Page 1

#

3

BER JAARGANG 16 SEPTEM

2017

P E N S

!

2$ʦ22

$'.)+'ʧ0ʨʦ$'.)+37'

Afgiftekantoor Gent X 209279

DR IEM AA ND EL IJK S D VERENIGINGSBLA NATUURPUNT GENT

0 Mar iake rke pik kels traa t 34, 903 vu M. Tryb ou, p/a Drie


Snep! is het driemaandelijks tijdschrift van Natuurpunt Gent vzw. Zestiende jaargang, nummer 3 Redactieadres: Coördinatie van dit nummer: Redactieraad:

SNEP! SNEP!

Jorinde Nuytinck, Droogveldeweg 80, 9031 Drongen, jorindenuytinck@hotmail.com Lieve De Meyer Chris Balcaen, Lieve De Meyer, Tom Geerinckx, Nicole Legiest, Luc Meuris, Jorinde Nuytinck, Johan Van Belleghem en Bart Vangansbeke Snep! is het driemaandelijks tijdschrift van Natuurpunt Gent vzw. Eindredactie: Zestiende jaargang, nummer 2 Tom Geerinckx, Nicole Legiest en Lieve De Meyer Advertentiewerving: Liesbet Maroye, advertenties@natuurpuntgent.org Redactieadres: Jorinde 80, 9031 Drongen, jorindenuytinck@hotmail.com Lay-out: Els Nuytinck, De Brandt,Droogveldeweg Joke Van Damme Coördinatie: LieveEls DeDe Meyer, Jorinde Nuytinck Concept lay-out: Brandt Redactieraad: ChrisRups Balcaen, Lieve De Meyer, Tom Geerinckx, Nicole Legiest, Luc Meuris, Jorinde Nuytinck, Johan Van Belleghem en Bart Vangansbeke Foto voorpagina: van een kamillevlinder © Claude Grandsart Eindredactie: De Meyer, Nicole Legiest en Joke Van34, Damme Verantwoordelijke uitgever:LieveMaarten Trybou, p/a Driepikkelstraat 9000 Gent Advertentiewerving: Liesbet Maroye, advertenties@natuurpuntgent.org Met bijdragen van: Chris Balcaen, Philippe Bertier, Anton Christiaens, Johan de Bondt, Martine De Bruycker, Caroline De Ceuckelaire, Piet Dedecker, Edith Degraeve, An De Schrijver, Dirk De Smet, Tim De Winter, Guy Huylebroeck, Kristel Keppens, Farnoosh Khodadadeh, Concept & lay-out: Els De Brandt Iris Lauwaert, Regine Laverge, Luc Meuris, Bart Mouton, Marino Ravier, Boris Snauwaert, Maarten Trybou, Sancho, Elise Van Foto voorpagina: Gooiboeren © Marino Ravier Broeckhoven, Joke Van Damme, Bart Vangansbeke, Pieter Vangansbeke, Frederik Van Vlaenderen en Wouter Viaene Verantwoordelijke uitgever: Maarten Trybou, p/a Driepikkelstraat 34, 9000 Gent Oplage: 7000 Met bijdragen van: Marnix Aerssens, Chris Balcaen, Fieke Bendien, Joost Buyse, Anton Christiaens, Johan de Bondt, Caroline De Ceukelaire, Marc Depourcq, Elke auteur is verantwoordelijk voor de tekst vanJanssen, zijn bijdrage. van artikels is mogelijk in overleg de redactie. Tim De Winter, Noah Kristel Overname Keppens, Regine Laverge, Luc Meuris, Jorindemet Nuytinck, Johan Pieters, Sancho, Hanne Van Beneden, Beeldmateriaal: indien geen © vermeld, fotograaf onbekend alle rechten voorbehouden. Johan Van Belleghem, Joke Van Damme, Bart Vangansbeke, Pieter Vangansbeke, Frederik Van Vlaenderen, Wouter Viaene en Stijn Wastyn. Gedrukt op kringlooppapier. Druk: Druk in de Weer, Gent Oplage:

7300

Elke auteur is verantwoordelijk voor de tekst van zijn bijdrage. Overname van artikels is mogelijk in overleg met de redactie. Contactadres: Beeldmateriaal: indien geen © vermeld, fotograaf onbekend - alle rechten voorbehouden. - Gedrukt op kringlooppapier. Druk: Druk in de Weer, Gent

Natuurpunt Gent is een vereniging voor alle inwoners van Gent, Sint-Martens-Latem en Destelbergen die natuur belangrijk vinden.

Verenigingshuis De Stek

Natuurpunt Gent is een vereniging voor alle Gent inwoners Gent,waaier Sint-Martens-Latem Natuurpunt ontplooitvan een brede aan activiteiten: • ijveren voor meer natuur groen voor iedereen invinden. het Gentse, en Destelbergen dieennatuur belangrijk

• natuurbeheer in de Assels, Bourgoyen-Ossemeersen, Damvallei, Gentbrugse Meersen, Hutsepot, Keuzemeersen, Latemse Meersen, Natuurpunt Gent ontplooit een brede waaier aan activiteiten: Leeuwenhof, Malemmeersen en Rosdambeekvallei •• ijveren voor meer natuur en groen voor iedereen in het Gentse, aankopen van natuurterreinen, •• natuurbeheer in Bourgoyen-Osse meersen,Latemse Meersen, geleide wandelingen in eigen terreinen, toffe excursies, Gentbrugse Meersen,Leeuwenhof, Keuzemeersen, Assels en voordrachten, cursussen, • Damvallei onderzoek (vogels, planten, …), publiceren van rapporten. • aankopen van natuurterreinen,

worden van Natuurpunt Gent? Stort 27 euro opexcursies, BE35 8904 3406 5937 • Lid geleide wandelingen in eigen terreinen, toffe (BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent voordrachten, cursussen, Geef je nieuwe adres, samen met je lidnummer door aan • Verhuisd? onderzoek (vogels, planten, …), publiceren van rapporten. jan.vandenbergh@natuurpunt.be Domicilieer je lidgeld.

Lid worden van Natuurpunt Gent? Stort 27 euro op BE35 8904 3406 5937 Zo verlagen we de administratiekosten en met het uitgespaarde bedrag kunnen

(BIC VDSPBE91) van Natuurpunt Gent we meer doen voor de natuur. Een formulier vind je op www.natuurpuntgent.be Verhuisd? Geef–jeWord nieuwe bij Doe mee! lid. adres, samen met je lidnummer door aan jan.vandenbergh@natuurpunt.be

Driepikkelstraat 34 – Gent (Mariakerke)

Onthaalcentrum De Stek, tel. 09/227.22.94 – e-mail: gent@natuurpunt.be Joke Van Damme, Ravier, • Weekdagen vanMarino 9.00 tot 17.00Edith uur Degraeve en Lena Vandegejuchte Driepikkelstraat 34 – Gent (Mariakerke) • Graag na afspraak tel. 09/227.22.94 – e-mail: gent@natuurpunt.be • Weekdagen van 9.00 tot 17.00 uur In het NMC (Natuur- en Milieucentrum) De Bourgoyen verzorgt Natuurpunt • Graag na afspraak Gent samen met de stad Gent het onthaal. Natuurpunt Gent houdt er ook een (Natuur en Milieucentrum) De Bourgoyen verzorgt Natuurpunt Incafetaria het NMC open. Je vindt NMC De Bourgoyen in de Driepikkelstraat 32 (een Gent samen met dede stad Gent het onthaal. Natuurpunt Gent houdt er ook met een het cafetaria zijstraat van Brugsesteenweg) te Gent (Mariakerke). Bereikbaar open. Je vindt NMC De Bourgoyen in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de openbaar vervoer, bus 3, halte Driepikkelstraat. Brugsesteenweg) te Gent (Mariakerke). Bereikbaar met het openbaar vervoer, Onthaal: 09/216.44.78 bus 3, halte Driepikkelstraat. • weekdagen van 1 april tot 30 sept: 9.00 tot 12.00 uur en 13.00 tot 18.00 uur Onthaal: 09/216.44.78 • weekdagen van 1 oktober tot 31 maart: 9.00 tot 12.00 en 13.00 tot 17.oo uur ••weekdagen vanfeestdagen: 1 april tot 30 sept:tot 9.00 totuur 12.00 uur en 13.00 tot 18.00 uur weekends en 14.30 18.30 • weekdagen van 1 oktober tot 31 maart: 9.00 tot 12.00 en 13.00 tot 17.oo uur Cafetaria: 09/216.44.79 • weekends en feestdagen: 14.30 tot 18.30 uur • alle werkdagen van 11.30 tot 17.00 uur Cafetaria: 09/216.44.79 • op zaterdag, zondag en feestdagen van 14.30 tot 18.30 uur •Website: alle werkdagen van 11.30 tot 17.00- uur www.natuurpuntgent.be Mail: nmc@natuurpuntgent.org • op zaterdag, zondag en feestdagen van 14.30 tot 18.30 uur Website: www.natuurpuntgent.be - Mail: nmc@natuurpuntgent.org

Domicilieer je lidgeld. Zo verlagen wevan de administratiekosten met het Giften voor de aankoopprojecten Natuurpunt Gent zijnen welkom op uitgespaarde bedrag kunnenwe meer doen voor de natuur. Een formulier vind je rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer. Vermeld als op www.natuurpuntgent.be bij Doe mee! – Word lid. mededeling ‘Gift + het projectnummer van je keuze’.

Werkgroepen en kernen: Werkgroep Assels, en Marijke Verstraelen, 09/226.05.67 Werkgroepen kernen: assels@skynet.be Werkgroep Assels, Marijke Verstraelen, Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen, Johan Pieters, Tel. 09/226.05.67 - assels@skynet.be

Assels 6651 - Bourgoyen-Ossemeersen 6613 - Gentbrugse Meersen 6682 - Hut-

Giften

sepot 6689 - Keuzemeersen - LatemseGent’ Meersen - Leeuwenhof 6638 voor aankoopproject nr. 3615 6624 ‘Natuurfonds voor 6629 aankoop van natuurgebieden in Gent,6678 Sint-Martens-Latem en Destelbergen zijn welkom - Oude Moervaartarm - Overmeersen 6694 - Rosdambeekvallei 6691op rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer vzw, Voor giften vanaf 40 euro ontvang je een fiscaal attest. met de mededeling ‘gift project 3615 - natuurfonds Gent’. Domicilieer je gift. Ben je lid van Natuurpunt en domicilieerde je je lidgeld, dan Domicilieer je gift. Ben je lid van Natuurpunt en domicilieerde je je lidgeld, dan kun je ook je gift domiciliëren. Samen met het lidgeld gaat je gift elk jaar in kun je ook domiciliëren. met hetbij lidgeld gaat je gift elk jaar in december vanjejegift rekening. VraagSamen een formulier ward.stulens@natuurpunt.be. december van je rekening. Vraag een formulier bij ward.stulens@natuurpunt.be.

Colofon

Edith Degraeve, Annelies Janssens, Marino Ravier en Joke Van Damme

Contactadres:

2

Werkgroep Bourgoyen-Ossemeersen, Johan Pieters, 09/216.44.78 johanpieters@proximus.be Tel. 09/216.44.78 Piet - johanpieters@proximus.be Werkgroep Sint-Pieters-Buiten, Dedecker, 09/221.51.79 Werkgroep Sint-Pieters-Buiten, Piet Dedecker dedecker.piet@gmail.com Tel. 09/221.51.79 - dedecker.piet@gmail.com Werkgroep Gentbrugse Meersen, Marnix Aerssens, Werkgroep Gentbrugse Meersen, Marnix Aerssens, 0477/68.88.48 secretariaat@wgbm.be Tel. 0477/68.88.48 - secretariaat@wgm.be Kern Deurle-Latem, Frederik Van Vlaenderen en Pieter Van Bulck, info@natuur. Kern Deurle-Latem, Frederik Van Vlaenderen en Pieter Van Bulck, deurlelatem.be, 0479/64.44.91 (Frederik) Tel. 0479/64.44.91 (Frederik) - info@natuur.deurlelatem.be KernDamvallei, Damvallei,Tel. 09/252.39.20 info@damvallei.be Kern 09/252.39.20 - info@damvallei.be

S N E P ! 2017 NUMMER 3


INHOUD 4

Agenda

9

Aankondigingen

Veel ambities Bart Vangansbeke, beleidsverantwoordelijke

9 Tentoonstelling: Natuurfotografie 10 Bomen- en struikenverkoop 12 Dag van de Natuur

Geschonden vertrouwen Natuurpunt Gent wil de komende jaren op verschillende plaatsen in en rond Gent mee Vangansbeke, beleidsverantwoordelijke het Bart verschil (helpen) maken op het vlak van natuur- en landschapsbescherming. Samenwerking is daarbij het sleutelbegrip.

13 Opening Groene Halte in Drongen 14 Magische natuur in de Assels

INHOUD

15 Winteravond: De natuur in Iran 16 Verslagen 4 Vogelweekend Agenda 16 in Noord-Limburg 11

Aankondigingen 18 Feest van het lieveheersbeestje 11 Nachtvlinderavond 18 Nachtvlinders in de Bourgoyen 11 Plantencursus 19 Expeditie Natuurpunt 12 Expeditie Natuurpunt 12 De Gooiboeren 20 Vereniging 13 Nacht van de vleermuis 20 Natuurpark Levende Leie 14 Verslagen 24 Stem Hutsepot! 14 Buurtwandeling 27 Verjaardagsfeestjes voor kleuters 15 Infoavond Tougoupeul 17 DeenGooiboeren 27 Kalender agenda 2018 18 Plantenbeurs 28 Natuurweetje 20 Vereniging 28 Natuurpuntvlees 20 Gent Zonnestad 29 Portret: Hans Van Doorne 21 Portret Uitneembare 23 wandelfolder Aankoop Rijvissche 24 Toekomst Gentbrugse Meersen loods Apolinaris 31 Beleid25 Sanering zuurteerstort 26 Beleid 31 Ruimte voor Gent 26 Samenwerking met een januskop? 32 Bescherming Moervaartvallei 29 Structuurvisie 2030 34 Beheer 31 Gemeenteraadsverkiezingen 32 Milieu 34 Herstel van soortenrijke gras34 In de schijnwerpers landen in de Gentbrugse Meersen 36 Werkgroep Assels 38 Milieu 37 Werkgroep Gentbrugse Meersen 38 Natuurpunt & de commons 37 Het Gentse Zwin 41 Tweedehandsbeurs 40 In de schijnwerpers 42 Boek: Voor elk wat wilds 42 Kern Damvallei 43 Kern Deurle-Latem 42 Forse groei van de Damvallei 43 Speelgroen Westerplas 45 Reuzenbalsemientrekavontuur 44 Bloemenmarkt 46 Werkgroep Gentbrugse Meersen 45 Beheerwerken Westerplas 46 Opening Kern Damvallei 47 zuidelijk deel 48 Begrazing Werkgroep 48 doorSint-Pieters-Buiten bioboeren 50 Studie 50 Kern Deurle-Latem 50 De zwaluwstern 53 Werkgroep Sint-Pieters-Buiten 52 Lieveheersbeestjes 54 Studie: de ekster 56 Bijgedachte 58 SNEP!sels raadselhoek 56 Bijgedachte 59 Lezersbrief

58 SNEP!sels raadselhoek

Via Snep! heb je waarschijnlijk wel kunnen volgen

De opstart van het Natuurpark Levende Leie hoe er op het vlak van natuur, bos en groen de op 24 september eensamenwerking sprekend voorbeeld laatste jaren een is prima is gegroeid vantussen dit streven. Door samenwerking willen we de stad Gent en Natuurpunt Gent. Die samenwerking heeft geleid tot heel veel een robuust aaneengesloten natuurgebied resultaten op het Die terrein. En dat is een bijzonder realiseren in de Leievallei tussen Deinze en Gent. samenwerking gebeurt goede zaak, want bijkomende natuur-, boszowel binnen als buiten Natuurpunt. Natuurpunt Gent, met inbegrip vanen groengebieden zijn belangrijk voor alle Gentenaars. Meer en betere natuur en bos zijn werkgroep Assels en kern Deurle-Latem, slaat samen met buurafdeling verhogen de leefbaarheid en de gezondheid van de stad en al haar inwoners, ongeacht Deinze de handen in elkaar voor dit ergfinanciële ambitieuze project. Verder werken we huidskleur, afkomst, politieke voorkeur, en maatschappelijke status. daarvoor ook samen met de plaatselijke overheid over de gemeentegrenzen Een van de sterkste instrumenten voor die realisaties zijn de stedelijke heen, in Gent, Sint-Martens-Latem en Deinze. En bovendien zijn in dit verhaal aankoopsubsidies waarop Natuurpunt kan rekenen bij de aankoop van natuurgebied. ook nog veel partners welkom Heel wat andere functies Tijdens deandere huidige legislatuur hebben ween al nodig. tientallen hectaren natuur aangekocht. zoalsDoor recreatie, landbouw, cultuur, erfgoed en horeca hebben hun bestaansde uitstekende samenwerking gebeurde dit op een manier die zowel voor de stad rechtals invoor de Leievallei kunnen allemaal steentje bijdragen. Natuurpunten en ook voor de Vlaamsehun overheid financieel voordelig is. De aankopen waren immers maar mogelijk dankzij de financiële inbreng van de drie

In hetpartners: kader van een ander ambitieus project in het noorden van het Gentse, Vlaanderen en Gent verstrekken aankoopsubsidies en Natuurpunt Gent levert in dezelf Moervaartvallei, is dan weer een unieke samenwerking tussen ook een niet geringe inspanning. In sommige gevallen staan weopgezet zelf in voor meer de landbouworganisaties en de natuurbehoudverenigingen onder dan de helft van het aankoopbedrag, via opbrengsten uit activiteiten en deleiding vele giften vanOost-Vlaamse onze donateurs. gouverneur Jan Briers. Samen met de gemeentelijke van de overheid in Gent, de Vlaamse Een ander recentWachtebeke voorbeeld vanen dieMoerbeke, puike samenwerking met deLandmaatschappij stad vinden we in en dedehaven van Gent wordt werk gemaakt een met Gentbrugse Meersen. Hetdaar gezamenlijk uitgegevenvan boek De Moervaartvallei Gentbrugse Meersen, voor elk wat wilds bewijsten datlandbouwgebieden een constructieve samenwerking schitterende (nieuwe) natuurgebieden die allebei meer rechtszekerkan opleveren.Gent kiest in dit project voor de uitbouw van een heid resultaten krijgen. Natuurpunt Denatuurgebied combinatie van de expertise van beide partners heeft totin een prachtig resultaat nieuw in de noordelijke Moervaartvallei Gent en deels in geleid. Dit boek is aanbevolen lectuur voor iedereen wie interesse heeft voor de Wachtebeke. Gentbrugse Meersen en de uitbouw van het gebied als een van de Gentse groenpolen.

Het bundelt zowat alle informatie Gentbrugse Meersen in een aantrekkelijke Een derde project situeert zich inover het de Parkbos, in het deelgebied Rijvissche. vorm. De opbrengst van de verkoop zal Natuurpunt Gent integraal besteden aan Ook daar gaat Natuurpunt Gent voluit voor een aaneengesloten natuurgebijkomende aankopen in deze Gentse groenpool. bied. Bovendien willen we hier extra openbare ruimte creëren voor onthaal, In deze en Snep! kun je echter samenwerking tussen de dit stadproject Gent en informatie ontmoeting inook en lezen ronddat de de loods Apollinaris. Voor Natuurpunt Gent in de Gentbrugse Meersen een knauw heeft gekregen. Natuurpunt werken we intens samen met de verschillende Parkbospartners – en in heten Natuurpunt Gent zijn bijzonder ontgoocheld dat de begrazing in het zuidelijk deel van kader van het burgerbudgetproject met nog heel wat andere externe partde groenpool niet aan ons is gegund. Dat begrazingsproject was ons nochtans op ners.het Alslijflid van Natuurpunt Gent kan ook jij ons een duwtje in de rug geven geschreven door onze jarenlange ervaring met natuurbegrazing overal in doorVlaanderen. te stemmen burgerbudgetproject ‘Degeval Hutsepot, een gezellige Hetvoor is opons zijn minst merkwaardig en in elk bijzonder ontgoochelend mengelmoes van functies’.niet Kijk vlug op pagina 26 hoe je–dit kunt doen! dat dit begrazingsbeheer is toegewezen aan Natuurpunt nochtans ‘de eerste partner van de stad Gent voor natuurprojecten’, zoals het bestuursakkoord zo

Verder in deze Snep! lees je nog veel meer over deze drie nieuwe ambitieuze hoopgevend vermeldt. projecten van Natuurpunt Gent. Natuurlijk werken we daarnaast ook voort Verder in deze Snep! gaan we hier nog dieper op in. We verklaren ook waarom we dit aan de uitbreiding van onze bestaande natuurgebieden. Zeker het vermelden een gemiste kans vinden voor de natuur in de Gentbrugse Meersen. Wij hopen alvast waard zijn de belangrijke en grote aankopen in de Damvallei, net voor de dat het bij deze ene uitschuiver blijft en dat de uitstekende samenwerking van de zomer van 2017. Diemooi vormen eenkan ongelooflijke mooie Ooknatuur, hiervoor voorbije jaren een vervolg krijgen ten gunste vanaanwinst. meer en betere is jullie steun – via een gift op het aankoopproject van de Damvallei – meer bos en groen voor iedereen. dan welkom en erg nodig.

3 Redactioneel

2017 NUMMER 3

SNEP!


HALF SEPTEMBER TOT EN MET DECEMBER 2017

Onze activiteitenkalender vind je ook op www.natuurpuntgent.be. Om geen enkele activiteit te missen, neem je een abonnement op Digisnep, de digitale nieuwsbrief van Natuurpunt Gent. Stuur je e-mailadres naar gent@natuurpunt.be en geen activiteit gaat nog onaangekondigd voorbij!

Activiteiten De activiteiten van Natuurpunt Gent staan open voor alle leden en geïnteresseerden. In onze agenda vind je ongetwijfeld iets naar je smaak. Van gezellige natuurbeleving tot diepgaande natuurstudie, Natuurpunt Gent biedt het allemaal.

15.09 tot 15.12 Tentoonstelling natuurfotografie

HOOIWAGEN © EDWIG VANHASSEL

Tentoonstelling met de mooiste beelden uit de 4186 inzendingen van meer dan 1200 deelnemers aan de Natuurpunt Fotowedstrijd 2016. Een jury selecteerde de mooiste foto's in de vier categorieën macro, water, mens en natuur en 7 seconden natuurfilm. Een deel van deze tentoonstelling is dit najaar te zien in het NMC De Bourgoyen, het andere deel in het Bosinfocentrum in Het Leen in Eeklo. NMC De Bourgoyen: elke werkdag van 9.00 tot 17.00 uur, in het weekend van 14.30 tot 18.30 uur. Bosinfocentrum Het Leen: van dinsdag tot zondag van 9.00 tot 12.00 uur en van 13.00 tot 17.00 uur. www.hetleen.be. Zie ook pagina 9

SEPTEMBER 2017 in de Gentbrugse 24.09 Fietstocht Meersen Vandaag fietsen we rond het Gentse Zwin. Uiteraard gaan we dieper in op het belang van dit zoetwatergetijdengebied en bekijken we de natuur rond de Schelde. Afspraak met de fiets om 14.30 uur op de parking in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Terug ten laatste om 17.00 uur. Breng afhankelijk van de weersvoorspelling regenkledij mee en eventueel verrekijker en fototoestel. Meer info op www.wgbm.be.

Activiteit voor het hele gezin

Werkdag

24.09 Startmoment Natuurpark Levende Leie

Op zondag 24 september stellen we het Natuurpark Levende Leie voor aan het grote publiek. Dat doen we aan de hand van vier gelijktijdige geleide wandelingen, verspreid over de drie gemeenten van de Leievallei. De gidsen geven informatie over het Natuurpark, de bijzondere geschiedenis van de Leiestreek en de samenwerking tussen de verschillende Natuurpuntafdelingen en de toekomstige partners. Elke wandeling maakt minstens gebruik van één veerpont over de Leie. Alle wandelingen starten stipt om 14.00 uur en duren 2 tot 2,5 uur. Aangepaste kledij en schoeisel zijn nodig. Iedereen is welkom op een van de startpunten in Deinze, Sint-Martens-Latem of Drongen. Achteraf bieden we een drankje aan om de opening van het Natuurpark Levende Leie feestelijk te vieren. Alle info op pagina 23

Film- of dia- of infoavond

Agenda

4

S N E P ! 2017 NUMMER 3

Excursie

Voor wie graag wil bijleren over gewone en bijzondere beestjes en plantjes, over natuur en landschap


Het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen, waar Natuurpunt Gent samen met de stad Gent het onthaal verzorgt en ook de cafetaria uitbaat, is de uitvalsbasis voor veel activiteiten. Je vindt het NMC in de Driepikkelstraat 32 (een zijstraat van de Brugsesteenweg) in Gent (Mariakerke), gemakkelijk bereikbaar met het openbaar vervoer: Lijnbus 3, halte Jutestraat. Er is een ruime fiets- en autoparking.

We spreken af om 13.30 uur aan de ingang van de Bourgoyen aan de oude spoorwegberm, Coppestraat, Gent. Voorzie kledij die tegen een stootje kan. Meer info bij Pieter via pietervangansbeke@gmail.com

OKTOBER 2017

01.10

Graslandbeheer met de Gooiboeren Op zondagnamiddag 1 oktober nemen we enkele graslanden in de buurt van de spoorwegberm in de Bourgoyen-Ossemeersen onder handen. We willen de bodem verschralen en bijkomende kansen bieden aan kwetsbare plantensoorten. Hiervoor wordt het grasland twee keer per jaar gemaaid. Op deze nazomerse beheerwerkdag voeren wij het maaisel van de tweede maaibeurt af. Naar goede gewoonte wisselen we het werk af met genoeg pauzes met een hapje en een drankje. Bovendien strijden we, als echte gooiboeren, om de wisselbeker riekwerpen! Benieuwd? Kom gerust een handje toesteken!

in de 07.10 Maandwandeling Bourgoyen-Ossemeersen De herfst is begonnen. De kleurenpracht is voor over enkele weken, maar de natuur bereidt zich voor. Trekvogels zijn vertrokken of op doortocht. Misschien zijn de eerste wintergasten er al? Zoek het uit met een van onze gidsen. Afspraak om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan zeker mee. Je kunt ook gratis een kijker lenen in het NMC (identiteitskaart als borg).

24.09-14.10 STEM HUTSEPOT! Natuurpunt Gent wil de loods Apollinaris in het Parkbos in Zwijnaarde verbouwen en in en rond het gebouw ruimte voorzien voor onthaal, informatie en ontmoeting. Om die plannen te kunnen realiseren, rekenen we op middelen uit het Gentse burgerbudget. Maar daarvoor hebben we ook jouw stem nodig! Stem van 24 september tot en met 14 oktober op het project ‘De Hutsepot, een gezellige mengelmoes van functies’. Stemmen kan digitaal op het adres

www.burgerbudget.gent Elke Gentenaar vanaf 14 jaar kan stemmen op zijn of haar drie favoriete projecten. Zie ook p. 26.

Nog tot oktober 2018 Tentoonstelling over het lieveheersbeestje in de wereld van Kina: de Tuin Twee- tot zesjarigen maken kennis met het lieveheersbeestje in al zijn facetten. Met doe-opdrachtjes worden ze op een speelse manier volleerde kenners. Van mei 2017 tot oktober 2018. In De wereld van Kina: de Tuin, Berouw 55, 9000 Gent. Meer weten? www.dewereldvankina.be

Voor wie al heel wat beestjes en plantjes kent en zijn kennis wil verdiepen, nieuwe gebieden wil ontdekken, nieuwe soorten wil leren kennen,…

Activiteit in het kader van de campagne 'Soort van het jaar' van Natuurpunt Gent en de stad Gent over het lieveheersbeestje.

5 Agenda

2017 NUMMER 3

SNEP!


8.10

Bruneelwandeling in de Damvallei We gaan op wandel vergezeld van Bruneel, de roerdomp uit het dierenepos Van Den Vos Reynaerde. Tijdens deze wandeling besteden we aandacht aan het voorkomen en de levenswijze van enkele vogels in de Damvallei. Afspraak om 10.00 uur aan de parking Kristalbad, Damvalleistraat 31A, Destelbergen. De wandeling eindigt om 12.00 uur aan het vertrekpunt. Goede wandelschoenen volstaan en een verrekijker biedt meerwaarde.

22.10 InPaddenstoelenwandeling de beboste zones en dreven van de Gentbrugse Meersen zijn heel wat paddenstoelen te vinden, soms zelfs zeldzame soorten. Ga mee met ons op zoek! We organiseren twee aparte wandelingen: een meer gespecialiseerde tocht waarop we de paddenstoelen zoveel mogelijk determineren en een meer algemene wandeling voor een brede kennismaking met paddenstoelen. Voor de gespecialiseerde wandeling is inschrijven noodzakelijk (max. 30 deelnemers), voor de algemene hoeft dat niet. Moeilijk parcours voor buggy of rolstoel. Afspraak om 14.30 uur aan de parking in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Regenkledij en aangepast schoeisel gewenst. Loepje zeker meebrengen! Bereikbaar met bus 9 of 20, eindhalte Groeningewijk. Inschrijven kan via www.wgbm.be

bestelling bomen- en 08.10 Deadline struikenverkoop Tijdens onze jaarlijkse bomenen struikenverkoop bieden we dit jaar extra soorten aan die bij de lieveheersbeestjes het populairst zijn. Bestellen kan tot 8 oktober met het bestelformulier in deze Snep! of via www.natuurpuntgent.be. Afhalen kan op 21 oktober, tussen 13.00 en 16.00 uur in De Stek, Driepikkelstraat 34, 9030 Mariakerke. Alle info op pagina 10

Haltewandeling in 22.10 Groene Drongen De stad Gent, Natuurpunt Gent, NMBS en TreinTramBus lanceren op zondag 22 oktober een nieuwe Groene Haltewandeling tussen het station van Drongen en het station Gent-Sint-Pieters. Deze nieuwe route verkent een reeks trage wegen in Drongen en loopt door natuurgebied De Assels langs de pittoreske oevers van de Leie. Via de Blaarmeersen en het nieuwe buurtpark Overmeers bereikt de wandeling het SintPietersstation. Je kunt kiezen tussen een wandeling van 6, 9 of 14 km. De terugkeer naar Drongen gebeurt per trein of bus. Vanaf 10.00 uur aan het station van Drongen. Deelname gratis, lunch en openbaar vervoer niet inbegrepen. Meer informatie op pagina 13

ZWERMINKTZWAM Š CLAUDE GRANDSART

28.10 Halloweenwandeling: Magische natuur in de Assels Wil je alles weten over de oorsprong van Halloween, de volksverhalen van Drongen en omstreken, de magische natuur of gewoonweg de Assels? Dan ben je meer dan welkom op deze tocht. De wandeling duurt ongeveer tweeĂŤneenhalf uur. Afspraak aan de Pontbrug in Drongen centrum rond 14.15 uur. Deelnameprijs 5 euro, inclusief pompoensoep of drankje. Kinderen zijn welkom en mogen gratis mee. Inschrijven noodzakelijk via www.natuurpuntgent.be (activiteitenkalender). Meer info op pagina 14

van 29.10 Familienamiddag werkgroep Assels Op 29 oktober kun je met je kinderen weer terecht in De Campagne voor een namiddag vol animatie! Tijdens knutselworkshops, vertellingen en geleide wandelingen in het park leren de kinderen spelenderwijs heel wat bij over de natuur. In de cafetaria serveren we een stukje lekker

Agenda

6

S N E P ! 2017 NUMMER 3

vers gebak. De animatie is op maat van kleuters en lagereschoolkinderen. Van 14.30 uur tot 17.30 uur in Landgoed de Campagne, Gijzelstraat 12 in Drongen. Inschrijven via www.natuurpuntgent.be (activiteitenkalender).

geboortebos in de 29.10 Aanplant Gentbrugse Meersen Alle Gentse kindjes die in 2016 geboren zijn, krijgen begin september een persoonlijke uitnodiging in hun brievenbus. Zij mogen samen met hun ouders, vrienden en familie een geboortebos helpen planten, dat kan uitgroeien tot een toffe speelplek. Ouders die dat willen, mogen ook voor hun gestorven kindje een boompje planten. Zoals altijd begeleiden de vrijwilligers van de werkgroep Gentbrugse Meersen de ouders in de plantzone. Afspraak vanaf 13.30 voor de verwelkoming met een drankje. Inhuldiging en aanplant van het nieuwe geboortebos vanaf 14.00 uur. Met live muziek, kinderanimatie en bar.


NOVEMBER 2017 in de 04.11 Maandwandeling Bourgoyen-Ossemeersen Als er de laatste weken al wat regen is gevallen, beginnen de overstromingen. Dan kun je al genieten van de rijkdom aan overwinterende vogels: eenden, steltlopers, ganzen… De trek is nog niet afgelopen en wie weet welke vogels zich aanmelden? Afspraak om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan zeker mee. Je kunt ook gratis een kijker lenen in het NMC (identiteitskaart als borg).

in de 12.11 Isegrimwandeling Damvallei Op deze herfstwandeling verkennen we samen met Isegrim, de wolf uit het Reinaertepos, de graslanden en moerasbosjes in de

Hauw. In de eikendreef gaan we op zoek naar paddenstoelen. Bij nat weer zijn laarzen een must, deze wandeling is niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Afspraak om 10.00 uur aan de Asserij (metalen toegangshek) in Laarne, einde rond 12.00 uur.

Dag van de Natuur 18.11 Maaien, wilgen knotten, bomen planten: tijdens de Dag van de Natuur steekt iedereen de handen uit de mouwen. Dit jaar gaan we samen met JNM aan de slag aan de Grijtgracht, een verborgen stukje natuur in het noordelijk deel van de Bourgoyen-Ossemeersen. We verwijderen er wilgenstruweel om de verbossing en verruiging tegen te gaan en geven het hooiland een tweede maaibeurt. Afspraak tussen 9.00 uur en 16.00 uur in de Zandloperstraat,

Mariakerke ter hoogte van huisnummer 149. Je kunt ook enkel ’s ochtend of enkel ’s middags deelnemen. Wij voorzien werkmateriaal en ’s middags verse soep, brood en kaas. Neem je laarzen en werkhandschoenen mee. Meer info op pagina 12 en via marino@natuurpuntgent.org

Gentbrugse Meersen: 26.11 Wandeling overleven in de winter We bekijken hoe planten en dieren de winter doorkomen. Een boeiend verhaal over vindingrijkheid en overlevingsstrategieën in de natuur. Afspraak om 14.30 uur aan de parking in de Boer Janssensstraat in Gentbrugge. Moeilijk parcours voor buggy of rolstoel. Regenkledij en aangepast schoeisel gewenst. Verrekijker en/of loepje kan nuttig zijn.

afzetten 25.11 Houtkant met de Gooiboeren

© MARINO RAVIER

7 Agenda

2017 NUMMER 3

SNEP!

Op zaterdagnamiddag 25 november zetten we met de Gooiboeren enkele houtkanten terug langs de graslanden in de buurt van de spoorwegberm in de Bourgoyen-Ossemeersen. Op die manier beperken we de schaduw op de graslanden en kunnen de nieuw uitschietende bomen en struiken volgende lente een dichter scherm vormen aan de rand van het gebied. Enkele ervaren vrijwilligers vellen de bomen met de kettingzaag en de anderen brengen de stammen naar de rand van het perceel en maken takkenhopen met de twijgen. Zoals altijd voorzien we genoeg pauzes met een hapje en een drankje. We spreken af om 13.30 uur aan de ingang van de Bourgoyen aan de oude spoorwegberm, Coppestraat, Gent. Voorzie kledij die tegen een stootje kan. Meer info bij Pieter via pietervangansbeke@gmail.com


DECEMBER 2017 in de 02.12 Maandwandeling Bourgoyen-Ossemeersen Kom mee genieten van het typische winterlandschap met overstroomde graslanden en kom meer te weten over de rijkdom die ze herbergen. Afspraak om 14.30 uur aan het NMC De Bourgoyen. Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelgebruikers. Indien je een verrekijker hebt, breng hem dan zeker mee. Je kunt ook gratis een kijker lenen in het NMC (identiteitskaart als borg).

Natuurpuntfuif 02.12 Het jaar kan niet eindigen zonder

NMC De Bourgoyen, De Stek of via joke@natuurpuntgent.org en in eetcafé De Spinnekop, Einde Were 44, Gent.

ISABELKLAUWIER © FARNOOSH KHODADADEH & DIRK DE SMET

Een kennismaking 02.12 Winteravond: met de natuur van Iran Het Iraans-Belgische paar Farnoosh Khodadadeh en Dirk De Smet maakte al meermaals natuurreizen in Iran. Met een compilatie van beelden van deze reizen overtuigen ze ons dat Iran meer is dan enkel woestijn. Van vulkanen over de Kaspische Zee tot besneeuwde bergtoppen en uitgestrekte bossen… Ontdek samen met ons de grote biodiversiteit en rijke cultuur van dit bijzondere land. Afspraak om 20.00 uur in het Dienstencentrum, Ledebergplein 30, Ledeberg. 3 euro voor leden, 1,5 euro voor kinderen en 5 euro voor niet-leden. Zie ook pagina 15

nog eens stevig te feesten ten voordele van de Gentse natuur op de enige echte Natuurpuntfuif. Ook dit jaar trekken we de balzaal van de Vooruit in om te dansen, te praten, te lachen en te klinken! We zetten de avond feestelijk in om 21.30 uur met een happy hour! Dj’s Shizzle le Sauvage en All Jazz-era geven opnieuw het beste van zichzelf om de dansvloer goed gevuld te houden. Balzaal, Kunstencentrum Vooruit, Sint-Pietersnieuwstraat 23, Gent. Deuren open om 21.30 uur (happy hour!) – einde om 5.00 uur. Kaarten: VVK 7 euro, ADD 9 euro. Vanaf eind oktober te koop in

in de 10.12 Fortadentwandeling Damvallei Tijdens onze laatste maandwandeling in het kader van het Reinaertepos wandelen we door de Bergenmeersen en gaan op zoek naar overwinterende watervogels langs de Schelde. Hoe brengen Fortadent het everzwijn en andere grote zoogdieren die in opmars zijn de winter door? Afspraak om 10.00 uur op de parking achter de bibliotheek van Destelbergen, Dendermondesteenweg 420, Destelbergen. Goede wandelschoenen volstaan.

Geleide wandeling in de Assels 17.12 Een winterwandeling doorheen de Assels met aandacht voor alle aspecten van dit jaargetijde in het meersengebied. Met uitleg over het beheer in de natuurgebieden en over de meest recent aangekochte percelen. Aangepast schoeisel is nodig. Wij trakteren op een warm drankje achteraf! Samenkomst om 14.00 uur op het Drongenplein. Bereikbaar met het openbaar vervoer: buslijnen 14, 15, 16, 17 of 18.

VOGELWERKGROEP

01.10 InOostkusttocht deze periode kan aan onze kust in elk hoekje een

Met de vogelwerkgroep naar Les Lacs de l’Eau d’ Heure 10.12 Onder Charleroi, dicht bij de Frans grens, ligt een

leuke dwaalgast zitten. Vorig jaar zagen we op de Oostkusttocht visarend, grauwe fitis, grote pieper, duinpieper en bladkoning. We mogen ook rekenen op courantere trekvogeltjes als bonte vliegenvanger, gekraagde roodstaart en braamsluiper die we in Gent nog nauwelijks te zien krijgen. En brengt aanlandige wind ons grauwe pijlstormvogel, vaal stormvogeltje en vorkstaartmeeuw? Dit kan een topdag worden, noteer meteen de datum… Afspraak om 7.00 uur aan de Yachtdreef aan de Blaarmeersen in Gent. Terug rond 20.00 uur. Meer informatie bij geert.spanoghe@inbo.be of 0478/28.15.23.

Agenda

8

S N E P ! 2017 NUMMER 3

stuwmeer van meer dan drie kilometer lang. ’s Winters zitten hier steevast enkele soorten die wij meer met de kust associëren: ijsduiker, kuifaalscholver, ijseend, toppereend, … In de buurt vinden we ook Pontische meeuwen en wilde zwanen. In de koutergebieden dichter bij Charleroi gaan we op zoek naar blauwe kiekendieven en grauwe gorzen. Afspraak om 7.00 uur aan de Yachtdreef. Terug rond 19.00 uur. Informatie via geert.spanoghe@inbo.be of 0478/28.15.23.


Tentoonstelling

Van 15 september tot 15 december

NATUURFOTOGRAFIE

SLUIPMOORDENAAR © DAVID BRAND

VERSTRIKT © FILIP STAES

DOOD BRENGT LEVEN © ANDRÉ DE KESEL

KLEINE DINGEN WORDEN GROOT © TJEERD VISSER

Fascinerend. Betoverend. Verrassend. De natuur zit vol prachtige beelden.

Door middel van een fotowedstrijd wil Natuurpunt de schoonheid en kwetsbaarheid van de natuur en het landschap laten zien. Mooie, emotionele beelden zorgen ervoor dat we nog meer van de natuur gaan houden. En waar je van houdt, dat wil je beschermen. Zo bouwen we aan een groter draagvlak voor het natuurbehoud. Ruim 1200 fotografen stuurden 4186 beelden in voor de Natuurpunt Fotowedstrijd 2016. Dat kon in vier categorieën: Macro, Water, Mens en natuur en 7 seconden natuurfilm. De jury selecteerde de mooiste foto’s en maakte er een tentoonstelling van. Van 15 september tot 15 december kun je een deel van die tentoonstelling bezichtigen in het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen. Voor het andere deel kun je terecht in het Bosinfocentrum van het Provinciaal Domein Het Leen in Eeklo. In 2017 is er opnieuw een fotowedstrijd, die vindt plaats van 1 tot 31 oktober. Meer informatie daarover vind je op www.natuurpunt.be. MET DANK AAN VLM, TAMRON, AQUAFIN, SNP NATUURREIZEN, EOS, LOWEPRO, RICOH. Openingsuren NMC De Bourgoyen: elke werkdag van 9.00 tot 17.00 uur, in het weekend van 14.30 tot 18.30 uur. Bosinfocentrum Het Leen: van dinsdag tot zondag van 9.00 tot 12.00 uur en van 13.00 tot 17.00 uur. www.hetleen.be.

9 Aankondiging

2017 NUMMER 3

SNEP!


BOMEN- EN STRUIKENVERKOOP Ook dit najaar organiseert Natuurpunt Gent opnieuw een grote bomen- en struikenverkoop. Weer staat een uitgelezen keuze van bomen, struiken, fruitbomen, haagpakketten en houtkanten op jullie te wachten. Doordat we het plantgoed in grote aantallen aankopen bij de kwekers, kunnen we jullie dit materiaal aan een mooie prijs aanbieden. De opbrengst van deze actie gaat volledig naar het aankoopproject in de Damvallei.

Misschien heb je maar een kleine stadstuin en is er niet veel plaats om een bos aan te planten. Dat is natuurlijk niet nodig. Veel haagplanten en struiken hebben niet veel ruimte nodig. Waarom niet kiezen voor een groene afscherming in plaats van een bakstenen muur of een dure draadafsluiting? Waarom zou je niet trachten om zelf een laagstam fruitboom om te vormen tot een leiboom? Of misschien ken je wel mensen die je plezier kunt doen met een paar extra bessenstruiken of een sierlijk boompje? Heb je een tuin die groter is dan gemiddeld en kun je wel een klein bos aanplanten? Bekijk dan zeker onze voorwaarden, want voor grotere aankopen voorzien wij een speciale korting. Hoe bestellen? Bij dit nummer van Snep! vind je een bestelbon met ons volledige aanbod voor 2017. Je kunt ook het digitaal bestelformulier online invullen op de website www.natuurpuntgent.be of een extra bestelbon afhalen in het NMC De Bourgoyen. Je bestelling moet ten laatste binnen zijn op zondag 8 oktober!

Voorwaarden

• •

Minimumbedrag per bestelling: 10 euro Leden van Natuurpunt krijgen 10% korting op hun aankoop en 20% wanneer ze voor 500 euro of meer aankopen. Niet-leden krijgen 5% korting vanaf 125 euro en 20% vanaf 625 euro.

Nadat we je bestelling hebben ontvangen, krijg je een factuur. Je bestelling is definitief als wij de betaling hebben ontvangen. Je kunt het plantgoed afhalen op zaterdag 21 oktober tussen 13.00 uur en 16.00 uur aan het secretariaat van Natuurpunt Gent De Stek, Driepikkelstraat 34, Mariakerke, tussen de sporthal Bourgoyen en het NMC, achter het basketbalveld. Meer informatie: marino@natuurpuntgent.org

> HIER UW ADVERTENTIE? < Ons tijdschrift valt driemaandelijks in de bus bij 7000 Gentenaars met een hart voor de natuur. Wilt u hen ook bereiken? Contacteer ons via advertenties@natuurpuntgent.org

Aankondiging

10

S N E P ! 2017 NUMMER 3


Vaste pakketten van 60 stuks

Jaar van het lieveheersbeestje

Voor wie het allemaal wat ruimer mag, valt een houtkant, een bloeiende of verkleurende haag of een vruchtdragend wildpakket te overwegen. Samen met de kweker hebben we vaste pakketten samengesteld, elk met een eigen functie.

HOUTKANTPAKKET Wie wat meer ruimte heeft en weinig onderhoud wenst, kan zich aan een houtkant wagen. Om de vijf tot acht jaar wordt de houtkant kort boven de grond gekapt zodat hij weer kan uitschieten. Zeer geschikt als schermgroen, zicht- en windscherm, brede haag of houtkant. Deze planten verdragen goed snoeiwerk. Houd zeker rekening met de goede groeikracht van zwarte els. Bij voorkeur groepsgewijs per soort aanplanten met een plantafstand van ĂŠĂŠn meter onderling en tussen de rijen. Telkens 10 stuks van esdoorn, zwarte els, haagbeuk, hazelaar, lijsterbes en winterlinde. BLOEIENDE HAAG Een selectie van

Dit jaar zetten Natuurpunt Gent en de stad Gent het lieveheersbeestje in de kijker met tal van activiteiten. Lieveheersbeestjes zijn populair en volgens velen brengen ze geluk, maar toch wordt er te weinig rekening mee gehouden bij het beheer van natuur, parken en tuinen. Nochtans spelen deze kevertjes een belangrijke rol als natuurlijke vijand van bladluizen. In je eigen tuin kun je de lieveheersbeestjes verwennen door het groen ecologisch te beheren en geen pesticiden of insecticiden te gebruiken. Daarnaast kun je ook een aantal waardplanten voorzien waarop deze diertjes hun voedsel vinden. Deze soorten kun je alvast bestellen tijdens onze bomen- en struikenverkoop: Bomen: Zomereik, wilg, linde, hazelaar, berk, zwarte els, gewone es, gewone esdoorn, haagbeuk, veldesdoorn, beuk, kersenboom, appelboom en walnotenboom Struiken: Sleedoorn, eenstijlige meidoorn, buxus, gewone vlier, braam, frambozen, rozen, wilde kardinaalsmuts Klimmers: Druivelaar, klimop, hop.

opvallend bloeiende en vruchtrijke soorten, ook met prachtige herfstkleuren. Door minimale snoei in het najaar zullen de struiken ieder jaar uitbundig bloeien en vrucht dragen. Plantafstand 50 cm tot ĂŠĂŠn meter. Telkens 10 stuks van rode kornoelje, meidoorn, sleedoorn, hondsroos, lijsterbes en Gelderse roos.

BLADVERKLEURENDE HAAG Selectie van plantgoed met mooie bladverkleuring voor een kleurenspektakel in de herfst. Plantafstand: 50 cm tot ĂŠĂŠn meter. Telkens 10 stuks van veldesdoorn, haagbeuk, rode kornoelje, kardinaalsmuts, beuk en vuilboom.

WILDPAKKET Speciale selectie van soorten die rijkelijk vruchten en bessen produceren, ideaal voor de voeding van wild en als vogelsnoepgoed. Telkens 10 stuks van hazelaar, meidoorn, vogelkers, vuilboom, hondsroos en lijsterbes.

De vaste waarde in de speksteenkachels

Accumulatiekachel uit hoogwaardig beton

Finse speksteenkachels, kachels in gietijzer gietijzer, r, buitenhaarden, buitenhaar den, vuurkorven en accessoir accessoires es Geraardsberrg Geraardsbergsesteenweg gsesteenweg 76a, 9860 Oosterzele 5rJOGP!SBEJBMJTCF 5      r JOGP!SBEJBMJTC CF

WWW.RADIALIS.BE WWW W..RADIALIS.BE E

Radialis schenkt 1% van van de nettowaarde van van uw aang aangekochte gekochte kachel aan Natuurpun Natuurpunt nt Niet cumuleerbaar, cumuleerbaar, mits voorlegging van deze advertentie. a

11 Aankondiging

2017 NUMMER 3

SNEP!


18V NO

uit de Bourgoyen af te voeren via de nog actieve, oude Hoosmolen naar de hoger gelegen Leie. Elk jaar pakken we samen met de Jeugdbond voor Natuur en Milieu (JNM) op de Dag van de Natuur een van onze pareltjes van natuurgebieden aan. Dit jaar gaan we op zaterdag 18 november aan de slag aan de Grijtgracht, een verborgen stukje in het noordelijk deel van de Bourgoyen-Ossemeersen, dat je op deze dag uitzonderlijk mag betreden. De Grijtgracht zelf (voorheen Rietgracht genoemd) wordt nog altijd gebruikt om het overtollige water

We gaan die dag onder meer wilgenstruweel en -opslag verwijderen om zo de spontane verbossing en verruiging tegen te gaan. We geven het hooiland ook nog een tweede maaibeurt, waarbij we het maaisel afvoeren om de bodem voort te verschralen, om verstikking tegen te gaan en om de vegetatie open te maken. Op die manier geven we kansen aan planten met een minder krachtige groei. Een goed maaibeheer zorgt op termijn voor een grotere en boeiende diversiteit.

PRAKTISCH: We verzamelen in de Zandloperstraat, Mariakerke ter hoogte van huisnummer 149. We gaan aan de slag van 9.30 tot 16.00 uur. Je kunt ook enkel ’s ochtends of enkel ’s middags deelnemen. Een middagpauze is voorzien tussen 12.00 en 13.00 uur in het NMC De Bourgoyen. Wij zorgen voor overheerlijke verse soep, brood en kaas. Werkmateriaal voorzien wij ter plaatse. Wat kun je zelf meenemen: laarzen en werkhandschoenen, kledij die tegen een stootje kan. Meer info: marino@natuurpuntgent.org

Blader doorheen de 4 seizoenen in deze prachtige uitgave en geniet van de Meetjeslandse Bossen. Dit boek toont je de rijkdom aan natuur aan de hand van vlot leesbare teksten en prachtige foto’s. Exclusief bij voorverkoop: ✔ Je naam en gemeente in het boek ✔ gratis fiets- en wandelroute ✔ 6 euro/boek gaat naar aankoop en/of uitbreiding van de Meetjeslandse Bossen

224 blz.

Stort vóór 25 oktober 30€ / 37€ (indien verzending) op rekeningnummer BE58 8901 7443 0279 op naamvan de Zetterij vof, met vermelding van de naam en gemeente die je wil laten opnemen in de 224 blz. voorintekenlijst achteraan het boek.

Meer info: www.demeetjeslandsebossen.be of 0497 61 82 04 j

Technische gegevens: 270 x 231 mm, kwaliteitspapier 170g, garengenaaid met harde kaft

Verschijning: 18 november 2017 • Prijs: 30 euro (afhaling) / 37 euro (indien verzending) Auteurs: Jacques Cleppe en Marc Schoonackers • Fotografie: Ludo Goossens • Vormgeving: Steven De Dapper In samenwerking met Natuurpunt en Partners Meetjesland en

Aankondiging

12

S N E P ! 2017 NUMMER 3


‘Meersen en Opening trage wegen in Drongen’

Groene Halte

Op zondag 22 oktober lanceren de stad Gent, Natuurpunt Gent, NMBS en TreinTramBus een nieuwe Groene Haltewandeling tussen de stations van Drongen en Gent-Sint-Pieters.

© BENNY COTTELE

Natuurpunt Gent kreeg de kans om mee te werken aan de realisatie van dit mooie initiatief. Het combineert zachte recreatie met een ecologische manier van verplaatsen en stelt bovendien onze mooie natuurgebieden in de kijker. We nodigen onze leden en sympathisanten dan ook graag uit op de opening van de nieuwe Groene Halte op zondag 22 oktober om 10.00 uur aan het station van Drongen. De wandeling wordt er voorgesteld aan pers en publiek door de Gentse schepen van openbaar groen Rudy Coddens, de NMBS en TreinTramBus. Aansluitend is er een receptie. Om 11.00 uur vertrekken de wandelaars voor een korte wandeling onder begeleiding van Natuurpunt of een langere wandeling onder begeleiding van TreinTramBus. Alle wandelingen eindigen aan het station van Gent-Sint-Pieters.

Wat is Groene Halte? Groene Halte zijn wandelingen die beginnen en eindigen aan een station of bushalte. Aan die halte komt minstens één trein of bus per uur voorbij. De wandelingen worden beschreven in een wandelbrochure. Ze zijn een initiatief van TreinTramBus. Er zijn er momenteel al meer dan 40 in België. In het Gentse waren er al twee Groene Haltewandelingen: de Gentbrugse Meersen en het Westerringspoor (door onder andere de Bourgoyen-Ossemeersen). Je vindt alle wandelingen op www.groenehalte.be.

Groene Halte ‘Meersen en Trage Wegen in Drongen’ De nieuwe wandeling verkent een reeks trage wegen in Drongen die een paar jaar geleden zijn geherwaardeerd. Daarnaast loopt de route langs de pittoreske oevers van de levende Leie in het natuurgebied De Assels. Via het recreatiedomein Blaarmeersen en het nieuwe buurtpark Overmeers bereikt de wandeling het Sint-Pietersstation. Groener dan je verwacht in een grootstad!

PROGRAMMA OPENING 22 OKTOBER 2017, STATION DRONGEN 10.00 uur: voorstelling van de Groene Halte aan pers en publiek 10.30 uur: receptie 11.00 uur: start van de wandelingen: 14 km: onder begeleiding van TreinTramBus 9 km: onder begeleiding van Natuurpunt 6 km: individueel, met brochure Middagpauze: snacks verkrijgbaar, lunchpakket toegelaten Alle wandelingen eindigen aan het Sint-Pietersstation. Terugreis naar Drongen per trein of bus. Deelname gratis. Lunch en openbaar vervoer niet inbegrepen. Horeca onderweg: even de dorst lessen, een snack of een volwaardige maaltijd bestellen? Het kan onderweg op en rond het Drongenplein, in de Blaarmeersen of bij het eindpunt aan het Sint-Pietersstation. Wie wil, kan ook individueel wandelen: wie tussen 9.00 en 13.00 uur aan het vertrekpunt passeert, krijgt gratis een Groene Halte-wandelbrochure.

13 Aankondiging

2017 NUMMER 3

SNEP!


MAGISCHE NATUUR IN DE ASSELS Caroline De Ceukelaire en Johan de Bondt, vrijwilligers Werkgroep Assels In de periode van Halloween organiseren we op zaterdag 28 oktober een natuurwandeling in de Assels met als thema ‘Magische natuur’. Die is bedoeld als alternatief voor het soms betekenisloze gedoe rond Halloween. De wandeling duurt ongeveer tweeëneenhalf uur. We spreken af aan de Pontbrug in Drongen centrum om 14.15 uur. Om 14.30 uur vertrekken we op wandeling door de Asselsekerkweg langs de Duivelsput/Klokkeput en volgen de Oude Leie. We maken een tussenstop aan het einde van de kerkweg en stappen dan voort langs de spoorweg met een magnifiek uitzicht op de centrale meersen en Afsnee. We stoppen even aan de Piereput, steken eventueel met de veerman de Leie over naar de Romaanse kerk van Afsnee en bezoeken het kerkhof. Vervolgens keren we terug langs de Leieoever en de Dijkweg. Wil je alles weten over de oorsprong van Halloween, de volksverhalen van Drongen en omstreken, de magische natuur of gewoonweg de Assels? Dan ben je meer dan welkom op deze tocht. We vragen een kleine bijdrage van 5 euro, en in ruil krijg je een drankje of een portie pompoensoep. Kinderen zijn welkom en hoeven niks te betalen. Inschrijven is verplicht en kan via www.natuurpuntgent.be (activiteitenkalender).

Vanaf 5 euro per jaar ben je al lid van Gents MilieuFront en geniet je van vele voordelen. Op naar de stad van de toekomst! www.gentsmilieufront.be

Gents Milieu F ront Aankondiging

14

S N E P ! 2017 NUMMER 3


2 DECEMBER 2017 WINTERAVOND

Kennismaking met de natuur in Iran door Farnoosh Khodadadeh en Dirk De Smet

PERZISCHE STEPPEGAAI © FARNOOSH KHODADADEH & DIRK DE SMET

Het Iraans-Belgische paar Farnoosh Khodadadeh en Dirk De Smet trokken al meermaals op natuurreis naar Iran. Tijdens deze winteravond vergasten zij ons op een compilatie van beelden van hun reizen en overtuigen zij ons dat Iran meer te bieden heeft dan woestijn. Door de grote verscheidenheid aan klimaatzones kent het land een rijke natuur en bovendien telt Iran een grote diversiteit aan volken met een rijke cultuur. In het noordwesten, in de ‘kattenkop’ van Iran, stonden Dirk en Farnoosh op oude lavavelden van de Araratvulkaan. Ze volgden de woeste rivier de Aras in de richting van de Kaspische zee, doorheen grote, gevarieerde landbouwgebieden met op de achtergrond de besneeuwde toppen van Azerbeidzjan. In het noorden van Iran ligt

het Elboersgebergte, met pieken van 3000 tot 5000 m. Aan de noordkant daarvan vinden we uitgestrekte bosgebieden die overgaan in het natte laagland van de Kaspische zee. Aan de zuidkant van de bergen begint het aride gebied dat het grootste deel van Iran inneemt. In het binnenland ligt het Khar Turan Nationaal Park, dat door velen wordt bezocht, vooral op zoek naar Irans enige endemische vogel, de Perzische steppegaai. Je ziet er ook gegarandeerd wilde schapen, wilde geiten, wilde ezels en met veel geluk kun je er ook luipaard en jachtluipaard observeren. Aan de Perzische Golf, in het zuiden van Iran, is het klimaat tropisch warm en vochtig. Er zijn uitgestrekte slikgebieden en mangrovebossen, maar het binnenland is er kurkdroog.

15 Aankondiging

2017 NUMMER 3

SNEP!

PRAKTISCH: Op zaterdag 2 december, om 20.00 uur in het Dienstencentrum, Ledebergplein 30, Ledeberg (Gent). Toegang: 3 euro voor volwassenen, 1,5 euro voor kinderen en 5 euro voor niet-leden. Het Dienstencentrum is gemakkelijk te bereiken met het openbaar vervoer: Tram 4 en 21 en bus 9 hebben haltes aan het plein. Kom je toch met de auto, dan is de meest eenvoudige optie om te parkeren aan QPark zuid, op ongeveer vijf minuten wandelafstand: http://www.q-park.be/nl/ parkeren-bij-q-park/parkings-per-stad/ gent/zuider-poort


BOOMKIKKER

HEMELVAARTWEEKEND in Noord-Limburg 25 tot 28 mei Omdat de zoektocht naar groepsaccommodatie pas in januari begon, waren de opties beperkt. Met veertien deelnemers trokken we naar Center Parcs Erperheide in Peer, achteraf gezien nog niet zo’n slechte keuze. Bijna tamme, rondscharrelende jonge gaaien en rode eekhoorntjes in de bomen rond onze bungalows. Geef toe, dat kon erger. Bonte vliegenvanger, echt een specialiteit van de regio, zagen we elke dag, en niet alleen in Erperheide. Andere soorten die bij ons zeldzaam tot verdwenen zijn, waren ook van de partij: houtsnip, boomleeuwerik, boompieper, grote lijster (zat bijna overal te zingen), kuifmees en geelgors. We hadden stiekem gehoopt op een baltsende watersnip, zowat het uithangbord van de natuurbeschermings- en herstelprojecten in de streek. Maar we zagen hem niet. Donderdag 25 mei: de valleien van de Abeek en de Zwarte Beek Valleiendag. We begonnen bij de Abeek, die langs Erperheide loopt. Vier vriendelijke beheerders gidsten ons. De Abeek loopt naar het noorden en de Maas, en haar vallei is nog vrij ongeschonden. Een lieflijk gemengd landschap met wuivende koekoeksbloemvelden, open stukken en bosperceeltjes. De wielewaal houdt ervan en dat schreeuwde hij luidkeels uit. We zagen ook wespendief. Nu de zilveren maan terug is in Vlaanderen, is de hoop groot dat deze mooie parelmoervlinder terugkeert naar het gebied, waar moeras-

viooltjes bloeien. De leukste waarneming van de ochtend was een insect: een plasrombout, een libellensoort met ver uit elkaar staande ogen die typisch is voor zandgronden. Na een laat ontbijt trokken we naar Koersel en de bovenloop van de Zwarte Beek. Met zijn 1500 ha is de Zwarte Beek het grootste gebied dat Natuurpunt beheert. Door de loden hitte viel na 11.00 uur ’s ochtends alles zowat stil. Het hemelvaartweekend 2017 telde namelijk enkele van de warmste meidagen ooit en op de Kempense zandgronden is dat nog altijd een paar graden meer dan bij ons. Uitschieters

Verslag

16

S N E P ! 2017 NUMMER 3

waren wat kruisbekjes en een koppel wespendieven, al was het verschil in grootte tussen mannetje en wijfje zo opvallend dat er even lichte twijfel rees of het mannetje toch geen sperwer was. Onze vriendelijke Abeekgidsen hadden ons ook tips gegeven voor nachtzwaluw en boomkikker. Die avond was de nachtzwaluw aan de beurt, in een publiek toegankelijk stukje van het schietveld van Helchteren. Het was lang wachten, maar plots waren ze daar. Eén, twee, veel. Wellicht een stuk of vijf op de door ons afgezochte strook. Met als bonus houtsnippen die zich tussen de gracieuze nachtzwaluwen mengden. Een heerlijke afsluiter van een mooie dag.

Vrijdag 26 mei: Sint-Maartensheide, De Luysen en het Smeetshof Wegens de tropische hitte (tot 35°C) vertrokken we al vroeg naar twee mooie gebieden in Bocholt. Sint-MaartensheideDe Luysen is één complex van vijvers, heide, bos, akkers en weilanden. Vooral de vijvers zijn interessant, want zowel roerdomp als woudaap broeden er. Met twaalf paar ogen (twee deelnemers waren achtergebleven in Center Parcs)


BOOMPIEPER

HOLENDUIF

BOSRIETZANGER

GLADDE SLANG © GUY HUYLEBROECK

moet je wel een groot beest als een roerdomp zien voorbijvliegen, maar dat bleek ijdele hoop. Op het ogenblik dat Geert ‘roerdomp’ riep, was hij al bijna helemaal uit het zicht verdwenen. Van hut tot hut dan maar, wat waterral opleverde, naast veel waterviolier: al met al toch wel een mooie plant! Botanische hoogtepunten waren moerasvaren en slangenwortel. Verder waren er ook nog lange slierten eikenprocessierupsen, waar we ver genoeg van weg bleven. Andere vogelsoorten waren zwarte specht en een groepje mannelijke mandarijneendjes, toch wel schattige exoten! Een reetje hield ons goed in de gaten vanaf een verre akkerrand en tegen de middag zat er een spotvogel te zingen vlakbij de Luysmolen, trouwens een leuke picknickplek. Zodra de grote hitte over was, zetten we koers naar het Smeetshof. Daar kregen we de spotvogel niet alleen te horen, maar ook te zien. We wisten dat Smeetshof een goede plaats is voor grauwe klauwier. Wegens te agressieve fotografen worden de waarnemingen van grauwe klauwier vervaagd op waarnemingen.be. Een kleine uitdaging dus, die we met plezier aangingen. Vlakbij het koppeltje klauwieren zat

trouwens ook een braamsluiper te zingen. Na het avondmaal gingen we op zoek naar boomkikker. Onze sympathieke gidsen van de dag voordien hadden ons getipt over vindplaatsen en al vrij vlug verraadde het gek-gek-gek-gek waar ze zaten. Voor sommigen een mooie afsluiter, maar de diehards wilden nog eens terug naar De Luysen om woudaapjes te horen blaffen. Wat ook lukte: mission accomplished!

Zaterdag 27 mei: Hageven - De Plateaux Het Hageven is een van de grootste heidegebieden van Vlaanderen. Samen met het Nederlandse De Plateaux vormt het een aaneengesloten, grensoverschrijdend gebied. Je vindt er niet alleen heide, maar vooral veel venen en vennen. Een landschappelijk zeer aantrekkelijk geheel, met flink wat naaldbossen, goed voor kleine bonte specht en havik. Ook het ontbijt aan de hangbrug over de Dommel zal bijblijven – sommigen waren maar al te blij dat ze aan de overkant waren. Een vermeende nachtegaal werd niet aanvaard door de strenge maar rechtvaardige jury – onder de hitte viel alles zeer vlug stil. Zelfs een eenzame geelgors zat met gesloten ogen te zingen.

17 Verslag

2017 NUMMER 3

SNEP!

Die avond keerden we terug naar het schietveld, maar wel op een andere plek. Om te checken of we de eerste avond boften dat er juist een vijftal nachtzwaluwen op een hoopje zaten, dan wel of ze gewoon zo algemeen zijn daar. Het tweede bleek waar. En dat gold ook voor de houtsnippen.

Zondag 28 mei: de Sahara en Blekerheide De Sahara in Lommel is een grote zandvlakte, die ontstaan is door cadmium- en arseenvergiftiging. Wel speciaal, maar er zat niet veel toen we er langskwamen. De ernaast gelegen Blekerheide was interessanter. Met een bek propvol eten zat een boompieper klaar om zijn jongen te voederen, zodat we niet te lang ter plaatse bleven. We hadden net een jonge gladde slang gevonden toen het begon te regenen. Dan maar een schuilplaats gezocht. Na de bui zetten we onze verkenning van de Blekerheide voort, wat vooral veel bonte vliegenvangers opleverde: ongeveer bij elke nestkast zat er wel één te zingen. Het was goed en vooral ook vermoeiend geweest, met al dat vroege opstaan en laat gaan slapen. Na Blekerheide keerden we stilletjes terug naar Erperheide, om op het gemak af te zakken naar Gent.


Feest

Genieten en nagenieten

van het lieveheersbeestje Op zondag 19 juni liep het Bijgaardepark in Sint-Amandsberg vol voor ons ‘Feestje van het lieveheersbeestje’. Het lieveheersbeestje is de soort van het jaar 2017 en dat willen we zoveel mogelijk in de verf zetten. Daartoe organiseerden we samen met Buurtmoestuin de Bijgaard en Buurtcomité Bijgaardepark Ontspoort een dag vol gezelligheid en ontmoeting in het park en binnen de muren van de oude textielfabriek.

met sprookjeswandeling

LINDE BETSENS

Er was voor elk wat wils! De jongsten startten al in de voormiddag met het maken van lieveheersbeestjes in klei. Ze mochten ook meewerken aan een echt bijen- en insectenhotel, dat nu een plaats heeft gekregen in de moestuin. Om 11.00 uur was de zon al hevig aan het branden en toen kwam Tim Adriaens, lieveheersbeestjeskenner bij uitstek, ons rondleiden in het park. Niet minder dan zeven soorten konden we van dichtbij bekijken!

PETER COUSSEMENT

Ondertussen waren de ouders op het terras al aan het genieten van het goede weer en ook van de pimpampoentjesdrank die speciaal voor de gelegenheid was gebrouwen. Ambiance kwam er in de keet toen de knotsgekke fanfare ‘Vooruit met de kuit’ ons vanaf de middag op sleeptouw kwam nemen. En je hoefde ook niet vreemd op te kijken als er een kindje met een eigenaardig kapsel passeerde of als er speciale papieren creaties voor je neus opdoken – dat komt ervan als je workshops haarkapsel en origami organiseert! We sloten om 15.00 uur af met de jaarlijkse sprookjeswandeling in het park. Eerst bracht de superenthousiaste Evelien Hoedekie een heus lieveheersbeestjesverhaal onder begeleiding van de subtiele altviool van Urska Doler. Daarna zochten we de mooiste schaduwplekjes in het park op voor drie sprookjes door huisverteller Maarten Trybou. Tussen de verhaaltjes door kwamen we allerlei sprookjeswezens tegen, die ons lieten raden naar het volgende sprookje. De bar van de moestuin bleef nog lang open, het was nagenieten van deze zonnige en plezante dag! Enkele families kozen ook om lid te worden van Natuurpunt.

Nachtvlinders in de Bourgoyen-Ossemeersen Op 4 augustus vond in en rond het NMC De Bourgoyen een nachtvlinderavond plaats. We begonnen met een kleurrijke presentatie van Johannes als kennismaking met de soortgroep. Een zeventigtal deelnemers leerde verschillende soorten nachtvlinders kennen en werd ingewijd in de geheimen van het vangen van nachtvlinders. Na zonsondergang werd een vijftal lichtvallen geactiveerd en konden we ook echt aan de slag. In groepjes gingen we de vallen

Verslag

legen en in de cafetaria van het NMC brachten we de gevangen beestjes op naam om ze daarna weer vrij te laten. Mooie en zeldzame nachtvlinders als de hageheld, het goudvenstertje en de zilverhaak passeerden de revue. Het duurde tot in de vroege uurtjes voor de bar sloot, de stekker uit de nachtvlinderval werd getrokken en de laatste enthousiastelingen voldaan naar huis vertrokken.

18

S N E P ! 2017 NUMMER 3


DE HUTSEPOTROEIERS, VOOR DE GELEGENHEID UITGEBREID MET HET TEAM VAN DE WOLLIGE GRAZERS

URBAN BIKERS EN STEDENBOUWERS 2.0

Dit was Expeditie Natuurpunt 2017 Bijna 180.000 euro, dat is het duizelingwekkende bedrag dat tijdens de tweede editie van Expeditie Natuurpunt bij elkaar werd gewandeld, gefietst en gekanood voor de Vlaamse natuur. In Gent brachten de Hutsepotroeiers, The Urban Bikers en Stedenbouwers 2.0 maar liefst 4661 euro in het laatje voor de aankoop en bescherming van natuurgebied in het Hutsepotbos en de Bourgoyen-Ossemeersen. We klopten aan bij Silke Lemant, een van de sportievelingen die 271 km fietsten van Hasselt naar Mechelen, helemaal ten voordele van de Gentse natuur! We ontmoeten een stralende Silke op het zonnige terras van het Natuurpuntcafé in de Bourgoyen-Ossemeersen, het natuurgebied waarvoor haar ploeg zich aan de expeditie waagde. De keuze van dat gebied was eerder ‘toevallig’, omdat een van de teamleden er regelmatig gaat wandelen, al zijn ze wel allemaal natuurvrienden. En toch is de stap naar deelname aan zo’n expeditie helemaal niet vanzelfsprekend. Hoe kom je daar eigenlijk toe? Silke vertelt: “Vorig jaar zijn we met 20 studenten afgestudeerd aan de universiteit in de richting Stedenbouw en Ruimtelijke Planning. Een paar van die ex-studenten, onder wie ikzelf, zagen de advertentie voor de expeditie op tv en het leek ons meteen een toffe uitdaging. Daarom startten we met een Facebookgroep onder de studenten, waar we ploegmaten zochten.”

trainen door een viertal fietstochten te ondernemen, te beginnen in maart. Ikzelf fietste daarnaast ook twee keer per week zo’n 20 à 30 kilometer heen en terug naar mijn werk.” Die voorbereiding bleek geen overbodige luxe. “We hadden het hele weekend wind tegen, echt zwaar! De twee sportiefste mannen fietsten gelukkig vooraan om de wind op te vangen. Een van onze teamleden had maar één keer getraind en eigenlijk waren we wel wat ongerust. Maar toch durfde hij het aan om op een racefiets te stappen. En hij raakte uiteindelijk puur op karakter aan de finish. Volgens mij is je inzet bij zo’n expeditie nog belangrijker dan je conditie, want je wordt gedreven door de samenwerking en de spirit binnen je team, en dan is er ook nog de adrenaline – de boost die je krijgt door het zien van de andere teams.”

Urban Bikers en Stedenbouwers 2.0

Op karakter

Algauw waren er voldoende enthousiastelingen om twee teams te vormen: The Urban Bikers en Stedenbouwers 2.0. Al was het enthousiasme initieel wellicht groter dan de sportiviteit. “Iedereen kan in principe deelnemen, maar voor zo’n fietstocht heb je toch wel een bepaalde conditie nodig. Daarom beslisten we meteen om samen te

Hoe verloopt de praktische organisatie van zo’n expeditie? Silke: “We waren met vijf mannen en vijf vrouwen, ingedeeld in twee aparte teams die elk 1500 euro moesten inzamelen om aan de start te komen. Onder die tien mensen werden twee teamleiders aangeduid. Zij moesten vooroprijden met een auto en op de afgesproken knooppun-

ten de teams opwachten met drank en eten. Zij brachten ook de kampeerspullen mee en hielden contact met ons, zodat het mogelijk was om in te spelen op problemen. Ik kan je verzekeren dat je altijd heel blij bent om die mensen in de verte te zien opduiken met een verfrissing en lekkers na de lange afstanden op de fiets.” Zou ze in de toekomst opnieuw deelnemen aan zo’n expeditie? Silke draait er haar hand niet voor om. “Het is niet altijd gemakkelijk en er waren wel wat struikelblokken, zoals het gebrek aan douches de tweede dag. Maar de route door de Vlaamse natuur was bijzonder fraai … En wat is Limburg mooi! Het is wel wat jammer dat je nooit kunt stoppen bij de mooiste plekjes, maar dat werd dan weer goedgemaakt door de prachtige standplaats. Onze Limburgse camping lag op 3 km van een prachtige brug over het water, vanwaar we samen de zonsondergang konden bewonderen. We werden bovendien nog verwend met een lekker buffet van allerlei pasta’s en quiches, met als dessert verschillende soorten ijs met chocoladesaus … Mmm.” Die verwennerij lijkt ons dubbel en dik verdiend. Natuurpunt Gent bedankt alle Gentse ploegen die hebben deelgenomen aan deze expeditie!

Expeditie Natuurpunt is engagement voor de natuur onder de vorm van een fysieke uitdaging. Inschrijven voor de editie van 2018 kan vanaf 1 januari via www.expeditienatuurpunt.be

19 Verslag

2017 NUMMER 3

SNEP!


Natuurpark

Levende Leie Tijdens de eerste helft van het jaar kwamen (in totaal) ruim 20 vrijwilligers van Natuurpunt Gent en Deinze samen om het project ‘Leve(n)de Leie’ nieuw leven in te blazen. Dat was nodig omdat het Departement Ruimte Vlaanderen de subsidieaanvraag had afgewezen voor het strategisch project dat de stad Gent in 2014 had ingediend. De nieuwe werkgroep Levende Leie wil onder andere een vernieuwde folder over de Leievallei uitgeven en jaarlijks een LevendeLeieDag organiseren. Als basis voor de werkzaamheden werd eerst een visietekst opgesteld om meer richting te geven aan het project. We lichten die hier voor u toe. De streek rond de Leie tussen Deinze en Gent is ecologisch zo waardevol dat één groot Natuurpark Levende Leie de streekidentiteit zal versterken. Het is een logische stap om de vele aanwezige natuurgebieden met elkaar te verbinden tot een natuurpark met een oppervlakte van 1200 hectare, waarin de bescherming van de natuurwaarden prioritair is. Dat zou meteen ook de aantrekkingskracht van de hele Leiestreek versterken.

Natuurpark Het begrip natuurpark heeft in het Nederlands geen vaststaande definitie. Wij geven er de volgende betekenis aan: een natuurgebied van enige omvang met een aanzienlijke betekenis voor zachte recreatie, waarbij er tegelijk aandacht is voor toerisme (horeca), cultuur (musea) en erfgoed in en rond het natuurpark. Om al die functies optimaal te behouden en verder te ontwikkelen, kiest Natuurpunt voor een natuurpark waarin andere partners welkom zijn die zich kunnen vinden in een sterke, op natuur gerichte streekidentiteit. Het is de bedoeling dat de Leievallei tussen Gent en Deinze zich ontwikkelt als een aaneengesloten, robuust en natuurrijk landschap. We streven naar het herstel van vochtig tot nat hooiland en weiland en de ontwikkeling van beekbegeleidend bos met natuurlijke overgangen naar de drogere valleiflanken. In bepaalde delen kan gestreefd worden naar een halfopen valleilandschap zonder perceelgrenzen met een mozaïek van grasland, ruigte, moeras, rietland en spontaan ontwikkelde bostypes. De eerstkomende maanden zullen we voort werk maken van een gedetailleerd plan dat aangeeft waar welk beheer zal/zou moeten worden gevoerd.

Het resterende openruimtegebied in de Leievallei tussen Gent en Deinze wordt gekenmerkt door een waardevol landschap met een sterke recreatieve aantrekkingskracht. De meanderende Leie als slagader verbindt de verschillende delen tot een geheel. Natuurpunt opteert voor een natuurpark met een aaneengesloten oppervlakte natuurgebied. Landbouw zal hierin een belangrijke rol spelen. Het grootste deel van de oppervlakte blijft immers vochtig tot nat meersengebied en lokale landbouwbedrijven kunnen hier in opdracht van Natuurpunt instaan voor maaien en/of begrazing of voor een andere landschapsverzorgende taak, zoals het knotten van bomen. Het is de bedoeling om ook zachte recreatie optimaal te behouden en te versterken. Aangezien de afbakening samenvalt met de bestaande visiegebieden rond de al erkende natuurreservaten, zijn nieuwe juridische constructies (zoals een regionaal landschap) niet echt nodig. Enkel Groene Ruimtelijke Uitvoeringsplannen (RUP’s), ook in Sint-Martens-Latem en Deinze, zouden een belangrijke meerwaarde kunnen bieden. Op die manier zouden gebieden met een hoge (of potentieel hoge) natuurwaarde die momenteel niet gelegen zijn in een bestemd natuur- of bosgebied, kunnen worden herbestemd naar natuur- of bosgebied. Het Natuurpark Levende Leie zal zich uitstrekken op het grondgebied van de gemeenten Gent, Sint-Martens-Latem en Deinze. We nemen de gebieden in deze drie gemeenten hier kort even onder de loep.

Natuurpunt wil daarbij de sturende partner zijn en daarom werken de Natuurpuntafdelingen Gent en Deinze samen aan de realisatie van een van de tien grootste natuurgebieden in Vlaanderen. Dit gebeurt in hoofdzaak door het aankopen of huren van grond in de door de Vlaamse overheid goedgekeurde visiegebieden van de verschillende erkende natuurreservaten van Natuurpunt in de Leievallei. Visiegebieden zijn gebieden die afgebakend zijn tijdens de erkenningsprocedure en mee zijn goedgekeurd door de Vlaamse overheid, waarin reservaatuitbreiding nodig of ten minste gewenst is.

Samenwerking In het Natuurpark Levende Leie proberen we zoveel mogelijk samenwerkingsverbanden op te zetten met plaatselijke overheden en administraties, verenigingen, buurtcomités, landbouwers en de cultuuren horecasector om het maatschappelijk draagvlak voor de Leievallei verder te laten groeien.

Vereniging

20

S N E P ! 2017 NUMMER 3


GENT Uiteraard nemen we de Bourgoyen-Ossemeersen mee op in het Natuurpark, mede gezien de cruciale functie van het bezoekerscentrum. Hier is het visiegebied al volledig gerealiseerd door de stad Gent en Natuurpunt. In de Hoge Blaarmeersen, Assels, Beelaertmeersen, Hoge Lake en Keuzemeersen heeft Natuurpunt Gent de laatste jaren heel wat grond aangekocht, maar de groene lijn van het visiegebied (zie ook het kaartje hiernaast) toont dat de doelstelling nog niet is behaald. We willen dat de Gentse Leievallei beter beschermd en uitgebouwd zal kunnen worden met het op stapel staande Groen RUP.

Hoewel Natuurpunt geen grond zal aankopen in de Goedingekouter, willen we dit gebied toch mee opnemen in het natuurpark, omdat het volledig omsloten is door de bovenvermelde deelgebieden. De kouter vormt ook een voorbeeld voor andere landbouwgebieden in het Gentse, want Natuurpunt Gent probeert hier een samenwerking op te zetten met biolandbouwers, een plaatselijke boer, het OCMW, een eigenaar van een boerderij en het dagactiviteitencentrum voor mensen met een psychische kwetsbaarheid De Moester. Samen met de stad Gent zoeken we ook hoe we via de Rosdambeekvallei een zachte verbinding kunnen maken met het Parkbos.

SINTMARTENSLATEM De visiegebieden rond het bestaande natuurreservaatgebied in de Latemse Meersen zijn al voor de helft gerealiseerd. In de meersen in Deurle zijn echter nog geen gebieden in natuurbeheer. We onderzoeken samen met de gemeente of een recreatieve verbinding met de Westerplas mogelijk is.

Natuurpunt wil ook buiten de groene lijntjes kleuren

DEINZE Op het grondgebied van Deinze zijn de visiegebieden groot en de al gerealiseerde aankopen beperkt. Hier is nog het meeste werk aan de winkel en afdeling Deinze kan alle steun van Natuurpunt Gent en kern Deurle-Latem dan ook goed gebruiken. Door samen te werken willen we hier onze slagkracht versterken, ook op het vlak van het aankoopbeleid.

We nemen ook de vallei van de Zeverenbeek mee op in het natuurpark. Dit is Europees beschermde topnatuur. Hier is intussen al heel wat gerealiseerd. Maar onze ambities zijn nog groter en ook hier is er nog veel werk.

21 Vereniging

2017 NUMMER 3

SNEP!

Zoals gesteld blijft de landbouwfunctie in het grootste deel van de meersen belangrijk, aangezien ze moeten worden gemaaid of begraasd. Bovendien gaat in en rond het natuurpark veel aandacht naar recreatie, cultuur, erfgoed, … Daarenboven zullen contacten met landbouwers-gebruikers in het natuurpark ook impact hebben in de nabijgelegen kouters. Meer en meer vrijwilligers van Natuurpunt zien het belang in van agrarische natuur, van het verhogen van de biodiversiteit in agrarisch gebied met duurzame, ook economisch leefbare landbouwbedrijven. Velen willen zich daar ook concreet voor inzetten. Met dank aan Greet Kerkhove, Ignace Stols en Koen Houthoofd voor het mee opstellen van de visietekst Natuurpark Levende Leie.


Voor kwaliteitsproducten van eerlijke handel moet je in de Oxfam-Wereldwinkel zijn. Deze producten komen van vakmensen die hun werk grondig, in goede omstandigheden en met liefde doen. En dat proef je. Zo bewijst Oxfam dat eerlijke en duurzame handel mogelijk is, zonder dat je je manier van leven hoeft aan te passen. Oxfam-Wereldwinkel Mariakerke Brugsesteenweg 526 OPEN: Ma: 17-19u di: 17-19u. woe: 9:30-12:30 & 13:30-18u. do: 17-19u. vr: 9:30-12:30 & 13:30-18u. za: 9:30-12:30 & 13:30-18u. zo: 9:30-12:30 Tel.: 0487 907 263 mariakerke@oww.be

Wereldwinkel Mariakerke

eco plug & play pla ay tuinlodge winter en zomer z toilet - verwarming verwarming g - electriciteit kantoor - B&B - scholen sc cholen sauna www.armadilla.co.uk www armadilla.co.uk www.ar illa co uk te bezichtigen bezichtigen in Gent christophe@gpmip.com christophe@gp pmip.com

Meandering M Meand deringg electric bo boat oat rrental ental

een stille toch tocht ht op de Leie zonder va vaarbewijs arbewijs Beukenlaan n 91 Gent Sneppebrug) (net over Sne eppebrug) 0496 08 40 89 www.mean www.meandering.be dering.be info@mean info@meandering.be dering.be

Vereniging

22

S N E P ! 2017 NUMMER 3


© BENNY COTTELE

Startmoment

Op zondag 24 september stellen we het Natuurpark Levende Leie voor aan het grote publiek. Dat doen we aan de hand van vier (gelijktijdige) geleide wandelingen, verspreid over de drie gemeenten van de Leievallei. De gidsen geven informatie over het Natuurpark Levende Leie en vertellen over de bijzondere geschiedenis van de Leiestreek. Zij lichten ook de samenwerking toe tussen de verschillende Natuurpuntafdelin-

gen en ook de samenwerking met iedereen die bereid is een steentje bij te dragen aan één robuust natuurpark in de Leievallei tussen Deinze en Gent. Bijzondere aandacht gaat uit naar de verschillende veren over de Leie, die gelden als symbolische verbindingspunten. Elke wandeling maakt minstens gebruik van één veerpont. Alle wandelingen starten stipt om 14.00 uur. Ze zijn 4 tot 6 km lang en duren 2 tot 2,5 uur. Aangepaste kledij en schoei-

sel zijn nodig, want bij slecht weer kunnen sommige delen van het traject er modderig bij liggen. Iedereen is welkom op een van de vier startpunten. Gentenaars die graag eens willen zien wat de Leievallei in Deinze in petto heeft, zijn daar zeker ook welkom... Achteraf is er op de verschillende punten van vertrek en aankomst ook nog een receptie voor alle deelnemers naar aanleiding van de feestelijke opening van het Natuurpark Levende Leie.

Wandeling langs de Oude Leie in Bachte/Astene

Tocht door de Latemse Meersen

Wandeling in de Keuzemeersen

Rondwandeling in de Assels

Start- en eindpunt aan het kerkje van Bachte, Bachtekerkstraat in Deinze. AFSTAND: circa 5 km GIDSEN: Koen Houthoofd en Jan Kindt

Start- en eindpunt aan de Leiekade in Sint-Martens-Latem (achter het gemeentehuis, aan het begin van de Meersstraat). AFSTAND: circa 5 km GIDSEN: Tom Embo en Lydie Faseur

Start- en eindpunt aan de Leiekade in Sint-Martens-Latem. De Leiepont brengt ons heen en terug naar de Keuzemeersen. AFSTAND: circa 4 km GIDSEN: Marc Depourcq en Geert Spanoghe

Start- en eindpunt aan het Wijland (op de hoek van Asselsstraat en Ganzerikstraat) in Drongen. AFSTAND: 6 km GIDSEN: Kristel Keppens en Joost Buyse

23 Vereniging

2017 NUMMER 3

SNEP!


Stem Hutsepot! Natuurpunt Gent heeft ambitieuze plannen voor de toekomst van de loods Apollinaris in Zwijnaarde. Samen met een aantal partners willen we in en rond de loods allerlei bijkomende functies en bestemmingen voorzien. Daartoe hebben we bij de stad Gent een project ingediend in het kader van het Gentse burgerbudget. Maar om de middelen voor het project ‘De Hutsepot, een gezellige mengelmoes van functies’ binnen te halen, hebben we ook jullie steun (en stem) nodig!

Bart Vangansbeke, beleidsverantwoordelijke De loods Apollinaris is eigendom van Natuurpunt en ligt pal naast het Hutsepotbos in Zwijnaarde, in het deelgebied Rijvissche van het Parkbos, een van de vier Gentse groenpolen. Deze ligging biedt heel veel mogelijkheden tot ontsluiting en samenwerking. De loods ligt langs de Grote Steenweg en op een boogscheut van het Don Boscocollege in Zwijnaarde. Het gebouw ligt ook in het deelgebied van het Parkbos dat het dichtst aansluit bij de stad Gent. In de toekomst komt er naast de loods een fietspad dat de verbinding zal maken tussen de Grote Steenweg en de fietssnelweg, die gelegen is op een oude spoorwegberm en via bruggen zonder autoverkeer toegang zal geven tot de stad. Het nieuwe fietspad zou ter hoogte van de loods een kleine aftakking krijgen naar het Don Boscocollege. Bijkomend openbaar domein voor ontmoeting en samenwerking Natuurpunt Gent wil samen met het Don Boscocollege Zwijnaarde, vzw Hand in Hand-DAC De Moester, een buurtbewoner die paarden houdt, Sociale Kruideniers Gent vzw (ondersteund door Samenlevingsopbouw Gent vzw) en Atelier Caro-K een zinvolle (gedeeltelijk nieuwe) functie en bestemming voorzien voor de loods Apollinaris en zijn onmiddellijke omgeving. Het wordt een warme ontmoetingsplaats waar mensen en verenigingen uit de buurt elkaar ontmoeten

en samen activiteiten (mogen en kunnen) organiseren. De huidige loods wordt gedeeltelijk opengewerkt en de opengemaakte zone zal deel uitmaken van het openbaar domein. In deze ruimte willen we een laagdrempelige onthaal- en infoplaats voorzien, waar mensen terechtkunnen voor informatie over het Parkbos, wandelfolders, een duidelijke kaart, info over buurtevenementen en -initiatieven. Er komen ook zitbanken en picknicktafels, zowel onder het afdak als in de open lucht bij een wadi, de plek waar het regenwater wordt verzameld. We voorzien ook stopcontacten en de mogelijkheid tot internettoegang. Dit kan nuttig zijn voor de oudere leerlingen van het Don Boscocollege of werknemers van het Technologiepark Ardoyen, die deze plek kunnen gebruiken tijdens de middagpauze terwijl ze wat op adem komen in de natuur. Er komen toiletten die permanent

toegankelijk zijn. We zorgen voor een degelijke wateraansluiting met actieve (drink)waterfonteintjes en we voorzien fietsenrekken. De bezoekers kunnen van hieruit een wandeling maken door het deelgebied Rijvissche van het Parkbos. Op die manier blijft De Hutsepot ook in het weekend een levendige plek. Zowel de Moester als de vrijwilligers van Natuurpunt Gent en de buurtbewoner die paarden houdt, engageren zich voor het onderhoud van de buitenruimte en de sanitaire voorzieningen. De Moester wil samen met Natuurpunt Gent de picknicktafels maken en de omgevingsaanleg verzorgen. Samen met het Don Boscocollege

De Hutsepot, een gezellige mengelmoes van functies Eind juni heeft Natuurpunt Gent bij de stad Gent een dossier ingediend om met het project ‘De Hutsepot, een gezellige mengelmoes van functies’ een beroep te doen op middelen van het Gentse burgerbudget. Op www.burgerbudget.gent kun je ons dossier en de zes bijbehorende bijlagen bekijken. Vooral de eerste bijlage is meer dan de moeite waard: een studie door architectenbureau De Smet Vermeulen architecten in opdracht van Natuurpunt Gent. Dat bureau heeft ons eerder ook prima bijgestaan bij de bouw van ons verenigingshuis De Stek. Vereniging

24

S N E P ! 2017 NUMMER 3


willen zij ook meehelpen bij de aanleg en het beheer van een vlindertuin naast de wadi. In het deel van de loods dat niet toegankelijk is voor het publiek, worden functies behouden en opgenomen die de sociale controle optimaliseren, de plek nog leefbaarder maken en bovendien een belangrijke sociale en educatieve functie vervullen. Vzw Sociale Kruideniers Gent blijft een groot deel van de loods gebruiken als voedselopslagplaats. In een ander deel komt een ceramiekatelier waar cursussen en kinderkampen worden georganiseerd. Het sanitaire deel kan ook vanuit de loods worden gebruikt. De huur die beide partners betalen, kan dienen om de dagelijkse kosten te dekken. Vlak naast de aftakking van het fietspad naar het Don Boscocollege willen we een avontuurlijke speelplek met natuurelementen aanleggen. Die speelplek is te gebruiken door de school, de buurtbewoners, de jeugdverenigingen uit de buurt en de bezoekers. De inrichting van deze

speelplek en de onmiddellijke omgeving zal gebeuren in samenspraak met de Parkbospartners, Natuurpunt Gent, de buurtbewoners en de school. Daarnaast leven er nog allerlei andere ideeën voor bijkomende activiteiten aan of rond de loods in samenwerking met andere (buurt) verenigingen, zoals een maandelijkse boerenmarkt, een foodtruck die er ’s middags kan staan, enzovoort. In het kader van een sociaal project wil De Moester ‘s middags geregeld voor soep zorgen. Het Don Boscocollege heeft samen met zijn leerlingen nog heel wat andere mogelijkheden voor de loods en omgeving onderzocht en besproken. Niet alles is realiseerbaar, maar hun inbreng bevat wel enkele waardevolle bijdragen waar we zeker mee aan de slag willen gaan. Nodige infrastructuurwerken Eén vijfde van de oppervlakte van de loods zou over de hele lengte in openbaar domein komen, met het grootste deel daarvan in de open lucht, weliswaar met behoud van het

25 Vereniging

2017 NUMMER 3

SNEP!

dak. Daarvoor moet de buitenmuur langs het toekomstige fietspad worden afgebroken en naar binnen toe worden verplaatst. Deze werken zullen grotendeels gebeuren door aannemers, maar ook deels door vrijwilligers van Natuurpunt Gent, De Moester, buurtbewoners en leerlingen van het Don Boscocollege. De loods heeft momenteel een dak met asbestplaten. Die moeten worden verwijderd door een gespecialiseerd bedrijf en er moet een nieuw dak worden geplaatst. Door de loods niet af te breken maar te hergebruiken, maken we duidelijk een duurzame keuze. Het materiaal van de af te breken betonnen buitenwand zullen we hergebruiken bij de aanleg van het terras en we voorzien een duurzaam systeem voor regenwateropvang en -afvoer, waardoor het ook mogelijk is om regenwater te gebruiken in het sanitair. Fasering en financieel plan Voor dit heel ambitieuze project zullen stevige investeringen nodig zijn. Daarom willen we werken in verschillende fases.


De eerste fase, die we hopen te realiseren dankzij het burgerbudget, omvat het afwerken van de nieuwe buitenruimte als openbaar domein en ontmoetingsruimte met alle bijbehorende voorzieningen. Allereerst zal een belangrijk budget nodig zijn voor de drastische verbouwing van de loods, het sanitair, de opvang en het hergebruik van regenwater en de aanleg of optimalisering van de nutsvoorzieningen. Daarnaast zijn ook financiële middelen nodig voor de fietsenrekken, picknickbanken, internettoegang, plaatsen van stopcontacten, drinkwaterfonteintjes, enzovoort. We hopen op een bijdrage uit het burgerbudget van 150.000 euro.

Stem

Als we die middelen kunnen verkrijgen, zullen die een goede basis vormen voor het vervolgtraject en het behoud van de huidige functie als voedselopslagplaats. Tijdens een tweede fase willen we vooral intern in de loods meer mogelijkheden voorzien die het gebruik verbreden en de sociale controle optimaliseren. Daarvoor zijn bijkomende investeringen nodig, zoals het plaatsen van binnenwanden en het isoleren van een (klein) deel van de loods. Eenmaal bekend is of we inderdaad kunnen rekenen op een degelijke subsidie vanuit het burgerbudget, gaan we meteen op

zoek naar bijkomende middelen om die tweede fase snel tot een goed einde te brengen – bij voorkeur nog binnen de timing van het burgerbudgetproject. Een derde fase zou ingaan wanneer een van de partners de loods zou verlaten. Op dat moment willen we streven naar een nog meer gedifferentieerd gebruik van het gebouw. Het is de bedoeling dat de investeringen van de eerste twee fasen niet de toekomstige noden hypothekeren, maar ze integendeel eerder faciliteren. De derde fase hebben we alleen nog maar voorlopig begroot, omdat het moeilijk is om ver in de toekomst te kijken.

Hutsepot!

De toewijzing van de burgerbudgetten gebeurt deels op basis van een stemming door de bevolking. Elke Gentenaar kan ons project ‘De Hutsepot’ steunen door tussen 29 september en 14 oktober op ons project te stemmen. We willen je van harte oproepen om dit te doen! Het is een heel mooie stimulans om het Parkbos verder uit te bouwen en onze vereniging te ondersteunen bij haar werk. Stemmen kan digitaal op het adres www.burgerbudget.gent. Elke Gentenaar vanaf 14 jaar kan meedoen en op zijn of haar drie favoriete projecten stemmen. Wie hulp nodig heeft bij het stemmen of niet beschikt over internet, kan terecht op een stemlocatie in de buurt. Die locaties worden vanaf 15 september bekendgemaakt en kun je ook via ons secretariaat opvragen. Verder in deze Snep! lees je meer over een tweede burgerbudgetproject dat is ingediend door onze vereniging, met name door onze werkgroep Sint-Pieters-Buiten (zie ook p.53 ). Ook aan dit project kun je jouw stem geven. Alvast bedankt!

Sociale Kruideniers Gent, een van de partners in De Hutsepot, diende ook nog een ander burgerbudgetproject in, samen met CLT Gent en de Vrienden van Meulestede. Bij een buurtbevraging in Meulestede bleek er een grote vraag naar een betaalbare buurtwinkel met meer ruimte voor ontmoeting en activiteiten. De Solidaire Buurtwinkel Meulestede wordt een test om ook in andere Gentse wijken gelijkaardige projecten op te zetten. Je vindt hierover meer info op www.burgerbudget.gent, waar je ook kunt stemmen op dit project. ▶

Vereniging

26

S N E P ! 2017 NUMMER 3


Nieuw in de Bourgoyen-Ossemeersen

Verjaardagsfeestjes voor kleuters Edith Degraeve, medewerkster educatie Vanaf september bieden we ouders van vijf- en zesjarigen (derde kleuterklas) de mogelijkheid om een verjaardagsfeestje te boeken. Samen met je vriendjes trekken we op zoek naar Jefke, het lieveheersbeestje. Want Jefke weet niet wanneer hij jarig is en hoe je dat doet, jarig zijn… Enne, kom zeker verkleed als lieveheersbeestje, dan krijg je een extra pannenkoek! Voor wie? Kinderen van de derde kleuterklas die graag hun verjaardag willen vieren in de natuur (vergezeld van maximum twee ouders). Wanneer? Op woensdagmiddag en zaterdagmiddag – van 14.30 tot 16.30 uur. Prijs: 10 euro per kind voor leden en 12 euro per kind voor niet-leden. De uitnodiging, twee begeleiders, een pannenkoek en een drankje zijn in de prijs begrepen. Aantal deelnemers: minimum 10 – maximum 15. Voor groepen van minder dan 10 kinderen, gelieve contact op te nemen. Maximum één groep tegelijk. Reserveren: minstens een maand van tevoren via www.natuurpuntgent.be Nog vragen? 09/216.44.78 of nmc@natuurpuntgent.org

Kalender en agenda 2018 nu te koop Vanaf september zijn de Natuurpuntkalender en -agenda 2018 verkrijgbaar in het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen. Met de aankoop van die handige hulpmiddelen haal je niet alleen schitterende en praktische producten in huis, maar steun je bovendien de werking van Natuurpunt Gent. Natuurlijk is zowel de kalender als de agenda uitstekend geschikt om cadeau te doen! In de kalender vind je één prachtig natuurbeeld per maand, in de agenda één fraaie foto per week. Kalender Prijs: 10 euro Afmetingen: 20 cm hoog x 30 cm breed Agenda Prijs: 14,99 euro

27 Vereniging

2017 NUMMER 3

SNEP!


NATUURWEETJE!

Melampyrum nemorosum

© PETER DE DAUW

Natuurpunters durven wel eens uit de schaduw van de eigen kerktoren te treden om met nieuwsgierige blik op zoek te gaan naar zeldzame zoogdieren, verrassende vogels en prachtige plantjes die de natuur ons verder weg van huis te bieden heeft. Een van die pareltjes die je op reis in Centraal-Europa of Scandinavië kunt aantreffen, is Melampyrum nemorosum, bij ons ook wel eens Zweeds soldaatje, schaduwhengel of paarse hengel genoemd. Deze halfparasiet is een broertje van onze inlandse hengel, van de boshengel en van de zeldzame wilde weit die we meer in het zuiden van ons land nog kunnen treffen.

Natuurpuntvlees in Gent Minder of geen vlees eten is goed voor het milieu, de dieren en onze gezondheid. Voor mensen die af en toe willen genieten van een stukje vlees, biedt Natuurpunt een lekker en verantwoord alternatief. Door een samenwerking met Veeakker kun je Natuurpuntvlees bestellen. Dat is vlees van gallowayrunderen of van schapen die grazen in natuurgebieden van Natuurpunt en andere organisaties. Met je bestelling steun je bovendien de projecten van Natuurpunt Gent. Heb je nog vragen: Ward Stulens, ward.stulens@gmail.com, 09/329.55.45.

Alle vier behoren ze tot het geslacht Melampyrum uit de bremraapfamilie. De botanische naam Melampyrum is afgeleid van de Oudgriekse woorden melas en pyros, zwart en graan, ‘zwartkoren’ dus. Als de zaden tussen het graan raakten, had het brood de neiging donker te kleuren. De Finnen gaven Melampyrum nemorosum de naam svenska flaggan of ‘Zweedse vlag’, omwille van het contrast tussen de gele bloempjes en de donkerpaarse schutbladen bovenaan. De Zweden verkiezen natt och dag, ‘nacht en dag’, maar Shakespeare wist het al: "What's in a name? That which we call a rose By any other name would smell as sweet."

Praktische gegevens: • De leveringen gebeuren driemaandelijks. De data maken we bekend via de website van Natuurpunt Gent, het tijdschrift Snep! en de website van Veeakker. Bestaande klanten krijgen ook een e-mail van Veeakker. • Leveringsplaatsen: de parking bij het station Dampoort (9.50 tot 10.05 uur), de parking van het SMAK (10.15 tot 10.30 uur), de parking bij het NMC De Bourgoyen (10.50 tot 11.05 uur) en de parking van de Carrefour in Sint-Denijs-Westrem (13.40 tot 13.55 uur). • Bestellen doe je via de website van Veeakker, bij de levering kun je betalen met Bancontact/ Mister Cash. En dan nu naar de webshop … Op www.veeakker.be kun je je snel en eenvoudig aanmelden als klant. Heb je problemen met het inloggen of bestellen via de webshop, contacteer dan info@veeakker.be of bel Jan Versteden, 0478/69.22.26.

Leverings- en besteldata: De eerstvolgende leverdatum is zaterdag 7 oktober. Hiervoor moet je bestellen vóór zondag 1 oktober om 24.00 uur. Daarna kun je bestellen tot zondag 29 oktober om 24.00 uur voor levering op zaterdag 4 november of bestellen tot zondag 26 november om 24.00 uur voor levering op zaterdag 2 december. Bestel je na de opgegeven deadline, dan komt je bestelling op de lijst van de volgende levering.

Vereniging

28

S N E P ! 2017 NUMMER 3


.. PO RT (

van e en

R

v r i j w i l lE T iger

Hans maakt soep Regine Laverge lid redactie Snep! Zowat een halve eeuw geleden zette Hans Van Doorne zijn eerste stapjes in de ‘natuur- en milieusector’. “Laat me niet lachen, maar toen was je al actief als je enkele bomen aanplantte, ha!” Bij de toenmalige jeugdclub Percel deed Hans mee met de boomplantacties. Op zijn vensterbank plantte hij geraniums. En toen hij verhuisde, verhuisden de bloembakken mee. En iedereen in zijn nieuwe buurt sprak erover! Van bloembakken naar een buurtparkje is maar een kleine stap. In 1992 stelde de stad een braakliggend perceel van 60 m² in de Papegaaistraat te koop. De buurtbewoners zagen het niet zitten dat op de hoek een appartementsblok zou verrijzen. In die tijd bestond er nog zo goed als geen collectief bewustzijn over de waarde van lapjes groen in de stad. De strijd om het park aan de Groene Vallei (lang vóór het jaar 2000) en de kersenbomen aan de Charles De Kerckhovelaan (2011) moest nog gevoerd worden. De buurtbewoners richtten toen de vzw De Papegay op om de grond te kopen en in te richten als parkje. Daarvoor betaalden ze de som van 721.000 BEF. Het parkje is intussen helemaal afbetaald. Als je er voorbijkomt, ga er dan eens uitblazen en bedenk dat het zo anders is dan vele andere.

van Trein-, Tram- en Busgebruikers. Een hoogtepunt uit zijn actievoerderscarrière waren de acties tegen de geplande ondergrondse Belfortparking. Hij werd woordvoerder van het samenwerkingsverband ‘Volksraadpleging ja, Belfortparking nee’. Samen met de Actiegroep Bourgoyen-Ossemeersen (een van de voorlopers van Natuurpunt Gent) en anderen verzamelde Hans in 1997 tienduizenden handtekeningen voor een referendum. Dat ‘njet’ tegen de Belfortparking was een heel duidelijke roep om een andersoortige mobiliteit in de stad. “We hebben toen gewonnen en we waren daar trots op. Zoveel jaar later wordt daarop voortgebouwd, kijk maar naar het Circulatieplan.”

Zachte mobiliteit Hans wilde verder de weg op van sociaalpolitieke actie. Hij werd lid van de Milieuraad en was van 2004 tot 2008 zelfs voorzitter van die raad. Via de Milieuraad leerde hij Frank Maes kennen, die destijds werkzaam was bij Natuurpunt Gent, en ontdekte hij ook de Bourgoyen-Ossemeersen.

Soep en nog eens soep Het begon allemaal heel kleinschalig in de Grutto, het vroegere bezoekerscentrum van de Actiegroep Bourgoyen-Ossemeersen en later Natuurpunt Gent. Angela had het idee aangebracht. In de winter kwamen wandelaars vaak verkleumd binnen. En wat is er dan beter dan een houtkachel en een kommetje verse soep? In de Grutto stond er een elektrische kookplaat om de soep op te warmen. “Zodra we de knop op 10, de hoogste stand, zetten, hadden we prijs. Dan viel de elektriciteit uit …” Hans zorgde voor soep op zondag, voor een man of 25. En op was op. Hij herinnert zich nog een fraai tafereel. Voor de Wildeplantenbeurs zou speciale soep worden geserveerd: netelsoep uit de Bourgoyen. Na een maaibeurt waren er verse scheuten geoogst. Hans had handschoenen aangetrokken om de netels te wassen. “Die netels prikten er zo door. Ik had een hele week geen gevoel meer in mijn handen.”

Vanuit zijn affiniteit met zachte mobiliteit – Hans is er trots op dat hij nooit een auto heeft gehad – sloot hij zich aan bij de Bond

In 2008 kreeg Hans een hersenbloeding, met ernstige gevolgen. Hij lag enkele weken in coma, werd twee keer gereanimeerd en

29 Vereniging

2017 NUMMER 3

SNEP!

ontwaakte tijdens de Gentse Feesten! “Om te beginnen, heb ik geluk gehad. En ik had een van de beste hersenchirurgen. Ik heb mijn leven moeten reorganiseren, want ik voelde mij twintig jaar ouder. Vroeger kon ik mijn tijd verdelen over verschillende verenigingen, maar dat was erna niet meer mogelijk. Natuurpunt was een belangrijk stuk van mijn leven.” Enkele maanden later kwam opnieuw de vraag om vissoep te maken. Het bezoekerscentrum was intussen verhuisd naar het Natuur- en Milieucentrum (NMC) De Bourgoyen. In 2008 maakte Hans ondanks zijn ziekte wel 600 liter soep. Niet lang daarna, in 2009, werd Angela ernstig ziek en moest forfait geven. “Ik voelde met haar mee, omdat ze ook iets in de hersenen had, net als ik.” Jammer genoeg heeft Angela het niet gehaald, ze overleed een jaar later. Voedselagentschap Op een mooie dag kreeg het NMC inspectie van het Voedselagentschap. Er volgde een verbod om op dagelijkse basis soep en taart te verkopen. Het voedsel uit de keten was namelijk niet traceerbaar. Daarom begonnen we soep te kopen in de Bioplanet. En nu werken we vaak met de soepen van het biologisch kinderdagverblijf De Biotoop. Toch komt Hans nog af en toe in beeld met zijn zalige bereidingen, want bij occasionele evenementen is het wel toegestaan, zoals tijdens de plantenbeurs of bij een wandeling. Ondertussen kennen heel veel mensen de heerlijke ambachtelijke soep van Hans. Hij weet als geen ander de juiste garnituren te kiezen zoals broodkorstjes, tijm of rozemarijn, fijngemalen peterselie of koriander. En voor de vissoep, die geweldig lekker is, heeft hij ‘rouille’. Tijdens de voorbije plantenbeurs in mei serveerden we samen nog zeventig liter soep.


ɥɩĺɥɪɩɥɨɮş  ɯɰř  ‹Œ†‡•†‡˜‘‰‡Ž‹Œ†ƒ‰‡–‡ ƒ„„‡‡‘’ɩ‡ɪ†‡…‡„‡”ɩɥɨɮ —–—‹†‡‰‡„‘—™‡˜ƒ‹–‡’–‹…•‡‹•ƒ‡‡–‡‡”—‹ƒƒ„‘†ƒƒś • • • • • •

˜‡””‡‹Œ‡”• –‡Ž‡•…‘’‡ •–ƒ–‹‡˜‡ ‘—–†‘‘”‡“—‹’‡– ‘”‹–Š‘Ž‘‰‹•…Š‡”‡‹œ‡ „‘‡‡ř”‡‹•‰‹†•‡řŜŜŜ

ŜŜ  

ŽŽ‡‰”‘–‡‡”‡œ‹Œ‡”ƒƒ™‡œ‹‰‘——‹–‰‡„”‡‹†ƒ†˜‹‡•–‡‰‡˜‡‘˜‡”Š— ‹•–”—‡–‡řƒƒ”˜‘‘”ƒŽ–‡Žƒ–‡‰‡‹‡–‡˜ƒœ‡‡”—‹–œ‘†‡”Ž‹Œ‡ ‘”–‹‰‡‡’”‘‘–‹‡•Ŝ

  ś

Natuurbeleving op het natuurdomein “De Hoge Dijken” ɬ‹Ž‘‡–‡”˜‡”†‡”‘’‘–†‡–—Š‡–’”ƒ…Š–‹‰‡‡˜‘‰‡Ž”‹Œ‡ƒ–——”‰‡„‹‡† ŧ†‡Š‘‰‡†‹Œ‡ŷ”‘•‡’—–ŨŜ

HOTA

cvba

GROENDAKEN NATUURDAKEN DAKMOESTUINEN

energiezuinig & bio-ecologisch

(ver)bouwen

www.canopy-greenroofs.be www.canopy-greenroofs.be inf info@canopy-greenroofs.be o@canopy-greenroofs.be 09/247.48.49 - 9000 GENT G

houtskeletbouw

www.hota.bE

30

S N E P ! 2017 NUMMER 3


R uu ii mm t te e R voor Gent Op 27 juni 2017 heeft de Gentse gemeenteraad het ontwerp ‘Ruimte voor Gent - Structuurvisie 2030’ voorlopig vastgesteld. Van 1 september tot en met 29 november 2017 loopt het openbaar onderzoek over dit ontwerp. Tijdens die periode kan iedereen officieel opmerkingen of bezwaren indienen. Op basis hiervan kan de stad het ontwerp achteraf eventueel nog aanpassen. In september en oktober vinden nog infomomenten plaats. Volgens de stad biedt de nieuwe structuurvisie “een vernieuwende ruimtelijke visie op de toekomst van Gent”. “Het is een soort kompas dat aangeeft waar de stad naartoe wil en een antwoord wil bieden op een aantal uitdagingen.” Het gaat bijvoorbeeld om de uitdaging om slim te verdichten: op de juiste plaatsen nieuwe woningen, kantoren, scholen, crèches, assistentiewoningen, … voorzien. Een andere uitdaging is het verweven van functies: wonen, werken, ontspanning, ontmoeting dicht ‘bij huis’ zodat minder verplaatsingen nodig zijn. Verder moet er ook aandacht zijn voor de klimaatverandering: door te streven naar een klimaatrobuuste stad waarin water en groen een centrale rol spelen en waarbij een netwerk van waterlopen en groene verbindingen de stad vlot bereikbaar maakt. Een andere uitdaging is voldoende aandacht voor de fietser: die neemt – naast de voetganger – in de stedelijke omgeving een

centrale plaats in. En ten slotte is er ook nog de uitdaging om in de structuurvisie de centrale rol van de ‘mens’ niet te vergeten: door ontmoeting te bevorderen en ruimte te delen zoals bij cohousing, coworking en cocreatie.

Advies GECORO en antwoord van de stad De Gemeentelijke Commissie Ruimtelijke Ordening (GECORO), waar ook Natuurpunt Gent in vertegenwoordigd is, heeft dit voorjaar een uitgebreid advies ingediend bij het voorontwerp van de Structuurvisie. In de vorige Snep! brachten we al een uitvoerige toelichting bij dat advies, dat onze vereniging mee had uitgewerkt en volmondig ondersteunde. Intussen heeft het stadsbestuur een uitgebreid antwoord geformuleerd op de opmerkingen en suggesties van de GECORO. In bepaalde gevallen verduidelijkt dat antwoord de standpunten van de stad en op heel wat plaatsen is de

tekst naar aanleiding van het GECOROadvies ook aangepast en aangevuld. Dit is het geval voor veruit het grootste deel van de opmerkingen en bezwaren uit het advies van de GECORO en uiteraard is Natuurpunt Gent hier bijzonder tevreden over. In een beperkt aantal gevallen is de stad niet ingegaan op de suggesties uit het advies. Natuurpunt Gent is ook erg tevreden dat de stad de standpunten van de GECORO inzake het landbouwbeleid ondersteunt. Ook het stadsbestuur is van mening dat een stadsgerichte landbouw inpasbaar moet zijn in een model van een professionele, economisch leefbare landbouw en geen parallel circuit mag genereren. De stad deelt ook onze bezorgdheden in verband met de combinatie van natuur en landbouw, want ook hier werd het advies van de GECORO verwerkt in de tekst van het ontwerp en werden de acties en instrumenten daaromtrent aangevuld.

Infomomenten Ruimte voor Gent Dit najaar voorziet de stad Gent vier infomomenten over de Structuurvisie 2030. Elke avond besteedt bijzondere aandacht aan een bepaald thema, dat iets uitgebreider wordt toegelicht. De avonden hebben plaats van 19.30 tot 21.30 uur. Iedereen is welkom en inschrijven is niet nodig. De toegang is gratis. 13 september: 2 oktober: 11 oktober: 16 oktober:

‘Verdichting in de twintigste-eeuwse wijken’. Zaal ooievaar, Buurtwerk Brugse Poort-Malem, Kokerstraat 36, Gent. ‘Verweven van functies’. Gemeenteraadszaal Stadhuis, Botermarkt 1, Gent. ‘Buitengebied’. Zaal Den Boot, Buurtwerk Nieuw Gent-Steenakker, Rerum Novarumplein 180c, Gent. ‘Strategische projecten’. Vierde Zaal, Driebeekstraat 2, Gentbrugge.

31 Beleid

2017 NUMMER 3

SNEP!


Wie langs de Moervaart fietst in Moerbeke, Wachtebeke of het noordelijk deel van Gent, is zeker verwonderd door het gave, open landschap, met weidse gezichten en enkele bomenrijen als blikvangers. Een mooie Moervaartvallei is een troef voor landbouw en natuur, maar ook voor de bewoners en de horeca uit de buurdorpen en het op fietsafstand gelegen Gent. Maar toch staan ook hier natuur en landbouw onder druk.

Bescherming Moervaartvallei in stroomversnelling MAAIBOS MOERBEKE © THOMAS VAN LANCKER

De voorbije maanden is er achter de schermen heel hard gewerkt aan de bescherming van de Moervaartvallei. Daartoe zijn drie sterke instrumenten uitgewerkt: het strategisch openruimteproject Moervaartvallei, het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan Moervaartvallei en het Landinrichtingsproject Moervaartvallei. Deze drie plannen zijn gelijktijdig van start gegaan, zodat het mogelijk is om de afspraken en de visie meteen op het terrein te implementeren.

Vlaanderen de aanleiding om samen met de gemeenten Gent, Wachtebeke en Moerbeke, de natuur- en landbouworganisaties en de haven van Gent een strategisch openruimteproject voor de hele vallei op te zetten. Dit moet een breed gedragen project worden voor een Moervaartvallei waarin plaats is voor landbouw, natuur, waterberging, recreatie, erfgoed, landschap en nog veel meer.

Strategisch openruimteproject Consensuskaart In 2015 kreeg de Oost-Vlaamse gouverneur Jan Briers de opdracht om in overleg met de landbouworganisaties Boerenbond en Algemeen Boerensyndicaat en de natuurverenigingen Natuurpunt en vzw Durme een voorstel uit te werken voor de inrichting van de Moervaartvallei. Na maandenlang overleg en onderzoek bereikten de verschillende middenveldorganisaties uit de natuur- en landbouwsector een compromis over de inrichting van nieuwe natuurgebieden en het vrijwaren van een aantal gebieden voor de beroepslandbouw in de Moervaartvallei. In 2016 kon iedereen zich uiteindelijk scharen achter een gezamenlijke consensuskaart. Die kaart voorziet enerzijds drie kernen voor natuurinrichting met een totale oppervlakte van ruim 400 hectare. Aan landbouwzijde is anderzijds via een GRUP een planologische ruil voorzien, met de regularisatie van 110 hectare grond die nu binnen groene bestemmingen als zonevreemd landbouwgebied wordt bewerkt. Het gaat om grote maïsakkers en meestal sterk gedraineerde (vaak opgehoogde) gronden die momenteel weinig natuurwaarde hebben. Dit akkoord tussen de natuur- en landbouworganisaties vormde voor de provincie Oost-

Eind december 2016 erkende Vlaams minister van Omgeving, Natuur en Landbouw Joke Schauvliege het openruimteproject Moervaartvallei als een strategisch project in uitvoering van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen. Met dit nieuwe strategisch project voor de Moervaartvallei slaan de lokale natuur- en landbouworganisaties, de provincie OostVlaanderen, de Gentse haven, de Vlaamse overheid en de gemeenten Gent, Wachtebeke en Moerbeke de handen in elkaar om de vele kwaliteiten van dit landschap te versterken. Samen met de andere middenveldorganisaties en de lokale besturen vinden wij het uiterst belangrijk dat het samenwerkingsverband met alle betrokken actoren verder wordt versterkt en dat er stapsgewijze feitelijke realisaties komen op het terrein. Ruimte Vlaanderen voorziet voor dit openruimteproject een subsidie van 240.000 euro voor de aanwerving van een projectcoördinator. Die projectcoördinator is intussen al aan de slag: Machteld Bats heeft de opdracht gedurende drie jaar, in overleg met alle partners in het gebied, een aantal zaken te laten verwezenlijken op het terrein. Zo moeten bijvoorbeeld de (nieuwe of herbestemde) natuurgebieden effectief onder een natuurbeheerregime worden

Beleid

32

S N E P ! 2017 NUMMER 3

gebracht, waar vandaag bestemd natuurgebied onder een intensief landbouwgebruik gebukt gaat. De provincie Oost-Vlaanderen en het Gentse havenbedrijf investeren samen ook nog eens 60.000 euro in dit openruimteproject.

Gewestelijk Uitvoeringsplan Moervaartvallei Op aandringen van de middenveldorganisaties ging minister Schauvliege ermee akkoord om de besluitvorming en uitvoering via drie sporen tegelijk te laten verlopen. Tegelijk met de goedkeuring van het strategisch openruimteproject werd de procedure opgestart voor een Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP) Moervaartvallei en een landinrichtingsproject. Een GRUP is een bestemmingsplan en vervangt na goedkeuring het gewestplan. Door het GRUP is het mogelijk de afspraken en visie voor de Moervaartvallei stevig te verankeren door (her)bestemming van natuur-, bosen landbouwgebied. Op die manier verschaft het GRUP meteen ook de nodige rechtszekerheid aan de twee belangrijkste gebruikers van Op voorstel van Joke Schauvliege (CD&V), Vlaams minister van Omgeving, Natuur en Landbouw, heeft de Vlaamse Regering op vrijdag 14 juli 2017, het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘Moervaartvallei fase 1’ voorlopig vastgesteld. Het plangebied is gelegen in de steden Gent en Lokeren en de gemeenten Moerbeke, Lochristi en Wachtebeke en omvat het westelijk deel van de Moervaartvallei tussen Gent en de grens met Stekene en Sint-Niklaas. In september gaat een openbaar onderzoek van start, dat 60 dagen zal lopen.


MAAIBOS MOERBEKE © THOMAS VAN LANCKER

het buitengebied, met name de landbouwers en de natuurorganisaties. Het GRUP beperkt zich in hoofdzaak tot de contouren van het ‘consensusvoorstel’, Moervaartvallei fase 1 genoemd. In een tweede, latere fase zullen de meer oostelijk gelegen delen van de Moervaartvallei evenals de aanpalende, meer zuidelijk gelegen (Europese) Speciale beschermingszones (SBZ-gebieden) aan bod komen in een afzonderlijk GRUP.

Landinrichtingsproject Moervaartvallei Tegelijk met de goedkeuring van het strategisch openruimteproject en het opstarten van een GRUP heeft de minister ook de opdracht gegeven om onder leiding van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) een voorstel van landinrichtingsproject op te maken. Dat landinrichtingsproject zal de afspraken, visie, herbestemming voor natuur en landbouw concreet verwezenlijken op het terrein. De VLM heeft intussen al veel werk verzet om na te gaan of een landinrichtingsproject voor de Moervaartvallei haalbaar is. In het kader van het natuurluik van het strategisch plan Gentse Kanaalzone (zie kader) werd eerder al een landinrichtingsproject voor realisatie van 189 hectare natuur in de Moervaartvallei opgestart. Omwille van tegenkanting vanuit de lokale besturen en de landbouwsector werd dit project destijds niet verder uitgevoerd. Dezelfde lokale besturen en de landbouworganisaties vragen nu samen met Natuurpunt om dit project te reactiveren om het consensusplan concreet te kunnen uitvoeren op het terrein. Het landinrichtingsproject heeft heel wat voor ogen. Zo wil het de Europese instandhoudingsdoelstellingen in het projectgebied be-

reiken, de herbevestigde en nieuwe groene bestemmingen in het projectgebied effectief realiseren, de landbouwstructuur optimaliseren en werk maken van een vitale plattelandseconomie in de Moervaartvallei, een recreatief netwerk uitbouwen met het provinciaal domein Puyenbroeck en de valleidorpen als recreatieve steunpunten, de Moervaartvallei versterken als herkenbaar en beleefbaar landschap en ten slotte een geïntegreerd waterbeheer instellen in de Moervaartvallei (met inbegrip van de Zuidlede). Bij het landinrichtingsproject hoort ook een raamovereenkomst, een soort protocol, met

een omschrijving van de actoren, taken, instrumenten en financieringsmodaliteiten voor de inrichting van zowel natuur als landbouw in overeenstemming met de consensuskaart. Daarbij engageren alle actoren en partners zich om deze overeenkomst uit te voeren volgens een afgesproken timing. Ook Natuurpunt Gent zal hierbij een stevige rol krijgen. Onze vereniging zal in een deel van het gebied, namelijk de natuurkern Moervaart Noord op het grondgebied van Gent en deels in Wachtebeke, de trekker worden voor de natuurrealisaties door aankoop en beheer van dit nieuwe natuurgebied van ruim 115 hectare.

Strategisch plan Gentse Kanaalzone Het strategisch plan voor de Kanaalzone voorzag oorspronkelijk de realisatie van 205 hectare nieuwe natuur voor de instandhouding van de natuurwaarden die bij de verdere uitbouw van de haven verloren zouden gaan. Van die oppervlakte heeft de VLM inmiddels 16 hectare ingericht in de koppelingsgebieden van de haven. Elk plan om de resterende 189 hectare in de Moervaartvallei te realiseren, botste keer op keer op veel verzet vanuit de landbouw en de lokale besturen. Op het eind van de vorige Vlaamse legislatuur gaven minister Crevits en minister Schauvliege via een mededeling aan de Vlaamse Regering (van 20 juni 2014) onverwacht een nieuwe wending aan dit dossier. Op basis van een advies van de Nederlandse vereniging voor vogelonderzoek SOVON stelden zij dat dit gebied niet in aanmerking komt als Speciale Beschermingszone in Vlaanderen in uitvoering van de Europese Vogelrichtlijn (afgekort SBZ-V) en dat er bij de verdere ontwikkeling van de Gentse haven geen natuurcompensatie moet gebeuren op basis van de Europese wetgeving, maar dat enkel een Vlaamse compensatieplicht hoeft te worden vervuld. Op die manier hoefde enkel nog 22 hectare beschermde vegetaties die vernietigd worden/werden in het Gentse havengebied elders te worden gecompenseerd. Onder impuls van de provinciegouverneur leidden verdere besprekingen uiteindelijk tot een concreet voorstel voor het uitbouwen van een breed gezamenlijk openruimteproject voor de Moervaartvallei waarin landbouw en natuur hun rol volwaardig kunnen opnemen en waarbij de inspanningen voor natuur in het kader van de uitbouw van de haven een plaats krijgen en zodoende rechtszekerheid ontstaat voor de haven, de landbouw- en de natuursector.

33 Beleid

2017 NUMMER 3

SNEP!


Pieter Vangansbeke, An De Schrijver en Bart Mouton (Hogeschool Gent); Boris Snauwaert (Beheerwerkgroep Gentbrugse Meersen)

Herstel

van soortenrijke graslanden in de Gentbrugse Meersen

DO’S EN DON’TS VOOR BEHEERDERS Onder invloed van de mens is het aandeel soortenrijke graslanden in WestEuropa de voorbije decennia sterk teruggedrongen. Tegenwoordig bestaat er grote interesse om het areaal uit te breiden door landbouwpercelen weer om te zetten in soortenrijke graslanden. Dit is echter een complexe uitdaging en natuurbeheerders worstelen met praktische problemen. In een terreinexperiment zoekt de Hogeschool Gent in samenwerking met Natuurpunt Gent naar antwoorden op de openstaande vragen. Kalkgrasland met talrijke orchideeënsoorten, een van de meest soortenrijke vegetaties op aarde.

Graslanden zijn in Europa hoofdzakelijk halfnatuurlijke ecosystemen die ontstaan zijn onder invloed van beheer door de mens. Oorspronkelijk werden graslanden begraasd of gemaaid, waarbij het hooi dienst deed als veevoeder. Het resultaat van dit eeuwenlange beheer is een hoge biodiversiteit. Halfnatuurlijke graslanden bevatten het hoogste aantal plantensoorten van alle ecosystemen op aarde, tenminste als je op kleine schaal kijkt1. De vegetatie verschilt sterk volgens het bodemtype en het vochtgehalte van het grasland. Op zandige, zure bodems vinden we heischrale graslanden, op kalkrijke bodems zogenaamde kalkgraslanden en in de riviervalleien, zoals deze rond Gent, vinden we op de nattere stukken dotterbloemgraslanden en op de drogere glanshaverhooilanden.

Dramatische achteruitgang Na de industriële revolutie nam het areaal en de soortenrijkdom van natuurlijke graslanden dramatisch af. Een groot deel van de graslanden werd omgezet naar andere bestemmingen, zoals akkers en populierenbos. In veel van de overgebleven graslanden werd het beheer sterk geïntensiveerd, onder andere door de intrede van kunstmest. De bemesting bevoordeelde competitieve grassoorten, waardoor de biomassaproductie toenam en dus een hogere opbrengst ontstond voor de boer. Tegelijk werden de gespecialiseerde soorten van weleer weggeconcurreerd. Zo veranderde het overgrote deel van de soortenrijke graslanden in West-Europa op enkele tientallen jaren tijd in hoogproductieve, eentonige grasvlaktes.

Met de achteruitgang van de soortenrijke graslanden verdwenen verschillende soorten planten en kreeg ook het dierenleven in deze graslanden een flinke knauw. Bestuivers (bijen) en natuurlijke plaagbestrijders (bladluizenetende lieveheersbeestjes), die afhankelijk zijn van soortenrijke graslanden, kregen het zwaar te verduren. Bij overvloedige bemesting spoelen de nitraten uit naar het grondwater. Kortom: niet alleen de fauna en flora staan onder druk door het verdwijnen van de soortenrijke graslanden, maar ook verschillende (vaak minder zichtbare) ecosysteemdiensten die graslanden ons als mensen leveren, komen in het gedrang. Er zijn dus genoeg redenen om te streven naar een vermindering van de bemesting en een uitbreiding van het areaal aan soortenrijke graslanden. Dat besef leidde de voorbije jaren ook tot beleidsmaatregelen zoals mestactieplannen, de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) en de Europese Natura 2000-wetgeving. Het doel van Natura 2000 is de Europese natuur in topconditie houden. In Vlaanderen moet er zo tegen 2050 ruwweg 50.000 hectare kwaliteitsvolle habitat bijkomen, waaronder veel soortenrijk grasland van verschillende types².

Herstel van soortenrijk grasland: een hindernissenparcours Het herstellen van soortenrijke graslanden wordt dus de komende decennia een belangrijke uitdaging. Helaas is soortenrijk grasland wel gemakkelijk om te zetten naar intensief grasland, maar veel moeilijker te herstellen. Voor dat herstel moeten namelijk verschillende hindernissen overwonnen worden. Zo

Beheer

34

S N E P ! 2017 NUMMER 3

© STEPHANIE SCHELFHOUT

moeten de oorspronkelijke abiotische omstandigheden min of meer worden hersteld en moet dus de beschikbaarheid van voedingsstoffen omlaag. Door de bemesting zijn onder meer stikstof en fosfor toegevoegd. Tussen 1965 en 2007 werd er in de Europese landbouw meer dan drie keer zo veel fosfor bemest als gewassen konden opnemen³. Fosfor heeft bovendien de neiging om zich in sterke mate aan bodemdeeltjes te hechten. Alle overtollige fosfor zit dan ook hardnekkig vast in landbouwbodems en zal de komende tientallen tot honderden jaren de natuurontwikkeling op deze gronden bemoeilijken. Stikstof vormt een tweede abiotische hindernis. In tegenstelling tot fosfor is deze stof erg vluchtig en blijft ze dus niet lang in de bodem aanwezig. Het nadeel is dat stikstof intussen in overmaat aanwezig is in de lucht en het water, en via neerslag een constante bijkomende bemesting van graslanden veroorzaakt4. Het beleid tracht met de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) kwetsbare habitats als soortenrijke graslanden te beschermen door de stikstofuitstoot van landbouw en verkeer strenger te reguleren. Een derde abiotische hinderpaal is de verstoorde waterhuishouding. Zowel door infrastructuurwerken en het kanaliseren van waterlopen als in functie van de landbouw is de gemiddelde grondwatertafel in Vlaanderen de afgelopen decennia gezakt5. Voor grondwaterafhankelijke graslandtypes als dotterbloemgraslanden kan dit resulteren in een te droge bodem in de zomer. Een tweede


Locatie van het experiment (oranje rechthoek) in de percelen van Natuurpunt (groene contouren) in de Noordelijke Gentbrugse Meersen.

probleem met de waterhuishouding kan schuilen in de waterkwaliteit. Zo zal de aanvoer van stikstofrijk water bij winteroverstromingen het probleem van overbemesting versterken. Verder moeten bij het herstel van soortenrijke graslanden ook enkele biotische hindernissen overwonnen worden. Vaak zijn deze graslanden verschillende jaren in landbouwbeheer geweest en zijn alle karakteristieke plantensoorten verdwenen. In de bovenste laag van de bodem bevinden zich soms nog langlevende zaden die opnieuw kiemen als de omstandigheden gunstig zijn. Een dergelijke â&#x20AC;&#x2DC;zaadbankâ&#x20AC;&#x2122; kan soms tientallen jaren intact blijven. Veel plantensoorten uit graslanden vormen echter geen zaadbank en uit recent onderzoek blijkt dat zelfs een korte omzetting naar landbouw ervoor kan zorgen dat een groot deel van de soorten niet meer terugkomt6. Door de versnippering van het landschap bereiken nieuwe zaden bovendien slechts moeizaam nieuwe gronden. Als een soortenrijk grasland vlak naast een perceel in herstel ligt, kunnen soorten zich relatief gemakkelijk opnieuw uitzaaien. In de Vlaamse context liggen soortenrijke percelen helaas vaak omgeven door ongeschikte habitat zoals gronden in intensief landbouwgebruik of verharding, wat de zaadverbreiding sterk bemoeilijkt. Een andere biotische hindernis is de zodevorming door concurrentiekrachtige grassen die ook bij het stopzetten

van de bemesting nog vele jaren de vestiging van de doelsoorten kan bemoeilijken. Een laatste, minder zichtbare hinderpaal voor het herstel van soortenrijke graslanden is het ontbreken van geschikt bodemleven. Nederlandse onderzoekers konden recentelijk aantonen dat geschikt bodemleven de vestiging van doelsoorten versnelt7. Samengevat zijn er dus zes verschillende hindernissen die moeten overwonnen worden om een landbouwgrasland om te vormen naar een soortenrijk grasland (zie schema). Een geschikt herstelbeheer zal zowel abiotische als biotische hindernissen moeten overwinnen. Het abiotisch herstelbeheer zal zich toespitsen op het afvoeren van fosfor uit de bodem en het beperken van de gevolgen van stikstofafzet bij neerslag. In de praktijk kan dit door het grasland te maaien en voedingsStoffen met het maaisel af te voeren of door de voedselrijke toplaag van de bodem af te graven. Het biotisch herstelbeheer zal de vestigingsmogelijkheden van doelsoorten proberen maximaliseren. Dit kan bijvoorbeeld door het verwijderen van de graszode, wat de dominantie van grassen doorbreekt en de zaadbank blootlegt of door de herintroductie van zaad en/of bodemleven uit geschikte percelen. Het herstel van soortenrijke graslanden op landbouwpercelen is dus allesbehalve evident en kan ook erg tijdrovend zijn. Natuurbeheerders worstelen bovendien met heel wat

35 Beheer

2017 NUMMER 3

SNEP!

vragen over hoe ze dit herstel in de praktijk moeten aanpakken. Welke hindernissen zijn aanwezig? Onder welke abiotische omstandigheden kan de doelvegetatie zich opnieuw vestigen? Hoe lang moet er gemaaid worden om die abiotische omstandigheden te bereiken? Is herintroductie van doelsoorten nodig, voor welke soorten en op welke manier? Om een antwoord te bieden op deze en andere vragen stelde de Hogeschool Gent in samenwerking met Natuurpunt Gent een terreinexperiment in waarbij verschillende hersteltechnieken vergeleken worden (zie verder).

De rol van Natuurpunt (Gent) Natuurverenigingen als Natuurpunt spelen een belangrijke rol in het behoud van soortenrijke graslanden. Vrijwel alle overblijvende soortenrijke graslanden in Vlaanderen bevinden zich in natuurgebieden en een groot deel ervan wordt beheerd door Natuurpunt, met de hulp van lokale vrijwilligers. In de Gentse natuurpuntgebieden vinden we enkele van de meest soortenrijke graslanden van de Leieen Scheldevallei, zoals bijvoorbeeld in de Latemse Meersen en de Damvallei. Aangezien het herstel van soortenrijke graslanden zo moeilijk is, is het uiterst belangrijk om de resterende soortenrijke graslanden goed te beheren en te behouden. Deze graslanden kunnen ook een zaadbron vormen voor natuurlijke of kunstmatige herintroductie van soorten op te herstellen percelen.


Door het aankoopbeleid van Natuurpunt (Gent) worden ook percelen verworven die in aanmerking komen voor herstel. Mits doorgedreven inspanningen van beheerders en het inzetten van de juiste herstelmaatregelen kan zo het areaal aan soortenrijke graslanden langzaam maar zeker worden uitgebreid.

Ook op het gebied van beleid en kennis neemt Natuurpunt zijn rol op. Zo zal de toepassing van de PAS-regelgeving bijvoorbeeld cruciaal zijn voor het behoud en herstel van heischrale graslanden en Natuurpunt blijft mee hameren op het belang van uitstootreductie. Door samen te werken met kennisin-

stellingen en door â&#x20AC;&#x201C; letterlijk en figuurlijk â&#x20AC;&#x201C; ruimte te geven aan wetenschappelijk onderbouwde experimenten, draagt Natuurpunt ook graag bij aan expertise- en kennisopbouw in verband met natuurherstel.

Abiotische en biotische hindernissen voor herstel van soortenrijke graslanden op voormalige landbouwpercelen

Schematische overzichtskaart van het experiment in Gentbrugge, de pijl wijst het noorden aan. In 30 plots worden 10 verschillende behandelingen getest die bestaan uit een combinatie van 6 hersteltechnieken. Voor meer uitleg over de hersteltechnieken, zie kader hiernaast.

Beheer

36

S N E P ! 2017 NUMMER 3


Uitzicht op de experimentele site in de Gentbrugse Meersen. De plots van 4 op 5 meter worden gescheiden door stroken van 1,5 meter onder gazonbeheer. Hierdoor ontstaat een dambordpatroon. © PIETER VANGANSBEKE

Onderzoek in de Gentbrugse Meersen Om een antwoord te bieden op de praktijkvragen van beheerders over het herstel van soortenrijke graslanden, stelde de Hogeschool Gent een terreinexperiment in, waar de combinatie van zes verschillende hersteltechnieken vergeleken wordt op het vlak van effectiviteit en haalbaarheid. Er werd gekozen om de technieken te testen in 30 plots van vier op vijf meter in drie verschillende potentiële glanshaverhooilanden in het Gentse. Een van de drie onderzoekspercelen is gelegen in de Gentbrugse Meersen en is in beheer van Natuurpunt Gent. Sinds enkele

jaren voert het lokale beheerteam er een aangepast maaibeheer uit om de grond te verschralen en de biodiversiteit langzaamaan te laten toenemen. Al snel was duidelijk dat dit een werk van lange adem zal worden. Het gaat immers om percelen die decennia lang door landbouwers zijn beheerd als intensieve cultuurgraslanden. Het beheerteam heeft het aanbod tot deelname aan een onderzoek om verschillende hersteltechnieken te evalueren aan de hand van wetenschappelijke monitoring dan ook meteen aangegrepen als een belangrijke kans voor het optimaliseren van het beheer.

OVERZICHT EN DEFINITIE VAN DE GETESTE HERSTELTECHNIEKEN IN HET EXPERIMENT STANDAARD MAAIBEHEER Een grasland in natuurbeheer wordt standaard twee keer gemaaid. Een eerste keer half juni, vlak nadat de plantensoorten zich hebben uitgezaaid, en een tweede keer eind september. Met het maaisel worden ook voedingsstoffen afgevoerd zodat de bodem verschraalt, wat gunstig is voor de soortenrijkdom. AANGEPAST MAAIBEHEER Door een eerste keer vroeger te maaien (half mei) en vervolgens nog één of twee keer later op het seizoen kan de dominantie van snelgroeiende grassen doorbroken worden en krijgen kruiden meer kansen om zich te vestigen. Er worden met deze techniek mogelijk ook meer voedingsstoffen afgevoerd. UITMIJNEN Met een selectieve bemesting van stikstof en kalium wordt getracht de biomassaproductie van de bestaande vegetatie en zo ook de afvoer van fosfor te maximaliseren. Via deze techniek wordt enkel ingezet op het abiotisch herstel van de bodem (specifiek de fosforproblematiek). STRIPPEN Door de bestaande vegetatie oppervlakkig te verwijderen, wordt de dominantie van snelgroeiende grassoorten doorbroken en krijgen kruiden meer kans om te kiemen. ZAAD- EN MAAISELADDITIE Het inzaaien met geoogst zaad of het overbrengen van maaisel uit goed ontwikkelde graslanden kan het herstel van glanshaverhooiland bevorderen. BODEMADDITIE Door bodemmateriaal met bodemleven over te brengen vanuit goed ontwikkelde graslanden, wordt onderzocht wat de invloed is op het herstel van de vegetatie.

37 Beheer

2017 NUMMER 3

SNEP!

Het onderzoeksperceel in Gentbrugge is uitstekend zichtbaar vanaf de Scheldedijk. Binnenkort wordt een infobord en educatieve infrastructuur geplaatst om de voorbijgangers te informeren en te betrekken bij het lopende onderzoek.

Meer lezen Het is onmogelijk om in een artikel alle details van de belemmeringen voor herstelbeheer volledig te bespreken. Elk van de hindernissen en hersteltechnieken biedt voldoende stof voor een afzonderlijk artikel. Wie meer wil lezen over de abiotische hindernissen, moet beslist het themanummer van Natuur.Focus ‘Focus op biogeochemie’ lezen; je kunt dit gratis downloaden op de Natuur.Focus-website. Hierin worden deze ingewikkelde processen in detail, maar in duidelijke bewoordingen weergegeven. https://www.natuurpunt.be/publicatie/natuurfocus-focus-op-biogeochemie

Geïnteresseerde lezers kunnen ook verder kijken in de wetenschappelijke literatuur die dit artikel onderbouwt: 1 Wilson et al., Journal of Vegetation Science, 2012. Artikel over plantensoortenrijkdom. 2 Website Natura 2000 Vlaanderen. https://www.natura2000.vlaanderen.be/ ³ Sattari et al., PNAS, 2012. Artikel over de voorraad van fosfor in landbouwbodems. 4 De Schrijver et al., Natuur.Focus, 2013. Stikstof en biodiversiteit: een onverzoenbaar duo. 5 Website Ecopedia, 2017. https://www.ecopedia.be/encyclopedie/verdroging. 6 Jacquemyn et al., natuur.focus, 2017. Herstel van soortenrijke kalkgraslanden op voormalige akkers. 7 Wubs et al., nature plants, 2016. Artikel over invloed van bodemleven op graslandherstel.


&

Natuurpunt de commons De commonsbeweging is aan een stevige revival bezig. Overal ter wereld organiseren burgers zich los (of losser) van staat of vrije markt om gemeenschapsgoederen te beheren. De commonsbeweging zit op een kruispunt van democratie, ecologie, innovatie en gelijke kansen. Initiatiefnemers uit verschillende hoeken vinden elkaar in de overtuiging dat mensen samen kunnen instaan voor gemeenschapsvoorzieningen. In dit artikel gaan we dieper in op de commonsbeweging op zich. In de volgende Snep! zoeken we dan uit of en hoe Natuurpunt aan commonscreatie doet, en hoe de commonsbeweging en Natuurpunt van elkaar kunnen leren. Heel wat overheden stimuleren de evolutie waarbij burgers het beheer van commons op zich nemen, zij het om sterk uiteenlopende redenen: om de lokale betrokkenheid bij de openbare diensten te versterken, maar evengoed om platte besparingen mooi te verpakken. Ook de stad Gent toont de ambitie om meer aandacht te besteden aan de commonsgedachte. Het afgelopen voorjaar deed ze een beroep op de diensten van Michel Bauwens – pionier in de peer2peer-beweging die bijvoorbeeld Wikipedia oprichtte – om een toekomstplan uit te tekenen voor ‘Gent als commonsstad van de toekomst’1.

een duidelijk voorbeeld. Het spreekt voor zich dat toegang tot voldoende drinkbaar water een onmisbaar basisrecht is. In verschillende regio’s van Zuid-Europa, waar water onder invloed van de klimaatopwarming schaarser wordt en waar de financiële crisis hard heeft toegeslagen, hebben zich commonsbewegingen gevormd rond het beheer van water. Zo bepalen de inwoners van bijvoorbeeld Napels samen hoe het beschikbare water opgeslagen en verdeeld wordt. Zowel producenten als gebruikers maken deel uit van de commonsbeweging ‘Acqua Bene Comune’ (water als gemeenschappelijk goed).

Wat zijn commons?

Het idee van de commons is niet nieuw. Het gemeenschappelijk beheer van een hulpbron zoals weidegrond voor vee was tot aan het eind van de negentiende eeuw een normale zaak in de Oost-Vlaamse kouters. Onder invloed van een sterkere controle door de staat of door het privatiseren van hulpbronnen, verdwenen de commons stelselmatig, vooral tijdens de tweede helft van de twintigste eeuw. Uit die tijd stamt ook het meest hardnekkige misverstand over de commons, de tragedy of the commons. Geheel naar de opkomende neoliberale logica poneerde Garrett Hardin in 1968 in Nature dat het gemeenschappelijk beheer van een weide door verschillende herders met een eigen kudde vee uiteindelijk tot overbegrazing leidt, omdat de herders één voor één zullen kiezen om hun dieren meer te laten begrazen dan het deel van de weide dat hen toekomt. De enige manier om overbegrazing te vermijden, zou het afbakenen van privébezit zijn. Elinor Ostrom, de econome die de commonsbeweging nieuw leven inblies, hamerde tijdens haar hele academische carrière op een fundamentele fout in Hardins redenering. Hij ging er immers van uit dat de

De commons is een lastig te bevatten begrip. Michel Bauwens omschrijft het zo: “Commons zijn gedeelde hulpbronnen die worden gecreëerd en verzorgd door een gebruikersgemeenschap, volgens haar eigen afspraken, regels en normen. Dat betekent dat een common wordt gedefinieerd door drie aspecten: 1) het is een gedeelde hulpbron; 2) er is sprake van een ‘commoning’activiteit, dat wil zeggen dat de hulpbron wordt gedeeld; en 3) het beheer ervan gebeurt op basis van afspraken, regels en waarden die op zijn minst gedeeltelijk onafhankelijk staan van de overheid of de markt.”2 Bij het concept van commons hoort een organisatievorm. Een gemeenschap is samen verantwoordelijk voor het beheer van een hulpbron. Die hulpbronnen zijn ‘goederen’ die voldoen aan basisbehoeften, zoals water en gezonde voeding, gezondheid(szorg) en wonen, maar ook openbare ruimte of gedeelde faciliteiten. Niet de overheid of een winstmaximaliserend bedrijf, maar de gemeenschap beheert de hulpbron. Water is

Milieu

38

S N E P ! 2017 NUMMER 3

herders niet onderling communiceren over de begrazing van de weide. Ostrom bewees in haar uitvoerig onderzoek bij vissersgemeenschappen dat overbevissing net meer voorkomt wanneer de controle over de vispopulatie (= de hulpbron) wordt uitgeoefend door een externe partij, of wanneer vissers geen enkele betrokkenheid voelen bij de plek waar ze vissen (in internationale wateren). Als de vissersgemeenschap zelf instaat voor de instandhouding van de vispopulatie, is er minder overbevissing dan wanneer bijvoorbeeld de overheid dat doet door quota te verdelen onder de vissers. Fundamenteel voor het slagen van dit zelfbeheer is de organisatie van de commons, die Ostrom samenvatte in acht basisregels.3 In 2009 kreeg Ostrom voor dit onderzoek de Nobelprijs Economie.4

Waarom is de commonsbeweging interessant? Wanneer mensen op zelfstandige wijze ‘common goods’ of hulpbronnen beheren, versterkt dat automatisch hun betrokkenheid bij die hulpbron. Een vissersgemeenschap is afhankelijk van een gezonde vispopulatie voor haar eigen voortbestaan. Vissers houden meer rekening met de draagkracht van die populatie als ze daar samen verantwoordelijk voor worden gesteld. Dichter bij huis tonen CSA-boerderijen het potentieel van de commonsaanpak. Community Supported Agriculture (CSA) verdeelt het risico van de boer over een gemeenschap. Abonnees/coöperanten kopen een jaarabonnement voor een deel van de groenten. Ze staan zelf in voor een deel van de oogst en ze beslissen mee over de keuzes van de boerderij. Hun betrokkenheid bij het eten op hun bord, maar ook bij de verontrustende toestand van de landbouw in Vlaanderen, is groot. Als de oogst van bijvoorbeeld wortels tegenvalt, door nat of droog weer, krijgen ze minder wortels. Is de oogst zeer goed, dan krijgen ze meer wortels. CSA-boerderijen zijn in Gent een groot succes. In energiecoöperaties5 bepalen producenten en consumenten samen de strategie voor meer duurzame energie. Iedere coöperant


Onderzoek naar de effecten van zo’n gemeenschapsbeheer toont een groter verantwoordelijkheidsbesef bij de bewoners ten opzichte van hun leefomgeving. De bewoners spenderen meer tijd in de nabije open ruimte, ze voelen minder de nood om tijdens weekends of vakanties verder van huis te gaan. Het versterkt beschermingsmaatregelen, zoals voor de bescherming van de biodiversiteit.8 In Gent zijn ook veel bewonersgroepen vragende partij om zelf de openbare ruimte in hun buurt te organiseren – ga er de ingediende projecten in het kader van het burgerbudget maar eens op na.9 En hier wordt het commonsverhaal interessant voor Natuurpunt.

Natuur als ‘common good’ © HAROLD VEREEKEN

heeft de kans om hieraan mee te werken (het is niet verplicht). Die directe betrokkenheid, waarbij buurtbewoners ook mee genieten van de baten van de windturbine in hun landschap (bijvoorbeeld via het dividend), doet problemen als het NIMBY-syndroom6 grotendeels verdwijnen. In Duitsland, het land van de Energiewende, wordt meer dan de helft van de windenergie door dergelijke energiecoöperaties geproduceerd. In een breder maatschappelijk perspectief biedt de commonsbenadering een alternatief wanneer de overheid om bureaucratische, budgettaire of andere redenen tekortschiet. Het klassieke alternatief, ongecontroleerde privatisering, vergroot de sociale ongelijkheid en put ons welvaartsmodel uit. Privé-energiebedrijven (zoals Engie/Electrabel) laten 1000 euro per Belg per jaar7 naar Franse aandeelhouders, Russische gas-

oligarchen en Saoedische sjeiks vloeien. Het bedrijf G4S ‘rationaliseert’ de gezondheidszorg, maar in Nederland blijkt nu dat dergelijke bedrijven ook hun winst maximaliseren en niet overal en voor iedereen toegankelijk willen zijn. De commonsbenadering schippert tussen privé en overheid, en sluit geen van beide bij voorbaat uit, maar stelt altijd het maatschappelijke doel voorop. Die uitgangspositie vermijdt toestanden zoals hyperkapitalistische types van ‘deel’platformen zoals Uber of AirBnB, die met interessante ideeën zo snel mogelijk zoveel mogelijk geld incasseren en tegelijk weigeren om enige verantwoordelijkheid op te nemen voor de problemen die ze creëren. Het belangrijkste kenmerk van de commonsaanpak is de toegevoegde sociale waarde, een versterking van de samenleving. Ook een park dat door buurtbewoners wordt ingericht en beheerd, kan een commons zijn.

We zouden hier interessante discussies over kunnen houden, maar wij gaan er verder van uit dat natuur een ‘common good’ is. Natuur is van iedereen, of zou dat moeten zijn. Natuur betekent voor de ene persoon iets helemaal anders dan voor de andere: groene ruimte, gezonde ecosystemen, spirituele inspiratie, biodiversiteit, ontspanning, zeldzame dier- of plantensoorten, ... (vul zelf in), maar in al die gevallen verdient natuur bescherming. Het recht op natuur kan men zien als een basisrecht en de studies en discussies over ecosysteemdiensten verduidelijken dat gezonde ecosystemen ook een voorwaarde zijn voor andere basisrechten (zoals het recht op zuiver water). Als we een beeld van het tropisch regenwoud projecteren, is het voor iedereen vanzelfsprekend dat natuur en biodiversiteit bescherming verdienen. Er is geen reden waarom dit voor Belgische natuur anders zou zijn (of wel?). Natuurpunt heeft als slogan ‘Meer natuur voor iedereen’. Wij geloven dus uiteraard dat natuur een ‘common good’ is. 1

ONDERZOEKSVRAAG – NATUURPUNT EN DE COMMONS In een volgend artikel willen we dieper ingaan op de relevantie van dit concept voor Natuurpunt en omgekeerd, op de relevantie van Natuurpunt voor de commonsbeweging. We zouden dit vanuit onze eigen ideeën en ervaringen kunnen doen, maar een reflectie met jullie, lezers, lijkt ons interessanter en in deze context ook beter passend. Daarom stellen we jullie twee vragen waarrond we het artikel in de volgende Snep! zullen opbouwen. Jullie antwoord hierop is bijzonder welkom op commons@natuurpungent.org. >> Beheert Natuurpunt (Gent) natuur als een commons? >> In hoeverre en waarom moet Natuurpunt (Gent) natuur wel/niet als een commons beheren? Natuurpunt (Gent) is natuurlijk geen eenheidsworst, maar een geheel van diverse afdelingen, werkgroepen, projecten, vrijwilligers, steunleden, natuurgebieden, bezoekerscentra en ga zo maar door. Algemeen geldende conclusies maken is moeilijk, maar net uit de diversiteit aan activiteiten kunnen we leren over Natuurpunt en de commons. Wie meer wil weten over ‘commons’, kan terecht op www.onthecommons.org of wiki.commons.gent. Algemene reflecties bij dit artikel zijn natuurlijk ook zeer welkom.

39 Milieu

2017 NUMMER 3

SNEP!

2 3

4

5

6

7

8

9

https://stad.gent/over-gent-en-het-stadsbestuur/ nieuws-evenementen/een-commons-transitie-planvoor-gent. Hier lees je het eindverslag van drie maanden exploratie rond commons in Gent. https://wiki.commons.gent Voor die regels, zie bijvoorbeeld http://www.onthecommons.org/magazine/elinor-ostroms-8-principles-managing-commmons Ook Garrett Hardin zelf distantieerde zich later van zijn eigen artikel en erkende dat wat hij beschreef eigenlijk de Tragedy of the Unmanaged Commons was. Niet in alle soorten energiecoöperaties, wel in REScoops: zie www.rescoopv.be NIMBY: not in my backyard: het verschijnsel dat mensen een bepaalde activiteit die ze als (mogelijk) storend beschouwen, niet in hun buurt willen hebben Berekening van REScoop. Misschien een overschatting, maar de grootteorde is correct. o.a. Buchecker et al. (2003). Participatory landscape development: overcoming social barriers to public involvement. Landscape and Urban Planning. https://ookmijn.stad.gent/burgerbudget/voorstellen


Vorig jaar bestond Natuurpunt Gent vijftien jaar. Om die verjaardag te vieren, organiseerden we in het Natuuren Milieucentrum De Bourgoyen een tentoonstelling met foto’s en verhalen van leden. Dit jaar richten we in deze rubriek de schijnwerpers op hun leven en passies.

Tom Vercauteren Hoe groter de vereniging, hoe beter ze kan inwerken op het beleid Chris Balcaen, lid redactie Snep!

Acht jaar geleden, bij de geboorte van hun eerste kindje, werden Tom Vercauteren en zijn echtgenote Katrien lid van Natuurpunt. “We willen onze kinderen bepaalde waarden meegeven voor de toekomst en we vonden dat Natuurpunt in dat plaatje past,” zo verklaart Tom.

Hij heeft ons uitgenodigd in zijn kantoorannex woning in Wondelgem. Het moderne pand naast een rij klassieke Vlaamse woningen was niet moeilijk te vinden, al was het maar door de borden met in grote letters: Immotheker, Finotheker. Jawel, Tom Vercauteren is actief in de financiële sector, maar spreek niet van een bankier. “Als zelfstandig makelaar probeer ik de mensen eerlijk advies te geven en bij te staan in hun financiële ondernemingen. In mijn loopbaan heb ik altijd gekozen voor een sector waarin ik mij goed voel: mensen helpen, en de milieuproblematiek aankaarten.” Het milieu ligt hem al lang nauw aan het hart. Hij studeerde af als bio-ingenieur aan de UGent, in de richting milieutechnologie. Na zijn studie ging hij aan de slag in een premature spin-off van de UGent, opgericht door prof. Willy Verstraete, the founding father van de Vlaamse milieutechnologie. Tom kreeg de kans om vanuit een klein kantoortje van de landbouwfaculteit het bedrijfje te leiden en te laten uitgroeien tot een autonome, stabiele kmo. De activiteiten richtten zich op zowel plaatselijk als Europees onderzoek en advies op het gebied van bodemsanering en waterzuivering op basis van micro-organismen. “Met de bedoeling om Griekenland te ondersteunen met onze kennis, heb ik dan de overstap gemaakt naar een bedrijfje in dat land, waar biologische sanering nog in de kinderschoenen stond. Maar kort na mijn aankomst kreeg Griekenland af te rekenen met een gigantische economische crisis, waardoor de interesse in waterzuivering al snel verwaterde.” Om een bestaan op te bouwen met producten die goed zijn voor milieu en natuur, maakte Tom dan de overstap naar zonnepanelen, waarvoor hij een bijkantoor oprichtte voor Oost- en West-Vlaanderen. Later was hij een tweetal jaar actief als

docent in de milieusector aan de Hogeschool Gent om zich uiteindelijk te settelen als zelfstandig makelaar. Wat vind je van de werking van Natuurpunt? Tom: Het is belangrijk dat er een organisatie als Natuurpunt bestaat, die zich inzet voor de bescherming en de verdere groei van de schaarse natuur in Vlaanderen. Hoe groter een vereniging wordt, hoe meer ze ook kan inwerken op het beleid van de overheid; dat vind ik het belangrijkste facet van Natuurpunt. Het is goed dat de werking van de vereniging gebaseerd is op wetenschappelijke uitgangspunten en een realistisch draagvlak, waardoor ze beter kan wegen op het debat van de beleidsmakers. Natuurpunt heeft een bepaalde filosofie, maar haar medewerkers en vrijwilligers zijn geen ecofundamentalisten die onmogelijke doelstellingen nastreven.

Ook de aankoopstrategie van Natuurpunt vind ik goed. De vzw probeert haar beperkte financiële middelen zo goed mogelijk in te zetten om grote natuurgebieden te realiseren. Daarnaast heeft ze ook aandacht voor de missing links: kleine natuurelementen tussen natuurgebieden, waardoor er voor veel levende wezens een brug kan ontstaan naar een groter geheel. Ben je zelf betrokken bij de activiteiten van Natuurpunt? Tom: Eerder weinig. Met mijn zelfstandig bedrijf, de baan als verpleegkundige van mijn echtgenote en twee jonge kinderen – Wannes van 8 en Lars van 5 jaar – hebben we weinig tijd om ons te engageren. Wel vinden we ons lidmaatschap belangrijk om een steentje bij te dragen en de activiteiten van Natuurpunt te volgen en te steunen. We gaan ook graag met de hele familie op stap in de Bourgoyen-Ossemeersen. Dat natuurgebied ligt hier in de buurt en heeft bovendien het voordeel dat er ook een cafetaria is. Zo kunnen de kinderen gerust op ontdekking terwijl we zelf kunnen

In de schijnwerpers

40

S N E P ! 2017 NUMMER 3

ontstressen. We gaan ook regelmatig op uitstap naar andere natuurgebieden. En altijd proberen we die tochtjes te koppelen aan kennisoverdracht over alles wat groeit en leeft in de natuur. Zo krijgen onze kinderen spelenderwijs het belang van de natuur ingelepeld. Heb je nog suggesties voor de werking van Natuurpunt? Tom: Ik vind het ook belangrijk dat Natuurpunt probeert een evenwicht te zoeken tussen natuur en landbouw. Tussen beide sectoren bestaan er zeker spanningsvelden, maar anderzijds zijn er synergieën mogelijk. Toen de Vlaamse Regering destijds één minister benoemde voor zowel ruimtelijke ordening als leefmilieu en natuur en landbouw, werd eigenlijk een superportefeuille gecreëerd die mits een doortastend beleid een bepalende stempel kon drukken op deze domeinen, ook voor de volgende generaties. Het is dan ook bijzonder jammer dat er zo weinig stappen zijn gezet om synergieën te creëren. Dit is echt een gemiste kans, vandaar dat ik de middenveldorganisaties uit de verschillende domeinen wil oproepen om zelf de nodige initiatieven te nemen. Als kleinzoon uit een landbouwersfamilie, als milieu-expert en natuurliefhebber weet ik dat deze drie domeinen, hoe moeilijk ook, niet enkel met elkaar te verzoenen zijn, maar dat ze met de nodige goede wil elkaar ook kunnen versterken.

“We vinden ons lidmaatschap belangrijk om een steentje bij te dragen en de activiteiten van Natuurpunt te volgen en te steunen.”


© KATIA DE ROECK

41 In de schijnwerpers

2017 NUMMER 3 S N E P !


Kern Damvallei

OOSTMEERSEN © LUC MEURIS

Forse groei van de Damvallei Net voor de zomer slaagde Natuurpunt erin twee stukken ecologisch waardevolle natuur aan te kopen in de Damvallei te Destelbergen: een percelenblok van tien hectare in de Oostmeersen en een deel van de Schotelham met een oppervlakte van bijna 2 hectare. We stellen deze twee gebieden hier kort aan jullie voor. Tijdens het LIFE-project, dat liep van 2004 tot 2008, deed Natuurpunt herhaalde pogingen om tien hectare waardevol natuurgebied te kopen in de Oostmeersen en de Bochten. Dat lukte toen helaas niet… In 2016 – twaalf jaar later – nam een notaris contact met ons op met een aanbod tot verkoop. Een gewijzigde situatie bij de eigenaars noopte tot het nemen van snelle beslissingen. Een buitenkans! De aangekochte percelen in de Oostmeersen sluiten aan bij de natte hooilanden en turfputten die Natuurpunt verwierf tijdens het LIFEproject. Met deze nieuwe aankoop realiseren we een blok aaneengesloten natuur van 35 hectare en is de noordoostelijke kwadrant van de Damvallei vrijwel integraal in beheer bij Natuurpunt. Dat is geen overbodige luxe, want de druk op dit gebied was groot door historische vervuiling, het opduiken van weekendverblijven, het aanplanten van populieren en het omzetten van de turfputten naar visvijvers.

Populierenbos en turfputten

Hooilanden

Het noordelijk deel van deze nieuwe aankoop bestaat uit een combinatie van populierenbos en enkele zeer grote, authentieke turfputten met een totale oppervlakte van meer dan acht hectare. De oude populierenbestanden vormen de broedbiotoop van buizerd, sperwer en boomvalk. De ‘ondergroei’ heeft op een aantal plaatsen het karakter van broekbosjes, gedomineerd door els en verschillende wilgensoorten. Deze plekken bieden een schuilplaats aan een deel van de broedpopulatie van matkop. De bosjes zelf vormen een ideale uitvalsplek voor reeën. Om de natuurkwaliteit te verhogen en de natuur te herstellen, zal een aantal populieren worden verwijderd om op die manier zowel de oevers van de sloot als de oevers van de turfputten vrij te maken. Dit laatste kan leiden tot spectaculaire effecten, zoals we ook leerden tijdens het LIFE-project, toen we hier onder andere krabbenscheer konden reïntroduceren.

Het zuidelijk deel van de nieuwe aankoop in de Bochten bestaat uit een kleine twee hectare historisch permanente graslanden, omzoomd met knotwilgen en begrensd door een rietrijke sloot. Het hernemen van het oude hooibeheer heeft in de aanpalende hooilanden tot bijzonder spectaculair habitatherstel geleid, met onder andere kleine valeriaan, grote boterbloem, waterdrieblad en brede orchis. De hooilanden en aansluitende poelen vormen ook een hotspot voor libellen en waterjuffers. Het volledige Bochten-complex vormt tevens het leefgebied van de bever, die hier sinds eind 2014 huist.

Kern Damvallei

42

S N E P ! 2017 NUMMER 3

De Schotelham, een oude Scheldemeander De tweede aankoop situeert zich helemaal in het westen van de Damvallei. De percelen zijn een deel van de oude Scheldebocht, die tussen 1878 en 1881 werd gedempt bij de rechttrekking van de Schelde (*). Het is een vrij


Kern Damvallei

SCHOTELHAM © LUC MEURIS

voedselrijk grasland omzoomd met oude knotwilgen en knotpopulieren die de scheiding vormen met de Schotelham. Een oud stukje Gent(brugse Meersen), dat nog altijd het originele slotenpatroon kent en vooral interessant is als broedgebied van steenuil en kievit. Ook als doortrek- en overwinteringsplaats voor watervogels en steltlopers is de Schotelham een fijne plek met mooie aantallen slobeend, smient, wintertaling en kemphaan. Door deze aankoop realiseert Natuurpunt een aaneengesloten blok natuurgebied van meer dan vier hectare aansluitend op de Zeeschelde. In de toekomst hopen we de waterhuishouding in de volledige Schotelham te kunnen herstellen. De mogelijke resultaten hiervan voor pleisterende steltlopers zien we bij de succesvolle inrichting van de Gentbrugse Meersen, waar de Schotelham één geheel mee vormt.

SLOBEEND © DIRK BOGAERT

Kopen kost geld De voorbije twee jaar kon Natuurpunt in de Damvallei maar liefst achttien hectare nieuw natuurgebied aankopen. Dit is een verwervingstempo dat vergelijkbaar is met de periode van het Europese LIFE-project. Kopen kost uiteraard geld. Natuurpunt is dan ook zeer erkentelijk dat de gemeente Destelbergen een bijzondere inspanning levert om 10% van de kosten op zich te nemen. De voorbije jaren konden we ook rekenen op inkomsten uit een groeiend aantal sponsoractiviteiten, twee legaten en giften.

REE © DIRK BOGAERT

TORENVALK © DIRK BOGAERT

TORENVALK © DIRK BOGAERT

INFO: www.facebook.com/damvallei www.damvallei.be

(*) Alexander Van Braeckel, Frederic Piesschaert en Erika Van den Bergh, Historische analyse van de Zeeschelde en haar getijgebonden zijrivieren, 19de eeuw tot heden. INBO. R.2006.29

Wil jij ons ook steunen om nog meer natuur te vrijwaren door aankoop? Stort dan zeker een gift op rekeningnummer BE56 2930 2120 7588 van Natuurpunt Beheer vzw met de mededeling ‘gift aankoopproject Damvallei nummer 6630’. Voor giften vanaf 40 euro per jaar ontvang je een fiscaal attest.

43 KERN DAMVALLEI

2017 NUMMER 3

SNEP!


DE SWAROVSK SWAROVSKI KI BTX TELESCOOP P Met beide ogen samen s genieten van een unieke e natuurbeleving g. intense natuurbeleving.

KENM KENMERKEN MERKEN f BTX oculairmod oculairmodule ule is geschikt voor alle objectieven van de ATX/STX serie f Kristalheldere optiek o met 30 x vergroting f Met hoofdsteun n voor langdurig gebruik f Optioneel 1,7 X extender

NIEUW

Natuurkijkers.be Nederstraat 25 9700 Oudenaarde +32 (0)55 61 33 13 info@natuurkijkers.be

Thijs De Jonghe +32 498 51 78 68 info@lumbricus.be www.lumbricus.be

44

S N E P ! 2017 NUMMER 3

Eerlijk advies • snoeien • onderzoek • aanplant • vellen • ...

ontwerp: mietlassuyt@gmail.com • www.instagram.com/_moesje_

www.natuurkijkers.be


Kern Damvallei

© DIRK BOGAERT

Reuzenbalsemientrekavontuur in de Damvallei Wie tijdens de zomermaanden al eens de schitterende Damvallei verkende, zag met wat geluk een bloeiend exemplaar van de reuzenbalsemien. Maar de kans is groter dat je de afgelopen weken verdorde exemplaren op de wandelpaden zag liggen. Dat is het werk van ons ‘reuzenbalsemienbestrijdingsteam’, een ploeg enthousiaste vrijwilligers van diverse leeftijden, met maar één doel voor ogen: een reuzenbalsemienvrije Damvallei. Reuzenbalsemien (Impatiens glandulifera) is een tot twee meter hoge, eenjarige plant met grote, aantrekkelijke lila, roze of witte bloemen. Een mooie bloem volgens velen, die ook door imkers wordt gewaardeerd als waardevolle drachtplant. Helaas valt deze ‘schoone blomme’ onder de noemer ‘invasieve exoot’: een uitheemse plant die zich in onze natuur wist te vestigen en problemen veroorzaakt door haar explosieve uitbreiding. Door de afwezigheid van natuurlijke vijanden of parasieten vormt deze soort een bedreiging voor onze inheemse fauna en flora. Niet alleen planten, maar ook bepaalde dieren zijn invasieve exoten, zoals de welbekende Canadese gans of de muskusrat.

Aanslag op de biodiversiteit De reuzenbalsemien werd als sierplant ingevoerd in de negentiende eeuw en is sindsdien razendsnel verwilderd over heel West-Europa. Langs de Schelde, maar ook in de rest van Vlaanderen, woekert deze plant op vele plaatsen. Reuzenbalsemien heeft een voorkeur voor een zonnige standplaats en vochtige grond en voelt zich langs waterlopen helemaal in haar sas. De woekeraar weet zich bliksemsnel te verspreiden met ver weggeslingerde zaden – de soort is niet voor niets lid van de springzaadfamilie! Het grootste probleem is de explosieve groei in het voorjaar, waartegen inheemse plantensoorten geen verweer hebben. We denken hier onder andere aan blauwe knoop en vleugeltjesbloem in de Hauw. Verder kapen de aantrekkelijke bloemen bestuivers zoals bijen en hommels weg van onze inheemse flora. Tot slot vergroot de kans op erosie van onbegroeide oevers, na het afsterven van de eenjarige invasieve plant in het najaar.

Efficiënte bestrijding We zijn niet bij de pakken blijven zitten. Wat drie jaar geleden begon met een sporadische trekavond, is gaandeweg geëvolueerd naar een gerichte, gebiedsdekkende aanpak. De groeiplaatsen van reuzenbalsemien in de Damvallei werden gemonitord en in kaart gebracht. Met behulp van een gespreid meerjarenplan kunnen we nu ieder jaar enkele groeiplaatsen aanpakken en op de reeds gezuiverde percelen de nazorg garanderen. En onze aanpak loont! Waar we op verschillende plaatsen nagenoeg een monocultuur van reuzenbalsemien aantroffen, zagen we één jaar na bestrijding slechts enkele tientallen exemplaren de kop opsteken. De plant heeft één zwakke plek: de zaden zijn slechts vijftien maand kiemkrachtig. Het is dus uitermate belangrijk om jonge planten voor de bloei te verwijderen.

Volk, veel volk De resultaten zijn veel beter dan verwacht en dat is buitengewoon goed nieuws voor onze streekeigen planten met minder concurrentiekracht. Naast de lekkere taart en drank zijn de prachtige resultaten een reuzenmotivatie voor de balsemientrekkers. We kunnen rekenen op een vaste kern (met nu en dan een nieuw gezicht) van maximaal wel eens vijftien enthousiaste vrijwilligers per trekavond. In 2016 konden we dankzij hen, tussen juni en september, uiteindelijk dertien trekmomenten op dinsdagavond organiseren. Hierbij moesten enkele tienduizenden 'reuzen' het loodje leggen. Het bestrijden van invasieve exoten is een hele uitdaging, maar ook een erg belangrijke stap in het behoud van de biodiversiteit in onze Damvallei. Alleen door veel helpende handen kunnen we slagen in de ambitieuze doelstelling: een reuzenbalsemienvrije Damvallei. We blijven ervoor strijden! We blijven ze uittrekken!

Ook jij kunt helpen… Zie www.facebook.com/damvallei en www.damvallei.be Meer info en vragen omtrent reuzenbalsemienbestrijding in de Damvallei: philippe@damvallei.be

45 Kern Damvallei

2017 NUMMER 3

SNEP!


Werkgroep Gentbrugse Meersen

Een boek dat elke Gentenaar moet hebben! 322 BLADZIJDEN OVER DE GROENPOOL GENTBRUGSE MEERSEN Aan dit boek werd drie jaar gewerkt. Het vertelt meer over de geschiedenis, de natuur en de ontwikkeling tot groenpool. Een uitgave van Natuurpunt Gent en de stad Gent met talrijke foto’s, tekeningen en kaarten. De opbrengst van het boek gaat integraal naar het aankoopproject van Natuurpunt voor de Gentbrugse Meersen.

Meer info op www.wgbm.be De Gentbrugse Meersen. Voor elk wat wilds’ kost 34 euro en is te koop bij: - Linda en Luc Van Damme, Jules Destréelaan 31, Gentbrugge - Café Boer Janssens, Boer Janssensstraat 15-19, Gentbrugge (het vertrekpunt van onze wandelingen) - de Gentse stadswinkel, onder het Belfort - het Natuur- en Milieucentrum De Bourgoyen - het stadsmuseum STAM, Godshuizenlaan 2, Gent - de boekhandels Walry, Limerick, Paard van Troje en Verhalenhuis Geen goede optie gevonden? Mail dan naar marnix@wgbm.be en we zoeken een oplossing

Werkgroep Gentbrugse Meersen

46

S N E P ! 2017 NUMMER 3


Werkgroep Gentbrugse Meersen De zonovergoten picknickweide lag er wat verlaten bij toen ik om 13 uur aankwam, want iedereen had een plaatsje in de schaduw gezocht! Het was dan ook snikheet op 18 juni! Gelukkig was er een grote schaduwtent waaronder je frisse drankjes en hapjes kon krijgen. Marnix had in de tent die de stad voor Natuurpunt had klaargezet de boeken 'Gentbrugse Meersen voor elk wat wil(d)s', folders en welkomstpakketten voor nieuwe leden uitgestald. Al vlug kwamen er enkele enthousiaste kinderen langs om een natuurmedaillon te maken. Luc had houten schijfjes gezaagd waarop de kinderen kleurrijke zelfgeplukte bloemen plakten. Trots toonden ze hun medaillon aan hun ouders. Bij gebrek aan water in de poelen werd de voorziene waterdiertjesactiviteit afgelast. Daardoor was de belangstelling voor de bodemkriebelbeestjes des te groter. In drie sessies wandelden een vijftigtal kinderen (met ouders) onder leiding van Bene, Claude en Mieke naar een schaduwrijk bosje. Tot groot enthousiasme van de geïnteresseerde kinderen vonden ze verschillende bodemdiertjes/insectjes. Op de uitkijkheuvel gaven Luc, Gerrit en Johan uitleg over de vogels op de afgraving. Door de twee telescopen kon een honderdtal wandelaars, onder wie ook veel kinderen, de goed belichte vogels bekijken: onder andere scholeksters, visdiefjes, bergeenden, kieviten, wilde eenden en ander wilds. Ook AVS had duidelijk interesse voor onze werking en ons boek. De journalisten waren vooral gefascineerd dat het boek over de Gentbrugse Meersen door vrijwilligers is ontworpen en geschreven tot een geheel van 322 bladzijden. We kregen dan ook uitgebreid aandacht in hun nieuwsoverzicht.

Zuidelijk deel Gentbrugse Meersen

officieel geopend

Ook op deze dag boden de Gentbrugse Meersen opnieuw ‘voor elk wat wil(d)s', want je kon deelnemen aan allerlei activiteiten: tai chi, wandelen, sjorren, touwtrekken, takkenorkest, Zweedse tocht. Om te eindigen werden nog enkele vogels en dieren vrijgelaten. Door de hitte was er minder volk gekomen naar de goed georganiseerde opening van het zuidelijk deel van de Gentbrugse Meersen. Voor onze werkgroep was het een succes: 18 boeken verkocht, verschillende nieuwe leden en veel appreciatie voor onze activiteiten. © FRANK MAES

47 Werkgroep Gentbrugse Meersen

2017 NUMMER 3

SNEP!


Werkgroep Gentbrugse Meersen

Begrazing in de Gentbrugse Meersen door bioboeren In de vorige Snep! verscheen het artikel ‘Samenwerking met een januskop?’ Daarin beschreven we de prima samenwerking tussen Natuurpunt Gent en de stad in de Gentbrugse Meersen en meldden we ook dat de begrazing in deze groenpool is gegund aan biolandbouwers en niet aan Natuurpunt. Ondanks een heel goede samenwerking met verschillende biolandbouwers in onze natuurgebieden in de Leievallei en de Kalevallei, vinden we dat dit groots begrazingsproject in de Gentbrugse Meersen beter af zou zijn met een jaarrondbegrazing met sterke winterharde rassen zoals galloways en koniks. We ontvingen een uitgebreide reactie op ons artikel, die we hier integraal publiceren. Daarna formuleren we nog enkele bedenkingen. In de vorige editie van Snep! verscheen een uitgebreid artikel over het begrazingsproject in de Gentbrugse Meersen. De openbare aanbesteding die de stad Gent hiervoor uitschreef, ging, tegen de verwachtingen van Natuurpunt in, naar twee biologische boerderijen. De koeien die er grazen, komen van bioboerderij De Zwaluw in Lovendegem, het toezicht over de koeien werd toevertrouwd aan CSA Oogstgoed, een bio-plukboerderij die grenst aan de Gentbrugse Meersen. Als medewerkster van Oogstgoed geef ik in deze reactie, mede in naam van de drie betrokken bioboeren, weerwoord op enkele zaken die werden aangehaald in het vorige artikel. De beslissing van de stad Gent om de begrazing toe te vertrouwen aan bioboeren is immers niet zo ondoordacht als dat artikel doet uitschijnen. Dat zowel Natuurpunt als lokale bioboeren het begrazingsproject graag in handen kregen, is geen verrassing. Natuurpunt met zijn visie als natuurbeheerinstantie, de bioboeren met hun visie op ecologische landbouw en als buren van de Gentbrugse Meersen. Het was dan ook goed geweest als er al sprake was van een samenwerking alvorens de openbare aanbesteding uitgeschreven werd. Maar aan de herhaalde pogingen tot overleg met Natuurpunt vanwege de bioboeren werd helaas weinig gehoor gegeven. Uiteindelijk kwam het tot een eenmalig gesprek waarna er vanuit Natuurpunt niet werd ingegaan op de vraag om samen te werken. De mogelijkheid om de verschillende visies te verbinden tot één integrale, versterkende visie ligt echter nog steeds open voor de boeren van Oogstgoed. De kans om natuurbeheerinstanties en landbouwers op een hoger niveau te laten samenwerken en dit vlakbij en met de steun van de stad Gent, is hen immers te waardevol om te laten liggen.

Inkomsten zijn niet de motivatie In het vorige artikel was duidelijk enig wantrouwen tegenover de bioboeren leesbaar. Natuurpunt twijfelt of de vooropgestelde natuurdoelen zullen worden bereikt als de begrazing in handen ligt van boeren. Zo staat er geschreven dat opbrengsten de sturende of bepalende factor zullen worden i.p.v. de natuurdoelen, dat de biolandbouwer voornamelijk zijn inkomen vooropstelt en dat de waterhuishouding, de veebezetting en het tijdstip van maaien en begrazen uiteindelijk zullen worden aangepast aan de ‘opbrengstlogica’. Natuurpunt gaat er dus vanuit dat een andere motivatie dan inkomsten bij boeren onbestaand is. De boeren van Oogstgoed zijn het hier niet mee eens. Zij zijn allen landbouwers in nevenberoep en boeren in eerste instantie niet om geld te verdienen, maar omdat zij geloven in een duurzame, eerlijke en ecologische landbouw waarbij de gemeenschap betrokken is en waarin er een wisselwerking is met natuurontwikkeling en educatie. Kortom mul-

Werkgroep Gentbrugse Meersen

tifunctionele landbouw die veel meer te bieden heeft dan voedselproductie. Dat zij aan hun werk op het einde van de maand een loon overhouden, is niet anders dan bij de werknemers van Natuurpunt die ook werken voor meer dan alleen maar centen verdienen. De veralgemening die Natuurpunt hier stelt, is niet constructief voor de noodzakelijke samenwerking tussen natuur en landbouw en dat is jammer.

Natuurdoelen zijn wel prioriteit Het welzijn van het landschap is niet enkel belangrijk voor natuurbeheerinstanties, ook boeren hebben baat bij een gezond ecosysteem, ze zijn er immers rechtstreeks afhankelijk van. Oogstgoed wil dan ook niets liever dan meewerken aan meer en betere natuur rond de stad waarin zij boeren. Door zich te houden aan alle afspraken en natuurdoelstellingen die in het lastenboek vermeld werden, door zich flexibel op te stellen wanneer nodig en door open te staan voor het delen van kennis, inzichten en ervaring, bijvoorbeeld van Natuurpunt, hopen de boeren de vooropgestelde natuurdoelen zo goed mogelijk te realiseren. De boeren nodigen Natuurpunt uit om in de toekomst hun bezorgdheden omtrent de natuurdoelen in de Gentbrugse Meersen rechtstreeks met hen te delen en zo alsnog vertrouwen op te bouwen en een duurzame samenwerking aan te gaan, zoals in veel andere natuurgebieden het geval is.

Geen ondoordachte beslissing van de stad Gent De keuze van de stad Gent om in het bestek belang te hechten aan de visie van de kandidaat op stads(-gerichte) landbouw bleek voor Natuurpunt een raadsel, volgens het artikel hoort (bio)landbouw niet thuis in een project binnen een natuurgebied. Volgens de boeren van Oogstgoed wordt er hierdoor net een meerwaarde gecreëerd voor de bezoekers en kunnen er hoognodige linken worden gelegd tussen beide sectoren. Bezoekers van de Gentbrugse Meersen kunnen gemotiveerd worden tot duurzame voedselkeuzes en bezoekers van Oogstgoed komen in contact met natuurbeheer. Door een voorbeeld te stellen waarin natuurinclusieve landbouw en landbouwinclusieve natuur verenigd worden, een voorbeeld dat zich boven de spanningen tussen beide sectoren stelt, vergroot het draagvlak voor een duurzame relatie tussen natuur en landbouw. De stad Gent zet hiermee een progressieve stap in de goede richting en zet de raakvlakken tussen landbouw en natuur, die vroeger onlosmakelijk met elkaar verbonden waren, weer in de kijker. Elise Van Broeckhoven Studente landschaps- en groenbeheer aan de Universiteit Gent Cursiste biologische en biodynamische landbouw bij Landwijzer Stagiaire bij CSA Oogstgoed

48

S N E P ! 2017 NUMMER 3


Werkgroep Gentbrugse Meersen

REACTIE VANUIT NATUURPUNT GENT Natuurpunt Gent bedankt Elise en de bioboeren van Oogstgoed en De Zwaluw voor deze constructieve reactie. We nemen hun opmerkingen zeker mee en blijven openstaan voor dialoog en samenwerking. Als eerste stap willen we kort nog enkele zaken verduidelijken die in de bovenstaande brief niet aan bod komen en die toch ook voor onze leden verhelderend kunnen zijn.

begrazing met inheemse en vleeskoeien. Voor ons was dat al een aanpassing aan de opbrengstlogica.

Vooreerst willen we duidelijk meegeven dat ook Natuurpunt Gent met zijn bijzonder actieve plaatsgebonden werkgroep als buur sterk verbonden is met de Gentbrugse Meersen. Natuurpunt Gent is een vrijwilligersvereniging met honderden actieve vrijwilligers, waarvan enkele tientallen actief zijn binnen de erg dynamische Werkgroep Gentbrugse Meersen.

Bovendien willen we er nog eens op wijzen dat het dagelijks beheer in het begrazingsproject door Natuurpunt gratis zou worden opgenomen door onze plaatselijke vrijwilligers en er dus in ons geval geen lonen uitbetaald/ verdiend hoeven te worden. De eventuele opbrengst van het vee in dit natuurbegrazingsproject is voor Natuurpunt van ondergeschikt, dus secundair, belang. Maar die eventuele opbrengst zou wel integraal worden geïnvesteerd in datzelfde natuurgebied. De opbrengst voor de biolandbouwers is (begrijpelijk) wel primair, want ze halen er een deel van hun inkomen uit, hoe geëngageerd ze ook betrokken zijn bij het maatschappelijk gebeuren.

Het opbrengstmodel dat nu wordt gehanteerd, is een ander model dan wij wilden hanteren. Daar gaat de brief niet echt op in. Wij wilden werken met jaarrondbegrazing met winterharde rassen, die weliswaar minder opbrengst genereren. We denken dat dit de belangrijkste reden is waarom de aanbesteding in laatste instantie is gewijzigd naar seizoen-

De brief vermeldt dat volgens Natuurpunt de opbrengsten de sturende of bepalende factor zullen worden en dat het beheer uiteindelijk zal worden aangepast aan de opbrengstlogica. De nuance is dat wij stelden dat we vrezen voor dit scenario. Dit is ingegeven door voorbeelden en ervaringen op andere plaatsen in Vlaanderen.

Duurzame voedselkeuzes zijn ook voor Natuurpunt Gent heel belangrijk. Wij vinden dat voedsel best wordt geteeld in landbouwgebied en niet in het toch nog altijd zeer schaarse natuurgebied. In natuurgebied moet de essentiële vraag zijn welke de meerwaarde is voor de natuurdoelen (en dus niet enkel voor de bezoeker). Landbouwinclusieve natuur draagt altijd een agrarische vermarkting van de natuur in zich. Natuur (voor iedereen) zou als gemeenschapsgoed niet vermarkt mogen worden. Natuurpunt Gent steunt (en wil samenwerken in) duurzame landbouwprojecten. We hopen dat we binnenkort in Goedingekouter concreet op het terrein kunnen tonen wat dit kan inhouden. Tot slot een bedenking los van het artikel en de lezersbrief. De beslissing van de stad (en de opname van ‘stadsgerichte landbouw’ in het bestek) was inderdaad een bewuste keuze – toch van sommigen binnen de stad. Die keuze was zeker doordacht. Of het de juiste keuze is, blijven we betwijfelen. Bart Vangansbeke, beleidsverantwoordelijke

49 Werkgroep Gentbrugse Meersen

2017 NUMMER 3

SNEP!


Kern Deurle-Latem HERDWICKSCHAPEN

geschoren © EVELINE CZERNIEWSKI

© MARC CABUS

Op 3 juni 2017 werden de Herdwickschapen geschoren in de Latemse Meersen. Twee scheerders namen de schapen onder handen. Herders Peter en Tom leidden alles in goede banen met de hulp van enkele Natuurpuntvrijwilligers.

Natuur.ontbijt aan de Westerplas Op 21 mei 2017 organiseerde Natuurpunt Kern Deurle-Latem samen met Den Laetemschen Vriendenkring een natuur.ontbijt aan de Westerplas. Voor de tweede keer in de prille geschiedenis van het natuur.ontbijt vormden het lokale speelgroenproject en de aanpalende Westerplas het decor voor deze activiteit. Aan de houten picknicktafels in de vrij recentelijk aangeplante hoogstamboomgaard kon een tachtigtal mensen onder de stralende zon genieten van een uitgebreid ontbijtbuffet. Nadien konden de deelnemers kiezen voor een korte of een lange wandeling. Tom Embo gidste een eerste groep rond de Westerplas. Onder leiding van gids Marc Depourcq trok een andere groep op verkenning in het nabij gelegen deel van het Parkbos Gent. Tussendoor kregen geïnteresseerden ook deskundige uitleg over het lieveheersbeestje, soort van het jaar 2017. Voor dit evenement konden we opnieuw rekenen op de steun van enkele gulle sponsors. Het gemeentebestuur en de mensen van de technische dienst zorgden voor de logistieke ondersteuning van deze activiteit. Scouts en Gidsen Were di-Bos en Leie stelde ons kosteloos hun jeugdlokaal De Nark ter beschikking. Waarvoor dank! © FREDERIK VAN VLAENDEREN

Bekentocht in de Latemse Meersen Op 11 augustus 2017 trokken vijftien kleine kinderen en twee monitoren van de gemeentelijke speelpleinwerking op ontdekking in de Latemse Meersen. Vier lokale Natuurpunters en een natuurgids in opleiding leidden hen doorheen de avontuurlijke wildernis. Wegens de uitzonderlijke weersomstandigheden van de voorbije maanden stonden de beken (nagenoeg) volledig droog. Een bijzondere ervaring in de doorgaans natte meersen. Plekken die er normaal gezien drassig bij liggen of zelfs volledig onder water staan, waren nu goed betreedbaar en zichtbaar. De kinderen vonden het fantastisch… en de begeleiders genoten mee. © MARC CABUS

Kern Deurle-Latem

50

S N E P ! 2017 NUMMER 3


Kern Deurle-Latem

Gidsen VOOR GIDSEN IN DE LATEMSE MEERSEN Op 9 augustus 2017 organiseerde Natuurpunt CVN een wandeling in de Latemse Meersen voor natuurgidsen uit Gent en omstreken. Tom Embo, conservator van het gebied en auteur van het Gemeentelijk NatuurOntwikkelingsPlan (GNOP) was onze gids. Een dertigtal deelnemers kon onderweg uitvoerig kennismaken met het natuurreservaat bij valavond.

© FREDERIK VAN VLAENDEREN

HERDWICKMETERS EN -PETERS Het lammerseizoen is voorbij, de schapen zijn geschoren en sinds 11 juli vertoeft een deel van de Herdwickkudde opnieuw aan de Westerplas.

bezoeken de Westerplas

Op 29 juli 2017 leidde herder Tom Embo enkele meters en peters van het Herdwickschapenproject rond aan de Westerplas. Ook Radio 2-journalist Ward Schouppe wandelde mee in het kader van een reportage. Wegens de aanhoudende droogte verbleven er op dat moment weinig watervogels op het terrein en was het mogelijk om zonder verstoring een kijkje te nemen binnen de omheining. Een uitzonderlijke gelegenheid om van naderbij kennis te maken met deze natuurparel. De gids gaf uitgebreid toelichting over de achtergrond van de Herdwickschapen en de bijzondere natuur die zij creëren in de Westerplas. Na afloop werden alle aanwezigen getrakteerd op een glaasje cava of frisdrank.

© FREDERIK VAN VLAENDEREN

51 Kern Deurle-Latem

2017 NUMMER 3

SNEP!


Tones.be Sint-Martens-Latem Kortrijksesteenweg 128 | 9830 Sint-Martens-Latem Tel: 09/ 330 1 330 Openingsuren: Di-vr: 10u00 - 18u45 | Za: 10u00 - 18u00

ONLINE SHOP 24/24u - 7/7d: WWW.TONES.BE

52

S N E P ! 2017 NUMMER 3


Werkgroep Sint-Pieters-Buiten De Werkgroep Sint-Pieters-Buiten is niet alleen actief in en rond het Natuurpark Overmeers. Samen met het Lucernacollege en de vzw Mozaïek wil de werkgroep ook een stukje groen op een heel natuurlijke wijze inrichten. Samen hebben we namelijk één grote gemeenschappelijke behoefte: de nood aan groen en rust. Voor de inrichting van het Reigersparkje willen we een beroep doen op het Gentse Burgerbudget. Je kunt ons overigens steunen door te stemmen op ons project (zie kader). In de dichtbevolkte wijk achter het Sint-Pietersstation, verscholen tussen de huizen, ligt 0,25 ha verwilderde natuur, een restant van een oud erf. Na de nodige druk is de stad Gent momenteel bezig met de aankoop van die grond. De Werkgroep SintPieters-Buiten, het multiculturele Lucernacollege – dat zich binnenkort naast het terrein vestigt – en de vzw Mozaïek, die vlakbij een dagcentrum heeft voor volwassenen met een verstandelijke beperking, slaan de handen in elkaar. Samen willen ze hier het Reigersparkje inrichten, een grote gemeenschappelijke tuin voor iedereen: kinderen, gezinnen, scholieren, ouderen, voorbijgangers en mensen met een beperking.

Dromen omzetten in plannen We legden onze dromen samen en al snel bleken alle neuzen in dezelfde richting te wijzen. We waarderen groen en rust, en willen die ook zoveel mogelijk behouden. Het wordt dus een zeer natuurlijke tuin met veel bomen, waar we kunnen genieten van de zang van de vogels. Het wordt ook een tuin voor alle generaties, waar kinderen kampen bouwen, scholieren de natuur bestuderen en ouderen rustig op een bankje genieten. De tuin wordt ook een beetje een voedselbos, met fruitbomen, bessenstruiken, kruiden en een stukje moestuin. In de winter 2017-2018 willen we tijdens drie opeenvolgende avonden een gezamenlijk plan ontwikkelen, waarin we alle dromen samenbrengen. Iedereen uit de buurt, de mensen van de school en de vzw Mozaïek worden uitgenodigd om mee te doen. De verwachtingen zijn hooggespannen, dus gemakkelijk wordt het niet. We willen ons hierbij laten begeleiden door Fris in het Landschap, een bureau voor landschapsarchitectuur. De Gentse Groendienst zal de randvoorwaarden bewaken, evenals de ont-

Reigersparkje voor alle generaties

© JAN PEIRS

werpkwaliteit, het beheerplan en het goedkeuringstraject. Tot slot zal die stadsdienst het resultaat uittekenen in een gedetailleerd plan. Vervolgens willen wij zowel historiek als dromen documenteren in een mooi album over onze tuin.

Aan de slag Als het plan in 2018 klaar is, gaan we allemaal samen aan de slag. De Groendienst zorgt voor de basisinrichting, zoals de aanleg van een trage weg, het weghalen van gevaarlijke bomen en de aanplanting van nieuwe exemplaren. Wij zorgen samen voor de verdere verfijning, zoals struiken, kruiden en een moestuin. We willen zoveel mogelijk werken met hergebruikt materiaal: oude boomstammen om op te spelen, bloembakken opgebouwd uit steenpuin, afgedankte zitbanken uit het Sint-Pietersstation. In mei 2019 komt er dan een openingsfeest voor alle buurtbewoners, de school en de vzw Mozaïek. Dat wordt een grote picknick, waarbij iedereen lekkers meebrengt en deelt. De buren zorgen zelf voor een vleugje muziek. Na de inrichting blijven de Werkgroep SintPieters-Buiten, de buurtbewoners, het Lucernacollege en de vzw Mozaïek, in overleg met de Groendienst en de Wijkregisseur, de tuin onderhouden, nieuwe initiatieven nemen en activiteiten organiseren. Een kern van vertegenwoordigers van de verschillende betrok-

ken groepen zal, samen met de Groendienst en de Wijkregisseur, de ontwikkelingen nauw opvolgen en evalueren, eventuele problemen bespreken en indien nodig bijsturen.

Dichter bij elkaar en bij de natuur Het gezamenlijk inrichten en onderhouden van een tuin zal ongetwijfeld zorgen voor toenadering tussen de buurtbewoners, het Lucernacollege en de vzw Mozaïek. We steken samen de handen uit de mouwen. Groenten en fruit uit de tuin worden samen geoogst en verwerkt, en vervolgens samen opgegeten. Intergenerationele en interculturele solidariteit is voor ons een belangrijke waarde. Zo kunnen de leerlingen tijdens de speeltijd ontspannen in de tuin en een praatje slaan met de daar aanwezige ouderen of volwassenen met een verstandelijke beperking. We krijgen de kans om elkaar te leren kennen en hebben elkaar ook heel wat te bieden. De tuin zal ons niet alleen sociaal dichter bij elkaar brengen, maar ook dichter bij de natuur. Hij zal rust brengen in ons drukke leven. Daar hebben we allemaal evenveel behoefte aan en dat is wat ons samenbrengt. Op die manier herontdekken we de natuur en de seizoenen. Verder zal de aanwezigheid van de tuin de lessen van het Lucernacollege ongetwijfeld verrijken en de pauzes aangenamer maken.

We willen het Reigersparkje inrichten met middelen van het Gentse Burgerbudget. Ook jij kunt ons daarbij steunen door tussen 29 september en 14 oktober op ons project te stemmen: www.burgerbudget.gent. Elke Gentenaar vanaf 14 jaar kan meedoen en op zijn of haar drie favoriete projecten stemmen. Vergeet zeker ook niet te stemmen op het project ‘De Hutsepot’ van Natuurpunt Gent (zie p. 26). Alvast bedankt!

53 Werkgroep Sint-Pieters-Buiten

2017 NUMMER 3

SNEP!


EKSTER!

Š BENNY COTTELE

Ze hebben hun imago niet mee. Alle kraaiachtigen zijn in de loop van de tijd beladen met alle zonden van de wereld. Zo zouden kraaien en raven niet alleen onreine vogels zijn, ze worden ook geassocieerd met de duivel. Eksters werden doorgaans als ongeluksvogels beschouwd. Als ze luidruchtiger en talrijker zijn dan anders, zou dat duiden op een naderende oorlog. En hun zwart-witte verenkleed zouden ze hebben gekregen omdat ze hebben gespot met Jezus aan het kruis. Dat ze scheldend kunnen lachen, klopt wel min of meer. Of ze dat pakweg tweeduizend jaar geleden ook al deden op de berg met de drie kruisen, daar hebben we het raden naar.

Ze worden verguisd, vervloekt en weggejaagd. En als het even kan, worden ze afgeschoten en vergiftigd, of worden de nesten vernietigd. Ze pakken vogels. Ze krijsen als gekken. Ze stelen glimmende voorwerpen. Het zijn dieven, moordenaars en smeerlappen. Geen enkele vogelsoort wordt zo met de vinger gewezen als de ekster. Maar klopt dat beeld wel? Zijn ze nu echt met te veel en zijn het de boeven en hooligans zoals we ze voorstellen?

Biezen gepakt En ze zijn inderdaad met veel. Of zo lijkt het toch. Net als hun neefje de gaai zijn eksters van nature bosvogels. Maar ze hebben geleerd dat het in de buurt van de mens toch beter is. Er is meer eten, er zijn meer schuilplaatsen en er komen minder predatoren voor. De natuurlijke vijanden van eksters zijn bosbeesten als bosuilen en haviken. Tja, die vind je dus een stuk minder in steden dan in bossen. Eksters hebben gewoon rationeel nagedacht en hebben hun biezen gepakt om veilig tussen stenen in plaats van tussen bomen te komen wonen. De perceptie dat er meer eksters zijn, klopt dus niet echt. Ze zijn gewoon verhuisd, zo simpel is het. Net als alle kraaiachtigen zijn eksters bijzonder pientere beesten. Ze herkennen individuen en zelfs hun eigen spiegelbeeld. Ze kunnen werktuigen maken en weten zich bijzonder goed aan te passen aan nieuwe omstandigheden. Het zijn opportunisten en alleseters: van maĂŻskorrels over kattenvoer tot bessen en maden, alles is goed. Als het maar eetbaar is. Dat eksters glimmende voorwerpen zouden stelen, klopt niet. Dat is een oud volksverhaal waar geen enkele wetenschappelijke waarde aan vasthangt. Er is nog geen enkel eksternest gevonden dat bezaaid lag met zilveren lepeltjes, gouden tandprothesen of de juwelen van de bomma.

Studie

54

S N E P ! 2017 NUMMER 3


EKSTER!

© BENNY COTTELE

En ja, natuurlijk pakken eksters al eens een jonge vogel uit zijn nest. Het zijn nu eenmaal opportunisten. En neen, dat heeft geen invloed op de zangvogelpopulatie. Er zijn al voldoende deftige wetenschappelijke onderzoeken gevoerd waaruit blijkt dat de impact op zangvogels verwaarloosbaar is. De grootste vijanden van jonge nestvogels en zangvogels in het algemeen zijn trouwens nog altijd dieren die de meeste mensen heel nauw aan het hart liggen en ferm vertroeteld worden. Ze krijgen namen als Minoes of Fleurke en behalve in het maken van spinnende geluiden, zijn ze ook goed in het decimeren van tuinvogels. Vraag het maar aan de vogelopvangcentra. Anderzijds is het wellicht minder geweten dat eksters straffe verdelgingsmachines zijn van slakken, keverlarven en ander bodemgrut. En langs autosnelwegen ruimen ze kadavers zoals het pureekonijn en de pannenkoekegel op. Dus kijk: eigenlijk zijn ze zo slecht nog niet.

Jeugdbendes Eksters leven in een heel complex sociaal systeem. Enkel volwassen, oudere vogels hebben het privilege om een territorium te bezetten en zich voort te planten. De pubers en vrijgezellen vliegen samen in groepen tot 20 of meer en doen wat de jeugd graag doet: rondhangen in de buurt, kattenkwaad uithalen en nu en dan veel lawaai maken. Ze zijn erg sociaal en er heerst een strikte hiërarchie. Jeugdbendes van formaat dus. Geef toe, mensen zijn in dat opzicht niet veel beter. Als student hok je zonder veel morren samen met leeftijdsgenoten op kot, in jeugdherbergen en in tentjes op luidruchtige festivals. Eenmaal je een bepaalde leeftijd bereikt hebt, ben je al meer geneigd om een huis voor jezelf te willen en het wat rustiger aan te doen. Eksters afknallen heeft op dat vlak dus een omgekeerd effect: oudere eksters willen een deftig en uitgebreid territorium, jongere eksters zijn content met minder. Het huis op de buiten versus het studentenkot, eigenlijk.

En al die eksternesten in de bomen dan? Dat duidt er toch op dat alles vol zit met eksters? Nou, nee, niet dus. Eksters maken jaarlijks een nieuw nest, de oude nesten worden ontmanteld of overgelaten aan andere huurders. Andere dieren profiteren dus van de bouwwoede van eksters. Zo maken valken en uilen geen eigen nest, maar gebruiken ze oude eksternesten om in te broeden. Als je weet dat eksters maar één broedsel per jaar hebben en dat dit de helft van de keren mislukt, weet je al dat ze dus niet kweken gelijk gevleugelde konijnen.

Zangvogels Eksters zijn zangvogels, jawel. Je zou het niet zeggen als je hun schelle krijsende klanken hoort, maar het is wel zo. Alle kraaiachtigen behoren trouwens tot de familie van de zangvogels: de grootste 'zangvogel' in België is de raaf. En ja, ook kraaiachtigen kunnen zingen. Toegegeven, meestal hoor je enkel dissonante, rauwe klanken. Maar de indeling bij de zangvogels is geen kwestie van smaak op het gebied van klanken, het gaat om wetenschappelijke termen en om gefundeerde criteria. Het maakt niet uit of wij mensen dat mooi vinden of niet. En eksters kunnen best wel fraaie klanken voortbrengen. Bijvoorbeeld een soort 'prevelzang', waarbij ze al babbelend en fluitend een melodie te berde brengen waarvan je nog zou opkijken Het is dus niet allemaal kommer en kwel met die zwart-witte rakkers. Ze kunnen nog redelijk deftig zingen (meestal als er niemand kijkt of luistert natuurlijk), ze halen de maden uit je gazon en ze ruimen dooie beesten op. En zo zwart-wit zijn ze eigenlijk ook niet. Er zit een soort metaalglans op waarvoor je bij een auto flink wat extra zou betalen. Best dus de moeite om ze de volgende keer eens in de gaten te houden, in plaats van erop te schelden. En wie weet, misschien schelden ze wel terug!

55 Studie

2017 NUMMER 3

SNEP!


Zoogdieren met beperkte houdbaarheid Zelfs Hilde Crevits vond het nodig de leer te verdedigen. Ze nam zich bovendien voor om voortaan de term ‘leer’ te vervangen door ‘theorie’. Op die manier hoopte ze duidelijk te maken dat de leer niet zomaar een van meerdere mogelijkheden is, maar een wetenschappelijk bewezen stelsel. Dat zei ze op het eind van vorig schooljaar in het Vlaams Parlement, waar ze benadrukte dat de theorie tot de verplichte leerstof, de eindtermen, blijft behoren. Want ze ligt onder vuur, de evolutietheorie. Bezoek de ark van Noah De Turkse president Erdogan heeft het onderwijs ervan in middelbare scholen verboden. In moslimkringen overal ter wereld gaat de mare dat de evolutietheorie deel uitmaakt van een complot waarmee het Westen de islamitische wereld wil bestrijden. In de Verenigde Staten trekken christelijke creationisten, meestal van protestantse huize, ten strijde tegen het onderricht van de evolutietheorie op school. Ze eisen op zijn minst de presentatie van het scheppingsverhaal als alternatieve waarheid. In Kentucky staat, volgens de uitbaters van de attractie, de grootste houten constructie ter wereld: anderhalf voetbalveld, vier verdiepingen hoog. Het zou een waarheidsgetrouwe replica van de ark van Noah moeten zijn. Binnenin staan tientallen houten kooitjes met nagemaakte dieren. Ook dinosauriërs. Want wie de bijbel letterlijk neemt, weet dat de aarde slechts zesduizend jaar geleden werd geschapen. Dino’s inbegrepen. Er zitten alleen maar kleine sauriërs in de ark. Want, zeggen ze daar, Noah was een slimmerik die liefst jonge dieren meenam: die eten minder en nemen minder plaats in.

dierlijke intelligentie, bij (mens-)apen en andere dieren. Die vermogens zijn stelselmatig afgezwakt of zelfs ontkend, ook door wetenschappers, om toch maar te kunnen beweren dat de mens uniek is. Zo waren wij, zogezegd, de enige gereedschapsgebruikers, of toch tenminste de enige gereedschapsmakers ter wereld. Dat apen in gevangenschap al gereedschap hadden gemaakt, kon nog als ‘geleerd van mensen’ worden verklaard, maar de wilde chimpansees uit Gabon die honing verzamelen met een vijfdelige gereedschapset, hielpen die Homo-faber-mythe helemaal naar de vaantjes. Die chimps hebben een dikke stok om de korf open te breken, een kleinere, puntige om een gat mee te boren, een andere stok om gaten te vergroten, nog een andere waarvan ze het uiteinde hebben uitgerafeld om in de honing te dompelen en ten slotte gebruiken ze stroken schors, als zwabbers, om honing op te deppen. Bovendien maken ze die toolbox op voorhand klaar als ze op honingstrooptocht trekken. Waren planning en vooruitzicht ook geen eigenschappen die exclusief aan de mens werden toegeschreven?

De lachende aap Dieren zoals iedereen Volgens recent onderzoek is 38% van de Amerikanen ervan overtuigd dat God de mens in zijn huidige vorm heeft geschapen. Bij ons lijkt het zo’n vaart niet te lopen. De katholieke kerk heeft de evolutietheorie halfslachtig aangenomen. In 1996 gaf Paus Johannes Paulus II toe dat de theorie van Darwin “meer dan een hypothese” is. Tenminste “wat betreft de evolutie van het menselijk lichaam.” Want de ziel komt rechtstreeks van God. Als wij het goed begrijpen, heeft Hij op een mooie dag een onsterfelijke ziel ingeplant bij een vroege Homo sapiens. (Al vragen wij ons af wat die eerste mens met uitzicht op een eeuwig leven ervan gevonden zou hebben dat zijn of haar moeder nog gewoon dood moest gaan.) In elk geval zijn wij sindsdien niet langer dieren zoals iedereen. Want dat is moeilijk te slikken. Zoals VRT-journaliste Ihsane Chioua Lekhi zei in een Humo-interview: “Ik kan niet aanvaarden dat we gewoon zoogdieren met een beperkte levensduur zijn.” Wij vermoeden dat Ihsane vooral bezwaren heeft tegen onze tijdelijke houdbaarheid en niet wil ontkennen dat wij zoogdieren zijn. Maar let toch ook op dat woordje ‘gewoon’. Ach, het kan best dat mensen hun bestaan zin kunnen geven door geloof, alleen krijgen wij het moeilijk als ze daarvoor bewezen feiten, zoals onze verwantschap met andere zoogdieren, ontkennen. Want wij laten ons onze familie niet graag afpakken.

Chimps met toolbox In zijn jongste boek Zijn wij slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? geeft primatoloog Frans de Waal tientallen voorbeelden van

Bijgedachte

Humor dan. Zijn wij dan niet de enige soort die kan lachen? Jonge aapjes gedragen zich precies als mensenkinderen wanneer ze gekieteld worden, hun geluidjes lijken op menselijke lachgeluiden, ze proberen de kietelende vingers weg te duwen en komen dan toch terug, met dezelfde dubbelzinnige houding, om meer te vragen... Goed, kietelen en lachen, dat kun je nog afdoen als een louter fysieke reactie, maar de Waal beschrijft ook hoe een leidende chimpanseeman, zo iemand die ontzag en respect inboezemt, op de vlucht slaat voor twee piepjonge soortgenootjes, en zich daarbij, als een ware grapjas, angstig gedraagt. Niet alleen de wetenschapper maar ook de andere mensapen keken geamuseerd en lachend toe. Apen die lachen? Is dat geen antropomorfisme? Wie menselijke eigenschappen aan dieren toekent, maakt een wetenschappelijke fout, heet het. Maar, zegt de Waal, als we kijken naar soorten als mensapen is antropomorfisme een logische stap. Door DNA-onderzoek weten we ondertussen dat er te weinig verschillen zijn tussen de Homo sapiens, de mens, en de Pan paniscus, de bonobo, en de Pan troglodytes, de chimpansee, om een eigen genus te rechtvaardigen. We zijn zo nauw verwant dat vergelijkingen voor de hand liggen. Chimpansees begroeten elkaar vaak door hun lippen zachtjes op de mond van een soortgenoot te plaatsen. Ze kussen elkaar. Wie zo’n zoen ‘mond-op-mondcontact’ noemt, om antropomorfisme te vermijden, verzwakt doelbewust de betekenis van dat gedrag. Een dierverzorger die vertrouwd was met chimpanseegedrag liet zich ook eens door een bonobo zoenen. De brave borst schrok zich te pletter van de hoeveelheid tong die hij in zijn mond kreeg… Bonobo’s zijn nogal lichamelijk in de omgang.

56

S N E P ! 2017 NUMMER 3


Kletspraat Nu zullen er maar weinig mensen zijn die tongzoenen als een exclusief menselijke eigenschap beschouwen, maar praten zoals wij? Dat kunnen beesten toch niet... Taal is toch van ons? De Nederlandse schrijfster Eva Meijer schetst in Dierentalen een overzicht van onze huidige dierentaalkennis. Omdat dieren zich niet in mensentaal uitdrukken, was het gemakkelijk om hun taalvermogen te ontkennen. Pogingen om dieren mensentalen te leren, mislukten dikwijls omdat dieren op een andere manier communiceren, met, bijvoorbeeld, meer lichaamstaal dan de witgejaste onderzoekers verstonden. Toch zijn indrukwekkende resultaten geboekt. Meijer vermeldt een gorilla die in een speciaal ontworpen gorilla-gebarentaal (die rekening hield met de anders gevormde handen van gorilla’s) bleef vertellen hoe zijn moeder door stropers was gedood. Maar vooral bij studies van de communicatie tussen dieren onderling zijn schitterende voorbeelden van taalgebruik beschreven. Dolfijnen houden voortdurend contact met elkaar en hebben een persoonlijk geluidje, dat ze zowel gebruiken om zich voor te stellen als om elkaar te roepen. Een naam. ‘Ironisch’ vindt de Waal: proefdieren een naam geven was lange tijd taboe, want daardoor zouden ze vermenselijkt worden en zou de onderzoeker zijn objectiviteit verliezen. “Maar de dieren zelf zijn ons voor geweest.”

Rechtvaardige wolven Gevoel voor rechtvaardigheid. Bij een bekende proef kregen kapucijnaapjes een verschillende beloning voor dezelfde taak: de ene een doodgewoon schijfje komkommer, de ander een lekkere druif. Aanvankelijk deden alle aapjes netjes hun werk, maar al snel werden de onderzoekers bekogeld met komkommer: de eerste groep aapjes werd woedend en ging in staking. “Gelijk loon voor gelijk werk” was duidelijk hun leuze. Ook honden vertoonden bij soortgelijke experimenten dezelfde ongelijkheidsaversie. De klassieke verklaring was dat zij dit rechtvaardigheidsgevoel, na eeuwen van domesticatie, van

ons hadden geleerd. Een nieuwe studie herhaalde de test echter met honden die in groep leefden en met wolven. Bleek dat de wolven nog gevoeliger zijn dan honden voor een oneerlijke behandeling. Toch was er menselijke invloed merkbaar: bij een proef met honden die als huisdieren waren gehouden, bleken die dieren net toleranter voor een oneerlijke aanpak. Ze waren door hun omgang met mensen aan een onrechtvaardige behandeling gewend… Meevoelen. Empathie. Zelfopoffering. Dat moeten dan toch exclusief menselijke vermogens zijn? In een ander experiment moesten apen door aan een ketting te trekken een karretje met eten naar zich toe halen. Maar door aan die ketting te trekken, gaven ze een soortgenoot een elektrische schok. Zodra de dieren dit merkten, weigerden ze het voedsel. Eén dier hield zijn hongerstaking zelfs twaalf dagen vol. Als dit experiment al een gemis aan empathie aantoonde, dan toch alleen maar bij de menselijke onderzoekers.

Allemaal familie Hoe graag we het ook anders zouden willen, er zijn slechts graduele verschillen tussen ons en de andere dieren. Wij zijn geen ‘ongewone’ zoogdieren. Als we ons niet laten afleiden door de technologische vooruitgang van de laatste tienduizend jaar, zien we een zoogdier met een brein dat wat groter is dan dat van onze naaste familieleden maar dat op dezelfde manier in elkaar zit. We kennen slechts dezelfde behoeftes en verlangens als onze naaste verwanten. Dat besef zou de leidraad moeten zijn in onze omgang met andere dieren. We hebben geen redenen om ons superieur te voelen. Of we dat meerderwaardigheidsgevoel nu uit de bijbel, de koran of onze hersenen halen. We zijn allemaal familie. Meer moet dat niet zijn. Sancho (Pan sapiens)

57 Bijgedachte

2017 NUMMER 3

SNEP!


58

S N E P ! 2017 NUMMER 3


in een n nieuw klee kleedje edje ŽŽƌĚĞǀŽůƉƌĂŬƟƐĐŚĞŝŶĨŽƌŵĂƟĞ ĞŶǀŝĚĞŽ͛Ɛ ŽŽƌĚĞǀŽůƉƌĂŬƟƐĐŚĞŝŶĨŽƌŵĂƟĞĞŶǀŝĚĞŽ͛Ɛ Žŵnj ĞůĨĂĂŶĚĞƐůůĂŐƚĞŐĂĂŶŝŶŶĂƚƵƵƌď ďĞŚĞĞƌƌ͘ ŽŵnjĞůĨĂĂŶĚĞƐůĂŐƚĞŐĂĂŶŝŶŶĂƚƵƵƌďĞŚĞĞƌ͘ Onder ander Onder anderee • gr graslandbeheer aslandbeheer e • eexoten xoten ǁĞƌŬĞŶŵĞƚŶĂƚƵƵƌǁĞƌŬƚƵŝŐĞŶ •ǁ ĞƌŬĞŶŵĞƚŶĂĂƚƵƵƌǁĞƌŬƚƵŝŐĞŶ

www.ecopedia.be w ww.ecop pedia.be Ecopedia is een Ecopedia een kennisdelingswebsite kennissdelingswebsite w waar aar In Inverde, verde, he hett Ag Agentschap entschap vvoor oor N Natuur atu uur en Bos (AN (ANB) B) en ŚĞ ƚ ŚĞƚ /ŶƐƟƚƵƵƚ ǀŽŽƌ EĂƚƵƵƌͲ ĞŶ ŽƐŽŶĚĞƌnjŽĞŬ;ŝŶ ŶďŽͿƐĂŵĞŶ ŵĞƚƉĂƌƚŶĞƌƐ ďŽ ŽƵǁĞŶ ĂĂŶ ĚĞ ŬĞŶŶŝƐ ŚĞƚŚĞƚ/ŶƐƟƚƵƵƚǀŽŽƌEĂƚƵƵƌͲĞŶŽƐŽŶĚĞƌnjŽĞŬ;ŝŶďŽͿƐĂŵĞŶŵĞƚƉĂƌƚŶĞƌƐďŽƵǁĞŶĂĂŶĚĞŬĞŶŶŝƐ Ž ǀĞƌŶĂƚƵƵƌͲ͕ŐƌŽĞŶͲĞŶďŽƐďĞŚĞĞƌƌ͘ ŽǀĞƌŶĂƚƵƵƌͲ͕ŐƌŽĞŶͲĞŶďŽƐďĞŚĞĞƌ͘

Ga op pad met gepassioneerde biologen en ontdek het paradijs. Jouw mooiste natuurreis wordt werkelijkheid.

ontdek het volledige aanbod op

www.starlingreizen.be

59

2017 NUMMER 3

SNEP!


natuurpuntfuif 2017

V.U.: Maarten Trybou, Nijverheidstraat 59, 9040 Sint-Amandsberg

ontwerp: Judith Herman

- dansen voor aankoop van Gentse natuur -

2 december 21u30–5u Balzaal Vooruit happy hour: 21u30–22u30 3 pintjes voor de prijs van 2

VVK: €7 ADK: €9 NMC / de spinnekop / joke@natuurpuntgent.be

info & organisatie: www.natuurpuntgent.be 09/227.22.94

croques & cocktails dj Shizzle Le Sauvage dj All Jazz Era

60

2017 NUMMER 3

SNEP!

Snep! herfst 2017  
Snep! herfst 2017  

Afdelingstijdschrift van Natuurpunt Gent. Jaargang 16, nr. 3.

Advertisement