw?

Efficiënt actiemodel Maar er is hoop! Dankzij vooral Ende Gelände beginnen de maskers van het Duitse energiebeleid de laatste jaren af te vallen. Die organisatie gaat al meer dan tien jaar de strijd aan met de bruinkoolindustrie. Haar actiemodel is simpel en gaat recht naar de essentie: de mijnen en de spoorlijnen waarlangs de bruinkool naar de energiecentrales wordt gebracht, bezetten en zo de bruinkoolontginning stilleggen. De actievoerders doen dat door massale burgerlijke ongehoorzaamheid met een duidelijke actieconsensus: alles gebeurt op een vreedzame, geweldloze manier. De actie begon met zo’n 250 deelnemers en groeide in 2015 uit tot enorme directe acties met 4000 vrouwen en mannen van alle leeftijden.

Milieu

34

S N E P ! 2018 NUMMER 4

Eind deze zomer bereikte het protest tegen de bruinkoolontginning een nieuwe climax, omdat de laatste restanten van het ooit gigantische Hambacherbos dreigden te verdwijnen voor de uitbreiding van de gelijknamige mijn. De Hambachmijn is de grootste bruinkoolmijn van Duitsland. Met het kapseizoen in aantocht gingen steeds meer actievoerders zich in het bos vestigen, als levend schild. Ze kregen hierbij massale steun van duizenden bezorgde burgers. Ook de Vlaamse pers (De Standaard, De Morgen, VRT NWS) berichtten daar regelmatig over. Wat jaren geleden startte met tien boomhutten, eindigde begin oktober met een manifestatie waarbij meer dan 50.000 mensen naar Hambach afzakten. Rond die tijd besliste de rechter dat energiegigant RWE, de uitbater van de mijn, niet mag doorgaan met het bos te kappen, omdat het een populatie bedreigde Bechsteins vleermuizen huisvest. De kap van het bos werd tijdelijk gestaakt. Een paar weken na dat kleine succes was er een nieuw optreden van Ende Gelände. Het werd de grootste directe milieuactie die Europa ooit kende. 6500 actievoerders gingen in verspreide groepen op pad om de Hambachmijn te bezetten en het kooltransport te blokkeren. Onder hen enkele honderden Belgen. Dit ondanks het intimiderende optreden van de politie tijdens de dagen voordien. Bussen werden binnenstebuiten gekeerd, treinen gestopt en een eerder opgezet actiekamp werd volledig ontruimd. Ondanks die tegenstand werd de actie opnieuw een succes. Vroeg ‘s ochtends raakte een kleine groep op de graafmachines in de


ALLE FOTO’S © ENDE-GELAENDE

Hambachmijn. Daardoor moest de mijn haar activiteiten stopzetten. In de loop van de namiddag slaagden ook meer dan 2000 actievoerders erin om verschillende politielinies te omzeilen en de treinsporen tussen de mijn en de energiecentrale te bezetten. In de nacht van 27 op 28 oktober sliepen meer dan 2000 actievoerders bij vriestemperaturen op de sporen. Ze blokkeerden 24 uur lang het transport, zodat de energiecentrale moest worden stilgelegd. Daarna trokken ze, net als de vorige keren, moe maar voldaan naar huis. Met duizenden, vastberadener dan ooit dat er meteen iets moet veranderen.

Professionele organisatie Een belangrijke factor in dit succes is de ongeziene professionaliteit waarmee Ende Gelände haar acties leidt. De strategie om de mijnen te bezetten, is creatief en uitgekiend. Deelnemers hebben tal van mogelijkheden om zich goed voor te bereiden en er is ondersteuning door een juridisch team, een pers- en communicatieteam, een vertaalteam, enzovoort. De basiskampen van waaruit iedereen vertrekt, zijn een ervaring op zich. Alles wordt betaald door vrije bijdragen. Vrijwilligers kneden en bakken vers

brood voor iedereen. De afwas gebeurt spontaan, net als het opruimen van de altijd propere tentenkampen en composttoiletten. Nadat het actiekamp dit najaar was ontruimd, werd het gewoon de volgende dag elders heropgebouwd. Door de verantwoordelijkheden zoveel mogelijk te verdelen, zijn de basiskampen een toonbeeld van spontane zelforganisatie, basisdemocratie en interne solidariteit. Deelnemen aan Ende Gelände is indrukwekkend, zowel door het gevoel van euforie dat je overvalt wanneer je met duizenden strijdt voor klimaatrechtvaardigheid, als door de ervaringen in het kamp. Sommigen onder jullie denken misschien: ‘Wat levert dat nu eigenlijk op? De andere 364 dagen van het jaar draait de machine toch gewoon verder?’ Dat klopt gedeeltelijk, al kun je die vraag evengoed omkeren: ‘Wat levert niets doen op?’ Voor Ende Gelände gaat die onverschilligheid alvast niet op. Er is een onomkeerbaar kantelpunt bereikt. Het einde van de bruinkool is een kortetermijnkwestie. De beweging die zich inzet voor de kolenstop groeit dag na dag. De mainstream Duitse pers berichtte unaniem positief over Ende Gelände en de massale actie. De professionele organisatie en zeer beeldende

35 Milieu

2018 NUMMER 4

SNEP!

communicatie en promotie spelen hierbij zeker een rol. Algemeen wordt gesteld dat Ende Gelände de strijd in de hoofden aan het winnen is. De acties van Ende Gelände zijn overgewaaid naar Nederland1, omdat Amsterdam de grootste steenkoolhaven van Europa is, en naar Tsjechië, waar ook veel bruinkool wordt gewonnen. De winning van bruinkool is controversiëler dan ooit en het imago van de sector krijgt rake klappen. Nu is het aan de politiek en de bedrijfswereld om te volgen, en een versnelde koolstop door te voeren. Inclusief de creatie van alternatieve banen voor de 20.000 arbeiders die door de sluiting van de bruinkoolmijnen hun werk dreigen te verliezen. Om alvast een idee te geven: nu al werken er in Duitsland tien keer zoveel mensen in de sector van de hernieuwbare energie als in de kolenindustrie. Het alternatief is op alle vlakken beter.

WWW.ENDE-GELAENDE.ORG 1

Zie https://code-rood.org/nl/wat-code-rood/


© AMELIE DE KEYSER

Project

36

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Met het Natuurpark Levende Leie willen de Natuurpuntafdelingen van Deinze tot Gent een groot natuurgebied tot stand brengen door bestaande gebieden te verbinden en nieuwe toe te voegen. Het is een ambitieus project waarover we ook al berichtten in eerdere nummers van Snep! We willen gronden verwerven, informatie verspreiden, samenwerken met geïnteresseerde partners, toegankelijkheid en recreatie verzoenen met natuurbescherming, natuurgebied beheren en het natuurbeheer optimaal organiseren... © FRANK MAES

PROJECT 'Natuurpark Levende Leie' komt goed op dreef De Leievallei is een groot gebied. Het project Levende Leie kent veel invalshoeken, waarvoor we verschillende soorten expertise nodig hebben. En er is vooral veel enthousiasme. In september boog een twintigtal enthousiaste vrijwilligers zich over de aanpak. We hebben het werk verdeeld in vier overzichtelijke domeinen die we maar 'werkgroepen' noemen (iemand een beter woord?). De werkgroep 'aankoop-beheer-beleid' stuurt de verwerving en het beheer van de natuurgebieden aan. De groep overlegt met de overheid van Deinze, Gent en Sint-Martens-Latem, zoekt de mogelijkheden uit en legt contacten. Tegen 2040 moet het Natuurpark Levende Leie zowat 1200 hectare aaneengesloten natuurgebied beslaan met corridors naar omliggende natuurgebieden, zoals de Hospicebossen, Parkbos Gent, Scheldemeersen, Stadsbos Deinze, Vallei van de Oude Kale, … Het meeste werk hiervoor gebeurt lokaal.

Het wordt elke keer een fijne, gezellige en interessante dag – als we de editie van mei 2018 als maatstaf mogen nemen. Houd alvast zondag 16 juni 2019 vrij. De werkgroep 'communicatie' probeert op alle fatsoenlijke manieren het Natuurpark Levende Leie bekend te maken. We geloven dat goede, eerlijke communicatie het project vooruit helpt: de website (levendeleie.be) wordt de referentie voor gegevens en nieuws, maar we willen ook aanwezig zijn op andere kanalen en we werken aan interactie en zichtbaarheid met een herkenbare huisstijl, ook fysiek op het terrein. Ten slotte is er ook nog de 'stuurgroep', die strategie, visie en financiën bewaakt en de vooruitgang van de vier werkgroepen opvolgt en coördineert. © BENNY COTTELE

We merken dat het project Natuurpark Levende Leie op veel sympathie kan rekenen. Van onze leden, van de overheid, van plaatselijke verenigingen. Dat is ook nodig. Laat ons weten wat je denkt of help ons met je enthousiasme en expertise. Nog beter: zet je sympathie meteen om in engagement en meld je aan voor een van onze werkgroepen. Ons adres is project@levendeleie.be. Zo help je dit prachtige project echt vooruit. Natuurpark Levende Leie wordt een keurmerk en referentie voor deze mooie streek.

De werkgroep 'verbreding' wil een duurzame samenwerking opzetten met externe partners, en daarbij bijzondere aandacht besteden aan agro-ecologie, landbouw en goede relaties met de inwoners en eigenaars van aanpalende percelen. Vanzelfsprekend zoeken we ook volwaardige partners in sectoren als cultuur, erfgoed, horeca, kunst en toerisme. De werkgroep 'Levende Leiedag' zal elk jaar het gelijknamige evenement organiseren in Deinze, Gent of Sint-Martens-Latem – liefst met uitzicht op de Leie. Zo promoten we het project en houden we contact met het brede publiek en geïnteresseerde organisaties.

© CHRISTINE OSTIJN

P.S. Doneren voor de aankoop van natuurgebied mag vanzelfsprekend altijd. Dat kan door overschrijving van een gift op rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer, met de mededeling: Gift project 4024 Natuurpark Levende Leie of via http://levendeleie.be/over-het-project/giften/ Voor elke gift van 40 euro per jaar, ontvang je een attest voor belastingvermindering.

37 Project

2018 NUMMER 4

SNEP!


GROENDAKEN NATUURDAKEN DAKMOESTUINEN

Canopy BVBA Dendermondsesteenweg 40 B-9000 Gent

38

S N E P ! 2018 NUMMER 4

+32 (0)9 247 48 49 info@canopy-greenroofs.be www.canopy-greenroofs.be


Verkiezingsdebat natuur en groen in de stad

Op donderdag 27 september organiseerde Natuurpunt Gent als afsluiter van zijn verkiezingscampagne in zaal Scala een debat over natuur, bos en groen in Gent. We noteerden een groot aantal interessante uitspraken die we jullie niet willen onthouden. Een tweetal weken later, op 14 oktober, mochten we naar de stembus om een nieuwe gemeenteraad te kiezen. Op het moment dat deze Snep! in druk ging, wisten we nog maar pas hoe de nieuwe coalitie eruitziet. Deze keer was het dus niet mogelijk om snel na de verkiezingen een afspraak te maken met de nieuwe beleidsploeg. Dat kwam door de erg lang aanslepende besprekingen tussen de politieke partijen over de vorming van een nieuwe stadsbestuur en de opmaak van een gedragen bestuursakkoord. We willen hoe dan ook dat het stadsbestuur in de legislatuur 2019-2024 voldoende aandacht (en centen) besteedt aan natuur, bos en groen in de stad. Tijdens het debat noteerden we enkele belangrijke uitspraken die Natuurpunt Gent, indien nodig te gelegener tijd nog wel eens zal bovenhalen. Misschien kunnen sommige van die uitspraken de nieuwe beleidsploeg inspireren? We willen hoe dan ook dat Natuurpunt Gent een belangrijke rol krijgt om het Gentse natuurbeleid mee te realiseren. In elk geval is voldoende overleg met de particuliere sector nodig, zodat het mogelijk is om samen front te vormen voor een groener en dus leefbaarder Gent.

Bedankt We willen alle aanwezige politici nog eens bedanken voor hun deelname en bijdrage aan het verkiezingsdebat. Ze hadden zich vooraf allemaal opvallend grondig voorbereid. Er werd de hele avond met kennis van zaken gedebatteerd. We hopen alvast dat de partijen elkaar hebben kunnen bevruchten, zodat het nieuwe bestuursakkoord zoveel mogelijk van onze â&#x20AC;&#x2DC;groeneâ&#x20AC;&#x2122; punten zal bevatten. Tine Heyse (Groen), Rudy Coddens (sp.a), Christophe Peeters (Open Vld), Gert Robert (N-VA), Stijn De Roo (CD&V) en Koen Hostyn (PVDA) zaten aan de debattafel. Wouter Dambre, VRT-journalist, was de moderator. We willen ook Wouter bedanken voor zijn cruciale bijdrage. Hij leidde het debat in goede banen en wist zich vooraf inhoudelijk alweer supersnel bij te scholen over de belangrijkste natuurdossiers in het Gentse. Ook de mensen van zaal Scala verdienen een dikke pluim voor de zeer constructieve samenwerking en de (technische) hulp

39 Beleid

2018 NUMMER 4

SNEP!

bij de organisatie van het debat. Ten slotte ook dank aan Lieve De Meyer voor het nauwgezet noteren van alles wat er tijdens het debat werd gezegd. Zonder die notities was onderstaand verslag onmogelijk geweest.

Debat Het debat omvatte vier luiken. Het eerste luik ging in op het natuurbeleid, het tweede behandelde Natuurpark Levende Leie en het buitengebied, het derde luik ging over groen in de stad en als vierde luik hadden we een vragenronde voor het publiek voorzien. De eerste drie luiken werden kort toegelicht door respectievelijk Bart Vangansbeke, Jan Verheeke en Frank Maes in naam van Natuurpunt Gent. Voor het laatste luik selecteerden we een viertal opvallende vragen uit het publiek. Hieronder volgen de belangrijkste uitspraken van de politici tijdens het debat. We volgen chronologisch de vier luiken en proberen de interpellaties zo nauwgezet mogelijk weer te geven. In een drietal kaders verzamelen we ook opvallende uitspraken over enkele dossiers die in de marge aan bod kwamen: de betonstop, de Gentse Groendienst en het Asselsbos aan de Watersportbaan.


.LUIK 1 Groenpolen - budget natuur en groen aankopen Natuurpunt (inclusief aankoopsubsidies) Over de groenpolen Sp.a De groenpolen zijn erg belangrijke ruimtelijke dossiers. De vijf groenpolen dienen allemaal gerealiseerd te worden. De toegankelijkheid en de bereikbaarheid moeten wel nog beter uitgewerkt worden. Open Vld We zijn voor de verdere uitbouw van de vier groenpolen. Wel belangrijk zijn de verbindingen tussen stad en groenpool en omgekeerd. Fietsbrug(gen) over de Schelde zouden de verbinding tussen Gentbrugse Meersen en Damvallei gemakkelijk maken. Maar ook verbindingen tussen Bourgoyen-Ossemeersen en Assels en Vinderhoutse Bossen zijn broodnodig, zowel voor de natuur als voor de mensen. Groen De realisatie van de groenpolen gaat niet snel genoeg. We moeten ook verder werken aan die vijfde stedelijke groenpool. Daar moeten dan vooral de verbindingen beter worden uitgebouwd, want de bescherming is gelukkig wel al grotendeels gerealiseerd. De groenpool Gentbrugse Meersen is het verst gerealiseerd, dat is ook de groenpool die de stad trekt.

Over de rol van Natuurpunt in de groenpolen en co-creatie bij de realisatie van de groenpolen N-VA Natuurpunt is als partner heel belangrijk, ook bij het verwerven van natuurgebieden. Voor de groenpool Oud Vliegveld Oostakker-Lochristi wil N-VA op Vlaams niveau eens aan de kar trekken om het dossier te laten vooruitgaan. CD&V De rol van Natuurpunt is positief. Maar nu ontbreekt nog te veel de ambitie van de stad om alle mensen te betrekken. PVDA Een betere bereikbaarheid van de groenpolen is erg belangrijk om alle Gentenaars te bedienen van natuur en groen. De bosambitie moet scherper gesteld worden. In het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (goedgekeurd in 2003) is er nog sprake van 830 hectare extra bos. De voorbije jaren is dat bijlange niet gehaald. In het nieuwe plan ‘Ruimte voor Gent’ is maar sprake meer 300 hectare… tegen 2030.

Over budget en subsidies Open Vld De ondersteuning van Natuurpunt door de stad is een mooie vorm van PPS (publiek-private samenwerking). We staan daar volledig achter en vinden dat het budget voor aankoopsubsidies inderdaad nog wat verhoogd mag worden. Dit moet meegenomen worden in het meerjarenplan 2020-2025. Het voorstel van Natuurpunt om 1

euro/per inwoner/jaar (Natuurpunt Gent lanceerde dit voorstel voor het eerst tijdens het debat, nvdr.) is goed haalbaar, als je het volledige budget bekijkt dat de stad heeft. Er zal de komende legislatuur ongeveer 495 miljoen budget zijn, dat betekent 90 miljoen euro per jaar. 260.000 à 270.000 is dus echt haalbaar. Openstelling en beheer moeten ook vergoed worden, maar dat moet dan ook wel degelijk goed gebeuren. Open Vld heeft vertrouwen dat Natuurpunt dat beheer goed uitvoert. Groen Wij vinden de samenwerking met Natuurpunt – en de aankoopsubsidies horen daar bij - bijzonder belangrijk. Dit werd trouwens ook voldoende gepropageerd door de stad. Natuurpunt is een belangrijke partner. Deze legislatuur was er een budget van 70.000 euro/jaar en nog eens 120.000 euro extra voor de grote aankoop van de Vinderhoutse Bossen. Dat aankoopsubsidiebudget mag verhogen voor ons. Dat is zelfs erg nodig, want de Vlaamse subsidies dalen. N-VA N-VA heeft geen probleem om subsidies te verhogen mits afspraken met Natuurpunt waarvoor het geld gaat gebruikt worden. Het jaarlijks budget mag voor ons gerust verdubbeld worden. PVDA Deze legislatuur kon Natuurpunt volgens het aankoopsubsidiereglement 830.000 euro aanvragen. Het budget voorzag echter maar 540.000 euro. Dus slechts 2/3 van de aankopen konden worden gesubsidieerd. Het is duidelijk dat de stad de traagste schakel is. Ik hoor N-VA en Open Vld nu van alles beweren over een verhoging van de aankoopsubsidies, maar in hun verkiezingsprogramma staat dat niet. In ons programma staat wel degelijk dat we een verdubbeling willen, als enige. CD&V We moeten niet enkel naar het budget kijken. Aankopen zijn trouwens niet de enige mogelijkheid: concessies geven, verhuren en de formule waarmee bijvoorbeeld het gebouw van Natuurpunt Gent (De Stek) is opgetrokken, is goed - een soort erfpacht waar de stad eigenaar blijft. Alles moet gezien worden in een ruimer geheel. Enkel kijken naar het geld voor aankopen is te kortzichtig. Ik wil er nu geen cijfer op plakken hoeveel het budget voor de aankoopsubsidies moet zijn. We moeten daarvoor aan tafel zitten en zien wat nodig is. Ik herhaal: aankopen is niet het enige instrument. Sp.a Het verhogen van het aankoopsubsidiebudget staat pertinent in ons programma. Het moet duidelijk meer zijn. We moeten dit natuurlijk ook bekijken in een ruimere context. Voor jullie (verwijzend naar PVDA) mag alles ‘veel’ meer, maar ik vraag mij af hoeveel belasting jullie gaan vragen aan de mensen. Open Vld (aan PVDA) Gaan jullie geld bijdrukken zoals Mobutu? Groen Het moet een eerlijk verhaal blijven. Het realiseren van de groennorm overal in Gent door het aanleggen van parken, zal duurder zijn, zeker om het laatste deel te realiseren.

BETONSTOP

DE GROENDIENST

PVDA Het betonrapport van Natuurpunt is voor de stad Gent niet zo positief. 742 m² verdwijnt er elke dag in Gent onder beton. Het betonrapport toont nog meer slechte cijfers voor de stad. De snelheid van verharding hoort bij de hoogste in heel Vlaanderen. Er moet dringend werk gemaakt worden van een verhardingsstop. Groen Toch nog even reageren op PVDA over het betonrapport. Daar staan ook nog veel andere zaken in waar de stad Gent erg goed uitkomt, zoals de manier van wonen. We zijn nu eenmaal een stad en wonen is daarin erg belangrijk. Trouwens: hoe meer verdichting in de steden, hoe meer ruimte voor groen en natuur in het buitengebied. Dichtheid is dus belangrijk en Gent scoort daar goed in. Natuurlijk moet de stad leefbaar blijven en voldoende groen voorzien. Precies daarom is in het nieuwe structuurplan vastgelegd dat het aantal hectare harde bestemmingen niet kan stijgen - en dat is een grote uitdaging.

Sp.a Wij hebben in Gent de grootste groendienst van alle gemeenten in Vlaanderen. Die groendienst heeft heel veel deskundigheid en de verdere uitbouw is voor ons ook belangrijk. We willen ook daarin blijven investeren. Daar komt trouwens ook zinvolle sociale werkgelegenheid bij kijken. We willen de groendienst in eigen (stads)handen houden en dus niet privatiseren. Sommige kleinere zaken kunnen natuurlijk ook gebeuren door privé-aannemers. De uitbouw van de groendienst is natuurlijk ook een vorm van investeren in groen. PVDA Sp.a heeft gelijk dat er moet geïnvesteerd worden in de groendienst, want openbaar groen is heel belangrijk. De publieke functie is voor ons heel belangrijk.

Beleid

40

S N E P ! 2018 NUMMER 4


.LUIK 2 Natuurpark Levende Leie en inrichting van het buitengebied

Groen Er zijn verschillende riviervalleien in Gent die van belang zijn voor onze stad. Ook de Scheldevallei (denk maar aan het Gentse Zwin) moet beschermd worden. We zijn voorstander van het Natuurpark Levende Leie. Wij moeten dit samen met de andere gemeenten mee oppakken. Het Natuurpark Levende Leie krijgt trouwens een belangrijke ondersteuning met het Groen RUP. Dat RUP Groen is zeer belangrijk voor delen van de Levende Leie, zoals de Assels en de Keuzemeersen. CD&V Ik wil eerst iets algemeens zeggen: er moet boter bij de vis. Als je spreekt van 1200 hectare, 15 km lang, is de onzekerheid over eigendom erg groot. De landbouw zal nog meer problemen krijgen door versnippering. De uitbouw van dit natuurpark moet planmatig gebeuren: waar en wanneer investeren? Dat is momenteel niet duidelijk met dit natuurpark. De fasering die er is voor de landbouwers in de Vinderhoutse Bossen, zou ook hier een meerwaarde zijn. Er zijn afspraken met alle spelers nodig, ook bijvoorbeeld in verband met waterbeheer. Wij steunen het Natuurpark Levende Leie, maar dat moet samen gebeuren met de Gentenaars. Sp.a Wij stellen vast dat Natuurpunt heeft veel respect heeft voor de belangen van de landbouwers. Dat ze indien nodig gronden ruilen of het gebruik geven aan landbouwers. Wij ervaarden Natuurpunt wel als een betrouwbare en goede partner. N-VA N-VA steunt het Natuurpark Levende Leie, via verdubbeling van de aankoopsubsidies. Open Vld We zien het zitten om dit de volgende legislatuur op te pakken met de andere betrokken gemeenten (Sint-Martens-Latem en Deinze). Zo’n samenwerking zou erg goed zijn. In ons programma staat wel iets over het werken aan een andere relatie met buurgemeenten. Er zijn twee kanten: ten eerste moet Gent bescheidener zijn en de andere gemeenten op gelijke voet behandelen, ten tweede moeten de buurgemeenten ook beseffen dat ze in een stadsregio zitten. De gouverneur kan hier volgens ons ook een belangrijke rol spelen.

Over het project Goedingekouter

gevraagde grondruil was volgens het stadsbestuur niet nodig, nochtans zou die logisch zijn, want aaneengesloten gebieden leveren meer op voor zowel de biolandbouwers als de lokale landbouwer. Jammer dus dat er geen ruil is geweest. Sp.a Het is wel eigenaardig dat CD&V dit zegt. Er is wel degelijk een ruil geweest. Groen Wij vinden Goedingekouter een mooi voorbeeld van hoe we het willen aanpakken. Stadsgerichte landbouw is heel belangrijk. In Goedingekouter is er juist wel samenwerking met de lokale landbouwer. Dat is trouwens erg goed gelukt. N-VA We vinden overleg en samenwerking met stad, gemeenten, middenveldorganisaties zoals landbouworganisaties, Natuurpunt, bewoners en horeca hier erg belangrijk. Groen Er is deze legislatuur een degelijke visie op landbouw uitgebouwd. We moeten wel beseffen dat er op een veel hoger niveau landbouwbeleid wordt gemaakt over bijvoorbeeld de landbouwprijzen. Dat gebeurt Europees of zelfs internationaal. Maar in Gent kunnen we wel degelijk iets doen. In het kader van het RUP Groen zullen pachtvrije OCMW-gronden gebruikt worden in het flankerend beleid. Dat geldt niet enkel voor OCMW-gronden in Gent, maar ook voor de hele regio rond Gent. Stadsgerichte landbouw wil voedsel produceren en ook partnerschappen mogelijk maken. Open Vld Er is één factor die we wel in de hand hebben: consumer power. Bewust zijn van ons aankoopgedrag en manier van consumeren, nadenken over de landbouwprijzen (die prijzen zijn veel te laag). De stad moet stadgerichte landbouw promoten die ook de landbouwers een voldoende prijs geeft voor hun producten. Groen is daar heel goed mee bezig. Groen Het initiatief ‘Vanier’ is bedoeld om restaurants en grootkeukens in Gent te bedienen. We stellen vast dat die niet altijd de tijd hebben om naar de boer te gaan en omgekeerd dat landbouwers ook niet altijd de tijd hebben om op voedselmarkten te gaan staan. Daarom bouwen we een distributieplatform uit. CD&V De principes zijn oké. Ten eerste voor de consument, ten tweede over de voedselprijzen en ten derde om het voedsel naar de stad te brengen. De missing link is op welke schaal er gewerkt zal worden. Landbouw die bijvoorbeeld melk wil leveren aan een uitgebreider markt, moet mogelijk blijven. Beide vormen van landbouw (stadsgerichte en marktgerichte) moeten mogelijk zijn. Het moet dus ook hier een en-en-verhaal zijn. Ook de marktgerichte landbouwers zijn Gentse ondernemers. Dit moet gebeuren in vrijheid, dus niet bestraffend wel stimulerend. Drie elementen moeten gecombineerd worden: biologische landbouw, korteketenlandbouw en industriële landbouw. PVDA Wij willen een kanttekening maken bij dit en-en-verhaal. Je moet ook kijken naar de manier waarop de landbouw georganiseerd wordt. Maïs kweken in monoculturen om varkens te kweken die dan naar China en Rusland worden verscheept, zet ecosystemen onder druk. De PVDA is voorstander om de OCMW-gronden niet te verkopen. Biologische en ecologische landbouw moeten ook naar scholen hun aanbod kunnen brengen. Warme keukens opzetten met veel biogroenten is een van de vele opties. Veel kinderen komen in Gent met een lege brooddoos naar school.

Sp.a Wij vinden korteketenlandbouw belangrijk. We geloven sterk in initiatieven zoals het project Goedingekouter. Dit is een verhaal met vele partners. We willen de OCMW-gronden die vrijkomen nog meer gebruiken om hetzelfde te doen elders in Gent. In de volgende legislatuur willen we dit op minimum drie extra plaatsen doen. Het moet wel een ‘en-en-en’-verhaal zijn: respect voor de natuur, landbouw, burgers, korte keten en sociale werkgelegenheid. CD&V Is iedereen bij Goedingekouter wel betrokken geweest? Het bestek werd plots naar buiten gebracht en we ervaarden dat er onvoldoende overleg was met de plaatselijke landbouwers. Een

41 Beleid

2018 NUMMER 4

SNEP!


Over het RUP Groen

.LUIK 3 Groen in de stad - ruimte voor Gent - groennorm Groen Om de groennorm te halen, is voldoende budget heel belangrijk. We moeten gestaag voortwerken aan die groennorm, maar er is geen geld genoeg om alles in één keer te doen. Het wordt namelijk nu nog duurder om die groennorm te bereiken. N-VA We hebben eigenlijk ook de groennorm opgenomen in ons verkiezingsprogramma, al is dat niet zo benoemd. We stellen dat er per wijk een groentoets moet gebeuren en die toets wordt geëvalueerd tegenover een norm - dat is voor ons dus de groennorm. We hebben een voorstel van ‘vergroeningsplan’ dat planmatig moet worden aangepakt met een concept van stadsgroenmeesters die dit mee helpen opvolgen. CD&V De groennorm staat in ons programma. Het is een goede norm. Vooral in verstedelijkte gebieden zijn parken erg nodig. Maar er kan ook op andere plaatsen in die wijken bijkomend groen voorzien worden, zoals op daken. Dat is trouwens allemaal nog niet voldoende. Wij spreken in ons programma ook van groene sproeten die bijkomend moeten gerealiseerd worden. Open Vld (naar CD&V) Wij hebben auteursrechten op het woord ‘groene sproeten’, want de term komt uit ‘Ledeberg Leeft’. CD&V Belangrijk is wel dat er een goede timing wordt uitgezet in de onteigening. Sp.a Het zal moeilijk zijn om de groennorm voor alle Gentenaars te bereiken. Vooral in heel dichtbevolkte buurten is dat niet zo gemakkelijk. Maar we moeten eraan verder werken. Zuurstof voor de Brugse Poort is een prima voorbeeld. Daar is het gelukt om groene ruimte bij te creëren door te ontpitten. De woonkwaliteit kan door die vergroening ook verhogen. Naast die groene sproeten zijn nog bijkomende kleinere groenelementen (woongroen) nodig. Ook het aanplanten van straatbomen (momenteel staan er 32.600 straatbomen in Gent) willen we nog fors uitbreiden. Bij elke heraanleg van straten wordt steeds bekeken of bijkomende bomen mogelijk zijn. Geveltuinen en groene slingers zorgen ervoor dat elke bewoner een kijk op wat groen heeft. PVDA We vragen nog meer aandacht voor de negentiende-eeuwse gordel. De groennorm staat ook in ons programma. De voorbeelden die sp.a aanhaalt, zijn oké. Maar er zijn minder goede voorbeelden waar projectontwikkeling het groen achter een hek zet, zodat het enkel bereikbaar is voor de bewoners van het project. Wij willen dat er nog meer aandacht komt voor noden van de buurt, want bij privé projectontwikkeling komt groen vaak in het gedrang. Groen In woonzone kan niet altijd alles groen blijven of worden. Dat is niet mogelijk. Wel proberen we via het Groen RUP zoveel mogelijk van die zones te herbestemmen naar park om dat wel te doen.

CD&V Het RUP Groen omvat twee zaken; ten eerste de gebieden met bestaande natuur vrijwaren en ten tweede natuur uitbreiden. In het laatste geval gaat het om het omzetten van landbouwgrond naar natuur. Er is altijd sprake van waardevermindering. Die moet vergoed worden voor de betrokkenen. We hebben ook kritiek op de totstandkoming van het plan. Privé-eigenaars zijn niet of veel te weinig betrokken. In de visiegebieden van het Groen RUP worden mensen die al getroffen zijn door andere projecten, bijvoorbeeld door de groenpolen, opnieuw getroffen. In eerste instantie hield het Groen RUP helemaal geen rekening met twee jonge landbouwers, die nog jaren verder willen. Achteraf zijn dankzij onze interventie een aantal zaken bijgesteld. Daardoor is op ons verzoek ook een Landbouweffectenrapport (LER) opgesteld, waardoor dit enigszins bijgesteld werd. Er zitten ook goede elementen in het RUP. Voor het eerste deel gaat CD&V akkoord, maar voor het tweede is verdere bijsturing nodig om het plan verteerbaar te maken. Ook hier: boter bij de vis. Het financiële plaatje moet dus goed worden uitgewerkt in de meerjarenbegroting. Sp.a De gronden van OCMW die pachtvrij zijn, zullen worden ingezet als ruilgronden voor die getroffen landbouwers. Wij zijn ook bezorgd om de landbouwers die getroffen worden. Wat inspraak betreft: elke eigenaar en gebruiker is verwittigd, ook met een brief. Er waren ook infovergaderingen. Na inspraak zijn er acht gebieden bijgekomen en andere gebieden zijn eruit gehaald. Nu is dat plan in zoverre geëvolueerd dat een voorontwerp is goedgekeurd. Groen Het bestaande groen beschermen is voor ons oké. Maar er moet ook natuur bijkomen om de standstill voor natuur mogelijk te maken. Het is bijna evident dat dit uit landbouwgebieden komt. Maar Groen wil ook de voedselproductie in onze regio houden en we willen ook rekening houden met jonge boeren. We moeten dat goed aanpakken, vandaar het zorgvuldige proces in het RUP. Open Vld Het Groen RUP heeft een lang traject afgelegd, maar het is op de goede weg. Belangrijk is om na te gaan wat de juridische en financiële consequenties zijn. De basis is er, de keuzes zijn gemaakt. Het plan nog terugdraaien, zal niet meer gebeuren. Wat de Blaarmeersen betreft, waar een deel parkgebied wordt, is dit conform ons vroegere beleid. We willen in de Blaarmeersen bijkomende gebouwen vooraan aan de Zuiderlaan optrekken. Voor de achterkant is altijd geopteerd om die groen en open te houden. (naar PVDA) Er wordt wel degelijk werk gemaakt van verder groen in de Brugsepoort. De case Meibloemsite is een prima voorbeeld. PVDA (naar Open VLd) De Meibloemsite is maar bijgesteld na zwaar burenprotest en er wordt hier ook niet verteld dat in ruil daarvoor een mooie groene ruimte moet sneuvelen aan de kerk in Meulestede. N-VA Het groen RUP willen we niet terugdraaien. Iedereen wil natuurlijk dat het sneller zou gaan, maar er is tijd nodig voor inspraak en informatie en de budgetten moeten er zijn.

HET ASSELSBOS AAN DE WATERSPORTBAAN PVDA Wij hebben problemen met het Asselsbos, dat zal gekapt worden voor een elitaire hockeyclub, waarvan het lidgeld onbetaalbaar is voor veel Gentenaars. Meer dan de helft van de bomen zal gekapt worden en dat is voor ons echt onaanvaardbaar. Open Vld Die ‘elitaire’ sportclub heeft wel ruim tweeduizend leden. Groen RUP Halfweg, dat het juridisch kader vormt voor dit dossier, betekende voor natuur een echte meerwaarde. Er is nu zes hectare aangesloten bos en een herclustering van de natuur, bos en recreatieve deelgebieden. Dat is dus een positief verhaal. Ook Natuurpunt heeft een belangrijke rol: zij hebben hier een belangrijk deelgebied aangekocht. In de zone waar de hockeyclub bijkomende voorzieningen zal uitbouwen, blijft 80% van het bos bewaard. PVDA Dat klopt niet: de helft van de bomen zal verdwijnen. Open Vld en Groen (in koor): Dat is niet waar! CD&V Het groter geheel moet bekeken worden. We denken wel dat dit dossier goed is aangepakt.

Beleid

42

S N E P ! 2018 NUMMER 4


ALLE FOTO’S © FRANK MAES

.LUIK 4 Vragen Zal het nieuwe afrittencomplex in Baarle niet dramatisch zijn voor het project Levende Leie en de leefbaarheid van Baarle? (vraag aan CD&V en NVA) CD&V Er is een inspraaktraject geweest en momenteel wordt een Milieueffectenrapport (MER) opgemaakt. Het is afwachten wat de uitkomst hiervan is. Er worden ook nieuwe alternatieven bestudeerd. We kunnen nog geen uitspraken daarover doen. N-VA We moeten de uitwerking van de verschillende scenario’s afwachten. Er wordt wel rekening gehouden met de buurt en natuur. Maar afwachten is de boodschap, want er is nog geen keuze gemaakt. Hoe staan jullie tegenover de grote verkoop van gronden van OCMW Gent in Zeeland aan Fernand Huts? (vraag aan sp.a en Groen) Sp.a De OCMW-gronden die aan Huts zijn verkocht, veranderen niet van functie en blijven in landbouwgebruik. De keuze was om te verkopen in één lot. We hebben met de opbrengst sociale doelstellingen gerealiseerd, zoals een woonzorgcentrum, assistentiewoningen en lokale dienstencentra. We maken een duidelijk onderscheid tussen twee zaken: de gronden buiten Gent willen we verkopen om met de opbrengst te voorzien in sociale noden; gronden in Gent zullen we niet verkopen, maar daarmee willen we maatschappelijke meerwaarde creëren voor biolandbouw, natuur en sociale tewerkstelling. Die gronden zullen ook dienen om een flankerend beleid op te zetten in het kader van het RUP Groen. Momenteel wordt die laatste keuze ook in de ruimere omgeving van Gent gehanteerd. We kiezen dus voor enerzijds winstmaximalisatie, maar anderzijds ook voor maatschappelijke meerwaarde. Groen We willen de OCMW-gronden wel steeds meer inzetten voor een gebruik door en voor de Gentenaars zelf. We pleiten ervoor om een voedseldistributiesysteem op te zetten, dat het mogelijk moet maken de korte keten te garanderen. Waarom geen systeem installeren om subsidies op andere manieren te verstrekken? Bijvoorbeeld door inspraak te geven bij de besteding van subsidies. (vraag aan Open Vld) Open Vld Wij vinden dat geen goed idee. Het doet mij denken aan Duitsland, waar mensen zelf kunnen bepalen waar hun belastinggeld

naartoe gaat. Als het aan de burgers overgelaten wordt om te beslissen waar de subsidies of belastingen naartoe gaan, zouden essentiële zaken uit de boot kunnen vallen. We willen dus geen ‘poppolls’ voor subsidies of ‘televoting’-systemen om te bepalen waar het belastinggeld naartoe gaat. Anders zullen bepaalde dingen ondergesneeuwd raken, zoals cultuur. De politiek moet haar verantwoordelijkheid nemen. We zijn wel gewonnen voor crowdfunding.

Waarom vorderen sommige projecten zoals groenpolen zo traag? Hoe komt het dat de Groenpool Oud Vliegveld Oostakker-Lochristi zelfs nog niet echt van start is gegaan? (vraag aan CD&V, Groen en sp.a) CD&V We vinden dat er voldoende tijd moet zijn voor inspraak en overleg. Zeker met het middenveld. Dat is voor ons heel belangrijk. We willen de participatie in tegenstelling met vandaag zo vroeg mogelijk organiseren: je moet iedereen zo snel mogelijk betrekken en rekening houden met verschillende (belangen)groepen. Groen Het is wel belangrijk om te melden dat de Vlaamse overheid de trekker is in de groenpool Oud Vliegveld, net zoals in het Parkbos en de Vinderhoutse Bossen. Gent is enkel trekker voor de groenpool Gentbrugse Meersen en daar is de laatste jaren wel heel veel vooruitgang geboekt. We zijn wel partners in de verschillende groenpolen en willen druk blijven uitoefenen om de realisatie van de groenpolen waar de Vlaamse overheid trekker is, sneller te laten verlopen. Ook Natuurpunt speelt hier een belangrijke rol. In de Vinderhoutse Bossen, het Parkbos en de Gentbrugse Meersen gaat het de laatste tijd heel goed vooruit, ook dankzij Natuurpunt. Sp.a We vinden het heel goed dat er veel aandacht gaat naar de uitbouw van robuuste groenpolen. Ook hun functie als klimaatbuffer is erg relevant. Er is hoe dan ook veel werk geleverd, ook bij het aanpakken van de klimaatproblemen. Er zijn duidelijk nog meer groengevels, groenslingers, parken en meer groen nodig. Maar ook belangrijk - en dat is nog niet aan bod gekomen - is de cruciale rol van water in de stad. We moeten nog meer inzetten op groen-blauwe netwerken. Natuurlijk moeten we ook verder werken aan andere maatregelen, zoals isolatie van woningen. Groen Klimaatadaptatie is belangrijk. Groen is voorstander van ontharding. Er zijn in Gent al enkele mooie voorbeelden gerealiseerd, maar er moet nog veel meer gebeuren.

43 Beleid

2018 NUMMER 4

SNEP!


gratis gra a tis t pr proeflessen r oeflessen KINDEREN, JONGEREN JONGEREN & VOLWASSENEN VOLWASSENEN ZONDAG ZOND AG

03.02

GGALVESTONSITE ALVESTONSITE GENT | HURSTWEG 8 BIJ W WIEDAUWKAAI IEDAUWKAAI ((TOEGANG TOEGANG VIA BUITENSINGEL BUITENSINGEL))

Bezoek Bez ezoek onze onz on e webshop webshop e hop op p eur eurabo.be e ab .be abo be Voor kwaliteitsproducten van eerlijke handel moet je in de Oxfam-Wereldwinkel zijn. Deze producten komen van vakmensen die hun werk grondig, in goede omstandigheden en met liefde doen. En dat proef je. Zo bewijst Oxfam dat eerlijke en duurzame handel mogelijk is, zonder dat je je manier van leven hoeft aan te passen.

Bio-ecologisch Bio-ecologische he materialen materialen v voor oor energiezuinige houtbouw ener giezuinige e houtb ouw en renovatie renovatie

Steico St eico flex FSC®

Isokurk Isok urk

pro pr o clima

Houtwolisolatie Hout wolisolatie

Vloer-- en muur Vloer muurisolatie isolatie

LLuchtdichting uchtdichting

• •

10 %

Oxfam-Wereldwinkel Mariakerke Brugsesteenweg 526 NIEUW : VERRUIMDE OPENINGSUREN di: 15-18u. woe: 9:30-12:30 & 13:30-18u. do: 15-18u. vr: 9:30-12:30 & 13:30-18u. za: 9:30-12:30 & 13:30-18u. zo: 9:30-12:30 Tel.: 0487 907 263 mariakerke@oww.be

gratis gratis advies aan zzelfbouwers! elfbouwers! isolatie opleiding gen: eurabo.be/opleidingen eurabo.be/opleidingen isolatie opleidingen:

n g voor leden va k rting 10% ko t nt un pu urrp uu na nattu

Wereldwinkel Mariakerke

NGG ATIIEEKKOORRTTIIN IS OL AT

EXTRA OPENINGSUREN eindejaarsperiode Alle dagen open van woensdag 12 december tot en met maandag 31 december doorlopend van 9.30-18 u. Ook open op Koopzondag 23 december en 30 december tot 17u. Dinsdag 25 dec. en 1 januari gesloten. GESLOTEN op zondagnamiddag 16 december.

Wij kiezen Wij kiezen vvoor oor vverantwoord erran a twoord bosbehee bosbeheer. err. U ook?

ROK 52 - P ROK Pont ont W West est 112 B-9600 B -9600 Ronse +32(0)55 23 51 40

W Wiedauwkaai iedauwkaai 87 B B-9000 -9000 G Gent ent +32(0)9 216 46 40

inf info@eurabo.be o@eurabo.be w www.eurabo.be ww.eurabo.be

44

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Rozenbottelraadsels

Struinend door onze mooie Gentse natuur valt het me op hoeveel rozenbottels er dit jaar aan de struiken hangen. Even bekruipt me de zin om een deel te oogsten om er – net als vroeger – gelei en snoepjes mee te maken, maar ik besluit de overvloed volledig aan de vogels en andere bottelliefhebbers uit onze fauna over te laten. Noem een rozenbottel nooit zomaar een vrucht. De ‘pitten’ die je binnenin vindt, zijn de eigenlijke vruchten: dopvruchtjes die elk één zaad bevatten. Als je een wilde roos van naderbij bekijkt, zie je dat de bloembodem een schoteltje vormt. Boven aan de rand van dat schoteltje staan de kelk- en kroonbladen en de meeldraden. Maar de stampers beginnen lager, de vruchtbeginsels die later tot vruchtjes zullen rijpen, staan samen op de bloembodem. Als de roos verwelkt, groeit de bloembodem uit tot de rozenbottel

die de vruchtjes omvat. De rozenbottel is dus geen echte vrucht maar een schijnvrucht. Met een beetje geluk zie je aan de bovenkant van de bottel nog de vijf kelkblaadjes van de verwelkte roos hangen. Twee van die kelkblaadjes zijn aan beide kanten gerafeld, eentje is slechts aan één kant gerafeld en twee zijn gaafrandig. Misschien herken je ze in dit oude Romeinse raadseltje: “Vijf broers zijn wij, in één nacht geboren, twee dragen een baard en twee zijn geschoren, één heeft slechts een halve baard, wie zijn wij?” Oh ja, de kleine vruchtjes staan vol haartjes die behoorlijk veel jeuk kunnen veroorzaken als ze onder je kledij op je huid terechtkomen. Jeukpoeder wordt dan ook gemaakt van rozenvruchtjes, maar laat ons dat geheimpje maar niet voortvertellen…

45 Natuurweetje

2018 NUMMER 4

SNEP!


Vorig jaar bestond Natuurpunt Gent vijftien jaar. Om die verjaardag te vieren, organiseerden we in het NMC De Bourgoyen een tentoonstelling met foto’s en verhalen van leden. Dit jaar richten we in deze rubriek de schijnwerpers op hun leven en passies.

Een leven vol muziek en… natuur © CHRIS BALCAEN

Een mooie gevel in de kleur van blauwe regen. Een verzorgd geveltuintje en een flyer over het muziekfestival Klinkeroever voor de ramen. Hier woont duidelijk een artistiek natuurliefhebber. Bij het binnenkomen verbaast het mij niet dat de woonkamer uitgeeft op een weelderige binnentuin met gezellige hoekjes. Muziek, sociaal engagement en liefde voor de natuur zijn thuis in de familie Haghebaert.

Yvan Haghebaert

Yvan en zijn vrouw Greet zijn geboren en getogen in West-Vlaanderen. Hij studeerde voor Industrieel Ingenieur aan de Hogeschool in Kortrijk. Zij studeerde af in het vakgebied Textiel - Scheikunde. Beiden leerden elkaar kennen in een club voor folkmuziek in Kortrijk. Na een intermezzo in Antwerpen waar hij aanvankelijk werkte, kwam Yvan naar Gent om te trouwen met zijn Greet die daar intussen aan Sint-Lucas Regentaat Plastische Kunst studeerde. Ze besloten zich definitief in Gent te nestelen in een huis met een tuintje. “Dicht bij de vele culturele mogelijkheden van de stad en toch omringd door natuur”, zegt Yvan, die tevreden rondkijkt in zijn eigen getemde wildernis en zich gelukkig prijst met de hoge bomen van de buren die zorgen voor groene geborgenheid. Greet vond uiteindelijk haar gading in de sociale sector. Al dertig jaar werkt ze voor IN-Gent, een organisatie voor inburgering en integratie. “En bij mijn pensionering wil ik daar verder werken als vrijwilliger”, voegt ze er stellig aan toe. Yvan, al wat ouder en dus vroeger op pensioen, stortte zich volop in de muziek. Hij speelt gitaar en treedt op in verschillende bands – het muziektheater The Broken Circle Breakdown, Songhunter, Between Bars, The Sunset Bunch – voor festivals of privéfeestjes. In de zitkamer staat een kostbare verzameling snaarinstrumenten en blokfluiten van over de hele wereld, naast oude lp’s, cassettes en cd’s, de hele muziekevolutie vanaf zijn prille jeugd tot nu. Een andere liefhebberij is kajakken, waarmee hij zich uitleeft in de natuur.

In de schijnwerpers

Hoelang ben je al lid van Natuurpunt? Yvan: Zeker al twaalf jaar. De echte ommezwaai naar natuurbeleving kwam er tijdens een tochtje op het eiland Skye, in Schotland, waar het krioelde van kwetterende vogels. Toen kende ik nog niet zo veel van vogels, maar het boeide mij wel. In een winkel op het eiland kocht ik het vogelboek Birds of Britain and Europe. Daaruit leerde ik dat het scholeksters waren. Van toen af begon ik mij te verdiepen in de vogelwereld en natuur in het algemeen. Mijn collectie vogel- en natuurboeken groeide aan en regelmatig ging ik vogels spotten, gewapend met een camera en een geluidsinstallatie. Met een kleine mobilhome ging ik regelmatig met Greet of met vrienden op trektocht naar natuurgebieden waar veel vogels te vinden waren. Om mijn kennis over natuur verder bij te spijkeren, ben ik lid geworden van Natuurpunt. Wat vind je vooral belangrijk voor een vzw als Natuurpunt? De aankoop van nieuwe grond voor de ontwikkeling van natuurgebieden. Het is fantastisch dat de kracht van deze vereniging een halt kan toeroepen aan de extreme bouwwoede in Vlaanderen en dat de stukjes natuur die we nog hebben, niet vernietigd worden. In dit kader is ook educatie belangrijk om mensen bewust te maken van het belang van de natuur voor onze geestelijke en lichamelijke gezondheid. Door die bewustwording kan meer invloed worden uitgeoefend op het beleid. En chapeau voor al die vrijwilligers die

46

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Š KATIA DE ROECK

meewerken aan het beheer en zodoende het behoud en de ontwikkeling van onze natuurgebieden bevorderen.

kwamen. Noorwegen en Zweden, met de talrijke trekvogels, staan regelmatig op mijn bezoeklijstje.

Welke natuurgebieden hebben je voorkeur en neem je soms deel aan activiteiten van de vereniging? Ik ga dikwijls naar de Bourgoyen-Ossemeersen, maar ik ga ook wandelen in de Assels, de Gentbrugse Meersen of de Damvallei in Destelbergen. Dat laatste natuurgebied is zeer interessant voor allerlei insecten. Ik heb ook een cursus van Natuurpunt gevolgd over vogels. Ik ben al vogels gaan spotten in gezelschap van Geert Spanoghe en ik ging ook mee op Zeelandtocht met Natuurpunt. Maar ik neem ook deel aan andere activiteiten die aangekondigd worden in de Snep! Zo heb ik al meegewandeld op insecten- en vlindertocht. Heel boeiend vond ik bijvoorbeeld ook een vleermuizentocht in het Gentse Gravensteen. Iedereen kreeg een vleermuisdetector om de diertjes te volgen. Regelmatig gaan we ook naar de plantenbeurs in de Bourgoyen. Niet alleen om planten te kopen, maar ook voor de gezelligheid.

Spreek je soms met je vrienden over Natuurpunt? En wat wens je voor de toekomst van de vereniging? We hebben veel vrienden die natuurbewust zijn. En ja, ik spreek regelmatig over natuur en Natuurpunt. Dikwijls vraag ik vrienden mee naar de Bourgoyen-Ossemeersen om een terrasje mee te pikken. Zo kunnen we het aangename aan het nuttige koppelen. Drie jaar geleden heeft de stad het pleintje voor onze deur heraangelegd. De stad Gent maakte promotie bij de burgers om hun eigen woning te verfraaien met groen. Wij maakten van de gelegenheid gebruik om onze gevel op te frissen en het geveltuintje te vernieuwen. Sindsdien kregen we al veel mensen aan de deur met de vraag waar die blauwe verf van de gevel te krijgen is. En ze bewonderen ons geveltuintje. Toch krijgen we nauwelijks navolging in de straat, al vraagt dat weinig werk. Ik denk dus dat Natuurpunt voor de toekomst nog een belangrijke taak wacht om de mensen met allerlei acties bewust te maken van het belang van natuur, zelfs op kleine plekjes in de stad.

De natuur in het buitenland is natuurlijk eindeloos. Ik ging al vaak kajakken in de baai van de Somme, waar het wemelt van de vogels, bijvoorbeeld ook in het vogelpark van Marquenterre. Ook La Brenne is een paradijs voor de planten- en vogelliefhebbers. Tijdens het zeekajakken in Frankrijk zag ik ooit zeehonden die tot dicht bij de boot

47 In de schijnwerpers

2018 NUMMER 4

SNEP!


Vanaf 5 euro per jaar ben je al lid van Gents MilieuFront en geniet je van de vele voordelen. Op naar de stad van de toekomst!

Gents Milieu F ront

www.gentsmilieufront.be

eco plug & play pla ay tuinlodge winter en zomer z toilet - verwarming verwarming g - electriciteit kantoor - B&B - scholen sc cholen sauna www.armadilla.co.uk www armadilla.co.uk www.ar illa co uk te bezichtigen bezichtigen in Gent christophe@gpmip.com christophe@gp pmip.com

familieopstellingen

psychologe

e l svanthuyne DĞĂŶĚĞƌŝŶŐ͗ĞĞŶƐƟůůĞƚŽĐŚƚŽƉĚĞ>ĞŝĞ

ĞŶƩŽĐŚƚũĞŽƉ>ĞŝĞ͍ŶĞĐŽůŽŐŝƐĐŚǀĞƌĂŶƚǁŽŽƌĚ͍ DĞƚĚĞĞůĞŬƚƌŝƐĐŚĞƐůŽĞƉǀĂŶDĞĂŶĚĞƌŝŶŐǀĂĂƌƚƵnjĞůĨŝŶŚĂƌƚũĞ'ĞŶƚŽĨŶĂĂƌ elke eerste vrijdag van de maand, The Healing Garden Sint-Martens-Latem - 0479 89 34 06 - www.elsvanthuyne.be

48

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Kern Damvallei

49 Kern Damvallei

2018 NUMMER 4

SNEP!


Kern Damvallei

Akkerbeheer in de Damvallei In de middeleeuwen wisten ze al dat je zorg moet dragen voor de bodem. Om te vermijden dat de grond door intensieve landbouw zijn vruchtbaarheid verloor, werd een nauwgezet wisselschema gehanteerd: het drieslagstelsel. In de Damvallei beheert een aantal vrijwilligers twee akkers volgens die oude gewoonte en dat heeft al tot schitterende resultaten geleid. Dat bewijst dat het mogelijk is om ook intensieve akkers om te vormen tot soortenrijke leefgebieden. Detail uit de popp-kaart van Heusden, ± 1855. Collectie Gaston Raman.

In het kader van een Lifeproject kon Natuurpunt in 2006 met de steun van Europa een aaneengesloten blok van 8 hectare schitterende natuur verwerven in de Damvallei: De Bochten. Dit gebied is een van de meest waardevolle restanten van de Damvallei en omvat oorspronkelijke turfputten, eeuwenoude venige hooilandjes en wilgenstruwelen. Maar De Bochten grenzen wel aan het intensief bewerkte landbouwgebied De Meersakkers. Om het inspoelen van meststoffen via het kwelwater tot een minimum te beperken, besliste de kern Damvallei om een aangrenzende akker van 1,3 hectare aan te kopen en de bemesting erop stop te zetten.

De Meersakkers De Meersakkers bevinden zich op de buitenste oever van de fossiele Scheldemeander. Het hoogteverschil met de maaimeersen en turfputten ten westen en ten noorden van die akkers is duidelijk te zien in het landschap. Vandoor ook de naam ‘Meersakkers’ of ak-

kers bij de meersen. Door de hogere en dus drogere ligging was het gebied geschikt voor landbouw. Bodemkundigen zetten de Meersakkers op de kaart onder de categorie ‘homogene zandgronden met een grijs-humeuze bovengrond’. In Heusden treffen we de benaming ‘Meersakkers’ al in 1653 aan in de archieven: de kleine Meersakker van Charles Zeghers, de grote Meersakker van mevrouw van Vinderhaute en de Meersakker van ‘t Goed Ter Jacht. De pachters teelden er voornamelijk haver, rogge, tarwe, gerst, vlas, boekweit en aardappelen. Zoals het de meeste akkers in het Vlaamse landschap verging, werd die diverse teelt de laatste decennia vrijwel integraal vervangen door de intensieve monocultuur van maïs. De Meersakkers zijn tot op vandaag akkers gebleven, dankzij de inbreng van de onstuitbare werkkracht van enkele enthousiastelingen in de kern.

Drieslagstelsel en winterrogge Het eerste jaar na de aankoop door Natuurpunt bleef de akker braak en deed een deel ervan dienst als droge werkplaats bij het vrijmaken van de drassige hooilanden. Ondanks de jarenlange bemesting ontloken er uit de zaadbank vrij snel enkele typische plantensoorten van droge schrale zandgronden, zoals schapenzuring en hazenpootje, naast enkele uiterst bedreigde plantensoorten van zandige akkers met wintergraan zoals Duits viltkruid, dwergviltkruid, slofhak, enzovoort. Door de opkomst van de intensieve maïsteelt behoort de teelt van wintergraan voorgoed tot het verleden. Tot halverwege vorige eeuw was dat nog een van de meest dominante gewassen in onze streken. De typische ‘onkruiden’ van akkers met wintergraan ondergingen hetzelfde lot, waardoor ze jammerlijk bovenaan de lijst van (bijna) uitgestorven plantensoorten van Vlaanderen prijken. Het ontluiken van die soorten op de akker illustreert de enorme

Duits viltkruid

Hazenpootje

Bonte verzameling van bloeiende boekweit en bernagie, haver en zonnebloemen

© MAARTEN SCHELSTRAETE

© MAARTEN SCHELSTRAETE

© MAARTEN SCHELSTRAETE

Kern Damvallei

50

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Kern Damvallei haver, gerst en enkele bijna verdwenen gewassen als boekweit, die zich uitermate goed leent voor de teelt op droge armere zandgronden. Via het Regionaal Landschap ScheldeDurme kregen we eveneens een gratis akkervogelzaadmengsel. Want door de steeds intensievere landbouw kennen ook de akkervogels moeilijke tijden. Door dat mengsel in te zaaien op de akkerranden en de planten tijdens de winter te laten staan, kunnen ze dienen als foerageer- en schuilplek voor dieren en insecten. Het akkervogelmengsel bevat zaad van verschillende plantensoorten, onder andere zonnebloem en de minder bekende huttentut. Boekweit, bernagie, zomertarwe, vlas en haver vervolledigen het lijstje. Jongste vrijwilliger op de oldtimertractor

© HUGO VINCK

potenties voor het herstel van de flora. Daarom beslisten we om de bijna integraal verdwenen landbouwpraktijk nieuw leven in te blazen. In de lente van 2009 gingen we van start met het akkerbeheer volgens het aloude drieslagstelsel. Kort samengevat begint het drieslagstelsel met een periode dat de akker braak ligt, hierop volgt de teelt van een zomergewas en daarna die van een wintergewas. Wanneer het wintergewas is geoogst, volgt een jaar van braak. Zo is de cirkel rond en kan de cyclus weer beginnen. Het drieslagstelsel is niets anders dan de wisselteelt die we ook best toepassen in onze moestuintjes. Door de akker in drie gelijke stukken te delen, worden de teelten ruimtelijk afgewisseld. Ook de dieren hebben daar voordeel bij.

Zomergewas Voor de teelt van het zomergewas experimenteerden we met verschillende soorten zoals

Bloeiende huttentut met hommel die profiteert van de bloemenrijkdom © MAARTEN SCHELSTRAETE

Voor we de akker konden inzaaien, moesten we hem eerst bewerken. De vrijwilligers van de kern Damvallei deden dat in stijl, want we konden rekenen op een echte oldtimertractor om te ploegen en te eggen. Om de ongewenste kruiden minder kans te geven, legden we een vals zaaibed klaar. Na enkele weken werd de akker opnieuw geëgd, zodat we de al ontkiemde, ongewenste kruiden uit de bodem konden rukken. Na die bewerkingen konden we de akker inzaaien. Met een volle emmer in de hand werd het zaad met veel sierlijke armbewegingen over de akker verspreid.

Wintergewas Als wintergewas kozen we resoluut voor winterrogge, omdat die uitstekend gedijt op drogere zandgronden. Tot halverwege de jaren 1960 bestond bijna de helft van de graanteelt en 20%(!) van de totale beteelde oppervlakte in onze streken uit winterrogge, die in gemalen vorm aan de runderen werd gevoerd. Het

Het kattenpad doorheen de volledige akker. Hier het deel dat ingezaaid is met winterrogge

Fauna en flora op de akker De akker bevordert niet alleen de biodiversiteit, maar verhoogt ook de belevingswaarde voor de vele wandelaars in de Damvallei. Vaak vragen die bezoekers meer uitleg. De allerkleinsten vinden het dan weer geweldig om dwars door een akker te lopen, tussen winterrogge en zonnebloemen. De ietwat oudere bezoeker overvalt steevast een vlaag van nostalgie bij het aanschouwen van de metershoge halmen. Daarnaast trekt de akker ook andere zoogdieren aan en biedt hij een goede schuilplaats voor onder andere ree en vos. In het voorjaar vormt hij ook een echt eldorado voor bestuivende insecten. Libellen hangen ‘s morgens te drogen aan de roggestengels. De akker biedt dieren ook veel schuilmogelijkheden, zo ontdekten we hier en daar enkele vogelnesten. En als de winter toeslaat, vinden vinken en gorzen er voldoende voedsel om de winter te overbruggen. Speciaal dank aan Regionaal Landschap ScheldeDurme om ons in het eerste jaar te ondersteunen met een zadenmengsel voor akkervogels en aan de vele vrijwilligers die de akker mee onder handen namen!

Winterrogge

Drogende libel

© HUGO VINCK

© DIRKBOGAERT

© MAARTEN SCHELSTRAETE

51 Kern Damvallei

2018 NUMMER 4

gewas heeft zijn naam beslist niet gestolen, want zelfs plotse vorst met een sneeuwbui vlak na het zaaien weerhield het gewas niet om te kiemen en zich productief te ontwikkelen. Je vraagt je misschien af waarom de rogge in de winter werd ingezaaid. Nu, gewoon omdat winterrogge onder koudere temperaturen kan ontkiemen en dat biedt het voordeel dat het gewas ontkiemd de winter ingaat. Zo heeft het al een voorsprong op de ongewenste kruiden die in het voorjaar opkomen. Het resultaat mag er zeker zijn, want de rogge evolueert van prachtig grijsblauw naar goudbruin later in de zomer.

SNEP!


Werkgroep Assels

Eetfestijn zondag 17 maart

Het eetfestijn van de werkgroep Assels is intussen een jaarlijkse traditie. In 2019 keren we terug naar onze traditionele lente-editie. We kunnen opnieuw rekenen op onze bekwame kookploeg en we staan klaar om zelf de handen uit de mouwen te steken. We werken alleen met verse ingrediënten en hoofdzakelijk seizoensgroenten, vandaar: prille lentegroenten met een aangepast vleesgerecht of een vegetarische variant. Eerst kun je in de stemming komen met een lekker Gents aperitiefje en daarna heb je keuze uit de verschillende bereidingen van soepman Hans Van Doorne. Met een waaier aan zoete versnaperingen sluiten we het menu af. Zoals altijd is er voldoende keuze voor zowel vegetariërs als vleeseters. Soep en dessert zijn inbegrepen in de prijs, de drank niet. De opbrengst investeren we in de aankoop van nieuw natuurgebied in de Assels. © AN FIERS

PRAKTISCHE INFORMATIE Zondag 17 maart, Landgoed De Campagne, Gijzelstraat 12 in Drongen. Je kunt op twee tijdstippen komen: om 11.30 uur of om 13.30 uur. Prijs: 22 euro voor volwassenen, 13 euro voor kinderen tot 14 jaar, gratis tot 3 jaar. Inschrijven is noodzakelijk, want de plaatsen zijn beperkt. Je inschrijving is pas definitief bij betaling. INSCHRIJVEN Via het inschrijvingsformulier in de activiteitenkalender op www.natuurpuntgent.be. Opgelet: vermeld behalve je naam ook het aantal kinderen en volwassenen, en hoeveel mensen kiezen voor vegetarisch of voor vlees. Vergeet ook het tijdstip van je keuze niet.

Fair- Trade overzee

Herfst-special: Fruitbomen & Bloembollen van ecologische teelt

Biologisch aanbod

Ma- Vrij: 10u – 19u / Zat: 10u – 18u

Meibloemstraat 86 Gent www.akkerenambacht.be 09/311.66.10

Korte keten buurt- én stadstuinwinkel

Lokale seizoensgroenten en -fruit

Zaden, plant- en pootgoed

Duurzaam en lokaal groen

© PHILIPPE AMPE

Werkgroep Assels

52

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Werkgroep Assels

© LUC VAN BRUSSEL EN BENNY FOTO

Het familieweekend in Landgoed De Campagne, dat een theatrale Halloweenavond combineerde met de jaarlijkse familienamiddag, was een ongezien succes. Geen inspanning was te veel voor de tientallen vrijwilligers, die er een onvergetelijke ervaring van maakten voor jong en oud.

Magisch Drongen in De Campagne Familienamiddag

&

Op zaterdag kwamen meer dan 150 bezoekers griezelen in een betoverende Halloweensfeer. Groot en klein kon na de vertelwandeling door het park smullen van heerlijke pompoensoep en een spectaculaire vuurspuwshow. 's Zondags tekenden opnieuw meer dan honderd mensen present, deze keer voor de jaarlijkse familienamiddag met een waaier aan ‘herfstige’ activiteiten en lekkere verse taart.

Op de Op de Facebookpagina van Natuurpunt Gent vind je alle foto's van dit magische weekend!

© PHILIPPE AMPE

53 Werkgroep Assels

2018 NUMMER 4

SNEP!


Werkgroep Gentbrugse Meersen

Tien jaar geboortebos in de Gentbrugse Meersen Op zondag 21 oktober 2018 organiseerde de stad Gent opnieuw een plantdag voor een bijkomend stukje geboortebos in het zuidelijk deel van de Gentbrugse Meersen. Tijdens deze jubileumeditie kregen jonge ouders die in Gent wonen al voor de tiende keer de kans om een boompje te planten samen met hun kleine spruitjes. Ook nu weer zorgde de stad voor een mooi monument met de namen van de in 2017 geboren kindjes - deze keer een creatie in de vorm van vlinders.

ALLE FOTO’S © LUC VAN DAMME

De opkomst voor dit evenement was massaal. Na de officiële inhuldiging door Rudy Coddens, uittredend schepen van Openbaar Groen, gingen de mama’s en papa’s met hun kroost aan de slag, begeleid door oma’s, opa’s, nonkels en tantes. Duizenden mensen kwamen het aangename aan het nuttige paren op deze mooie zonnige dag. Doorlopend was er kinderanimatie, muziek en de mogelijkheid om van een drankje te genieten.

Meer groen? Graag! Exact een week na de gemeenteraadsverkiezingen stelden wij alweer vast hoeveel be-

hoefte de Gentse bevolking heeft aan meer groen in de nabijheid van de stad en hoe groot het draagvlak is voor het aanplanten van bos en het inrichten van natuur. We konden alleen maar hopen dat de verkozenen daar rekening mee zouden houden tijdens hun onderhandelingen voor een nieuw bestuur in Gent. Zoals altijd waren ook de vrijwilligers van onze werkgroep Gentbrugse Meersen present. Wij zetten een stand op om leden te werven en het boek over ons geliefde natuurgebied te verkopen. Bovendien begeleidden wij de families en gaven advies over het aanwezige aanbod van inheemse bomen.

Werkgroep Gentbrugse Meersen

54

S N E P ! 2018 NUMMER 4

De plantvakken voor deze tiende editie waren wat kleiner dan andere jaren, omdat de resterende beschikbare ruimte beperkt was. Het geboortebos in het zuidelijk deel van de Gentbrugse Meersen is nu helemaal vol geplant. Omdat het nieuwe bos werd aangeplant op sterk verstoorde grond, zal het wat langer duren dan normaal voor het zich ontwikkelt. Vroeger werd hier aan zandwinning gedaan en tot de jaren 1980 werd er huisvuil gestort. Die erfenis uit het verleden is nadien bedekt met een laag grond. Niettemin krijgt het eerst aangeplante stuk geboortebos dat intussen tien jaar oud is, al mooi vorm.


Werkgroep Gentbrugse Meersen

Deze laatste plantdag van het geboortebos in de Gentbrugse Meersen biedt meteen ook een mooie gelegenheid om terug te blikken op de evolutie van de groenpool. Het deel ten zuiden van de E17 werd de voorbije tien jaar volledig verworven en ingericht door de stad. De metamorfose is totaal. Van een lappendeken van landbouwgrond en door prikkeldraad versnipperde groene restruimtes met allerlei bouwsels en hokken erop, is het gebied geĂŤvolueerd tot een natuurgebied dat voor iedereen toegankelijk is, een aantrekkelijk ingerichte en gevarieerde groenpool met toenemende biodiversiteit.

Geboortebos klaar... wat nu? Maar het werk is nog niet af. In het noordelijk deel van de Gentbrugse Meersen zit de ontwikkeling en inrichting van de groenpool nog in een beginfase. Natuurpunt is hier een belangrijke partner van de stad Gent en heeft hier de voorbije jaren meer dan 15 hectare natuurgebied verworven. Hopelijk zal het nieuwe stadsbestuur tijdens de komende legislatuur een tandje bijsteken en de nodige middelen vrijmaken om ook hier een aantrekkelijk en biodivers landschap te creĂŤren, in samenwerking met Natuurpunt Gent. Ook in dit deel is aanplant van bos voorzien. Nu de stad op

zoek moet naar nieuwe percelen voor de aanleg van geboortebossen, zijn er misschien kansen in het noorden van de Gentbrugse Meersen. De balans van tien jaar geboortebos oogt alleszins zeer fraai. Enkele tientallen hectaren zijn beplant met vele duizenden bomen ter ere van meer dan tienduizend Gentse kinderen. Nu kan dit bos uitgroeien tot een toffe speelplek en groene long voor alle kleine en grote Gentenaars.

55 Werkgroep Gentbrugse Meersen

2018 NUMMER 4

SNEP!


Werkgroep Sint-Pieters-Buiten

Reigersparkje midden in de stad, voor alle generaties Al meer dan 20 jaar ligt er een kleine wildernis verborgen en afgesloten achter het Gentse Sint-Pietersstation. Al vele jaren vragen de buren om er een parkje van te maken. In 2017 werd het Reigersparkje een van de winnende projecten van het Gentse burgerbudget. Na een moeizame start raakt het project stilaan op dreef. Al vele jaren vragen de buren aan de achterkant van het Sint-Pietersstation naar een parkje in de kleine wildernis (iets minder dan 0,25 hectare) tussen de Reigerstraat en de Ganzendries. Het is het allerlaatste restje groen in de zeer dicht bebouwde en dichtbevolkte buurt tussen de Kortrijksesteenweg, de Voskenslaan en het Sint-Pietersstation. Op aandringen van de buurt besliste het Gentse stadsbestuur in 2016 om de grond aan te kopen en er een buurtpark van te maken. Buurtbewoners dienden vervolgens een voorstel in voor het Burgerbudget, om zo over middelen te kunnen beschikken om het buurtpark samen in te richten. Het werd een unieke samenwerking tussen buurtbewoners, de werkgroep Sint-Pieters-Buiten van Natuurpunt Gent, het multiculturele Lucernacollege en de vzw MozaĂŻek, een dagcentrum voor volwassenen met een verstandelijke beperking. Het

voorstel kreeg 773 stemmen en werd daarmee een van de winnende projecten. Daarna raakten de onderhandelingen tussen de stad Gent en de huidige eigenaar, de Vlaamse overheid, in het slop. Maar de buurt gaf niet op en in juni 2018 schilderden de kinderen hun dromen over het parkje op de muur. Kort daarna kwamen de stad Gent en de Vlaamse overheid eindelijk tot een akkoord. De aankoop kan evenwel pas begin 2019 plaatsvinden. Ondertussen kreeg de buurt al de toestemming om het parkje af en toe te gebruiken. Tijdens de zomer 2018 volgden er buurtzondagmiddagen met koffie en taart, en zo maakte het parkje zijn naam als park voor alle generaties meteen waar. Elke week opnieuw schoof een variatie aan generaties aan rond de picknicktafel, van pasgeborenen tot bijna-eeuwelingen. Jong en oud raakten betoverd door de rust, de geuren van de natuur, de koelte, de schoonheid van het parkje. Iedereen was het er ook over eens dat het parkje zo natuurlijk mogelijk moest blijven.

Juni 2018: kinderen schilderen hun dromen over het parkje op de muur

Werkgroep Sint-Pieters-Buiten

56

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Werkgroep Sint-Pieters-Buiten

Augustus 2018: buurtzondagnamiddag in het Reigersparkje

Klein maar waardevol In het parkje groeien oude populieren, waarvan er enkele omgevallen zijn, en een paar oude fruitbomen (peer, appel, pruim), maar ook tal van andere boom- en struiksoorten. Die wildernis is duidelijk al jaren het paradijs van de vogels, die er een veelheid van bessen en noten uit de omgevende tuinen hebben laten kiemen. Naast esdoorns, wilgen en tal van siersoorten (Japanse liguster, Lonicera nitida, Viburnum tinus, taxus, sierappel, krenteboompje en enkele thuya’s) groeien er ook jonge zomereiken, beuken, essen, notelaars, hazelaars, zoete kers, lijsterbes, éénstijlige meidoorn, rode kornoelje, hulst, vlier en rode bes. Naast de bramen en bonte gele dovenetels staan er ook kruidachtige planten die getuigen van een ver bosverleden, zoals ijle zegge, geel nagelkruid, groot heksenkruid en look-zonder-look. Verder groeien er ook bosaardbei, bleeksporig bosviooltje, vijfvingerkruid en andere planten. Helaas behoren ook enkele invasieve soorten tot het assortiment: Japanse duizendknoop, laurierkers en een fluweelboom. Naast de gebruikelijke stadsvogels als eksters, houtduiven, merels (wanneer het virus niet toeslaat), roodborstjes en kool- en pimpelmeesjes, zijn

er in en om het parkje ook al gaaien, grote bonte specht, tjiftjaf en staartmeesjes waargenomen.

Verwachtingen en bezorgdheden Alle partners in het project staan nu klaar om het parkje samen vorm te geven en te beheren. Tijdens de winter van 2018-2019 zal op drie zondagmiddagen, dit keer in het Lucernacollege in de Ganzendries, een plan worden opgesteld voor het parkje. Zowel de omliggende scholen als de buren zullen hun verwachtingen en bezorgdheden samenleggen. Er zijn veel verwachtingen, het parkje is klein en de natuur is kwetsbaar. Met de hulp van de Gentse Groendienst en het bureau voor landschapsinrichting Fris in ’t Landschap zal een plan ontwikkeld worden op maat van iedereen, van mens en natuur. Wie nieuwsgierig is naar dit proces, is van harte welkom op deze zondagmiddagen, van 14.00 tot 16.00 uur in het Lucernacollege, Ganzendries 149. Bij het verschijnen van Snep! is de eerste zondag jammer genoeg al voorbij. Die bijeenkomst was bedoeld om verwachtingen en bezorgdheden in te zamelen. Het is natuurlijk wel nog mogelijk om aan te

sluiten op zondag 20 januari, wanneer het ontwerpplan wordt voorgesteld, en op zondag 3 maart, voor de voorstelling van het definitieve plan en het maken van verdere afspraken. In de traditie van de zondagmiddagen in het parkje worden dit opnieuw gezellige bijeenkomsten voor alle generaties, met koffie, thee, fruitsap en taart. Dit parkje moet helpen om de stadsvlucht tegen te gaan en gezinnen met kinderen in de buurt te houden. Het kan de buurt leefbaarder maken voor ouderen (afkoeling in de zomer) en het zal een belangrijke plek worden voor de leerlingen van het Lucernacollege, de kinderen van de Freinetschool De Sterre-Spits en de cliënten van vzw Mozaïek. En bovenal zal het park ons allemaal samenbrengen en ons in contact houden met de natuur.

Werkgroep Sint-Pieters-Buiten: http://sintpietersbuiten.be Lucernacollege: https://lucernacollegegent.be Vzw Mozaïek: http://www.dc-mozaiek.be

57 Werkgroep Sint-Pieters-Buiten

2018 NUMMER 4

SNEP!


Š JO DE PAUW

Dag Burgemeester! We zullen het geweten hebben. Het zijn gemeenteraadsverkiezingen geweest. Straten vol megagrote koppen met een wassen glimlach en goedbedachte slogans. Een brievenbus uitpuilend van reclame voor deze of gene kandidaat. Ter informering van de burger, zoals dat heet. Maar goed, het hoort erbij; en gelukkig is dit een democratie. En nu weten we tenminste wie de nieuwe burgemeester is! Nu we het over burgemeesters hebben: het kan soms gebeuren dat je zo'n burgemeester op het water ziet dobberen. Of dat die domweg op een dak zit. Of op een paaltje. En je hebt grote burgemeesters en kleine burgemeesters. Serieus.

Studie

58

S N E P ! 2018 NUMMER 4


Meeuwenburgemeesters Het zijn een soort meeuwen, die burgemeesters. Zeldzame beesten die hier ’s winters al eens op bezoek komen. En je hebt dus effectief de grote en de kleine. Het was een zekere Duitse meneer Martens die in 1675 op zijn zeereis naar Spitsbergen de grote burgemeester zag en beschreef: “De Vleugelen sijn bleeck blauw, tot over den geheele rugge, doch aen d’eynden wit: Gelijck oock het heele Lyf wit is”. Zo. Nu weet je het. Het is een witte meeuw met blijkbaar wat blauw op de vleugels. In ieder geval, de naam ‘burgemeester’ vond die Martens wel toepasselijk omdat die meeuwen broedden op een hogere plek dan de andere meeuwen, alsof ze de baas zijn. En ze zagen er ook groter en statiger uit dan de andere meeuwen, dus een beetje burgemeester van de andere Spitsbergse vogels. In het echte leven is zo’n burgemeester-meeuw inderdaad wel een ferm bakbeest, al zijn er andere meeuwen die hier rondzweven en er ook wel imposant uit-

zien: de grote mantelmeeuw bijvoorbeeld, of de zilvermeeuw, waar die burgemeester goed op lijkt. Alleen heeft een volwassen zilvermeeuw nog zwarte vleugelpunten; een grote burgemeester heeft een smetteloos wit verenkleed. Sjiek beest. Enkel de sjerp ontbreekt nog. De kleine burgemeester is iets kleiner (het zou wel wreed zijn mocht dat niet het geval zijn) en voor de rest een beetje hetzelfde als die grote. De verschillen zijn zo subtiel dat je echt al naar details moet kijken. Iets kleiner dan een zilvermeeuw. Kortere poten, rondere kop en een kortere hals. En een wat groenachtige tint op de snavel. Het is prutswerk, dat meeuwen kijken.

Speciale burgemeesters Zo’n burgemeester tegenkomen in het straatbeeld is bij ons nog tamelijk speciaal. Beide soorten zijn meeuwen van het noorden: ze broeden in Groenland, IJsland, Spitsbergen

en Canada. Hoe kouder, hoe liever. Tijdens winterperiodes zakken ze wat zuidelijker af en komen ze al eens op bezoek in de lage landen. Zoals vorige winter, toen er eind januari 2018 een kleine burgemeester zat aan de Tolhuisbrug in Gent. Het moet daar goed zijn, blijkbaar. Dat beest foerageerde een hele periode tussen de Muide en het Houtdok en bracht een heel leger vogelkijkers en fotografen op de been. Speciaal om naar een burgemeester te komen kijken. Het is toch wat.

© JO DE PAUW

Maar die grote zat hier dus ook vorige winter. Hoewel zo’n grote burgemeester gelijk een echte ‘zeemeeuw’ meestal aan de kust blijft, was het ook in Gent prijs: Stefaan Claeys vond op 1 februari 2018 een onvolwassen exemplaar aan de Watersportbaan. Dat juveniele beest was goed herkenbaar: in tegenstelling tot andere pubermeeuwen die een nogal zwart-wit-en-alles-daartussenverenkleed hebben, ziet zo’n jonge burgemeester er uit gelijk een mokka-crème koffie. Heel dat lijf is zo’n schoon, romig kleurtje en dat valt wel op tussen al dat andere meeuwengedoe. En dus hopla, we hadden plots drie burgemeesters in Gent: een echte, en dan twee andere met vleugels en een grote bek.

Standvastige burgemeesters

© JO DE PAUW

59 Studie

2018 NUMMER 4

SNEP!

Veel meeuwen zijn nogal plaatstrouw als het gaat om overwinteringsgebieden. De meest beruchte meeuw in het Gentse was Attila, een Pontische meeuw die een tiental jaren aan een stuk in het Leeuwenhof in Drongen zat. Vanop een verlichtingspaal telde die een half jaar de auto’s op de R4 en af en toe stak die eens over en kwam hij in de Bourgoyen op bezoek. Omdat er tegenwoordig meer meeuwen geringd worden, kunnen we nu ook echt hun paspoort zien en weten we dat we jaarlijks dezelfde gasten op bezoek krijgen. Het zou dus niet verwonderen als die burgemeesters er aan denken om terug te komen en van Gent hun tweede verblijf maken. Niet schrikken dus als je deze winterperiode langs de Watersportbaan fietst en je plots een samenscholing aan het water merkt. Of je zit op tram 4 vanaf de Muide en je ziet een hele hoop volk met verrekijkers en telescopen op de kade. Ze zijn geen eendjes aan het voederen. Ze gaan geen vissen tellen. Ze zijn naar de burgemeester aan het kijken.


Ken je familie

De ooievaarsbekfamilie Ooievaars, kraanvogels en reigers behoren dan wel tot verschillende vogelfamilies, maar het zijn wel drie families met een bijzonder gemeenschappelijk kenmerk, namelijk een opvallend lange bek. Die vogelbekken inspireerden plantkundigen bij de naamgeving van de drie belangrijkste genera uit de ooievaarsbekfamilie of Geraniaceae, een echte plantenfamilie en dus niet te verwarren met de familie ooievaars of Ciconiidae uit de vogelwereld. Pelargonium De alomtegenwoordige ‘geraniums’ waarmee vlijtige vrouwen en mannen elk voorjaar weer bloembakken vullen om tuintafeltjes en vensterbanken mee op te fleuren, horen eigenlijk bij het genus Pelargonium. Pelargoniums kunnen veel verschillende geuren hebben, en ruiken naar appel, citroen en limoen, ananas, ... In de achttiende eeuw werd er flink mee gekruist om nog specialere of fijnere geuren te verkrijgen. De bladgeu-

rende pelargoniumsoorten bezitten geurige olie in kleine kliertjes op hun bladeren. Als je over die bladeren wrijft of ze kneust, komt het hele palet vrij. De naam Pelargonium komt van het Griekse pelargos en dat betekent dan weer ooievaar. In onze streken komt in het wild geen enkele Pelargonium voor, daarvoor moet je naar bijvoorbeeld Namibië of Zuid-Afrika of een andere verre, warme plek. Bij wilde pelargoniumsoorten hebben de

bovenste twee bloembladeren een andere kleur of tekening dan de onderste drie bloembladeren en soms hebben de bloemen ook een spoor, een langwerpig aanhangseltje waarin veelal nectar wordt verzameld. Geranium De bloemen uit het genus Geranium – in het Nederlands ooievaarsbekken genoemd – vinden we hier wel in het wild. Meestal roze tot paarse bloemetjes die per twee aan een

RONDE OOIEVAARSBEK © PETER DE DAUW

Studie

60

S N E P ! 2018 NUMMER 4


zachte stengel bloeien, net zoals ooievaars ook in paren broeden. De bloemen hebben vijf kelk- en vijf kroonblaadjes en tien meeldraden. Soms hebben sommige meeldraden geen helmknoppen. De planten zijn vaak flink behaard en starten met een mooie rozet van vrij lang gesteelde, gelobde of handvormige bladeren. Het geslacht Geranium heeft vruchten met snavels die vaak bijna in het verlengde van het bloemsteeltje staan, net zoals een ooievaar ook een gestrekte nek heeft in de vlucht. Onderaan die snavels zitten vijf deelvruchtjes die naar boven klappen als ze rijp zijn. Erodium Het derde genus in deze familie kreeg de naam Erodium, afgeleid van het Griekse erodios, wat reiger betekent. En hier volgt de Nederlandse naam netjes de Griekse, we noemen deze plantjes dan ook reigersbekken. De bloemetjes lijken op die uit het vorige genus. Maar wie goed kijkt, ziet vijf vruchtbare meeldraden, dat wil zeggen met helmknoppen, die voor de kelkbladeren staan, en vijf onvruchtbare meeldraden, dus zonder helmknoppen, die voor de kroonbladeren staan. Wie af en toe een reiger gadeslaat, weet dat reigers met een gebogen nek vliegen. Bij de plantjes uit het genus reigersbek staat het vruchtje, of tenminste de snavel, net als bij de reiger in de vlucht in een hoek ten opzichte van het bloemsteeltje.

BERMOOIEVAARSBEK © PETER DE DAUW

De bloemen van een reigersbek staan met meerdere bij elkaar, vergelijkbaar met de reigers die in kolonies broeden. En waar de bladeren van de ooievaarsbekken meestal rond tot handvormig zijn, zijn die van de reigersbekken veerlobbig of veervormig samengesteld.

kracht waarmee dat gebeurt, springen ze los van de middenzuilen en worden ze een flink eind weggeslingerd. Worden ze vochtig, dan strekken ze zich, drogen ze weer op, dan rollen ze weer op. Op die manier kunnen ze zich ofwel nog verder verspreiden of wordt het vruchtje letterlijk de grond ingeboord.

Reigersbekken vind je meestal op zandige grond. Heb je het geluk om zo’n plantje te vinden op het moment dat de vruchtjes rijp zijn, dan kun je vaststellen dat deze planten een heel bijzondere manier hebben om hun zaden te verspreiden. De snavel bestaat uit een centraal zuiltje met daaraan de resten van de vijf stijlen met elk een dopvruchtje. Bij rijpheid lossen deze stijlen en draait ieder stijltje zich als een kurkentrekker op. Door de

Taalweetje Viel het jullie ook al op dat pelargos vertaald wordt als ooievaar en wisten jullie dat het Griekse geranos kraanvogel betekent? Wat wij in de volksmond ‘geraniums’ noemen, zijn dus de echte ooievaarsbekken en de wilde planten die we normaal ‘ooievaarsbekken’ noemen, zijn letterlijk vertaald kraanvogelbekken! Taal en plantkundigen, het is een boeiende relatie!

REIGERSBEK © PETER DE DAUW

REIGERSBEK © PETER DE DAUW

61 Studie

2018 NUMMER 4

SNEP!


Claim the climate, een therapie Trouwe lezers weten het al langer: een optimistische kijk op de toekomst is in deze rubriek zelden te vinden. Voor ondergetekende is het glas halfvol noch halfleeg, maar een gebarsten en groezelige kroes, waaruit al lang niet meer veilig te drinken valt. “U lijdt aan zwarte gal,” zei mijn dokter. “Ik schrijf u iets voor dat uw wereldbeeld zal verbeteren.” Het was een pil van een goeie 250 bladzijden, met tabellen en grafieken. Dat is nooit mijn lievelingslectuur geweest, maar misschien kon ze me genezen van de moedeloosheid die elke dag samen met de krant in de brievenbus valt. Ooit was ik verontwaardigd en opstandig, nu rest slechts doffe berusting. “Weet u, dokter, gisteren heb ik al onze nestkastjes schoongemaakt en in meer dan de helft zaten kleine stukjes plastic.” “Plastic?” “Ja, dokter. In 2050, las ik, zal er meer plastic dan vis in de zee zitten. Wist u dat er tegenwoordig zelfs in muggen microplastics zitten?” “In muggen. Dat verontrust u?” “Het gaat helemaal fout, dokter, met de wereld.” “Leest u eerst dat boek maar eens.” Er stonden gelukkig ook quizvragen in. Het boek heette ‘Feitenkennis’. De auteurs, ene Hans Rosling, zijn zoon en zijn schoondochter, willen ons foute wereldbeeld bijspijkeren. Want wij zijn, zeggen ze, zo gefocust op negatief nieuws en op angst dat we de wereld niet correct meer zien. Wie zoals ik altijd het slechtste verwacht omdat het dan alleen maar kan meevallen, krijgt soms wel een blije verrassing, maar toch vooral een sombere kijk op het bestaan.

Terwijl ik dit schrijf, kreunt het Indonesische eiland Sulawesi onder de gevolgen van een aardbeving, met tsunami toe. Dagelijks stijgt het aantal doden en vermisten. Quizvraag: De afgelopen honderd jaar is wereldwijd het aantal doden ten gevolge van natuurrampen: A) meer dan verdubbeld, B) ongeveer gelijk gebleven, C) tot minder dan de helft gedaald. Lees even niet verder maar beantwoord de vraag.

Een zeldzame doodsoorzaak Het juiste antwoord is C. Vooral dankzij snelle, vaak internationale interventies valt er bij natuurrampen nog slechts 25% van het aantal slachtoffers in vergelijking met 100 jaar geleden. Ik had het ook mis. Dank u dokter. Want het is prettig dat mijn bijdragen aan 1212 iets opbrengen. Ik had het mis, zeggen de Roslings, omdat journalisten elke ramp verslaan alsof het de ergste ooit is. Als we kinderlijkjes van onder het puin zien halen, denken we niet helder. Sinds 2016 verschijnen er geregeld archiefbeelden van de terroristische aanslagen in Brussel en Zaventem, en van stoere para’s. Veel mensen zijn bang. Toch was terrorisme in 2016 wereldwijd slechts verantwoordelijk voor 0,05% van alle sterfgevallen. In de westerse wereld is het moeilijk een doodsoorzaak te vinden die nog minder levens kost. Gevaren die het nieuws halen, vrezen we het

Bijgedachte

62

S N E P ! 2018 NUMMER 4

meest, terwijl dat dikwijls de risico’s zijn die ons het minst bedreigen. Nog wat vragen: De afgelopen twintig jaar is het deel van de wereldbevolking dat in extreme armoede leeft: A) bijna verdubbeld, B) ongeveer gelijk gebleven, C) bijna gehalveerd. De gemiddelde levensverwachting in de wereld bedraagt: A) 50 jaar, B) 60 jaar, C) 70 jaar. Hoeveel meisjes in lage-inkomenslanden maken de basisschool af? A) 20%, B) 40% C) 60%. Alles beantwoord? Hopelijk scoort u beter dan ik. Want het juiste antwoord is telkens C. Ja dokter, het gaat beter met de mensheid dan ik dacht. Nog eentje? De VN voorspelt dat in 2100 de wereldbevolking tot 11 miljard zal stijgen. Wat is daarvan de voornaamste oorzaak? A) er zijn dan meer kinderen, B) er zijn dan meer volwassenen, C) er zijn dan meer oude mensen. Klaar? Het antwoord is B. Sinds meer gezinnen de armoedegrens ontstijgen, daalt het aantal kinderen per vrouw. Vandaag stijgt de bevolking nog, omdat elke vrouw gemiddeld 2,5 kinderen krijgt. In 2100, juichen de Roslings, krijgen we een ‘natuurlijk evenwicht’, met 2 kinderen per vrouw. Ik juich niet. Dokter, uw pil werkt niet meer! 11 miljard is toch veel te veel? Hoe moeten die allemaal eten, wonen en een elektrische fiets kunnen kopen, zoals ik?


Mirakels Dokter, terwijl ik uw pil innam, verscheen het jongste VN-rapport over de klimaatverandering. Gelooft u in mirakels, dokter? In mijn krant stond dat er wonderen nodig zijn om de temperatuurstijging tegen 2100 te beperken tot 1,5°C. ‘Plant een bos zo groot als heel Australië,’ was zo’n wonderoplossing. Kan dat, dokter? Is er dan nog wel plaats genoeg om eten te verbouwen, voor die 11 miljard? Of moet dat dan maar in het Amazonegebied? Daar verdween in 2017 bijna 8000 vierkante kilometer regenwoud, een kwart van België. De groene long krijgt een amechtige rokershoest van alle bomen die er in de fik gaan. In Brazilië is een schurk verkozen die uit het klimaatakkoord wil stappen en fors gaat schrappen in de bescherming van het regenwoud, tot jolijt en profijt van plaatselijke investeerders en westerse concerns. Kent u een behandeling tegen cynisme, dokter? Weet u wat voor mirakel er nog nodig is, dokter? Volgens de VN moet er vanaf nu tot en met 2035 jaarlijks maar liefst 2400 miljard dollar geïnvesteerd worden in hernieuwbare energie. Dat is zeven keer meer dan tegenwoordig. Zeven keer, dokter. Ziet u dat gebeuren? En weet u, dokter, zelfs als we stoppen met olie en gas te verbranden, zijn we er nog bijlange niet. Zo kan de aanmaak van staal en cement, voor de elektrische fietsen en huizen van die 11 miljard, niet zonder grote CO2-uitstoot. En kalksteen, onmisbaar voor cement, zit tjokvol CO2.

keer als hij dat aanraadde ook werkelijk had gedaan, stond die nu op een graad of tien en had ik airco moeten installeren. Ik moet zuinig zijn met water, zegt hij ook. Maar weet u nog, dokter, hoe we deze droge zomer bestookt werden met oproepen om water te besparen? Toch was juli 2018 de maand met het hoogste waterverbruik in de laatste vijf jaar. Zou het kunnen, dokter, dat we er met goede wil alleen niet komen? Frank wil dat ik zonder vliegen op reis ga. “Een vakantie in eigen land kan echt heel tof zijn,” zegt hij. Maar in dezelfde week dat eeuwig enthousiaste Frank zijn goede raad verspreidde, liet reisorganisator TUI weten dat ze voor de herfstvakantie liefst 20% meer vluchten verkochten. Zouden een kerosinetaks en een CO2-belasting niet efficiënter zijn dan reclame voor de Ardennen of Plopsaland? Schuldgevoelens, dokter, daar heb ik ook last van. Hebt u daar iets voor? ‘Eet minder vlees,’ zegt vrolijke Frank. Dat doe ik nog altijd, een keer of drie per week. Maar werkt wetgeving niet beter dan goeie voornemens? Als alleen echt diervriendelijke veeteelt toegestaan zou zijn in plaats van gesubsidieerd ‘veestapelen’, zou vlees een duur en zeldzaam extraatje zijn. Frank zou niet meer op mijn gemoed moeten werken. Want wanhoop, dokter, dat blijft mij overvallen. Er gebeurt zo weinig structureels, dokter. Economische krimp en geboortebeperking blijven onbespreekbare taboes. Waarom wel kindergeld, maar geen premie voor wie kinderloos blijft of zich na het eerste kind laat steriliseren? De kleinste voetafdruk is toch die, die nooit is gezet?

En ik dan, dokter? Moet ik ook mijn inspanningen om de klimaatverandering te stoppen verzevenvoudigen? Ik word nu al moe als Frank Deboosere weer uitpakt met tips. Hij wil dat ik de thermostaat één graadje lager zet. Als ik dat elke

Tijgers, panda’s en neushoorns Ik heb uw pil maar weer bij me genomen, dokter. Bij deze vraag: In 1996 stonden tijgers, reuzenpanda’s en zwarte neushoorns op de lijst van bedreigde

63 Bijgedachte

2018 NUMMER 4

SNEP!

diersoorten. Hoeveel van deze drie worden nu nog ernstiger bedreigd? A) een van de drie, B) twee van de drie, C) geen van de drie. Deze keer had ik het juist. Maar ik werd er niet vrolijker van. Het juiste antwoord is C. Geen van die drie boegbeelden en publiekslievelingen van WWF is er de laatste twintig jaar op achteruitgegaan. De Roslings hebben hun voorbeelden zorgvuldig gekozen en de westelijke zwarte neushoorn, een ondersoort, netjes buiten beschouwing gelaten. Want die is wel uitgestorven. Bovendien gaat het niet om die drie populaire beestjes. Bij een temperatuurstijging van 2°C in 2100 verdwijnen zowat alle koraal ter wereld, 18% van alle insecten, 16% van alle planten en 8% van alle gewervelde dieren, schrijft De Standaard. Dokter, uw pil helpt niet!

Gutmensch “Ik kan u een betoging voorschrijven. Dat wil wel eens opluchten.” “Maar dat hebt u al gedaan, dokter. Weet u nog? Vorig jaar? Hart boven Hard? Ik kreeg mijn treinticket zelfs van de ziekenkas. De Bond Moyson deed ook mee. Ik voelde me belachelijk, dokter! We waren met minder dan ooit. Een kleine tienduizend naïeve zielenpoten. Wijlen mijn moeder zei altijd dat ik een goede mens moest worden. Tegenwoordig is dat een scheldwoord, dokter.” “Probeert u het toch maar. 2 december, Brussel. Claim the climate.” Als u dit leest, is mijn behandeling voorbij. Was u er, beste lezer? Ik hoop het, want zonder u heeft mijn therapie geen schijn van kans.


Profile for Natuurpunt Gent

Snep! Winter 2018  

Afdelingstijdschrift van Natuurpunt Gent. Jaargang 17, nr. 4.

Snep! Winter 2018  

Afdelingstijdschrift van Natuurpunt Gent. Jaargang 17, nr. 4.

Advertisement