Page 57

© TRAAGPAARD.BE

tribale sjamanen is hoogstens dat de moderne mythes nog vreemder en ingewikkelder zijn...

groep uit te roeien. Zou de archaïsche sapiens toleranter geweest zijn ten opzichte van een compleet andere mensensoort?

Een chimpanseerevolutie

George Church is een moleculair ingenieur aan de universiteit van Harvard. Hij kan, zegt hij, gereconstrueerd neanderthal-DNA in een sapiens-eicel inplanten en daarmee het eerste neanderthalkind in dertigduizend jaar kweken. Verscheidene vrouwen hebben zich al als draagmoeder aangeboden. Want, zeggen sommige mensen, omdat we de neanderthaler hebben uitgeroeid, hebben we de morele plicht hem weer tot leven te brengen.

Het gedrag van dieren wordt bepaald door hun genen, door omgevingsfactoren en individuele hebbelijkheden. Dieren van dezelfde soort gedragen zich in dezelfde omgeving min of meer gelijk. Grote veranderingen in sociaal gedrag kunnen niet optreden zonder genetische mutaties. Chimpansees leven in hiërarchisch ingedeelde groepen, aangevoerd door een alfaman. Bonobo’s vormen egalitaire groepen met wijfjes aan de top. Vrouwelijke chimpansees gaan niet in de leer bij hun bonobonichten om een feministische revolte te beginnen. Zulke dramatische gedragsveranderingen kunnen alleen optreden als er iets verandert in het DNA van de apensoort. Maar Homo sapiens kon, dankzij zijn taal en leervermogen, zijn vaardigheden doorgeven en ontwikkelen zonder genetische verandering. Hij bouwde boten en voer naar Australië. Een paar duizend jaar later waren drieëntwintig van de vierentwintig buideldieren die meer dan vijftig kilo wogen, uitgestorven. Hij vond naald en draad uit, naaide een warme vellen frak en stak de Beringstraat over. In Amerika verdwenen mammoeten en mastodonten, knaagdieren zo groot als beren, bovenmaatse leeuwen en nog tientallen kolossale diersoorten die we vandaag de dag helemaal niet meer kennen, waaronder ontzaglijke sabeltandkatten en reusachtige grondluiaards die wel acht ton konden wegen. In hun spoor sneuvelden duizenden kleinere zoogdieren, reptielen, vogels en insecten.

Zeventigduizend jaren zijn genoeg Misschien kunnen we beter, in plaats van uitgestorven soorten terug te brengen, één soort bewust laten uitsterven? De mythes waarop grootschalige menselijke samenwerking gebaseerd is, kunnen, onder de juiste omstandigheden, razendsnel veranderen. In 1789 stapte het Franse volk op korte tijd over van het geloof in het goddelijke recht van koningen op het geloof in de soevereiniteit van het volk. In vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.

Moord in het Neanderdal

Is het tijd voor nieuwe mythes? Tot iemand het tegendeel bewijst, heeft het leven geen betekenis. Mensen zijn het resultaat van blinde evolutionaire processen zonder doel of reden. Alle vormen van betekenis die wij aan ons leven toeschrijven, zijn waanvoorstellingen, al zijn sommige prettiger dan andere. Wij verkiezen de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens boven de codex van Hammurabi, maar het zijn allebei verzinsels, mythes die ons goed uitkomen. Aan het vermogen om in verzinsels te geloven hebben we ons evolutionaire succes te danken.

Neanderthalers jaagden vermoedelijk alleen of in kleine groepjes, terwijl sapiens samenwerkten met vele tientallen individuen. Ze dreven bijvoorbeeld een troep dieren in een smalle kloof om ze te doden. Archeologen hebben plaatsen gevonden waar hele kuddes jaarlijks op die manier geslacht werden. Misschien verdwenen de neanderthalers omdat ze de wedijver met onze betere jachttechnieken niet aankonden, maar het zou net zo goed kunnen dat de gelovigen die de Leeuwengeest aanbaden, ook de eerste genocide uitvonden: in modernere tijden is een klein verschil in huidskleur, dialect of religie al genoeg voor de ene groep sapiens om een andere

Een van de mooiste moderne mythes vinden wij de VHEMT. The Voluntary Human Extinction Movement. De Beweging voor het Vrijwillig Uitsterven van de Mens. De VHEMT wil het leven op aarde redden door de grootste belager ervan, de Homo sapiens, zachtjes te laten inslapen. De VHEMT pleit niet voor massale zelfmoord, juicht niet bij hongersnood of natuurrampen, maar vraagt gewoon aan iedereen om zich niet langer voort te planten. ‘Mogen we lang leven en uitsterven’, is hun leuze. Alleen... Het is tegenwoordig zo stilletjes op http://vhemt.org/. Zijn onze voortrekkers uitgestorven?

57 Bijgedachte

2017 NUMMER 2

SNEP!

Snep! zomer 2017  

Afdelingstijdschrift van Natuurpunt Gent. Jaargang 16, nr. 2.